LIST CZYTELNIKA — DO DRUKU! Maria MELNYK, osiedle typu miejskiego Murowane Kuryłowce, obwód winnicki. Droga Redakcjo, strażniczko niepodległości Ukrainy! Co tydzień czekam na Waszą gazetę, bo „Słowo Proświty” rozgrzewa nadzieją na wzmocnienie samodzielności naszego państwa. Żyjemy niby pod mieczem Damoklesa: w zajadłej nienawiści do ukraińskości siły prorosyjskie i prosowieckie, którym pozwoliliśmy wyprowadzić się w pole, duszą nasze ojczyste słowo, przerabiają historię na swoją korzyść, z korzeniami wyrywają naszą pamięć o sławnych dziadach i pradziadach. Z ekranów telewizorów i w radiu słyszy się tylko dwujęzyczne dialogi, jak u Sztepsela i Tarapunki. To byli ulubieni humoryści, zachwycaliśmy się nimi, a we współczesnych dwujęzycznych audycjach jest tylko podstęp, kamień za pazuchą, faryzeizm i obłuda, pragnienie upokorzenia nas. Dlaczego nie zdejmujemy łusek z oczu i nie przyjrzymy się, że tracimy język ukraiński, a wraz z nim stracimy niepodległość, odrębność, zgubimy samych siebie, znikniemy jak Obrowie, o których wspomina się w „Powieści minionych lat”. Ratujmy więc swój język — nasz ostatni amulet, a wraz z nim swoje państwo! Mamy przecież dar Boży — ukraińskie słowo, które gra wszystkimi barwami tęczy. Przysłuchajmy się, jakie jest łagodne i ostre, trafne i dowcipne, groźne i zbawienne. Rodziło się w ustach naszych przodków, przekazywane było z pokolenia na pokolenie jako sztafeta, jako święty testament, a wraz z nim — marzenia, poszukiwania szczęścia, honor i sumienie narodu. Ten najcenniejszy duchowy spadek dotknie naszego serca tylko poprzez ojczyste i matczyne słowo. Czy jednak strzeżemy tego skarbu? Często z żalem i bólem obserwujemy: młody człowiek nie zdążył wyjść za rogatki, a już „po rusku jakoś wygodniej”, i chwali się okaleczoną, zniekształconą rosyjsko-ukraińską mową. 27 marca 2012 roku Doniecki Apelacyjny Sąd Administracyjny pozostawił bez uwzględnienia skargę apelacyjną Rady Miejskiej Doniecka na postanowienie Woroszyłowskiego Sądu Rejonowego miasta Doniecka z dnia 30 stycznia 2012 roku. Uznano roszczenia rodziców wobec Rady Miejskiej Doniecka o uchylenie jej decyzji likwidacyjnej. Krótko i zrozumiale brzmi to tak: ukraińska szkoła nr 111 przetrwa! Rodzice odbyli 26 posiedzeń sądowych w Woroszyłowskim sądzie rejonowym oraz 2 w apelacyjnym sądzie administracyjnym, aby obronić prawa dzieci do nauki w państwowym języku ukraińskim. 29 marca odbędzie się posiedzenie apelacyjnego sądu administracyjnego w sprawie ukraińskich szkół w Makiejewce. Relację o wszystkich perypetiach sądowej konfrontacji przeczytacie w następnym numerze „Słowa Proświty” w wywiadzie z asystentem-konsultantem deputowanego ludowego Ukrainy P. M. Mowczana, zastępcą przewodniczącego Donieckiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Marią Wasyliwną Olijnyk. Pomnik Kobziarza w Konotopie. Zdjęcie Zoi Szałiwskiej. Jej artykuł przeczytacie na str. 3
Maschinelle Übersetzung
Wtedy wyrzeka się własnego imienia, nadanego przy chrzcie: siebie i znajomych nazywa nie Natalką, Dmytrem, Ołeksijem, lecz Natašą, Dimą, Ałoszą. I nazwiska rosyjszczy, jakby nie pochodziły z Ukrainy: Honczar, Hryń, Dub, Łebid stają się Gonczarowem, Griniowem, Dubowem, Lebiediewem. Kiedy zaczęło się to odstępstwo? Gdzieś w XVI–XVII wieku, gdy pod jarzmem ciemiężycieli wszystko ukraińskie było deptane, poniżane, szargane, gdy nieszczęsnemu niewolnikowi chciało się zrzucić znienawidzony pas, który do krwi natarł mu szyję, chciało się wydostać z nędzy za wszelką cenę, nawet wyrzekając się swojego rodu. Czy poniżony i wzgardzony mógł bronić honoru i godności? W przeważającej większości — nie. Przy braku chleba jedna myśl — ugasić głód. Ziemska grawitacja silniejsza od dążenia ku niebu — stąd ciągnął się łańcuch janczarstwa. Najstraszniej, gdy dzieci wyrzekają się matki. Czy nie dlatego Stalin zorganizował hołodomor? Wiedział, że poszukiwanie kawałka chleba to wieczne zakuwanie wysokich myśli w kajdany: czyż głodny będzie myślał o pięknie i bogactwie ojczystego języka? Kiedy podczas wojny czołgi równały wsie z ziemią, to jeszcze długo po wojnie obojętni ludzie znosili niedostatek, nędzę, powtarzając: „Byleby tylko nie było wojny…” Represyjny stalinowski reżim był nie tylko niezasłużoną karą dla niewinnych chłopów w latach 20.–30. XX w. — tłumił też rozwój naszej kultury narodowej: Ukraińców zsyłano na Syberię, gdzie masowo ginęli, a Rosjan posyłano na Ukrainę na stanowiska kierownicze. Czy tacy zwierzchnicy mogli troszczyć się o naszą kulturę? Władza radziecka wykorzystywała też służbę wojskową do rusyfikacji: ukraińscy chłopcy służyli na całej Rosji, a rosyjscy na całej Ukrainie.
I nasi żołnierze wracali do domu, szybko mówiąc po rosyjsku, a Rosjanie nie wypowiedzieli ani słowa po bratersku, żenili się z naszymi dziewczynami i zostawali w Ukrainie. Politykę rusyfikacyjną prowadzono po cichu, zawoalowanie, ale skutecznie. Był czas, kiedy nauczanie języka rosyjskiego, w odróżnieniu od ukraińskiego, otaczano przywilejami: pensje nauczycieli zwiększano o 15 %, szkoły lepiej zaopatrywano w pomoce metodyczne i podręczniki, materiały do zabaw, środki techniczne. Nietrudno się domyślić, że takie przywileje miały wielkie znaczenie dla prestiżu języka rosyjskiego, dla rusyfikacji narodów wchodzących w skład Związku Radzieckiego. W tamtych latach istniały jeszcze przesłanki do popularyzowania języka rosyjskiego: wiejska młodzież Ukrainy starała się wyrwać ze wsi do miasta – z niewyobrażalnie ciężkiej, brudnej pracy za wszelką cenę do fabryk i zakładów albo chociaż pozostać w służbie wojskowej, a tam językiem dominującym był rosyjski, więc dla płatnej pracy i państwowego mieszkania Ukraińcy zapominali ojczystą mowę. Tak pojawiali się Iwany-Zabudki i Mychajły-Niezgadajły, obojętne sieroty, którym zawsze była chata na uboczu. W tej obdrapanej chacie na poboczu pozostajemy my, biedni, bezrobotni, niechronieni we własnym, okupowanym przez najeźdźców państwie; ubodzy, bo tracimy najcenniejszą spuściznę przodków, ostatni swój amulet – mowę. A tymczasem dumnie kroczą ku szczęśliwej przyszłości narody Europy, są dumne ze swojego języka narodowego, rodzimego słowa, kultury. A my? Jakby pierwsze słowa usłyszeli tylko z cudzego radiowęzła, jakby nas kukułka podrzuciła do obcego gniazda. Może i tak.
Zakończenie na str. 3
UKRAIŃSKI PROMETEIZM
MŁODE KINO
14–15
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
w sprawie ataków na pomieszczenia Charkowskiego Obwodowego Oddziału „Proświty”. W swojej odpowiedzi prokurator obwodu charkowskiego H. Tiurin poinformował o następujących kwestiach: „W celu wszechstronnego, pełnego i obiektywnego zbadania okoliczności zdarzenia, prokuratura obwodowa wydała w sprawie pisemne wytyczne, w tym dotyczące sprawdzenia drogą śledczą dowodów na podpalenie dokumentacji i książek Charkowskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Przebieg śledztwa przygotowawczego jest kontrolowany przez prokuraturę obwodową”. Ulice otrzymają imiona wybitnych pisarzy Przewodniczący „Proświty” zwrócił się z listem do Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej z propozycją nadania jednej z ulic stolicy imienia wybitnego pisarza, publicysty, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Borysa Antonenki-Dawydowycza (1899—1984). I oto Komisja ds. nadawania nazw i znaków pamięci podjęła pozytywną decyzję. Jak poinformował przewodniczący komisji Rady Kijowskiej ds. kultury i duchowości Ołeksandr Bryhynęć, wiosną w Kijowie nowa ulica zostanie nazwana na cześć Borysa Antonenki-Dawydowycza. Jeszcze dwie nowe ulice otrzymają imiona innych wybitnych pisarzy — Mykoły Winhranowskiego oraz Mykoły Chwylowego. Rada Kijowska niechętnie podejmuje decyzje o przemianowaniu istniejących ulic, zaznaczył O. Bryhynęć, ale tym razem chodzi o nadanie nazw nowym ulicom. Wszystkie one znajdują się w rejonie darnyckim stolicy. „Te postacie bez wątpienia zasługują na upamiętnienie, żyją w naszej pamięci, a teraz będą żyły w nazwach ulic. Cieszę się, że osobiście miałem możliwość dołączyć do upamiętnienia ukraińskich klasyków — zaznaczył O. Bryhynęć. — Myślę, że do Dnia Miasta Rada Kijowska przyjmie tę decyzję i w stolicy będzie jeszcze więcej ulic, których nazwy są związane z historią i kulturą naszego miasta”. także zwolnić twórcze Związki jako obiekty kultury z opłat za ziemię. Czym zadziwić świat, kiedy Ukraina nie ma pod dostatkiem własnej ropy i gazu, nie produkuje konkurencyjnego sprzętu? Oprócz broni, która jest eksportowana do słabo rozwiniętych krajów, Ukraina może o sobie powiedzieć światu poprzez występy znanych zespołów chóralnych i tanecznych, które urzędnicy wyrzucają z pomieszczeń prób, słowiczymi głosami naszych śpiewaków i muzyków, niepotrzebnych Ukrainie, lecz pożądanych przez świat, a także twórczością ukraińskich artystów, którzy są złotymi rękami narodu, szanowanymi na międzynarodowych wystawach. Oni podbijają świat! Szanowni przywódcy państwa! Odbywa się ludobójstwo kultury. Nie oskubujcie kury, która znosi złote jajka! Prosimy zwrócić uwagę na problemy rozwoju sztuki i sytuację artystów w naszym kraju oraz wesprzeć kulturę, która była, jest i będzie nieodłączną cechą wysokorozwiniętego państwa europejskiego. W. I. HURIN, akademik NAMU, profesor, ludowy artysta Ukrainy; W. I. RYZYCH, akademik NAMU, ludowy artysta Ukrainy, laureat międzynarodowych nagród; W. M. PRIADKA, akademik NAMU, ludowy artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Państwowej im. T. Szewczenki; W. K. SZOSTIA, członek korespondent NAMU, ludowy artysta Ukrainy; W. I. PASIŁENKO, ludowy artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Państwowej Ukrainy im. T. Szewczenki; M. A. STOROŻENKO, akademik NAMU, ludowy artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Państwowej Ukrainy im. T. Szewczenki; A. I. MELNYK, dyrektor generalny NHMU, ludowy artysta Ukrainy; W. I. BARYNOWA-KULEBA, członek korespondent NANU, profesor, ludowa artystka Ukrainy; T. V. KARA-WASYLEWA, członek korespondent NAMU, doktor nauk o sztuce, laureatka Narodowej Nagrody Państwowej Ukrainy im. T. Szewczenki, zasłużona działaczka sztuki Ukrainy i inni. Łącznie 47 podpisów.
Maschinelle Übersetzung
Zmiany w rezerwatach narodowych W wniosku poselskim skierowanym do Premiera Ukrainy Mykoły Azarowa przewodniczący „Proświty” prosił o wyjaśnienie przyczyn wymiany kierownictwa od razu kilku rezerwatów narodowych oraz innych znanych placówek kultury. W odpowiedzi na wniosek Premier M. Azarow informuje: „Według informacji Ministerstwa Kultury w Ministerstwie wysłuchano sprawozdania z działalności Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska” dotyczącego zapewnienia ochrony i popularyzacji zabytków narodowego dziedzictwa kulturowego, znajdujących się na jego terenie, w wyniku czego działalność dyrektora rezerwatu uznano za niezadowalającą. W szczególności we wnętrzu Soboru Sofijskiego oraz na mozaikach Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach prowadzono prace bez odpowiednich zezwoleń Ministerstwa Kultury. Zgodnie z zarządzeniem Ministerstwa Kultury z dnia 24.01.2012 r. z N. M. Kukowalską rozwiązano kontrakt, została ona zwolniona ze stanowiska. Dyrektor generalny Narodowego Muzeum Architektury Ludowej i Życia Ukrainy P. M. Fedaka dopuścił się szeregu naruszeń w działalności gospodarczej (kontrola Państwowej Inspekcji Finansowej za 2011 rok), których nie usunął w wyznaczonym terminie, w związku z czym podjęto decyzję o jego zwolnieniu (zarządzenie Ministerstwa Kultury z dnia 27.01.2012 r.). Dyrektor generalny Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki N. M. Kłymenko oraz dyrektor generalny Narodowego Kijowsko-Peczerskiego Rezerwatu Historyczno-Kulturowego M. E. Hromowa zostali zwolnieni ze stanowisk za porozumieniem stron zgodnie ze złożonymi przez nich wnioskami (zarządzenia Ministerstwa Kultury z dnia 07.02.2012 r. i 30.01.2012 r.)”. O Memoriale ofiar Hołodomorów We wniosku przewodniczącego „Proświty” P. Mowczana do Premiera Ukrainy M. Azarowa wyrażono propozycję przeznaczenia środków na budowę drugiego etapu Narodowego Muzeum „Memoriał pamięci ofiar Hołodomorów na Ukrainie”. W swojej odpowiedzi na zapytanie Premier informuje, że na 2012 rok w Budżecie Państwowym przewidziano przeznaczenie 2 miliardów hrywien w ramach programu „Państwowe wydatki kapitałowe rozdzielane przez Gabinet Ministrów Ukrainy”. Kwestia skierowania środków na budowę drugiego etapu muzeum zostanie rozpatrzona po określeniu kierunków wykorzystania odpowiednich środków Budżetu Państwowego. Rezydencja Bohdana Chmielnickiego Jeszcze jedno zapytanie posła P. Mowczana do szefa Rządu dotyczyło przeprowadzenia prac remontowych w kompleksie historyczno-kulturowym „Rezydencja Bohdana Chmielnickiego”. Na polecenie rządu Ministerstwo Finansów rozpatrzyło odpowiednie zapytanie i poinformowało o następujących kwestiach. W ramach transferów międzybudżetowych dla obwodu czerkaskiego na branżę „Kultura” na 2012 rok przewidziano 207,2 mln hrywien. Dodatkowym zasobem finansowym dla budżetów lokalnych jest nierozdzielona rezerwa środków, która dla obwodu czerkaskiego na ten rok została ustalona w kwocie 16,5 mln hrywien. Również z Budżetu Państwowego przewidziano środki na wyrównanie zabezpieczenia finansowego obwodów, kwota ta dla obwodu czerkaskiego wynosi na ten rok 31,9 mln hrywien. Prawo rozdzielania tych środków między budżety lokalne przyznano obwodowym administracjom państwowym. Zatem kwestia przyznania środków kompleksowi historyczno-kulturowemu „Rezydencja Bohdana Chmielnickiego” będzie rozstrzygana przez Czerkaską Obwodową Administrację Państwową. W obronie języka państwowego W wniosku poselskim do ministra kultury M. Kułyniaka przewodniczący „Proświty” proponował Ministerstwu zainicjowanie wycofania z rozpatrzenia przez Radę Najwyższą Ukrainy projektu ustawy S. Kiwałowa i W. Kołesniczenki „O zasadach państwowej polityki językowej” (nr 9073 z 26.08.2011). W odpowiedzi Ministerstwo zaznacza, że nie posiada uprawnień do inicjowania wycofywania projektów ustaw z rozpatrzenia. (Choć mogłoby wystąpić z oświadczeniem dotyczącym stanowiska Ministerstwa wobec tego odrażającego antyukraińskiego projektu ustawy — Red.). Jednocześnie Ministerstwo, jak czytamy w odpowiedzi na zapytanie, „zajmuje obiektywnie wyważone stanowisko w przedmiotowej sprawie, które opiera się na postanowieniach artykułu 10 Konstytucji Ukrainy oraz aktach przyjętych na Ukrainie w celu rozwoju przytoczonego postanowienia konstytucyjnego dotyczącego funkcjonowania języków na Ukrainie. Chcemy szczerze podziękować Panu za nieobojętność wobec kwestii językowych w państwie, które obecnie są bardzo aktualne dla społeczeństwa. Uwagi zawarte w Pana liście są słuszne, więc Ministerstwo z pewnością uwzględni je w dalszej pracy. Bardzo cenimy naszą współpracę i mamy nadzieję, że będzie ona nadal aktywnie trwała”. Rząd rozpatruje propozycje „Proświty” We wniosku do Premiera Ukrainy Mykoły Azarowa przewodniczący „Proświty” wniósł pod rozwagę Rządu następujące propozycje: Utworzyć w strukturze Gabinetu Ministrów Ukrainy Zarząd ds. polityki językowej. Opracować i wnieść pod rozwagę Rady Najwyższej Ukrainy: a) projekt Koncepcji polityki językowej Ukrainy; b) projekt ogólnopaństwowego Programu rozwoju, funkcjonowania i badania języka ukraińskiego na lata 2012—2020. Zatwierdzić przygotowany przez Narodową Akademię Nauk, Ministerstwo Edukacji i Nauki, Ministerstwo Obrony projekt międzybranżowego programu naukowo-technicznego „Informacja. Język. Intelekt”. Przewidzieć w Budżecie Państwowym środki na finansowanie programów państwowych dotyczących tworzenia narodowej bazy słownikowej, wydawania wielotomowych wydawnictw encyklopedycznych oraz tworzenia ich wersji elektronicznych. W odpowiedzi na wniosek Premier M. Azarow poinformował, że odpowiednim ministerstwom i urzędom wydano polecenie rozpatrzenia tych propozycji i poinformowania o tym Gabinetu Ministrów. Wsparto Charkowską „Proświtę” Poseł P. Mowczan wysłał szereg wniosków poselskich
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
dotowane z funduszy artystów. Status społeczny twórcy został określony w Ustawie Ukrainy „O Narodowych Związkach Twórczych Ukrainy”. W żadnych warunkach twórcy nie mogą być zrównani z przedsiębiorcami. Artysta — twórca narodowych wartości artystycznych. Dorobek artystów jest dość znaczący: to dziesiątki pomników, które utrwalają ukraińską ideę narodową w obrazach artystycznych, odtwarzają zabytki kultury narodowej, wśród nich sobór Michała Złotego Wierzchu, sobór Zaśnięcia Matki Bożej Ławry Peczerskiej, cerkiew Bogurodzicy Pyrohoszczi, dziesiątki nowych świątyń, a także setki ogólnoukraińskich i międzynarodowych wystaw, które tworzą duchowe środowisko współczesnych miast i kształtują pozytywny wizerunek Ukrainy w świecie… Kultura i sztuka — to najwyższa dyplomacja w międzynarodowych stosunkach państwowych. Mimo to urzędnicy wywierają finansową presję na artystów, jakby nie rozumieli, że kultura to nie biznes i potrzebuje ochrony państwa. Pozbawienie artystów miejsca pracy to, w istocie, zakaz pracy, w przeciwieństwie do urzędnika, który za swoje miejsce pracy nie płaci z własnej kieszeni. Uważamy to za przestępstwo antypaństwowe, za które trzeba będzie odpowiedzieć nie tylko przed historią, ale także przed prawami Ukrainy za ruinę kultury duchowej. Od dawna znane są metody reiderskiego przejmowania pomieszczeń. Pierwszy etap — ustanowić właścicielowi nadmierne taryfy za usługi komunalne i doprowadzić go do bankructwa. Zrównać twórców z przedsiębiorcami i biznesmenami, stosując wobec nich presję finansową. Artyści, pozbawieni miejsca pracy i wszelkiego wsparcia państwa, nie są w stanie opłacać usług komunalnych po cenach komercyjnych. Po trzech miesiącach artystów przez sąd, jako dłużników, wyrzuci się z ich pracowni, a pomieszczenia przejmą reiderzy. Dziś ta polityka przeczy idei Kijowskiej Rady Miejskiej o otwarciu w stolicy 100 galerii sztuki. Panowie, nie spieszcie się z tym! Jutro nie będzie w nich nic do pokazania. Nie zna tego żaden kraj Europy, gdzie istnieją podobne związki twórcze i zawodowe cechy. Istnienie związków — braterstw — cechów muzyków, kobzarzy, kowali, garncarzy, malarzy — ma głęboką, różnorodną tradycję. Wspieranie organizacji twórczych artystów jest polityką każdego państwa w sferze humanitarnej. Wbrew zdrowemu rozsądkowi polityka wyniszczania twórców sztuki stała się hańbą Ukrainy. Naszym zdaniem konflikt może zostać rozwiązany jedynie poprzez wykonanie obowiązującej Uchwały Gabinetu Ministrów nr 1539, której Narodowa komisja do spraw regulacji rynku usług komunalnych nie ma prawa uchylać. W związku z powyższym członkowie Narodowego Związku Artystów Ukrainy zgłaszają swój protest i są gotowi do akcji protestacyjnych w centrum Kijowa. Domagamy się uznania Narodowego Związku Artystów Ukrainy, oddziałów Związku, sal wystawowych i pracowni twórczych za obiekty kultury, którymi są w rzeczywistości, oraz ustalenia opłat za usługi komunalne za ciepło i energię na poziomie określonym dla ludności. A
Maschinelle Übersetzung
Informujemy Państwa, że Uchwałą Krajowej Komisji ds. Regulacji Rynku Usług Komunalnych nr 116 z 30.09.2011 roku artyści, jako konsumenci usług komunalnych, zostali zaliczeni do kategorii „Pozostali konsumenci”, którzy mają płacić 980 hrn za jedną Gkal zużytego ciepła. Stanowiło to naruszenie Uchwały Gabinetu Ministrów nr 1539 „O wspieraniu działalności związków twórczych i wydawnictw książkowych”, zgodnie z którą związki twórcze płaciły za usługi komunalne według taryf ustalonych dla ludności. Członkom Narodowego Związku Artystów Ukrainy bezprawnie podniesiono taryfy na usługi komunalne za twórcze pracownie, które bezpodstawnie zrównano z przedsiębiorstwami, których obroty finansowe wynoszą setki tysięcy, a nawet miliony hrywien. Wbrew Ustawie Ukrainy „O Narodowych związkach twórczych”, która określa status pracownika twórczego, Krajowa Komisja ds. Regulacji Rynku Usług Komunalnych zrównała artystów z przedsiębiorcami i biznesmenami. Liczba Gkal, z naruszeniem norm, jest określana według uznania dostawcy ciepła na od 2,5 do 5 Gkal. Nietrudno policzyć, że w zależności od powierzchni za ciepło trzeba zapłacić od 3000 do 6000 hrn, co jest niedopuszczalnie dużo. Taka cena jest nie do udźwignięcia dla artysty. Uważamy, że to środek totalnej presji na twórców. Stosując w ten sposób represje finansowe wobec artystów, realizuje się politykę likwidacji bazy materialnej Narodowego Związku Artystów Ukrainy. Pracownie twórcze są własnością NSHU (Narodowego Związku Artystów Ukrainy) i zbu-
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Obojętne… Kijów — matka miast ruskich… Rosja, Ukraina, Białoruś — jeden ruski mir”. Czyli Kijów, cała Ukraina — częścią Rosji. A modlić się w cerkwiach Ukraińcy mają obcym dla nas językiem. Jakiś paradoks: Patriarcha Cyryl jedzie na Ukrainę jak do własnej wotczyny — bez zaproszenia, bez uzgodnienia, lekceważy duchownych Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. U przedstawicieli naszej władzy i Cerkwi jakby zaćmienie na oczach — nie widzą bezprecedensowego najazdu hordy ze wszystkich stron. Wysłannik z Kremla z krzyżem w rękach i z mieczem pod ryzami głosi jak prorok: rozsądnie, z pewnością siebie, z pogróżkami. A nasi przywódcy jakby mieli uszy zalepione woskiem — nie słyszą w jego słowach obłudy, kłamstwa, podstępu. Czyż nie o takich powiedział Chrystus: strzeżcie się fałszywych proroków, którzy przychodzą do was w owczej odzieży, a wewnątrz są drapieżnymi wilkami (Mt 7,15). Moskiewscy duchowni trzymają ukraińskich wiernych w niewiedzy, nie bojąc się grzechu, ukrywają prawdę: nie będzie ukraińskiego języka w cerkwi — nie będzie też niepodległej Ukrainy. Tak samo przemilcza się i to, że Moskwa walczyła o niezależność swojej Cerkwi od Patriarchatu Konstantynopolitańskiego, choć ten przez 141 lat nie uznawał niezależności Patriarchatu Moskiewskiego. Te fakty świadczą, że dziś Ukraina powinna mieć własny Kościół autokefaliczny. Teraz wszystko jest w rękach narodu ukraińskiego. Zatem wstańmy z kolan, wyrzućmy z siebie wszystko, co niewolnicze, plebejskie, lizusowskie! Trzymajmy się swojego ostatniego amuletu. Ppełnym głosem mówmy tylko swoją ojczystą ukraińszczyzną — usłyszy nas i zrozumie demokratyczna Rosja.
Maria Melnyk
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von «Ostatni talizman», S. 1
Dokończenie. Początek na str. 1. …Idziemy na cmentarz do drogich grobów i zwracamy się nie ojczystym słowem, lecz zdradzieckim, kukułczym. I modlimy się nie po ukraińsku, a w języku Rosji. Czy usłyszą nas dusze przodków? Czy nie przewrócą się w grobie? Czy zrozumieją nas nasze dzieci i wnuki? Co powiemy, kiedy zapytają: „A co wy zrobiliście, żeby zachować państwowość naszego języka? Czyżbyście nie myśleli o nas?..”. Jak odpowiedzieć? Znowu będziecie kłamać, szukać przebiegłego słowa, lecz dzieci poczują wasze zakłopotanie. Przemilczą to, ale wy przeczytacie w ich oczach swoją hańbę i gorzki wyrzut. Jak z tym żyć? A umierać? I zostawiać swoich potomków niechronionych przed krwawymi wojnami w Afganistanie, w Azji Środkowej, na Północnym Kaukazie. Wtedy przeklniecie dzień i godzinę, kiedy skusiliście się na portfel, podło milcząc, nie występując w obronie państwowości ojczystego języka, siedząc cicho w swoim kącie. Dzisiaj z ekranów telewizyjnych rosyjskojęzyczna powódź zalała nasze społeczeństwo, a obca nam władza otworzyła obcemu językowi zieloną ulicę. I to jeszcze nie wszystko. Moskwa mobilizuje wszystkie środki, żeby nie wypuścić naszego kraju ze swojej sfery: mocno trzyma w swoich rękach Ukraińską Cerkiew Prawosławną (UCP), nie pozwala w naszych świątyniach odprawiać nabożeństw w języku ukraińskim, a jedynie w starocerkiewnosłowiańskim (czy rosyjskim). Jak do tego doszło? Kiedy nasza cerkiew dostała się pod władzę Moskwy? Oto nieco z historii. Za czasów Piotra I Ukraina stała się własnością Rosji — UCP również straciła swoją odrębność: podlegała Synodowi Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, który był podległy samowładcom Rosji. Lata 1917—1918. Sobór Lokalny RCP przywrócił tytuł patriarchy, pod którego berłem pozostała Ukraińska Cerkiew Prawosławna. W 1991 roku Ukraina stała się niepodległa, więc i Cerkiew powinna być niezależna od Rosji, jak na całym świecie: każdy naród prowadzi nabożeństwa w języku narodu tytularnego. Lecz rozbrzmiało imperialne, agresywne: „Jaką autokefalię? Niepodległość ukraińskiej cerkwi?!”. I poruszyło się niedemokratyczne na poziomie genetycznym, zasyczało totalitarne: „Nie puszczać!..”. W maju 1992 r. zwolennicy Kremla z metropolitą Nikodemem (Rusnakiem) potajemnie, nawet nie powiadomiwszy metropolity UCP Patriarchatu Kijowskiego, zwołali prorosyjskich duchownych w Charkowie na sobór archijerejski, gdzie wybrali zwierzchnika Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej metropolitę Wołodymyra (Sabodana) pod berłem Patriarchatu Moskiewskiego. Ten wybór był bezpośrednim naruszeniem Statutu, ponieważ metropolita Wołodymyr nie był ukraińskim archijerejem. Od tamtej pory Cerkiew Chrystusowa na Ukrainie jest rozdzielona na dwie konfesje — Patriarchat Kijowski i Moskiewski, co niesie wielkie zagrożenie nie tylko dla duchowej niezależności narodu ukraińskiego, ale i dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy. I każdego dnia wzmagają się zakusy na naszą samodzielność ze strony północnego sąsiada. Głowa Cerkwi Prawosławnej Rosji Kirił Gundiajew rozwinął aktywną działalność, propagując swój projekt „Russkij mir”, którego istotę można zrozumieć z jego słów: „Mnie Kijew nie
Maschinelle Übersetzung
Ryta DOWHAŃ, Kijów. Twórczość architektoniczna to jedna z najbardziej niezbędnych sfer ludzkiej działalności. Od wieków poświęca się jej wielką uwagę we wszystkich cywilizowanych państwach. Również na Ukrainie od 1996 r., zgodnie z Ukazem Prezydenta nr 1017/96, za najlepsze prace wręczane są dyplom, znak honorowy laureata Nagrody Państwowej Ukrainy w dziedzinie architektury oraz nagroda pieniężna. Wydarzenie to poprzedza żmudna praca zatwierdzonego przez Prezydenta Komitetu złożonego z autorytatywnych specjalistów, który wyłania najlepsze prace i ich autorów. Decyzję o przyznaniu tytułu laureata podejmują członkowie Komitetu w tajnym głosowaniu. Pierwszego lipca, w Dniu Architekta, w uroczystej atmosferze Prezydent gratuluje laureatom i wręcza im należne odznaczenia. Łącznie od 1988 r. do 2010 r. laureatami zostało 514 osób, które nagrodzono za stworzenie 89 obiektów. Tak było. A obecnie? Już w 2010 r. Prezydent nie znalazł czasu, by nagrodzić i pogratulować tytułu laureata ukraińskim architektom, od których zależy komfort i piękno życia każdego człowieka. Prezydent mógłby powierzyć tę zaszczytną misję komuś ze swoich bliskich doradców, pomocników. Nie stało się nawet to! A chodziło o artystów, którzy odrodzili Odeski Sobór Przemienienia Pańskiego, stworzyli wspaniały zespół architektoniczny kompleksu sanatoryjno-hotelowego w Truskawcu… W 2011 roku na Dzień Architekta Ukazu w ogóle nie było. Spóźnili się… o pięć miesięcy! I przez cały ten czas jacyś urzędnicy z Administracji Prezydenta, niebędący specjalistami w architekturze, raz po raz przeglądali projekty wybrane przez szanowny Komitet, zatwierdzony przez Prezydenta. Sami sobie nie ufają? A wyróżnieni architekci wykonali doprawdy pionierską pracę: rekonstrukcję i restaurację Opery Narodowej w Odessie, znanej na całym świecie (architekci W. K. Chromczenkow, N. A. Szterbul i in.); architekturę cerkwi Narodzenia Najświętszej Bogurodzicy we Lwowie (R. S. Żuk, Z. W. Pidlisny, S. R. Władyka, O. W. Fredynia); odrodzenie obiektów dziedzictwa artystyczno-historycznego w Kijowie — Monasteru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach, cerkwi Narodzenia Pańskiego oraz kopuł Soboru św. Mikołaja w Monasterze Pokrowskim (Ju. H. Łosycki, H. A. Doneć, O. W. Myrosznyczenko). Komitet wyróżnił także rekonstrukcję kompleksu sportowego „Metalist” w Charkowie (A. L. Abujewa, O. R. Iwanow i in.) oraz architekturę indywidualnych budynków mieszkalnych w Kijowie i obwodzie (W. A. Morski, W. W. Zahrywenko). Zatem Ukaz Prezydenta o uhonorowaniu laureatów 2011 r. wyszedł dopiero 29 listopada. Załóżmy, że to nie tragedia. Ale figurowały w nim… tylko dwa obiekty! Cerkiew we Lwowie i… stadion w Charkowie. Lwów miał szczęście: projektowaniem cerkwi kierował kanadyjski architekt i o tej pracy dużo pisali kanadyjscy dziennikarze, składali też oficjalne zapytania o stan spraw. Gdyby nie oni, to laureatstwo otrzymaliby tylko autorzy charkowskiego stadionu?! Odnosi się wrażenie, że również w tej dziedzinie życia kulturalnego naszego kraju urzędnicy państwowi pozwalają sobie ignorować ustalone tradycje i zatwierdzone przez tę samą władzę przepisy, a im wszystko jedno: czy będzie, czy nie będzie stał Teatr Operowy w Odessie i cerkiew szewczenkowska w Kijowie na Podolu, byle było gdzie grać w piłkę! Niech żyje piłka nożna. Ale pozbawiać utalentowanych architektów zaszczytnego tytułu laureatów Nagrody Państwowej, wyznaczonego dla nich nie przez kogoś, a przez Komitet ds. Nagrody Państwowej — nie przystoi, nie po państwowemu.
Maschinelle Übersetzung
Zoja SZAŁIWSKA, m. Konotop, obwód sumski. Początek lat 50. Uczyłam się w początkowych klasach wiejskiej szkoły na Mikołajowszczyźnie. Pierwsze zetknięcie z wierszami Kobziarza: zapamiętuję je łatwo. Pewnego razu w naszym domu pojawił się gość, partyjny organizator sowchozu. Jego syn, Wołodymyr, uczył się ze mną w jednej klasie. Ów gadatliwy gość opowiadał różne przygody, wspominał Drohobycz, gdzie wcześniej pracował. Wtedy po raz pierwszy usłyszałam od niego słowo „banderowiec”: „A u nich w domach portrety Szewczenki, tacy nacjonaliści”. Pod koniec lat 60., studiując na uniwersytecie w Charkowie, często chodziłam do pomnika Kobziarza, byłam poruszona jego pięknem i wielkością. Wkrótce dowiedziałam się o prześladowaniach studentów, którzy przyszli pod pomnik 22 maja. Było to niezrozumiałe i dziwne… Po raz pierwszy byłam na grobie Tarasa Szewczenki w latach 80., kiedy brałam udział w pracy seminarium w zakładzie preparatów medycznych w Czerkasach. Gościnni gospodarze zorganizowali nam wycieczkę do Kaniowa i podarowali każdemu „Kobziarza”. Z wyjazdu pozostały niezapomniane wrażenia. W latach 90. w Sankt Petersburgu uczył się mój syn. Chciałam, żeby nie zapominał o swoich narodowych korzeniach, więc szukałam ukraińskiego towarzystwa. Zadzwoniłam do Tetiany Łebedyńskiej. Wiele dobrych słów słyszałam o tej niestrudzonej kobiecie, kandydatce nauk filozoficznych, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, która skupia Ukraińców w Petersburgu. Od razu zapytała, czy dawno jestem w mieście, co zdążyłam zwiedzić. Z entuzjazmem dzieliłam się wrażeniami. „A widziała pani nasz pomnik Kobziarza, a na cmentarzu smoleńskim pani była? — zapytała pani Tetiana. — Tak to wy wszyscy, wszędzie zdążycie pobyć, a o miejscach szewczenkowskich zapominacie…” Zrobiło mi się wstyd. Pojechałam do pomnika, potem na Smoleńskie. Na kamieniu, w miejscu pochówku poety, paliła się zapalona przez kogoś świeca. Położyłam bukiet białych róż. Zmierzchało, padał gęsty, płatami śnieg. Było bardzo smutno… Kilka lat temu początek marca musiałam spędzić na łóżku szpitalnym. Ledwo szemrało radio, opowiadali o Szewczence. Przysłuchiwała się, podnosząc się, także moja sąsiadka, sucha, drobna babcia, która miała daleko ponad 80 lat. „A ja wiele jego wierszy znałam, tak chciałam się uczyć, ale do szkoły chodzić nie było dane, bo dzieciństwo moje rozdeptał bolszewicki but”. I ona ze łzami w oczach opowiadała o rozkułaczeniu i zsyłce rodziców oraz starszego brata na Sybir, tułaczce w służbie u obcych, ciężkim kalectwie, Hołodomorze. Trochę uspokoiwszy się, babcia Hanna cały wieczór czytała nam „Katerynę”. Byłam poruszona… Oczywiście, także czytelnicy mają jakieś wspomnienia związane z imieniem Tarasa Szewczenki. Podzielcie się. Członkowie Komitetu nagrody im. I. Ohijenki
Maschinelle Übersetzung
Komitet ds. nagrody im. I. Ohijenki, ustanowionej przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo Iwana Ohijenki, Żytomierską Obwodową Administrację Państwową i Radę, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, Fundusz Wspierania Rozwoju Sztuk oraz Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. H. Szewczenki, uchwałą z 23 marca określił laureatów nagrody za 2012 rok. Zostali nimi: w dziedzinie literatury: Mychtod WOŁYNIEC, poeta, prozaik, obrońca praw człowieka, z Worzela w obwodzie kijowskim; Wiktor HRABOWSKI, poeta, z Białej Cerkwi. W dziedzinie nauki: Serhij STELNYKOWYCZ, starszy wykładowca Katedry Redagowania i Podstaw Dziennikarstwa Żytomierskiego Państwowego Uniwersytetu im. Iwana Franki, z Żytomierza. W dziedzinie oświaty: Mykoła POKROPYWNYJ, dyrektor Żytomierskiego Kolegium Kultury i Sztuki im. Iwana Ohijenki, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, z Żytomierza. W dziedzinie działalności społecznej, politycznej i duchowej: Swiatosław WASYLCZUK, dziennikarz, z Żytomierza; Jurij DOROSZENKO, zasłużony dziennikarz Ukrainy, religioznawca, z Kijowa. Przewodniczący Komitetu Pawło MOWCZAN, zastępca przewodniczącego Komitetu Wiktor BALURKO, sekretarz odpowiedzialny Jurij HRADOWSKI
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
serce, niegasnącym rewolucyjnym duchem, tacy jak Wiaczesław Czornowił, Stepan Bandera, Taras Szewczenko, Iwan Franko, Bohdan Chmielnicki rodzą się rzadko, żyją krótko, lecz zdążają zrobić bardzo wiele. Wielkie dzieła ich krótkiego, jasnego życia stają się drogowskazem dla współczesnych i kolejnych pokoleń. Dlatego, wspominając Wiaczesława Czornowoła w dzień jego śmierci, w 75. rocznicę urodzin, mówimy: „Powróć, Czornowole! Natchnij wszystkich osłabionych duchem i zwątpionych do wielkich dokonań i ostatecznego wielkiego zwycięstwa!” P.S. Sprawa karna o zgon W. Czornowoła znajduje się w toku postępowania w Browarskim Miejskim Sądzie Rejonowym. Byłemu kierowcy feralnego KAMAZ-a W. Kudeli, jako oskarżonemu, który przyznaje się do winy, zarzuca się popełnienie przestępstwa przewidzianego w części 3 artykułu 286 Kodeksu karnego Ukrainy „Naruszenie zasad bezpieczeństwa ruchu drogowego lub eksploatacji środków transportu przez osoby kierujące pojazdami”. Choć przyjaciele zmarłego twierdzą, że padł on ofiarą nie przypadkowego wypadku drogowego, lecz dobrze zaplanowanego aktu terrorystycznego.
Składamy głębokie i szczere kondolencje krewnym i bliskim zmarłego.
Zarząd Centralny WUT „Proświta” im. T. H. Szewczenki nia z pracy i uwięzienia. W latach 1969–1972 brała udział w wydawaniu podziemnego czasopisma „Ukraiński Wiestnyk”. Od lat 80. poezja Ateny Paszko drukowana była za granicą. Spośród jej książek najbardziej znane są zbiory poezji „Na skrzyżowaniach” (Monachium, „Suczasnist”, 1989), „Na ostrzu świecy” (Baltimore–Toronto, „Smołoskyp”, 1991), „Ostrze mojej ścieżki” (Kijów, „Smołoskyp”, 2007). Atena Paszko była Przewodniczącą Związku Ukrainek (od 1991 r.), wieloletnią członkinią Polityrady i Przewodu Ruchu Narodowego Ukrainy (od 1991 r.), Prezesem Międzynarodowego Funduszu Dobroczynnego im. Wiaczesława Czornowoła (od 1999 r.), który bada, popularyzuje i utrwala pamięć sławnego Bohatera Ukrainy, w tym poprzez wydanie 10-tomowych jego „Dzieł”. Była wspaniałą, czułą i troskliwą córką i matką, niezawodną przyjaciółką i towarzyszką; dla niej, podobnie jak dla Wiaczesława Czornowoła, Ukraina znaczyła ponad wszystko. Wyrażamy głębokie współczucie w tym bezmiernym smutku rodzinie i bliskim. Śpij spokojnie, nasza przyjaciółko, nasza siostro! Wieczna Ci pamięć! Ukraina chyli przed Tobą swoje żałobne sztandary.
Lesia Tanjuk, Nelli Kornijenko, Jarosław Kendzior, Myhajło Kosiw, Jewhen Swerstiuk, Lidia Hrychorowycz, Iwan Stojko, Nadija i Osyp Zinkiewiczowie, Myhajło Horyń, Walentyna Czornowoł, Maria Hel, Iryna i Ihor Kalynciowie, Stefania Szabatura, Hanna Sadowska, Mykoła Płachotniuk, Lubow i Myrosław Marynowyczowie, Tamila i Mykoła Matusewyczowie, Wasyl Owsijenko, Oksana i Zorian Popadiukowie, Rostysława Fedak, Orysława Chomyk, Olha Woznyca, Zorjana Bilyk, Iryna Łozynska, Oksana Tanjuk, Rostysław Siemkiw, Ołesj Zarecki
* * * Zarząd Centralny WUT „Proświta” im. T. H. Szewczenki, redakcja „Słowa Proświty”, wszyscy prosvitianie Ukrainy głęboko smucą się wraz z przyjaciółmi, bliskimi i krewnymi Ateny Wasyliwny Paszko, znanej działaczki społecznej, obrończyni praw człowieka, poetki. Imię tej patriotki-kobiety, jej działalność społeczno-polityczna na zawsze pozostanie na kartach historii niepodległej Ukrainy. Miłość i pokój Pani, pani Ateno, i wieczna pamięć.
Maschinelle Übersetzung
Anatolij KOWALCZUK, przewodniczący Boryspilskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki
25 marca wspominaliśmy Wiaczesława Czornowoła, sławnego syna Ukrainy, zapalczywego i nieugiętego bojownika o jej wolność, przewodniczącego Ludowego Ruchu Ukrainy, posła ludowego trzech kadencji, Bohatera Ukrainy, płomiennego publicystę i myśliciela. Uczczenie Wielkiego Ukraińca odbyło się na Czerkaszczyźnie — jego małej ojczyźnie, na cmentarzu Bajkowe w Kijowie, a także u nas, na ziemi borysphilskiej, przy pamiątkowym krzyżu na miejscu jego tragicznej śmierci w 1999 roku. W ten wiosenny dzień wielu Ukraińców przypomina sobie najjaśniejsze wydarzenia z życia W. Czornowoła. Jego świadomy wybór szlachetnego, wielkiego celu — cierniste dążenie jawnej i podziemnej walki o niepodległość Ukrainy; ciężkie żarna komunistycznego represyjnego systemu, okrutna kara trzech wyroków więzienia i wykluczenie na długie 15 lat z życia społeczno-politycznego, pozbawienie możliwości czytania i pisania poza cenzurą; w 53. roku życia — triumfalny wzlot na szczyty ukraińskiej polityki i powszechne uznanie; niestety, zaledwie 9 lat udziału w tworzeniu wymarzonej Ukrainy. I cały ten ostatni okres życia — ciągły pobyt na ostrzu wydarzeń. Setki gruntownie uzasadnionych przemówień w Radzie Najwyższej, płomiennych wystąpień na wielotysięcznych mitingach, na zjazdach i konferencjach, książki, artykuły, wywiady, liczne podróże po Ukrainie i spotkania z milionami ludzi. Szalone tempo wyczerpującej pracy bez odpoczynku i litości dla siebie dało znać o sobie — w rezultacie trzy zawały, dwa z nich przebyte na nogach. Dalej — niespodziewana i tajemnicza śmierć, pogrzeb z udziałem tłumów, jakiego Kijów jeszcze nie widział… Podczas tego żałobnego wydarzenia jego uczestnicy, którzy na wezwanie serca zjechali do Kijowa ze wszystkich obwodów, z smutkiem stwierdzali: „Za tobą, Czornowole, płacze cała Ukraina!” Im więcej czasu mija od dnia tej żałobnej daty, tym lepiej uświadamiamy sobie niezrównaną duchową wielkość i poświęcenie, bohaterstwo i odwagę, stałą gotowość do ofiary, brak strachu przed udrękami w imię świętej Ukrainy — cechy, które przez wiele lat w każdych okolicznościach demonstrował W. Czornowił w ciężkiej, wielostronnej walce o wolność Ojczyzny. Był to człowiek wysokomoralny, humanitarny, czysty, prawy, romantyczny, życzliwy, ale nieustępliwy, gdy chodziło o interesy Ojczyzny. Dla Ukrainy i świata był i na zawsze pozostanie najjaśniejszym symbolem burzliwej epoki rewolucyjnych wydarzeń końca lat 80. i początku lat 90. XX wieku. Na przykładzie krótkiego, pełnego poświęcenia życia W. Czornowoła oraz analizy ówczesnej i obecnej sytuacji widzimy, że niestety w Ukrainie spełnia się klasyczna zasada polityki: rewolucje planują romantycy, przeprowadzają je fanatycy, a ich owocami najczęściej korzystają nikczemnicy. Wiaczesław Czornowił, gdyby wciąż był wśród nas, nie pogodziłby się z krzywdami, jakich doznaje naród ukraiński na rodzinnej ziemi, i wraz z innymi uczciwymi politykami skupiałby zdrowe siły do przeciwstawienia się bezczelnym przedstawicielom piekielnej ciemności. Ludzie z gorącym patriotycznym
Maschinelle Übersetzung
12 marca 2012 roku odeszła w wieczność znana poetka, działaczka społeczna, uczestniczka ukraińskiego ruchu obrony praw człowieka, żona i współpracowniczka Wiaczesława Czornowiła Atena Wasyliwna Paszko. Ofiarna kobieta, przeżyła trudne i dzielne życie. Urodzona w patriotycznej rodzinie, już w siódmej klasie pisała wiersze o powstańcach, przekazywała je do UPA (na kilka z nich powstały piosenki), w wieku dwunastu lat nosiła tajne materiały z rodzinnej wsi Prusy (obecnie Bystryca na Drohobyczczyźnie) do sąsiedniego Bykowa. Przeprowadziwszy się w latach 60. do Lwowa, miała szeroki krąg znajomości z ukraińską inteligencją spośród szestydziesiątników. Za wystąpienia w obronie represjonowanych działaczy ukraińskiej kultury wielokrotnie doznawała szykan i miała zakaz publikowania swoich utworów, przeżyła rewizje, zwol-
Maschinelle Übersetzung
Tetiana BIDZIŁIA, m. Bereżany, obwód tarnopolski
W tym roku Tarnopolszczyzna godnie upamiętnia 120. rocznicę urodzin wybitnego ukraińskiego działacza kościelnego, Patriarchy UKGK, kardynała Józefa Slipoho. Wiele ważnych merytorycznych wydarzeń odbyło się także na Bereżańszczyźnie. W okresie lutego–marca w Muzeum Krajoznawczym odbyła się wystawa sztuki sakralnej i atrybutów cerkiewnych, portrety wybitnych duszpasterzy, w tym także Patriarchy. Pokazywano tu również film o Józefie Slipym, w którego prezentacji wzięli udział ojciec dziekan Mychajło Buhaj, ojciec proboszcz Cerkwi Świętej Trójcy Iwan Chrepták, ojciec Wasyl Onyszczuk. Dekadę pamięci Patriarchy Józefa Slipoho zorganizowali Muzeum Sztuki Sakralnej i Historii Kościoła, podległe Państwowemu Historyczno-Architektonicznemu Rezerwatowi w Bereżanach, oraz Cerkiew Świętej Trójcy. Na bazie miejscowego instytutu agrotechnicznego przeprowadzono konferencję naukowo-poznawczą „Patriarcha Józef Slipyj – symbol niezłomnego ducha”, w której występowali duchowni, naukowcy, muzealnicy, pedagodzy, młodzież. Obecni mieli możliwość obejrzenia wystaw prac Józefa Slipoho oraz książek o jego życiowym wyczynie. Duże zainteresowanie budzą ekspozycje sali im. Józefa Slipoho w Muzeum Sztuki Sakralnej i Historii Kościoła. Znajdują się tu unikatowe eksponaty, zebrane przez siostrzeńca Bohdana Lepkiego, mecenasa dr. Romana Smyka (Chicago, USA), które przekazał do Bereżan.
Maschinelle Übersetzung
27 marca 2012 roku odszedł w zaświaty zasłużony działacz sztuki Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, nagród im. H. Skovorody, „Niezależność”, „Złote Pióro”, znany pisarz i scenarzysta filmowy, honorowy członek „Proświty” Mykoła Arhypowycz SZUDRIA. Według jego scenariuszy nakręcono ponad 120 filmów fabularnych i dokumentalnych, w tym „Odkryj siebie” i „Taras”. Literaturoznawcze studia i eseje, opowiadania i powieści, szkice i przekłady M. A. Szudrii poświęcone są ukraińskiemu światu duchowości i kultury, przepojone miłością i uwagą do wybitnych postaci O. Dowżenki, H. Skovorody, L. Kurbasa, J. Janowskiego, H. Tiutiunnyka i innych. Urodzony na Połtawszczyźnie 5 stycznia 1935 roku, Mykoła Arhypowycz przeżył 77 lat, w dzieciństwie naznaczonych wojną i lichotą, obdarowanych jasną studencką młodością, po brzegi wypełnionych wytrwałą pracą badawczą i literacką. Do ostatnich dni pracował nad rękopisami, przygotował do druku fotoksiążkę o Skovorodzie „Nasz pierworozum”, uporządkował i wydał korespondencję Borysa Mozolewskiego. Wieczna pamięć i niebiański spoczynek Tobie, Przyjacielu! Niech puch ściele się rodzinna ukraińska ziemia.
Maschinelle Übersetzung
Wiktor TUPILKO, fundator muzeum „Smołoskyp” (Pochodnia). 27 marca tego roku minęło 100 lat od dnia urodzin Bohatera Narodowego Oleksy Hirnyka. W noc na 21 stycznia 1978 roku, w dniu Zjednoczenia, Oleksa wszedł na Górę Czerniecza w Kaniowie. Miał ze sobą dwa kanistry z benzyną i zapalniczkę. Panował 15-stopniowy mróz, było dużo śniegu. Ochrona muzeum Tarasa Szewczenki schowała się w cieple, a i Oleksa zaplanował swoje działania tak, aby nikt mu nie przeszkadzał — dlatego wybrał nocną porę. Cztery razy obszedł (zostały ślady na śniegu) mogiłę T. Szewczenki. Zszedł na zbocze góry, skąd widać Dniepr. Rozrzucił około tysiąca własnoręcznie przygotowanych ulotek. Podszedł do samego skraju góry i oblał się benzyną. Wyjął nóż i zapalniczkę. Nacisnął przycisk zapalniczki — całe ciało zapłonęło jak pochodnia. Upadł na plecy. Rano znaleziono ciało. Powiadomiono milicję. Oleksa długo i ciężko szedł do tego kroku — aktu samospalenia. Rozumiał, że „obronę trzymają tylko ci, którzy pozostali żywi”. Widział totalne niszczenie narodu ukraińskiego i wszystkiego, co ukraińskie, uświadamiał sobie, że zdolnych do utrzymania obrony pozostało niewielu, dlatego „każdy żołnierz” miał wielką cenę. Ale widział również, że większość już zaprzestała obrony. Postkolonialny, postludobójczy i wykrwawiony Hołodomorem naród był wyczerpany i w znacznej mierze zniszczony. Pozostawały dzieci tych, którzy cudem ocaleli, dzieci zdrajców i tych, którzy zgodzili się być takimi jak przybysze — nie-Ukraińcami. Rozumieli: przetrwać zdołają, jeśli będą „jak wszyscy”, jak szara masa. Lecz Oleksa widział, że nawet w tej splątanej kłamstwem „masie” żyją nastroje protestu. Aby rozbudzić ludzką świadomość, innego sposobu niż stanie się „pochodnią” dla swojego narodu, Oleksa nie widział. 6 stycznia 1978 roku w ostatnim pożegnalnym liście do żony napisał: „Szedłem prostą drogą, ciernistą. Nie zbłądziłem, nie chybiłem. Mój protest to sama prawda, a nie moskiewskie kłamstwo od początku do końca. Mój protest to przeżycia, tortury narodu ukraińskiego. Mój protest to prometeizm, to bunt przeciwko przemocy i zniewoleniu. Mój protest to słowa Szewczenki, a ja jestem tylko jego uczniem i wykonawcą”. Choć władza radziecka zrobiła wszystko, by przemilczeć czy zohydzić wyczyn Oleksy Hirnyka, prawda o nim i jego czynie żyją i działają. W Doniecku, w głównej siedzibie Ogólnoukraińskiej organizacji społecznej inwalidów „Czarnobyl-Pomoc”, 5 listopada 2008 roku, 30 lat po śmierci O. Hirnyka i w dniu czterdziestej rocznicy samospalenia Wasyla Makucha, uroczyście otwarto muzeum społeczne „Smołoskyp”. To pierwsze i jedyne takie muzeum na świecie. Z jego ekspozycji dowiadujemy się, że dla dobra własnego narodu spaliło się troje Ukraińców. W czasach caratu, w więzieniu Pietropawłowskim w znaku protestu oblała się naftą i spaliła Maria Witrowa. Po tym odbyły się wielotysięczne demonstracje w Kijowie, Petersburgu i Moskwie. Biorąc pod uwagę, że Maria była „narodowolczynią”, władza radziecka interpretowała jej czyn na swoją korzyść, a nawet ulicę w Kijowie nazwano na jej cześć. W 1968 roku w znaku protestu przeciwko wprowadzeniu wojsk do Czechosłowacji i przeciwko moskalizacji Ukrainy na Chreszczatyku spalił się Wasyl Makuch. Wszelkie świadectwa czy wzmianki o nim zostały zniszczone. Wyczyn Wasyla powtórzył Czech Jan Palach. Była próba publicznego samospalenia Mykoły Beresławskiego, lecz temu przeszkodzono, a potem Beresławskiego uwięziono. Istnieje fakt samospalenia bojownika UPA, który spędził 20 lat w kryjówce na Tarnopolszczyźnie. Kiedy otoczyli go wojskowi, nie poddał się, lecz spalił się żywcem. Jego imię to Jurij Mychajłowski. Wątpliwe, byśmy kiedykolwiek dowiedzieli się o tych i innych wielkich mężach, gdyby nie wyczyn Oleksy Hirnyka. Ciało zmarłego oglądał Mychajło Iszczenko — kaniowski lekarz, który całe dalsze życie poświęcił badaniu drogi Bohatera, zebrał wiele faktów i materiałów o Oleksie i z czasem je upublicznił. Dzięki temu prawda o nim stała się naszym dorobkiem. Był to impuls do pracy badawczej organizacji „Czarnobyl-Pomoc” i stworzenia muzeum. Wyczyn Oleksy Hirnyka i jego poprzedników skłania ludzi do zastanowienia się nad swoim losem. Pojawiają się pytania: „Cóż to za »braterskie« uściski, że aby się od nich uwolnić, ludzie zmuszeni są do samospalenia?”; „Dlaczego budynek muzeum był wielokrotnie podpalany w niby-ukraińskim państwie?”; „Dlaczego bezpiecznie jest rozmawiać po ukraińsku we wszystkich krajach świata, z wyjątkiem Ukrainy?”; „Dlaczego doniecki Władyka Serhij mówi o swoim zamiarze dokonania aktu samospalenia w znaku protestu przeciwko niszczeniu ukraińskiej cerkwi, bo nie pozostały mu już inne środki obrony?”. Pytań jest wiele. Odpowiedź jest jedna — Oleksa Hirnyk oddał życie nie na darmo. Swój ofiarny czyn przekształcił w potężną broń oporu i oświetlił drogę narodowi ukraińskiemu do wolności i losu. 31 marca w czytelni muzeum odbędzie się konferencja naukowo-praktyczna ku czci Oleksy Hirnyka „Prometeusz Ukrainy”. Chwała Bohaterowi!
Maschinelle Übersetzung
Ihor ZWARYCZ
Zgodnie z tradycją pod koniec marca obchodzi się dzień pamięci poety-więźnia politycznego, laureata Nagrody im. Szewczenki Tarasa Melniczuka. W Kołomyjskiej Miejskiej Bibliotece Dziecięcej nr 2, noszącej jego imię, odbyło się spotkanie z Mykołą Bliznjukiem, poetą ze Starych Kut w rejonie kosowskim. Bliski przyjaciel T. Melniczuka podzielił się wspomnieniami o niepowtarzalnym mistrzu słowa poetyckiego, zauważył, że Taras Jurijowicz był dobrym nauczycielem w sprawach literatury, znał literaturę ojczystą i światową, ukraiński folklor, gorąco kochał Huculszczyznę, był patriotą karpackiego kraju, przeżywał jego los i los Ukrainy. To on podpowiedział mu napisanie poematów o plemieniu Karpów „Soncewiry” i „Oleksa Dowbusz”, nad którymi autor pracował dwadzieścia lat. Gość odczytał fragmenty tych utworów, a także dedykację dla Melniczuka, wiersze dla dzieci, podzielił się twórczymi zamysłami. Prowadząca wieczór pamięci, kierowniczka biblioteki Ljubow Bakaj wraz z pracownikami i uczniami nakreśliła poetyckimi wierszami twórczy świat rodem z Utorop, którego nazywano Księciem rosy od tomiku o tym samym tytule, udzieliła głosu członkom NSPU Wasylowi Szkurganowi z Kosowa, Romanowi Kyselukowi z Dellatyna, poetom Wasylowi Rjabomu, Iwanowi Wijtenkowi, przewodniczącej Kongresu inteligencji ukraińskiej Kołomyjszczyzny Olhie Rudanec, przewodniczącemu kołomyjskiej Proświty Wasylowi Hlaholuku oraz innym wielbicielom talentu Melniczuka. A na stoliku płonęły trzy znicze pamięci byłym więźniom politycznym — Tarasowi Melniczukowi, laureatom nagrody im. T. Melniczuka Dmytrowi Hrynkiwowi i Stepanowi Sapeljakowi, którzy w tym roku odeszli w zaświaty, a ich słowo wciąż żyje.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
…przede wszystkim dotyczy Oleny Teligi… Wystawienie sztuki właśnie we Lwowie można uznać za spóźnione przeprosiny lwowskiej społeczności za bezpodstawną, brutalną obstrukcję, jaką latem 1941 roku we Lwowie urządzili ówcześni ura-patrioci Olenie Telidze, Ulasowi Samczukowi i ich przyjaciołom… Decydującą rolę w zapewnieniu sukcesu spektaklu odegrała aktorka Natalia Lisowa, która podarowała nam, z okazji 105. rocznicy urodzin, nieugiętą i mężną Olenę Teligę, zapoznała widza z jej twórczością i zainteresowała nią, dała impuls do lepszego zrozumienia wielkości takich postaci w naszej historii. Z głębi serca życzę Natalii Lisowej zagrania jeszcze niejednej takiej roli, a naszym pisarzom i dramaturgom – by nie marnowali swojego talentu na pisanie pustych jednodniówek dla różnych show, aby zaspokajać zachcianki dzisiejszych dorobkiewiczów, by nie zdradzali patriotycznych ideałów Oleny Teligi, której wielkość zobowiązuje potomnych do budowania naszego niepodległego państwa według jej testamentu: zachowywania duchowości, tradycji, kultury, języka, chwalebnej historii… Dobrze, że w Dubnie istnieje ulica jej imienia. Wspaniale, że wiemy o pobycie w naszym mieście tej, być może najbardziej patriotycznej poetki, latem 1941 roku, kiedy na całej Ukrainie, w okupowanym przez niemieckich faszystów Kijowie, nie znalazł się ani jeden mężczyzna, który mógłby stanąć na czele Związku Pisarzy, i to właśnie ona, rzucając wyzwanie wszystkim wrogom, to zrobiła. Wspaniale, że kiedyś w czeskich Poděbradach tak niespodziewanie splotły się i połączyły jej losy z rodziną Feszczenków-Czopiwskich, również bezpośrednio związanych z ziemią dubieńską. Lecz byłoby jeszcze lepiej (jestem co do tego całkowicie przekonany), gdyby ten spektakl zobaczyli nasi ziomkowie, na przykład choćby na scenie Dubieńskiego Domu Kultury. A dlaczego nie! Wtedy bowiem nie tylko głębiej poznaliby tę bohaterkę, ale także zastanowili się nad jej słowami: „My, pisarze, powinniśmy działać nie tylko słowem, ale także własną odwagą. Bo co, jeśli nie własna odwaga, nadaje słowu boską siłę, która podnosi ducha narodu i zapala życie… Nie może nam być wszystko jedno. Nie może być wszystko jedno, jakim językiem mówimy, jakie książki czytamy, jakie pieśni śpiewamy… A jeśli wszystko jedno, to kim jesteśmy? Nie narodem, lecz bezkształtnym tłumem i szarą, wiecznie poniżoną masą…” Przypomnijmy sobie jej tak aktualny dziś publicystyczno-wybuchowy artykuł o ówczesnych (i, ku wielkiemu żalowi, także o obecnych) „partaczach życia”: „…to właśnie oni są tymi, którzy wszystko patrzyli i milczeli, i w milczeniu drapali się po czubach… gotowi w każdej chwili po stronie – wszystko jedno – jakiegokolwiek zwycięzcy, pomagając mu w jego ostatnim ciosie, by za tę tanią cenę kupić sobie prawo, by później być w pierwszych szeregach przy nim…” Ona, jak nikt inny, jest naszą współczesną. Tak, miała prawo (i wybór!), z dumnie podniesioną głową pójść na śmierć od hitlerowskiej kuli 70 lat temu. Bezwarunkowo wsparł ją w tym mąż i współtowarzysz o wspólnych poglądach, Mychajło Teliha. Tylko bardzo boli, że tam, gdzie spoczywa ich prach, nie ma ani jednego pomnika! Miesiąc temu siedemdziesiąte rocznice rozstrzelań członków OUN w Babim Jarze uczczono konferencją naukową-requiem. Jednak nie na poziomie państwowym. Ponieważ tam, gdzie spoczywa ponad pół tysiąca prawdziwych patriotów Ukrainy, nadal wznosi się tylko skromny drewniany krzyż. I tam nie przychodzą dzisiejsi przywódcy Niepodległej Ukrainy (wiadomo dlaczego!)… Swoim życiem-wyczynem Helena Teliga wzniosła pomnik nie uczyniony ręką ludzką: „Nie idź w cień. Trwaj w palącej grze. // Nie lękaj się oślepiającego blasku, patrząc // Tylko po skwarze zagrzmi wyczekiwany grom // I z chmur zsunie się — bagnetem — błyskawica”. Albo: „Nie złapiesz: jestem ogniem, jestem wichrem! // A oni nie przywykli do zatrzymywania się! // Ale nagle… cicho się uśmiechnę, // I w moich oczach zapali się wyzwanie”. Albo: „Wiatrami i słońcem mój Bóg wytyczył mi drogę. // Lecz tam, gdzie trzeba, jestem twarda i surowa: // O kraju mój, moich jasnych pozdrowień // Od mnie żaden wróg nie otrzymał”. Jednym słowem, tak właśnie żyła: albo–albo… Nigdy nie zapomnę, jak ponad dwie dekady temu, pewnego lutowego mroźnego dnia, my, kilkudziesięciu jej współmyślących, na Placu Teatralnym w mieście Równem odsłanialiśmy tablicę pamiątkową Oleny Teligi i Ulasa Samczuka (na budynku, w którym mieściła się redakcja i drukarnia gazety „Wołyń”, z którą ściśle współpracowała). Głęboko symboliczny jest ten pamiątkowy znak, jakby rozłupany piorunem na pół po przekątnej. Błyskawica uderza jedynie w wysokie drzewa. Kto się czołga, ten nigdy nie upadnie…
Maschinelle Übersetzung
Tymofij BORDULAK: — Mychajło Szałata urodził się 3 kwietnia 1937 roku w rodzinie chłopskiej. Rodzinna wieś to Berteszów na Lwowszczyźnie. Ojciec Josyp Szałata (1915—1998) i matka Hanna (1909—1987) z trudem uzbierali na skromny dom na skraju wsi, pod lasem zwanym „Pidhuszcża”. Dzieciństwo minęło w niespokojnym czasie wojny i partyzanckiej walki UPA o wolność i niepodległość Ukrainy. Mychajło był świadkiem krwawych moskiewskich obław na ukraińskich patriotów, aresztowań i wywożenia współmieszkańców na Sybir. Do szkoły poszedł w sąsiedniej wsi Repechów od razu do drugiej klasy. W 1947 roku otwarto szkołę w Berteszowie, więc uczył się już w rodzinnej wsi. W 1957 roku M. Szałata wstąpił do Lwowskiego Instytutu Pedagogicznego na wydział filologiczny, na którym zdobywało się jeszcze drugą specjalność — muzykę i śpiew. Na początku 1960 roku Lwowski i Drohobycki instytuty pedagogiczne połączono w jeden — Drohobycki Państwowy Instytut Pedagogiczny (od 1998 roku — uniwersytet) im. Iwana Franki. Przeprowadziwszy się do Drohobycza, pozostał w tym mieście Franki do dziś. W 1964 r. z gazety „Kołhospnyk Drohobyczczyny”, gdzie był korespondentem, przechodzi do pracy na katedrę literatury ukraińskiej instytutu pedagogicznego. Tutaj aktywnie badał twórczą indywidualność Markijana Szaszkewycza i już w 1969 roku w Kijowie w wydawnictwie Akademii Nauk Ukrainy („Naukowa dumka”) ukazuje się jego monografia „Markijan Szaszkewycz. Życie, twórczość i działalność społeczna”. W książce przedstawiono szczegółowy życiorys i głęboką analizę twórczości wybitnego poety epoki przed-szewczenkowskiej na tle kulturowo-politycznego procesu narodów słowiańskich początku XIX wieku. Jako badacz, M. Szałata wykorzystał wiele nowych źródeł dokumentalnych, które pozwoliły mu dokonać ciekawych porównań i wniosków, wyrazić niemało świeżych, oryginalnych myśli. Redaktorem książki był znany literaturoznawca Teofil Komaryneć. Monografia wywołała pochlebne opinie zarówno u nas, jak i za granicą. W następnym roku M. Szałata na ten temat obronił pracę doktorską. Badaniem twórczości M. Szaszkewycza zajmuje się do dziś. Stał się jednym z najbardziej znanych szaszkewyczoznawców Ukrainy. Razem z Dmytrem Pawłyczkiem i Romanem Łubkiwskim brał udział w konferencji naukowej poświęconej M. Szaszkewyczowi na Ukraińskim Uniwersytecie Katolickim w Rzymie. Brał udział w podobnych konferencjach i zgromadzeniach w Kijowie, Lwowie, Akademii Ostrogskiej, Drohobyczu, Brodach, Pidlisach, Nestanyczach i innych miastach. Na cerkwi Przemienienia Pańskiego w Drohobyczu uroczyście zainstalowano tablicę dla uczczenia 200-lecia M. Szaszkewycza z tekstem M. Szałaty. Stale zajmuje się działalnością naukową. Oprócz monografii „Markijan Szaszkewycz” wydał jeszcze prace monograficzne „Jurij Fedkowycz” oraz „Jurij Drohobycz i jego epoka”. Pod redakcją Mychajła Josypowycza przygotowano pierwsze lwowskie wydanie „Rusałki Dnistrowej” (siódme). Przygotował już także ósme wydanie „Rusałki Dnistrowej”, wykonane zgodnie ze współczesną pisownią, które wkrótce zostanie wydane w Drohobyczu. A w zeszłym roku przygotował i wydał książkę „Budyteli. Ruska Trójca i jej naśladowcy” o M. Szaszkewyczu, I. Wahylewyczu, M. Ustijanowyczu, A. Mohylnyckim, J. Hołowackim oraz O. Duchnowyczu. Pomimo aktywnej działalności społecznej, M. Szałata znajduje czas na płodną pracę twórczą. Wydaje szkic o Drohobyczu „Miasto na Podgórzu Karpat”, zbiór poetycki „Z upływu lat”, do którego weszły poezje, natchnione żarliwą miłością do wszystkiego, co ojczyste, do języka ukraińskiego, do wybitnych ludzi Ukrainy. Jewhen PSZENYCZNYJ, docent Drohobyckiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Iwana Franki: — Mychajło Szałata znany jest nie tylko jako sumienny, akademicki naukowiec. Jest on także utalentowanym poetą, autorem dziewięciu zbiorów poetyckich. Jego „Gwiazda poezji” „błysnęła” w Wołoszyńskim Koktebelu w dalekim 1964 roku, kiedy odbywał tam praktykę pedagogiczną. Choć Mychajło Szałata pisał i drukował swoje wiersze jeszcze od końca lat 50., pierwszy zbiór jego poezji „Gwiezdne przedżniwie” ujrzał światło dzienne właśnie w 1964 r. w Symferopolu. Po raz drugi wyznać uczucia czytelnikom stało się możliwe w 1999 roku. Właśnie wtedy wyszedł zbiór poetycki „Grabina”, który otwiera wiersz „Do Ukrainy”, datowany na 1951 rok. Z czasem, jeden po drugim, wychodzą książki poetyckie Mychajła Szałaty, z których każda staje się wydarzeniem w ukraińskim wszechświecie literackim. Kiedyś Bohdan Łepkyj nazwał poezję samotną pociechą. Poetyckie słowo Mychajła Szałaty jest głęboko moralne. Rodzi się w niespokojnej duszy poety i przychodzi do czytelnika jako lekarstwo, jako pociecha w niełatwej i niepokojącej teraźniejszości. Słowa z wiersza „Odsolowieje, przejdę w trawę…” są potwierdzeniem tego: Wiadomo jeszcze od czasów neandertalczyka, Że musi być coś w duszy świętego. Dla mnie to — dla wiecznego wędrowca: Jeśli trawę, która na mnie wyrośnie, Ktoś przyłoży do skaleczonego palca. Wydaje się, że tego, co zrobił i robi nasz szanowny Jubilat w nauce i literaturze pięknej, wystarczyłoby nie na jedną osobę. Ale to jeszcze nie wszystko — Mychajło Szałata jest aktywnym działaczem społecznym i kulturalno-oświatowym. Żadne poważne wydarzenie na Drohobyczczyźnie, Lwowszczyźnie, a nawet w skali całej Ukrainy nie odbywa się bez jego udziału. Był deputowanym Drohobyckiej Rady Miejskiej pierwszej demokratycznej kadencji, przewodniczącym komitetu organizacyjnego budowy w Drohobyczu pomnika Tarasa Szewczenki. Zresztą, właśnie dzięki niemu na ziemi Franki powstała figura młodego Kobziarza dłuta wybitnego ukraińskiego rzeźbiarza-dysydenta, kijowianina Iwana Honczara. Występował na odsłonięciu tego pomnika, które odbyło się z udziałem licznych ukraińskich delegacji z zagranicy 21 września 1991 r. Kiedy w 1993 r. w Drohobyczu z udziałem Iwana Dracza utworzono Drohobycką filię Towarzystwa Łączności z Ukraińcami poza granicami Ukrainy (Towarzystwa „Ukraina-Świat”), pana Mychajła wybrano niezmiennym pierwszym zastępcą przewodniczącego filii, członkiem Prezydium Lwowskiego oddziału obwodowego tej organizacji społecznej. Drohobycka filia Towarzystwa dzięki wysiłkom Tymofija Bordulaka oraz Mychajła Szałaty nawiązała ścisłe kontakty z ukraińską diasporą Baszkortostanu i zorganizowała przygotowanie dla tej podrosyjskiej republiki nauczycieli języka ukraińskiego na bazie Drohobyckiego Uniwersytetu Pedagogicznego. A ponadto — pod egidą Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki M. Szałata przygotował i wydał czwarty tom zbioru „Drohobyczczyna — ziemia Iwana Franki” (trzy poprzednie ujrzały światło dzienne za oceanem), a teraz aktywnie pracuje nad piątym tomem tego unikalnego i złożonego projektu. Jubilat był delegatem III oraz IV Światowych Forum Ukraińców w Kijowie, występował tam z referatami, brał aktywny udział w przygotowaniu dokumentów końcowych. A przytoczone tutaj — to tylko cząstka tej ogromnej pracy społecznej, którą prowadził i prowadzi ten rozważny i porządny człowiek.
* * * Liczba 75 powinna skłaniać człowieka do pokory i spokoju. Ale nie Mychajła Szałatę! Teraźniejszość jest dla niego czasem “burzy i naporu”: profesor przygotowuje do wznowienia własną monografię o Markijanie Szaszkewyczu, stawia ostatnie akcenty w kapitalnym, zebranym i uporządkowanym przez siebie 5. tomie zbioru “Drohobyczczyzna — ziemia Iwana Franki”, kończy redagowanie pierwszego tomu “Kroniki życia i twórczości Iwana Franki”, którą opracował Myrosław Moroz, pisze historię Drohobyckiego Gimnazjum Ukraińskiego, czyta korektę kolejnego tomiku swoich wierszy, codziennie zajmuje się pracą oświatową… Czasem wydaje się, że M. Szałata żyje w innym wymiarze czasowym, że doba ma u niego co najmniej 48 godzin. Lecz gdy przyjrzysz się temu człowiekowi, zobaczysz jego dobre, choć zmęczone i zasmucone oczy, to zrozumiesz, że żyje on w tej samej strefie czasowej co my, tylko ścisnął ją do granic, oddając większą część nauce, literaturze, studentom, młodym poetom, sobie zaś zostawiając małą cząstkę. Całkiem małą. Mychajło Josypowycz Szałata jest szczęśliwym człowiekiem. Żyje z ludźmi i dla ludzi. W tym upatruje sens swojego życia. Czy może być coś lepszego?
Mychajło SZAŁATA
HYMN “PROŚWITY”
Od słowa Markijana i Tarasa, Gdy obu już nie było na świecie, W książęcym Lwowie z rozkazu czasu Na świat pobłogosławiło się “Proświcie”.
Dziękujemy Tobie, Jezu Chryste, Że uchroniłeś nas od duchowej ruiny. Dziś Towarzystwo Proświty – Pierwsze na straży Ukrainy.
Z imieniem “Proświty” staniemy, bracia, Przeciwko wszelkiej nieprawdzie i niedoli, Żeby święciły się nasza wiara i mowa, Jak kwiat na łące, jak pszenica w polu.
Do światła, do nauki, do kultury Wiedzie “Proświta” i woła w szeregi: “Jednoczmy się — i rozjaśni się niebo chmurne Od słońca Ukraińskiego Państwa!”
TAKIE, JAK WIRA BRODA…
Z tysiąca kuszących dróg, Ścielących się przed oczami Brody, Jej wybrać Najwyższy pomógł Jedyną — Ukraińskiej Wolności.
Takie, jak Broda, w czasy złe Ulotki w kryjówkach drukowały I odważnie wyrastały z ziemi Przeciwko bolszewickiej nawałnicy.
Krótko mówiąc, do heroiki UPA Takie dodały stronę wielką. Takie dzisiaj do haniebnego słupa Przywiązują kłamstwo komunistyczne.
W imię świętej prawdy codziennie Takie w walce, na wyczyny gotowe. Powstrzymują zło, jak w biegu konia, Nie dając triumfować złu.
W takich troski odbija się piętno – Nie o swoje, a o dobro wspólne. Takie mówią i kiedy milczą, Lecz wszystko o rodzimym, o narodowym.
Takich nigdy i nikomu na świecie Z prawej drogi nie zepchnąć. Takie ostatni grosz dają “Proświcie” Na prenumeratę “Szljachu Peremohy”.
Takie, jak proświcianka Wira Broda, – To wieczny szczery dla Ukrainy trud. W życiu takich mijają nagrody, Lecz żyć będą takie i kiedy umrą.
MOWO RODZIMA, SŁOWO RODZIME
Narody — niczym kwiaty rozmaite, Ich mowy tworzą bukiet cudowny. I nie ma obrazy większej na świecie, Jak ta — kiedy obrażą rodzimą mowę.
“Małe i biedne mowy…”? Tylko przybłędy Tak myślą — na głos czy po cichu. A przecież rodzima mowa każdego narodu Odpowiada wszystkim jego potrzebom!
Ona — jak matka: niech nie wyjątkowa, Ale i najmilsza, i najdroższa. Największa cześć — swoje rodzime słowo Nieść, jak sztandar, na najludniejsze place.
A przecież rodzime słowo zawsze na straży Narodowej i pamięci, i sławy. Bez mowy rodzimej — czego my warci? Sucha źdźbło — dla wiatru na zabawę.
A przecież mowa — to życie, dusza narodu! I niech ludzie zapamiętają złojęzyczni: Wszystkie mowy świata równe od przyrody, I nie ma małych — wszystkie one są w i e l k i e !
“Błogosławiona rodzima moja mowo, Wzburzona radości, niepokojący bólu, Moje ty szczęście, losie tęczowy, Święć się wiecznie!” – ja codziennie głoszę.
Mychajło SZAŁATA — profesor Drohobyckiego Uniwersytetu Pedagogicznego, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Honorowy przewodniczący Drohobyckiej “Proświty”, pierwszy zastępca przewodniczącego Drohobyckiego oddziału i członek Prezydium Lwowskiej organizacji obwodowej Towarzystwa Łączności z Ukraińcami poza granicami Ukrainy, wybitny poeta, literaturoznawca, pedagog, działacz państwowy i społeczny, autor, opracowujący i redaktor wielu książek. Jak pracowita pszczoła, przez całe życie niesie on w plaster ukraińskiej kultury swój dorobek — wychowuje młode pokolenie studentów w ukraińskim duchu patriotycznym, bierze aktywny udział w procesie literackim, aktywnie występuje jako organizator konferencji naukowych, spotkań pisarskich, wieczorów jubileuszowych itp. Za zasługi dla Ukrainy odznaczony orderem “Za zasługi III stopnia”, a także — “Za pracę dzielną”, “Budowniczy Ukrainy”. Gratulując jubilatowi, o życiu i twórczości Mychajła Szałaty opowiadają naszym czytelnikom jego przyjaciele, koledzy.
Maschinelle Übersetzung
Iwan ZACHARCZENKO, wieś Sytniaki, rejon makarowski, obwód kijowski. Rozważając naszą teraźniejszość, można powiedzieć, że naród zamiast wymarzonej wolności otrzymał podstępną tyranię, ucharakteryzowaną na demokrację. Niezależni ludzie, których los wyprowadził z jednego labiryntu błądzeń i od razu zapędził w drugi, gdzie stali się „bydłem”, „biomasą”, już dwadzieścia lat pokornie niosą swój ciężki krzyż, żując rzuconą im gumę: „Mamy to, co mamy…”, bo na coś lepszego nie ma co liczyć. Tego, co mieliśmy, nikt nam już nie zwróci. Przerażająco. Ukraina, niczym „Titanic”, zbyt niespodziewanie poszła na dno. Władcze złodziejskie klany, przy wsparciu ciemnych sił, przekształciły potężne i bogate państwo w ruinę. Odurzony lud z niewolniczą odpornością nie mógł powstrzymać przestępczego łotrostwa, kierowanego przez hegemonów, którzy chcą rządzić światem. Dlatego nie odezwały się, nie zabiły na alarm, jak w czasach Wielkiego Głodu, ratownicze dzwony sumienia i trwogi… Słyszysz niemrawe dysputy o idei narodowej i w pamięci mimowolnie wypływa jeden z oprawców Ukrainy, który prorokował: „Idea narodowa nie zadziałała…” A kto o nią walczył? Nie utwierdziwszy idei narodowej, straciliśmy instynkt samozachowawczy i ducha walki, bo jeszcze nigdy, zdaje się, nasza ludność nie była tak skrzywdzona i bezbronna. Gdzieś tam zagrzmi, a nas już skręca i trzęsie. Fale globalizacji i kosmopolityzmu, które suną po ziemi, zniewalają i łamią kręgosłupy, podgniotły i nas. Szkoda, że jesteśmy głusi, nie wyłapujemy ziemskich niepokojów, nie bronimy swoich praw, nie dbamy o siebie. Za to robią to inni. Zacięcie, natarczywie. Ideę narodową chcą podmienić globalizmem, który narzucają apologeci światowego panowania. Chociaż świat jest przeciwko zasileniu kapitału, to żadna siła ich nie zatrzyma. Dolar, niezawodna i wypróbowana broń, wszystkich postawi na kolana. Dlatego dla nich kryzys ekonomiczny, który Walentyna SEMENIAK, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, miasto Tarnopol
Czego to tylko ludzie nie wymyślą! Oto i w zeszłym tygodniu świat obchodził kolejną sztuczną datę, dzień… odporności. Świat — to zrozumiałe, ale kiedy i nasi przymierzają do siebie tę samą mantylę, przepraszam, kampanię… To wtedy, uwierzcie, już nie do śmiechu. Przez cały dzień w „brechunciu” (państwowe radio przewodowe) tylko i mówiło się o tym, co trzeba robić, aby podnieść odporność, czyli wzmocnić i uzdrowić nasz z wami układ odpornościowy. Jakich to tylko nie wymieniano preparatów, recept, warzyw i owoców… A ktoś z przedstawicieli władzy donieckiej (kajam się, nie zapamiętałam) nawet zakwestionował planetę, a biednych czyni jeszcze biedniejszymi, nie jest nieszczęściem. „Kryzys — to nie sytuacja bez wyjścia, a bodziec do budowania nowych relacji, gdzie pojawiają się takie możliwości, o których nawet nie podejrzewamy... To nie koniec, a początek nowego świata…” Ten passus wzięto z dokumentu programowego globalistów: „Światowy kryzys: przyczyny, drogi przezwyciężenia”, którego autorem jest doktor nauk filozoficznych, profesor Michaił Lajtman. Profesorskie tezy, książkę którego kupiłam na kiermaszu książek w Kijowie, nie tyle zaciekawiły, co oszołomiły! „Globalizacja — to odkrycie nowego poziomu związku między nami”, pod warunkiem „stworzenia światowego rządu czy światowego banku jako ogólnego regulatora…” i stworzenia takiego społeczeństwa „jako jednego ciała, jednego organizmu”, gdzie osobowość miałaby „tylko konieczność do istnienia, a wszystko inne — własność społeczna…” Pretensjonalne myśli, ale nie nowe dla nas. Swoją drogą: kto w końcu stanie się budowniczym „nowego świata?” Jestem pewna, że ci czterej najbogatsi ludzie planety, których majątki są tożsame z budżetami 60 krajów. Tutaj i komunizmem pachnie. Wszak „kocioł” chcą uczynić wspólnym… Przez takie piekło, gdzie przebywaliśmy ponad 70 lat, już przeszliśmy i zbyt drogo zapłaciliśmy za eksperyment nad naszymi ciałami i duszami. Strategia zmiany świata, a człowieka przekształcenia w bezwolną i pokorną istotę, dojrzała dawno. Ogłosił ją dyrektor CIA Allen Dulles po zakończeniu II wojny światowej jako doktrynę działalności wywrotowej. Jego tezy — to nie słowna miazga, a niezawodna i straszna broń, którą kaleczą ludzkość, niszczą jej ducha i pamięć. Doznając duchowych i moralnych strat, ludzie nie domyślają się, że są „ogłupiani”, „mózg i świadomość” zaśmiecają, a codzienne „chaos i fałszywe wartości”, niczym korozja, rozżerają, psują przyjęte normy społecznego bytu. Doznawszy takich zmian, człowiek czuje się w sytuacji bez wyjścia. Myśląc o ratunku, szuka duchowych drogowskazów, a ich nie ma. Panuje mrok, a jego twórca jest niewidzialny. Wszystko tak mistrzowsko wzburzono, zaplątano, że wszędzie widzisz nieszczęście i bezradność. „Z literatury i sztuki stopniowo wytrawimy ich społeczną istotę, oduczymy artystów, wybijemy im z głowy ochotę do zajmowania się obrazowaniem, badaniem tych procesów, które zachodzą w głębi mas ludowych. Będziemy sławić, wspierać i rozumieć tak zwanych artystów, którzy będą zaszczepiać i wpajać w ludzką świadomość kult seksu, przemocy, sadyzmu, zdrady — słowem, wszelkiej niemoralności. W zarządzaniu państwem stworzymy chaos i nieład”. „Zdrady” i „sadyzmu” obecnie wystarcza. Ludzie, zwłaszcza na górze, nie wstydzą się handlować sumieniem. Taka ich natura, nie tylko przez okoliczności, ale i dla własnej skóry łatwo łamią się i zmieniają barwy jak kameleony. Kiedy zaś na nich stale wpływać, stają się bezwolni, podatni: nadłamanymi i zombiowanymi łatwiej zarządzać. A „tak zwani artyści”, którzy mimo woli ulegli i służą złowieszczej magii, — oni nie mogą być nosicielami wartości duchowych. Pragnąc sławy i korzyści, propagują „kult seksu i przemocy”, czym pomagają niszczyć ludzkie dusze. Moralne oczyszczenie i wzniesienie bez moralnej stałości jest niemożliwe. Człowiek, z którego wytrawiono narodową i społeczną istotę, jest skazany na zagładę. On, nie odnawiając swojego rozumu, marnieje, nie rozwija się. Żyjemy w dzikim świecie, gdzie człowiek człowiekowi staje się wrogiem. Wszystko urządzono tak, aby podważyć jego fizyczne i duchowe zdrowie, żeby mu stale dokuczały krzątanina i zamęt, które opanowały wszystkie sfery urzędowe i wyczerpują, zabierają człowiekowi ostatnie siły, póki załatwi jakąś osobistą sprawę czy zechce znaleźć kroplę prawdy. Wszędzie — od góry do dołu — złośliwi łapówkarze i korupcjoniści. Jak przetrwać te czarne dni zniewolenia? Ukraina — to nie Irak i nie Afganistan, gdzie leje się krew i giną ludzie. U nas — pokój! A jaki chaos i nieład w kraju? A ile bólu i niepokojów w ludzkich sercach? Zdaje się, już słychać oddech apokalipsy. Większość ludzi jest nierozsądna, więc postrzegają wypaczoną rzeczywistość taką, bo inna, jak im się zdaje, być nie może, oni nie wiedzą, skąd idzie duch zła i zgnilizny. Moralnie niepełnowartościowi stają się obojętnymi, bezczynnymi istotami, które już nie są zdolne żyć własnym rozumem. Pod dyktatem władczego chamstwa do niczego nie dążą, nie protestują, ale biorą, kiedy im dają kilogram kaszy gryczanej czy butelkę oleju, czym hańbią swoje życie. Najboleśniejsza rana — młode pokolenie, które doznaje duchowej zarazy. Ilu młodzieńców i dziewcząt, nie myśląc o ratunku, jeszcze ze szkolnej ławy odurza się alkoholem, narkotykami — i ginie! Ludzie, których przekształcono w „cyników, pospolitych ludzi, kosmopolitów”, — są bez przyszłości. Im, jeśli nie otworzyć oczu na siewców nieszczęścia i zła, nie podnieść się, nie uchronić siebie przed ciosami strasznego losu. Drogi opanował przygnębiający mrok, niesprawiedliwość społeczna i duchowa nędza. Intuicyjnie czujesz tragizm naszego istnienia. Aby przeżyć, brakuje nam żywych sił i wielkiego rozumu. Przez władczą niegodziwość zastygliśmy w stanie rozpaczy i beznadziei. Nie chylmy się! Nad nami unosi się duch narodowego jednoczenia, który wzywa do walki, nie poddawania się wściekłym demonom, stawiania oporu zawziętym prowokatorom i ukrainożercom. Podnieśmy sztandar idei narodowej z wolnościowym głosem Iwana Franki: „Duch, co ciało rwie do boju!” Kiedy poczujemy tego ducha — zwyciężymy! Jeśli nie — pochłonie nas mrok zapomnienia.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von «Otwarty list», S. 2
Przewodniczącemu Obwodowej Rady Lwowskiej O. PANKEWYCZOWI Przewodniczącemu Obwodowej Administracji Państwowej we Lwowie M. KOSTIUKOWI
Szanowni Przewodniczący! Wiadomo, że wraz z upadkiem wydawnictwa i dystrybucji książek upada także język narodu. Wstyd, że dzieje się tak nie tylko na wschodzie, ale i na zachodzie Ukrainy, że na przykład we Lwowie większość nowych książek nie trafia do bibliotek, a na półkach rozpanoszyła się książka rosyjskojęzyczna, do tego… wydana poza Ukrainą. Możecie wziąć na siebie dodatkowy ciężar i zmienić sytuację przynajmniej w 3 obwodach, gdzie można zdobyć głosy większości deputowanych. Jeśli uda się to, co proponuję, to i w całej Ukrainie. Zatem proponuję stworzyć System dystrybucji książek (ukraińskojęzycznych), w skrócie — SDK(U), bez szczególnych nakładów z budżetu. W końcu wspieranie wydawania książek i komplettowania bibliotek to bezpośredni obowiązek OAA i RAA (o radach miejskich można mówić później). W tym celu konieczne jest: I. OAA opracować odpowiednie rozporządzenie, a radzie obwodowej uchwalić decyzję o jego zatwierdzeniu i utworzeniu SDK(U). II. Zarządowi ds. telewizji, radiofonii i poligrafii oraz zarządowi kultury OAA: 1) zebrać i dalej uzupełniać, na zasadzie dobrowolności, informacje o wydawnictwach, drukarniach, hurtowniach, księgarniach detalicznych (adresy, w tym elektroniczne, telefony, kierunki specjalizacji); 2) zebrać wyczerpujące informacje o istniejących bibliotekach (zwłaszcza państwowych, komunalnych i wiejskich, szkolnych), ich finansowaniu oraz możliwościach i potrzebach w zakresie zakupu książek; 3) stale zbierać informacje przekazywane dobrowolnie o planach kwartalnych i rocznych, a także o nowych książkach wydawnictw, ich autorach i cenach (w tym celu wystarczy zwrócić się listownie i przez środki masowego przekazu do kierownictwa wydawnictw); te informacje na bieżąco rozpowszechniać i podawać do wiadomości bibliotek, hurtowni i księgarń; współpracować w tej sprawie z innymi obwodami i miastami; 4) zobowiązać kierownictwo i wydziały (zarządy) kultury RAA oraz rad miejskich do zbierania i przekazywania informacji zgodnie z pkt 1, 2, 3. III. Wspierać zwiększanie środków na zakup druków, obsługę zamówień. Książki, które będą kupowane za środki budżetowe, wybierać komisją lub na zasadzie konkursu. IV. Po wykonaniu punktów I i II zwrócić się z propozycją utworzenia wspólnego SDK(U) do kierownictw ORR i OAA obwodów: iwanofrankiwskiego, tarnopolskiego, czerniowieckiego, zakarpackiego, wołyńskiego, riwneńskiego, chmielnickiego, żytomierskiego i innych, i przeprowadzić odpowiednią naradę. Oddziały SDK(U) powinny być w każdym rejonie, mieście i na poziomie obwodowym — aż do poziomu państwowego, wtedy będzie można pokonać KRYZYS ukraińskiego wydawnictwa książek, dystrybucji książek i języka państwowego.
Wasyl Szczehluk, pisarz, działacz Proświty, jeden z założycieli Lwowskiego Stowarzyszenia Wydawców i Księgarzy-Rozpowszechniaczy
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
pił dla uczniów obwodu… prawdziwe jabłka, a prasa szybko rozreklamowała ten niemalże wyczyn-uczynek w całej Ukrainie. Tylko nie wiadomo, z jakiej racji 2 kg tych owoców (a właśnie tyle według wstępnych obliczeń przypadło na każdego ucznia) zdołają wzmocnić odporność, chyba że „cierpkością” w ustach od ich długiego niespożywania. Ale najważniejsze wcale nie jest to. Niestety, tamtego dnia nie znalazł się ani jeden człowiek, choćby z kręgów medycznych, który stwierdziłby, od czego naprawdę dzisiaj u Ukraińców (chodzi o naród) osłabiona lub po prostu wyczerpana jest odporność. Brak witamin, o których tak lubią dzisiaj mówić wszyscy, to tylko kwiatki tej „miny o działaniu opóźnionym”, a pierwotna przyczyna słabego układu odpornościowego tkwi w sytuacjach stresowych, z których nasz kraj nijak nie może się wygrzebać. Naukowcy już udowodnili, że najwięcej stresów zwykły człowiek otrzymuje właśnie na poziomie codziennym. Nawet wtedy, gdy otwiera lodówkę, a tam pusto — i myśli, czym nakarmić dziecko, oto już powstaje sytuacja stresowa. Proszę zwrócić uwagę! Pytanie nie w tym, jakimi owocami czy warzywami nakarmić dziecko, a po prostu — czym je w ogóle nakarmić. Oto jest prawdziwy stres, który odkłada się na poziomie podświadomym. A ile takich stresów ma zwykły Ukrainiec w ciągu dnia? Na przykład, gdzie znaleźć pracę? Znowu nie wypłacili pensji! Jakie kosmiczne ceny! Zachorowała matka, gdzie znaleźć pieniądze na leczenie? Tę listę można kontynuować. Ale każde zjawisko zawsze trzeba rozpatrywać z głębokich pozycji. A jeśli interesuje was semantyka słów, które nas otaczają, to musicie wiedzieć o pierwotnym znaczeniu słowa immunitet. A ono w tłumaczeniu z łaciny oznacza nie brak witamin, a zwolnienie, wolność. Zatem 1 marca mieliśmy z wami wspaniałą szansę na… zwolnienie, ale od kogo lub od czego? Przecież, jakby nie patrzeć, tam na górze, u możnowładców problemów z immunitetem, okazuje się, nigdy nie było, nie ma i nie będzie. I cały sekret tkwi w tym samym słowie „immunitet”, bo ma ono jeszcze jedno znaczenie. Cytuję dosłownie: „Wyłączne prawo niepodlegania niektórym ogólnym prawom, nadawane osobom, które zajmują szczególne stanowisko… w państwie” (zob. „Słownik wyrazów obcych”, wydawnictwo „Główna Redakcja URE”, 1985 rok, Kijów). Mam nadzieję, że teraz jest zrozumiałe, dlaczego „znaczna część” naszej ludności wszelkimi sposobami pragnie trafić do poselskiego fotela? Właśnie ono, ów utajniony i zagadkowy fotel, ma zdolność… wytwarzania nienaruszalnego immunitetu… od własnego narodu. który ujrzy światło dzienne w 2012 roku. A Wałerij Konowaluk jest jednym ze współautorów tego projektu ustawy. Nie mam zamiaru teraz omawiać treści przyszłej ustawy Ukrainy „O policji”. Poruszę tylko zaproponowaną zmianę nazwy. Nie podoba mi się słowo milicja. Ale tak samo nie podoba mi się słowo policja. Uważam, że zastępowanie jednego obcojęzycznego słowa — milicja (od łacińskiego wojsko) innym — policja (od greckiego zarządzanie państwem) nie jest warte zachodu. Przecież w Ukrainie ta instytucja miała inną nazwę. 18 maja 1918 roku została utworzona Straż Państwowa jako Departament Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Państwa Ukraińskiego (Hetmanatu). Działała ona zgodnie z przeznaczeniem funkcjonalnym byłego Departamentu Policji Imperium Rosyjskiego. Dzisiaj w Ukrainie powinna być Straż Państwowa, a nie milicja czy policja. I obchodzić Dzień Straży Państwowej trzeba 18 maja, a nie 20 grudnia, zgodnie z Ukazem Prezydenta Ukrainy „O Dniu Milicji” z 17 listopada 1992 roku.
Maschinelle Übersetzung
Ihor SAJENKO, m. Ługańsk
Niedawno w Federacji Rosyjskiej milicję przemianowano na policję. I oto pod koniec grudnia 2011 roku, podczas spotkania z funkcjonariuszami organów ścigania obwodu donieckiego z okazji Dnia Milicji, poseł ludowy Ukrainy Walerij Konowalniuk poinformował, że na Ukrainie przygotowywany jest projekt ustawy Ukrainy „O poli-
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
technicznych chwytów, dzięki którym bezbłędnie odgaduje się tego czy innego poetę. Jego poetyka była jakby rozmyta i karmiła się wieloma głosami. Przede wszystkim francuskich i rosyjskich symbolistów. Można to właściwie powiedzieć również o innych neoklasykach, ale z istotną poprawką: pokonując wpływy, pewniejszym krokiem szli ku własnej samodzielności. Polemista i wnikliwy krytyk literacki, Pawło Fyłypowycz nadzwyczaj ostro wyczuwał aurę odpychania tego czy innego poety i zawsze w sposób dowodowy argumentował swoje rozważania fragmentami cudzych tekstów. Nie rozwodził się tylko nad własnym odpychaniem, a może i niejasno je sobie uświadamiał, co nierzadko zdarza się ludziom o gruntownym wykształceniu. A człowiekiem był oczytanym, dobrze znał literaturę zachodnioeuropejską, tłumaczył francuskich i łacińskich poetów. Jak wszyscy neoklasycy, zaczynał od rosyjskich wierszy, publikował (od 19. roku życia!) w mos- I ktoś płynie i chce Pochwycić mój ster. Głodne oko nocy Zajrzało w okno. * * * Jak strasznie!.. Ludzkie serce Do cna zbiedniało. P. Tyczyna Kiedy lecą jak siwe stada Takie skąpe i szare dni, Kiedy sama ziemia umiera, I na niebie nie płoną ognie, — Kiedy wkoło starcy i kaleki, I zbiedniało serce do cna, Zapomnij i ty, zapomnij na wieki Mój ból i smutek, i rozpacz. I to, że wszystkie moje nadzieje, Miłość i namiętność, i pochwały Były dla ciebie, czułej, Tylko ciężarem cudzego marzenia. Minie wszystko, już mija. Zmieniłem się ja, i ty nie ta. Nad nami wieczność przelatuje, Szlaki bezkresne zamiecie. I ja już nie mam siły Ciebie zapomnieć, odejść. Słyszę tylko głos miły, Widzę świat, bo w świecie — ty. * * * Sinieje śnieg i ścielą się rozmowy, Jak delikatne cienie jasnych wieczorów. Patrzę na Panią i widzę ciemne brwi, I lekko nam, i wiecie już dawno, Jakie słowa chciałem powiedzieć. Zwyczajna noc i ulice, którymi Chodziliśmy my i wczoraj, i rok temu, Zbiegają się, jak banalne rymy, I rozlała się nad nami i nad nimi Znajoma cisza srebrzystych rzek. I idziemy, przypadkiem i niedbale Witając i niebo, i latarnie, I wydaje nam się, że przestrzeni mało Dziwnemu sercu, które zapragnęło Jakiejś nieznanej gwiazdy. Ale milczą i księżyc, i budowle, Panuje noc, i śledzimy my sami, Jak w nas płoną wezwania miłości,
Maschinelle Übersetzung
Opracowanie i autor studiów literacko-krytycznych, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ. Teraz jestem wszędzie, gdzie światło i miłość. P. Fyłypowycz. Poezja Pawła Fyłypowycza nie wyróżnia się ani jaskrawą obrazowością, ani oryginalnością. * * * Zaklinam wiatr i chmury, Zaklinam, ziemio, ciebie! I brzmią najmocniejsze czary — Zaklinam słońce ślepe. Przeleciały ogniste pszczoły Między zielonych pól ludzkich. Zaklinam was, ciche doliny, Nie puszczajcie do siebie ich! A głuche śnieżne gradziny, Śmiały wietrze, choć ty rozwiejesz, — Niech żyją i kwiaty i rośliny W kraju biednym moim! Jasny świecie, stepie bez kresu, Srebrna pieśni rosy i trawy, Was kocham, was zaklinam, Chcę być takim, jak wy! * * * Kiedy ucichną drzwi, Kiedy zasną krzesła, I położysz się bez kolacji, I zmęczenie na twarzy, — Ja wiem, wiem, wiem: Ja znowu nie sam — Niby ruchy gaju, Wzrasta szum minut. Czyjeś tajemne cienie Zegar wywołuje, W nieustannym dążeniu Biegnie wieków rzeka. kowskich i petersburskich czasopismach, a nawet pierwszy jego ukraiński zbiór „Ziemia i wiatr” wyszedł pod podwójnym nazwiskiem Fyłypowycz-Zorew. Jeszcze w studenckie lata napisał znaczącą pod względem objętości pracę o Baratynskim, poecie, który zapoczątkował tę linię rosyjskiej poezji, która osiągnęła swój szczyt w utworach Tiutczewa. To w pewnej mierze przemawia i o nim samym. O jego skłonności do kontemplacji, rozmyślań, zrównoważonej emocji, niegłośnej intonacji. Między neoklasykami Fyłypowycz-poeta jest obdzielony uwagą czy nie * * * Patrzył z wieży Na ciemny bór, Tam ślad niedźwiedzi I wilczy wzrok. Tam błądzą tury W dali, A dąb ponury Połyka dni. Patrzył i broń Ścisnął prędzej, Sokołów dwoje Naraz na ramiona. Bycza szyja, Jak kamień, krzyk, Nie Bizancjum — Do stepu przywykł. Żelazna skóra, Serce twarde — Na rogi zwierza Nie trafi. O Monomachu! Ty nie nauczaj, Że szczęście nasze Pokora i raj. Zejdą na popiół Bladzi mnisi, Jak tajemniczo ścielą się rozmowy Między białych ulic sennej zimy. Ja czekałem: przeminie tęsknota, Ty skrzydła duszy rozprostujesz, I delikatna biała ręka Dotknęła białych klawiszy. Lecz cichy żałosny śpiew Przeniósł się w ciemnym pokoju, I póki on wieczorował, Powstrzymać go nie mogłaś. I stałaś sama smutniejsza Od cieni w twoim mieszkaniu, Zdawało się, że stoisz Sama w niemej pustyni I widzisz, jak dzień gaśnie, I niebo znika sine, I delikatna twoja uroda Na wieki, na wieki ginie… Wołodymyr Monomach najbardziej. Dlaczego tak się stało, wyjaśnił W. Derżawyn, autor najgłębszego artykułu, jemu poświęconego: „Filozoficzna liryka nigdy nie uchodziła za ogólnie szanowany gatunek w ukraińskim piśmiennictwie”. W swoim czasie Fyłypowycz okazał się obcy duchowo „zproletaryzowanym warstwom czytelnictwa”. Bliższe im były, według słów krytyka, „bezsensowne ekstrawagancje” w rodzaju M. Semenki i W. Poliszczuka oraz „poeta epoki”, „literacko nikczemny i mentalnie prymitywny W. Sosiura — idealny rzecznik mało piśmiennego literackiego „wysuwanstwa”. Kijów * * * Przy wszystkich skrajnościach tych sentencji, akcent Derżawyna jest niepodważalny: filozoficzna liryka dotąd przebywa na peryferiach zainteresowania. To, być może, najbardziej przekonujący dowód anomalii ewolucyjnej drogi ukraińskiego piśmiennictwa, spowodowanej anomaliami historii. W polemicznym oporze Derżawyn nazwał Fyłypowycza wielkim poetą-myślicielem, chociaż całkiem mógł obejść się bez tego ryzykownego epitetu. I to wcale nie odbiłoby się na reputacji poety już choćby dlatego, że myśliciele na odtłuszczonych poetyckich gruntach to zjawisko odosobnione. Dla Derżawy- A włócznia i sokół W twojej ręce! Grzmi odwaga Na wszystkie wieki — Ten krzyk wariaga, Ten uścisk ręki! 1923 Nie do ciebie płynęli skandynawscy bohaterowie, Bojowymi łodziami rozłożywszy obóz. Ani wieńcami Aten, ani ruinami Troi Nie rozsławił ciebie cudzoziemski Bojan. Kto uwierzy słowom, że Andrzej Pierwszy Powołany Na wysokich górach twoją sławę przepowiedział? W ciemną niebytność wieków odeszły karawany Wodzów stepowych i azjatyckich władców. Co władców dawnych spróchniałe klejnoty! I na wschód, i na południe twój niewolnik wędrował — Słyszysz, tam, w oddali, gigantyczne fabryki Inny los kują, inna łuna sław! Na placach twoich rok za rokiem kona, Pomiłła rzeka, wał zrównał się — osiadł, Ale pieśń leci w pola w bezkresy, Niby jaskółka z ciepłych krajów. 1922 Nie wino, nie sen i nie truciznę… W ciemnej czaszy — spokój i woda. Ty nie sławiłeś cieni i trudności. Spójrz: przechodzi stado. Żółty promień świeci na oborze, Kogucikiem czerwonym w oknie. Ręce opalone i nie szybkie Podały napić się mnie. Ja napiłem się i powiedziałem: dziękuję! Za wsią jary i dal, I wiatrak ukłonił się czarnej skibie, Tej pracy upartych pokoleń. Srebrne wierzby, nie wspominajcie złym słowem Nędzarzy i marzycieli-nieudaczników. Kurzem i brzęczeniem cichym Ściele się wieczorny szlak. 1924
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
na najbardziej konsekwentni ideolodzy i duchowi paladyni kijowskiego neoklasycyzmu — Zerow i Fyłypowycz. Właśnie ich nazwał bojownikami przeciwko „płużanśkiemu” i „hartow’janśkiemu” prymitywizmowi, a nawet „przeciwko prowincjonalnej zależności od Moskwy”. I to, zauważmy, przy tym, że Pawło Fyłypowycz starał się trzymać od polityki z daleka. Derżawyn jako pierwszy z krytyków odnotował surową powściągliwość poety, głęboką koncentrację u niego „obrazowo-symbolistycznego myślenia”, wyrafinowaną interakcję składni i rytmu, swoistość epitetów i porównań, świeżość jego liryki miłosnej, którą oceniał jako wyzwanie dla szablonu i banalności. Że tak jest, wystarczy zagłębić się w wiersze „Sinieje śnieg i ścielą się rozmowy”, „Czekałem: przeminie tęsknota”. Przenikliwie zauważono też podwójny wpływ Fyłypowycza na * * * Niechaj znajduje złote ziarnka W przestrzeni sinej marzycielski rachmistrz — Schowało się słońce w ziemskiej dolinie, Czyżbyś i ty do niej jeszcze nie przywykł? Ona szeroka, ciepła i brzemienna, Spadły rosy i rośnie trawa. Śpi na łodydze robaczek niepozorny, Odpoczywają w szelestach słowa. Więc i tobie nie trzeba narzekać I wywoływać strażnika: wpuść! Po co pisać: siostra, żona, matka? Ty pijesz pocałunek ciemny i gęsty. 1924 * * * Minęła noc trwożnie i bezsławnie. I wszędzie stepy, i wszędzie wrogowie. Kiedyż wyjdziesz, delikatna Jarosławno, Na ciemny wał rozpaczy i żądzy? Nieustanny wiatr miota ostre strzały, Wysokie słońce pijaną spiekotę leje. A ja nie widzę, gdzie te ręce miłe, Co ochronić mogłyby życie moje. Jedynie Konczak córkę swoją urodziwą Przyczarować jeńca namawia, I czarną namiętność, wolną i zdradliwą, W cudzych pieśniach już słyszę ja. 1922 * * * To przeznaczył tęskny, nieubłagany W pożółkłej księdze listopad. Zniknęły kwiaty i dawne panny, Co przychodzą w pusty sad. Trzeba żyć razem i trudniej, Senny czad dzieci i kominów… A nad nimi tylko wiatr świszcze, Siwy wieczór i jesienny gniew. Ty byłaś taką młodą — Zatrzymajcie nieustanny lot czasu! Gdzie ta mądrość marzycielskiego spokoju? Ja wiecznie jej nie podniosę. Za zimnym wiatrem listopada — Chodniki, liście, woźnice… Jak dziecko, niewymownie radosny, Dotknę ciepłej ręki. Spójrz, niczym siwe ptaki, Poleciały chmury w dal, Miasto wzywa białe błyskawice, W pijanym sercu radość i ciepło. 1924 Ołżycza — światopoglądowy i stylistyczny. Zerow w liście do Tyczyny zauważył, że on, Fyłypowycz, pisze z głowy, a nie z serca. Jest to sprawiedliwe tylko w odniesieniu do części wierszy. Pod chwiejną równowagą poezji Fyłypowycza, a zwłaszcza intymnej, czułe ucho wyłowi i napięcie psychiczne, i utajoną tęsknotę za ideałem, i to wzburzenie, które nie bardzo współgrało z kanonami neoklasycyzmu. Nie wpisywała się w jego estetykę także metryka wierszy, napisanych dolnikiem. A takich wierszy u Fyłypowycza jest niemało, zwłaszcza w pierwszej książce. Przekonująco udowodnili to badacze jego twórczości. Do neoklasycyzmu Fyłypowycz zmierzał, nie stroniąc od symbolizmu. Te jego wiersze mają swój czar. On uciekał, i patrzył, i znowu Zatrzymywał się między cichymi trawami. * * * Niebo jesienne, niczym kwiat, marnieje, Schnie ściernisko, cichną łany. Ptaki w ciepłe kraje wracają, Mario, Wolnym trójkątem wysokości. W chmurach rośnie i ciemnieje twierdza, Wiatr zatrzymuje nieustanny swój krok, Rano się obudzisz — nie zaśmieje się Słońce — na słońcu już pierwszy lód. Oto i ciebie zniewoli odpoczynek. Gdzie te myśli — złote statki? Serce twoje — niczym mały domek Na nieogarnionej zimnej ziemi. 1923 * * * Stwardniała ziemia i słońce przymarza, Pędzą sanie i leci śnieżek. I my zauważyliśmy: niczym ostra płoza, I myśl gdzieś błyszczący ślad zostawia. Jak wszystko zmaga się nie-radosną miłość Przezwyciężyć — nakreślić na lodzie! Nad horyzontem pochyliły się chmury sine, Krótkowzroczny grudzień nadszedł. 1922 * * * Niczym szare dni, umrą pragnienia słabe, Nie stanie słów i ja powiem: żegnaj! A ty leć i jaskółką w polu Nad kłosami srebrnymi krąż. Jar miniesz i jezioro zobaczysz, O jasne wody ty skrzydłem trąć; Mnie nie ma, a ty nie czekasz, nie płaczesz, Spotykasz słońce, wspomnienia i sny. Cała ziemia, niczym dywan, pod tobą, Ze wszystkich źródeł dzwonią moje pieśni. Drogą rozesłały się błękitną Tobie obfite i nieogarnione dni. Lećże, leć — w powietrzu złotym Minione wiosny powróciły znów. I tylko ty nie powracaj do domu: Teraz ja jestem wszędzie, gdzie światło i miłość. 1922 * * * Wiatry i roztop W nurt! Jak żyć prosto, Ster porzuć! Ziemia i kamień, I śpiew, odległości w czasie odbierane są jako wyzwanie dla krwawej epoki. „Niech żyją i kwiaty, i rośliny w kraju biednym moim! Jasny stepie, stepie bez kresu, srebrna pieśni rosy i trawy, was kocham, was zaklinam, chcę być takim, jak wy”. Twierdził o „nienaruszonej zgodzie pola, człowieka, dnia”, ale tę zgodę naruszyła chamska siła. Wzywał, by uczyć się „pięknego spokoju”, a spokój obracał się w wzburzenie i katastrofy. Małaniuk mówił o przewadze rzemiosła w poezji Fyłypowycza, ale poezja opiera się temu twierdzeniu. Tak, poetycki talent Fyłypowycza w zestawieniu z innymi neoklasykami ustępuje im w samodzielności, aż do bezpośredniego współbrzmienia, powiedzmy, z Rylskim, ale i przyciąga pogodną szlachetnością, pośrednio zaznaczonym przebiegiem stanów duszy, wyrafinowaniem impresji, wyrazem osobistego. Zgubił złotą podkowę I na horyzoncie gdzieś upadł. I, niczym dusze dawno zmarłe, Podnosiły się mgły tam, Gdzie wieczorne cienie rozpostarły Przed niebem nędzny kram. Przez symboliczne mgły przebijały się kontury miasta, „przeklętego przez Boga”. Cienie ludzi i kamień — Ciężko moim oczom. Widzę błękitne plamy — Nieba tani kram. A pośród ulic sterty — Wszystkich zaprowadzi rozpacz. Ktoś zamieni, kupi, Ktoś zbiednieje do cna. Wyszedłem i ja, bo muszę, Wyszedłem i krzyknąłem sam: „Kto zamieni duszę? Duszę swoją oddam”. W pierwszym zbiorze Fyłypowycz jeszcze mógł opublikować wiersze, które z W łanach, niczym łanie, Watahy snów. A niebo sine Naraz Znajduje w skrzyni Srebrzysty czas. * * * * * * Nie topnieje dzień W siny nurt, Pszczoła brzęczy — Na ziemię spójrz! Zielony łan, Przegoniwszy cień, Zabrał w jasyr Całą dal, Ze wszystkich roślin Wesoły dzwon, A siwy młyn, Ślepy pasterz, Siedzi i czeka — I nad wszystkim Rozlał się dzień, Niczym ocean. * * * 1922 * * * Tam przez przeszłości mgły Sztuki jeszcze płoną gwiazdozbiory, Tam kwiatami z porcelany Ukwieciło się ciche Meżyhirja. * * * 1925 * * * Wezwał czerwiec czarowne ciepło W cichy sad i w pola bezkresne, I siny kwiat nie dzwoni: dzyń-dzyń, Gdy pszczoła go skrzydłem dotyka. Tylko delikatny kielich nachyla mu I wyciąga się, jak przeleci motyl, I każda muszka — radosny nosiciel Daru kwiatów jasnych i wesołych. Naucz się i ty, kiedy przyjdzie twój dzień, Oddać wszystkim przejrzysty miód miłości, Rozkwitły gwiazdy Z rzek, I kryją góry Kamienny wiek. 1923 Zdziw swą uwagą Ten skorup, co zniknął i powstał! — Tam w ścianach ciemnego muzeum Dawnych zamysłów spoczynek.
„Teraz jestem wszędzie, gdzie światło i miłość” – powiedziano przez poetę. Światłem i miłością przepełnione jest to, co napisał najlepszego. Jako natura głęboka i przenikliwa, Fyłypowycz wcześniej od innych uświadomił sobie skazanie na zagładę swojej inteligentnej muzy w epoce kanibali i kazał jej milczeć jeszcze przed nadejściem surowych rozpraw. W ostatnich latach życia niemal całkowicie odszedł od poezji i z głową zanurzył się w działalność naukową i dydaktyczną. Jego przekłady poetyckie to być może także próba wypełnienia własnej niszy poetyckiej, która w istocie była wypełniona tylko częściowo. Barwna postać doby ukraińskiego odrodzenia, Pawło Fyłypowycz, jest wyraziście wpisana przez czas do tego grona wysoko wykształconych poetów, którzy w normalnych okolicznościach mogliby zmienić krajobraz ukraińskiej poezji i wyprowadzić ją na jakościowo inny poziom. Przyciągając barwami pieśni Wędrowców dalekich, przypadkowych. I niepostrzeżenie przekaż wiekom Te ukryte pyłki nasion. Śmierć nie minie i ty zginiesz sam, Lecz mnóstwo razy wzejdą twoje dzieła. 1922 I ty wzięłaś mój dorobek – Beztroski oddech, blask słów; Przegorzała radość wczesna, I dzień ucichł i zaniemówił Za wzgórzami rozstania – Trwoga, mgła, tęskny gniew. Bezładnym powiewem zadumy Łaskawe wywołam imię, Lecz marzenia nie znajdziemy jednego, Do ciebie nie przylgnę ja, Wartuje żal, ciemnieją myśli, Jak kwiatów zerwana rodzina. Nie pierwsza ty i nie ostatnia – Samotne serce nie tai, Dlaczego więc, wspominając tę miłość, Ono nie może zamilknąć? Po co znów rośnie zmaganie Nieustannie i mimo woli? Dotyk bladej ręki, Fala ciepła na chwilę. – Gdzieś przelatują wieki I zamieć szumi. Szept, i uściski, i śmiech, Pytanie, i znów żądza. – Inne kochanki moje Gdzieś już noc przyodziewa. Biała postawa giętka, Wargi czerwone w ogniu: – Czyjeś wargi i ręka Tam, w oddali, w oddali… Jedyna wola włada światem, Prowadzi w przyszłość nas jedyna droga. Umrzemy z jedynym testamentem W niezwyciężonych i mocnych sercach. Uratuje piękno i siebie człowiek, Życie wyrośnie nad popiołem ruin, – Wielkie marzenie, mądre i jedyne, Nie na darmo dzwoni w światowy dzwon. Wieki lecą, a w nieogarnionym morzu Jedyne słońce dla ziemi płonie, I wszyscy kiedyś zjednoczą się w przestrzeni – Człowiek, zwierzę, i kwiat, i błękit.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
— Zirko Zachariwno, zacznijmy od czegoś przyjemnego… — W naszej literaturze dziecięcej wydarzyło się coś miłego — przyznanie Nagrody im. Tarasa Szewczenki Wołodymyrowi Rutkiwskiemu za trylogię „Dżury” („Dżury kozaka Szwajki”, „Dżury-charakterniki”, „Dżury i łódź podwodna”). Jeszcze podczas dyskusji zaznaczałam, że ta nagroda jest potrzebna mnie i moim kolegom. Swego czasu istniała nominacja za literaturę dziecięcą, w której wyróżniono Jewhena Hucała, Mykołę Winhranowskiego, ale potem z jakiegoś powodu ją zniesiono… Już od piętnastu lat literatura dziecięca aktywnie się rozwija, w tej dziedzinie owocnie pracują zarówno doświadczeni pisarze, jak i młodzież. Ale po wielu latach to pierwsza taka nagroda. Dla nas jest ona drogowskazem, wzorcem. Dla dziecka trzeba pisać lekko, przejrzyście, ale jednocześnie w utworach musi być głębia, patriotyzm, moralność, bardzo ważne rzeczy, które dziecko wchłania bez wysiłku, jakby wdychało powietrze, pouczenia powinny być nienachalne. Bardzo się cieszę z sukcesu W. Rutkiwskiego. Trylogia jest błyskotliwa, a także wspaniałe są jego „Poterczata”, „Sine wody” i inne utwory. Wspaniały pisarz, niezwykle dobry człowiek. — Czy osiągnięcia naszej literatury dziecięcej są należycie doceniane, czy są znane? — Oczywiście, że nie. Niedawno przeczytałam u jednej dziennikarki: „Wreszcie pojawia się u nas literatura dla dzieci”. Sądzę, że ta osoba spóźniła się ze swoim odkryciem o tysiąc lat. Za początek takiej literatury można uznać „Pouczenia dla dzieci” Wołodymyra Monomacha. W tej dziedzinie pracowali książęta, wybitni oświeciciele, mamy ogromne dziedzictwo folklorystyczne. Wiele osiągnięć przypada na XIX wiek. Wspaniałe utwory Marko Wowczok, jej „Marusia” to klasyka literatury francuskiej, a u nas nie można jej kupić (wydano raz, wykupiono — i nie ma). Wiersze Łesi Ukrainki, Tarasa Szewczenki dla najmłodszych również wydawano nie wiadomo kiedy, od dawna szukam takiej książeczki. Trzytomowe wydanie „Dywoswitu Weselky” (2005 r.) tylko za XX wiek prezentuje około 400 autorów, którzy pisali dla dzieci. To ciekawa, różnorodna, bogata literatura. Choć wywierano na nią nacisk radzieckimi stereotypami i kanonami, w tym czasie powstały „Ziemia świetlików” Wiktora Blyznecia, piękna poezja i proza Iwana Switłycznego, Mykoły Winhranowskiego, Jewhena Hucała i innych. Literaturę tworzono także na emigracji (Kateryna Perelisna, Oksana Laturynśka, Olha Hajećka i inni). Na przykład podoba mi się poezja Anatolija Kaczana. Jest głęboka, ciekawa, pozytywnie wpływa na dziecięcą duszę. Piękna liryka, pasjonująca marynistyka, której w naszej literaturze jest niewiele; poezja zabawowa — wesołe wiersze z frazeologizmami, przymiotnikami, słowami-bliźniakami itp. Albo proza Łesi Woroninej, u niej ukraińska tonalność brzmi subtelnie, nienachalnie, na przykład w „Tajemnym stowarzyszeniu tchórzy”. Jej bohaterka, babcia Sołomija, która szyje, wyszywa, robi na drutach pończochy i rękawiczki, nagle staje się superbohaterką i dla wszystkich było to zaskoczenie. Miło, gdy atrybuty naszej tradycyjnej kultury są przedstawione w atrakcyjny sposób. Bardzo podoba mi się Hałyna Małyk, jej „Wujko Joj” — ten utwór niesie dziecku wiele ważnych informacji. widzę posiedzenie poświęcone literaturze poznawczej, gatunkom użytkowym, które można wykorzystywać w szkole, do nauki. Jaskrawym przykładem takich utworów są „Dywo kałynowe” i „Czary barwinkowe” Dmytra Biłousa, jego wiersze o języku. Abecadła również należą do tej serii. Istnieje proza poznawcza: opowieści o Ukrainie, miejscach historycznych, miastach, rzekach, cerkwiach itp. Z tym nie wszystko jest proste. Pewne wydawnictwo zaproponowało mi napisanie o twierdzach. Odmówiłam. Choć wcześniej dużo podróżowałam, obecnie wszystko się zmieniło. Niedawno byłam w Łucku w muzeach. Kiedyś rosły tam chwasty, wszystko było zaniedbane, a teraz to piękny, zadbany kompleks. Aby wyobrazić sobie współczesny obraz, trzeba znów wyruszyć w podróż, a to pieniądze na drogę, na hotele. Honorarium za książkę nie pokryje nawet wydatków. To ogromna praca, która wymaga wiele czasu. Dowiedziałam się kiedyś, że jedno z francuskich wydawnictw przyznało autorce, która zamierzała pisać o Indiach, półroczną delegację w tym celu. Dla nas to fantastyka. W Europie (i nie tylko) są ukraińskie ślady: w Wiedniu, Paryżu (lotnisko Orly na cześć Pyłypa Orłyka, płaskorzeźba w Dzielnicy Łacińskiej w kościele z przedstawieniem bitwy pod Żółtymi Wodami) itp. Powinniśmy opisywać Ukrainę na świecie, odkrywać przed dzieckiem swoje państwo, a na wszystko potrzebne są środki, których autor często nie ma i, niestety, nikt takich projektów nie finansuje. — Wcześniej przy Związku Pisarzy Ukrainy istniało Biuro Propagandy, wtedy autorzy chodzili do szkół z prezentacjami, rozmowami o literaturze, mieli za to jakieś wynagrodzenie pieniężne. Za granicą pisarzy, którzy żyją z własnych utworów, również jest niewielu. Ale władza stwarza im możliwości prowadzenia wykładów, rozmów z dziećmi. Za to mają godziwy zarobek, co pozwala, po aktywnej pracy przez kilka miesięcy w roku, resztę czasu poświęcić twórczości. — Teraz płatnych spotkań nikt nie organizuje, pisarz wszystko robi na własny koszt. Jeśli Ministerstwo Oświaty uważa, że dzieci potrzebują kontaktu z pisarzami, trzeba byłoby pomyśleć, w jaki sposób ma się to odbywać. Ale niestety, nawet wtedy, gdy utwory włącza się do szkolnych czytanek, autorowi nic nie płacą. To haniebna sytuacja, nigdzie na świecie czegoś takiego nie ma. Biuro Propagandy przy NSPU warto byłoby dla siebie te kąciki, dla nich właśnie pisałam. Bardzo mi miło, gdy na kiermaszu książki podchodzą rodzice i mówią: „Kupiwszy Pani „Tajemnicę kozackiej szabli”, pojechaliśmy do Kamieńca Podolskiego…” W „Tajemnicy kozackiej szabli” jest też o bitwie pod Beresteczkiem, polu naszej klęski. Nie ma człowieka, który w życiu nie miałby jakichś osobistych porażek. Dziecko musi być na to gotowe. Głównym pytaniem jest to, jak odnosić się do porażki. Trzeba uczyć się nie załamywać rąk, przyjmować niepowodzenia jako pierwszy krok do przyszłego zwycięstwa. Zrobiła na mnie wrażenie pieśń napisana po bitwie pod Beresteczkiem: „Rzuciłam Zirka MENZATIUK — dziennikarka, pisarka, autorka wielu popularnych bajek, w szczególności zbiorów „Bajeczki-kuse ogonki”, „Kijowskie bajki”, „Tajemnica kozackiej szabli”, „Jak rozmawiać z żabkami”, „Makowe książęta”, książek-reportaży dla dzieci „Nasze cerkwie: historia, cuda, legendy”, opowiadań o sztuce ludowej „Skarby Katrusine”, eseju „Ukraiński kwietnik”, dramatu-bajki „Córka róży” i innych. Laureatka nagród literackich im. Łesi Ukrainki oraz im. Natalii Zabiły. Nasza rozmowa dotyczy literatury dla dzieci, twórczości i pisarskiego życia.
Maschinelle Übersetzung
Zdumiewający Ihor Kałyneć i wielu innych… Wymieniłam tylko kilku autorów, którzy starają się przekazać dziecku coś ważnego. Pracują cicho, nie zwracając na siebie uwagi, nie tworząc PR-u, hałasu. Czasem ich nie zauważamy i nie doceniamy, co jest niesłuszne. Co więcej, u nas mało wydaje się nawet klasyki, a utwory współczesnych pisarzy drukuje się w znikomych nakładach (300—500 egzemplarzy — książka niby jest, ale kto ją widział?) Zresztą nie wszystkie reklamowane utwory są równowartościowe — czasem czytasz, czytasz, chcesz zrozumieć, co uczyniło ten utwór popularnym, i nic nie znajdujesz poza tanim przechwalaniem się. Szanuję tych pisarzy, którzy w literaturze dziecięcej widzą nie siebie, a maluchy, które na tej literaturze będą dorastać. Jezus Chrystus ma bardzo ostre, surowe słowa, kiedy postawił dziecko przed apostołem i powiedział: „Kto zgorszy jednego z tych małych, temu lepiej byłoby, gdyby zawieszono mu kamień młyński u szyi i utopiono go w głębi morskiej”. Pisarz dziecięcy musi mieć to powiedzenie przed oczami, aby nie wyrządzić dziecku krzywdy. Nie kusić go czarami, które zniewalają. Na przykład czarodziejska różdżka, którą się machnęło — i wszystkie problemy rozwiązane. Dziecku ważne jest wskazać jakąś inną drogę do sukcesu, zwycięstwa. Kiedy odwiedziłam Włochy, byłam poruszona estetyzmem, który jest obecny we wszystkim. Czuć, jak człowiek stara się uszlachetnić przyrodę, krajobrazy. U nas przecież też tak było. I ciężko pracując w polu, żniwując sierpem żyto-pszenicę, ludzie chcieli, żeby pod chatą rosły malwy, aksamitki, barwinek, i na kominie kwiatuszki malowali. To naturalna, nienachalna, wyjątkowo ukraińska potrzeba estetyki, piękna. Chciałoby się, żeby ona pozostawała i właśnie poprzez takie utwory docierała do dzieci. — W pedagogikę ludową włożono głęboką treść. — Musimy się od niej odbić i dalej rozwijać. Niedawno w Domu Pisarzy Anatolij Kaczan zaproponował odrodzenie, w szkołach przewidzieć odpowiednie fundusze. — Jakie są sekrety Pani laboratorium twórczego? — Każda moja książka jest o tym, co bardzo kocham. Na przykład „Tajemnica kozackiej szabli” — podróżnicze przygody. Całe życie latem z mężem, córką chodziliśmy na wyprawy. Ciągle zdarzały się jakieś przygody. Te wrażenia — to podstawa „Tajemnicy…”. Moi bohaterowie podróżują po zamkach Ukrainy: Dubno, fort Tarakanowski itp. Starają się uratować kozacką szablę, która wpadła w ręce ludzi chcących wykorzystać ją dla własnej korzyści. Nasze zamki — to niezwykle wdzięczny temat: tam zawsze są jakieś tajemnice, podziemne przejścia, ukryte skarby. To jest to, co dzieci kochają, ale za tym wszystkim — prawdziwa historia, mostek do tego, by dziecko zainteresowało się Ukrainą, by odczuwało dumę z naszego kraju. Obecnie uczniowie często chwalą się przed rówieśnikami: ten pojechał do Hiszpanii, ten — do Egiptu, jeszcze ktoś wypoczywał na Wyspach Kanaryjskich czy w Antalyi. Chcę, żeby dzieci wiedziały, że i u nas są niezwykle ciekawe zakątki, które mało komu są znane. Każdego lata wybieram jakąś trasę: na przykład Jeziora Szackie na Wołyniu, Jeziora Naddunajskie, Wyłkowe albo jeszcze coś innego. To zdumiewające. — Dokąd nasi czytelnicy pojechaliby za Panią? — Kiedy pisałam książkę, podróżowałam do Kamieńca Podolskiego, do Chocimia, do zamku w Olesku na Lwowszczyźnie, gdzie urodził się król. Tam zachowały się i królewskie komnaty, i łóżko, w którym spał. A obok — piękny zamek w Podhorcach, prawda, że zaniedbany. Konieczne jest, żeby dzieci odkrywały piórem, lecąc orłem, koniem powrócę… Zima przyszła, chleba nie ma, więc nam nie chwała, wiosna przyszła…” — i znów nadzieje ożywają, pomimo trudnej sytuacji. Dla wojownika to była zwykła rzecz: raz zwyciężyłem, drugi raz mnie zwyciężono. Trzeba walczyć dalej. Moja bohaterka stara się uratować szablę, już prawie nie ma szans, ale najważniejsze — nie tracić nadziei. — Bardzo szybko rozszedł się nakład „Ukraińskiego kwietnika”. Ani Pani, ani wydawcy nawet się nie spodziewali… — Bardzo kocham kwiaty. Na daczy wszystko jest obsadzone kwiatami, moja mama miała dużo roślin. Podlewała je, nie leniła się wiadrami nosić wodę… Kiedy wszystko kwitnie — piękno jest niewiarygodne! Sprawdzałam siebie: szukałam opisów kwiatów u Szewczenki, u Łesi Ukrainki… Niejednokrotnie chodziłam do muzeum oglądać obrazy Kateryny Biłokur. Pisałam z miłością. Tak samo „Skarby Katrusine” — opowiadanie o sztuce ludowej. Bardzo kocham haft. Dlaczego napisałam tę książkę? Dla córki, która dorastała i nie chciała haftować. Jak to możliwe? Moja babcia haftowała, moja mama haftowała, ja haftowałam, a na mnie ta umiejętność się urwie? — Nauczyła Pani? — Tak. Oddałam ją na kółko haftu artystycznego. Prowadziła te zajęcia i teraz prowadzi Tetiana Ostrowska, wspaniała hafciarka, która wychowała wiele mistrzyń tworzących arcydzieła. Jej koszule, ręczniki — to zdumiewająca sztuka. Wtedy zrozumiałam: bardzo ważne jest wyjaśnienie dziecku, że haft, wycinanka, pisanka — to ciekawe. I napisałam te opowieści. — Czym ucieszy Pani czytelników w najbliższym czasie? — Właśnie skończyłam i oddałam do druku powieść „Anioł Złote Włosy”. O realiach współczesnego życia. Moja bohaterka — to dziecko z biednej rodziny, które w kręgu „bogatych” rówieśników czuje się pokrzywdzone. Chciałam, żeby ta dziewczynka poprowadziła za sobą czytelników do zrozumienia prawdziwych wartości. Jak je odnaleźć? Dlaczego Anioł Złote Włosy? O tym dowie się ten, kto przeczyta książkę. — Czego życzy Pani naszym czytelnikom? — Nie odstępować od prawdziwych wartości, choć to nie jest łatwe. Rozmawiała Nadija KYRIAN
Maschinelle Übersetzung
Mykoła PSZENYCZNY, m. Dubno, obwód rówieński. Tak wspaniałej, niezwykłej, niestandardowej, prawdziwie twórczej imprezy miasto Dubno jeszcze nie organizowało. W centralnym skwerze, przy nowej fontannie i ławeczce dla zakochanych, przez półtorej godziny brzmiała poezja. I to jaka! Liny Kostenko. Bo w ten słoneczny marcowy dzień były jej urodziny. Kiedy Linie Wasyliwnie na najwyższym państwowym szczeblu przyznano wysoki i dumny tytuł laureatki Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki za niepowtarzalną „Marusię Czuraj”, mieszkańcy Dubna również szczerze pogratulowali ulubionej poetce, wszak w tej utalentowanej powieści wierszem mowa jest także o naszym kraju. Przypomnijmy choćby jeden z monologów Iwana Iskry: „W nocy uciekłem. Zostawać było zgubnie. // Zębami jakoś ręce rozwiązałem. // A tych wszystkich, trzy tysiące, pod Dubnem // Jarema-książę dobić rozkazał…” Urodziła się Lina Wasyliwna 19 marca 1930 roku w mieście Rzyszczów w obwodzie kijowskim w rodzinie nauczycielskiej. Ojciec doświadczył represji reżimu stalinowskiego. Ukończyła z wyróżnieniem Instytut Literacki imienia A. M. Gorkiego w Moskwie. Autorka zbiorów „Promienie ziemi” (1957), „Żagle” (1958), „Wędrówki serca” (1961), „Nad brzegami wiecznej rzeki” (1977), „Niepowtarzalność” (1980), „Marusia Czuraj” (1979, 1982), „Scytyjska baba” (w języku serbochorwackim, 1981), „Ogród nietniejących rzeźb” (1987), „Bzowy car” (1987), „Wybrane” (1989)… W ostatnich latach ujrzały światło dzienne takie książki, jak „Beresteczko”, „Rzeka Heraklita”, powieść „Zapiski ukraińskiego szaleńca”. …Natchnienie brzmiały poezje L. Kostenko w wykonaniu uczniów, gimnazjalistów, studentów, którzy reprezentowali wszystkie placówki oświatowe miasta. Otwierając te Czytania Kostenkowskie, zastępca mera Ołeksandr Karpiuk podkreślił, że Lina Wasyliwna wielokrotnie bywała w Dubnie, w szczególności podczas licznych uroczystości poświęconych 900-leciu kronikarskiego grodu nad rzeką Ikwą. Wiele napisała, wiele przeżyła, wiele doświadczyła. Zwłaszcza podczas tak zwanej „duchowej emigracji” (1961—1977), kiedy brała jak najbardziej aktywny udział w akcjach protestacyjnych, głodówkach, wystąpieniach w obronie więźniów politycznych. W 1963 roku na polecenie KGB rozsypano skład zbioru „Gwiezdny całka”. Przedtem ukazał się drukiem jej scenariusz filmowy „Sprawdźcie swoje zegarki”, rozpoczęły się zdjęcia do filmu, który w ciągu 1966—1967 lat doświadczał niszczycielskiej niesprawiedliwej krytyki na plenum Związku Kinematografistów Ukrainy, po czym poetka odmówiła autorstwa wykastrowanego do niepoznania scenariusza. W 1972 roku zniszczono skład książki „Książęca góra”. Prawdziwe uznanie przyszło już w niepodległej Ukrainie. Chociaż jeszcze w 1990 roku w USA odbył się Światowy Kongres „Lina Kostenko — poeta i myśliciel”. Za włoskojęzyczny tom „Inkrustacje” nagrodzona Międzynarodową Nagrodą Literacką imienia F. Petrarki. W 1999 roku otrzymała dyplom doktora honoris causa Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. Pierwsza laureatka Międzynarodowej Nagrody Literacko-Artystycznej imienia Ołeny Telihy. W 2001 roku Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy wysunął jej kandydaturę do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. Jest jeszcze jeden bardzo ciekawy związek twórczości poetki z ziemią dubieńską. W 1989 roku w centralnym mińskim wydawnictwie pisarskim „Mastackaja litaratura” w nakładzie sześciu tysięcy egzemplarzy ujrzała światło dzienne „historyczna powieść wierszem” Liny Kostenko „Marusia Czuraj” w pięknym przekładzie siostry ducha i pióra z miasta Biełooziersk w obwodzie brzeskim Niny Matiasz, która właśnie za to została uhonorowana zaszczytnym tytułem laureatki Dubieńskiej Międzynarodowej Nagrody Literacko-Artystycznej imienia Awenira Kołomyjca. Jako cenną relikwię mam w domu na półce z książkami ten elegancki tomik z dedykacją: „Mykołe Pszenicznemu z bożonarodzeniowymi życzeniami dobra, światła, wysokości duchowej i duszy, pieśni. Nina Matiasz. 6.01.90”. A niżej — niezapomniany autograf Liny Kostenko bardzo specyficznym i niepowtarzalnym („Poezja — to zawsze niepowtarzalność, jakiś nieśmiertelny dotyk duszy”) charakterem pisma, wzięty od niej na jakimś kijowskim zjeździe pisarzy, gdzie również miałem okazję być delegatem od „marnotrawców pióra i atramentu” obwodu rówieńskiego. Z okazji tego prawdziwego Święta poezji w Dubnie wyszedł kolorowy biuletyn, ozdobiony zdjęciami naszej wybitnej współczesnej, fotoreprodukcjami jej książek, danymi biograficznymi, a także aforyzmami z utworów Liny Kostenko. Na przykład: „Do Czerwonej księgi zapiszcie poetów, poeci też znikają na ziemi!”, „Wielki albo dwulicowy. Środka tutaj nie ma”, „W nieśmiertelność także pełne oczy łez”, „Straszne słowa, kiedy milczą”, „Mężczyzna formuje się nie wtedy, kiedy zasłania się tarczą, a wtedy, kiedy podnosi miecz”, „Dusza przeszła wszystkie stadia smutku. Teraz już czas się śmiać”, „Oddaj człowiekowi okruszynę siebie. Za to dusza napełnia się światłem”, „Na starych fotografiach wszyscy młodzi”… Ona — też. Zawsze!
Maschinelle Übersetzung
Tak francuscy widzowie wypowiadali się o artystach po obejrzeniu spektaklu gościnnego „Giselle” Odeskiego Akademickiego Teatru Opery i Baletu i dodawali: „Oto prawdziwa trupa baletowa!”. A poza tym z zachwytu tak głośno tupali nogami, że ten zwyczaj Francuzów początkowo szokował naszych artystów. Ulana WOLYKOWSKA Zdjęcie Ołesia DMYTRENKI Kalejdoskop kultury ludowej i życia składa się z splotu religii, codzienności, prastarych wierzeń. A sztuka wiejska jaskrawo odzwierciedla proces przenikania się tego, co duchowe, w to, co obyczajowe i odwrotnie, co w ludzie jest niemal niezauważalne. Jeszcze od czasów radzieckich przyjęło się, że sztuka ludowa jest wtórna, „nikomu niepotrzebna”, której w żaden sposób nie można porównywać z dziełami akademickimi i która często postrzegana jest na poziomie ironii. Ale czy tak jest naprawdę? Nowy projekt „Sacrum/Profanum” przekonująco zaprzecza tej opinii. Po raz pierwszy w krajowej praktyce wystawienniczej porusza on temat wzajemnych wpływów tego, co duchowe i obyczajowe, sakralne i profaniczne (uproszczono-prymitywne), święte i codzienne, którymi wypełnione są dzieła sztuki ludowej. Podstawę ekspozycji projektu wystawienniczego stanowią ikony i obrazy ludowe ze zbiorów Narodowego Centrum Kultury Ludowej „Muzeum Iwana Honczara”, zapoczątkowanych na przełomie lat 50. i 60. XX wieku, dzieła ze zbiorów Narodowego Muzeum Ukraińskiej Ludowej Sztuki Dekoracyjnej oraz Narodowego Muzeum Architektury Ludowej i Życia Ukrainy. – Nazwaliśmy wystawę łacińskimi terminami „Sacrum/Profanum”, ponieważ są to bardzo ważne i aktualne pojęcia filozofii europejskiej, które dotyczą tego, co sakralne i codzienne w kulturze i religii. Nieprzypadkowo ta wystawa jest hołdem dla zbieraczy dzieł sztuki ludowej oraz miejsca, w którym się znajdujemy. Podnosimy ukraińską kulturę ludową, ukraińskie malarstwo ludowe na poziom europejski – opowiedział kurator projektu Wałerij Sacharuk. Przed oczami – prawdziwa różnorodność tematów, wątków, obrazów. Wystawiono ikony i portrety ludzi, wiejskie pejzaże głównie z końca XIX i początku XX wieku. Dzieła Panasa Jarmołenki, Jurija Biriukowa, Iwana Łysenki i innych. To sacrum i profanum połączone jest w dziełach w zdumiewający sposób. Tak, w obliczach z ikon ludowych („Bogurodzica Peczerska”, „Bogurodzica z Dzieciątkiem”, „Bogurodzica Przewodniczka”, „Bogurodzica z Dzieckiem”) można zobaczyć zwykłych ludzi – matkę z dzieckiem, a w portretach prostych wieśniaków, w szczególności na obrazach „Rodzina wiejska”, „Matka i córka” Panasa Jarmołenki – świętych. Ciekawe jest również to, że ta ekspozycja została zbudowana według zasad eksponowania obrazów profesjonalnych. Zazwyczaj jesteśmy przyzwyczajeni do obrazów we wnętrzu. A na tej wystawie można po raz pierwszy kontemplować naiwne malarstwo ludowe jako rzecz absolutnie samowystarczalną, bez żadnych dekoracji. Obrazy są wysokiej klasy artystycznej, ale sama udoskonalona forma ich prezentacji wychowuje miłośników sztuki. Odnosi się wrażenie, jakby przebywało się w prawdziwej galerii, gdzie spotkały się duch starożytności i współczesności. Według słów dyrektora NCKL „Muzeum Iwana Honczara” Petra Honczara, kolejne wystawy będą dowodzić aktualności sztuki ludowej i kultury ludowej: „To wysoka sztuka, która znajduje się na granicy »wczoraj–jutro«. W malarstwie ludowym jest więcej cech formalnych niż w akademickim i dopiero profesjonalni artyści, studiując sztukę ludową, zaczęli odnajdywać swoje formy. Co roku znajduję coraz to nowe przejawy tej kultury. W pracach jest duchowa czystość, wysoka kultura, miłość do życia, szczerość przekazu… Przejęliśmy się i wzbogaciliśmy subtelnymi aspektami tych dzieł”. Serhij HORYCWIT, Odessa Trasa koncertowa trwała prawie dwa miesiące. W tym czasie ukraińscy tancerze w trzydziestu francuskich miastach dali czterdzieści sześć spektakli „Giselle” Adolphe’a Adama. Razem z młodymi odeskimi solistami występowało czworo kijowian z Narodowego Teatru Opery i Baletu im. T. Szewczenki. Partię Myrty wykonywały Alina Hyłko i Tetiana Afaniutina, a partię Hansa odesita Dmytro Szaraj. Podsumowując występy, główny baletmistrz teatru, zasłużony artysta Federacji Rosyjskiej Jurij Wasiuczenko zaznaczył, że zagraniczna publiczność przyjmowała zespół z wielkim zachwytem. Na jeden z pierwszych spektakli zaproszono ekspertów od baletu, aby ocenili kunszt naszych tancerzy. Zarówno paryżanom, jak i przedstawicielom londyńskiego Królewskiego Teatru Operowego „Covent Garden” bardzo podobała się inscenizacja oraz sposób wykonania ukraińskiego baletu z Odessy. Ogólnie rzecz biorąc, nasz balet jest bardzo popularny wśród Francuzów. Istnieje więc nadzieja, że w przyszłym roku ukraińscy tancerze znów będą cieszyć Francuzów. Zdaniem Jurija Wasiuczenki, Teatr Odeski powinien odnowić spektakle, które obowiązkowo muszą być w repertuarze. Są to „Jezioro łabędzie”, „Śpiąca królewna”, „Bajadera”, „Korsarz”, „Don Kichot”, a dopiero potem należy brać się za nowe inscenizacje. Jednocześnie należy zadbać o wysoki poziom twórczy i techniczny artystów baletu. Teatr zamierza zaangażować do inscenizacji tak znanych baletmistrzów, jak Mai Murdmaa z Estonii, Heorhij Kowtun z Sankt Petersburga, Radu Poklitaru, który stworzył teatr „Kijów Modern-Balet”. Obecnie Opera Odeska prowadzi negocjacje w sprawie występów w Chinach, które mają odbyć się w grudniu–styczniu. Pokażą tam „Jezioro łabędzie” i „Dziadka do orzechów”. A w najbliższych dniach na rodzimej scenie odbędzie się gala-koncert „Feeria baletu”, stworzona siłami młodych solistów i choreografów teatru. To swoisty „carte blanche” dla teatralnej młodzieży, gdzie każdy ma szansę w pełni pokazać, na co go stać.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
dwie bramki, którymi rozpoczął swoją statystykę zdobywania goli w „Ukrainie”. Oto jak o nim wtedy pisano: „Lenio, odwrócony plecami do bramki „Hasmonei” (wysokiej klasy żydowskiej drużyny. — M. S.), na „szesnastce” dostaje niskie podanie od Hoszowskiego. Przytrzymuje piłkę lewą nogą, zwodzi ciałem w prawo, obrońca „Hasmonei” Birnbach skoczył w prawą stronę; natychmiastowy obrót ciała Skocenia o 360 stopni i jak rąbnie on prawą nogą w dolny prawy róg bramki. Bramkarz „Hasmonei” Blatt nawet nie drgnął. Tak narodziła się największa gwiazda ukraińskiego futbolu”. Czyż nie od tamtych czasów ciągle słyszał wokół siebie: „Trzymaj Lenio!”, „Blokuj Skocenia!” Miał kilku strażników jednocześnie, przewracali go, zatrzymywali wszystkimi dozwolonymi i niedozwolonymi sposobami, a on strzelał i strzelał… Niejednokrotnie próbowano go przekupić do polskich drużyn. Szczególnie wytrwali byli emisariusze z polskiej „Pogoni”. „Nie mogę — odpowiadał — jestem Ukraińcem”. — „U nas grają też Ukraińcy!” — „Nie, moje miejsce jest tylko w „Ukrainie”. W 1939 roku reprezentacja Lwowa, której po prostu nie wyobrażano sobie bez Skocenia, wygrała Puchar Prezydenta Polski. Skocień — najlepszy napastnik Polski. Wiele daliby kibice polskiej reprezentacji, aby zobaczyć Lenio w jej barwach. Nie zobaczyli. Skocień — Ukrainiec. Gra tylko dla „Ukrainy” i dla reprezentacji swojego miasta. Ma zaledwie dwadzieścia lat. W takim wieku każdy ma ocean planów i nadziei. Wie, że futbol to jego los i że będzie grał długo. I że wszystko w życiu zależy od niego samego. Lecz życie zawsze pełne jest niespodzianek. Rok 1939. Armia Czerwona na ulicach Lwowa. Rozpoczął się nie po prostu czas zmian. Rozpoczęła się nowa karta Lwowa, Galicji i, oczywiście, jego biografii. W listopadzie 1939 roku — wydarzenie w życiu Lwowa. Reprezentacja miasta gra przeciwko reprezentacji Kijowa, czyli kijowskiemu „Dynamu”. W ostatnim mistrzostwie ZSRR „Dynamo” strzeliło najwięcej bramek i zajęło czwarte miejsce. Pomimo dwóch firmowych goli Skocenia, lwowianie przegrali. Z gorzką ironią wspomina on tamten mecz. W reprezentacji Lwowa występowało ośmiu Polaków, dwóch Żydów i jeden Ukrainiec. Tak zdecydowali nowi włodarze, którzy zaczęli tu dyktować wszystko. Bardzo chcieli wystawić drużynę superinternacjonalną, gdzie Ukraińcy będą reprezentowani tylko symbolicznie. Zaraz po meczu Skoceniowi energicznie zaproponowano: przejdź do „Dynama”. Wahał się. Po pewnym czasie włączono go do ukraińskiej delegacji sportowej, która jedzie do Moskwy. Tam Lenio ze zdziwieniem dowiedział się: został już wpisany do składu moskiewskiego „Dynama”. Gratulują mu, a on wcale nie jest z tego powodu zadowolony. Nie chce występować za tę drużynę. Ona, tak jak Moskwa, jest mu obca. Ale go dosłownie wyznaczyli na gracza moskiewskiego „Dynama”. Musiał się podporządkować. „Oni grali, snuli często niepotrzebne kombinacje, wozili się z piłką. Ja nie
Maschinelle Übersetzung
Mychajło SŁABOSZPYCKYJ Przyjeżdżając do Toronto, za każdym razem nieodmiennie się z nim spotykałem. Stało się to u nas jakby obowiązkowym rytuałem. Zaprzyjaźniliśmy się jeszcze od czasu, gdy pisałem tutaj książkę „Ukrainiec, który odmówił bycia biednym”. Skoceń wiózł mnie do jakiejś kawiarni, gdzie mogliśmy przesiedzieć i pół dnia. Wypytywałem go, on opowiadał. Otwierał się przede mną ciekawy los ludzki i sportowy. Chciałem o nim napisać. Wyobrażał mi się (i obecnie wyobraża) jako wyrazista antyteza dzisiejszych sportowców-kosmopolitów. Skoceń zawsze i wszędzie pamiętał, że jest Ukraińcem. Kiedy ktoś przy nim nazwał go patriotą, protestował: „To zbyt głośno o mnie, jak o jakimś bohaterze… Ja po prostu jestem Ukraińcem. I zawsze nim pozostawałem”. Kilka razy pisałem w ukraińskich czasopismach o jego piłkarskiej odysei. Nie ukrywał swojej radości z tego powodu. Jemu, oczywiście, chciało się przypomnieć o sobie właśnie na Ukrainie. Miał wszelkie podstawy, by powiedzieć, że bez niego historia kijowskiego „Dynama” jest niepełna. Pewnego razu oglądaliśmy zdjęcie kijowskiego „Dynama” z 1940 roku. Wskazał mi na anonimowe kolano z boku. „A to — ja”. Kolano zostało od tego, kto stał na skraju. Skoceń wyjął ze swojego albumu zdjęcie, które było zniekształcone w książce. Na nim na skraju stał krzepki młodzieniec z jego jeszcze młodą twarzą. To jeszcze jeden wyrazisty szczegół z tego, jak u nas redagowano historię. Jak wyrzucano z niej aktywnych uczestników wydarzeń. Zachęcali mnie do pisania o nim dawni lwowianie, którzy zachowali żywe wspomnienia o napastniku lwowskiej „Ukrainy” Leni Skoceniu. Spotykałem ich to w Toronto, to w Ottawie, to w Nowym Jorku, Waszyngtonie, Warszawie… Kiedy w ostatnich latach obserwowałem nieudolną grę kijowskiego „Dynama”, kiedy słyszałem, jak wypowiadają się rzekomo ukraińscy piłkarze ze stołecznego klubu, którzy uparcie odpychają od siebie ukraińskie słowo, znów i znów chciało mi się opowiedzieć im historię Skocenia. Może na jej tle niektórzy z nich poczuliby się mizerotami i mogłoby to stać się impulsem do narodowego przebudzenia. A w ślad za takim pragnieniem nieodmiennie pojawiała się sceptyczna myśl: nasz futbol jest beznarodowy, a dlatego skazany na to, by nie osiągnąć normalnego europejskiego poziomu, bo przecież do mistrzostwa i pragnienia wysokiego honorarium muszą dodać się jeszcze narodowe ambicje, jak to widzimy u niemal każdego piłkarskiego giganta. Takimi były nasze rozmowy ze Skoceniem. On też przepowiadał drużynie Surkisa rolę bezperspektywicznego statysty na każdym turnieju. Jak pokazał czas, Skoceń się nie mylił. Ale to nie jest ten przypadek, kiedy cieszyłby się z tego, że się nie myli. Dzisiaj Skocenia z nami nie ma. Jednak jego twarz staje przede mną, kiedy myślę o Toronto. Ono do dziś nie wyobraża mi się bez niego.
* * * Od małego Lenio (leniwiec, obibok — tak nazywała go mama) stał się na Lewandówce (przedmieście Lwowa) sławą. Nikt z jego rówieśników — czy nawet starszych chłopców — nie mógł się z nim równać na boisku piłkarskim. Był najmniejszy w ukraińskiej drużynie Lewandówki, która toczyła zacięte pojedynki z polską drużyną Lewandówki o palmę pierwszeństwa. O głowę niższy od wszystkich Lenio często przynosił swojej drużynie zwycięstwa decydującymi golami. Jako szesnastolatek grał już w dorosłej drużynie „Tryzuba”, która występowała w mistrzostwach Galicji. Z czasem zaproszono go do „Ukrainy” — najlepszej drużyny nie tylko we Lwowie, ale i w całym kraju. Jego pierwsza gra — z tarnopolskimi „Kresami”. „Pierwsze nie tracił czasu, wchodził w akcje i indywidualnym przebojem zdobywał bramkę, często w beznadziejnych sytuacjach wyrywał grę” — napisał później we wspomnieniach. A w Kijowie rozmyślali, jak zwrócić Skocenia do Ukrainy: perspektywiczny! Pewnego dnia Lenio otrzymał list z domu — zawiadamiano: przyszło mu wezwanie do Armii Czerwonej. Jego sprawę rozstrzygało NKWD Ukrainy. „Wy więcej do Moskwy nie pojedziecie. Wy nam tutaj jesteście potrzebni. W „Dynamie”. A przedtem dla przyzwoitości na pewien czas wyznaczono go trenerem drużyny armijnej — żeby nie tak przejrzysta była zmiana klubu. I oto — „Dynamo”, które występuje w Moskwie przeciwko CDKA — głównemu pretendentowi do tytułu mistrza ZSRR. Kijowianie wyrwali zwycięstwo. Losy meczu rozstrzygnął jedyny gol. Zdobył go Skocień. Rozpoczynał się sezon 1941 roku. W pierwszych czterech meczach na wyjeździe Skocień strzelił sześć bramek. Takiego bombardiera w kijowskim „Dynamie” jeszcze nie było. Spartakiada narodów ZSRR. Finał w zawodach piłkarskich. Spotkanie w stolicy Ukrainy z tbiliskim „Dynamem”, za które występuje nieprześcigniony Borys Pajczadze. Dwa strzały Skocenia — dwie piłki w siatce bramki piłkarzy Gruzji. Trzecią — pod koniec — po podaniu Skocenia zdobył Pawło Winkowatow. To było w połowie czerwca. Kijów czekał na 22 dzień miesiąca, na który wyznaczono otwarcie nowo wybudowanego Stadionu Centralnego i mecz „Dynamo” — CDKA. Tego dnia Kijów już o świcie bombardowały niemieckie samoloty. A następnego — Skocenia aresztowano: całe „Dynamo” mówiło po rosyjsku i tylko on jeden — po ukraińsku. Nacjonalista! Jeszcze przedtem ostrzegali go przyjaciele: spotykali się z nimi „osoby w cywilu” i wypytywali, czy Skocień prowadzi prowokacyjne rozmowy. Radzili albo nagle zniknąć z kijowskich horyzontów, albo trzymać język za zębami. Ale dokąd miał znikać? Piłkarze stołecznego klubu stale na takim widoku i tak popularni w całym kraju, że nigdzie nie mogli się schować. A jeśli chodzi o język, to nigdy nie był gadułą. Wręcz przeciwnie — milczek beznadziejny. A wtedy, kiedy miasto wypełniły zamęt i panika, wieczorem, kiedy Skocień po ciężkim dniu robót ziemnych wrócił ze stadionu, gdzie sportowcy kopali schron przeciwlotniczy, i jadł kolację ze swoją młodą żoną, trzech w odpowiednim mundurze zabrało go od stołu i konwojowało w znanym kierunku. Jasna sprawa, w posiadłości NKWD. Przesłuchanie. Ultimatum: przyznaj się sam do swojej działalności szpiegowskiej. Mówiąc, że my i sami wszystko dobrze wiemy. Mamy pod dostatkiem odpowiednich zeznań. Chcemy od ciebie szczerego przyznania się. Jest oszołomiony i zrozpaczony. Próbuje coś wyjaśnić. Nikt mu nie wierzy i nikt go nie słucha. Czyżby miał zniknąć śladem tych wielu, których znał osobiście i których już nie widzi, a tylko słyszał o nich mówione przeważnie szeptem: „Posadzili…” Ale pewnie Lenio, jak to mówią, w czepku urodzony. Widocznie ten, kto decydował o jego losie, był jego fanem. Inaczej wyjaśnić to, co się stało, po prostu trudno. Skocenia wypuszczono z rozkazem zniknięcia z Kijowa precz i niepokazywania się na oczy. Co też uczynił. Znowu Lwów. Ale tutaj już inny okupant. I dzisiaj w to trudno uwierzyć, ale tak było naprawdę: wojna — wojną, a futbol — futbolem. Życie zawsze i wszędzie wymaga swojego: i w czasie wojny zakochują się i wyprawiają wesela, żenią się, rodzą się dzieci. I w czasie wojny obsiewają pole i zbierają plony. To tylko w literaturze pięknej i w kinie zawsze wszystko jest odzwierciedlone tragicznie-jednowymiarowo i schematycznie. Jest daleka peryferia wojny, która bardzo różni się od tych miejsc, gdzie toczą się krwawe walki i śmierć sprawuje swoje straszne żniwo. Tutaj wszystko jest inne. Towarzystwo sportowe „Ukraina” organizowało mecze z drużynami różnych niemieckich jednostek wojskowych. Oczywiście, piłkarska drużyna Skocenia łatwo gromiła tych rywali. Dalej były całe mistrzostwa wszystkich drużyn piłkarskich Zachodniej Ukrainy. Zwycięzca otrzymywał puchar Ukraińskiego Komitetu Centralnego. Zwycięzcą został kolektyw Skocenia. Potem — drugi sezon. „Ukraina” Skocenia — poza konkurencją. Ale front przesuwa się do Lwowa. Niemcy ustępują. Razem z nimi pełzną tabory uciekinierów, którzy nie chcą być w radzieckim „raju”. Wśród nich — i Skoceni. Zatrzymali się w słowackim przygranicznym mieście Żylina. I nie na darmo mówią: sława idzie przed sławnym człowiekiem. Wkrótce ci, których to interesuje, wiedzieli: tutaj, wśród uciekinierów, jest piłkarski maestro, który grał w groźnych moskiewskim i kijowskim „Dynamie”. I oto już ma propozycję pogrania za miejscową drużynę „Żylina”, która występuje w wyższej słowackiej lidze. Debiut Skocenia w „Żylinie” — trzy bramki. Drugi mecz — jeszcze trzy. I tak w każdym spotkaniu. Skocenia już prosili zostać trenerem drużyny, która z jego udziałem wyszła na samodzielnego lidera mistrzostw. Debiutował w „Żylinie” i jako trener. Ale wojna znowu przypomniała o sobie. Trzeba opuszczać i gościnne słowackie miasteczko, gdzie stał się bodaj najpopularniejszą osobą. I oto on już w Niemczech, w obozie tak zwanych osób przemieszczonych. Tutaj zorganizował drużynę piłkarską „Ukraina”, która zwyciężała wielokrotnych mistrzów Niemiec „Bayer” i „Phönix”, nie mówiąc już o „Ulm”. Już wtedy zapraszano go do francuskiej drużyny „Racing”, ale wyjechać do Francji nie odważył się. Trzymał się grupy rodaków w obozie.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
życzenia sukcesów w nowym miejscu zamieszkania w Kanadzie…” Tak, jechał do Kanady, gdzie w tamtym czasie zdążyli już nieźle urządzić się jego krewni. „Nicea” organizuje specjalny — pożegnalny — mecz Ołeksandra Skocenia. Ostatni raz wychodzi na boisko we Francji. Widzowie żegnają się z idolem. Stadion urządza mu owację. Kilka dni później wraz z żoną i synem rusza w daleką drogę. W Kanadzie znów broni barw drużyny o nazwie „Ukraina”. Skoceń jest jednocześnie zawodnikiem i trenerem. Jego młody zespół z Edmonton już zmusił do mówienia o sobie. A o Lenio tutejsze angielskie gazety napisały tak: „Jego gra — wspaniała i gorąca, jak ognista petarda, daje wszelkie podstawy wierzyć, że Skoceń był zawodnikiem francuskiej drużyny reprezentacyjnej…” („Edmonton Bulletin”). „Skoceń pokazał nie grę, a sztukę. Europejski as futbolu zapisał na konto „Ukrainy” dwa gole…” („Edmonton Journal”). Ale już w następnym meczu okaleczono mu nogę i musiał długo się leczyć. Zaledwie Skoceń wyszedł po przerwie na boisko i, jakby żartując, zdobył trzy bramki, gdy znów stało się nieszczęście. Obrońca z drużyny przeciwników umyślnie złamał mu nogę. Jeszcze wychodził na boisko piłkarskie, nawet strzelał bramki, jednak noga bolała i bolała. I poczuł: to już nie ten Skoceń. Powiedział sobie „nie” i już nie wyszedł na grę. Tylko on wiedział, jak boleśnie było mu żegnać się z futbolem. A przedtem nagradzano go słynnym w Kanadzie pucharem Hollanda. To niezwykle prestiżowa nagroda, wręczana za wysokie osiągnięcia sportowe i dżentelmeńskie zachowanie w sporcie oraz w życiu. Wszyscy znali Skocenia, ale ten fakt stał się sensacją, ponieważ po raz pierwszy w całej historii kanadyjskiego sportu puchar Hollanda wręczano właśnie Ukraińcowi. „Do laurów, które ten wybitny sportowiec zbierał na stadionach Europy, dodano jeszcze jeden, szczególnie zaszczytny” — wersy z gazety po tamtym uroczystym wydarzeniu. Teraz pozostawał już tylko trenerem i dziennikarzem sportowym. A także człowiekiem, który przypominał lwowianom mieszkającym w Kanadzie młodość, ponieważ dobrze pamiętali lwowskie stadiony lat trzydziestych i krępą postać ich idola. „Tak, Lenio był jeden taki u nas” — powiedział mi prezydent Ukraińskiego Instytutu Ameryki Wołodymyr Baranecki, który w przedwojennym Lwowie nie przepuścił żadnego meczu z udziałem Skocenia i do dziś go pamięta. Opowiedziano mi, że Eduard Strielcow z moskiewskiego „Torpedo” bardzo przypominał Skocenia zarówno masywną budową, jak i niezwykłą w takim przypadku elegancją zwodów oraz siłą uderzeń. Dwadzieścia lat temu w Toronto wyszła książka „Z futbolem w świat”. Wspomnienia Ołeksandra Skocenia. Stała się bestsellerem. Czytają ją nie tylko jego rówieśnicy, ale też ich dzieci i wnuki, które słyszały od starszych historię Lenio z Lewandówki. Tę książkę pomogli mu napisać ukraińscy dziennikarze z Toronto. Dobrze, że Skoceń miał cały archiwum ze zdjęciami i publikacjami prasowymi, gdzie różnojęzyczni autorzy pisali o jego jasnej sztuce futbolowej. Szkoda, że w „poczet świętych” kijowskiego „Dynama” wciąż jeszcze nie wpisano tego niesamowitego napastnika. Pochowano go w kanadyjskiej ziemi. Bywając w Toronto, chodziłem na jego grób. Na cmentarzu świętego Wołodymyra w Toronto znalazły ostatnie schronienie tysiące dzieci Ukrainy, którym w udziale przypadła emigracja. Obecnie odchodzą ostatni z tamtego pokolenia. Pozostaje coraz mniej tych, którzy pamiętają Skocenia na boisku piłkarskim. Jak na inny naród i na inną sytuację, Skoceń figurowałby w narodowym Panteonie sportowym. Dzięki Bogu, że zapragnął stworzyć tę sportową autobiografię. W niej odczytujemy nie tylko o jego futbolowych triumfach, ale też o tym, jak szedł na swoje sportowe szczyty Lenio z Lewandówki i o tym, jaką cenę zawsze trzeba zapłacić za wybitne sukcesy. I, rzecz jasna, nie tylko w futbolu. (w tym także drukowane w 1942 roku w Równem), okresu radzieckiego. I, oczywiście, gospodarka wystawy hrywna — i dawna, i obecna. Znamienne, że ekspozycja pieniężna organicznie uzupełniana jest dokumentami kupna-sprzedaży, które opowiadają o wartości pieniądza w określonym okresie. A także różnymi umowami, zobowiązaniami, pokwitowaniami, związanymi z pieniędzmi, ludzkimi charakterami i losami. Tak, w jednym z dokumentów notarialnych z 1905 roku mieszkaniec Czeskiej Janówki Franz Kopecky zobowiązuje jeszcze nienarodzonych potomków do wypłacenia pożyczkodawcy jego długu w wysokości 35 rubli, aby na rodowodzie nie piętnował się grzech. Przy czym, wypłacić nie później niż za sto lat… Ogólnie wystawa jest ciekawa, treściwa, nasycona.
Maschinelle Übersetzung
W 1948 roku (Skoceniowi stuknęła trzydziestka) podpisał kontrakt z belgijskim klubem „Olympique”. Najwyraźniej to właśnie on stał się pierwszym ukraińskim piłkarskim kondotierem. Jego gwiazdę w „Olympique” zauważono od razu. Po kilku meczach w barwach „Olympique” zaproponowano mu przejście do francuskiej „Nicei”. Lenio także we Francji od pierwszych meczów był w szczytowej formie. Rozpoczyna się jego najwyższy sportowy wzlot. Mecz w Paryżu z miejscową drużyną „Stade Red Star”, która uchodziła wówczas za granda francuskiego futbolu. Prawie do końca spotkania paryżanie prowadzili w wyniku. Wreszcie piłka trafia do Skocenia, który wciąż nie może wpasować się w zespół. Błyskawiczny drybling, armatnie uderzenie. Gol! Lenio uratował cenny punkt na boisku rywala. Następny mecz — z nie mniej silną „Tuluza”. Prasa pisze, że obcokrajowcowi raczej nie uda się odczarować bramki „Tuluzy”, ponieważ ma ona w obronie żelazny tandem: Fortunelli—Ibrira. „Nicea” wygrywa: 3:2. Dwie piłki wpadły do bramki „Tuluzy” po armatnich uderzeniach „dziewiątki” gości — Skocenia. Francuska prasa nazwała go gwiazdą tygodnia, najbardziej nieoczekiwanym odkryciem na stadionie w Tuluzie. Za nim — mecze z drużynami „Lille”, „Bordeaux”, „Marsylia”, „Racing-Paris”, przed nim spotkanie z liderem mistrzostw kraju „Reims”. Jeden z nagłówków w gazetach w przeddzień spotkania: „Jutro przeciwko Jonquetowi Skocień rozegra mecz swojego życia”. Jonquet — najlepszy piłkarz Francji. Będzie stróżem najlepszego strzelca mistrzostw kraju, tego milczącego obcokrajowca, który tylko potrafi powtarzać reporterom, że „on nie jest Rosjaninem ani Polakiem, on jest Ukraińcem”. Mecz zakończył się remisem. Ale Jonquet przegrał ze Skoceniem — Lenio strzelił „Reims” dwie bramki. „Czy Skocień poradzi sobie z Jonquetem?” — pytali autorzy artykułów. Poradził sobie. Tak jak radził sobie z Wasiewiczem z „Pogoni”, Grinbergiem z „Cracovii”, Czernyszowem z moskiewskiego „Dynama”, Laskowskim z CDKA, którzy uważani byli za najlepszych „stróżów”. Jego zjawiskowy drybling i armatnie uderzenie z obu nóg — triumf sztuki piłkarskiej, którą zachwycają się kibice na różnych stadionach. O nim, nie szczędząc superlatywów, szeroko pisała prasa. Środkowy napastnik „Nicei” był naprawdę nie do zatrzymania. Nikt nie mógł uwierzyć, że ma już ponad trzydzieści lat. Drugie spotkanie z „Reims”. Tym razem w Pucharze Francji. Teraz w przeddzień meczu gazety piszą tak: „Jonquet będzie walczył nie przeciwko Skoceniowi, a o swoją sławę”. Dwa armatnie strzały Lenia decydują o losach meczu. Jego po raz kolejny niosą ze stadionu na rękach przez całą Niceę. To najwyższy triumf Lenia. W tamtym sezonie we Francji nie było popularniejszego od niego piłkarza, tak jak nie było skuteczniejszego strzelca. Udane tournée po stadionach Europy. I cała kolekcja firmowych goli Ołeksandra Skocenia. Kuszą go paryskie drużyny. Zgadza się na przejście. Ale „Nicea” pragnie zatrzymać go za wszelką cenę. Skoceniowi podniesiono kwotę honorarium za każdy mecz. W nowy sezon „Nicea” wchodzi znacznie odmłodzona. Połowa graczy — to wczorajsi juniorzy. Bez Lenia nie mają na co liczyć. On z powodzeniem rozpoczyna licznik goli nowego sezonu. Oto już ostatnie spotkanie, w którym strzela cztery bramki. W wywiadzie po meczu oświadcza dziennikarzom, że kończy z futbolem i wyjeżdża do Kanady. Popularny tygodnik piłkarski publikuje na całą stronę zdjęcie Lenia i taki tekst: „To już oficjalnie potwierdzone: Skocień opuszcza Niceę… Kończy swoją piękną karierę piłkarską… Swoją sztuką i umiejętnościami dawał możliwość wszystkim mieszkańcom Nicei i wszystkim piłkarzom czerpać wielką przyjemność. A dla swoich przeciwników — środkowych obrońców — Skocień, według słów Jonqueta, zawsze był wręcz postrachem. W imieniu wszystkich czytelników prasy sportowej, w imieniu wszystkich dziennikarzy sportowych dziękujemy Ołeksandrowi Skoceniowi i przekazujemy po- Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. W Młynowskim Muzeum Krajoznawczym otwarto wystawę, która stała się rezultatem dziesięcioletnich starań miejscowych numizmatyków-amatorów. Przedstawiono tu pieniądze różnych epok i narodów, z których korzystali lub które kolekcjonowali miejscowi mieszkańcy, są monety ze skarbów znalezionych na terytorium rejonu młynowskiego. — Obecnie trudno określić, kiedy do muzeum trafił pierwszy eksponat pieniężny. Możliwe, że na samym początku jego założenia — w 1976 roku — zaznaczyła dyrektor Młynowskiego Rejonowego Muzeum Krajoznawczego Kateryna Tymoszczuk, — ale co rok fundusz muzealny wzbogacał się o nowe ciekawostki. Ktoś przywoził znaki pieniężne z zagranicy, ktoś oddawał do kolekcji z własnych oszczędności. Ale najwięcej eksponatów pojawiło się po ekspedycjach, które organizowali pracownicy muzeum. W ten sposób spośród innych ciekawych reliktów trafiały do nas także monety, banknoty, obligacje i nazbierało się ich tyle, że nawet wszystkie nie zmieściły się na stojakach w sali wystawowej. Ale najważniejsza nie jest ilość, a oryginalne wytwory, rzadkie egzemplarze, różnorodne historie związane z obiegiem pieniędzy. Zatem dzięki wystawie udało się zrekonstruować przeszłość rodzinnego kraju, Ukrainy, zaprezentować rozwój powiązań społeczno-ekonomicznych, politycznych, handlowych, odzwierciedlić realną wartość pieniędzy w tym czy innym okresie. Głównym eksponatem wystawy logicznie powinny stać się monety, które wytwarzano bezpośrednio na tutejszych terenach — we wsi Czekno. Tutaj w XII wieku był mennica księcia Jarosława Iziasławowicza, gdzie bito miedziane krążki, od tego też pochodzi nazwa wsi. Wszakże żadna z tych jednostek pieniężnych do naszych czasów nie dotrwała, wiadomo o nich jedynie z historyczno-archiwalnych źródeł. Natomiast pieniądze, z których korzystali nasi poprzednicy w XVII—XVIII wiekach, są już w ekspozycji. Najwięcej przedstawiono znaków pieniężnych Ukraińskiej Republiki Ludowej, Rzeczypospolitej, Imperium Rosyjskiego, III Rzeszy. Dyrektor placówki komunalnej „Młynowskie Rejonowe Muzeum Krajoznawcze” Kateryna Tymoszczuk prezentuje banknoty datowane na różne wieki.
Maschinelle Übersetzung
Jewhen Cymbaluk, obw. rówieński
Interesująca postać ukraińskiego pisarza, reżysera i działacza kulturalnego lat 20.–30. ubiegłego stulecia Awenira Kołomyjca. Ostatnio z zagranicy na Ukrainę coraz częściej wracają karty twórczej spuścizny „wołyńskiego Franki”, jak nazywali go towarzysze po piórze. Tak więc pod koniec ubiegłego roku syn Awenira Kołomyjca, Żdan, przysłał z Australii, gdzie mieszka, książki ojca: „Antologię poezji”, „Dzieła literackie”, „Szewczenkowską erę” oraz zbiór materiałów o życiu i działalności pisarza i reżysera. Książki te zostały wydane z okazji 106. rocznicy urodzin i 65. rocznicy śmierci pisarza. Żdan Kołomyjec przesłał je do Rówieńskiej Państwowej Obwodowej Biblioteki, aby te wydania przebywały na Ukrainie, na rodzinnym dla pisarza Wołyniu. A oto — nowy dar z Australii. Jest to wydanie literacko-artystycznego i naukowego zbioru „Kerma” z 1946 roku, którego redaktorem i wydawcą był Awenir Kołomyjec. Zbiór zaczęto przygotowywać jeszcze podczas działań wojennych na Ukrainie, w mieście Dubnie, lecz drukiem ukazał się w Salzburgu (Austria) w nakładzie 500 egzemplarzy. W czasopiśmie znajduje się sporo ciekawych publikacji samego pisarza, a także szereg utworów innych ukraińskich artystów. Awenir niemal w całości przygotował do wydania drugi numer czasopisma, lecz nie dane mu było go zobaczyć. Przez długi czas „Kerma” znajdowała się we władaniu Żdana Kołomyjca, a obecnie podzielił się nimi z krajem, w którym urodził się, dorastał i pracował jego ojciec. Aby jeszcze bardziej poznała się tutaj, na Ukrainie, twórcza dusza „przymusowego emigranta”, dla którego Ukraina była ponad wszystko.
Maschinelle Übersetzung
Larysa BRIUCHOWECKA, redaktor naczelna czasopisma „Kino-Teatr”, kierowniczka centrum studiów filmowych Narodowego Uniwersytetu „Kijowsko-Mohylańska Akademia”
Będzie mowa o młodych, którzy – z jednym pojedynczym wyjątkiem – pracują jako niezależni reżyserzy. Takie zjawisko, jak niezależne kino, jest dla Ukrainy nowe. Powstało ono, można powiedzieć, na fali Pomarańczowej Rewolucji. Wtedy wyszły aż trzy pełnometrażowe obrazy na jeden temat – „Pomarańczowe niebo” Ołeksandra Kyrijenki, „Przebijemy się!” Iwana Krawczyszyna i „Orange Love” Alana Badojewa. Ale rozwinąć start na długim dystansie udało się nie wszystkim: Kyrijenko nakręcił jeszcze kilka filmów z rosyjskimi aktorami, które trafiły do dystrybucji („Indi”, „Strach iluzji”), Krawczyszyn przerobił swój film i zgłosił go na MFF w Karlowych Warach, a co do Badojewa, to media informowały o jego pracy nad teledyskami. Był jeszcze „Sztolnia” z pretensją do miana „pierwszego w Ukrainie filmu grozy” i z potężnym PR-em, było jeszcze coś, ale trudno przypomnieć sobie, co dokładnie. Młodzi, którzy ugruntowali swoje mistrzostwo na początku lat 2000. (Hanna Jarowenko z znakomitą „Kinomanią”, Wiktoria Melnykowa z filozoficzną trylogią o muzyce w życiu człowieka), po kryzysie gospodarczym jesieni 2008 roku pracują w telewizjach i, jak się wydaje, przestali myśleć o kinie. Taras Tkaczenko, który w pracy dyplomowej ujawnił rzadki talent komediopisarza, nakręcił fabularny pełnometrażowy „Prawo do Nadziei”, a teraz pracuje w kinie dokumentalnym (film „Swiatosław Hordynski”, studio „Kinematografist”). Ze swojej strony Państwowa Służba Kina w 2007 roku dała widzom nadzieję, że za środki państwowe w najbliższym czasie zostanie zrealizowanych sześć pełnometrażowych debiutów, jednak przed kryzysem gospodarczym zdążono nakręcić tylko dwa – Maryny Kondratiewej i Walerija Jamburskiego, przy czym oba filmy okazały się nieudane. Serhija Łoznycę, który także wchodził w skład tej szóstki, nie przechodzi przez gardło nazywać ukraińskim reżyserem – mieszka w Niemczech, nakręcił rosyjsko-niemiecko-ukraińską koprodukcję „Moje szczęście” po rosyjsku, z rosyjskimi aktorami i o rosyjskiej rzeczywistości.
„Orange Love”
Obiecujący debiut Walentyna Wasjanowycza (reżyser otrzymał prestiżową nagrodę na festiwalu w Clermont-Ferrand za krótkometrażówkę „Przeciw słońcu”), który wystartował w tym samym czasie, do mety nigdy nie dotrze. A Taras Tomenko, który na długo zatrzymał się na etapie scenariusza, zdaje się, wycofał się z dystansu. Dlatego dziś obraz młodego kina ukraińskiego kształtują filmy krótkometrażowe. Krótki format z jednej strony ma zalety: jest niedrogi i daje pewne złudzenie działalności kinematograficznej (prawie codziennie w Kijowie odbywają się festiwale filmów krótkometrażowych), ale z drugiej strony zawęża sferę wpływu i możliwość dotarcia do szerokiego widza. Nakręciwszy krótki metraż, który ogląda krąg przyjaciół, młodzi umieszczają go na którejś ze stron internetowych, w najlepszym razie wysyłają na MKF — i na tym poprzestają. Wygląda na to, że ostatecznie przeniosą się do sfery wirtualnej. Ale jeśli kinematografia innych krajów żyje pełnią życia (dystrybucja kinowa, wielkie festiwale, rynek DVD), to u nas cieszą się życiem wirtualnym. Bardzo chciałoby się, aby młodzi ludzie z taką sytuacją się nie godzili. Filmy, o których będzie mowa, zostały stworzone przez niezależnych reżyserów, i tylko jeden jest debiutem finansowanym z budżetu państwa. Interesujące jest to, że młodzi przestali liczyć na łaskę państwa, udaje im się samodzielnie znajdować środki albo w swoim kraju, albo za granicą. Poszczególne ukraińskie filmy stały się zauważalne, powiedzmy „Krew” Ireny Prawyło według utworu Nodara Dumbadze, nakręcona w Gruzji, dokąd autorka włożyła połowę własnych środków, a także „Kros” Mariny Wrody (współprodukcja ukraińsko-francuska) „Kairos”
...cuzke wyrobnyctwo), który w 2011 roku zdobył „Złotą Palmową Gałąź” w kategorii filmu krótkometrażowego. Ponieważ jednak o obu już sporo pisano, zatrzymajmy się przy mniej znanych czterech filmach dokumentalnych i jednym fabularnym. Intymność jako styl młodych najjaskrawiej chyba ujawniła się w filmie Maksyma Wasjanowycza „Mama zmarła w sobotę w kuchni” (2009). Pół wieku temu w filmie „Jak w lustrze” Ingmar Bergman wyraził wątpliwość, czy artysta ma prawo ingerować w sferę tajemnicy drugiego człowieka tak, jak czyni to bohater filmu Dawid. Od tego czasu miara szczerości wzrosła bardzo wyraźnie. I przypomniała się ta wątpliwość w związku z filmem Maksyma Wasjanowycza. Młody dokumentalista zanurzył się w prywatne i świeckie życie swojego ojca, aby możliwie najskrupulatniej, do najmniejszych szczegółów, je zarejestrować. Bez wątpienia obserwować bliską osobę jest łatwiej: zwyczajnie jest być z nią w domu, w codziennym życiu koncertowym, w kontaktach z kolegami. Zatem coś na pograniczu „reality show”. Maksym filmował przez długi czas, najwyraźniej ojciec nie protestował, choć zapewne nie całkiem wygodnie żyć pod uważnym spojrzeniem obiektywu kamery. Z pokazanego nienachalnie wyłania się myśl o karierze twórczej tego człowieka, która mogła się ułożyć, ponieważ ojciec marzył o zostaniu dyrygentem wielkiej orkiestry symfonicznej i nawet otrzymał zaproszenie na studia w konserwatorium, lecz nie było mu to pisane — nie zdołał na jakiś czas opuścić rodziny, małych dzieci — więc pozostał w obwodowej filharmonii, w której pracował przez całe życie. Był człowiekiem wesołym i energicznym, za to go szanowano i kochano. Film jest interesujący przede wszystkim jako portret. Oczywiście zyskałby jeszcze bardziej, gdyby było mniej przejść odwracających uwagę od postaci, rozrzedzających czas kinematograficzny. Ogólnie jednak reżyser wygrał pojedynek z niemałą objętością ma-
„Крос”
teriałowi, nadając mu spójności. Dokonuje się kinematograficzny cud: film skłania do refleksji nad sensem ludzkiego życia i problemem samorealizacji utalentowanego człowieka. W przeciwieństwie do Bergmana, przed ukraińskim dokumentalistą problem etyczny nie stał — dziś ważniejsze dla niego było osiągnięcie prawdziwości. Doświadczenie Maksyma jest cenne: wybierając drogę niezależnego kinematografisty, szukał pieniędzy i jednak zdołał przekonać zagranicznych inwestorów. Film został dobrze przyjęty przez profesjonalnych widzów, czego dowodzi Grand Prix prestiżowego KF dokumentu o ochronie praw człowieka (Kijów, 2010). Ale już trzeci rok reżyser szuka możliwości nakręcenia kolejnego filmu — kto go sfinansuje, na razie nie wiadomo. Na obserwacji intymnych szczegółów i na pozycji nieingerowania w rzeczywistość opiera swój dokumentalny film „Polina” Roman Bondarczuk — absolwent pracowni Jurija Illienki. Siedem lat temu za swoją dyplomową pracę „Taksówkarz”, w której pokazano współczesne życie i niezbyt atrakcyjny świat współczesnego człowieka, otrzymał nagrodę na „Kinotawrze”. „Polina” — film powstały w ramach międzynarodowego projektu, opłaconego przez Francję i Łotwę, w którym zebrano portrety młodych ludzi, którzy wychowali się w czasach państwowej niepodległości w krajach WNP. Początek taśmy — motyw macierzyństwa przez nagą postać — zdjęcie kobiety, która czeka na dziecko. Uzasadnienie pierwszych kadrów jeszcze nie jest wsparte, może budzić wątpliwości, ale w końcu przekonujesz siebie, że to interesujące jako chwyt. Potem widzimy noworodka, i wreszcie dziewczynkę-nastolatkę, która uczy się grać na saksofonie, robi postępy i występuje w koncertach. To Polina, która mieszka w Chersoniu i zasłynęła tym, że bardzo dobrze gra na różnych instrumentach. Reżyser odchodzi od szablonów gatunku portretowego.
„Mama zmarła w sobotę w kuchni”
Widać jego fach, jednak ponieważ na fabularny film w Ukrainie bardzo trudno znaleźć środki, Roman Bondarczuk przejawia swoją twórczą fantazję w dokumencie. Czuje się swobodnie w żywiole „życia znienacka” – tak zbudował swojego fabularnego „Taksówkarza”, co widzimy również w „Polinie”. Filmy są podobne stylistyką, dlatego trudno wyznaczyć granicę między dokumentem a twórczą fantazją, między bohaterem zmyślonym a rzeczywistym. Absolwentka pracowni Walentyna Marczenki, Inna Pawlczuk, w filmie dokumentalnym „Kairos” (Narodowa Kinoteka, 2008) prowadzi historię dwojga znanych ludzi – lekarki Olhy Bohomolec i fotografa Ihora Hajdaja – znacznie pewniej, ponieważ chodzi o jaskrawe osobowości, pochłonięte sprawą swojego życia, spełnione i odnoszące sukcesy. Dlatego nie ma tu atmosfery aluzji ani czegoś niedopowiedzianego. Olha Wadymiwna Bohomolec – spadkobierczyni sławnego lekarskiego rodu – opowiada o swojej rodzinie, o studiach w instytucie medycznym, wczesnym zamążpójściu i urodzeniu dziecka wbrew woli męża, z którym wkrótce się rozwiodła. Obecnie jej starszy syn jest już dorosły. A najmłodszej „kwiatuszek” ma zaledwie trzy lata. Olha ma czworo dzieci. Kamera Jurija Mieszerjakowa obserwuje szczęśliwą matkę z dziećmi. Olha Bohomolec jest twórczynią własnego losu – jako specjalistka, jako śpiewaczka, jako kolekcjonerka i jako działaczka społeczna. Dzięki niej w filmie widzimy przykład imponującego przeciwstawienia humanistycznej misji, czynnego dobra, które leczy zarówno dolegliwości fizyczne, jak i ludzkie dusze, pozornej ważności pysznienia się ambitnych i hałaśliwych polityków. Gdyby Inna Pawlczuk ograniczyła się wyłącznie do gatunku portretu, film również byłby udany – dzięki swoim bohaterom. Ale stał się on w pewnym stopniu kinowym portretem naszej rzeczywistości. Epizod nakręcony w telewizji przed rozpoczęciem transmisji na żywo, w której uczestniczy Bohomolec, oraz sama audycja, krótkie, w tkance filmu stanowią jedną z wielu linii. Za to celnie odsłania istotę tych, dla których pozorna błyskotka przesłoniła sens zawodu polityka – czynienie dobra dla swojego państwa i jego obywateli. Podobnie uderza epizod nakręcony w kobiecym więzieniu, gdzie Bohomolec występowała z koncertem, aby moralnie wesprzeć kobiety. Czas życia obojga bohaterów jest bardzo produktywny – Ihor Hajdaj nie tylko fotografuje ludzi, ale też dzieli się ciekawymi myślami, twórczymi zasadami, teoretycznymi podstawami sztuki fotografii.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Wojna została włączona w stan intymny młodego człowieka jako sposób ratunku przed pewnego rodzaju nerwicą. Jednak myśli o śmierci i rzeczywistość samej śmierci to różne rzeczy, a pisarz trafnie to ukazuje. Pożądany moment nadchodzi dość szybko — pisarz głęboko i prawdziwie oddaje stan Olesia w obliczu śmierci. Oto utwór z głębokim problemem egzystencjalnym. Ta preambuła służy przypomnieniu: oddanie na ekranie stanu wewnętrznego jest niezwykle trudne. Istnieją dwie drogi — albo uciec się do monologu wewnętrznego, który brzmi zza kadru, ale musi towarzyszyć jakiejś realnej akcji. Albo szukać wizualnych odpowiedników dla wyrażenia psychologii bohatera, a to zadanie karkołomne i dające bardzo małe szanse na sukces. Debiutant wybrał trzecią drogę — przeniósł wewnętrzną kolizję w działanie zewnętrzne. Oles z jeszcze jednym chłopakiem przychodzi do oddziału hajdamaków, a dowódca wysyła ich kopać groby dla poległych. To zadanie nie wróży niczego dobrego i rzeczywiście, do wsi, gdzie bohaterowie taśmy liczyli na kolację i nocleg, ich nie wpuszczono. W nocy w opuszczonym, zaniedbanym domu napadli na nich bolszewicy, przywódców rozstrzelali, innych poprowadzili do gubernialnej Czeka. Oles obtarł nogi, iść dalej nie mógł, a ponieważ świadomie szukał nie ratunku, a zguby, rzucił czerwonoarmistom: „Zabijajcie, dusigrosze!”. Jednak woźnica okazał się miłosierny i położył chudego chłopaczka na wozie na wierzchu przykrytych trupów. Przesłuchanie Olesia w gubernialnej Czeka wzięto z opowiadania i staje się ono kluczowe w filmie — nie ma już zakompleksionego, amorficznego chłopca, jest przekonany i nieustępliwy, moralnie zwycięża komisarza, który próbował wpłynąć na niego światopoglądowo. Komisarz rozkazuje go rozstrzelać, a wcześniej psychicznie go terroryzuje. Zmienia się akcent — dramatyzm polega już nie tylko na tym, że Olesia mają rozstrzelać, ale i na tym, że do rozstrzelania angażują tego drugiego chłopaka (tego w opowiadaniu nie było), który bez zbędnych wątpliwości przeszedł od hajdamaków do bolszewików. Ten bierze karabin i strzela do Olesia. Ale strzał był ślepy, Oles pozostaje przy życiu. Na tym film się kończy. Zatem mamy kolizję aktualną: o Ukraińcach, którzy są gotowi strzelać do siebie nawzajem na radość wrogom. Młodzi reżyserzy obecnie praktycznie nie sięgają po utwory literackie. Na poprzedniej premierze filmu w klubie filmowym NaUKMA Roman Sinczuk powiedział, że nie chciał brać się za ten scenariusz — nie podobał mu się bohater, który jęczy, ale mu zaproponowano, więc postanowił wykorzystać szansę. W procesie zdjęć stało się to interesujące i cała grupa zaangażowała się w pracę. Samodzielnie zbudowana kolizja, swoboda aktorów, a także to, że odchodząc od pierwowzoru, reżyser na szczęście go nie zniekształcił, dają podstawy uważać debiut za udany i obiecujący. Iwan Kaniweć (absolwent pracowni Wasyla Witra) zajmuje się dokumentalistyką historyczną. Jego film „Trójząb Neptuna” to zdumiewający przykład kina edukacyjnego. Zdumiewający, ponieważ po pierwsze, nakręcił go niezależny reżyser. Po drugie, nakręcił go młody człowiek, który chce poznawać historię swojego kraju. Mamy poznawczą historię, która opiera się na dokumentalnych wspomnieniach naocznego świadka o ukrainizacji Floty Czarnomorskiej w Sewastopolu w latach 1917–1918 i o tym, jak władza Ukraińskiej Republiki Ludowej nie skorzystała z tej ukrainizacji. Kaniweć wybrał temat stworzenia ukraińskiej floty, gdyż temat Sewastopola jest aktualny dla Ukrainy i dzisiaj. To, co wydarzyło się w Sewastopolu, powinno nas interesować. Radzieccy historycy dobrze popracowali, żeby nikt nic o tym nie wiedział. W tej ekranowej opowieści udanie zastosowano grafikę komputerową, jest wiele nieznanej kroniki filmowej, którą Kaniwcowi udało się zdobyć w zagranicznych archiwach filmowych. Film jest ogrzany osobistym stosunkiem do przedstawianych wydarzeń, chociaż nie jest on otwarcie wyjawiony. Pozostaje zagadką, jak, przez nikogo nie wspierany finansowo, młody reżyser zdołał nakręcić tę taśmę. Obecnie pracuje nad obrazem „Ukraińska rewolucja” — dokumentalną ekranizacją wspomnień Wsewołoda Petriwa. Ale do zakończenia tej pracy potrzebuje wsparcia finansowego. Jak wiadomo, świat nie jest bez dobrych ludzi, więc nie jest wykluczone, że czytelnicy „Słowa Proświty” wesprą patriotyczne, szlachetne zamiary Iwana Kaniwcia. Zatem są filmy, jest ruch, jest tożsamość narodowa. Kino, jakkolwiek ignorowałaby je władza, istnieje. Wbrew wszystkiemu. Przecież tylko niewolnicza świadomość obojętnie przyjmuje to, co jej narzucają, a na naszych ekranach kinowych i telewizyjnych jest to obce i niskiej jakości. Ale jest niemało widzów wygłodniałych ukraińskiego kina. I jeśli zechcą obejrzeć wspomniane filmy, mogą zwracać się do autora artykułu, aby poznać koordynaty młodych reżyserów. Podczas sprawdzania dokumentów odpowiada policjantowi: „Paszport u przyjaciela… Jestem z Ukrainy”. (Trzeba powiedzieć, że „miłość” rosyjskiej kinematografii do postaci „prostytutka-Ukrainka” niezrozumiałymi(?) drogami przeniosła się teraz także do zachodnioeuropejskiej). Dalej ona wraz z partnerem ucieka autem i ginie od kuli. Policjant zaś obojętnie opowiada kolegom: kobieta była czy z Rosji, czy z Rumunii… Austriacy, przedstawieni w filmie „Rewanż”, żyją w centrum własnego Wszechświata — prowincjonalno-rodzinnych problemów: stary człowiek nie idzie do szpitala przez oddanie krowom i drewnu, młodsi próbują ułożyć życie osobiste. Dla nich jedynym „ambasadorem” Ukrainy jest prostytutka Tamara. Takie filmy przypominają o tym, że język ukraiński to wartość. Można się nim posługiwać, a można tylko wiedzieć, że w ogóle istnieje (to wyrażenie słyszałem od poety Wasyla Dowżyka). A jeszcze wielu obywatelom Ukrainy za granicą przychodzi być „witrynami” czy „żaglami” tej ziemi. Jeśli chodzi o obcokrajowców, to nie bardzo szanują oni jednostajnie-matowe „witryny” czy cudze „żagle”, a jeśli nawet chcą dowiadywać się więcej, to przede wszystkim o sobie…
Maschinelle Übersetzung
Dzisiaj fotografowanie to rzecz powszednia, wszak sprzęt cyfrowy jest lekki i łatwy w użyciu. Mimo to twórczość mistrzów fotografii jest wysoko ceniona. Hajdaj zdobył popularność jako mistrz uwieczniający zwykłych Ukraińców. Dwie linie fabularne. Bohaterowie są od siebie dalecy, pracują w różnych sferach, ale zgodnie z prawem kompozycji w finale się przecinają: Ihor Hajdaj w swoim atelier fotografuje rodzinę Bohomolców. W dotknięciu palących problemów przejawiał się społeczny temperament reżysera, wyrażony językiem kinematograficznym, językiem dokumentu i artystycznego uogólnienia. Trzydziestominutowy film „Hajdamaka” Romana Sinczuka (absolwenta warsztatu Jarosława Łanczaka) właśnie ujrzał światło dzienne w zjednoczeniu „Debiut” w studiu filmowym im. O. Dowżenki. Jest to ekranizacja opowiadania Wałeriana Pidmohylnego według scenariusza, który napisał Łeonid Czerewatenko. W opowiadaniu odkrywa się świat wewnętrzny młodzieńca, zwykłego gimnazjalisty, który przeżywa bolesne rozczarowanie — zarówno w sobie, jak i w ludziach, którzy, jak mu się wydaje, go ignorują. Takie ostre napięcia psychiczne są znane wielu osobom. Ołeś — tak nazywa się chłopak — cierpi na kompleks niższości, nie wyrósł na przystojniaka, jest chudy i niezgrabny. Nie widzi wyjścia z tego stanu duszy i w końcu postanawia skończyć z życiem. I jest ku temu okazja — pójść do czynnej armii, do hajdamaków z przekonaniem, że tam go zabiją. Taras KOWALSKI, Kijów. Zatem film „Dziennik zakrapiany rumem” (2011 r., reżyser Bruce Robinson). Jest to ekranizacja autobiograficznego utworu pod tym samym tytułem autorstwa Huntera S. Thompsona, autora nowel i przedwyborczych artykułów-opowiadań z czasów prezydentów Kennedy'ego i Nixona w USA. Film opowiada o Portoryko w 1960 roku. Państwo wyspiarskie znajduje się pod bokiem USA: stamtąd przyjechała masa turystów, wojskowych, gospodarzy i gazeciarzy. Miejscowi mieszkańcy to „statyści”, którym wskazuje się ich miejsce brutalnym słowem lub bronią. „To schizofreniczny kraj: dwa języki…”, — mówi kolega do głównego bohatera. A ten (w wykonaniu Johnny'ego Deppa) przekonuje się o otaczających go wołających sprzecznościach, tak podobnych do jego wewnętrznego stanu „dziennika zakrapianego rumem” (ciągłego upojenia). Następny film — „Spadkobiercy” (2011 r., reżyser Alexander Payne). Aktor George Clooney pod koniec filmu przyznaje: my, wielka rodzina, potomkowie hawajskiej księżniczki, „nawet hawajskiego nie znamy”, mówimy po angielsku i ryzykujemy sprzedaż rodzinnego spadku — ostatniego nienaruszonego kawałka ziemi na Hawajach. Do tych rozmyślań i wyznań bohatera filmu popchnęła powolna śmierć żony, która po urazie zapadła w stan śpiączki i została odłączona od systemów podtrzymywania życia (zgodnie z jej własnym testamentem). Ale zdarzają się filmy, w których o Ukrainie mówi się wprost. Pisząc te spostrzeżenia, przypadkowo obejrzałem film austriackiego reżysera Götza Spielmanna „Rewanż” (2008 r.). Scenariusz kręci się wokół prostytutki Tamary (aktorka Iryna Potapenko), która porozumiewa się wyłącznie po rosyjsku i niemiecku. Ta młoda kobieta w decydującym momencie. Pomimo powszechnego przekonania, że „kino to fikcja, która nie wpływa bezpośrednio na otaczające życie”, czasami chce się polemizować. Zwłaszcza wtedy, gdy szczególnie wyraźnie występują obce paralele. Oto niedawno w Kijowskim Domu Kina obejrzałem dwa filmy z Wielkiej Brytanii i USA: jakże przypomniały o Ukrainie! Swoją drogą, podobne pokazy filmowe odbywają się w Kijowskim Domu Kina w każdą niedzielę. Ich organizatorem i niezmiennym komentatorem jest dyrektor programowy Międzynarodowego Festiwalu Filmowego „Krok”, filmoznawca, sekretarz Związku Kinematografistów Ukrainy Alik Szpyliuk. W języku rosyjskim (zauważcie: nie angielskim czy francuskim) w sposób nienachalny i z fachową wiedzą prowadzi widzów ścieżkami sztuki filmowej. Prostytutka Tamara (aktorka Iryna Potapenko) z filmu „Rewanż”
Maschinelle Übersetzung
Uliana WOLIKOWSKA D Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział pracy oświatowej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział korekty Tetyana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondent Uliana WOLIKOWSKA Redaktor dyżurny Mykoła CYMBALIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617 1 2 0 1 3 niami zawitała do “Klubu stosowanej ekologii”. Pracuje on w budynku wzniesionym w technologii przemysłowej, jednak dzięki pracy entuzjastów Andrija i Wiktorii Bobrowickich stworzono showroom, który może służyć za przykład. Gospodarze wraz z przyjaciółmi własnoręcznie wykonali bele, meble, drewniane ściany pokrywali olejem lnianym itp. Obecnie odbywają się tu regularnie seminaria z ekobudownictwa i prowadzona jest praca w kilku kierunkach: budownictwo mieszkaniowe z materiałów naturalnych, ekoadaptacja gotowych mieszkań, autonomiczne źródła energii, tworzenie ekowiosek. — U nas historycznie było rozwinięte budownictwo z samanu. Na przykład po wojnie w warunkach całkowitej ruiny domy budowano właśnie z tego materiału. Obecnie na Ukrainie może być minimum dziesięć-dwanaście technologii, które nieco różnią się od siebie, ale dają możliwość tworzenia pełnowartościowych domów. Można budować z gliny, ziemi, słomy, trzciny. Samych rodzajów budownictwa z gliny jest pięć — opowiada Andrij. Na przeszkodzie takiemu budownictwu w mieście stoją firmy produkujące nowoczesne materiały budowlane oraz zwykli uprzedzeni obywatele. Panuje opinia: jeśli chata z samanu, to jest to biedna chata. W rzeczywistości Ukraina najlepiej pamięta te tradycje i mogłaby być przykładem do naśladowania za granicą. — Zawsze odnosiłem się do miasta jak do terytorium, gdzie trudno żyć — kontynuuje Andrij. — Na seminariach z ekobudownictwa opowiadam, jak budować od zera z materiałów naturalnych. Ale większość słuchaczy mówiła: “Mam już dom, nie zamierzam budować nowego. Jak żyć w tych warunkach, w których znajduję się teraz?” Dzięki temu w działalności naszego klubu pojawił się nowy kierunek na adaptację zwykłego mieszkania, nie zmieniając jego współrzędnych. I okazało się, że przystosowanie jest o wiele bardziej potrzebne ludziom. Wywołało to poważne zainteresowanie. Metal, szkło, beton, cegła — zwykłe materiały w budownictwie prywatnym, seryjnym, społeczno-kulturalnym. Jeśli przeciętnemu Ukraińcowi w mieście zaproponować mieszkanie z gliny, słomy, trzciny czy innych naturalnych materiałów, to… Ktoś tylko ironicznie się uśmiechnie i przyjmie to jako swego rodzaju dziwactwo, ktoś przypomni sobie bajkę o trzech świnkach jako przekonanie, że taka chatka rozpadnie się od podmuchu wiatru. A szkoda. Za granicą, w szczególności we Francji, Kanadzie, Niemczech, budownictwo z wykorzystaniem gliny nabiera nie tylko szerokiego zastosowania, ale jest swego rodzaju modą. Tworzone są całe ekowioski, które mają niemałe zalety. Wydawałoby się, że dla nas materiały naturalne są tradycyjne, zważywszy na doświadczenie przodków, jednak Ukraińcy nie śpieszą się z ich wykorzystaniem. Trzeba mieć nadzieję, że przysłowie “nowe — to dawno zapomniane stare” jednak zadziała… Często, kiedy mowa o ekologicznym budownictwie, ludzie interesują się feng shui, studiują wedyjskie organizacje przestrzeni, egzotyczne elementy designu, nie zwracając uwagi na ważne praktyczne momenty. — Bywa, przyjeżdżasz na plac budowy, a tobie mówią: “Czy wziąłeś kompas ze sobą, żeby budować według gwiazd?” — opowiada gospodarz Klubu. — Czasami zamawiający, naczytawszy się “mądrych” książek, z jakiegoś powodu uważają, że ich dom musi stać “właśnie w tym miejscu”. Wcześniej, wybierając miejsce na dom, brano pod uwagę cechy krajobrazu itp. A obecnie to wszystko jest często oderwane od rzeczywistości i ludzie myślą, że kosztem domowego “szamanizmu” będą mogli komfortowo żyć w domu, który stoi w jakimś niezrozumiałym miejscu. I trzeba ich przekonywać. Nierzadko do Klubu zwracają się restauratorzy w celu odtworzenia dawnego stylu ludowego na wzór tego, który entuzjaści stworzyli w Klubie. — Jakoś obok klubu czyściliśmy teren z krzaków i pomyśleliśmy, że z tego materiału również coś można wykonać. I upletliśmy płot. Tak samo niektóre meble wykonywaliśmy ze zwykłych patyków. Jeśli wyjechać za miasto, to chatę można zbudować w 30 % z lokalnych materiałów, a to już istotna oszczędność. W Klubie odbywają się wydarzenia kulturalne, wieczornice, warsztaty, które kształtują zainteresowanie kulturą narodową, historią, tradycjami. W perspektywie założyciele Klubu planują stworzyć podobne ekocentrum za miastem, gdzie można będzie w pełni się zrealizować, zajmować się rolnictwem, studiować dawne rzemiosła, tworzyć domy według różnorodnych technologii. 2 kwietnia br. Muzeum Literatury w Kijowie (ul. Bohdana Chmielnickiego, 11) zaprasza miłośników wesołego słowa na tradycyjne święto “Uśmiech kwietnia”. W święcie biorą udział Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta”, stowarzyszenia twórcze humorystów i pisarzy dziecięcych Kijowskiej organizacji NSPU, redakcja czasopisma “Pereć”, a także młodzi humoryści stołecznych szkół. Początek święta — o godzinie 13.00. Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie “Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301213 Nakład w marcu — 20 400 Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Maschinelle Übersetzung
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego do spraw produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks)
Maschinelle Übersetzung