Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №14 за 2007 рік

16 S. · 51 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

KULTUROLOGICZNY TYGODNIK 14 (391), 5–11 kwietnia 2007 ŻYCZYMY WESOŁYCH ŚWIĄT WIELKANOCNYCH! PRECZ ZE ZDRADĄ!

WIELKANOCNE ORĘDZIE PATRIARCHY KIJOWSKIEGO I CAŁEJ RUSI-UKRAINY FILARETA Przewielebnym archipasterzom, bogolubnym pasterzom, czcigodnemu mniszemu stanowi i wszystkim wiernym Ukraińskiego Prawosławnego Kościoła Patriarchatu Kijowskiego. Drodzy bracia i siostry! CHRYSTUS ZMARTWYCHWSTAŁ! Pierwszym słowem zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa, z którym zwrócił się do niewiast niosących wonności, tych pierwszych zwiastunek Jego Zmartwychwstania, było: „Radujcie się!” Dlaczego miały się radować? Nie tylko dlatego, że ujrzały swojego Nauczyciela żywym, ale dlatego, że w ludzkiej naturze została pokonana śmierć. W osobie zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa ludzka natura została wyzwolona od grzechu i śmierci. Ta radosna wieść napełniła serca niewiast niosących wonności, a potem także serca apostołów niewypowiedzianą radością. Apostolskie głoszenie od tego czasu zaczęło koncentrować się na Zmartwychwstaniu Jezusa Chrystusa, a zatem na zwycięstwie nad śmiercią. Śmierć jest największym wrogiem ludzi. Przerywa ludzką działalność i obraca w nicość trud człowieka. Wieść o Zmartwychwstaniu Chrystusa i dziś jest tak samo radosna i tak samo napełnia nasze serca duchową radością. Rozeszła się po całym świecie i opanowała dusze wierzących ludzi. Do niej garną się wszyscy cierpiący i obciążeni niedolą, szukając w niej ukojenia dla duszy. Zmartwychwstanie Chrystusa jest kamieniem węgielnym chrześcijaństwa, bez wiary w zmartwychwstanie nie ma i nie może być chrześcijaństwa. Święty apostoł Paweł mówi: „Jeśli Chrystus nie zmartwychwstał, wiara wasza jest próżna” (1 Kor. 15, 17). Lecz Chrystus zmartwychwstał mocą swego Bóstwa. Inaczej być nie mogło, bo nie mogło się zdarzyć, aby „zepsucie zatrzymało Władcę życia”. Swoim zmartwychwstaniem z martwych Chrystus przekonująco dowiódł, że jest Bogiem, który połączył się z ludzką naturą, i że Jego nauka jest Bożym objawieniem, danym ludziom. A kiedy Kościół Chrystusowy uroczyście obchodzi „śmierć przez śmierć zwyciężoną”, kiedy w chrześcijańskich świątyniach z ust pasterzy Kościoła rozbrzmiewa pełne zachwytu pozdrowienie: „Chrystus zmartwychwstał!”, a w odpowiedzi wierni, którzy napełniają świątynie, jednymi ustami z głębi swego serca radośnie odpowiadają: „Prawdziwie zmartwychwstał!” — odczuwa się niezachwianą wiarę chrześcijan w Zmartwychwstanie Chrystusa. Zmartwychwstanie Chrystusa stało się rękojmią wiecznego życia ludzkości. W czasie smutku i żałoby, gdy przeżywamy śmierć naszych bliskich, Zmartwychwstanie Chrystusa wlewa w nasze serca wielką nadzieję. Daje nam pogodę ducha i siłę, by zwyciężać smutek i tęsknotę. Zmartwychwstanie Chrystusa łączy żywych i zmarłych w jedną rodzinę. Zmartwychwstanie Chrystusa darowało człowiekowi najsłodszą radość. Zmartwychwstanie Chrystusa skłania nas do walki z grzechem. Zapala nas do pragnienia moralnej czystości, świętości. Uczy nas dostrzegać w każdym człowieku brata i siostrę, obraz i podobieństwo Boże. Zmartwychwstanie Chrystusa natchnia nas do walki z nieprawdą i krzywdą. Natchnia nas do pracy i pobożnego życia. Z prawdy o Zmartwychwstaniu Chrystusowym wynika także spojrzenie na ziemskie życie jako na początek życia wiecznego. Ta prawda skłania chrześcijanina nie tylko do troski o osobistą doskonałość duchową, ale także do aktywnego udziału w budowie takiego społeczeństwa, w którym panować będą pokój i sprawiedliwość, braterska wspólnota i dostatek owoców ziemi. Apostoł Paweł mówi: „Bracia moi, cokolwiek jest prawdziwe, cokolwiek poważne, cokolwiek sprawiedliwe, cokolwiek czyste, cokolwiek miłe, cokolwiek godne chwały, jeśli jest jaka cnota i jeśli coś godnego pochwały, o tym myślcie” (Flp. 4,8). Te słowa apostoła Pawła powinny być drogowskazem dla nas wszystkich, jak trzeba żyć i działać w naszych czasach. Nie należy popadać w rozpacz, gdy widzimy wokół siebie niesprawiedliwość, nieprawe bogacenie się, żądzę władzy i inne przywary współczesnego świata. Na Golgocie także panowały kłamstwo i zło, lecz Chrystus swoim zmartwychwstaniem pokonał nie tylko śmierć, ale i wszelkie zło. Historia uczy nas, że w życiu zawsze zwyciężają prawda i miłość, bo z nimi jest Bóg. Dlatego ten, kto łączy się z nieprawdą, jest skazany na klęskę. Zmartwychwstanie Chrystusa — jasny dowód tego. Witam was, preświęci arcypasterze, przewielebni ojcowie, drodzy bracia i siostry, z okazji święta Zmartwychwstania Chrystusowego! Gratuluję Paschy Chrystusowej Prezydentowi Ukrainy Wiktorowi Juszczence, Najwyższej Radzie Ukrainy, Rządowi, Siłom Zbrojnym Ukrainy, chrześcijanom wszystkich Kościołów i całemu narodowi ukraińskiemu! Serdecznie witam z okazji świętą światła całe ukraińskie społeczeństwo we wszystkich krajach świata, na wszystkich kontynentach Ziemi! Niech zmartwychwstały Pan odnowi nasze duchowe siły do czynienia dobrych dzieł dla dobra utworzenia w Ukrainie jednego Miejscowego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego, dla dalszego umocnienia i rozkwitu Państwa Ukraińskiego oraz dla poprawy dobrobytu ludzi, ku chwale Pana naszego Jezusa Chrystusa, któremu przystoi wszelka chwała, cześć i uwielbienie na wieki wieków. Amen. Prawdziwie Chrystus zmartwychwstał! FILARET, PATRIARCHA KIJOWSKI I CAŁEJ RUSI–UKRAINY Pascha Chrystusowa 2007 rok, m. Kijów NASZ GOŚĆ OSTAP ŁAPSKI MAESTRO BEREZOWSKI WRACA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

UCZCIE SIĘ języka ukraińskiego!

Trwa nabór na bezpłatne, stale działające kursy nauki języka ukraińskiego, które prowadzi Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Kursy prowadzą wysoko wykwalifikowani specjaliści-filolodzy. Zajęcia odbywają się dwa razy w tygodniu w lokalu «Proświty» (Chreszczatyk, 10-b). Szczegółowe informacje oraz zapisy na kursy można uzyskać pod numerem telefonu: 279-39-23. Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarewą”: Międzynarodowy Fundusz Dobroczynny „Ukraińska Rodzina”, nr r/r 26045200145101 w Podilskiej Filii AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106 ŁĄCZNIE NA RACHUNKU CERKWI TARASOWEJ — 808 117 hrywien 75 kopiejek

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

PREZYDENT UKRAINY OGŁOSIŁ ROZWIĄZANIE RADY NAJWYŻSZEJ I NOWE WYBORY PARLAMENTARNE

2 kwietnia prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko wydał dekret o przedwczesnym zakończeniu uprawnień Rady Najwyższej. Wieczorem tego samego dnia na swoim nadzwyczajnym posiedzeniu Rada Najwyższa przyjęła uchwałę, że dekret prezydenta jest sprzeczny z Konstytucją. Parlament złożył wniosek do Konstytucyjnego Sądu Ukrainy z prośbą o wydanie orzeczenia co do zgodności dekretu z Konstytucją Ukrainy. 3 kwietnia Rada Najwyższa Ukrainy kontynuowała swoje nadzwyczajne posiedzenie, rozpatrując kwestię sytuacji w kraju. W posiedzeniu, podobnie jak dzień wcześniej, wzięło udział 260 deputowanych: frakcje rządzącej koalicji oraz deputowani niezrzeszeni. Obie frakcje opozycji nie uczestniczą w posiedzeniach parlamentu. W posiedzeniu wziął udział Rząd na czele z premierem W. Janukowyczem. Szef rządu i przedstawiciele frakcji koalicji w swoich wystąpieniach ponownie wzywali prezydenta i opozycję do poszukiwania kompromisu. Przed rozpoczęciem porannego posiedzenia deputowana ludowa z frakcji „Partii Regionów” Hanna Herman oświadczyła dziennikarzom, że jej frakcja i koalicja potępiają dekret Prezydenta o rozwiązaniu parlamentu i nowych wyborach, jednak przyjmą i wykonają każde orzeczenie Konstytucyjnego Sądu, ponieważ szanują Konstytucję Ukrainy. DEKRET PREZYDENTA UKRAINY nr 264/2007 O przedwczesnym zakończeniu uprawnień Rady Najwyższej Ukrainy W ostatnim czasie wykształciła się sytuacja ignorowania przez większość w Radzie Najwyższej Ukrainy konstytucyjnych wymogów dotyczących tworzenia koalicji frakcji deputowanych. Zamiast pojedynczych przypadków włączania do składu koalicji frakcji deputowanych poszczególnych posłów ludowych, które miały miejsce przy tworzeniu Koalicji Antykryzysowej w lipcu 2006 roku, pojawia się praktyka masowego uzupełniania jej składu na zasadzie indywidualnego lub grupowego członkostwa. Taka praktyka stanowi rażące naruszenie artykułu 83 Konstytucji Ukrainy, który przewiduje tworzenie koalicji frakcji deputowanych w Radzie Najwyższej Ukrainy na podstawie wyników wyborów i w oparciu o uzgodnienie stanowisk politycznych wyłącznie przez frakcje deputowanych. Naruszenie norm konstytucyjnych dotyczących tworzenia koalicji frakcji deputowanych w Radzie Najwyższej Ukrainy zniekształca wyniki woli ludu, wyrażonej zgodnie z artykułem 69 Konstytucji Ukrainy podczas wyborów posłów ludowych Ukrainy w marcu 2006 roku, stanowi lekceważenie konstytucyjnych praw wyborczych obywateli Ukrainy, prowadzi do ignorowania konstytucyjnej zasady suwerenności narodu, zapisanej w częściach drugiej i trzeciej artykułu 5 Ustawy Zasadniczej Ukrainy. Taki rozwój wydarzeń jest realną przesłanką do uzurpacji władzy na Ukrainie, co zakazuje część czwarta artykułu 5 Konstytucji Ukrainy. Zagraża to również bezpieczeństwu narodowemu, powoduje destabilizację sytuacji politycznej w państwie, stwarza potencjalne zagrożenie dla suwerenności państwowej. Zgodnie z częścią drugą artykułu 102 Konstytucji Ukrainy Prezydent Ukrainy jest gwarantem suwerenności państwowej, integralności terytorialnej Ukrainy, przestrzegania Konstytucji Ukrainy, praw i wolności człowieka i obywatela. Taki konstytucyjny status Prezydenta Ukrainy zobowiązuje go do podejmowania działań w celu powstrzymania naruszeń Konstytucji Ukrainy, praw obywateli, a także zapobiegania zagrożeniom dla suwerenności państwowej i integralności terytorialnej państwa. Z tego w szczególności wynika obowiązek przedwczesnego zakończenia uprawnień parlamentu w przypadku naruszania przez niego Ustawy Zasadniczej Ukrainy, jeśli brak innych zabezpieczeń przed rażącym naruszeniem Konstytucji Ukrainy ze strony Rady Najwyższej Ukrainy. Biorąc pod uwagę powyższe, kierując się częściami drugą–czwartą artykułu 5, częścią drugą artykułu 77, częścią szóstą artykułu 83, punktami 1 i 7 części pierwszej, częścią trzecią artykułu 106 Konstytucji Ukrainy, w wykonaniu części drugiej artykułu 102 Konstytucji Ukrainy, postanawiam: 1. Przedwcześnie zakończyć uprawnienia Rady Najwyższej Ukrainy V kadencji. 2. Zaproponować posłom ludowym Ukrainy kontynuowanie wykonywania swoich uprawnień, które nie są bezpośrednio związane z uprawnieniami Rady Najwyższej Ukrainy. 3. Wyznaczyć przedterminowe wybory do Rady Najwyższej Ukrainy na 27 maja 2007 roku, niedzielę. 4. Gabinetowi Ministrów Ukrainy zapewnić finansowanie przedterminowych wyborów do Rady Najwyższej Ukrainy. 5. Centralnej Komisji Wyborczej zapewnić przeprowadzenie przedterminowych wyborów do Rady Najwyższej Ukrainy zgodnie z Konstytucją Ukrainy, Ustawą Ukrainy „O wyborach posłów ludowych Ukrainy”, innymi ustawami Ukrainy. 6. Niniejszy Dekret wchodzi w życie z dniem jego oficjalnego ogłoszenia. Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko 2 kwietnia 2007 roku

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

ORĘDZIE PREZYDENTA UKRAINY WIKTORA JUSZCZENKI DO NARODU UKRAIŃSKIEGO

Szanowny Narodzie Ukraiński. Dzisiaj podpisałem dekret o przedterminowym zakończeniu pełnomocnictw Rady Najwyższej Ukrainy V kadencji. Podjąłem tę decyzję zgodnie z postanowieniami Konstytucji Ukrainy, obowiązkami Prezydenta Ukrainy oraz z zachowaniem niezbędnej procedury konstytucyjnej. Moje działanie podyktowane jest palącą potrzebą ochrony państwa, jego suwerenności i integralności terytorialnej, zapewnienia przestrzegania Ustawy Zasadniczej Ukrainy, praw i wolności człowieka i obywatela. Podkreślam: to nie tylko prawo. To mój obowiązek. W Radzie Najwyższej trwa świadome zaostrzanie kryzysu politycznego, co stanowi zagrożenie dla naszego kraju i narodu. U podstaw kryzysu leżą trzy niebezpieczne tendencje. Pierwsza — niekonstytucyjny proces formowania i przeformowywania większości parlamentarnej. Zgodnie z Konstytucją koalicja tworzona jest na podstawie frakcji deputowanych, a nie na podstawie indywidualnego czy grupowego członkostwa. Wszystko inne to rewizja woli narodu. Najbardziej cyniczne wyzwanie rzucone każdemu z nas. Druga tendencja — stała praktyka przyjmowania nielegalnych, antykonstytucyjnych decyzji. Ostatni przykład — ustawa o Gabinecie Ministrów, która systemowo narusza Konstytucję Ukrainy i jest zamachem na ład konstytucyjny Ukrainy. Trzecia tendencja — systematyczne niedotrzymywanie zobowiązań oraz polityka oszustw, intryg i zdrad, ukryte za hasłami o jedności narodowej. Przez rok działalności Rada Najwyższa V kadencji nie wykazała pracy, której oczekiwali ludzie. Większość parlamentarno-rządowa już nie ukrywa swojego głównego celu — uzurpacji władzy i zakonserwowania swoich rządów. Społeczeństwu znudziło się oglądanie wciąż tego samego — walki o pełnomocnictwa i całkowitego ignorowania codziennych potrzeb obywateli Ukrainy. Przez długi czas wzywałem parlamentarne siły polityczne do konstruktywnej pracy i dialogu. Moje propozycje zostały zignorowane również dzisiaj. Naruszenia Konstytucji Ukrainy, wśród których kluczowy stał się niekonstytucyjny charakter tworzenia koalicji, stworzyły jednoznaczne prawne i polityczne podstawy do rozwiązania parlamentu. Przedterminowe wybory to środek ostateczny. Stał się on nieunikniony. Wybory planowe i pozaplanowe to legalny demokratyczny instrument, którym dysponuje Naród Ukraiński w celu kontroli władzy. Żadnych wstrząsów i konfrontacji nie będzie. Sytuacja w państwie znajduje się pod kontrolą i pozostanie stabilna. Dekret Prezydenta Ukrainy o przedterminowym zakończeniu pełnomocnictw Rady Najwyższej Ukrainy jest obowiązkowy do wykonania. Przestrzegam wszelkie gorące głowy przed bezprawnymi wezwaniami, zamiarami i działaniami. Zwracam się do wszystkich obywateli Ukrainy: Idziemy trudną, ale demokratyczną drogą. Nie poddawajcie się żadnym prowokacjom. Wszelkie zamachy na wasze bezpieczeństwo zostaną przezwyciężone i ukarane. Przedterminowe wybory odbędą się w pełnej zgodności z Konstytucją Ukrainy, demokratycznymi standardami krajowymi i międzynarodowymi. Wyrażenie woli będzie wolne. Stanowczo gwarantuję to prawo. Wybory odbędą się pod należytym monitoringiem obserwatorów międzynarodowych. Wzywam Naród Ukraiński do dokonania odpowiedzialnego, świadomego i sprawiedliwego wyboru, który pozwoli zakończyć polityczne swary i otworzy nową perspektywę dla Ukrainy. Jesteście jedynym źródłem władzy na Ukrainie. Waszego prawa nikt nie może uzurpować. Na straży waszych praw stoją Konstytucja i Prezydent Ukrainy. Ukraina potrzebuje waszej pomocy i waszego wsparcia.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

OŚWIADCZENIE «NASZEJ UKRAINY»

«Nasza Ukraina» popiera podpisanie przez Prezydenta Ukrainy dekretu o przedwczesnym zakończeniu uprawnień Rady Najwyższej Ukrainy V kadencji. Jesteśmy przekonani, że w ten sposób Głowa Państwa wypełniła swój konstytucyjny obowiązek gwaranta przestrzegania Konstytucji oraz praw i wolności obywateli. Tworzenie parlamentarnej większości, do którego doszło z naruszeniem norm konstytucyjnych, sprzeciwia się woli obywateli, ignoruje konstytucyjną zasadę suwerenności narodu i jest warunkiem uzurpacji władzy w Ukrainie. Destabilizuje to sytuację polityczną w państwie i zagraża bezpieczeństwu narodowemu Ukrainy. Jesteśmy przekonani, że dekret Prezydenta Ukrainy o rozwiązaniu parlamentu jest odpowiedzialnym i przemyślanym krokiem. Jest to jedyny demokratyczny sposób, by przywrócić proces polityczny na drogę prawną i konstytucyjną oraz przezwyciężyć kryzys polityczny w państwie. Podkreślamy, że jedynym źródłem władzy w Ukrainie jest naród, dlatego wyłącznie decyzja ukraińskich obywateli podczas przedterminowych wyborów parlamentarnych stanie się odpowiedzią dla polityków i drogowskazem dalszego rozwoju państwa. «Nasza Ukraina» wzywa wszystkie siły polityczne i instytucje państwowe do konsekwentnego przestrzegania dekretu Prezydenta Ukrainy oraz obowiązującego prawa, a także do zapewnienia przeprowadzenia uczciwych i demokratycznych wyborów do parlamentu w wyznaczonym terminie — 27 maja 2007 roku. Jesteśmy przekonani, że Naród Ukraiński poprze niezmienność europejskiego wyboru Ukrainy i potwierdzi mandat zaufania dla sił demokratycznych bez zdrajców i chorągiewkarzy. Razem zwyciężymy! Ukraina jest u nas jedna! Warto o nią walczyć!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

OŚWIADCZENIE BLOKU SIŁ NARODOWO-DEMOKRATYCZNYCH I PATRIOTYCZNYCH UKRAINY

Rok pracy parlamentu potwierdził, że priorytetem wybranych z Partii Regionów, SPU oraz KPU jest władza i w związku z tym walka przede wszystkim o uprawnienia władcze. Na Ukrainie dochodzi do uzurpacji władzy przez siły antyukraińskie, które są zjednoczone w parlamencie w tak zwanej „koalicji antykryzysowej”. Oligarchiczno-komunistyczna władza zatwierdziła Budżet Państwowy na 2007 rok, w którym priorytetem są nakłady kapitałowe na ich biznes, a nie rozwój produkcji i rozwiązywanie na tej podstawie problemów społecznych, a także zdążyła już przywrócić wolne od kontroli organów ścigania i podatkowej strefy ekonomiczne, zrestaurować stary system machlojek ze zwrotem VAT, przyjąć szereg lobbystycznych decyzji dotyczących priorytetów i ulg dla własnego biznesu. Właśnie dlatego majątki oligarchów i innych „portfeli” regionalnych znacznie wzrosły w ciągu ostatniego roku. Rządząca „kryzysowa” koalicja nie spełniła żadnej ze swoich obietnic. Zamiast „poprawy życia już dziś” podarowano nam inflację i wielokrotne podwyżki taryf za usługi mieszkaniowo-komunalne, które zniweczyły wszystkie marne dodatki do pensji i emerytur. Dodatkowo rząd zamachnął się na świętość — zniesienie zasiłków na dzieci. Pod zagrożeniem znalazł się kurs polityki zagranicznej Ukrainy. Siły lewicowe — KPU i SPU — zdradziły swoich wyborców, wchodząc w koalicję z kapitałem oligarchicznym i popierając antyspołeczny budżet państwa. Siły narodowo-demokratyczne w pełni popierają Dekret Prezydenta Ukrainy z dnia 02.04.2007 „O przedterminowym zakończeniu pełnomocnictw Rady Najwyższej Ukrainy” i uznają go za obowiązkowy do wykonania przez wszystkie organy władzy państwowej. Niech wolne i demokratyczne wybory staną się wyrazicielem woli narodu. Konsekwentnie broniąc idei budowy ukraińskiego demokratycznego państwa prawa z socjalnie zorientowaną gospodarką rynkową, która otrzymała poparcie 52 procent wyborców w wyborach prezydenckich w 2004 roku, Blok widzi jedyne wyjście z głębokiego kryzysu społeczno-politycznego, w który wciągane jest ukraińskie społeczeństwo, w nowych wyborach władzy. Zwracamy się do wszystkich partii politycznych i organizacji społecznych o orientacji narodowo-demokratycznej z apelem o zjednoczenie się i pójście do wyborów jako jedna siła. Musimy wysunąć swój program wyborczy, który będzie odpowiadał życiowym potrzebom narodu ukraińskiego, a nie interesom klanów kryminalno-oligarchicznych. Blok wzywa wszystkich świadomych obywateli do prowadzenia pracy wyjaśniającej wśród narodu ukraińskiego dotyczącej konieczności i nieuchronności przeprowadzenia przedterminowych wyborów do Rady Najwyższej. Musicie być gotowi do organizacji masowych akcji poparcia dla przedterminowych wyborów, codziennej agitacji oraz pracy w lokalach wyborczych w charakterze obserwatorów. Bądźmy zorganizowani podczas wyjazdów do stolicy i obwodów Ukrainy! Precz ze ZDRADĄ! Tak — nowym wolnym wyborom! Razem zwyciężymy! Chwała narodowi ukraińskiemu! Chwała Ukrainie! B. TARASIUK, przewodniczący Ludowego Ruchu Ukrainy; J. KOSTENKO, przewodniczący Ukraińskiej Partii Ludowej; A. MATWIJENKO, przewodniczący URP „Sobór”; M. POROWSKI, przewodniczący Republikańskiej Partii Chrześcijańskiej; I. TOMECH, przewodniczący Partii Odrodzenia Wsi 3 kwietnia 2007 roku Tekst oświadczenia podawany jest ze skrótami

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

REZOLUCJA WIECU NARODOWEGO «PRECZ ZE ZDRADĄ!»

My, uczestnicy wiecu narodowego na Majdanie Niepodległości, zwracamy się do Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki jako do Gwaranta Konstytucji, naszych praw i wolności z wezwaniem do przerwania politycznej warchlakady, zrodzonej w murach Rady Najwyższej, oraz zapewnienia powrotu procesu politycznego w kraju na tory konstytucyjne. Dzisiaj w organie ustawodawczym państwa dochodzi do rażących i totalnych naruszeń Konstytucji oraz praw Ukrainy. Utworzona z naruszeniem Konstytucji koalicja przekształciła się w narzędzie bezmyślnego stemplowania decyzji dla Rządu, który działa nie w interesie społeczeństwa, lecz obsługuje klanowo-oligarchiczne apetyty. Ostrzegamy, że działalność większości parlamentarnej oraz Rządu jest skierowana na zamach stanu i uzurpację władzy. Stoimy o krok od momentu, w którym garstka oligarchów i kryminalistów według własnego uznania, wbrew Konstytucji, prawom i woli obywateli, będzie decydować o losie czterdziestoośmiomilionowego narodu. Przekupstwo i zdrada, które miały miejsce w parlamencie, wypaczyły wybór obywateli, dokonany rok temu. Ten parlament utracił mandat zaufania wyborców i przestał odzwierciedlać wolę polityczną ukraińskiego społeczeństwa. W takich okolicznościach wszystkie kraje demokratyczne uciekają się do przedterminowych wyborów jako jedynego możliwego środka potwierdzenia lub odrzucenia kursu rozwoju państwa. W obliczu zagrożenia antykonstytucyjnym przewrotem, utratą suwerenności państwowej i integralności Ukrainy, oraz broniąc wyboru Narodu Ukraińskiego, zwracamy się do Prezydenta Ukrainy z żądaniem skorzystania ze swojego konstytucyjnego prawa i rozwiązania parlamentu! Jesteśmy przekonani, że tylko drogą nowych wyborów do Rady Najwyższej Naród Ukraiński będzie mógł oczyścić władzę ze zdrajców i wybrać tych, którzy będą pracować w interesie narodu i dla narodu! Ukraina jest jedna! Warto o nią walczyć! Zwyciężymy! 31 marca 2007 r. m. Kijów, Majdan Niepodległości

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

DLACZEGO POTRZEBNE SĄ NATYCHMIASTOWE PRZEDTERMINOWE WYBORY?

VOX POPULI Wołodymyr FERENC, Iwano-Frankiwsk Przedterminowe wybory są żywotnie potrzebne Ukrainie: naród chce wybrać tych, którzy będą dostrzegać problemy zwykłego obywatela i szanować autentyczne wartości Ukraińców. Zwykły naród ma zupełnie inne niż politycy motywy, by domagać się natychmiastowych przedterminowych wyborów, mając nadzieję w ten sposób pokrzyżować plany większości, by ustawowo przypieczętować jawnie niebezpieczne i niszczycielskie dla społeczeństwa idee fixe. Nowe wybory są potrzebne Ukraińcom, aby nie przespać czegoś niezwykle ważnego, nie stracić siebie i nie żałować później. Konieczność natychmiastowych przedterminowych wyborów ujawniła się jakoś niespodziewanie. Przejście Kinacha podarowało wspaniałą okazję koalicji antykryzysowej, by zrealizować to, na co od dawna niecierpliwie czekała. Chodzi o długo oczekiwaną zmianę nazwy na „Koalicję jedności narodowej”. Kiedy to nastąpiło, stała się oczywista prawdziwa istota i cel koalicji. Szkodliwość czynu Kinacha jest oczywista: uruchomił on program dopełnienia misji rządzącej koalicji. Fatalna dla ukraińskiej perspektywy zmiana nazwy bloku większości ostatecznie wywraca do góry nogami ukraińską demokrację i ukraińską politykę. Taka polityka staje się niezrozumiała, niebezpieczna dla społeczeństwa i nie ma prawa do istnienia. Ratunek jest tylko w natychmiastowych przedterminowych wyborach. Czy mogą zjednoczyć naród politycy, z których wielu w działalności publicznej nie szanuje języka państwowego i realnie nie uznaje szczególnej społecznej i państwowej wartości języka, kultury i tradycji ukraińskiego etnosu — większości populacji, uparcie i nielogicznie domagając się drugiego państwowego języka rosyjskiego? Ich rosyjskojęzyczni ministrowie, urzędnicy i słudzy prawa mówią obywatelom o prawie i porządku, nawet nie uświadamiając sobie tego, że publiczne nieakceptowanie języka państwowego przez urzędnika i polityka jest przestępstwem przeciwko Konstytucji. „Jedność narodowa” wokół zbioru dominujących wpływowych polityków, biznesmenów i elity, którzy nie akceptują języka państwowego i nie uznają społecznej wartości autentycznych wartości etnicznych Ukraińców, jest sprawą nie do pomyślenia. Niestety, stało się to cyniczną rzeczywistością. Etnicznym Ukraińcom taka „jedność narodowa” gwarantowanie obiecuje przyspieszoną asymilację w liczebnie mniejszym, ale bardziej wpływowym tak zwanym rosyjskojęzycznym środowisku. Ten proces szybko i przyspieszenie zachodzi na naszych oczach i z nami. Czy mogą nazywać siebie „Koalicją jedności narodowej” siły polityczne, które wniosły w politykę tak wiele problemów, które nieuchronnie dzielą Ukrainę? Bezsprzecznie powiedzą, że język rosyjski jest potrzebny Ukraińcom, a konflikt prowokują sami etniczni Ukraińcy, niegodzący się z tym, że ich ukraińskojęzyczność traci na Ukrainie perspektywę. Dla stabilności i ich „jedności narodowej” byłoby lepiej, gdyby etniczni Ukraińcy milcząco asymilowali się w tak zwaną rosyjskojęzyczną ludność i cicho przestawali być Ukraińcami. Podobna technologia dominowała w byłym ZSRR i była wspierana dzięki totalnej kontroli nad mediami. Rządząca rosyjskojęzyczna mniejszość ma niemały wpływ na media, inaczej o niszczycielskich skutkach „przepychania” drugiego języka państwowego krzyczałyby i pisały wszystkie „niezależne” media wolnej Ukrainy. Dziwi to, że premier szczerze ujawnił zamiar rządzącej koalicji rozwiązania kwestii drugiego języka państwowego, jak tylko znajdzie się 300 głosów. Mogliby zrobić biednym Ukraińcom niespodziankę. Najwyraźniej jest pewność co do bezsilności ukraińskiej wspólnoty etnicznej, by jakoś temu zaszkodzić. A tymczasem liberałowie i lewicowcy w parze z mądralami-regionalistami w etnicznych Ukraińcach w ogóle nie widzą tragedii we wprowadzeniu drugiego języka państwowego. Komuniści niecierpliwie wyciągają ręce do przycisków głosowania. Głęboko myśląco milczą lub rosyjskojęzycznie kosmopolitycznie filozofują tak zwane media Ukrainy, nie wspominając o tym, że wartości absolutnej większości społeczeństwa — etnicznych Ukraińców — są również europejskie i nawet zapisane w Konstytucji. Nie milczą tylko nieliczne ukraińskie gazety, ale ten głos gubi się w głośnym zgiełku słynnych wolnych mediów. Jak żyć w państwie, gdzie wszystko jest wywrócone do góry nogami, a każda nowa nazwa czy idea w rzeczywistości może okazać się przeciwieństwem? Ostatni przykład — po zamknięciu programu „Tołoka” w Pierwszym Narodowym spryciarze proponują jako panaceum swoją natrętną ideę — przekształcić kanał państwowy w telewizję publiczną z już gotową ich radą nadzorczą. To oni zasiądą w telewizji publicznej i będą mówić w imieniu Ukraińców, że niby najlepsze i mające najwyższą oglądalność są rosyjskojęzyczne „anszlagi”, a dla młodzieży — filmy o zwycięzcach upiorów. Prezydent, jako prawdziwy demokrata, może im uwierzyć i tym razem szczerze wesprzeć taką niby europejską ideę, ale w rezultacie wszystko zakończy się nieformatem nawet dla Popławskiego, nie mówiąc o demonstracji narodowi wyrazistej i potężnej kultury Ukraińców. Już widzimy owoce dalekosiężnej polityki humanitarnej „koalicji jedności narodowej”. Im szybciej etniczni Ukraińcy zasymilują się w rosyjskojęzycznej ludności, tym prościej będzie obcym i swoim oligarchom zarządzać nową wspólnotą historyczną — „narodem Ukrainy”. Kwestia języka rosyjskiego to główna kwestia specyficznej ekonomii szybkiego wzbogacenia się bez problemów. Niemało bogatych polityków ma tajne pragnienie nigdy nie usłyszeć z ust dobrodusznego, ale sprawiedliwego Ukraińca nieprzyjemnego pytania, dlaczego tak stało się na Ukrainie. A „chochoły” i „Ukraińcy” o takie coś nigdy nie zapytają. Koalicja 300 głosów potrzebna jest po to, aby przełamać weto Prezydenta wobec ustawy o drugim języku państwowym i odpowiednio zmienić 10 artykuł Konstytucji. Śpieszą się, mając nadzieję drugim językiem państwowym wzmocnić wpływową rosyjskojęzyczną wierchuszkę, aby uderzyć Ukraińców w samo serce, żądając szacunku dla drugiego języka państwowego w odpowiedzi na ukraińskie słowo o sprawiedliwości. Tak zwane „wolne” media coraz częściej pokazują tylko rosyjskojęzycznych, bogatych i odnoszących sukcesy, jakby obrazując bezperspektywiczność ukraińskojęzycznego człowieka. Taka tendencja jest już na tyle wyraźna, że nie widzieć jej może tylko ślepiec. Koalicja „jedności narodowej” nie zdążyła otrzymać 300 przycisków do głosowania, by natychmiast wprowadzić drugi język państwowy i tym samym rozpocząć czystkę etnicznych Ukraińców oraz tych obywateli, którzy akceptują państwowy język ukraiński, wartości ukraińskiej kultury, duchowości i tradycji. Ich analitycy z pewnością przekonują, że niegodzący się Ukraińcy ograniczą się do mruczenia w kuchni i pokazywania figi w kieszeni, wszak mają słabą samoorganizację społeczną, biedne partie narodowo-demokratyczne, znikome nakłady gazet i „nieformatowy” znikomy dostęp do reszty mediów. Kto wie, jak to się obróci, wszak nikt naprawdę nie zna Ukraińców. Narodowi przedterminowe wybory potrzebne są nie dla kolejnego samopotwierdzenia się „drogich do bólu” polityków, a dla uniknięcia biedy — sprowokowanego i niepotrzebnego wszystkim obywatelom starcia w wyniku naturalnej niechęci etnicznych Ukraińców do asymilowania się w rosyjskojęzyczną ludność i przestania bycia Ukraińcami. Jeśli społeczeństwo zrozumie niebezpieczeństwo prawdziwej misji „koalicji jedności narodowej” po zmianie jej nazwy własnej, to natychmiastowe przedterminowe wybory uwieńczone zostaną zwycięstwem prawdziwie narodowych sił.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

prześladowaniami. W szczególności Wasyla Krawczenkę zesłano aż do rosyjskiego miasta Kowrow. Drugie odrodzenie „Proświty” w Żytomierzu nastąpiło w 1917 roku, kiedy 14 marca zarejestrowano jej statut. Na czele towarzystwa stał Jewhen Nenadkewycz, profesor instytutu edukacji narodowej z katedry języka i literatury ukraińskiej. W skład rady towarzystwa wchodzili profesor Petro Abramowycz, Mykoła Chomyczewski (przyszły tłumacz Homerowej „Iliady” i „Odysei” — Borys Ten), Samijło Pidhirski, Stepan Kuszko. Ośrodki „Proświty” zaczęły szerzyć się po powiatach i wsiach guberni wołyńskiej. W szczególności w Czudniowie, Krasnopolu, Troszczy, Wełykich Korowynciach, Trojanowie, w obecnych centrach rejonowych Berdyczowie, Nowogrodzie Wołyńskim, Łuhynach, Korosteniu, Malinie, Brusiłowie, we wsi Klityszcze włości czerniachowskiej, we wsi Czopowyczi oraz Ksawerowie powiatu owruckiego. Na początku 1919 r. Żytomierska „Proświta” liczyła ponad 450 członków. W towarzystwie działały sekcje: księgarska, wykładowa, artystyczna, gospodarcza. Dochodząc do władzy w 1920 roku po zniszczeniu państwa ukraińskiego, bolszewicy postanowili podporządkować „Proświtę” w Ukrainie

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

«PROŚWITA»

Wasyl i Olimpiada Krawczenkowie — założyciele żytomierskiej „Proświty” Swiatosław WASYLCZUK, przewodniczący obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, m. Żytomierz Założycielami „Proświty” zostali pedagodzy, urzędnicy, lekarze, działacze nauki i kultury, literatury: małżeństwo uczonych krajoznawców, Olimpiada i Wasyl Krawczenkowie, siostry-poetki Weronika Morozowna (Hładka) i Ludmyła Kurek-„Wołoszka”, poeta Jakiw Sawczenko, pisarz Kłym Poliszczuk, literaturoznawca Mykoła Hładkyj, przewodniczący gubernialnego zarządu ziemskiego Iwan Lubynećkyj oraz wielu innych. Osobno należy powiedzieć o proświciance, która brała aktywny udział w życiu żytomierskiej „Proświty” — to nasza wybitna krajanka, która urodziła się w Nowogrodzie Wołyńskim, genialna poetka Łesia Ukrainka, której 136. rocznica urodzin minęła 25 lutego. Mieszkając w Kijowie, często przyjeżdżała do Żytomierza, brała udział w zebraniach naszych prośwician, występowała ze swoją wizją działalności wspólnot proświciańskich, czytała swoje wiersze. Odwiedzali naszą „Proświtę” pisarze Mychajło Kociubynśkyj, Borys Hrinczenko, Mychajło Staryćkyj, kompozytor Mykoła Łysenko, bywała też pisarka dziecięca Ołena Pcziłka (matka Łesi Ukrainki). Żytomierscy proświcianie czytali wykłady z literatury i historii Ukrainy, zorganizowali swoją bibliotekę i czytelnię (w budynku przy ul. Mychajłowskiej), urządzali wieczory literacko-artystyczne, świętowania w stylu ludowym, organizowali wystawy sztuki ludowej, drukowali i rozpowszechniali ukraińskie książki itp. Taka aktywna działalność żytomierskich prośwician przestraszyła władzę carską. Urząd żandarmski śledził „Proświtę”, zbierał przeciwko niej kompromitujące dane, kwalifikując je jako antypaństwowe. I wreszcie 12 kwietnia 1912 roku na polecenie kijowskiego wojskowego generał-gubernatora wołyńska „Proświta” została zakazana. Motywacja — „ujawnione w działalności tego towarzystwa szkodliwe antyrządowe kierunki mazepińskie”. Najaktywniejszych prośwician poddano

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

SŁOWEM SILNYM! ŻYTOMIERSKIEJ „PROŚWICIE” — 100 LAT

Towarzystwo „Proświta” — najstarsza narodowa, kulturoznawcza i patriotyczna organizacja na Ukrainie: w przyszłym, 2008 roku „Proświta” skończy 140 lat. Utworzone jeszcze w okresie istnienia imperiów Austro-Węgierskiego i Rosyjskiego, w granicach których zamieszkiwali Ukraińcy, postawiło sobie za cel krzewienie w narodzie zrozumienia przynależności do wielkiego narodu ukraińskiego, podnoszenie jego godności narodowej, rozwój wiekowych tradycji, zwyczajów, wysławianie swojego ojczystego języka, prawdziwej, heroicznej historii. „Proświta” wychowywała świadomych narodowo Ukraińców, którzy za cel postawili sobie odrodzenie swojego państwa, zniszczonego przez carat. I wydarzenia 1917 roku — utworzenie w Kijowie Ukraińskiej Centralnej Rady oraz proklamowanie Ukraińskiej Republiki Ludowej — to logiczny wynik pragnień, przekonań i działań patriotów. Nieodłączną częścią składową Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki jest jego Żytomierskie Obwodowe Zrzeszenie. „Proświtę” w Żytomierzu, ówczesnym centrum guberni wołyńskiej, utworzono w 1907 roku (statut towarzystwa zarejestrowano przez zarząd gubernialny 26 lutego). sprawie komunizacji kraju oraz do narzucania wśród ukraińskiej ludności rosyjskich wielkomocarstwowych idei Imperium Rosyjskiego już w bolszewickim duchu i formie. Jednakże w komórkach „Proświty” dominowała świadoma ukraińska inteligencja, dlatego zamysł bolszewików się nie udał. Wtedy „Proświtę” zakazano, wielu jej działaczy poddano represjom. Przedstawiciele nowej bolszewickiej władzy nazywali towarzystwo nie inaczej jak „petlurowską kontrrewolucyjną organizacją”. Trzecie odrodzenie „Proświty” w Żytomierzu nastąpiło pod koniec lat 80. XX w. Wtedy, 27 kwietnia 1989 roku, utworzono pierwszą komórkę Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki. W jego skład weszli dziennikarze, pisarze, artyści, pracownicy kulturalno-oświatowi, pedagodzy, studenci. Wśród nich — Wołodymyr Danyłenko, Wiaczesław Dichtijewski, Swiatosław Wasylczuk, Tetiana Hosza, Wiktor Mojsijenko, Petro Łukjanenko, Jarosław Honczar, Anatolij Malarenko, Wałentyn Wojtenko, Nestor Dumański. W mieście zaczęły szybko powstawać komórki Towarzystwa, w szczególności w obwodowym oddziale Związku Pisarzy Ukrainy, instytucie pedagogicznym, szkole średniej nr 23, w szkole kulturalno-oświatowej, w zakładach obrabiarek automatycznych, „Chimwołokno”, „Promawtomatyka”, w „Elektrowymiriuwaczu”, kombinacie drzewnym, w zarządzie tramwajowo-trolejbusowym, w redakcji gazety młodzieżowej, w miejskim towarzystwie ochrony przyrody przy ul. Watutina itd. W rezultacie 3 sierpnia tego samego roku zwołano założycielską konferencję miejską Towarzystwa, na którą przybyło ponad 50 delegatów z 14 komórek. Wybrano radę składającą się z 11 osób. Przewodniczący rady — dziennikarz Swiatosław Wasylczuk. Miejskie Towarzystwo przyjęło własną nazwę „Żywotoky”. O utworzeniu miejskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego poinformowały gazety obwodowe: 19.08.89 r. — „Radianśka Żytomyrszczyna” oraz 7.09.89 r. — „Komsomolśka zirka”. Pisano w nich między innymi: „Przejęci niepokojem o los ojczystego języka, kultury, wiekowych tradycji, rozumiejąc, że język ukraiński potrzebuje ochrony i naszego wsparcia, my, uczestnicy miejskiej konferencji założycielskiej TJU, stawiamy sobie następujące zadania: kształtowanie świadomości narodowej i pamięci historycznej żytomierzan; przezwyciężenie nihilizmu narodowego, nadanie statusu państwowego językowi ukraińskiemu i powszechne wprowadzanie go we wszystkie sfery życia społeczeństwa”. Po roku utworzono obwodowe towarzystwo TJU, które przyjęło nazwę „Proświta”. Na jego czele stanęła nauczycielka szkoły średniej nr 36 w Żytomierzu Lubow Jarmoluk. Z czasem obwodowym towarzystwem kierowali wykładowczyni instytutu pedagogicznego Wanda Czajkiwska, a od listopada 1993 r. do grudnia 1999 r. — dziennikarz, pisarz, wydawca Anatolij Żurawśkyj. Założył on i wydawał gazetę „Narodnyj likar Ukrajiny”, dość popularną na Ukrainie. Od 2000 roku obwodowym towarzystwem „Proświta” kieruje dziennikarz Swiatosław Wasylczuk. W składzie towarzystwa znajdują się obecnie wykładowcy uczelni wyższych centrum obwodowego, nauczyciele, dziennikarze, lekarze, urzędnicy, działacze kulturalno-artystyczni. Są to profesorowie Żytomierskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. Franki P. Biłous, S. Pulter, W. Mojsijenko, wykładowcy W. Prus, H. Machoryn, L. Bondarczuk, M. Masłowśka, W. Biłobrowec, P. Kostiuk, to aktywiści „Proświty” A. Tuz, W. Melnyczuk, W. Kowalczuk, I. Bondarczuk, O. Tkaczuk, W. Michnenko, H. Cwik, N. Korszewna, W. Kłymczuk, M. Brycun i inni. Działa grupa „Mołoda Proświta”. Komórki „Proświty” działają w Żytomierzu, Berdyczowie, Nowogrodzie Wołyńskim, Malinie, Korosteniu; w rejonach andruszowskim, berdyczowskim, żytomierskim, radomyskim, czerniachowskim, brusiłowskim, rużyńskim. W arsenale współczesnych proświtian znajdują się wykłady i rozmowy przede wszystkim z młodzieżą szkolną, studencką i wojskową, konferencje, wieczory o treści kulturoznawczej, wychowawczej i krajoznawczej; stałe występy w radiu i telewizji miejskiej oraz obwodowej; organizacja festiwali twórczości artystycznej proświtian; wyjazdy w miejsca ukraińskiej chwały itd. Wielkim mankamentem w pracy towarzystwa jest brak własnego pomieszczenia. Nawet za antyukraińskiego reżimu carskiego „Proświta” miała swoją bibliotekę, czytelnię w centrum Żytomierza przy ul. Michajłowskiej w budynku Rakowskiego (obecnie instytut kształcenia podyplomowego), zajmując tam cztery pokoje, a za państwa ukraińskiego władze — obwodowa i miejska — uparcie nie chcą wydzierżawić choćby pokoju. Co więcej, w zeszłym roku w marcu przewodniczący rady obwodowej deputowanych Archyp Wojtenko przydzielił jeden pokój dla „Proświty” w budynku administracyjnym obwodowej administracji państwowej (oczywiście za opłatą). Ale z powodu braku środków powstał niewielki dług. Korzystając z tego, nowa przewodnicząca rady obwodowej Iryna Syniawśka, przedstawicielka bloku „Nasza Ukraina” i rzekomo wielka patriotka, swoim rozporządzeniem w październiku 2006 r. odebrała pokój obwodowej „Proświcie”. Taki oto „prezent” sprawiła pani Syniawśka naszej „Proświcie” na 100-lecie jej powstania w Żytomierzu. Dziwna postawa, żeby nie powiedzieć więcej. Prawda, na 100-lecie powstania „Proświty” w Żytomierzu kierownicy obwodowej administracji państwowej i rady obwodowej przysłali obwodowej „Proświcie” gratulacje. Jest więc nadzieja, że lód obojętności władzy wobec tak patriotycznej ukraińskiej organizacji społecznej jednak stopnieje. Lecz mimo trudności materialnych i innych niepowodzeń żytomierscy proświtianie pracowali i będą pracować dla ukraińskiej idei narodowej, ojczystego języka i kultury, dla dobra naszej największej wartości duchowej i politycznej — Ukraińskiego Samodzielnego Sobornego Państwa. Na to właśnie skierowane są nasze wysiłki. Żytomierscy proświtianie razem z przewodniczącym WUT „Proświta” Pawłem Mowczanem (w środku) na Tarasowej Górze w Kaniowie. 2004 r.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

FASTOWSKA POLICJA MORALNOŚCI

WIADOMOŚCI Z REGIONÓW — Panie Aleksandrze, fastowska „Proświta” — co to za ludzie? — Nasza „Proświta” jednoczy ludzi w różnym wieku, o różnych zainteresowaniach, przedstawicieli różnych partii politycznych („Nasza Ukraina”, BJuT, URP „Sobór”, UNP i inne), którym nie jest obojętny los miasta, a „Młoda Proświta” to głównie młodzież studencka i choć na razie nie jest nas wielu, zdecydowanie zabraliśmy się do pracy. — O czym mowa? — Co roku bierzemy udział w ogólnoukraińskiej akcji „Pamięć bez granic” w Polsce, gdzie odnawiamy groby ukraińskich żołnierzy-petlurowców. Wspieramy organizację różnorodnych miejskich wydarzeń i koncertów. Już od kilku lat prowadzimy święto Iwana Kupały. Włączamy się w pracę nad artystycznym konkursem dziecięcym „Śladami Tarasa”, którego współzałożycielem jest „Proświta” i który tradycyjnie odbywa się w fastowskiej Szkole Rzemiosła Ludowego. A obecnie zbieramy podpisy w sprawie zakazu hazardu w naszym mieście. Dla Fastowa ten problem jest bardzo aktualny. Automaty do gier, zgodnie z prawem, powinny znajdować się w zamkniętych pomieszczeniach z przyciemnionymi szybami, a nie obok szkół i placówek przedszkolnych. Kiedy kwestia będzie rozpatrywana w radzie miejskiej, złożymy tam nasze zebrane podpisy. „Młoda Proświta” pragnie obudzić fastowską opinię publiczną. — Panie Aleksandrze, proszę opowiedzieć o projektach młodzieżowych. Fastowscy proświcianie w Krakowie — Mamy sporo ciekawych pomysłów na projekty, do których chcielibyśmy zaangażować młodzież. Jeden z nich nastawiony jest na współpracę z fastowskimi grafficiarzami. Powiedzmy, pomalować ściany i płoty obrazami historycznymi, w szczególności na temat kozackiego pułkownika Semena Palija. Ale na razie to tylko pomysł… A z najbliższych planów w kwietniu zainicjujemy sprzątanie lasku, który znajduje się na obrzeżach miasta. Będziemy zapraszać wszystkich chętnych. Problem zaśmiecania środowiska również niezwykle nas niepokoi. — Czy „Młoda Proświta” komunikuje się z mieszkańcami miasta drukowanym słowem? — Wydajemy nasz biuletyn „Młody proświcianin”, gdzie relacjonujemy wydarzenia z życia kulturalnego miasta i naszego towarzystwa. Oprócz tego mamy swoje przedstawicielstwo na fastowskiej stronie internetowej http://fastiv.clan.su, której autorką i inicjatorką jest artystka Jelizaweta Syrojid, gdzie zamieszczamy archiwum wydań naszego biuletynu. Zapraszamy więc wszystkich chętnych do zapoznania się z działalnością naszej organizacji, a także do dołączenia do „Młodej Proświty”. Rozmawiała Olha SKRYPKINA UHONOROWANIE Wasyl KŁICZAK Wydawałoby się, że wiemy o nim niemało. Wydano książkę Mychajła Iszczenki „Spalił się za Ukrainę”, jest nagroda imienia Ołeksy Hirnyka, fundacja. Lecz ta podróż skłoniła mnie do refleksji, że nie wszystko jeszcze wiemy o tym człowieku i czy należycie czcimy tę nieprzeciętną osobowość… Z Kijowa wyruszyło nas troje: ja, Mychajło Jefremowycz Iszczenko, deputowany ludowy Ukrainy Jurij Hnatkewycz, onże przewodniczący Fundacji „Ukraińskim dzieciom — ukraińskie słowo” im. Ołeksy Hirnyka. Przybyliśmy do Bohorodczańskiej szkoły średniej im. Ołeksy Hirnyka, którego popiersie umieszczono na fasadzie. Do szkoły przybył syn Ołeksy Hirnyka, pan Jewhen, deputowany ludowy Ukrainy, a także kierownictwo obwodowe i rejonowe, było wielu przedstawicieli mediów. Chłopcy i dziewczęta w wyszywankach przywitali nas chlebem i solą. Szkoła zbudowana jest według niemieckiego projektu, bardzo ciekawy styl architektoniczny. Jest w niej wspaniała świetlica, gdzie osobno umieszczono materiały WYSTAWA Hirnyka na cmentarzu miejskim. Tamże pochowana jest jego żona Karolina Iwaniwna. Na grobie dużo bukietów. Obok ścięty krzak kaliny. Wcześniej często łamano gałązki kaliny koło domu, stawiano do wody na grobie. Jakoś wysypało się ziarno, wyrósł krzak obok grobu. A teraz on komuś przeszkadza. Stale ścinają… Ciasno na cmentarzu. Za rok — 30 lat od heroicznego czynu Ołeksy Mykołajowycza. Tylko żeby nie zapomnieć o nim… Przyjmował Dom Ludowy „Proświta” także uczniów Liceum Przyrodniczo-Matematycznego. Nauczycielka języka ukraińskiego i literatury, proświcianka Switłana Hałuha wraz ze swoimi uczniami przygotowali wieczór szewczenkowski „Świeca zapalona od serca”. Wspaniałą kompozycję literacko-muzyczną „U każdego swój los i swoją drogę szeroką” pokazali studenci-praktykanci wydziału reżyserii Instytutu Sztuki Roman Łuckyj i Serhij Sywatczuk, wykładowcy Wołodymyra Nesterenki. Ciepło przyjęto z programem szewczenkowskim w sali „Proświty” także chór zajezdni trolejbusowej pod kierownictwem Romana Mantulaka. Zakończyła się Szewczenkiana w „Proświcie” wielkim koncertem z udziałem najlepszych zespołów DL „Proświta”: kapeli chóralnej „Czerwona kalina”, zespołów wokalnych „Kwiaty romenu”, „Wesnianky”, chóru Związku Ukrainek „Berehynia”, uczestników proświciańskiego klubu sztuki, kwartetu smyczkowego „Liha”, recytatorów: członkini „Wspólnoty Kobiecej” Nadiji Lehun, wykładowcy Akademii Medycznej Mykoły Sułatyćkiego, uczennicy szkoły Wasyla Wielkiego Wiktorii Bryndzej. Tak pozycjonuje się komórka „Młodej Proświty”, która w 2003 roku powstała w Fastowie w obwodzie kijowskim. Zmotywowana, uważa jej przewodniczący Ołeksandr CZERNYSIENKO: kreatywna młodzież prowincji, nie mając gdzie się zrealizować, żyje w kulturowej próżni duszy, więc pozostają rozrywki i wypady „na piwo”. O proświciańskim wyjściu z sytuacji nasza rozmowa.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

«Chrystusowe oblubienice»

Witalij MACZKO, kandydat nauk filologicznych, m. Chmielnicki Laureat Międzynarodowej Nagrody im. braci Lepkich Bohdan Hołowin ma za sobą poważny wiek, ale jego zdolności do pracy można komuś innemu tylko zazdrościć. Wcześniej musiałem czytać jego książkę „Męczennicy i wyznawcy Kościoła ukraińskiego XX wieku” (2000). A oto nowy zbiór szkiców — „Oblubienice Chrystusa” (Tarnopol: „Proświta”, 2006). Na 120 stronach tekstu przedstawiono nie tylko życiorys każdej z sióstr-zakonnic Kościoła greckokatolickiego, ale także cierpiętniczy los narodu ukraińskiego. Tytuł książki jest obrazowy. Autor podzielił szkice na dwa rozdziały. W pierwszym — „Oni oblekli się w purpurę chwały” — opowiedział o błogosławionych siostrach Jozafacie Hordaszewskiej, Tarsycji Macьków, Olimpii Bidzie, Wawrzyńcu Herasymiw, które zostały beatyfikowane (zaliczone do grona Świętych) podczas apostolskiej podróży na Ukrainę zmarłego papieża Jana Pawła II. Tym aktem beatyfikacji potwierdzono, jaką nieocenioną rolę odegrały błogosławione siostry w rozwoju Kościoła Ukraińskiego, a krew męczenników za wiarę Chrystusową pozostaje niezapomniana i święta dla współczesnych chrześcijan. W drugim rozdziale — „Pracownice winnicy Chrystusowej” — mowa o naruszaniu praw obywateli do wolnego wyznawania wiary, gdy na terytorium powojennej Zachodniej Ukrainy wprowadzano porządki sowieckie. Szczególnie wymownie takie negatywne tendencje prześledzono w szkicu biograficznym o tarnopolance siostrze Jeremii (Marii Stepanivnej Telewiak, ur. 1922), którą z powodu przekonań religijnych kilkakrotnie wzywano do wydziału NKWD, usiłując zwerbować ją na donosicielkę. Po otrzymaniu negatywnej odpowiedzi służby specjalne stale śledziły siostrę Jeremię, „pracowały” z kierownikami instytucji, aby ci zwolnili ją z pracy. Uparta Maria Telewiak, wbrew szalonej presji, postanowiła zdobyć wyższe wykształcenie, zapisując się na wydział romańsko-germański Kijowskiego Państwowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki. Służby specjalne po raz kolejny próbowały „złamać” niepokorną siostrę. Stosowano różne metody. Doszło do tego, że egzamin z materializmu dialektycznego, który już zdała, kazano jej zdawać kilkakrotnie ponownie, ponieważ z obwodowego zarządu KGB nadszedł prowokacyjny list, rzekomo Maria Telewiak — „kierowniczka sekty zielonoświątkowców”. A gdy interweniował obkom partii, to w marcu 1961 roku wykładowca Semaszko wystawił jej „4”, bo — jak mówił — nie jest już „kierowniczką sekty”. Kagiebiści chodzili jak cienie. Pewnego razu podstępnie zawieziono ją aż do Wołoczyska na Chmielnicczyźnie, gdzie w hotelu ponownie namawiano ją do współpracy. Znosząc szereg prześladowań i upokorzeń ze strony ateistów, siostra Jeremia nadal niesie dobro, Boską łaskę ludziom. W latach 2001—2002 uczyła podstaw chrześcijańskiej moralności w klasach 5-11 Dołżańskiej szkoły średniej w rejonie tarnopolskim. Autor poświęcił książkę „rodzicielce, najdroższej mamie Marii z głęboką synowską miłością”. Tak najjaśniejszymi, najczystszymi, najcieplejszymi uczuciami obdarzeni są główni bohaterowie książki Bohdana Hołowina „Oblubienice Chrystusa”. Niech Bóg mu pomaga stworzyć jeszcze niejedną książkę z historii, kultury i życia społecznego narodu ukraińskiego.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Jubileusz patrioty

25 marca tego roku w miasteczku Bohorodczany na Iwano-Frankiwszczyźnie odbyły się uroczystości poświęcone 95. rocznicy urodzin rodaka tego kraju, Bohatera Ukrainy Oleksy Hirnyka. …o O. Hirniku. Wycieczkę po izbie pamięci poprowadziła regionalistka O. T. Parchusia. Następnie w bibliotece rejonowej odbył się „okrągły stół”, na którym zwrócono uwagę na odważny czyn Oleksy Hirnyka oraz na współczesne problemy sytuacji języka ukraińskiego i duchowości. Wieczorem w Domu Kultury odbyła się uroczysta akademia (posiedzenie), na której przemawiali przewodniczący Iwano-Frankiwskiej Obwodowej Administracji Państwowej (ODA) Roman Tkacz, posłowie Jewhen Hirnyk i Jurij Hnatkewycz, autor książki o Oleksie Hirniku, lekarz i regionalista Myhajło Iszczenko oraz przewodniczący Karpackiego Bractwa UPA O. Wołodymyrskyj. Pokazano fragmenty dokumentu, który niedawno można było obejrzeć na kanale „5 kanale”, odbył się też piękny koncert. Ponadto wybrzmiewały wiersze i fragmenty utworów literackich o Oleksie Hirniku znanych i mniej znanych autorów. Tutaj chciałbym wyrazić swój stosunek do tego rodzaju twórczości. …na Ukrainie w latach 20.–40. XX wieku. Na każdym zdjęciu, w każdym obrazie widnieje niemy, rozpaczliwy krzyk ludzi, skazanych na straszliwą śmierć. Wymierały całymi rodzinami, po wsiach jeździły furmanki, na których leżały pozbawione koloru, spuchnięte trupy; żywi pozostawali tylko ci, którzy mogli cokolwiek zjeść, a jedzono wszystko: trawę, skórę z butów, zgniłe ziemniaki, spleśniałe ziarno i… ludzi. Po kolei występują przedstawiciele społeczności, i w głosie każdego z nich słychać ból, bo zapewne nie ma wśród nas rodzin, których ta straszna tragedia by nie dotknęła… Pod koniec spotkania pokazano fragmenty filmów Olesia Janczuka „Żyć zabroniono” oraz „Hołodomor 33 r.”, w których już bardzo starzy dziadkowie i babcie opowiadają o tym, co przeżyli w tamtych latach. Ich twarze są już pokryte zmarszczkami, wiele w swoim życiu widzieli, lecz gdy wspominają GŁÓD, w ich oczach błyszczą łzy… „Wojna jest straszna, a głód jeszcze straszniejszy…” — cicho mówi starusieńka babcia ze Słobożanszczyzny, to samo powtarzają inni, i oni — świadkowie tragedii — znają cenę tych słów… Książka Michajła Iszczenka jest artystyczno-dokumentalna, wystradana i wyboleana, autor zbadał każdy fakt, epizod, szczegół. Jest ona od początku do końca prawdziwa, przejmująca i poruszająca… I oto pojawili się epigoni. Piszą o tym, że rzekomo Oleksa Hirnyk przed aktem samospalenia odwiedził Muzeum T. H. Szewczenki, chodził jego salami, a dopiero potem poszedł do grobu i wkrótce dokonał tego rozpaczliwego czynu. A wiersze? Czysta banalność, naciągane rymy „kalina—Ukraina”, „kalinowy krzew”. Moim zdaniem trzeba bardzo ostrożnie podchodzić do przedstawiania wizerunku tego bohaterskiego człowieka, który, jak powiedział Jewhen Hirnyk, postanowił sam powstać przeciwko tyranii, ocalić honor narodu… Następnego dnia byliśmy w Kaluszu. Byliśmy na posesji Oleksy Hirnyka, przechodziliśmy ulicą, która nosi jego imię. Oglądaliśmy letnią kuchnię, gdzie na strychu pisał swoje ulotki. Odwiedziliśmy grób Oleksy

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Aby nie zapomnieć…

Ołeksandr CZERNYSZENKO, przewodniczący fastowskiej „Młodej Proświty” Wędrowna wystawa „Rozkołysane dzwony pamięci” eksponowana jest w Fastowie, aby po raz kolejny przypomnieć o tej strasznej stronie naszej historii, która przez wiele lat była przemilczana. Fastów stał się 16. miastem na Ukrainie, w którym odbywa się ta artystyczno-dokumentalna wystawa. Materiały z archiwów byłego KGB, historyczne eksponaty, dokumentalne fotografie, plakaty, obrazy artystyczne, z których wiele należy do pędzla Walerija Frantczuka, wszystko to wytrwale i niestrudzenie zebrał i przekazał nam Amerykanin Morgan Wiliams, człowiek, który, nie będąc Ukraińcem etnicznie, przejął się tą tragedią. Wiele fotografii i obrazów ilustruje to, co działo się w Ukrain-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

WIENIEC CHWAŁY DLA KOBZARZA

Michajlina BODNAR, dyrektor Domu Ludowego „Proświta”, m. Iwano-Frankiwsk Jeszcze nigdy w Iwano-Frankiwskim Obwodowym Domu Ludowym „Proświta” nie odbywało się tak wielkich przedsięwzięć w dniach uroczystości poświęconych Wielkiemu Kobzarzowi, jak w tym roku. Przede wszystkim do szewczenkiany włączyli się uczniowie miejskich szkół. Poezje Szewczenki brzmiały w sali Proświty w różnych językach. Swój wieczór artystyczny podarowali studenci Szkoły Muzycznej im. D. Sičynskiego „U każdego swój los i swoja szeroka droga”. Bardzo interesująca była naukowo-praktyczna akademia „Światowa sława Tarasa Szewczenki”. Odbyła się także wystawa tematyczna, przygotowana przez odpowiedzialną sekretarz miejskiej Proświty Natalię Synycię.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

b zustrzeć się na łamach tygodnika? 5) Autorzy i dziennikarze „Słowa Proświty”. Wymieńcie najlepsze publikacje, tematy, zwróćcie uwagę na ich geografię. 6) Gdybyście to Wy byli redaktorem naczelnym, robilibyście zupełnie inną gazetę. Jaką? 7) Ilustracje na naszych łamach. Czego brakuje? Co i kogo chcieliby Państwo widzieć na zdjęciach? 8) Jak często i uważnie czytacie naszą gazetę? Jesteście prenumeratorami, kupujecie ją regularnie w kioskach, czytacie w bibliotece, przypadkowo zobaczyliście nasze wydawnictwo i zainteresowaliście się nim. Jak długo trwa nasza współpraca? 9) Czy nasze publikacje nie wydają się Wam zbyt skomplikowane, czy macie uwagi językowe, czy zadowala Was objętość publikacji? Jak odnosicie się do materiałów z oznaczeniem „Ciąg dalszy nastąpi”? Z wdzięcznością przyjmiemy wszystkie Wasze uwagi i życzenia, krytykę i rady; opublikujemy Wasze listy w specjalnych wydaniach „Czytelniczego wiecu”. CZYTELNICZE WIECE

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

DRUKUJCIE POWIEŚĆ Z CIĄGIEM DALSZYM

Anatolij ZBOROWSKI, uczestnik Irpinskiej „Proświty” 1. Komentarze politologów, a także zwykłych przechodniów budzą ciekawość. Chciałoby się przeczytać opinie czołowych działaczy partii i organizacji narodowych w sprawie ważnych wydarzeń życia politycznego, określonych okresów naszych czasów. 2. Stan społeczeństwa w ogóle oraz jego różnych warstw. Drogi poprawy sytuacji. Ceny usług komunalnych (przyczyny ich wzrostu). 3. Sytuacja diaspory ukraińskiej, zwłaszcza w Rosji, powinna być systematycznie przedstawiana na łamach „Słowa Proświty”. 4. Informacje o życiu literackim i artystycznym czynią „SP” gazetą obowiązkowej lektury. Kultura ukraińska jest bogata w wybitnych działaczy. A wywiady z nimi, ich przemyślenia i materiały o nich wzbogacają gazetę. 5. Odpowiedź na to pytanie zajęłaby wiele miejsca. Do najlepszych publikacji należą materiały o ojczystym języku, o demografii, o życiu diaspory, o Hołodomorze, listy działaczy Proświty z południowej i wschodniej Ukrainy, rubryki „Zamki Ukrainy”, artykuły jubileuszowe, relacje o życiu literacko-artystycznym, wystąpienia w obronie Ukraińców i ukraińskiej kultury. A wśród autorów można wymienić takich autorytatywnych ludzi, jak Anatolij Pohribnyj, Pawło Movchan, Jurij Hnatkiewicz, Maksym Striha, Wołodymyr Wojtenko i inni. 6. Warto byłoby drukować ukraińską powieść sensacyjną z ciągiem dalszym. Wprowadzić regularne rubryki oświaty zdrowotnej, prawnej i agronomicznej. Uczynić gazetę użyteczną i interesującą dla możliwie najszerszych mas ludowych. Porady w rodzaju „Dla domu, dla rodziny” spopularyzują gazetę i sprzyjać będą propagowaniu ukraińskiej kultury. Odpowiednie będą także krzyżówki i skanwordy. Tylko trzeba zadbać, by wszystko to było wysokiej jakości. 7. Materiały w gazecie są dobrze zilustrowane, co sprzyja ich lepszemu przyswajaniu. 8. Gazetę kupuję w kioskach od czasu, gdy zaczęła się tam pojawiać. 9. Publikacji nie można oskarżyć o złożoność. Uwag językowych również nie mam. Co do obszernych publikacji, to są one charakterystyczne dla tygodnika. Oczywiście obok małych. Życzę sukcesów!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

ZWOŁUJEMY CZYTELNICZE WIECE!

Tygodnik „Słowo Proświty” zwołuje czytelnicze wiece. Chcemy usłyszeć z ust naszych czytelników te bolesne tematy współczesności, które mają stać się przewodnimi na łamach naszej gazety. Dlatego prosimy o odpowiedź na pytania: 1) Czy zadowala Was nasza rubryka „Polityka”? Komentarze jakich polityków i działaczy społecznych chcielibyście tam widzieć i z jakiej tematyki? 2) Jakie problemy społeczno-ekonomiczne warto omawiać na stronach proświtiańskiego tygodnika? 3) „Czwarta fala” na łamach „Słowa Proświty” — czy możemy obojętnie patrzeć na to, jak miliony obywateli ukraińskich rozpraszają się po świecie? 4) Czy zadowalają Was rubryki literackie i artystyczne oraz ich zawartość, z kim spośród ukraińskich językoznawców, pisarzy, artystów, aktorów, reżyserów, krytyków chcielibyście… Anastasija ŁYSYWEC, m. Kijów Wśród nas żyją szczególne artykuły rodzimego „Słowa Proświty”, które poruszają i zapadają w pamięć na zawsze: „Wielkość ojczystej mowy”, „Ukraina bez Ukraińców”, „Galicyjskie ofiary komunizmu”, „To — słowo Matki”, „Pierwszy w Rosji żeglarz, potomek ukraińskich kozaków — kapitan Jurij Łysiański”, „Powrót Hruszewskiego” itp. Ja, moi przyjaciele i krewni stale czytamy gazetę „Słowo Proświty”. Podzielamy wszystkie Wasze myśli, zamiary i marzenia, Waszą wielką twórczą pracę, która ma wpływać na wszystkich czytelników rodzimej gazety „Słowo Proświty”. Wiemy, jakie kolosalne znaczenie ma stała praca szanowanego, znanego wszystkim patriotycznego stowarzyszenia „Proświta” im. Tarasa Szewczenki we wszystkich regionach i obwodach Ukrainy oraz w ukraiń- Tamara PRYCHODCZENKO, m. Iljicziwsk Przede wszystkim chciałabym podziękować redakcji za to, że na łamach „Słowa Proświty” znacznie wzrosła liczba głębokich materiałów, które czytam po kilka razy. Gazetę prenumeruję i przechowuję od pierwszego numeru i będę tak robić również w przyszłości. Jestem wdzięczna za rubryki „Pamięć pokoleń”, „Tradycje”, „Prakorzenie”, „Hipoteza”. Otóż właśnie w sprawie niektórych materiałów tych rubryk zwracam się do was. W numerze 11 z 15–21 marca opublikowano tekst p. Natali Diaczenko z Użhorodu „Stare i nowe żyje w parze” — o działalności klubu etnologicznego. Ponieważ taki klub, właśnie w zakresie badania haftu i tkactwa, został założony również w Odessie przy Centrum ukra-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

JAK ZWIĘKSZYĆ NAKŁAD

...ukraińskiej diasporze na całym świecie. Niech Bóg pomaga wam pozostać na zawsze takimi, jakimi jesteście dziś. Ale nakład gazety jest skromny. Trzeba, by we wszystkich bibliotekach Ukrainy znajdowała się ta potrzebna gazeta, bo nie wszyscy mają możliwość czytania „SP”. Trzeba się zastanowić, co zrobić, aby czytano ją we wszystkich rejonach i wsiach Ukrainy oraz na Krymie. Należy znaleźć sponsorów, zorganizować kontakty ze szkołami i uczelniami wyższymi, z wykładowcami i studentami. Gazeta będzie miała wielką przyszłość. Wszystkie artykuły w gazecie są przemyślane, a czytelników trzeba doprowadzić przynajmniej do miliona. Mam wielu przyjaciół zarówno w Kijowie, jak i w rejonach oraz obwodach. Będę się starać, aby moi przyjaciele i krewni mogli czytać „Słowo Proświty”, bo o organizacji „Proświta” wie cała Ukraina. A o sobie powiem, że od dawna jestem emerytką, mam 85 lat. Ciężko przeżyłam Hołodomor w latach 1932–1933, Wielką wojnę światową 1941–1945. Potem przez 3 lata pracowałam w Armii Radzieckiej, ukończyłam Uniwersytet Kijowski im. T. Szewczenki i przez 36 lat pracowałam jako nauczycielka języka i literatury ukraińskiej w szkole na Żytomierszczyźnie i Sumszczyźnie. Mój mąż Białocerkiewiec Hennadij Petrowycz przeszedł wojnę, został ciężko ranny i kontuzjowany, ukończył uniwersytet, pracował w szkołach przez 40 lat, jest autorem 3 książek. Tak było, odszedł z tego białego świata. Mamy 2 dzieci i 2 wnuki. Obecnie mieszkam w Kijowie. Nasza rodzina szanuje i kocha „Słowo Proświty” i zawsze będzie je czytać. Niech Bóg pomaga Wam, wszystkim Waszym bliskim, rodzinie i przyjaciołom. Chwała Ukrainie! Otóż na wystawę z jednej wsi przywieziono koszulę, według wszystkich oznak zakarpacką, ale opowiedzieć o niej nikt, nawet właściciel, nie potrafił. Chcę poznać opinię p. Heorhija Filipa o tym wytworze, przesyłając mu zdjęcie koszuli. Do niego, jako do specjalisty, jest inne pytanie. A dr Natalii Diaczenko nie tylko bezliczne pytania dotyczące działalności etnoklubu, ale też propozycje współpracy i marzenia o wymianie osiągnięć i znalezisk. Będę bardzo wdzięczna za pomoc w korespondencji i proponuję otworzyć w „Słowie Proświty” rubrykę o wymianie doświadczeń w działalności etnoklubów w różnych miastach i wsiach Ukrainy. Zdjęcie: O. Łytwynenko

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

SPRAWA NADZWYCZAJNEJ WAGI

Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk Chciałbym zaproponować własną wizję perspektywy „Słowa Proświty”. W numerze 12 naszej „Galicyjskiej Proświty” pod tytułem „Sprawa nadzwyczajnej wagi” starałem się uzasadnić potrzebę codziennej, aktualnej gazety dla etnicznych Ukraińców oraz obywateli, którzy podzielają ukraińskie wartości jako wartości państwowe. Bez wątpienia taką gazetą powinno się stać „Słowo Proświty” dzięki wysiłkom światowego ukraińskiego środowiska. Ten projekt powinien przezwyciężyć dziwną i fatalną informacyjną rozproszenie Ukraińców, stać się realną formą samoorganizacji. Masowa, tania ukraińska gazeta o nakładzie odpowiadającym liczbie czytających obywateli, z autonomicznym systemem dostarczania do rąk — to faktycznie prawdziwa ukraińska organizacja, która nauczy nas rozumieć sytuację, celowo i samodzielnie działać bez udziału urzędników, gwarantować sobie prawo do języka ukraińskiego oraz decydujący wpływ na władzę i życie społeczeństwa. Na razie to tylko idealizm i teoria, ale innej drogi nie ma, wszystko jest pod kontrolą — Ukraińcy w informacyjnym rezerwacie. Już teraz gazeta „Słowo Proświty” powinna swobodnie być sprzedawana wszędzie, rozpowszechniana przez sieć „Proświty” i nabrać cech gazety-organizacji. Tę kwestię spróbuję szczegółowo rozwinąć w konkretnych propozycjach w odniesieniu do zaproponowanych punktów kwestionariusza: 1. Rubryka „Polityka” jest dość mocna, akcent należy kłaść na komentarze nie tylko z pozycji polityki, lecz także interesu narodowego i perspektywy Ukraińców. Obowiązkowo (od informacyjno-analitycznego centrum organizacji „Proświta”) powinna być porada, jak w tej sytuacji powinien postępować prosty, normalny Ukrainiec, nie polityk. 2. Warto przedstawiać wszystkie problemy społeczno-gospodarczego rozwoju jako skutek polityki humanitarnej państwa we wzajemnym związku i dawać przekonujące porady obywatelom co do ekonomicznej korzyści obywatelskiej ukraińskości. 3. Trzeba pokazywać nam i diasporze wzorzec ogólnoukraińskiego ruchu obrony praw człowieka oraz informacyjnego światowego zjednoczenia, propagować ideę codziennej światowej gazety dla Ukraińców w celu utworzenia światowego funduszu wsparcia i jednolitej koncepcji. Drukować różne dobre rady dla naszych Ukraińców od ludzi, którzy zaznali światowego doświadczenia. 4. Rubryki literackie nie powinny zbytnio zajmować redakcji. Każda publikacja literacka powinna mieć sens jako odkrycie czegoś nowego i samopotwierdzającego, swoistej lekcji ukraińskiego sposobu życia i zmiany mentalności z poddańczej na czyn autochtonów. 7, 9. Z ilustracjami wszystko w porządku, dobrze, że podawane są zdjęcia autorów. Nie zaszkodziłyby dowcipne karykatury, by rozproszyć pewną tragiczność ukraińskiego czasu i spróbować pokonać biedę znanym ukraińskim humorem. Złożoność artykułów nie ma znaczenia, gdyż gazetę czytają ludzie o organicznym odbiorze ukraińskiego życia. Koniecznie potrzebne są materiały z zarządzania lub proświatowskiej szkoły działalności obywatelskiej dla członków „Proświty” i wszystkich Ukraińców, okresowe krótkie (nie nudne) sprawozdania różnych struktur, organizacji oraz zapowiedzi akcji i wydarzeń, materiały monitoringu sytuacji językowej przez „Proświtę”, rekomendacje z zakresu ochrony praw człowieka oraz organizacji działalności obywatelskiej, a także wiele innych rzeczy bezpośrednio dla proświatowców, oprócz tego, co przekazywane jest przez służbę sekretariatu. W Ukrainie nie istnieje publiczna narodowa szkoła działalności obywatelskiej, dlatego dla tych materiałów należy przede wszystkim udostępniać „kolumnę z ciągiem dalszym”, wydawać dodatki-broszury. Z wielką przyjemnością czytam swoją gazetę i widzę, że wypowiedziane przed towarzystwem nie jest odbierane tak, jak słowo drukowane — ono wciąż ma autorytet, i w tym szansa ukraińskiej samoorganizacji i odbudowy roli autochtonów. Dziękuję za niełatwą pracę na froncie informacyjnego wyzwolenia Ukraińców, gdy utrzymanie „na powierzchni” prawdziwej ukraińskiej gazety jest już wyczynem, życzę normalnego samoutwierdzenia dla nas, twórczych osiągnięć i dobrego zdrowia szanownej redakcji! Szczególne podziękowania dla niezmiennej redaktor — pani Lubow Hołoty!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

OTWÓRZCIE DZIAŁ DLA KORESPONDENCJI

…ukraińskiej kultury, której jestem pracownikiem, to bardzo prosiłabym o Waszą pomoc w korespondencji z bohaterami tej publikacji. Jest to nam potrzebne, zwłaszcza ze względu na sytuację językowo-kulturalną na Odessczyźnie. Staramy się także pracować w tych samych kierunkach, co nasi współmyślący z Użhorodu, m.in. p. Heorhij Filip i p. Natalia Diaczenko, ale na razie nie mamy znaczących osiągnięć. Dużym rozgłosem na Odessczyźnie cieszyła się wystawa stroju ludowego z prywatnych kolekcji, do której eksponatów przygotowujemy wydanie naukowe. Niestety brakuje jednak wiedzy o haftach innych regionów, w tym także Zakarpacia. Rzeka Kamianka na Dniepropetrowszczyźnie RODZINNY KRAJ

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

PISZCIE O DOMACH «PROSWIATY»

Włodymyr SAWENKO, przewodniczący Słowiańskiego Miejskiego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Życzenia dotyczące treści gazety: chciałoby się mieć więcej publikacji lub zdjęć o pracy proświatowskiej. Gdybyście tylko widzieli, jakiego cudu dokonaliśmy w centrum wulkanicznego Donbasu, pod oknami rady miejskiej, gdzie prawie wszyscy deputowani to regionałowie! A być może gdzieś jest lepszy Dom „Proświty”. Chciałoby się wiedzieć.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

UKRAIŃCY NA ŚWIECIE

w ramach oficjalnie przyjętej ideologii współpracy. W przeważającej większości krajów całym kompleksem spraw związanych ze współrodakami za granicą opiekuje się specjalnie upoważniony organ państwowy. Kraje te posiadają potężne lobby interesów państwowych za granicą. Na przykład Rosja ma potężną diasporę na Ukrainie i umiejętnie oraz efektywnie wykorzystuje ją do osiągania własnych interesów. PROBLEMY I DROGI ICH ROZWIĄZANIA Przede wszystkim należy zaznaczyć, że w jednostkach strukturalnych organów centralnej władzy wykonawczej, które są najbardziej zaangażowane we współpracę z zagranicznymi Ukraińcami (MSZ, Państwowy Komitet ds. Narodowości i Migracji, Ministerstwo Oświaty i Nauki, Ministerstwo Kultury), brakuje pracowników, którzy bezpośrednio odpowiadaliby za ten odcinek pracy. Nie ma też wydzielonych etatów do pracy z zagranicznym ukraiństwem w strukturze przedstawicielstw dyplomatycznych Ukrainy, nawet w krajach z liczną ukraińską diasporą. Jedną z najefektywniejszych dróg rozwoju współdziałania z zagranicznymi Ukraińcami mogłoby stać się opracowanie i realizacja specjalnych programów współpracy między obwodami Ukrainy a odpowiednimi jednostkami administracyjno-terytorialnymi krajów zamieszkania Ukraińców. Jednocześnie z tym powinno być aktywniej ustanawiane skuteczne patronat obwodów naszego państwa nad ukraińskimi wspólnotami zagranicy oraz formowany skomputeryzowany bank danych o ich pilnych potrzebach. Należy brać pod uwagę również to, że obecną ukraińską wspólnotę zagraniczną można umownie podzielić na trzy składowe: potomkowie (w większości trzecie-czwarte pokolenie) dawnych ukraińskich przesiedleńców, którzy są głęboko zintegrowani z życiem społecznym swoich krajów; autochtoniczna ludność ukraińska w państwach sąsiadujących z Ukrainą; nowa emigracja (tak zwana czwarta fala emigracji). Zapytania, problemy i interesy tych części zagranicznego ukraiństwa istotnie się różnią. Oprócz tego należy uwzględniać te osobliwości, że w krajach zachodnich Ukraińców można określić nie tylko jako wspólnotę etnokulturową, ale także jako wspólnotę narodowo-polityczną, podczas gdy na Wschodzie Ukraińcy jednoczą się na zasadach etnokulturowych. Od aktywności i konsekwencji naszego państwa we wspieraniu procesów etnicznego samoodtwarzania zagranicznych Ukraińców i bronieniu ich praw w dużej mierze będzie zależeć zdolność zagranicznego ukraiństwa do wykonywania zadań lobbystycznych w krajach zamieszkania. Bo tylko silna, zorganizowana zagraniczna wspólnota etniczna ma istotną wagę polityczną. CZWARTA FALA Wiadomości od Ukraińskiej Światowej Sieci Informacyjnej Ukraina zajmuje 4. miejsce na świecie pod względem liczby imigrantów, którzy wjechali do kraju. Mowa o tym w raporcie Banku Światowego „Migracja i przekazy pieniężne w Europie Wschodniej i byłym Związku Radzieckim”. Wyprzedziły nas tylko Stany Zjednoczone, Rosja i Niemcy. * * * British Council na Ukrainie w partnerstwie z MGO „Internews-Ukraina” rozpoczyna nowy projekt pod tytułem: „Bezpieczna migracja: jak pozostawać bezpiecznym podczas pracy za granicą”, który jest finansowany przez Ambasadę Wielkiej Brytanii na Ukrainie. Celem projektu jest poprawa jakości i zwiększenie objętości relacjonowania w środkach masowego przekazu tematów migracji i handlu ludźmi dla lepszego zrozumienia tych kwestii przez szerszą opinię publiczną, tym samym zmniejszając nielegalną migrację do Wielkiej Brytanii i krajów Unii Europejskiej oraz związaną z tym przestępczość, a także sprzyjanie rozpowszechnianiu informacji o legalnym otrzymaniu wizy do Wielkiej Brytanii. * * * Stworzone przez nowe pokolenie imigrantów z Ukrainy, którzy mieszkają w Vancouver, radio „Czwarta Fala” transmituje swoje audycje wyłącznie w języku ukraińskim. Programy składają się z wiadomości z Ukrainy, oryginalnych programów z liderami lokalnych organizacji, a także ludowej i współczesnej muzyki ukraińskiej. Ludmyła Michalewycz, Pawło Manuhewycz oraz Nikolas Rudenko przez godzinę prowadzą program w stacji radiowej CJSF-FM 90.1 Burnaby, BC, na kampusie Uniwersytetu Simona Frasera. * * * O tym, jak pojawili się Ukraińcy w Norwegii, jak im się tam żyje, czym się zajmują, przewodnicząca ukraińskiej wspólnoty Norwegii, delegatka IV Światowego Forum Ukraińców Natalja Rawn-Christensen opowiedziała dla „Swobody” Jurijowi Atamaniukowi: „Nasza organizacja nazywa się »Ukraińska wspólnota Norwegii«. Stworzyliśmy ją dwa lata temu, 3 października 2004 roku, kiedy odbył się Wielki Zjazd. Od tego czasu aktywnie pracujemy. Nasza wspólnota jest oficjalnie zarejestrowana. Otrzymujemy pomoc od państwa. Norwegia daje taką pomoc, jeśli jest wystarczająca liczba członków, którzy płacą składki członkowskie i jeśli złożono projekt”. * * * W Pradze odbyła się Czesko-ukraińska konferencja „Problemy legalnego pobytu i zatrudnienia obywateli Ukrainy na terytorium RC”. Konferencja skierowana jest na prezentację wciąż niezadowalającej praktyki w udzielaniu zezwolenia na pobyt obywatelom Ukrainy w Czechach, a także w kwestii legalnego zatrudnienia Ukraińców w RC. * * * Ukraina może zastosować wobec obywateli Rosji „zasady wzajemności” w kwestiach polityki migracyjnej, oświadczył na konferencji prasowej dyrektor Departamentu Służby Konsularnej MSZ Ukrainy Borys Bazylewski. Ukraiński dyplomata zaznaczył, że Ukraina ma zamiar śledzić stosunek Rosji do ukraińskich obywateli na terytorium FR i „będzie stosować swoje, odpowiednio, kroki wobec obywateli FR”, którzy przebywają na Ukrainie. Adres elektroniczny USSI: [kontakt ukryty].com lub [kontakt ukryty]. Przedruk materiałów dozwolony pod warunkiem powołania się na USSI MGOU „Czwarta Fala”. Przygotował Dmytro SŁAWOW, współkierownik USSI przy MGOU „Czwarta Fala”, Austria, Wiedeń

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

WŁADZA ZNOWU ODWRACA SIĘ PLECAMI DO ZAGRANICZNYCH UKRAIŃCÓW

Ostatnio można odnieść wrażenie, że wszystko w naszym kraju jest sytuacyjne — sytuacyjna koalicja, sytuacyjna większość, sytuacyjne głosowanie w Radzie Najwyższej Ukrainy, a co za tym idzie, także nasze prawa są sytuacyjne? Jednak chyba nasi politycy powinni już się opamiętać, ponieważ naród Ukrainy, który ma żyć według tych praw przynajmniej przez kilka najbliższych lat, nie jest zjawiskiem sytuacyjnym! Wśród naszych polityków stało się teraz modne powoływanie się w swoich wypowiedziach na doświadczenia krajów rozwiniętej demokracji. Ale z jakiegoś powodu nie dostrzegają lub nie chcą dostrzegać tego, że różnice w programach dwóch, z reguły głównych, konkurentów w walce o władzę w tych krajach różnią się na tyle mało, że nie ma to znaczącego wpływu na strategiczny kurs polityki wewnętrznej czy zagranicznej państwa. Dlatego interesy tego ostatniego nie są tracone w żadnym przypadku. O Ukrainie tego powiedzieć nie można, gdyż u nas każda kolejna władza próbuje, chyba „na złość” poprzednikom, zrobić wszystko na odwrót. Przy tym nie roztrząsając zbytnio, co było pozytywnym osiągnięciem, a co należy zmienić na lepsze. I już w ostatniej kolejności myśląc o tym, jakie skutki będzie to miało dla narodu kraju. Taka sytuacja zaistniała ostatnio także w odniesieniu do zagranicznego ukraiństwa. SPRAWA PAŃSTWOWA Iwan JUSYP’JUK WYDAWAŁO SIĘ, ŻE „CHORY ZACZĄŁ ZDROWIEĆ”… Ostatnie dwa lata stały się kluczowe w uznaniu roli zagranicznego ukraiństwa za ważny aspekt polityki państwowej Ukrainy. Jak wszystkie światowe państwa, Ukraina zintensyfikowała skuteczny rozwój więzi z zagranicznymi Ukraińcami oraz obywatelami naszego państwa, którzy stale przebywają poza jej granicami, ich ochronę prawną, włączanie do udziału w budowie państwa ukraińskiego. Z inicjatywy Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki koordynację pracy centralnych i lokalnych organów władzy wykonawczej w zakresie dalszej aktywizacji i rozszerzenia współpracy z zagranicznymi ukraińskimi organizacjami społecznymi, rozproszoną między różnymi ministerstwami i urzędami, powierzono MSZ Ukrainy, które utworzyło w swojej strukturze odrębną jednostkę — Zarząd ds. Zagranicznego Ukraiństwa. Głównym dokumentem normatywno-prawnym, który na dzień dzisiejszy określa konkretne kierunki wdrażania polityki państwowej wobec zagranicznego ukraiństwa, stał się Państwowy program współpracy z zagranicznymi Ukraińcami na okres do 2010 r., opracowany przez MSZ Ukrainy wspólnie z innymi centralnymi i lokalnymi organami władzy wykonawczej oraz organizacjami społecznymi, który został zatwierdzony na IV Światowym Forum Ukraińców, które odbyło się w sierpniu 2006 r. w Kijowie. Przewidziane przez ten program działania mają na celu wspieranie konsolidacji zagranicznych Ukraińców wokół swojej historycznej ojczyzny. Jak zakładano, finansowanie większości wspomnianych działań miało być realizowane kosztem odpowiednich corocznych programów budżetowych. W 2006 r., na przykład, realizowano program pod nazwą „Działania na rzecz nawiązania więzi z Ukraińcami zamieszkującymi poza granicami Ukrainy”. Na jego wykonanie przeznaczono 14 mln hrywien. W ramach programu realizowano wsparcie finansowe dla ukraińskich szkół i klas, działalności wydawniczej oraz oświatowo-kulturalnej ukraińskich stowarzyszeń, zapewnienie remontów i wyposażenia pomieszczeń organizacji zagranicznych Ukraińców itp. Pewne środki zostały przeznaczone na zapewnienie środków technicznych redakcjom ukraińskich czasopism zagranicznych oraz ich rozpowszechnianie wśród organizacji społecznych. Narodowa komisja ds. zagranicznych Ukraińców rozpatrzyła ponad tysiąc wniosków naszych rodaków w sprawie nadania im statusu zagranicznego Ukraińca. Ogółem w 2006 r. wsparcie finansowe udzielono ukraińskim organizacjom społecznym w 40 krajach na przeprowadzenie ponad 500 różnorodnych działań. Pod takim hasłem odbyło się pierwsze zebranie robocze przewodniczących organizacji społecznych — uczestniczek MGOU „Czwarta Fala” we Włoszech. Na zebraniu utworzono organ kolegialny — Radę Przewodniczących Organizacji Ukraińskich we Włoszech, a także zatwierdzono regulamin działalności Rady. Główną zasadą działalności nowo utworzonej Rady jest dobrowolność, przejrzystość, demokratyczność, równouprawnienie. Głównymi kierunkami działalności Rady ma stać się wypracowanie więzi wewnętrznych, wymiana informacji, a także wypracowanie wspólnego stanowiska wobec procesów społeczno-politycznych na Ukrainie. Jak zauważył w swoim wystąpieniu inicjator utworzenia Rady Przewodniczących, przedstawiciel w MGOU „Czwarta Fala” z Włoch, przewodniczący ruchu pracowniczego „Solidarność” Wiktor Horobczuk, nie chodzi już o przyczyny zarobkowania, które powstało wraz z ukraińską niepodległością. Dziś już trzeba stawiać pytanie o systemowe ignorowanie tego problemu przez ukraińskich włodarzy. A ostatnie wydarzenia na Ukrainie pokazują, że napływ emigracji zarobkowej będzie się zwiększał. Pogorszenie klimatu społecznego i załamanie cen w sferze usług komunalnych na tle zamrożenia płac jest niepokojącym symptomem. Niszczony jest średni NAZAD W PRZYSZŁOŚĆ? Jednak nie na długo wystarczyło prochu w strzelbach. Nie zdążywszy się rozpocząć, skuteczna współpraca, skierowana na wspieranie Ukraińców za granicą, zmuszona jest dziś powracać do przestarzałego doświadczenia. Budżet państwowy Ukrainy na 2007 r. nie zdołał wygospodarować środków na wsparcie tych, którzy już od wielu lat słowem i czynem troszczą się o państwo ukraińskie poza jego granicami. Zarząd ds. Zagranicznego Ukraiństwa MSZ Ukrainy opracował wniosek „O potrzebach w środkach na zabezpieczenie finansowe działań na rzecz nawiązania więzi z Ukraińcami na 2007 r. oraz kolejne trzy lata”, gdzie argumentowano, że wielkość wydatków funduszu ogólnego budżetu na każdy rok powinna być nie mniejsza niż w 2006 r., z corocznym zwiększeniem wydatków w ramach wspomnianego programu budżetowego o 10%, biorąc pod uwagę konieczność rozszerzenia wsparcia materialno-finansowego zagranicznego ukraiństwa ze strony Ukrainy, a także możliwe procesy inflacyjne. Niestety, zrealizować tych działań teraz się nie uda. I problem nie tylko w środkach. Problem w tym, że do tej pory nie ma strategii państwa ukraińskiego wobec zagranicznego ukraiństwa. Czy to wynik walki wewnątrzpolitycznej w naszym państwie, w szczególności konfrontacji między prezydentem a premierem, która już porządnie wszystkim dała się we znaki, czy po prostu krótkowzroczność (czytaj: nieudolność) naszych polityków? Ale od tego cierpią interesy ogólnopaństwowe. A JAK U NICH? Współczesne światowe tendencje wdrażania polityki diasporalnej polegają na wykorzystywaniu przez państwa własnych diaspor jako potężnego środka wpływu na inne państwa. Przy czym w niektórych krajach współpraca ze rodakami za granicą stała się podstawą polityki zagranicznej. Jest jej przypisana dobra zaplanowanie, systemowość, skalowalność, intensywność i agresywność, duże wielkości finansowania i należyte zabezpieczenie organizacyjno-kadrowe. Przy tym praca z diasporą jest dość sztywno centralizowana, wychodząc z założenia, że ideologia współpracy ze rodakami za granicą musi być wyłącznie państwowotwórcza. Formy realizacji tej polityki mogą być różnorodne, środki i metody osiągnięcia celu różnić się w zależności od obiektu wpływu, ale tylko

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Jednoczmy się w Europie, by zwyciężać w Ukrainie!

...klasa, naród pogrąża się w nędzy, a zatem wzrośnie liczba zarobkowych emigrantów. Jednocześnie rząd jak dotąd nie przystąpił do opracowania systemowych programów rozwiązywania wielu problemów związanych z migracją zarobkową i emigracją. Nie ma też żadnej reakcji na poziomie regionalnych organów wykonawczych. Społeczny, zawodowy i finansowy potencjał zarobkowej emigracji nadal pozostaje systemowo niewykorzystany. Jeśli czwarta fala emigracji nie zdoła pokonać kryzysu, czeka ją szybka asymilacja, półniewolnicza praca i bezprawne położenie ludzi trzeciej kategorii. To samo można powiedzieć o tych, którzy wciąż pozostali w Ukrainie. Dlatego nadszedł czas, by się zjednoczyć i zaznaczyć swoją obecność jako samodzielna siła społeczno-polityczna, zdolna nagłaśniać problemy i formułować zadania. Głównym zadaniem MGOU „Czwarta Fala” jest ochrona praw socjalnych zarobkowych emigrantów i ich rodzin w Ukrainie, a także tworzenie mechanizmów ich powrotu na ojczyznę. Utworzenie Rady Starostów we Włoszech to pierwszy programowy krok w tym kierunku. Stworzono jądro i dano start inicjatywie społecznej. Dalej ma nastąpić utworzenie ogólnoeuropejskiego „okrągłego stołu” przedstawicieli MGOU „Czwarta Fala” oraz wypracowanie programu działania w Europie i w Ukrainie. Ważnym krokiem jest utworzenie komitetów koordynacyjnych w obwodowych centrach Ukrainy, które mają aktywnie włączyć się w życie społeczno-polityczne regionów. Taki projekt jest już realizowany przez ruch pracowniczy „Solidarność”. „Tylko tak zmusimy władzę, by nas usłyszała, i pokażemy, kto jest kim. Dość obłudy i fałszu. Samymi śpiewami i koncertami Ukrainy nie zbudujemy”, — podkreślił na zakończenie swojego wystąpienia Wiktor Horobczuk. Inf. USIM przy MGOU „Czwarta Fala”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

nić z chwostem, od dołu na chwost nawleka się trzy różnokolorowe wycinanki, we „filigranowe wzory”. W chacie znanej mistrzyni Paraski Chomy ze wsi Czerniatyn na Wielkanoc wiszą pomalowane papierowe anioły z pisanką. Takie same anioły, tylko nie pomalowane, a białe, spotykałam we wsi Herasymiw na Tłumaczyźnie. Wytwarza się je z dwóch jednakowych wycinanek, które skleja się i przewleka przez nie nić z pisanką. Wielkanocny „Gołąb” — „Duch Święty” — to bardzo rozpowszechniona ozdoba. W każdym regionie Ukrainy wytwarza się je z różnego materiału: pisanek, ciasta, drewna i papieru, ale najpowszechniejszy jest gołąb wykonany z pisanki. Współcześni mistrzowie ludowi wykonują go tak: na tułów wykorzystują pustą w środku pisankę, której ścianki starannie smarują kilkoma warstwami kleju PVA i drobnych trocin, nakładanych na zmianę. W tym celu z jednej strony należy zrobić otwór o średnicy 2 mm. Gdy tułów jest przygotowany, w miejscu otworu mocuje się głowę gołębia z kawałka pszczelego wosku. Formuje się z niego szyjkę, głowę, dziób i zaznacza oczy. Za pomocą okrągłego pilnika pisankarki wycinają trzy pionowe otwory o szerokości 3–4 mm i długości 15 mm, tam, gdzie mają być przymocowane ogon i skrzydła. U góry jajka robi się także niewielki otwór, kapie wosk i przymocowuje nitkę do zawieszenia. Skrzydła i ogon wykonuje się z kolorowego lub białego papieru, który „rysuje się”: składa w „harmonijkę”, w wachlarz. Skrzydła i ogon można ozdabiać wycinaniem. Wkłada się je w otwory i przymocowuje kropelkami wosku. Prawie tak samo wytwarzano wielkanocne gołębie pod koniec XIX w., o czym pisze profesor Wołodymyr Szuchewycz w 1899 roku w monografii „Huculszczyzna”: „Obrazy ustrojone święconym zielem; nad nimi wiszą pisanki i gołąbki (tułów tych gołąbków tworzą opróżnione pisanki, do których przyklejone są z dwóch stron i z tyłu, jak wachlarz pofałdowane kolorowe papierki, które przedstawiają skrzydła i ogon, a głowa dorobiona jest z wosku ozdobionego pozłotką)…” „Kwiatowanie”, „upiększanie” mieszkania na święta na Ukrainie — to prawdziwy skarb ukraińskiej kultury, odbicie światopoglądu Ukraińców. Kontynuujmy więc podtrzymywanie ludowych tradycji: przygotowujmy się do świąt, wytwarzajmy wielkanocną symbolikę, ozdabiajmy nasze domy dawnymi wielkanocnymi upiększeniami, radujmy się życiem, sławmy Pana, dziękując Mu, że urodziliśmy się na tej błogosławionej ziemi, której imię to Ukraina. Przyuczajmy nasze dzieci do naszych obrzędów, świąt, angażujmy je w wytwarzanie tradycyjnych świątecznych ozdób. Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego NAN Ukrainy, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki zapraszają na święto „Wielkanoc” (wiesnianky, hajiwky), które odbędzie się 9 kwietnia 2007 roku w ekspozycji „Zakarpacie”. W programie święta: świąteczna liturgia w cerkwi Pokrowy; występy zespołów folklorystycznych z wiesniankami, hajiwkami i wielkanocnymi zabawami wokół cerkwi; przegląd wyrobów mistrzów ludowych na wystawie-jarmarku. Odpowiada za święto Romana Kobalczynśka.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

WIELKANOC

Romana Kobalczynśka, starszy pracownik naukowy MNAP NAN Ukrainy, zasłużony działacz kultury Ukrainy. Liczne ekspedycje po Bojkowszczyźnie, Bukowinie, Huculszczyźnie i Zakarpaciu zawsze uzupełniały moje dzienniki unikalnymi zapisami i rysunkami z wystroju wnętrza wiejskiej chaty na święta. Szczególnie dużo materiału zebrało się z „pomalunku” chaty i wielkanocnego koszyka na największe święto roku – Paschę. „Ficegorne” gospodynie z Huculszczyzny ze swoimi wielkanocnymi paskownikami (drewnianymi, złożonymi z 12—18 klepek i dwóch obręczy, ozdobionych wypalaniem) na zawsze zapamiętują się kosmackimi pisankami „na chwałę” i wielkanocnymi serowymi konikami. Na Pokuciu, we wsi Kniaże, przyszło mi zobaczyć zebrany wielkanocny koszyk Ferbej Kateryny, ozdobiony barwinkiem, czerwonymi różami i świeczką z wycinanką-okresem („żeby wosk nie skapywał na potrawy i broń Boże, komuś świątecznej odzieży nie zepsuć”)… I to prosta wieśniaczka, a ile delikatności, jakie wykwintne poczucie piękna w wyciętej przez nią wycinance w krzyżyki, serduszka i pisanki! We wsi Tucholka, co na Lwowszczyźnie, do wielkanocnego koszyka Hanna Palijczukowa wkłada grudkę masła w liść kapusty i łyżką wyrabia wzory, — a pośrodku krzyż… Stateczna gospodyni Verona ze wsi Tysiwci w rejonie storożynieckim obwodu czerniowieckiego na moją prośbę wynosi wielkanocny koszyk z izby na ulicę, bo chcę sfotografować unikalny pod względem formy, dawno upleciony, według słów gospodyni, gdzieś w latach 20. XX w. koszyk. „Koszyk tylko na Wielkanoc, tylko na święcone”. Korzystają gospodynie z niego raz w roku. Owalny, opleciony dwoma warkoczami, a wierzchem jeszcze okrągłe ząbki, jak koronka. W koszyku złożony burunczukowy ręczniczek z wyhaftowanym napisem „Chrystus Zmartwychwstał”. Tkany on jest z cieniutkich lnianych i bawełnianych „pamutowych” nici we wzory: krzyżyki, pisanki, oczu oderwać nie można. Wieś Kolińce w rejonie tłumackim obwodu iwanofrankiwskiego od dawna słynie ze swoich wycinanek. Na Paschę w chacie Sofii Lesiw białe i kolorowe wycinanki na oknach, piecu, ścianach. Bielutkie „okresy” — okrąglutkie, jak słoneczko z wyciętymi krzyżami i ząbkami, „żeby zło do chaty się nie pchało”. Na ścianie niepowtarzalnej kompozycji papierowy dywanik, na którym wycięto koszyk z pisankami, udanie połączony z tradycyjnymi wstążkowymi elementami: „ząbki”, „klińce”, „ósemka”. Na tragarzu gołąb wielkanocny z pisanką. Wielkanocne gołębie z Pokucia — to podwójna papierowa wycinanka, przez którą na sznureczku zawieszona jest pisanka z chwostem. Ileż to radości dla wnuków, bo w babcinej chacie cichutko obracają się od każdego ruchu powietrza wielkanocny gołąbek, i jakby unosi się w chacie Duch Pański, a z nim radość Zmartwychwstania Chrystusowego. Ile wiary i piękna w każdej domowej pisankowej ozdobie. We wsi Wełykyj Kucuriw, co na Bukowinie, nad drzwiami pod ikoną (według miejscowego zwyczaju ikony wieszano nie tylko w pokuciu, ale i nad drzwiami) wiszą trzy pisanki z chwostami: jedna „wielkanocna”, druga „grabki”, trzecia „rybka”. Gospodyni Domnika mocno wierzy, że „wielkanocna” pisanka z krzyżem do chaty zła nie wpuszcza. „Grabki” wygrabiają wszystko złe z chaty, a „ryba” całej domowej czeladzi zdrowie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

DOMOWE OZDOBY Z PISANEK

zapewni bezpieczeństwo. A obok, w chacie Marijki Dziubanycz, pod ikoną wisi wielkanocny gerdan — nawleczone na trzy sznury wydmuszki z chwostami. A jakież one piękne, jedna w drugą, pierwszy rząd z siedmiu pisanek, drugi z pięciu, a trzeci z trzech. Nie sposób opowiedzieć wszystkiego, co widziałam po wsiach, w chatach przystrojonych na Wielkanoc, ale tak bardzo chce się opowiedzieć, jak wykonuje się wielkanocne domowe ozdoby. Prawie wszędzie, począwszy od połowy postu, dziewczęta, kobiety, a czasem i mężczyźni, zaczynają malować pisanki, wykonują z nich wielkanocne ozdoby — „trojdzwony”, krzyże, anioły, wielkanocne gołębie, gerdany. Gospodynie przygotowują świąteczny wielkanocny koszyk na święconkę, który przybierają wstążkami, wyplecionymi sznurkami z czerwonymi chwostami, kwiatami, papierowymi wycinankami. Na koszyk przygotowują wcześniej mały ręczniczek, tkany lub haftowany z napisem „Chrystus Zmartwychwstał”, a z drugiej strony „Prawdziwie Zmartwychwstał”. Przez wiele stuleci pisanka na Ukrainie jest symbolem magicznych obrzędów i rytuałów. W naszych czasach używa się jej jako amuletu i ozdoby. Do ludowych ozdób z pisanek należą gerdany, które na święta rozwiesza się pod ikonami i fotografiami. Są one rozpowszechnione na Pokuciu, Huculszczyźnie i Bukowinie. Gerdan ma wygląd naszyjnika z jednego do trzech rzędów. Na najdłuższy rząd nawleka się siedem pisanek, na średni pięć, a najkrótszy ma trzy pisanki. Końce nici łączy się ze sobą i ozdabia chwostami z nici, które kolorystycznie harmonijnie łączą się z pisankami. Dzwony — „trojdzwony”, to ozdoby, które wykonuje się z trzech-pięciu pisanek, z których każda osobno nawlekana jest na nić z chwostem, a potem łączy się je razem u góry. Taką ozdobę podwiesza się pod ikony, na ścianach chaty, nad drzwiami, we współczesnych wnętrzach pod lampami. Krzyże — domowa i cerkiewna wielkanocna ozdoba. Do wykonania krzyża trzeba przygotować dwanaście pisanek z wizerunkiem krzyży. Tło pisanek powinno być jednego koloru (wiśniowego, brązowego, czarnego). Oprócz tego trzeba przygotować także dwa miękkie metalowe druciki o długości około 30 cm oraz cztery sztywne metalowe druciki o średnicy 2—3 mm i długości 45—50 cm. Potrzebne są również cztery długie słomki lub trzciny o długości 45—50 cm. Na każdy miękki drucik nawlekamy po sześć pisanek i kładziemy je na krzyż pod kątem prostym. Wyjdzie krzyż z dwunastu pisanek. W słomkę lub trzcinę wkładamy sztywne druciki, składamy z nich romb o równych bokach, a przecięcia słomek mocujemy nićmi. W romb wstawiamy wykonany krzyż z pisanek, mocujemy go w rogach nićmi. Taką ozdobę na Wielkanoc wiesza się między oknami na kołku obok pokucia. W cerkwiach na Pokuciu i Huculszczyźnie krzyże wiesza się między obrazami, ozdabia przedsionek. Na Pokuciu, w rejonie horodeńskim, rozpowszechnioną wielkanocną ozdobą jest anioł. Wykonuje się go z jednej pisanki, która nawleczona jest na OGŁOSZENIA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

...niemcy się wycofywali, znów nadszedł czas wyboru. Wzywali (prawda, że niezbyt chętnie) do swojej armii własowców, wśród których było wielu Ukraińców, zwłaszcza z obwodu sumskiego i czernihowskiego. Wzywali mnie też Polacy do Armii Krajowej. Ale znalazłem się w ukraińskim ruchu nacjonalistycznym. Choć, szczerze mówiąc, niezbyt zdolny do jakiejkolwiek konspiracji, mówiłem często to, co myślałem, każdemu z osobna. Za ulotkę banderowską omal nie trafiłem pod rozstrzelanie. — Kto Pana omal nie rozstrzelał? — Rosyjski oficer, własowiec, który tu, w Polsce, służył Niemcom. — Wychodzi na to, że Ukrainiec wszystkim zawadzał? — Przy okazji, była też możliwość wyjechania na Zachód. Petlurowcy organizowali całą kolumnę do wyjazdu, chyba do Niemiec. Można było nawet dostać się do armii niemieckiej, gdzie, nota bene, walczyło sporo byłych jeńców. Do Armii Krajowej wzywali Polacy. Ogólnie rzecz biorąc, mają oni taką misję — spolszczać, nawracać na katolicyzm. Nie użalam się z tego powodu. Moja zmarła żona była Polką, katoliczką. Mówię jednak tak: kimkolwiek kto chce, ale nie lubię przymusowego nawracania na cokolwiek. Jednemu z tych, którzy chcieli mnie „nawrócić”, pokazałem wielką ukraińską dulę. …Wie Pan, po wszystkich życiowych perypetiach powiem tak: pozostała wielka idea ukraińska. Przy czym sam na Ukrainie byłem tylko raz. Za Wołodymyra Szczerbyckiego, kiedy tu śledziły mnie służby specjalne. Nie będę się nazywał zagorzałym ukraińskim patriotą. Ale kiedy porównywałem ideę polską, rosyjską, niemiecką, to ukraińska wydawała mi się najpiękniejsza. Była najbardziej romantyczna. Nawet kiedy przechodziła przez literaturę polską, przez polski światopogląd. — Jak Pan znalazł się w rdzennej Polsce? — Nas, w gruncie rzeczy jeszcze młodych ludzi, mnie i siostrę, uratował pod koniec wojny ojciec, który też wywiózł nas do Polski. Ale znów po wojnie przyszła tu radziecka władza komunistyczna, w istocie antyukraińska. Ukończyłem filologię rosyjską we Wrocławiu. Potem jednak, będąc biednym, bezdomnym, ukończyłem także filologię ukraińską tutaj, w Warszawie — taka była moja miłość do Ukrainy. Przez trzydzieści lat czytałem tu czasopismo ukraińskiej emigracji „Suczasnist”. Proszę sobie wyobrazić, do dziś czytam nawet radzieckie ukraińskie powieści, niezależnie od treści, ale ze względu na ich piękny język ukraiński i dobrze zredagowane teksty. Bo teraz widzę, jak niechlujnie czasem redaguje się teksty. Wie Pan, kiedyś lubiłem czytać „Robitnyczu hazetu”, która pisała pięknym językiem ukraińskim. Ukraińskości nie da się ode mnie oderwać, bo wtedy stałbym się martwy. * * * …Wiosna. Lada moment zazielenią się zbocza Dniepru w Kijowie i parki nad Wisłą w Warszawie, gdzie mieszka Poeta z Bożej łaski i Ukrainy, syn Ukrainki i Polaka z Berestejszczyzny, który mimo wszystkich życiowych perypetii był i pozostał Ukraińcem. Poeta zawsze jest samotny i nigdy nie bywa sam, nie może być. Słowo Ostapa Łapskiego wreszcie trafia także na Ukrainę, którą żył i żyje przez całe swoje życie. Wydaniu książek poety pomoże też nasze Towarzystwo „Proświta”. Przede wszystkim najnowszej książce „Naprzeciw sobie?!”, bo to jeszcze dość niezwykła książka, prawdziwe arcydzieło poezji, grafiki, fotografii, malarstwa. Gdzieś tam, w Warszawie, wyraźnym, równym pismem poeta pisze nowe wiersze. Każdego dnia! Rozmawia sam ze sobą i z nami wszystkimi… Od redakcji. W jednym z najbliższych numerów „Słowa Proświty” przeczytacie wiersze Ostapa Łapskiego. GOŚĆ Z DALEKA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Ostap Łapski został pierwszym laureatem Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, którego do dziś nie wydano w Ukrainie ani jednej książki. Bo zawsze drukował się w Polsce.

Petro ANTONENKO Zdjęcie autora Pan Ostap powitał nas już w klatce schodowej swojego wielopiętrowego budynku przy ulicy Dickensa w Warszawie. Ponieważ już trochę wiedziałem o jego życiu, zdziwiło mnie to nieco. Przecież przed chwilą telefonicznie uprzedziliśmy, że wchodzimy na drugie piętro. I starszy człowiek, który wiele przeżył, mógłby spokojnie czekać na gości w mieszkaniu... Jednak po dwóch godzinach rozmowy to, i wiele innego w tym energicznym człowieku, już mnie nie dziwiło. Byłem pierwszym ukraińskim dziennikarzem, który odwiedził nowego laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki i pogratulował mu tego „ukraińskiego Nobla”, jak sam poeta to nazwał. I zawdzięczam to wyłącznie swojemu dobremu, dawnemu warszawskiemu przyjacielowi, jednemu z najbardziej znanych ukraińskich krytyków i literaturoznawców w Polsce, doktorowi Katedry Filologii Ukraińskiej Uniwersytetu Warszawskiego Wasylowi Nazaruk. To właśnie on zorganizował to spotkanie z swoim współbratem po piórze, po słowie, po sprawie ukraińskiej, z którym łączy go mocna przyjaźń od wielu dziesięcioleci. Życie wybitnego ukraińskiego poety Polski to materiał na film, a nawet serial. Właściwie taki film istnieje: to polski film telewizyjny z 2000 roku „Ostap Łapski: poeta niewygodny”. Tytuł, jak się wydaje, wziął się stąd, że przez całe swoje długie, 80-letnie życie był niewygodny dla tych, którzy lubią wtłaczać ludzki los, a tym bardziej słowo poetyckie, w standardy i szablony. Absolwent filologii rosyjskiej, a później ukraińskiej dwóch uniwersytetów, błyskotliwy znawca literatury rosyjskiej, niemieckiej, a także polskiej, w której tworzy już ponad pół wieku – takie są ipostasy ukraińskiego poety. I on stale stawał się „niewygodny” dla systemu i systemów. Stąd zwolnienie z pracy, izolacja w literaturze. Była też czarna otchłań życia, lata przebywania między niebem a ziemią. Już w dość poważnym wieku Ostap Łapski został powalony śmiertelną chorobą. Niemal całkowity paraliż. Utrata mowy. I tak przez długie 9 lat. Wyrok medycyny: to śmiertelne, pozostaje tylko czekać, aż Bóg zabierze do innych światów. Jakby wypadł z życia. Zostali przy nim tylko najbliżsi i najbliżsi przyjaciele. I jasny, czysty umysł. I tak przez 9 lat pod gołym niebem, w poszukiwaniu siebie, „na spotkanie sobie”, jak później nazwał swoją może najbardziej przejmującą książkę wierszy. Niewierzący w cuda będą musieli pogodzić się z tym, że cud istnieje – po prostu istnieje. Życie przywróciło poetę do życia. Nikt, może poza nim samym, nie wie, jak to się stało. Ale stało się. Sam poeta kiedyś wyznał, że to zapewne nie przypadkiem zbiegło się z pierwszymi latami niepodległości Ukrainy. Za nim znów ponad 10 lat intensywnej pracy. Ostap Łapski napisał w tym czasie 10 tomików wierszy. Trzy z nich: „Obabiч istyny?!”, „Siebie poszukuję?!” i „Mój poczytaczu”, zostały wydane w Polsce dzięki życzliwym ludziom, Ukraińcom z USA i Kanady. Siedem książek istnieje w komputerze. Nawet są „wydane”, każda w kilku egzemplarzach, można je potrzymać w rękach. Ale te książki jeszcze nie dotarły do czytelnika. Opublikowano wybory wierszy w warszawskiej gazecie ukraińskiej „Nasze Słowo” – wydawnictwie Związku Ukraińców w Polsce. Tę gazetę Ostap Łapski kilkadziesiąt lat temu założył wraz z podobnie myślącymi, był jej redaktorem. I to praktycznie wszystko w ojczystym języku ukraińskim u poety, który urodził się, był i jest Ukraińcem z krwi, pod względem ducha i serca. A w ojczystej Ukrainie nie wydano niczego, jeśli nie liczyć dawnych wyborów wierszy w czasopismach. Nie wydano ani jednej książki. Nie ma publikacji w prasie. Nie ma recenzji. Dopiero teraz, najwyraźniej, odkrywamy dla siebie tego głębokiego poetę. Jesteśmy we trójkę w jego domu, gdzie wisi portret gospodarza w wieku 45 lat, a po ścianach — w malowniczym nieładzie — suche łodygi pałki wodnej, pęczki ziół i kwiatów. …Ale głos oddajemy samemu poecie. Pan Ostap opowiada wiele, interesująco, szczegółowo, wyraźnym, dźwięcznym głosem — bo był wykładowcą literatury i do dziś prowadzi cykl swoich audycji w radiu warszawskim. Ale potem nagle mówi: „Może nie warto marnować miejsca w gazecie na mój wywiad? Lepiej dajcie wiersze”. Tu już ja, jako dziennikarz, się nie zgadzam… * * * — Panie Ostapie, zdaje się, że u Bunina jest ciekawe zdanie: o sobie samym sprzed 25 lat człowiek myśli już jak o kimś innym. Czy odczuwa Pan coś podobnego, czy ta sentencja nie zawsze jest prawdziwa?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

SOBIE NAZUSTRICZ PROSTO NEBA

— Mam takie wrażenie, jakbym o sobie „dawnym” zaczął mówić nie 25 lat temu, lecz jakieś 50 lat temu, od kiedy zacząłem pisać, zapisywać swoje przeżycia, myśli, uczucia. Już bardziej żyję pamięcią niż bieżącą chwilą. Piszę z pamięci. Przypominam sobie, czym pachniało życie. Teraz wydaje mi się, że ono niczym nie pachnie. Ale to tylko tak się wydaje. To złudne. Wszystkie moje wypowiedzi należy odbierać jako wyraz specyficznego światopoglądu. Nie jestem pewien, czy mówię o sobie prawdziwie, czy też projektuję siebie na przyszłość, wyzywam siebie na pojedynek sam ze sobą. Dlatego w moich wierszach wiele znaków zapytania stoi obok znaku wykrzyknienia. Nasze kościoły nie lubią relatywizmu. Ja bez niego nie potrafię się obejść. I myślę, że jeśli przestanę wspominać samego siebie, to choć będę żył, będę martwy. — Jest Pan poetą ukraińskim, ale znakomicie zna Pan inne języki i kultury. Na ile czuje się Pan człowiekiem rodzimego języka i kultury, a na ile, jak mówią, obywatelem świata? — Trzeba wtedy opowiedzieć o mojej drodze do ukraińskości. Urodziłem się, rozpocząłem życie na łonie matki Ukrainki. Choć po linii ojcowskiej mam polskie korzenie. Mój pradziad Krzysztof był katolikiem, Polakiem. Natomiast dziad Iwan był prawosławny. Stało się to, prawdopodobnie, pod naciskiem rosyjskiego samodzierżawia. Moich przodków zmuszono do wyjazdu z Polesia, z Brzeska, w głąb Rosji — nie nawet za udział w powstaniu polskim, lecz za ducha narodowego. Jakkolwiek by było, jestem synem Ukrainki, urodzonym na ukraińskim Brzeskim, do siódmego roku życia posługiwałem się wyłącznie ukraińską gwarą, zbliżoną do wołyńskiej. I dopiero potem zrozumiałem: obok istnieją inne języki, w tym polski, który przynosili ze szkoły starsi bracia i siostry. W szkole nam, ukraińskim dzieciom, było przykro, gdy nauczyciele z centralnej Polski drwili z naszego języka ukraińskiego. A my cieszyliśmy się, gdy czytając trylogię Henryka Sienkiewicza „Ogniem i mieczem”, znajdowaliśmy tam całe ukraińskie frazy i mówiliśmy: „Patrz, jak kozacy po naszemu mówili”. A już zupełnie cieszyliśmy się, gdy w 5 klasie naszej polskiej szkoły nauczyciel Karski zachęcał nas do śpiewania ukraińskich pieśni. Polskich dzieci w szkole było mało: nas — 300, ich — 30. Śpiewaliśmy „Jechał kozak na wojenkę”, „Ej, za gajem, gajem zielonym” albo jakieś inne pieśni. Ten nauczyciel-Polak, mieszkając u chłopów-Ukraińców, nasłuchał się tam ukraińskich pieśni i chętnie zachęcał nas do ich śpiewania. Prawda, zmuszał nas do rozmawiania po polsku, bo taka była wskazówka zwierzchniej władzy przedwojennej Polski. Wraz z nadejściem w 1939 roku na Brzeskie władzy radzieckiej znów pojawiło się pytanie: kim być? Przecież po I wojnie światowej mieliśmy Ukraińską Republikę Ludową. A do 1939 roku sanacyjna władza polska likwidowała wszystko, co tylko możliwe ukraińskie, nie dopuszczała książek z Galicji, kalendarzy, almanachów. A przecież na Brzeskim były u nas postacie ukraińskiego odrodzenia z UNR. I fala petlurowska, która miała zgodę na osiedlenie się nie w Galicji, bo tam było niebezpiecznie dla polskiej administracji, lecz u nas, na Brzeskim. Bo tu, jak mówiono, terytorium jest tak bierne w sensie narodowym. No i byli nasi miejscowi świadomi Ukraińcy. Ale, niestety, ten obszar był skolonizowany. Już od czasów I wojny światowej, gdy uchodźcy z Rosji, nasiąkłszy rewolucją, przybyli na nasze terytorium. Wnieśli tyle „walki klasowej”, że ukraiński ruch narodowy upadł. Petlurowcy wciąż cieszyli się pewną przychylnością władzy, bo byli sojusznikami Piłsudskiego, a nasi świadomi nacjonaliści cierpieli. I oto w atmosferze takiego duchowego wrzenia szedłem do swojej ukraińskości. Obalenie w 1939 roku państwa polskiego przez dwa reżimy, wschodni i zachodni, ja, jako podlotek, jakoś szczególnie tragicznie nie odbierałem. Po prostu było bardzo żal, że 1 września nie poszedłem do szkoły. Tak lubiłem naukę. Kiedy bardziej aktywni ludzie zaczęli walczyć o ukraińskie odrodzenie, wiadomo, co z nimi zrobił reżim stalinowski. 22 czerwca 1941 roku, kiedy tu przestała istnieć władza radziecka, dowiedzieliśmy się, że zostaliśmy wpisani na listy do wywózki na Syberię. — To tylko za to, że Wasi zemiacy czuli się Ukraińcami? — Tak. I wtedy, gdy nowa niemiecka administracja zaczęła wydawać obwieszczenia, rozkazy, zawiadomienia w języku ukraińskim, pomyśleliśmy, że u nas będzie własny ukraiński kościół. Ale tak się nie stało. Prawda, w dokumentach niemieckiego Komisariatu Rzeszy „Ukraina” wpisano mnie jako „Ukrainiec”. Wyszło tak, że niemiecka okupacja ponownie obudziła ruch ukraiński w naszych głowach i sercach. Kobryń, powiatowe miasto Brzeskiego, zaczął roić się od Ukraińców. Uchodźcy napływali z Charkowa, Mariupola, Sum, Kirowohradu. A jaki piękny język, jaka inteligencja, ile wspaniałych ludzi! Tak więc daleko nie cała twórcza inteligencja Ukrainy na początku wojny udała się na wschód, do Ufy. Dla mnie Kobryń stał się Mekką i Medyną ukraińskości. Kiedy wojna zmierzała ku końcowi—

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

NOTATKI PISARZA

215. ROCZNICA URODZIN I 172. ROCZNICA ŚMIERCI Ołeksander SZOKAŁO Mykoła Wasylowycz HOHOL. Genialny ukraiński myśliciel, klasyk literatury ukraińskiej i rosyjskiej, historyk, znawca ludu, pedagog. Pisał w języku rosyjskim. Urodził się 1 kwietnia 1809 r. we wsi Wielkie Soroczyńce na Połtawszczyźnie w rodzinie potomków kozackiego rodu starszyzny. Dorastał we wsi Wasylówka (obecnie Hoholowe) w majątku rodowym. Podstawowe wykształcenie zdobył w domu, potem uczył się w Połtawskiej szkole powiatowej (1818—1819) oraz w Nieżyńskim Liceum Nauk Wyższych księcia Bezborodki (1821—1828) — jednej z najlepszych placówek edukacyjnych tamtych czasów. Na początku 1829 r. przeprowadził się do Petersburga, gdzie służył jako urzędnik i jednocześnie uczył się w Akademii Sztuk Pięknych. W 1834 r. pracował jako adiunkt-profesor historii na Uniwersytecie Petersburskim, marzył o wykładaniu historii na Uniwersytecie Kijowskim. Jednak prawdziwym powołaniem stała się twórczość literacka, która od dawna go pociągała. Swoimi „Wieczorami na chutorze w pobliżu Dykanki” (1831—1832) zasłynął jako wybitny ukraiński pisarz. W latach 1836—1848 mieszkał w Niemczech, Szwajcarii, Rzymie, Paryżu, Jerozolimie. Pierwsze wydanie dzieł M. Hohola w czterech tomach (1842) przyniosło mu światową sławę, a swoimi ukraińskimi opowiadaniami otworzył światu Ukrainę. Zmarł M. Hohol 4 marca 1852 r. i został pochowany na cmentarzu Monasteru św. Daniela w Moskwie, a 31 maja 1931 r. jego prochy przeniesiono na Cmentarz Nowodziewiczy. Wielostronna twórczość (proza, dramaturgia, publicystyka, eseistyka naukowa) M. Hohola jako jednego z największych światowych pisarzy XIX w. wywarła wielki wpływ na rozwój literatury ukraińskiej i rosyjskiej, a jego ideologia — nie mniej silny i szeroki wpływ na przebudzenie ukraińskiej świadomości narodowej. Jeszcze w młodym wieku (1827) M. Hohol pisał z Nieżyna do swojego wuja P. Kosjarowskiego: „Niesprawiedliwość — największe na świecie nieszczęście, najmocniej rozdzierała moje serce. Przysiągłem ani jednej minuty krótkiego życia swego nie zmarnować, nie czyniąc dobra”. Walczy z „niesprawiedliwością i uciskiem” swoim słowem, pełnym genialnych olśnień oraz coraz ostrzejszej i bardziej obnażonej ironii. Jednocześnie z natchnioną pracą nad swoim najulubieńszym dziełem — opowiadaniem „Taras Bulba” (1834—1835), gdzie wskrzeszono ducha kozackiej wolności, ukraińskiej tradycji państwowej, M. Hohol intensywnie pracuje nad tysiącletnią historią Ukrainy („Dla wszystkiego naszego, dla naszej Ukrainy, dla grobów ojców”) i pisze szereg fundamentalnych prac z zakresu ukraińskiej historiozofii i historiografii, w szczególności niezwykle ważny artykuł „Rozmyślania Mazepy”, w którym wyraźnie wyraża stanowisko ukraińskiego patrioty-państwowca. M. Hohol prawdą słowa i czynu chronił przed obumarciem ludzkie dusze, wskrzeszał i oświecał ducha narodowego — źródło prawa i pierwotnej siły państwowotwórczej. Jeszcze w połowie XIX w. wielki wizjoner ostrzegał świat słowiański przed „proletariackością”, która zaczęła szerzyć się po Europie i groziła pozbawieniem rolnika ziemi-żywicielki, z którą zrósł się całym jestestwem, przed „tymi rozjuszonymi partiami, …które stawiają nieprzezwyciężoną przeszkodę dla jednoczenia ludzi”, niszczą „braterstwo ludzi”, rodzą „nieprzejednaną nienawiść warstwy przeciw warstwie”, ostrzegał przed niszczycielską dezinformacją, która rozprzestrzenia się „przez zwodnicze pryzmaty wszelkich partii”. Najwnikliwiej scharakteryzował szczególną misję społeczną Hohola-myśliciela Wasyl Rozanow: „Żaden polityk świata, ani żaden pisarz polityczny nie zrobił w polityce tyle, co Hohol”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

KRĘCI SIĘ FILM „TARAS BULBA”51 CZY „TARAS BULBA”52?

Wołodymyr WOJTENKO, profesor Nasz rodak i znany rosyjski reżyser Wołodymyr Bortko przeprowadził na Chortycy debiutancką fazę wielkiego (zarówno w sensie artystycznym, jak i dolarowym) projektu filmowego. Jego poprzednie filmy („Psie serce”, „Idiota”, „Mistrz i Małgorzata”) wywołały niewątpliwy rezonans wśród widzów, chociaż (przede wszystkim ostatni obraz) zostały niejednoznacznie zinterpretowane przez krytykę. Pierwszy dzień zdjęciowy rozpoczął się od sceny smutnych wspomnień Tarasa na brzegu Dniepru, jego rozmyślań o ciężkich stratach w rodzinie i wojsku kozackim… Musimy najwyraźniej być wdzięczni rosyjskiemu kapitałowi i studiu filmowemu „Mosfilm” za to, że chcieli, szukali, znaleźli, kręcą. Chociaż, nie ryzykując błędu, musimy zdać sobie sprawę, że zamęczony przez czas i okoliczności scenariusz W. Hresia jest już skazany na niepowodzenie; niemal 20 lat ukraiński reżyser nie może ukazać nam swojego pułkownika Bulby. Utwory Gogola ekranizowano przez wiele lat — ze zmiennym szczęściem. Z reguły w pamięci pozostają epizody komediowe, zwłaszcza tak doskonałe, jak spotkanie Cziczikowa z Nozdriowem czy perypetie wojny domowej Iwana Iwanowicza z Iwanem Nikiforowiczem. „Taras Bulba” w ZSRR (i na terenach poradzieckich) nie był kręcony ani razu; nikt nie miał ochoty opowiadać o „narodzie, którego cierpliwość już się przebrała”, a on sam nie znalazł środków, by opowiedzieć „o znieważonych prawach swoich”. Film o Mazepie — sprawiedliwie czy nie — nie odniósł sukcesu ani u krytyki (w większości), ani w kinach. Gogol — świadomie czy nie — namalował Tarasa Bulbę jako antypodę „zdrajcy”-hetmana dla rosyjskiej (i małorosyjskiej) publiczności. Ten, jak powiedzieliby dzisiaj, projekt był udany i w znacznej mierze zdefiniował popularność autora. Gonta z szewczenkowskich „Hajdamaków” (1841) zarzynał swoich skatolicyzowanych synów nieugiętą ręką Tarasa Bulby, a Kobziarz w wierszu poświęconym Mykole Wasylowyczowi (1844) pisał: Nie zarznie ojciec syna, Swojego dziecka, Za cześć, sławę, za braterstwo, Za wolę Ukrainy. Nie zarznie — wychowa I sprzeda w rzeźni Moskalowi. Pisarstwo Gogola — zawsze i wszędzie — Szewczenko oceniał najlepszymi słowami; autor „Tarasa Bulby” — tylko raz wypowiedział się o Kobziarzu w prywatnej rozmowie z Bodianskim. Czy czegoś się wstydził? Któż to wie… Liryczny bohater J. Kosacza z powieści „Eneasz i życie innych” (1946) opowiada o swoich przygodach w środowisku emigrantów-małorosjan, którzy — w międzynarodowym zjednoczeniu z wyborną imperialną publicznością — na zawsze zatrzymali się w 1917 roku: „Zyskałbym sobie sławę dobrej duszy, gdybym na balu nie obraził generała ks. B., mówiąc „Wielki Ukrainiec Mykoła Gogol”. „Pa-azwoltie, maładoj czełowiek, kak wy skazały?” „Powtórzyłem. Generał patrzył na mnie… nie, on pożerał mnie oczami, które stopniowo wychodziły z oczodołów. Odstąpiłem, bo myślałem, że dostaje udaru. Purpurowiał, nalewał się krwią jak jabłko, jak burak. „Da kak… da kak wy smijecie?” — zaryczał, a wokół nas kołem zaczęła zbierać się tłuszcza. „Gaspada, — zwrócił się do głów ptasich, pterodaktylich, ichtiozaurowych, kurzych, gęsich. — Gaspada, etot maładoj czełowiek, etot… etot… pasmieł zajawit, czto wieliczajszyj russkij pisatiel był… Wy padumajtie…”. Problem nie w tym, że starzec w lampasach jest ciemny i nie wie tego, co wiedzą wszyscy; problem w tym, że on po prostu nie uważa takiego faktu za możliwy — i w tym tkwi problem Gogola, a dzisiaj — nasz. Pisarzowi musimy dać spokój: nie on wybierał swój geniusz, bo geniusz sam znajduje człowieka, język i styl. Wobec siebie musimy być surowi, a wobec bębniarzy chachłactwa i janczarstwa — bezlitośni. I nie mówcie mi o chrześcijańskim braterstwie: przypomnijcie o tym im. Z mojego kraju chcą zrobić swój — nie mój, obcy. Takiego orientu łatwo trzymać się przybłedom, najeźdźcom i włóczęgom (z tych powodów, dla których robak po swojemu rozumie jabłko), ale… ale Gogol tylko połowę swojej duszy uważał za ukraińską. Do tego trzeba długo przyzwyczajać, ale przyzwyczajano długo i konsekwentnie. KOLONIA I „DEŃ” Jak się okazuje, czytanie marksistowskich czasopism może być pożyteczne. Oto co pisze D. Bowanenko w starym „Praporze marksyzmu” (1926, nr 6, s. 100—127): „Po wstąpieniu Ukrainy w polityczną Unię z państwem Moskiewskim ukraiński handel i przemysły szybko odczuły na sobie rękę moskiewskiego rządu. Przemysły potażowo-smołowe i saletrzane, które zaspokajały nie tylko potrzeby wewnętrznego ukraińskiego rynku, ale i torowały drogę za granicę, zostały zlikwidowane przez środki administracyjno-ekonomiczne. Po wojennych triumfach na niwach połtawskich, imperialny rząd bez strachu i sumienia zabrał się za niszczenie „mazepinizmu” na gruncie ekonomicznym. Stare ukraińskie szlaki handlowe i związki zostały zaniedbane i z rozkazu Piotra I ukraiński handel zagraniczny musiał odbywać się na początku przez Archangielsk, a potem przez Petersburg i Rygę. […] Długie zatrzymania kupców z towarami, różne uciski, łapownictwo, konfiskaty czekały na ukraińskiego eksportera na rosyjskich rogatkach”. Pozostawiając bez rozpatrzenia analizę wszystkich faktów i dowodów kolonialnego położenia Ukrainy, autor zatrzymuje się na historii budownictwa transportowo-kolejowego, które zależy od przemysłu i w tym samym czasie wpływa na jego rozwój i ROZMIESZCZENIE. Ukraińskie koła przemysłowe i handlowe wysunęły i broniły projektu kolei Odessa—Krzemieńczuk—Charków; imperium obstawało przy projekcie Odessa—Kijów—Moskwa (a faktycznie, pisze D. Bowanenko, realizacji drugiej połowy projektu — Kijów—Moskwa)… Ukraiński wariant miał połączyć najbogatsze pod względem eksportu gubernie z Morzem Czarnym, a „także przeciąć szlakiem kolejowym najbogatsze złoża węgla kamiennego i rudy między Dnieprem a Donem”. Wygrał, oczywiście, nieukraiński projekt, bo imperium dbało przede wszystkim „o ruskie prawosławie w południowo-zachodnim kraju oraz o zjednoczenie tego kraju z resztą Rosji”. Kazenna publicystyka, maskując się odwołaniami do niebezpieczeństwa ukraińskiego separatyzmu, nie wstydziła się pisać o swoim, skrytym; D. Bowanenko cytuje moskiewski „Deń”: „Trzeba urządzić tak, żeby Zadnieprzańską Ruś ciągnęło na północny wschód, do Moskwy. Niech idzie sobie droga od Moskwy i niech razem z koleją na południowy zachód toczy się sobie naturalna narodowa rosyjska fala; niech dotoczy się do Kijowa i Zachodniej Rosji”. „Fala” potoczyła się. Popychano ją. W czasach radzieckich — po wielkim głodzie i po deportacji Tatarów krymskich; dla odbudowy powojennego Donbasu ukraińskich chłopców siłą wywożono skądinąd na Doniecczyznę, gdzie trzymano ich jak aresztantów — a nad nimi byli ludzie z uralskich kopalń („jakościowo wyżsi” już dlatego, że „nie przebywali na okupowanym terytorium”; dzisiaj jeszcze jest wielu ludzi, którzy pamiętają ten punkt w ankietach kadrowców). Ślad Tarasa się odnalazł. Trzydzieści tysięcy kozackiego wojska pojawiło się na granicach Ukrainy. To już nie był byle jaki oddział, wyruszający po łupy lub w swoim odrębnym celu: to była sprawa wspólna. To cały naród, którego cierpliwość już się przebrała, powstał mścić się za znieważone prawa swoje… M. Gogol, „Taras Bulba” (1835) Siergiej Timofiejewicz Aksakow był porządnym człowiekiem, dobrym pisarzem („Dziecięce lata wnuka Bagrowa” – jedno ze wspomnień z dzieciństwa dla wielu) i umiarkowanym słowianofilem: chciał widzieć Rosję tożsamą samą ze sobą i patriarchalną, bez „niemieckich” (petersburskich) biurokratycznych wypaczeń. Aksakow przez wiele lat opiekował się sprawami Gogola; właśnie do jego moskiewskiego domu Mikołaj Wasiljewicz zapraszał swoich gości na swoje urodziny. Aksakow młodszy, Iwan, pisał wiersze, nosił kosoworotkę i żupany oraz wydawał agresywnie słowianofilską gazetę „Dzień” (o której była mowa w poprzednim rozdziale). Za co też dostąpił uwagi satyrycznego czasopisma „Świstek”, wokół którego skupiali się „trójgłowy” Kuźma Prutkow, Sałtykow-Szczedrin, Dobrolubow, Czernyszewski, Niekrasow i inni. W dziewiątym wydaniu czasopisma (1863) periodyk opublikował „Listy ojca do syna”, w których starszy nie został nazwany, jednak imię młodszego – Waniczka – zaświadcza, o kogo chodzi. Ojciec daje reprymendę synowi: „Ja, doprawdy, nie wiem, w jakim sensie rozumieć twój artykuł, w żartobliwym czy poważnym [...] W swoim artykule dowodzisz tezy, że należy zrusyfikować wszystko, co styka się z Rosjanami. [...] Mówisz, Germanie germanizują, Prusacy prusaczą wszystko, co przyległe; dlaczego więc i nam nie zrusyfikować tego, co wpadło w nasze ręce? [...] Co, w rzeczy samej, byłoby dobrego w tym, gdyby wszyscy zaczęli otatarzać, a Kałmucy – okałmuczać wszystkich, kto wpadnie im pod rękę? Rozumiesz ty teraz, o co chodzi? Wypowiedziawszy życzenie zrusyfikowania, powinieneś był pokazać, po co

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

…po co on jest potrzebny i do czego dobrego może doprowadzić […] Ty, zdaje się, wziąłeś sobie do głowy, że musisz być adwokatem wszystkiego, co rosyjskie, zwłaszcza tego, na co napadają organy europejskiej publicystyki. Wiedz, przyjacielu, że do tego mamy specjalne organy […]. Patrz, Iwanie, usprawiedliw moją nadzieję. Jeśli zaś pójdziesz drogą wskazanych organów rosyjskiej publicystyki — nie będziesz mieć mojego rodzicielskiego błogosławieństwa, i nazwę cię Chamem”. Mowa jest o reakcyjnych gazetach „Nasze wremia” i „Moskowskije nowosti”, które kwitły pod administracyjnym i finansowym patronatem władzy (ciekawe, jak nazywają się dziś?). Jak smutno powiedzieć, także wśród autorów „Swistka” znalazł się swój „Wańczka” — obśmiał się na gruncie filozoficznym w związku z etyczną nauką P. Jurkiewicza. Rodak Gogola, Pamfił Jurkiewicz (1826—1874) ukończył Akademię Kijowsko-Mohylańską i wykładał w niej, a od 1861 r. aż do końca życia był profesorem i dziekanem na Uniwersytecie Moskiewskim. Światopogląd Jurkiewicza opierał się na zasadach chrześcijaństwa; uważał, że życie duchowe ludzkości rozwija się w pełni momentów religijnych, intelektualnych, etycznych i estetycznych; to determinowało skłonność Jurkiewicza do tematyki psychologicznej i pedagogicznej. Publiczne wykłady profesora (i ostra krytyka nihilistycznych poglądów) wywołały niejednoznaczną reakcję. Do ich omawiania włączył się także „Swistok”. Dziś nie ma sensu zagłębiać się w istotę dyskusji, ale oto poziom argumentacji… Posłuchajcie: „Filozofia pojawiła się w Rosji bardzo wcześnie. Przyjęliśmy ją uprzejmie, umieściliśmy w najbłogosławieniejszym klimacie naszej ojczyzny, na brzegach poetyckiego Dniepru…” Nie dziwcie się, towarzystwo: nasza ojczyzna nie jest nasza, lecz ich; nie tylko w satyrycznym piśmie, ale i w akademickich encyklopediach możecie przeczytać, że „rosyjską filozofię” zapoczątkowali Teodozy Peczerski, metropolita Ilarion i, oczywiście, Skoworoda. To się nazywa handlować kradzionym. „Swistok” nie żywi pietyzmu dla chrześcijańskiej mądrości i wczepia się w Jurkiewicza: „Synowie błogosławionej Małorosji, studiując z najwyższym zapałem filozofię, wszak nie mogli pojąć — czym mógłby się żyd różnić od psa, równie jak i tego, że poza sztuką robienia salo i dobrych nalewek, dla ludzkiego dobrobytu na ziemi potrzebne są także pewne inne wiadomości”. Salo to, rzec by można, wspólne miejsce w humorze adresowanym do Ukraińców; nalewki naprowadzają na pewne refleksje co do literackiego źródła, z którego autor poznawał Małorosję; odwołanie do „Żydów” niemal z absolutną dokładnością prowadzi do „Tarasa Bulby”. Jankiel, Mordechaj i tłum ich niewymienionych współwyznawców są motorem akcji, pomocnikami Tarasa Bulby w jego staraniach, by usłyszeć ostatnie słowa Ostapa. „Dobrze, synku, dobrze!” Za pieniądze, ale dzięki właśnie tym ludziom pułkownik dostał się do Warszawy. Ogólnie rzecz biorąc, Gogolowi nie zaszkodziłoby nieco powściągliwości w opracowaniu tematu żydowskiego, lecz heroiczno-romantyczny styl powieści w niczym nie zakładał powściągliwości; żadnemu ukrainofobowi nie zabrakło w niej materiału do ukazania „bandyckiej istoty kozactwa” — tego wydrukowano morze. Dwie uwagi, by zakończyć ten fragment. Pierwsza: Taras Bulba uratował tego Jankiela przed kozackim gniewem już na początku powieści, faktycznie — „po prostu tak”; wynika stąd, że Gogol nie był aż takim antysemitą, jak mogłoby się wydawać. Druga uwaga: czy to Moskwa ma kogoś uczyć tolerancji wobec Żydów? „NIEISTOTNY WISSARION” Bielinski był jednym z nielicznych rosyjskich krytyków, którzy od razu przyjęli i powitali Gogola, dostrzegając w jego twórczości to, czym ona rzeczywiście stała się: nowym słowem w literaturze. Na łamach czasopism krytyk walczył o uznanie Gogola płomiennie i namiętnie, za co zasłużył na tytuł „nieistowego”. „Wybrane miejsca z korespondencji z przyjaciółmi” zamknęły linię twórczości Mikołaja Wasiljewicza, związaną z jego chorobą psychiczną, i wywołały znany pamflet Bielinskiego. Pamflet stał się symbolem wiary postępowej inteligencji. A tymczasem ten sam Bielinski… Wybierajcie, towarzysze, jeden z synonimów, które Dal podaje do słowa „nieistowy”: szalony, srogi, zwierzęcy, wściekły, gniewny, szalejący, okrutny, dziki”. Wybierajcie, by docenić list napisany przez Bielinskiego do Annienkowa w grudniu 1847 r.: „Pamiętacie, że mój wierzący przyjaciel (chodzi o Bakunina. — W. W.) mówił mi, że wierzy, iż Szewczenko jest człowiekiem godnym i wspaniałym. Wiara czyni cuda — tworzy ludzi z osłów i pniaków, zatem może z Szewczenki uczynić, być może, męczennika wolności. Lecz zdrowy rozsądek w Szewczence musi widzieć osła, głupca i pospolitaka…”. Przypomnę, że na początku kwietnia 1847 r. Tarasa Grigorjewicza aresztowano (w sprawie Bractwa Cyryla i Metodego) i natychmiast odesłano etapem z Kijowa do Petersburga. Już 28 maja Mikołaj I zatwierdził raport III Oddziału o karze uczestników, dopisując do wyroku Szewczenki: „Pod najściślejszym nadzorem z zakazem pisania i rysowania”. 9 czerwca poetę dostarczono do Orenburga. Otóż „nieistowy” pisze: „Ten chochlacki radykał napisał dwa paszkwile — jeden na monarchę, drugi na cesarzową… Nie czytałem tych paszkwili i nikt z moich znajomych ich nie czytał (co, nawiasem mówiąc, dowodzi, że nie są w ogóle złośliwe, a tylko płaskie i głupie), ale jestem pewien, że paszkwil na cesarzową musi być wstrętnie obrzydliwy…”. Ludzie mojego pokolenia pamiętają to „nie czytałem, ale…” z czasów kampanii prasowej przeciwko „Doktorowi Żywago” noblisty Pasternaka; Bielinski zapoczątkował swoisty gatunek. Czytamy dalej: „Szewczenkę wysłano na Kaukaz (?! — W. W.) jako żołnierza. Nie żal mi go; gdybym był jego sędzią, nie postąpiłbym mniej surowo. Żywię osobistą wrogość do tego rodzaju liberałów”. Jednego Szewczenki mu za mało, i „rewolucjonista-demokrata” orlim (z herbu) wzrokiem szuka nowych wrogów; pisze o tym tak, jak musi pisać „szalejący”: „Jedna chochlacka szkapa z liberałów, niejaki Kulisz (cóż za świńskie nazwisko!) wydrukował historię Małorosji („Opowieść o ukraińskim narodzie”, 1846. — W. W.), gdzie powiedział, że Małorosja albo musi oderwać się od Rosji, albo zginąć”. Przygotujcie się — wniosek tradycyjny: „Och, ci chochoły! Przecież to barany — a liberalizują w imię kluskach i pierogów ze smalcem”. Przypominam, że fabuła poematu „Sen”, który tak rozdrażnił obu (monarchę i „postępowego inteligenta”), pokrywa się z fabułą „Nocy przed Bożym Narodzeniem” — fantastyczny lot z Ukrainy do carskiego pałacu, jednak karnawałowa historia Gogola jest milsza wielkomocarstwowemu sercu. Oto fragment ze sceny, w której zaporożcy spotykają się z Katarzyną: „— Wstańcie! — rozległ się nad nimi rozkazujący i zarazem przyjemny głos. — Nie wstaniemy, matko! nie wstaniemy! umrzemy, a nie wstaniemy! — krzyczeli zaporożcy”. Na kolanach bezpieczniej… Gogol urodził się dokładnie 100 lat po Połtawskiej katastrofie: według kryteriów genetycznych — po 5 pokoleniach, według socjologicznych — po 10. Z tego samego pokolenia pochodzi też Szewczenko — jedyna różnica między nimi polega na tym, że jeden był chłopem pańszczyźnianym, a drugi pochodził z drobnej szlachty. Na szczęście Boży dar nie jest kategorią klasową: odchodząc od bajkowych intonacji wczesnego okresu, Gogol maluje obszarników zabójczo (wesołym) pędzlem. Ironia losu: na zesłaniu Szewczenko zaprzyjaźnił się serdecznie z O. Pleszczejewem (1825—1893), który trafił na stepy za rozpowszechnianie nieocenzurowanego „Listu” Bielinskiego do Gogola. Później, już w Petersburgu, Pleszczejew przetłumaczył na język rosyjski (z brudnopisu, jeszcze nieopublikowane) wiersze Szewczenki „Mijają dni, mijają noce…” i „Na pańszczyźnie pszenicę żęłam…”. Wszystko wskazuje na to, że obaj, chwała Bogu, nigdy tak naprawdę nie przeczytali haniebnych słów, napisanych przez Bielinskiego o Kobziarzu. PREZUMPCJA GENIALNOŚCI Wróćmy do utworu Ju. Kosacza i starcia jego bohatera z towarzystwem tytułowanych chochołów. Po pierwszym incydencie (o którym mowa na początku artykułu), „Nawet Hanna Ołeksijiwna przyjęła mnie drugiego dnia nieprzyjaźnie. Wspomniawszy jakoś o Sorocyńcach, niechcący podkreśliła — ojczyzna Gogola-Janowskiego, wielkiego itd., na co ja szczerze i uparcie wybąkałem: wielkiego Ukraińca. […] Wywołałem cień genialnego Mykoły Wasylowicza, dowodziłem, że Gogol myślał po ukraińsku, twierdziłem, że drwił z imperium, że nienawidził Moskwy i wreszcie — wreszcie — w oczach Hanny Ołeksijiwny zalśniły perełki łez. […] A kiedy odchodziłem, bezcielesny, jak złodziej, który wkradł się w cudzy czas wolny, w ciemności korytarza ktoś chwycił mnie za rękę: »Dziękuję, mon cousin, za Gogola i za…« Nie dokończyła”. Wszystko, co usłyszała prostoduszna Hanna Ołeksijiwna, jest zarazem prawdą i nieprawdą. Gogol był bardzo różny na początku i na końcu swojej kariery literackiej. Przez pewien czas chodziło o zdobycie doświadczenia życiowego i twórczego, później wyri-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von «NOTATKI PISARZA», S. 10

Notatki pisarza

Szaleńczą rolę odegrała na sobie psychopatologia. Czy pisarz myślał po ukraińsku? Najwyraźniej również po ukraińsku. Nieprzezwyciężone poczucie żywiołu ojczystego języka (wraz z indywidualnym zabarwieniem własnego talentu) określiło styl pisarza, którego najważniejszymi cechami są niezgodność z synktaktycznymi i leksykalnymi kanonami Karamzina i Puszkina (1) oraz całkowita, aż do poziomu atomów znaczeniowych, ironia (2). Rosyjska krytyka rozdzieliła się w stosunku do pierwszej z tych cech. Język Gogola (który wkrótce stał się cechą charakterystyczną języka rosyjskiego w jego literackich i potocznych realizacjach) wywoływał sceptycyzm: od lekkich żartów o chochlactwie po całkowite odrzucenie. Ironia, z systematycznymi wybuchami w satyrę, również prowokowała zawzięty sprzeciw, gdy chodziło o tych „mieszkańców”, pozwalając odczuwać jednoznaczną wielkomocarstwową wyniosłość. Oto wam Puzaty Pacjuk z „Nocy przed Bożym Narodzeniem”: „…niczego nie robił, spał trzy czwarte dnia, jadł za sześciu kosiarzy i za jednym razem wypijał prawie całe wiadro. Przy tym szarawary, które nosił, były tak szerokie […], że nóg zupełnie nie było widać i zdawało się, że gorzelniany kadź sunie ulicą”. Gdzie tu liberalizm, gdzie filozofia, skąd potrzeba „oderwania się od Rosji”? Jakkolwiek smutno, nawet „postępowa inteligencja” w większości sympatyzowała z Ukraińcami w granicach wyznaczonych wspólnotą słowiańskich i prawosławnych korzeni, jednocześnie uważając tylko siebie za głównych nosicieli słowiańsko-prawosławnych ideałów, postawionych przez Boga ponad innymi. Ewolucję Gogola w tym układzie współrzędnych możemy prześledzić na dwóch wersjach „Tarasa Bulby”. Oto przedśmiertne słowa pułkownika w pierwszym wydaniu powieści (1835): „— Żegnajcie, bracia panowie, towarzysze! — mówił. — Wspominajcie mnie czasem. O mój los się nie troszczcie […] Patrzcie tylko, przyjeżdżajcie znowu następnego lata i pobawcie się porządnie!”. A oto „Taras Bulba”—2 (1842), siedem lat później: „— Żegnajcie, towarzysze! — krzyczał do nich z góry. — Wspominajcie mnie i przyjeżdżajcie tu znowu będącej wiosną i dobrze się zabawcie! Co, wzięli, diabelscy Lachy? […] Poczekajcie, przyjdzie czas, będzie czas, poznacie, czym jest prawosławna wiara ruska! Już teraz czują dalekie i bliskie narody: powstaje z ziemi ruskiej własny car i nie będzie na świecie siły, która by mu się nie poddała!” Jednak z tej samej finałowej sceny: „Czy znajdą się na świecie takie ognie, takie męki i taka siła, która by przemogła siłę ruską!”. I nie chodzi tu o plątaninę związaną z, powiedzmy, nielegalnym rozszerzeniem nazwy (kijowska) „Ruś” na Moskwę: Gogol napisał dokładnie to, co chciał; kiedy dziś tam (gdzie ropa i gaz) coś nazywa się „russkim”, to mają na myśli „swoje” — łącznie z kijowskimi cerkwiami i filozofami. Jeśli patos w finale „Tarasa Bulby” jest przynajmniej usprawiedliwiony heroicznym gatunkiem powieści, to spójrzmy na „Martwe dusze” (1842). Szuler i hultaj Czyczykow opuszcza karty pierwszego tomu, gęsto zaludnionego różnymi potworami, straszliwymi przez swoją codzienność. Sam handlarz martwymi duszami zdrzemnął się w bryczce; drzemie też woźnica Sielifan, a sługa „Za wszystko” Pietruszka chrapie — aż zgubił czapkę. I… raz! „A który Rosjanin nie kocha szybkiej jazdy? […] Ech, trojka! ptaszysko trojka, kto cię wymyślił? […] Czyż nie tak i ty, Rusi, niesiesz się jak żywa, nieprześcignięta trojka? […] …i, zerkając, ustępują jej drogi i odsuwają się inne narody i państwa”. Skąd ten entuzjazm, ...czy wszystko, co Gogol napisał przed ostatnią stroną „Martwych dusz”, nie obiecuje niczego (i nie podpada pod zatarty, ale treściwy wzór „śmiech przez łzy”)? Myli się, mówiono z jednej strony; jest złośliwym oszczercą, krzyczano z drugiej. Niech tak będzie; uznajmy Rosję za wzór ówczesnego i przyszłego dobrobytu. Ale przecież pisarz sam jej nie widział, nie malował i — wychodzi na to — nie uznawał jej za taką; skąd zatem majestatyczny finał „Martwych dusz”? Zaliczka?.. Jednym z odbić życiowej i twórczej tragedii Gogola jest to, że los nie obdarzył go zdolnością sprawiedliwego oceniania własnych utworów. Raczej biedny niż bogaty; brzydki; pretensjonalnie i bez smaku ubrany, przyjechał z Połtawszczyzny do Petersburga z niejasnymi planami co do przyszłej kariery. Popracowawszy jako pisarz w dwóch departamentach, bez powodzenia próbując zatrudnić się jako aktor, Gogol w końcu zabrał się do pisania. Robił to po biznesowemu, rozmyślając, jak małoruską egzotyką zainteresować tutejszy zlodowaciały beau monde — i (przede wszystkim!) zarobić trochę groszy. Pióro posłuszne było jego rozumowi, ale miało też swoją, niekontrolowaną przez logikę, wolę: geniusz przebijał się z podświadomości, sam dobierając słowa i nizając je w diamentowy naszyjnik. Sukces „Wieczorów na chutorze…” (a później cyklu „Mirhorod”) ucieszył i zdziwił Gogola, bo tę pracę wykonywał lekko i — jak mu się zdawało — po rzemieślniczemu (w szczególności zapożyczając motywy folklorystyczne u niemieckich bajarzy i u swoich poprzedników z cechu „małoruskiej literatury”). Kiedy więc chwalą go za „drobnostki”, to… Eksperymentalne i bardzo nierówne „Opowieści petersburskie” służyły za prolog do prawdziwego dzieła (jak myślał Gogol). Prawdziwymi uznał najwidoczniej „Rewizora” i „Martwe dusze”, lecz w chwili, gdy prace nad nimi zostały ukończone, patologiczny demon już opanował duszę pisarza, zmuszał go do lekceważenia wcześniej napisanego i do maniakalnego skupienia się na kontynuacji „Martwych dusz”. Miało to być Słowo, które nie ustąpi Biblii. Mesjanizm, dydaktyzm i rezonerstwo stały się istotą rozmów i listów Gogola (a te ostatnie później stały się materiałem psychiatrycznych ekspertyz). „Wybrane miejsca…” miały być wstępną prezentacją ideologii drugiego tomu „Martwych dusz”. Porażka tej księgi (i jej entuzjastyczny odbiór w kręgach reakcyjnych) zdziwiła Gogola — i faktycznie go zniszczyła. Obłęd wkładał mu pióro w palce i zmuszał do dopisywania państwowych bzdur — przyszywania kobyle ogona — do nowej wersji „Tarasa Bulby”, do „Martwych dusz”; tak powstały „Русский царь” i „птица-тройка”. Geniusz jednak znał swoje i pchał pióro do pisania prawdy. Geniusz zwyciężył: pisarz spalił rękopis i umarł. Oszalał nie z powodu konfliktu między ukraińskim a nieukraińskim składnikiem swojej duszy: ten konflikt był spowodowany chorobą Gogola. To Słowo, które słyszał w głowie, miało uszczęśliwić całą ludzkość, gdyby udało się je zapisać. Car moskiewski miał służyć pisarzowi jako pomocnik, siłą wprowadzając znalezione przez niego Dobro, gdyż — tak się wydawało — ani wola, ani oświata, ani religia nie były zdolne tego dokonać. „On jest łajdakiem”, powiedział o Gogolu Tołstoj. „On jest chory”, powiedział Czaadajew. „On jest geniuszem, on jest bohaterem”, powiemy dziś my, pamiętając, jak pisarz płonął wraz ze swoim rękopisem. Samotny, nieszczęśliwy, wielki Gogol… Zatem kręci się film… „Taras Bulba” (1835) czy „Taras Bulba” (1842)? Między pierwszym a drugim wariantem jest wielka różnica. Drugi — szczegółowiej opracowany, ma większą objętość i nie zawiera tych bzdur dotyczących ustroju Siczy, których Gogol dopuścił się na początku — nie do końca wyjaśniwszy sobie, że pisze heroikę, a nie karnawał. W przerobionej wersji nie 30, a 120 tysięcy kozaków pod wodzą Tarasa Bulby rrusza przeciwko Lachom (co inspiruje, powiedzmy, do bardziej rozmachowej reżyserii scen batalistycznych). W wariancie z 1842 r. zdrajca Andrij zostaje dowódcą w wojsku polskim i spotyka się z ojcem w bitwie, zamiast chować się za cudzymi plecami, jak dotąd. Wreszcie w wydaniu z 1835 r. Taras Bulba ginie, można powiedzieć, banalnie; nie ma pod sobą stosu i nie ma efektownej sceny, w której wygłasza i „православную русскую веру”, i „русскую силу”, i „Русской земли царя”. Ograniczając pole widzenia wymogami rzemiosła filmowego, można jednoznacznie zatrzymać się na przerobionej wersji. Jeśli jednak chodzi o coś więcej niż rzemiosło… Cóż tu powiedzieć? Film kręci się za „православные русские деньги”; poczekamy — zobaczymy. W artykule wykorzystano fragmenty książki „Gogol, Geniusz i szaleństwo”, nad którą pracę rozpocząłem wspólnie z synem Ołeksandrem (1958—2005) i którą mam nadzieję ukończyć.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

— świadectwo eparchii wołyńskiej z 21 października o nagrodzeniu księdza Mychajła Nosala złotym krzyżem napierśnym. Niestety, sam krzyż się nie zachował. Spośród rzeczy osobistych chce się wyróżnić plecak, z którym Iwan Nosal wyruszał na zbiory leczniczych ziół. Już tyle lat minęło, a on do dziś pachnie macierzanką, poziomkami, dziurawcem. Po prezentacji w Równem zainteresowanie Nosalami zaczęło rosnąć. Teraz wystawa podróżuje po Ukrainie. Wiele mówiono o stworzeniu muzeum Nosalów w domu, w którym mieszkał Iwan Mychajłowycz z rodziną i który zachował się do dziś w mieście Równem przy ulicy Szewczenki. Choć ta chata jest stara, to po rekonstrukcji mogłaby przestać nie jeden dziesiątek lat. Prowadzono rozmowy nawet o stworzeniu całego kompleksu muzealnego, który zawierałby w sobie bibliotekę i aptekę natury, fitobar, fitocentrum, centrum konsultacyjne. Ale, niestety, dalej niż rozmowy ta sprawa nie zaszła. Nieprzeciętność Nosalów, która graniczyła z prostą, szczerą, nieuciążliwą dla innych dziwacznością, zauważa wielu ludzi. Na przykład ks. Mychajło, wbrew kanonicznym postulatom, pozwalał dziewczętom wchodzić do świątyni bez chust. Głównym wymaganiem przy tym było, aby miały ładnie zadbane i cechujące się prostotą fryzury. We wspomnieniach Jurija Szumowskiego, znanego na europejskich terenach archeologa, który dobrze znał się z ks. Mychajłem, jest zabawna opowieść. Jurij Fedorowycz, pracując w 1941 roku w Rówieńskim Muzeum Historyczno-Krajoznawczym i będąc magistrem teologii, często zachodził do cerkwi Świętego Zaśnięcia w Równem. Ta świątynia uważana była za starodawną jeszcze od czasów Bohdana Chmielnickiego, a służbę Bożą w niej sprawował ks. Mychajło Nosal. „Ks. Mychajło był bardzo chudy, wysoki, miał wąską kozią bródkę… Był także nie lada dobrotliwym człowiekiem i kochał lud po ojcowsku. Właśnie stał za pulpitem, wygłaszał kazanie o apostołach Piotrze i Pawle (odbywało się to w święto Piotra i Pawła), obrazowo wyjaśniał ich życie, naukę i śmierć: „Wiecie, drodzy, kiedy Chrystus, słuchając zapewnień apostoła Piotra o jego wiernej miłości do Niego, powiedział, że kogut nie zdąży zapiać po raz trzeci, jak Paweł wyprze się Chrystusa, apostoł z oburzeniem zaprzeczył: niby, że takie coś nigdy się nie stanie. I oto kiedy prowadzili Chrystusa, ktoś zauważył Pawła i pyta go, czy przypadkiem nie był wśród uczniów, na co apostoł odpowiedział: „Nie znam Go”. I zaraz, jak to mówił, niedaleko usłyszano pianie. Ks. Mychajło w tej chwili zrobił pauzę, nabrał w piersi powietrza i zamiast kontynuować opowieść, niespodziewanie dla obecnych pełnym głosem „zapiał jak kogut”: „Ku-ku-ry-ku-u!..” Potem jeszcze raz… Potem jeszcze… Słuchając batiuszki, nie mogłem powstrzymać się od zdziwienia i śmiechu. Wewnętrznego, oczywiście. Podobne odczucie mieli też parafianie, ale, na ich korzyść, żaden nie zaśmiał się, nie parsknął, a przyjął wszystko, jak należy. Później przy okazji zapytałem Nosala, dlaczego tak postąpił; mógł przecież po prostu powiedzieć: „Trzykrotnie zapiał kogut”. Wtedy ks. Mychajło szczerze przyznał: on tak bardzo przejął się kazaniem, tak prawdziwie chciał przekazać obrazowe widowisko, że nawet nie zauważył, jak z ludzkiego obrazu przeszedł w koguci. „Cóż, bywa i tak. Głównym jest to, że nie pochodzi to od złego…” Zgódźmy się: tylko dziwacy mogą tak postępować. Ale w odniesieniu do takich ludzi słowo „Dziwak” trzeba koniecznie pisać wielką literą. I na koniec — o jeszcze jednym zdziwieniu. Na Pokuciu, w uzdrowiskowym Morszynie jest jeden z największych na Ukrainie rynków ziołowych. Kupujących i sprzedających — choć przeganiaj kijem. „Doświadczeni” klienci radzą: u pierwszego lepszego roślin leczniczych nie kupujcie, niby mogą wcisnąć oszustwo, a oto u tego człowieka (pokazują na wuja lat pod sześćdziesiąt) towar jest prawdziwy, on po lecznicze zioła na sam wierzchołek góry chodzi… Każdemu klientowi on przez jakieś pięć-dziesięć minut opowiada, jaka roślina na jakie choroby. I obowiązkowo — o recepturze, proporcjach, działaniu, ostrzeżeniach. Od razu widać, że człowiek chce nie tylko zarobić, ale i prawdziwie pomóc bliźniemu. Jednocześnie zielarz apeluje do książki, która leży na stole. Przewraca ją — znajduje niezbędną informację. A książka wytarta-zatarte prawie do dziur. Strony w niej, wydaje się, trzymają się kupy tylko na słowo honoru. „Przepraszam, panie… Jeśli to nie tajemnica, co to u pana za encyklopedia?” — „A jaka tam tajemnica, — nie zwleka z odpowiedzią, — Nosale to… Akademicy… Słyszeli o takich?.. Na nich cała nauka o roślinach leczniczych się trzyma…”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

ALFABET ZNANYCH IMION

Prawdziwy bestseller ukraińskiego zielarstwa — książka „Od rośliny do człowieka” Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński W końcu nie chodzi tylko o dziurawiec, który nazywany jest „ziołem na 99 chorób”. Chodzi o każdy leczniczy kwiatek, łodyżkę, korzonek i ich wzajemne dążenie do człowieka. I właśnie taką aksjomat wprowadzili fundatorzy ludowego uzdrawiania na Wołyniu Mychajło i Iwan Nosalowie, a ich naukowo-praktyczny dorobek dotyczący roślin leczniczych stał się prawdziwym, unikalnym zjawiskiem w badaniu i stosowaniu skarbów z leczniczego skarbca przyrody. Część tego dorobku kształtowała się na terenach dubieńskich, wszak Nosalowie — ojciec i syn — przez długi czas mieszkali w mieście Dubno. W szczególności Mychajło Andrijowycz był duchownym tutejszej cerkwi św. Eliasza, a Iwan Mychajłowycz uczył się w Gimnazjum Dubieńskim. Wdzięczni rodacy-potomkowie czczą pamięć o sławnych zielarzach. Niedawno odsłonięto tablicę pamiątkową na fasadzie kolegium medycznego (autor — artysta i rzeźbiarz Mykoła Tymczak). Uroczystość kontynuowano podczas przesłuchań naukowo-krajoznawczych „Od rośliny do człowieka” w Zamku Dubieńskim. Mychajłowi Andrijowyczowi dane było przeżyć na tym świecie 64 lata, z czego cztery dziesiątki lat fundator ludowego uzdrawiania na Wołyniu był duchownym na Chełmszczyźnie, Mohylewszczyźnie i Wołyniu. Jego rodowód wywodzi się ze wsi Rozłopy w guberni lubelskiej (obecnie to Polska). Urodził się w ukraińskiej chłopskiej rodzinie prawosławnej 12 kwietnia 1886 roku. Uczył się w Warszawie w seminarium duchownym. W 1911 roku otrzymał święcenia kapłańskie i parafię we wsi Olchowiec w powiecie chełmskim. Z początkiem I wojny światowej rodzina Nosalów zmuszona była ewakuować się w głąb Rosji (obwód mohylewski), gdzie do 1922 roku Mychajło Nosal był duchownym i jednocześnie wytrwale zajmował się badaniem, zbieraniem i suszeniem roślin leczniczych, tworząc odpowiednie wiejskie spółdzielnie z suszarniami. Po przeprowadzce na Wołyń przez długi czas odprawiał nabożeństwa w cerkwi św. Eliasza w Dubnie, a w lutym 1935 roku został mianowany proboszczem cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej w Równem. Rodzina zamieszkała w domu niedaleko świątyni. Ta chatka, choć stara, zachowała się do dziś. Ówcześni parafianie (a było ich niemało) z głębokim ciepłem i wdzięcznością wspominają duchownego i jego rodzinę. Wszak po pomoc zwracały się do niego setki mieszkańców Równego i nikt z nich nie pozostał bez uwagi. A był on także wnikliwym nauczycielem. Znajdował czas, by z uczniami pojechać do Poczajowa, wyjść na obrzeża miasta, aby nauczyć ich zbierać lecznicze zioła. Przeżył ciężkie wojenne lata czterdzieste, służąc cerkwi i ludziom. A jego ostatnim schronieniem po śmierci w 1950 roku stał się cmentarz na obrzeżach wsi Tiutkowicze. Mychajło Nosal wraz z żoną Kateryną dali życie czworgu dzieciom. Jedynym, który podchwycił świecę ojcowskich dążeń, był Iwan. Zdobył odpowiednie wyższe wykształcenie: w 1939 roku ukończył wydział rolniczo-leśny Politechniki Lwowskiej. Na tej uczelni, nawiasem mówiąc, student obronił na ocenę celującą pracę dyplomową na temat „Popularne wśród ludności rośliny lecznicze województwa wołyńskiego”. A przedtem Iwan Nosal ukończył Gimnazjum Dubieńskie. Często ojciec zabierał syna „na łono natury”, gdzie przyszły kontynuator rodzinnych tradycji zanurzał się w tajemnicę leczniczego świata. W związku z tym Iwan Mychajłowycz nie raz zauważał, że „zanurzał się w krainę przyrody, trzymając się sutanny ojca”. Po ukończeniu instytutu intensywnie zajmował się działalnością naukowo-badawczą, kontynuując badanie właściwości leczniczych ziół. On Iwan Nosal najbardziej cenił te godziny, które spędzał wśród przyrody, kochał każdy kwiatek i łodyżkę, odkrywał tajemnicę przyrody swoim przyjaciołom, jak na przykład pisarzowi Jewhenowi Szmorhunowi (zdjęcie z 1987 roku)

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

DO ZIELARSTWA — NA POKŁON...

publikuje dziesiątki artykułów na ten temat w prasie naukowej i periodycznej, uczestniczy w konferencjach i seminariach naukowych. O Nosalu-młodszym piszą pisma akademickie, powstają filmy naukowe, zaprasza się go na fora naukowe za granicą. A on najbardziej ceni te godziny, które spędza wśród przyrody, zakochuje się w każdym kwiatku i każdym źdźbełku, odkrywa tajemnice przyrody przed swoimi przyjaciółmi. Tak było do 17 sierpnia 1996 roku, kiedy urwało się życie prawdziwego naturo-filozofa ukraińskiej flory. Najcenniejsze, co Nosal pozostawił w spadku, to jego książki o roślinach leczniczych. Już w odległym 1926 roku Michajło Andrijowycz spisał pierwszy rękopis, pisząc na stronie tytułowej: „Rośliny lecznicze. Zbiór, suszenie, uprawa, a także ich zastosowanie w medycynie i weterynarii poprzez porady i wskazówki”. Praktycznie co roku ten rękopis uzupełniał się nowymi stronicami, jednak o wydaniu książki jako osobnej publikacji mowa była dopiero w 1942 roku. Wówczas autor pokładał nadzieje w pisarzu i działaczu społecznym Ułasie Samczuku, który redagował w Równem gazetę „Wołyń”. Nosal pisze do niego (a przy okazji na adres wydawnictwa „Wołyń”) list z przekonującą prośbą o wydrukowanie jego wieloletniego dorobku: „Zawsze byłem wśród ludu, który często nie miał nawet grosza na leczenie. I do nikogo tak, jak do mnie, parafianie nie przychodzili ze swoją biedą. Ze swoimi roślinami leczniczymi byłem dla nich ludowym uzdrowicielem. Dlatego tę książkę o roślinach leczniczych ułożyłem jak najprościej i najzrozumialej dla ludu…” Niestety, zamysł wówczas nie wcielił się w rzeczywistość, choć za wskazówką Samczuka czasopismo „Sільський хлібороб” w kilku numerach zapoznało czytelników z materiałami ojca Michajła pod rubryką „Skarby Wołynia — rośliny lecznicze”. Książka ojca i syna Nosalów „Rośliny lecznicze i sposoby ich zastosowania w ludzie” ukazała się w 1958 roku. Była ona chyba po raz pierwszy na ukraińskich ziemiach przebiła mury nieufności, przestróg i zakazów dotyczących ludowej medycyny. Ta chata, choć w zaniedbanym stanie, przetrwała do dziś w Równem. Być może w przyszłości stanie się muzeum… Warto też zauważyć, że we wstępie do książki akademik AN URSR popełnił błąd: nazywa Mychajła Nosala nie księdzem, lecz agronomem. Uczynił to jednak całkowicie świadomie. Czas, w którym ukazała się książka, naznaczony był narastającą walką reżimu totalitarnego z religią. Uznawana była wyłącznie oficjalna medycyna. Wszystko inne uważano za szarlatanerię. Trzeba więc było kombinować, a dokładniej – „poświęcić” stan duchowny. Książka stała się popularna nie tylko na ziemiach ukraińskich. W 1959 roku Państwowe Wydawnictwo Medyczne przełożyło ją na język rosyjski. W 1991 roku Petersburski Ośrodek Naukowy Problemów Dialogu wznowił wydanie pt. „Leki roślinne i sposoby ich stosowania w ludzie” autorstwa M. i I. Nosalów. Ostatnią dekadę swojego życia Iwan Nosal poświęcił pisaniu odnowionej, uzupełnionej i w końcu przemyślanej na nowo książki „Od rośliny do człowieka”, która ukazała się w kijowskim wydawnictwie „Wesełka” w 1995 roku. Już w obecnym stuleciu przełomowym dla Nosalów okazał się rok 2003. Wtedy zorganizowano pierwszą wystawę pod tytułem „Życiorys fundatorów ludowego uzdrawiania Wołynia M. A. i I. M. Nosalów”. Najcenniejszymi eksponatami wystawy stały się rękopisy książek zielarskich starszego i młodszego, akty metrykalne, dokumenty z rodzinnego archiwum. Wśród nich także te, które dobitnie świadczą o działalności wiejskiego duchownego w latach 1919–1931 w związku kooperatorów zajmujących się tworzeniem artel do zbioru roślin leczniczych. Kierowniczka działu wystaw Równeńskiego Muzeum Krajoznawczego Hałyna Danylczuk zaczynała organizować wystawę o Nosalach. Wśród nagród warto wyróżnić najstarszą – datowany na 1928 rok list pochwalny ministra rolnictwa Polski Michałowi Andrijowyczowi za udział w wystawie przemysłowo-rolniczej we Włodzimierzu Wołyńskim w dziale „Plantacje roślin leczniczych”. Ponadto wśród eksponatów wystaw

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Wołodymyr HETMAN, główny specjalista Państwowej Służby Spraw Rezerwatowych Ministerstwa Ochrony Środowiska Ukrainy Każda wielka rzeka tworzy swoją siłę z małych źródeł-potoczków, strumyków, niewielkich rzeczek, nienaruszonych bagienek. Za Pohrebyszczem (w pobliżu wsi Ordyńce) w obwodzie winnickim wypływa sławna, nazwana przez dawnych Rosów, czarująca Roś, w pobliżu wsi Rozłucz (lub wsi Wowcze) na Lwowszczyźnie bierze początek zgrabny i elegancki Dniestr… Podróżując po Ukrainie, obowiązkowo natraficie na jakąś rzeczkę i, wspinając się w górę pod prąd, jeśli dopisze szczęście, znajdziecie źródła, z których ona wypływa. Przypomnijcie sobie opis cudownej i pięknej żmii-rzeki Rastawicy w powieści Iwana Neczuja-Łewyckiego (który pochodził ze Steblewa nad Rosią) w „Mykole Dżeri”: „Szeroką doliną między dwoma rzędami rozłożystych gór cicho płynie przez Wasylkowszczyznę niewielka rzeka Rastawica. Wśród doliny zielenią się luksusowe gęste i wysokie wierzby… Oto wierzby odstąpiły od brzegu i rozsypały się grupami na zielonej trawie… poniżej stawu Rastawica znów wiła się między zielonymi łąkami i wierzbami, a dalej schowała się w dębowy las i uciekła do Rosi”. Rzeki zawsze wabią liryczną pięknością krajobrazów zalewowych (kwitnących łąk, błoni z pachnącym aromatycznym sianem, na przykład luksusowego Sejmu na Sumszczyźnie; niczym szczególnie niewyróżniającej się Gniezny na Tarnopolszczyźnie). One melancholijnie oczarowują przezroczystym smutkiem pochylonych nad wodą płaczących wierzb — ukraińskiego symbolu i nieodłącznego elementu narodowego krajobrazu. Pod tymi wierzbami nad rzeką, odkąd sięga pamięć, z dziada-pradziada wyznaczali schadzki zakochani… Przypomnijmy kołysankowy szmer górskiego strumyka „w głowach” turystycznego namiotu, postawionego na brzegu, albo gwar płynnego nizinnego potoczka, który biegnie do płynnego nurtu, wzdłuż brzegów którego śnieżno-żółtym naszyjnikiem kwitną żółte grążele i białe lilie wodne. Jak uspokajająco, melancholijnie, wreszcie poetycko, odbiera się wieczorem żabią „symfonię” w pobliżu stawu i majestatycznie, wzniośle — groźny klekot wodospadu. Spróbujcie zapomnieć poranną siwą mgłę, która wypełnia białą zasłoną rzeczną dolinę lub ściele się ponad wodną taflą stawu czy jeziora, a potem poszarpana pierwszymi promieniami słońca, płynie nad wodą lekkimi białymi puszkami. Zaprawdę, bez rzek niemożliwe jest wyobrażenie sobie upoetyzowanej ukraińskiej przyrody, oryginalnego narodowego krajobrazu! Rozgałęziona sieć rzek (dolin rzecznych) — nieodłączna cecha naturalnych krajobrazów Ukrainy. Wszakże, nieco z teorii. Tymczasowo i stale płynące wody tworzą rzeźbę, która nazywa się fluwialną (od łacińskiego słowa „fluvius” — płynąca woda). Dla Ukrainy jest ona szczególnie charakterystyczna. Woda tymczasowych (strumieni) i stałych (rzek) cieków wodnych prowadzi rozmywanie (erozję), przenoszenie i odkładanie (akumulację) skał. Dolina rzeczna — liniowa forma rzeźby, utworzona przez erozyjną pracę wody. Główne elementy doliny rzecznej — dno i dwa zbocza podstawowe, lub brzegi podstawowe. Dno zalewowej doliny rzecznej tworzą koryto, zalew i „starorzecza”. ilością technicznego brudu na jedną osobę — według danych Międzynarodowego Instytutu Zarządzania Środowiskiem) w sprawie ochrony małych rzek mówi, że odradzać je trzeba poprzez zrównoważone (równomierne) gospodarowanie w granicach całego zlewniowego dorzecza. Wszystkie działania na rzecz ochrony przyrody muszą być nakierowane na odnowienie samego naturalnego krajobrazu, skąd spływa woda. I najwyższym osiągnięciem tutaj będzie — zdolność rzeki do samooczyszczania (bez pomocy z zewnątrz!). Lecz najbardziej wrażliwe miejsce każdej rzeki — jej źródła, gdzie rodzą się małe rzeki. W wyniku intensywnej melioracji ziem drugiej połowy ubiegłego wieku koryta tych rzek są wyprostowane, ich zalewy w wielu przypadkach zaorane. Właśnie na tych terytoriach muszą być prowadzone fitomelioracyjne (odnowieniowe) działania: sadzenie niewielkich gajów, lasków w miejscach źródeł i wodochronnych pasów leśnych wzdłuż górnych odcinków rzecznych koryt. Tak, zalesieniu podlega cała bałka (wąwóz, dolina), gdzie znajduje się źródło. Jest to zresztą logiczne: każdy podróżujący przyrodnik i znawca krajobrazu, nawet w bezwodnym stepie, wie: kiedy na horyzoncie pojawiły się drzewa i jest obniżenie w rzeźbie, znaczy to, że gdzieś blisko jest woda. Jedną z niebezpiecznych przyczyn zanieczyszczenia małych rzek jest erozja wodna w zlewni, zwłaszcza płaszczyznowa. Dlatego drzewno-krzewiaste (leśne) nasadzenia w pobliżu zbiorników wodnych sprzyjają naturalnej filtracji powierzchniowych (płaszczyznowych) spływów z przyległych zboczy i, odpowiednio, chronią rzekę (potok) przed zamulaniem i zarastaniem roślinnością wodno-błotną (trzcina posłonna, pałka wąskolistna, oczeret jeziorny, łączeń baldaszkowy) i, oczywiście, przed zanieczyszczeniem agrochemikaliami, toksycznymi ściekami — nie daj Boże! — stacji benzynowych, ferm hodowlanych itd. Szczególnie zgubne dla ekosystemów małych rzek są „odpady” kompleksów trzody chlewnej: zawartość biogenów w tych ściekach jest 2—2,5 raza wyższa niż w miejskich ściekach komunalno-bytowych.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

ŚWIĘTA SPRAWA

Zgodnie z Kodeksem wodnym Ukrainy (artykuł 79), rzeki, w zależności od powierzchni zlewni ich dorzecza, dzieli się na duże, średnie i małe. Do dużych należą rzeki, które są położone w kilku strefach geograficznych i mają powierzchnię zlewni ponad 50 tys. km kw. Do średnich — z powierzchnią zlewni od 2 do 50 tys. km kw. Rzeki z powierzchnią zlewni do 2 tys. km kw. określono jako małe. Jak i dolina rzeczna, koryto rzeki składa się z dna i dwóch zboczy (brzegów). Główne elementy rzeźby dna koryta — ploso i bystrza. Ploso (synonimy — wir, głębia) — zagłębienie na dnie koryta, znajduje się pod wklęsłym brzegiem. Bystrze — piaszczysta grzęda, która leży między dwoma plosami, przecinając koryto rzeki między plażami pod kątem 20—30 stopni do osi podłużnej (toru wodnego lub nurtu). Rzeka od źródła do ujścia swoim korytem na dnie doliny stale wije się (meandruje). Każde zakole nazywa się meandrem. Przy meandrowaniu tworzą się tak zwane „starorzecza” (jeziora starorzeczne). Małe rzeki tworzą (jako dopływy średnich) dorzecze dużych. Na przykład, jego wielmożność Dniepr (w czasach scytyjskich za Herodota — Borystenes, za Sarmatów na przełomie I i II tysiąclecia — Danapris, u Rusów-Ukraińców — Sławutycz). Herodot w swojej „Historii” pisał: „Borystenes — najbardziej dochodowa rzeka, wzdłuż jej brzegów rozciągają się wspaniałe żyzne pastwiska… Zasiewy wzdłuż brzegów Borystenesu są cudowne, a tam, gdzie ziemia nie jest zasiana, rozpostarła się wysoka trawa”. Dniepr jest bardzo stary — 700 tys. lat temu zaczęła kształtować się jego dolina rzeczna. Do rzek Dniepru na północ od Kijowa na Prawobrzeżu należą prawe dopływy Prypeci — Turia, Stochód, Styr, Horyń, Uborć, Uż itd., na Lewobrzeżu — rzeki Desny z Sejmem (Snow, Oster, Ubedź, Klewień). Na południe od stolicy do Dniepru niosą swoje wody ponad 600 rzek, wśród których największe to Roś, Suła, Pseł, Worskła, Taśmin, Oril, Samara z Wołczą, Inhułeć… Na terytorium Ukrainy jeszcze kilkadziesiąt lat temu naliczano (według różnych danych) 65—71 tys. rzek i strumieni (63 129 rzek) o łącznej długości ponad 248 tys. km, z nich ponad 4 tys. o długości powyżej 10 km, w tym około 160 rzek — dłuższych niż 100 km. Wszystkie one przepływały przez malownicze krajobrazy naturalne. A co jest dzisiaj? Wielka liczba rzek, zwłaszcza małych, jest zamulona (dlatego spłyciły się i zarosły), zaśmiecona (żałosne), a nawet całkowicie zniknęła (zakopana w kolektorach). Ach… A moje pokolenie pamięta, jak będąc małymi (lat 30—40 temu) kąpaliśmy się w tych rzekach, babcie moczyły w nich konopie, płukały prześcieradła… Nieprzestrzeganie reżimu ochrony wód małych rzek (zwłaszcza w obwodach południowych) doprowadziło (w rzekach o długości poniżej 40 km) do ich całkowitego zamulenia. Właśnie tak można powiedzieć o takich cudownych w przeszłości rzekach stepowych, jak Wielki i Mały Kujalnik, Wysuń, Mertwowod, Obytoczna, Kazennyj Toreć, Berda, Tylihul, Kodyma itd. Warstwa mułu w korytach tych rzek ma wysokość 5—7 m. Niszcząc piękno otaczającego świata, gubimy siebie i jako ludzi, i jako etnos. Przecież dzika przyroda, jej nietknięte piękno, wielmożność — przedmiot dumy narodowej. I co najważniejsze — pięknie odebrany krajobraz zawiera w sobie wysoki potencjał wychowawczy. Jego estetyka wychowuje, zachwyca. Człowiek, chłonąc kontemplację piękna, wzbogaca się duchowo. W takim „dialogu” realizują się, odpowiednio, informacyjny (intelektualny) i duchowy (zmysłowy) kontakty człowieka z przyrodą. Tak więc obecna zepsuta, „głuchoniema” przyroda wprowadza odpowiednie korekty w mentalność narodową. Mimo to, nie zważając na naruszenie w ostatnich dziesięcioleciach równowagi ekologicznej naturalnych kompleksów rzecznych, właśnie w dolinach rzecznych zachowały się jeszcze krajobrazy subrdzenne z bogatą różnorodnością biotyczną. Z dolin małych rzek właściwie bierze początek obecna sieć ekologiczna — regionalna, narodowa, europejska — jako (gdyby nie ta ostatnia!) próba uratowania świata przed odwrotnym biegiem ewolucji — wzrostem entropii i powrotem do pierwotnego chaosu. Bo jeśli nie będzie choć takich naturalnych nici czy kanałów, to przerwą się drogi przemieszczania (rozprzestrzeniania się) organizmów żywych. Powiedzmy: narcyzy, dzwonki, a ze zwierząt — biegaczowate, ropuchy itd. — potrzebują ciągłych korytarzy. Wystarczy nawet przerwa kilku metrów, aby przeszkodzić ich rozprzestrzenianiu się. Praktyka światowa (nie wszędzie są tak brudne rzeki jak u nas: Ukraina zajmuje w Europie pierwsze miejsce pod względem zanieczyszczenia wód). Z takiego strumyczka rodzi się praukraińska Roś (a dalej — Biała Cerkiew, Bohusław, Korsuń…). „Dziewicza piękność” rzeki Unawa na Fastowszczyźnie (a wyżej — wieś Romanówka, taką ją jeszcze widział w dzieciństwie Maksym Tadejowycz Rylski!). Pamiętam z własnej praktyki życiowej, jak wykładając w latach 80.—90. na wydziale przyrodniczo-geograficznym (dziś — Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. P. Drahomanowa), przechodziłem ze studentami na praktyce terenowej z geomorfologii i krajoznawstwa dolinami małych rzek Kijowa. Nie zapomniałem, jak szliśmy od ujścia (miejsca wpadania do Dniepru) Libiedzi (naprzeciwko Osokorków) przez podwórza gospodarcze lokalnych przedsiębiorstw, wzdłuż torów kolejowych (które właściwie biegną dnem doliny rzecznej) aż do stacji „Kijów-Wołyński”, szukając źródeł rzeki. Ale tak i nie udało się znaleźć! Szukaliśmy — przedzieraliśmy się wzdłuż strumyka Darnickiego, który gubił się w wysokich zaroślach trzciny: po obu stronach stały wysokie nieprzyjazne budynki „Chimwołokna”, odgrodzone od rzeczki betonowymi płotami; ścieżką szliśmy wzdłuż stromego zbocza doliny rzecznej Syrca, od jego źródeł przy metrze „Nywky” aż do wpadania do jezior Opeczeń na Oboloni. Niejeden ze studentów w duszy ganił „nierozumnego” wykładowcę za takie trasy. Ale chyba dziś nikt z nich nie wybierze się w te „naturalne oazy” Kijowa. Lecz w pamięci zachowały się widziane wysypiska śmieci, zaśmiecenie i smród od tych rzek. Z przedstawicieli świata zwierzęcego udało się zobaczyć (w dolinie „piękności” Libiedzi, za dworcem kolejowym) chyba tylko szczury wędrowne, które wyskakiwały spod nóg. Co teraz tam się dzieje, można tylko się domyślać. Chyba nie lepiej niż dwie dekady temu… P. S. Ależ właśnie w małych rzekach rodzi się żywa woda dla Dniepru i woda pitna dla narodu! Nie na darmo sam nabieram (przy pomniku Tarasa Hryhorowycza) naprzeciwko swojej alma mater uzdrawiającą jurajską (mezozoik, 150 mln lat leżakowania, z głębokości 350 m) wodę artezyjską, żeby nie pić z kranu dnieprowskiej — a przecież pije ją co najmniej połowa ukraińskich obywateli. Więc skąd weźmie się zdrowie, skąd? Najdzielniejszy nasz rycerz Iwan Bohun takiej wody także nie pił!..

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

SALA KINOWA

PIERWSZE WRAŻENIE Taisa BURLAKA, przewodnicząca komórki podstawowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” w Kijowskim Kolegium Pedagogicznym im. K. D. Uszynskiego „...WSZYSTKO ZALEŻY OD LUDZKICH ŹRENIC... Co zwiastował koncert memorialny z utworów chóralnych Maksyma Berezowskiego, przeprowadzony w Moskwie 16 kwietnia 1977 roku pod jęki represjonowanych ukraińskich dusz? Sankcjonowane requiem na ostateczne zapomnienie jego imienia? Czy po prostu uspokojenie światowej opinii kulturalnej, że my, widzicie, pamiętamy i szanujemy swoich sławnych? A może kolejne przypomnienie, że M. Berezowski to wybitny rosyjski kompozytor? Możliwe, że wszystko naraz. Oto tylko wtedy nie wolno było nawet dowiedzieć się, dlaczego ani carska, ani radziecka Rosja nie zdobyła się na to, by zebrać, wydać i rozpowszechnić dostępną, prawdziwą i na ile to możliwe pełną informację o „swoim” geniuszu. Za to najbaczniejszą uwagę wykazała wobec wybitnego czeskiego kompozytora J. Myslivečka — współczesnego M. Berezowskiemu, który był jego dobrym znajomym ze studiów we Włoszech. Jaka wzruszająca i miła do łez troska o obcą, a nie swoją kulturę! Prawda, dzięki M. Rycariewej, która w 1983 roku po raz pierwszy w czasach radzieckich wypuściła w świat poważną niewielką monografię „M. S. Berezowski”, choć z wieloma „białymi plamami”, choć z tradycyjnym twierdzeniem o tym, że jej książka poświęcona jest „wybitnemu rosyjskiemu kompozytorowi XVIII w.”. I oto wreszcie ukraińska grupa kinematograficzna śmiałków posłuchała szewczenkowskiego wezwania Przeczytajcie znowu tę sławę. Lecz czytajcie od słowa do słowa, nie pomijajcie ani tytułu, ani tej przecinka, Wszystko rozbierzcie… i dołączyła do powrotu na łono rodzonej matki, do ukraińskiej kultury okradzionej, poszarpanej postaci Maksyma Berezowskiego. Zrobiono pierwszy, ale bardzo ważny krok: 4-odcinkowy telefilm „Tajemnica maestro” stał się dokonanym faktem (17—19 marca tego roku pokazał go kanał TRK), że swoje pierwsze ważne słowo o genialnym Ukraińcu powiedział i ten rodzaj sztuki. Ale na ile nasz telewidz, przesycony blockbusterami i tanią pop-kulturą filmową, jest gotowy zrozumieć, przyjąć i naprawdę ocenić pracę wielkiego zespołu twórczego?! W SZEROKICH ODBIJA SIĘ CAŁA EPOKA... Nie ma wątpliwości, że w „Tajemnicy maestro” patriotycznie nastawiona

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

TAJEMNE STAJE SIĘ JAWNYM

nie zaczerpniętą z niczego innego – wnikliwy i myślący widz zobaczył i usłyszał wiele poważnych, jaskrawych, niezwykłych rzeczy, zjawisk i problemów. Przede wszystkim trafił do królestwa wspaniałej muzyki Wielkiego Maestra – czułej i lirycznej, smutnej, wesołej, tragicznej… Po raz pierwszy zobaczył i usłyszał samego Artystę – głębokiego myśliciela i pałającego namiętnością, marzycielskiego i małomównego, uczciwego i przyzwoitego, oddanego swojej poetyckiej muzie… Wydaje się, że wyobrażenia widzów o jedności zewnętrznego wyglądu M. Berezowskiego (nawiasem mówiąc, jego portret się nie zachował, podobnie jak większa część jego spuścizny, obrócona w popiół lub rozproszona po całym świecie) i jego wewnętrznego świata w pełni pokrywają się z pracą reżysera M. Fediuka i grą aktora I. Horodeckiego. Wszystkie cnoty głównego bohatera filmu telewizyjnego szczególnie wyraźnie błyszczą na tle okrutnej epoki panowania Katarzyny II. Swawolę, oszustwa, zdrady, przekupstwa, intrygi, prześladowania, jawne i tajne zakazy oraz rozprawy – tych nie wszystkich wymienionych metod rządów samowładczyni i jej faworytów mistrzowsko odtworzyli znakomici aktorzy naszej kinematografii: O. Sumska (księżna Tarakanowa), O. Drach (Kyryło Rozumowski), L. Żurakiwska (Katarzyna II), W. Borysiuk (Fonwizin), O. Boroch (Kamila) i inni. Przed oczami bezstronnego widza przesuwają się obrazy zbrodni skierowanych przeciwko M. Berezowskiemu, pognanemu w beznadziejną sytuację, jego pobratymcom i zwolennikom, a także przeciwko całemu ukraińskiemu narodowi. Rosyjskiemu caratowi wystarczyły trzy lata, aby fizycznie zniszczyć Maksyma Berezowskiego, któremu klaskała cała Italia połowy XVIII wieku, ponieważ najwyższe autorytety artystyczne tego kraju uznały jego potężny talent i nadały mu wysoki Maksym Berezowski (aktor I. Horodecki) ...zwanie akademika (wtedy nie miał nawet 30 lat!). Carycy i jej kamaryli tacy ludzie jak M. Berezowski, myślący, samodzielni, tym bardziej genialni, przeszkadzali w popełnianiu czarnych uczynków, gdyż swoją edukacją i kulturą podkreślali dzikość i ciemnotę swoich zwierzchników. Zamordowanie wielkiego Człowieka zbiegło się z ostatecznym zniesieniem hetmanatu na Lewobrzeżnej Ukrainie (1764 r.) i odsunięciem od spraw jej ostatniego hetmana Kiryła Razumowskiego, z całkowitym zniszczeniem Siczy Zaporoskiej (1775 r.), likwidacją ukraińskiej administracji (1781 r.), ukraińskiego kozactwa (1783 r.)… Oprócz wszystkiego, co zobaczył, w „Tajemnicy maestro” uważny i czujny telewidz usłyszał mocne dzwony alarmowe o wielkich zagrożeniach i niebezpieczeństwach dla istnienia ukraińskiej kultury i państwowości dziś i w przyszłości. Co nie jest bezpodstawne. „W ZWĘŻONYCH — ZBIEGOWISKO DROBIAZGÓW”. L. KOSTENKO Ku wielkiemu żalowi, nieprzygotowani, powierzchowni, obojętni i uprzedzeni telewidzowie odnieśli się do „Tajemnicy maestro” zgodnie ze swoimi gustami, przekonaniami i poziomem rozwoju. Pierwsi, nie pojąwszy kolizji filmu, przełączyli na inny kanał. Drudzy także znaleźli inny program, bo nie chcieli obciążać swojej główki rzekomo dawnymi i nieaktualnymi problemami społecznymi. Trzecich nie obchodzi wszystko, co ukraińskie — język, kultura, historia. Czwarci nastawieni są na antyukraińską czarnuchę — a la bузину. Niektórzy „znawcy” swoimi gadaninami o nie­dynamiczności, niewidowiskowości i szarości telefilmu zakrywają własną duchową nagość i swój artystyczno-estetyczny daltonizm. Czy film ma wady? Oczywiście, że ma. Ale dlaczego brak szerokiej zapowiedzi filmu, mała liczba jaskrawych czołówek, niedostateczna liczba zbliżeń i inne nieistotne braki mają przesłaniać zalety w ogólnie solidnej pracy? To pytanie retoryczne. Jednak na nie trzeba udzielić uzasadnionej odpowiedzi, która tkwi w wielu płaszczyznach, przede wszystkim, jak wiadomo, w nikłym finansowaniu tego drogiego, wielowymiarowego projektu. Oczywiście, gdyby pieniędzy było więcej, to i oczywistych wpadek by nie było, a serii byłoby nie cztery (!!!), lecz 344, a przynajmniej chociaż 44… KTO ZATEM U NAS JEST GOTOW PODNIEŚĆ Z KOLAN PRZEMYSŁ KINOWY? Czy może zmienić na lepsze stan rzeczy w tej branży jeden, choćby wybitny scenariusz filmu telewizyjnego „Tajemnica maestra”, którego autorami są P. Mowczan, J. Obżelan, L. Mużuk? Czy naprawdę dziś wystarczy wysiłków jednej stacji telewizyjnej TRK, która emitowała ten film, aby rozwijać najbardziej dostępną formę sztuki — kino? Jak długo możliwości Wytwórni Filmowej im. O. Dowżenki będą pracować na wizerunek sąsiedniego państwa, a nie Ukrainy, która ma wielu utalentowanych ludzi w produkcji filmowej? Kiedy ukraińska sztuka filmowa pozbędzie się żebractwa i będzie miała szczęście oraz możliwość pokazać własnymi środkami tak genialnych klasyków ukraińskiego baroku muzycznego, jak M. Berezowski, D. Bortniański, A. Wedel i wielu innych, jak robi to na przykład nasz chór „Kijów” pod kierownictwem Mykoły Hobdycza? Gdzie są współcześni Hałszki Hulewyczówny, Symirenkowie, Tereszczenkowie, Chanenkowie, Czykalenkowie i inni mecenasi, którym droga jest Ukraina, jej przeszłość, teraźniejszość i przyszłość? Dlaczego wreszcie przywódcy naszego państwa nie dbają o to, co najważniejsze — o wszechstronne utwierdzenie ukraińskich wartości duchowych na własnej ziemi?! Na zdjęciach — sceny z filmu „Tajemnica maestra”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

W departamencie własności intelektualnej zarejestrowano nową postać artystyczną — Chobotarkę. Kijowska artystka Ołesia Kara-Kocia zaludnia świat swoich płócien łagodnymi, zabawnymi stworzeniami w ornamentach wilszańskich skrzypów i kwiatów. Pod względem nastroju jest to pierwotnie czysta epoka dzieciństwa, bo i obrazy adresowane są do dzieci. Chociaż kogo bardziej wzrusza pies w czapce Marii Prymaczenko — starszych czy młodszych wiekiem? Każdy wierzy swoim odczuciom. A w dzisiejszym świecie dzieci często przejmują się nie tylko problemami dorosłego życia, ale też przyswajają jego nienajlepsze maniery, gdzie brutalna siła zajmuje miejsce serdecznego dobra i miłosierdzia. Dlatego coraz częściej młodzi artyści zwracają się ku wizerunkom naszych mniejszych braci, w których personifikują najlepsze cechy dzieciństwa: bezpośredniość i szczerość, współczucie dla słabszych, nawet małe sztuczki i przebiegłość jawią się jako zabawne i służą za pouczającą lekcję dla wyciągnięcia wniosków. Przypomnijmy dla przykładu serię prac kijowianki Tani Horiuszynoj z jej myszkami: Wierą, Nadzieją i Lubą. Jeśli chodzi o obecny cykl twórczy Ołesi Kara-Koci, to artystka zgłębia temat, rozwijając ludowo-dekoracyjne tradycje malarstwa współbrzmiące z Marią Prymaczenko. Przecież wszystkie wydarzenia z życia jej wesołych postaci — podróże po świecie, dziecięce psoty, dziwne przygody — są wplecione w harmonijną kompozycję dekoracyjno-malarską, dlatego nie jest to rysunkowy film czy ilustracja do bajki, a płótno artystyczne. I już na jego motywach dzieci nierzadko wymyślają własne historie Chobotarek. Dlatego wystawa indywidualna Ołesi Kara-Koci „Kroniki Chobotarek” w kijowskiej galerii „Gryfon” zapoczątkowała w okresie przedwielkanocnym. Hanna KOZACZENKO, członkini zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury. Siła bez brutalnego nacisku, radość życia bez sentymentalnego zachwytu i desperacki lot w jedności żywiołów — wszystko to malarstwo Jurija Wintajewa w galerii „Szarm”. Wielka wystawa indywidualna daje możliwość uważnemu widzowi poznania poprzez dzieła samego artysty. Te obrazy opowiedziały nam o człowieku silnym duchem, który zna życie bez upiększeń, w różnych jego przejawach, ale dla

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

KULTURA

stwie. Pani obrazy skłaniają do tych wspomnień. — To mój szczęśliwy pomysł — Chobotarki, bo kiedy tworzysz coś zupełnie innego, bardzo prostego, lakonicznego, jasnego, od tego i życie staje się ciekawsze, weselej robi się na duszy. Na otwarciu robiłam prezentację każdego z obrazów, bo każdy z nich ma swoją literacką wersję, legendę… — …czym zajmują się Chobotarki — podróżują do Londynu czy piją turecką kawę. — Każdy obraz odsłaniałam jak rzeźbę, zdejmując zasłonę. Moi mali współautorzy — dzieci ze szkół muzycznych wykonały swoje kompozycje na instrumentach muzycznych, dzieci opowiadały swoje bajki, niektóre napisały właśnie o Chobotarkach i je przeczytały. Przeprowadziłam warsztaty, jeden z obrazów malowałam prosto na wystawie, to kompozycja poświęcona Wielkanocy. Historia tego obrazu jest taka: dwie Chobotarki, Orysia i Parasia, artystki, jedna z nich jest leworęczna, a druga — praworęczna. Zazwyczaj malują motyle, każda swoje skrzydełko: prawe lub lewe. Ale tym razem malowały kurkę i ta kurka zaczęła znosić pisanki. Oto o tym jest obraz. Malowałam prosto na wystawie, mogli to zobaczyć wszyscy zwiedzający, a co najważniejsze, dzieci. One obok mnie malowały swoje prace, również na konkurs. I kiedy skończę płótno, zajmie ono miejsce w ekspozycji. Tworzenie pisanki i cała symbolika na niej — to tradycja jeszcze przedchrześcijańska. Pochodzę ze wsi Wilszana, która znajduje się w obwodzie czerkaskim, tam wszystkie tradycje są zachowywane. Wieś jest legendarna, bywał tam i Taras Szewczenko, w Steblewie I. Neczuj-Łewycki. To strony pełne ukraińskiej energii, artystycznej. Bardzo lubię tam jeździć i według legendy moje Chobotarki pojawiły się z tamtych lasów. I teraz piszę nie tylko obrazy, ale i książkę o Chobotarkach, już prawie połowa jest gotowa, jest 45 ilustracji, a będzie około setki, planuję wydać książkę, na podstawie tej historii stworzyć film animowany, plany mam grandiozne. — Jeśli zwiedzający wystawę poproszą, żeby postawić choć kropeczkę na obrazie, który Pani tworzy, pozwoli Pani? — Oczywiście, jeśli będzie to autor nie wyższy niż metr dwadzieścia wzrostu… Rozmawiała Wałentyna DAWŁDENKO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

PISANKA Z BARW MOTYLA

w ubiegłym tygodniu szereg ciekawych akcji poświęconych dzieciom. Była to prezentacja każdego obrazu z bajką od autora oraz konkurs rysunków dziecięcych i utworów literackich o Chobotarkach, aukcja jednego obrazu, dostępna dla wszystkich, którzy mają nawet kieszonkowe, projekt „Mój domowy teatr lalek”, symultana szachowa na dziesięciu szachownicach, którą przeprowadziła mistrzyni Ukrainy, medalistka mistrzostw świata, dziewięcioletnia Julia Osmak. A artystka Olesia Kara-Kocja podczas wystawy po raz kolejny przekonała się, że dzieciom bardzo podobają się obrazy. — Bo to ich postać. Dzieci są otwarte, mówią to, co myślą, chcę być bliżej nich. Obrazy są namalowane w dość niezwykłym stylu, to otwarte, jaskrawe kolory. — Jak powrót do Drzewa życia, tylko w innym wymiarze, wzbogaconym o współczesne wyobrażenia, postacie, kolory. To, co daje człowiekowi natchnienie. — Mówią, że moje obrazy poprawiają nastrój. Kiedyś dorosły człowiek kupił ode mnie kilka obrazów naraz, pytam potem: gdzie je Państwo umieścili? Przecież to powinno być w pokoju dziecięcym. A ona mówi: „Umieściliśmy je w głównym pokoju, podoba nam się to. Zdjęliśmy całe klasyczne malarstwo ze ścian i mamy teraz dziecięcy świat”. — Czasami i dorosłym chce się ukradkiem pojeździć na hulajnodze, jak w dzieciństwie, szczerego, niezawodnego, nieznającego zazdrości towarzysza. Zasłużony działacz sztuki, profesor Charkowskiej Akademii Designu i Sztuk, członek zarządu Charkowskiej organizacji Narodowego Związku Artystów Ukrainy Jurij Wintajew jest rzeczywiście całkowicie pozbawiony jakiejkolwiek zarozumiałości. W czasach radzieckich służył w marynarce wojennej i poczucie niezawodnej ochrony podświadomie przeżywa nawet nieznajomy człowiek, przebywając obok niego. Na otwarciu wystawy indywidualnej malarstwa w stołecznej galerii „Szarm” było wielu jego kolegów i przyjaciół, ale też pewna liczba kijowskich artystów z radością poznawała tego doprawdy wybitnego malarza. Choć z wykształcenia podstawowego J. Wintajew jest grafikiem i oczarował historyków sztuki oraz koneserów sztuki swoimi akwarelami, to malarstwo również otworzyło się przed nim szeroko i pełnie. Kiedy z szybkich, a nawet gwałtownych pociągnięć gęstych farb olejnych wyłania się cicha i delikatna przejrzystość wody. Wydaje się, że artysta ze swojego doświadczenia we flocie zna kod lub hasło komunikacji z żywiołem wodnym, niedostępne dla przeważającej większości ludzkości. Ale tak samo niebo, jak i ziemie słobożańskie z monumentalnymi wzgórzami i równinami o pastelowych nastrojach, i krymskie góry, i zaśnieżone lasy mają jakieś bardzo ufne relacje z Wintajewem-malarzem. Jego pejzaże są zawsze uduchowione i jakby fabularne: można odczytać bajkowe relacje między chmurami a drzewami, ptakami czy zboczami wzgórz. A 60-lecie Wielkiego Zwycięstwa artysta — syn frontowca-zwiadowcy — uczcił obrazem „Oczekiwanie”, który reprezentował sztukę plastyczną Ukrainy w Centralnym Domu Artysty w Moskwie. Oj, jak wiele można dopowiedzieć, stojąc w ciszy przed tym obrazem. Ale przecież dzisiaj jego obrazy są dostępne — nie z cudzych słów: można je bez pośrednika zobaczyć w galerii „Szarm”, która pracuje bez dni wolnych od godziny 11.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

SŁOWO TARASA W KAŻDYM LOSIE

Do uwagi naszych czytelników! 12 kwietnia tego roku, w czwartek, o godz. 14.30 w Wielkim Studiu Koncertowym Domu Nagrań i Radiofonii Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy w ramach programu transmitowanego na żywo „Radio „Kultura” przedstawia” odbędzie się prezentacja książki „Taras Szewczenko w moim życiu”. Autorem projektu i redaktorem-redaktorem wydania jest znany ukraiński pisarz Ołeksandr Szarwarok. Przypominamy, że podstawą książki stała się audycja radiowa o tym samym tytule, która była emitowana w eterze na pierwszym programie Radia Ukraińskiego w ciągu 2001 roku. Oprócz wystąpień, które wówczas zabrzmiały w radiu, do książki włączono także wypowiedzi działaczy państwowych, a mianowicie Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki, Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy Ołeksandra Moroza, do których zostaną wysłane zaproszenia na program. Książka zawiera również wspomnienia działaczy społecznych, pracowników nauki i kultury, którzy świadczą o dobroczynnym wpływie twórczości Wielkiego Kobzarza na kształtowanie ich światopoglądu, uczuć narodowo-patriotycznych i smaków estetycznych. Podobnie jak w przypadku podobnych akcji, które odbywały się w ubiegłym roku, do Wielkiego Studia Koncertowego zapraszamy również naszych słuchaczy, którzy będą jednocześnie widzami prawdziwie artystycznego wydarzenia, ponieważ w audycji wystąpią inscenizowane fragmenty utworów Tarasa Szewczenki, a także numery koncertowe z udziałem czołowych artystów Ukrainy oraz orkiestry instrumentów ludowych NRKU. Równocześnie w studiu odbędzie się quiz radiowy, którego zwycięzcy zostaną nagrodzeni książkami i płytami kompaktowymi. Konferencję prasową poprowadzą redaktor naczelny tygodnika „Słowo Proświty”, znana poetka Lubow Gołota oraz przewodniczący Kijowskiej Organizacji Związku Pisarzy Ukrainy, redaktor naczelny czasopisma „Kijów” pisarz Wiktor Baranow. Zatem zapraszamy Państwa, drodzy przyjaciele, do Wielkiego Studia Koncertowego i bezpośredniego udziału w naszej transmisji na żywo „Radio „Kultura” przedstawia”, która będzie nagrywana na wideo z późniejszą wersją telewizyjną w kanale „Kultura”. Adres Domu Nagrań i Radiofonii: ul. Leonida Pierwomajskiego 5-a (trzypiętrowy budynek na podwórzu). Dojście od stacji metra „Kłowska”. Wstęp wolny. Wielkie Studio Koncertowe czeka na Państwa. Telefon informacyjny: 279-37-83.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Odkrycie krymskiej Atlantydy

sztuka wybiera prawdę — piękną, a jednak niepojętą. Człowiek urodzony dwukrotnie ostrzej odczuwa dźwięki, zapachy, kolory… Jurij Wintajew rozmawia kolorem tak, że czuje się na twarzy bryz i słone kropelki morza, zdaje się, także wyczuwalne w smaku, gdy stoi się przed tymi dziełami z kilku plenerów. I dlatego chce się cofnąć nieco dalej, nie odrywając wzroku od płótna, by nie rozpraszać myśli w soczystych, obfitych, jakby zastygłej skały wulkanicznej, pociągnięciach farb olejnych, lecz ogarnąć całym sercem ten cud, który odsłaniał się artyście w zwyczajnych, najprostszych pejzażach. Koledzy nazywają obrazy profesora Wintajewa poematami. Bo rzeczywiście mają w sobie coś epickiego. Pale wystające z wody przypominają ruiny antycznej świątyni, a domki Gurzufu czy innych krymskich miejscowości jakby zbudowano z światła słonecznego zagęszczonego do twardości kamienia. Dziś, gdy zdaje się, że cały świat trzyma się na kobiecich barkach i tylko dlatego nie zwali się ostatecznie, ta potężna atlantyjska zasada w malarskich dziełach Jurija Wintajewa zdradza w nim geny Atlasa. Może i rzeczywiście ktoś z dalekich przodków artysty ocalał z Atlantydy… Dla niego zaś bardziej zwyczajnym strojem są sweter i tricot, a pleneru pod otwartym na wszystkie wiatry niebem są bliższe niż wyrafinowanie stołecznych wernisaży. A jednak ta siła, właściwa ludziom wielkodusznym, przyciąga studentów, których uczy on w Charkowskiej Akademii. Przyciąga również kolekcjonerów, którzy prześcigają się w polowaniu na nowe twórcze wzloty artysty. Zapewne w geografii także kryje się tajemnica, bo Jurij Wintajew urodził się w tych stronach, gdzie Iljа Riepin malował swoich słynnych „Burłaków”. Dlatego nieprzypadkowo w 2000 roku został pierwszym uczestnikiem pleneru w Czuhujewie, na ojczyźnie naszego sławnego rodaka. A ponadto — kierował studencką praktyką plenerową w miejscach Riepina, ucząc młodych artystów tworzenia obrazów fabularnych. Zasłużony artysta Ukrainy Anatolij Zorko, który wiele pracował ramię w ramię z Jurijem Wintajewem, zauważył, że plenery czyszczą nie tylko paletę, lecz także duszę. Nie widział on innego ta-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

“Pamiętajmy przodków i świętujmy razem!” Mądrość ludowa

Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki. Ośmiornica z makaronem. Składniki na 6 porcji: 1 kg ośmiornicy, 100 ml białego wina, 2 cebule, 600 g pomidorów z puszki, 1 laska cynamonu, 15 ziaren czarnego pieprzu, 160 g oliwy z oliwek, 1/2 pęczka drobno posiekanej natki pietruszki, 3 drobno posiekane ząbki czosnku, 500 g makaronu, sól, biały pieprz. Sposób przygotowania: gotować ośmiornicę w winie bez wody na umiarkowanym ogniu, aż puści sok. Następnie pokroić na małe kawałki i dodać drobno posiekaną cebulę, czarny pieprz, sól, biały pieprz, czosnek, pomidory, cynamon, oliwę i kontynuować gotowanie, aż ośmiornica wystarczająco zmięknie. Dodać natkę pietruszki i wymieszać. Oddzielnie ugotować makaron w osolonej wodzie, odcedzić na durszlaku, wymieszać z ośmiornicą i jej sosem, a następnie podawać na stół. Chałwa manna. Składniki na 6 porcji: 250 ml oliwy z oliwek, 250 g kaszy manny, 350 g cukru kryształu, 350 g miodu, 850 ml wody, skórka z 1 pomarańczy lub cytryny, 200 g lekko podprażonych migdałów, mielony cynamon. Sposób przygotowania: wsypać i podgrzać w małym garnku miód, wodę, cukier i skórkę pomarańczową, aż cukier rozpuści się w syrop. Wyjąć skórkę pomarańczową. W innym garnku z grubym dnem podgrzać oliwę i podsmażyć kaszę mannę, ciągle mieszając. Gdy tylko ściemnieje, bardzo ostrożnie wlewać do niej syrop, mieszając, aż mieszanka zacznie odchodzić od ścianek garnka, następnie zdjąć z ognia i dodać 2/3 migdałów. Wylać mieszankę do zwilżonej okrągłej formy z otworem pośrodku. Gdy zastygnie, wyłożyć na półmisek, odwracając formę. Posypać cynamonem i udekorować resztą migdałów. Smacznego! Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do “Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617. Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,38 hrywny, na 3 miesiące — 9,89 hrywny, na 6 miesięcy — 19,18 hrywny. 0 7 0 1 4. 4 820095 780016. UKRAINA I ŚWIAT. Wiosna się nie spóźniła! I my — na ostrzu wydarzeń!!! TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI. ZAPOWIEDŹ

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

OŚMIORNICA PO GRECKU

KUCHNIA ŚWIATA Walentyna DAWIDENKO Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Anatolij POHRIBNYJ, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Ołeksander SZOKAŁO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział kultury Walentyna DAWIDENKO 270-55-57 Specjalny korespondent działu kultury Ołeksandr JEWTUSZENKO 279-39-55 Dział pracy oświatowej Olha SKRYPKINA 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK, Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor dyżurny Ulana HLIBCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.com.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w zakładach „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301214 Nakład ogólny — 34000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Współczesne przepisy tradycyjnych dań greckich są wykorzystywane w kulinariach restauracyjnych wielu krajów Europy. Przecież w ich podstawie leżą naturalne, wysokiej jakości produkty, warzywa, zioła. Jednak przemysł spożywczy nierzadko zmienia oryginał, upraszcza lub nawet zastępuje składniki przepisu. Dlatego przeprowadzenie warsztatów na Ukrainie miało na celu zaprezentowanie prawdziwej greckiej kuchni na bazie typowych produktów narodowych, takich jak oliwa z oliwek, oliwki, ser feta, ryby, zioła, a nawet greckie wino i wódka. Nawiasem mówiąc, zioła, których używają Grecy, rosną również na ukraińskiej ziemi. Pan Dimitris Negris podkreślił znaczenie tej akcji dla obu stron: „Przyjechałem z wielką radością do waszego pięknego kraju i czuję się tutaj bardzo przytulnie. Grecy serdecznie odnoszą się do Ukrainy i jej narodu. Chcemy pogłębić przyjazne stosunki naszych narodów, w szczególności gospodarcze i polityczne. Jest już wiele wspólnych programów i uważamy, że obecnie jest sprzyjający czas na wzmocnienie naszych relacji gospodarczych. Bardzo na to liczymy i wykorzystujemy wszelkie środki, aby zaprezentować nasze najlepsze produkty i zaczerpnąć od was to, co jest interesujące dla naszego kraju. Logika i filozofia, którą wyznajemy w rozwoju relacji gospodarczych, bazuje wyłącznie na partnerstwie. Oczywiście Grecja ma rynki w innych krajach, ale ukraińskiego rynku nie postrzegamy jak każdego innego, chcemy, aby nasze stosunki na tym rynku były obopólnie korzystne”. Prorektor uniwersytetu ds. międzynarodowych Walerij Mykołajowycz Saj zaznaczył, że europejska orientacja uniwersytetu przejawia się w przyjaznych więziach z wieloma placówkami Republiki Greckiej, w szczególności ze znaną siecią hoteli Aldemar, szkołami „Alpejskie Centrum”, z firmami turystycznymi Grecji. „To wydarzenie dla uniwersytetu, ale nie jest ono odosobnione, ponieważ zapoczątkowaliśmy tradycję przeprowadzania warsztatów, przyswajania wszystkich nowości na poziomie światowych osiągnięć i procesu pedagogicznego. Nasi studenci regularnie wyjeżdżają na praktyki, mamy dobre relacje z wieloma uczelniami wyższymi, w szczególności z Atenami, gdzie studenci odbywają staże lub zintegrowane kształcenie. Ta forma współpracy w pełni odpowiada procesowi bolońskiemu. W ostatnich latach przeprowadzono kilka warsztatów z francuskimi szefami kuchni, nasz uniwersytet podpisał memorandum z francuską Akademią Sztuki Kulinarnej, gdzie zamierzamy stworzyć wspólną placówkę edukacyjną. Jest to jeden z kierunków przygotowania specjalistów w dziedzinie kulinariów, biznesu restauracyjnego. Szefowie kuchni tej znanej na świecie struktury już W ramach Dni Grecji na Ukrainie Kijowski Narodowy Uniwersytet Handlowo-Ekonomiczny przeprowadził warsztaty kuchni greckiej. W sali zebrali się specjaliści wysokiej klasy i studenci. Prezydent Ateńskiego Klubu Szefów Kuchni i wiceprezydent Greckiej Federacji Szefów Kuchni Miltiadis Karumbas oraz wiceprezydent Greckiej Organizacji Handlu Zagranicznego, która zajmuje się popularyzacją wysokiej jakości kuchni greckiej, Dimitris Negris zaprezentowali swoim kolegom przepisy KERASMA Greckiej Kuchni Śródziemnomorskiej. dwukrotnie organizowali u nas warsztaty, współpracowaliśmy przy organizacji Francuskiej Wiosny, właśnie kulinarnego aspektu francuskiej kultury, prezentowanej na Ukrainie. Ukraina to rynek, który się rozszerza. Zrozumiałe, że dzisiaj potencjalna siła nabywcza nie jest tak duża, ale jest to rynek, który się rozwija. Dlatego rynek restauracyjny, hotelowy i usług turystycznych jest interesujący dla zachodnich partnerów, a dobrze wiemy, że zarówno Francja, jak i Grecja przodują w tej dziedzinie w Europie. To wzajemny interes: przecież istnieje jeszcze rynek usług edukacyjnych. Nie jest tajemnicą, że konkurencja w tej dziedzinie rośnie, a my staramy się uczyć od nich, ale możemy sprzedawać także własne usługi edukacyjne. Formowane są grupy wykładowców w języku angielskim, niemieckim, na przykład przy przygotowywaniu specjalistów na poziomie MBA już nasi wykładowcy wykładają dla obcokrajowców w językach angielskim i niemieckim. Czyli pociąg jedzie w dwóch kierunkach”. Prezydent Ateńskiego Klubu Szefów Kuchni Miltiadis Karumbas zademonstrował, jak przygotowuje się greckie danie i z jakich produktów. „W Grecji są plantacje takich warzyw i owoców, które możemy wykorzystywać do zdrowego odżywiania. Tutaj zaprezentowano oliwę z oliwek, greckie wino, grecką narodową wódkę ouzo, dwa rodzaje oliwek, morele, narodowy ser. Pochodzenie greckiej kuchni jest bardzo dawne, dzisiaj pokazujemy prawdziwą kuchnię narodową, ponieważ w różnych krajach jest ona wykorzystywana na różne sposoby. Wybrałem dania w przededniu świąt wielkanocnych, a ponieważ większość ludzi pości, więc zaczniemy przygotowywać ośmiornicę i pastę”. Oto kilka przepisów, które zaproponował gość z Grecji.

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn