Pozdrawiam Państwa, zespół redakcji «SP», ze świątecznym świętem Zmartwychwstania Chrystusowego! Niech Boże błogosławieństwo spoczywa nad Waszymi rodzinami i nad naszą Ukrainą, by przyniosło pokój, dobro, miłość i zwycięstwo! Z szacunkiem, Natalia HUMNYCKA, Lwów
Serdecznie pozdrawiamy Państwa i Waszych bliskich ze świetlanym Zmartwychwstaniem Chrystusowym! Z szacunkiem — Zenowija FILIPCZUK, Muzeum Tarasa Szewczenki, m. Lwów
Błękitne zadzwoniły dzwony w zmartwychwstałej wysokości. Ubrał się biały koniku w złote podkowy.
Przy mostku matka stanęła z cichym, jasnym spojrzeniem. Jak złocisty sen, ścieżka ściele się za nim.
O świcie, pamiętam, na łany i fale plesa spadła wieść z raju: — Chrystus zmartwychwstał!
Zenowij FYLYPCZUK
Chrystus zmartwychwstał! Niech szczęście, pokój, światło i dobro rozświetlają Wasze drogi! Olesia OMELCZENKO, Obwód dniepropetrowski
Ze Świętem Świąt przyjmijcie życzenia. Niech spełnią się wszystkie Wasze nadzieje! Niech pachnący będzie wielkanocny placek i na zawsze z Wami będzie świetlana Boża łaska. Chrystus zmartwychwstał! Prawdziwie zmartwychwstał! Z szacunkiem, Tetiana
Drodzy przyjaciele, wesołych świąt Wielkanocnych życzy Wam w imieniu Szkoły Języka i Kultury Ukraińskiej dla cudzoziemców learn-ukrainian.org.ua! Niech Wasz wielkanocny koszyk będzie wypełniony radością, szczęściem i pokojem dziś i zawsze!
Maschinelle Übersetzung
Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert
Досвід чотирьох років останньої війни з Росією дозволяє зробити висновки про причини наших поразок і знайти засоби перетворення їх на перемоги. Спробуємо зробити це не з позицій військового фахівця, а з позицій більш загального, системного “охоплення” проблеми.
Василь КУЙБІДА, професор, доктор наук з державного управління
Для цього російсько-українську війну розглядатимемо у багатовимірному просторі. Для цілей статті обмежимося розглядом конфлікту у двох підпросторах: у першому — Росія і Україна створюють систему конфлікту, який може розвиватися в різних напрямах; у другому — розгортається конфлікт між глобальними акторами, одним з яких є Росія. У перетині цих підпросторів видно, як залежить російськоукраїнська війна від боротьби за планетарне домінування. І що ця війна ведеться на різних територіях в різних формах різними методами. Таким чином ми отримаємо цілісну картину конфлікту, а показником, який відображає його динаміку, виступає напруження. Під цим терміном ми розумітимемо комплекс реакцій держави і суспільства, направлених на мобілізацію їхніх ресурсів (матеріальних, духовних, психологічних) для досягнення у визначеному часовому проміжку на певній території поставлених цілей. Той, хто здатен підвищувати-понижувати напруження (а значить, ескалацію), управляючи конфліктом, провадить його у вигідному для себе руслі. Він завжди ближчий до перемоги.
Неспроможність адекватно відповісти на ескалацію конфлікту прирікає на поразку Подібними інструментами описує логіку стратегії воєнного конфлікту авторитетний американський дослідник Едвард Люттвак. Він розглядає її дію в двох вимірах: “у “горизонтальному”, де супротивники прагнуть відбити і розвернути на свою користь дії суперника (що і надає стратегії характеру парадоксальності), і у “вертикальному”, тобто у взаємодії різних рівнів конфлікту: технічного, тактичного, оперативного рівня театру військових дій і навіть більш високих рівнів, між якими немає природної гармонії” (Luttwak, Ed- ward. Strategy: the logic of war and peace. — The Belknap Press of Harvard University press, 2001; або: Люттвак Э. Н. Стратегия. Логика войны и мира. — “Русский фонд содействия образованию и науке”, 2003. — 590 стр., 11 иллюстраций). Відштовхуючись від цих вихідних теоретичних засад ретроспективно проаналізуємо, як розвивався воєнний конфлікт України з Росією, як російська сторона через ескалацію-деескалацію конфлікту планомірно управляла ним. Спочатку російська агентура разом із активістами проросійських політичних сил почала організовувати антиукраїнські мітинги в східних і південних містах України. Українська влада відповіла організацією альтернативних і достатньо великих мітингів українських сил у Харкові та Донецьку. На мить тоді здалося, що чаші терезів суспільних настроїв почали урівноважуватись. Щоб зруйнувати цей баланс настроїв, до східних областей України з Росії були перекинуті спеціальні загони ФСБ і ГРУ, що очолили силове захоплення адміністративних і воєнних об’єктів в обласних і районних центрах. Паралельно вони здійснювали показовий терор проти українських патріотів, намагаючись цим нейтралізувати активну частину населення. На жаль, тодішня влада України не скрізь спромоглась на адекватну відповідь, — а лише у Дніпропетровську, Харкові, Маріуполі та Одесі, що фактично звузило рамки силового конфлікту до Донецької і Луганської областей. Частину їх території захопили російські спецзагони, сформовані з шовіністів-добровольців з усієї Росії, та збройні загони місцевих колаборантів, які ідентифікували себе з Росією. Розпочалося збройне протистояння з планомірним підвищенням ескалації російською стороною. Для виразності порівняємо поведінку російських і українських військових у схожих ситуаціях. Наприклад, коли українські війська оточили під Слов’янськом великий ворожий загін, очолюваний полковником ФСБ Гіркіним, то на його прохання дати можливість відійти у глиб Донецької області зі зброєю в руках — їм створили спеціальний коридор, по якому ті спокійно відступали. Не вистачало лише дурнуватих чи зрадливих генералів ЗСУ обабіч дороги, які махають феесбешникам на прощання, наче запрошуючи дорогих гостей до нових відвідин. Згодом, коли ЗСУ, Національна гвардія і Добровольчі загони почали операцію з оточення Донецька та Луганська, а також із відновлення контролю над українським кордоном, Кремль одразу підняв планку агресії, перейшовши на вищий рівень ескалації: залучив до війни регулярні частини ЗС РФ. Наше командування, звісно, такого не очікувало. Чого варта лише категорична заборона українським підрозділам відповідати на вогонь російських збройних сил. Навіть під час воєнного конфлікту вони продовжували сприймати росіян союзниками, вчорашніми однокурсниками, приятелями по мисливсько-рибальських утіхах тощо, а не ворогами. Російські регулярні війська спочатку завдали потужного артилерійсько-ракетного удару по всій лінії розташування українських військ, а згодом перейшли в атаку, кілька груп вдарили з тилу, тобто з того відтинку кордону РФ, де до цього не відбувалося збройного конфлікту. Генерал Литвин, командувач сектору “Д”, банально утік з фронту (Юрий Бутусов. Подвиг и трагедия Иловайска. — https://glavcom.ua/publicati- ons/126223-podvig-i-tragedija-ilovaj- ska.html). І не він один. Саме неготовність українського командування до ескалації конфлікту з московською стороною зумовила неправильне планування воєнних дій, дала ворогу можливість діяти несподівано, нестандартно, руйнуючи конфігурацію наших сил і вносячи в них хаос, що зрештою призвело до оточення великої частини українських військ під Іловайськом. У цій ситуації московити діяли агресивно і віроломно: запропонували безпечний коридор для відступу оточеним українцям, але коли ті ввійшли в нього — впритул розстріляли. Воля до перемоги будьякою ціною взяла верх над совєтськими стереотипами “братства народів”: затерте пропагандистське кліше, зручне для уярмлення переможених, виявилося пустим звуком у реальній політиці. Москва зуміла прагматичними діями здобути серйозну стратегічну перемогу і закріпитись на значній частині території України. Із цього стислого викладу вимальовується чітка тенденція: там, де українці спромоглися адекватно відповісти на російську ескалацію — Дніпропетровськ, Харків, Одеса, — там обійшлося порівняно незначними жертвами і територія залишилась за нами; там, де цього не відбулося — ворог закріпився і жертви вже вимірюються десятками тисяч. Бій під Іловайськом оприявив ще одну серйозну проблему: присутність зрадників та дезертирів у наших лавах. Проблема, без розв’язання якої неможливо говорити про створення переможної української армії. Дезертирів необхідно жорстко, із публічним зганьбленням, покарати. І робити це не лише тому, що пролита кров українських воїнів вимагає відплати, але передусім для того, щоб подібного в українській армії більше не повторилося. Нове військове законодавство, нові структури, що здатні провести публічні суди над дезертирами і московською агентурою в тилу, піднімуть на новий рівень духовно-вольовий стан українського війська, посилять його боєздатність. Не еліміновані причини вчорашніх поразок з кумулятивною силою вдарять по нас завтра. І головне, на жаль, сьогодні немає чіткої відповіді на питання: яким чином забезпечити здатність України адекватно відповісти на усіх рівнях можливої ескалації конфлікту — від сухопутних військ до космічної оборони — з Російською Федерацією? А також, чи існують плани заповнення прогалин у нашій обороні? Чи існують конкретні програми подолання технічного відставання ЗСУ від регулярних військ РФ? Стисло кажучи: чи є в українського воєнного керівництва комплексний план оборони за умов повномасштабної війни з Російською Федерацією? І такий план у найзагальнішому вигляді не повинен приховуватися від суспільства. Бо лише жертовна готовність українців до захисту батьківщини, єдність нації й влади дозволить подолати усі перешкоди і переможно завершити цю війну.
Взаємозв’язок регіональної та глобальної ескалації За сто років до того, як поняття “глобальне” стало невід’ємним постулатом політичних досліджень, британський географ Г. Маккіндер у знаменитій доповіді “Географічна вісь історії”, зауважив, що світ увійшов в епоху, коли, образно кажучи, невелика подія на одному континенті може штормовим відлунням накрити інший. Власне, геополітика, одним із засновників якої був і сам Г. Маккіндер, стала однією з перших спроб системно описати політику в глобальному контексті. Сьогодні конфлікти на геополітично значимих територіях одразу трансформуються за значенням у глобальні. Без сумніву, що такою є і російсько-українська війна. Попри те, що прямими учасниками конфлікту тут виступають лише Росія та Україна, за їхніми спинами вишикувались майже всі головні актори світової політики. За останнє десятиліття ми стали свідками послідовного нарощування Кремлем агресивної зовнішньої політики. Такі події, як українсько-російська війна, експансія РФ у Сирії, втручання у виборчу кампанію в США, майже неприхована допомога в модернізації ракетних технологій КНДР — усе це реалізовані спроби Кремля повернути втрачені позиції після розпаду СРСР, який вони ототожнюють з Росією. Готовність РФ до гранично небезпечних конфліктів із потужними світовими акторами базується на впевненості у власній невразливості, що опирається на чотири чинники: володіння ядерною зброєю, ідеологію російського шовінізму, суперечливість інтересів головних глобальних гравців та залежність економік західного світу від російських енергетичних ресурсів. Показником зовнішньополітичної ескалації Кремля є його політика ядерного шантажу (порушення договору про ліквідацію ракет середньої і меншої дальності, прийняття доктрини про можливість превентивного ядерного удару, допомога КНДР у модернізації ракетних технологій тощо). Необхідно визнати, що цей жорсткий і сміливий випад у бік США має конкретну мету. Відомий російський міжнародник Сергій Караганов назвав подібні дії “принципом домогтися деескалації через максимальну ескалацію”. Що у перекладі на звичайну мову означає: змусити США сісти за стіл переговорів про перегляд міжнародного політичного порядку. США цілком виразно усвідомлюють цю загрозу і готові на неї адекватно реагувати. Так “Огляд ядерної політики” за лютий 2018 року, оприлюднений апаратом міністра оборони США, називає Російську Федерацію “потенційним противником”. Документ наголошує, що дії США направлені на донесення до свідомості “потенційних противників” тих катастрофічних наслідків, які їх очікуватимуть за спроби “застосування першими ядерної зброї — чи то в масштабах регіону чи безпосередньо проти Сполучених Штатів”. “Недавні заяви Росії, — зауважує документ, — щодо цієї формуючої доктрини застосування ядерної зброї можна розцінити як зниження Москвою “ядерного порогу”, переступивши який, можна першими застосувати ядерну зброю… Змусити Росію відмовитися від таких ілюзій — стратегічне завдання першорядної важливості”. А зробити це можна, якщо застосувати до Росії нею ж запропонований принцип: “Підвищити гнучкість і різноманіття ядерного потенціалу США, зокрема допустивши можливість використання ядерної зброї малої потужності, важливо для збереження здатності запобігти агресії в масштабах регіону. Це підніме “ядерний поріг” і буде сприяти тому, що потенційні супротивники усвідомлять неможливість отримання переваги за рахунок обмеженої ядерної ескалації, що в свою чергу знизить ймовірність застосування ядерної зброї”. Далі “Огляд ядерної політики” США констатує, що “не існує якогось універсального, що застосовується у всіх ситуаціях, підходу до стримування. З цього випливає, що Сполучені Штати будуть застосовувати оптимізований з урахуванням конкретних завдань гнучкий підхід до ефективного стримування, в залежності від виду противника, характеру загроз і конкретної ситуації”. (Обзор ядерной политики, февраль 2018 — аппарат министра обороны США. — https://me- dia.defense.gov/2018/Feb/02/2001872876/'1/' 1/1/EXECUTIVE'SUMMARY'TRANSLATION' RUSSIAN.PDF). Практичним втіленням “оптимізованого з урахуванням конкретних завдань гнучкого підходу до ефективного стримування” Росії можна вважати воєнну дипломатію Курта Волкера. У його стратегії переговорів з урегулювання російсько-української війни теж проглядається тенденція до ескалації. Так, після чергової малорезультативної зустрічі з В. Сурковим, він заявив, що США не обмежаться постачанням Україні одних лише протитанкових комплексів “Javelin”. Контекстуальним інструментом посилення смислу погрози виступає час його озвучення — нещадний розгром американськими військовими ПВК “Вагнер” і декількох груп російського спецназу в Сирії. Таким чином Кремлю дають недвозначно зрозуміти, що подібний розвиток подій можна спроектувати і в межах Донбасу. Гадаю, що за умови непоступливості РФ американці можуть забезпечити Україну необхідною зброєю у формі ленд-лізу (lend — “позичати” і lease — “здавати в оренду, внайми”) для вирішення цього завдання. Зрозуміло, що вони це зроблять, реалізовуючи власні інтереси. Правда, у перспективному моделюванні розвитку подій існує одна невизначеність: наскільки реально Кремль готовий рухатись до граничного протистояння? Чи здатні чекісти-клептократи поставити на кін усе: або цезар, або ніхто? Це, звісно, питання, на яке ні в кого немає однозначної відповіді. Нам необхідно бути готовими до розвитку подій принаймні у двох напрямах: першому — максимальній ескалації і
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
w formie wojennej rozwiązania konfliktu na terytorium obwodów donieckiego i ługańskiego, a także drugiego — wycofania agresora w wyniku tego, że otrzymane niekorzystne skutki znacznie przewyższą spodziewane korzyści. Ще jeden ważny aspekt metodologiczny: planując przywrócenie suwerenności i integralności terytorialnej Ukrainy, musimy uwzględnić ostateczne cele USA wobec Rosji. Najoptymalniejszym dla Kapitolu wariantem jest przekształcenie FR w „zdalnie sterowaną przyjazną demokrację”. Jak kiedyś pisał Z. Brzeziński: „przeobrażenie Rosji z imperium w państwo narodowe”, w obiekt polityczny, który po pierwsze posłusznie dostarcza zasoby do USA, a po drugie, i to najważniejsze, stanie się amerykańskim sojusznikiem w globalnym blokowaniu Chin. Po realnej zmianie wydarzeń w tym kierunku, a to jeszcze nie wkrótce, USA mogą zacząć wprowadzać zmiany w priorytetach wyznaczania celów. I musimy być na to gotowi. Gotowi zastosować zarówno jawne, jak i „ukryte” własne programy stymulowania wydarzeń w potrzebnym nam kierunku, w tym w realizacji pokojowego porozumienia z Rosją. Ale to temat osobnej rozmowy, podobnie jak plan reintegracji okupowanych regionów.
Wilk, którego bezustannie wywoływała rosyjska propaganda, ma pojawić się na polu geopolitycznym. Na zakończenie podkreślimy, że już dziś Ukraina musi przejść do własnych działań ofensywnych, aby poprzez politykę „maksymalnej eskalacji osiągnąć deeskalację rosyjskiej agresji”. Przede wszystkim należy dokładnie ustalić wszystkie słabe punkty Federacji Rosyjskiej. Następnie, wychodząc z dawnej mądrości „Wróg mojego wroga jest moim przyjacielem!”, rozpocząć pracę nad opracowaniem wraz z przeciwnikami Rosji strategicznych i taktycznych planów działania. Na pierwszy rzut oka wymienimy kilka najbardziej wrażliwych problemów politycznych w RF: oczywiście są to republiki Kaukazu Północnego i Powołżża, regiony zamieszkane przez narody muzułmańskie. Tutaj walka o niepodległość (we wszystkich formach) ma tendencję do wzrostu. Narodowo-wyzwoleńcze ruchy tych narodów potrzebują naszej przyjaznej pomocy. Tym bardziej że Ukraińcy mają pozytywne doświadczenia w tej dziedzinie, na przykład utworzenie przez ukraińską diasporę w czasach ZSRR „Antybolszewickiego Bloku Narodów (ABN)”. Dziś ważne jest, aby pomóc w utworzeniu „Kongresu Uciskanych Narodów Rosji” — struktury, która ideologicznie, organizacyjnie i finansowo postawi na porządku dziennym historyczną konieczność decentralizacji Federacji Rosyjskiej — przekształcenia jej z „więzienia narodów” w demokratyczne państwo narodowe lub szereg niezależnych demokratycznych podmiotów. Należy niezwłocznie podjąć kroki w kierunku zorganizowania systematycznego badania wewnętrznych problemów wroga. Na przykład utworzyć w ramach Narodowej Akademii Nauk Ukrainy — przy udziale SBU, GUR MO i MSZ — dwie akademickie struktury: Instytut Kaukazu i Instytut Powołżża. Nie trzeba nawet szukać dodatkowych zasobów, wystarczy przerozdzielić określoną liczbę etatów z istniejących instytutów humanitarnych na nowo utworzone, a następnie wzmacniać ich działalność konkretnymi zamkniętymi programami z budżetu państwa, w tym na rozbudowę sieci kanałów nadawczych dla uciskanych narodów Kaukazu i Powołżża. To nie jest nowa propozycja, to sprawdzona światowa praktyka. Tak na przykład Stany Zjednoczone miały różne instytuty sowietologiczne, a ZSRR w odpowiedzi na nie utworzył Instytut Ameryki Północnej, Afryki itp., które badały wroga; a rozgłośnie „Głos Ameryki”, „Radio Swoboda”, „Russia Today” do dziś skutecznie realizują zadania walki informacyjnej. Oczywiście w służbach specjalnych trzeba utworzyć odpowiednie struktury, które będą systematycznie pracować w tym kierunku. Należy wychodzić z tego, że konfrontacja z Federacją Rosyjską, która dąży, niszcząc UE, do poszerzenia granic imperium, będzie długotrwała, a zatem potrzebna jest strategia na dziesięciolecia naprzód, mimo wszystkich możliwych taktycznych zwrotów. To trudna działalność, w której musimy dokładnie ocenić nasze możliwości, aby się nie wyczerpać, oraz opracować i wprowadzić w życie plany przygotowań do decydującej bitwy.
Maschinelle Übersetzung
Zgodnie z Ustawą Ukrainy z dnia 13 marca 2014 r. „O Gwardii Narodowej Ukrainy” w państwie utworzono nowoczesną formację wojskową z funkcjami ochrony porządku publicznego, wchodzącą w skład systemu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Ukrainy — Gwardię Narodową Ukrainy (GNU). W jej skład weszły wojska wewnętrzne Ukrainy, ochotnicy i patrioci, którzy stanęli w obronie narodu i państwowości narodowej w jednym z najbardziej tragicznych momentów najnowszej historii kraju, w obliczu zamachów na jej integralność i suwerenność. Biorąc pod uwagę znaczenie i rolę Gwardii Narodowej Ukrainy w wykonywaniu zadań z zakresu zapewnienia bezpieczeństwa państwowego i obrony państwa, ochrony życia, praw, wolności oraz prawnie chronionych interesów państwa, Prezydent Ukrainy P. O. Poroszenko podpisał Dekret nr 148 (18.03.2015 r.), którym Dzień Gwardii Narodowej ustanawia się jako oficjalne święto zawodowe, obchodzone corocznie 26 marca. Jak świętowano ten niewielki „jubileusz” w tych gorących punktach, gdzie obecnie rozstrzygają się losy naszej państwowości? Wołodymyr SEMYSTIAHA, przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Proświtańska grupa kulturalno-artystyczna oraz gwiazdorska grupa agitacyjno-propagandowa, w skład której weszli znani w kraju wolontariusze-artyści i pedagodzy, przebywali tego dnia w zgrupowaniu GNU sektora „D” Południowego Zarządu Terytorialnego Gwardii Narodowej Ukrainy. Zatem jest o czym opowiadać. Uroczyste zebranie oraz koncert świąteczny z naszym udziałem odbyły się w Wielkonowosiłkowskim kompleksie kulturalno-wypoczynkowym w obwodzie donieckim. Na placu przy kompleksie gwardziści zaprezentowali lokalnym mieszkańcom wzory nowoczesnego sprzętu wojskowego, wykorzystywanego przez swoje pododdziały do wykonywania zadań bojowych i specjalnych. Swoje mistrzostwo i wyszkolenie przed rozpoczęciem święta zademonstrowała orkiestra wojskowa jednostki wojskowej 3033, z nagrań odtwarzano ukraińskie pieśni ludowe oraz utwory muzyczne o Gwardii Narodowej Ukrainy, a ustawione monitory wyświetlały filmy wideo o GNU. Imponowała również wystawa fotograficzna „Żołnierska codzienność gwardzistów” oraz zbiór materiałów agitacyjnych GNU. Na sali widowiskowej na scenie — flagi państwowe i flagi GNU. Minutą ciszy zebrani uczcili pamięć tych, którzy oddali za naszą wolność darowane przez Boga życie. Wśród nich znalazło się miejsce także dla „Kobziarza” Szewczenki. Na zakończenie części uroczystej święta darczyńcy chleba z rejonu wielkonowosiłkowskiego wręczyli świąteczne kołacze naczelnikom, dowódcom, kierownikom różnych zarządów terytorialnych oraz zgrupowań operacyjno-taktycznych. Zespoły amatorskie rejonu zaprezentowały kunszt twórczy swoich artystów-amatorów. A zwieńczeniem wydarzenia był występ gości z Kijowa. Dzięki ogromnej pomocy i pracy przygotowawczej Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia Uczestników ATO „Ukraińcy Razem!” oraz jego przedstawicielstwa regionalnego, kierowanego przez Tetianę Dejneho w obwodzie donieckim, mogliśmy wypełnić naszą misję. Wyposażyli oni naszą grupę twórczą w sprzęt materialno-techniczny oraz na prośbę gwardzistów zaangażowali do akcji uczestników Rewolucji Godności, którzy wielokrotnie demonstrowali swój nieprzeciętny kunszt i profesjonalizm w strefie prowadzenia ATO. Mowa o ludowych artystkach Ukrainy, kompozytorce, aranżerce, piosenkarce, wykładowczyni Kijowskiej Akademii Dziecięcej Łesi Horowej oraz piosenkarce, gitarzystce, wirtuozce bandury, docentce Uniwersytetu „Ukraina” Switłanie Myrwodzie. Jako prowadząca wydarzenie artystyczne Łesia Horowa otworzyła program koncertowy autorskimi pieśniami „Nie bój się” i „Taniec”. Switłana Myrwoda akompaniowała sobie na bandurze. Wykonując cover do słów Marka Sablycza „Ciemna noc” oraz znany romans „Grona akacji”, przetłumaczony na język ukraiński przez znanego Petra Bojkę. A szlagier, który stał się ludowym, „Hucułka Ksenia”, wykonany w duecie z Ł. Horową, oczarował gwardzistów. Wysokie wzory poezji obywatelskiej oraz przejmującej liryki intymnej z ust poetki Ołeny Hetmanec (Medwedenko) oczarowały zasłuchaną salę. Żołnierze dowiedzieli się, że poetka to nie tylko proświtańska aktywistka, wolontariuszka, odnosząca sukcesy bizneswoman, ale także niezrównana kierowczyni własnego „Mercedesa”, który dawno przekształcił się w wół roboczy grupy artystycznej. Nic więc dziwnego, że autorskie zbiory poetyckie „Witraże”, „Za granicą”, „Opozycjonista”, „Odbicia” z jej autografami błyskawicznie rozeszły się wśród wdzięcznych wielbicieli.
I znów na scenie S. Myrwoda. Akompaniując sobie na gitarze, oczarowała obecnych „Pieśnią kierowcy ATO” (O. Bałabko, L. Neczyporuk), „Mój syn” (M. Dorożko, W. Nykołyszyn), „Zwabił mnie głóg” (W. Kowtun, L. Neczyporuk). Uzupełniła ją wrażliwa, liryczna, a zarazem pełna energii „Ejra” — Switłana Krawczuk — autorka hitów wielu znanych wykonawców. Zwracając się do gwardzistów, szef prośwician Ługańszczyzny Wołodymyr Semystiaha w imieniu organizacji społecznej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, jego przewodniczącego, deputowanego ludowego Ukrainy I—VI kadencji Pawła Mowczana oraz swoich rodaków z Ługańszczyzny podkreślił, że trudnym, niezwykle skomplikowanym zadaniem jest nie tylko zamknięcie na klucz ukraińskiej granicy z putinowską Rosją, ale także zachowanie życia swoim żołnierzom. Przecież oni są gwarancją integralności terytorialnej i suwerenności państwowej Ukrainy. W. F. Semystiaha opowiedział żołnierzom o ofiarnej pracy państwowotwórczej prośwician-wolontariuszy i wyrecytował wieczne wersy Wielkiego Kobziarza („Naśladowanie 11 psalmu”): Zmartwychwstanę dzisiaj! Dla nich, Ludzi moich zakutych, Ubogich, nędznych… Uwielbię Tych małych niewolników niemych! Ja na straży przy nich Postawię słowo… Zatem na pytania, w związku z czym obecnie wzrosło znaczenie prawdziwego, nasyconego informacyjnie, wzniosłego patriotycznego słowa; dlaczego, za co i za kogo walczymy; jaką rolę i miejsce w tych procesach odgrywa proświtański tygodnik „Słowo Proświty”? Jaką rolę w ukraińskim państwowotwórstwie odgrywają prawdziwa własna historia, państwowy język ukraiński, oryginalność własnego narodu oraz jego duchowość? Jakie fakty świadczą o tym, że rodzime państwowotwórstwo ma ponad tysiącletnią chronologię? Skąd pochodzą nazwy Ruś i Ukraina? Kim są Ukraińcy, Małorusini, chochoły, moskale i kacapy? Dlaczego Rosja nieustannie czyha nie tylko na terytorium, ale także na ukraińską historię oraz duchowo-kulturowe dziedzictwo naszego narodu? — udzielono wyczerpującej odpowiedzi. Dialog pozwolił wyjaśnić to, co najważniejsze! Warto powiązać dzisiejsze procesy z rewolucyjnymi wydarzeniami sprzed 100 lat na Ukrainie i w Rosji. Projekcja na dzisiejsze wydarzenia potwierdza logikę i prawidłowość rozpadu ostatniego euroazjatyckiego imperium. Pod nazwą ZSRR ratowali je rosyjscy bolszewicy-nacjonaliści. Ale biegu historii nie da się zatrzymać. Oto dlaczego zniknięcie ZSRR z mapy światowej cywilizacji putiniści rozpatrują jako największą własną i światową tragedię. A Ukraińcy swoim męstwem dowodzą, że zawsze byli częścią rodziny narodów europejskich i walczą o europejskie wartości demokratyczne, a nie tylko o własne interesy. W celu poprawy pracy socjalno-wychowawczej wśród personelu w pododdziałach zgrupowania NGU „D” w imieniu Sekretariatu OS Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” dowódcom wręczono komplety tygodnika „Słowo Proświty” za 2018 rok, wydania popularnonaukowe I. Bahrianeho, D. Doncowa, Je. Hucała, Je. Małaniuka, M. Melnyka, Ju. MuszKetyka, A. Pohribnego, P. Połtawy, O. Czornohuza, P. Sztepy i innych z biblioteczek „Ukraińskiego żołnierza” oraz „Słowa Proświty”, a także wydania elektroniczne W C Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”: „Historia Ukrainy”, „Język ukraiński”, „Ukraińskie bajki ludowe”, „Zwyczaje narodu ukraińskiego”. Materiały konferencji naukowej „Utrwalenie języka ukraińskiego w edukacji i kulturze” (2017 r.) i in. Na zakończenie wspólnie zabrzmiała nieśmiertelna „Czerwona ruta” Wołodymyra Iwaniuka. W jednym porywie wstała cała publiczność, poświadczając wspólnym śpiewem hymnu niezniszczalność Ukrainy.
Maschinelle Übersetzung
Cywilizowany świat, zwłaszcza kraje Europy, z przerażeniem obserwuje agresywną politykę putinowskiej Rosji, która po rozpadzie Związku Radzieckiego rozpoczęła wojny zaborcze na Kaukazie, w Mołdawii, na Ukrainie, anektując Abchazję, Osetię Południową, Naddniestrze, Krym i część Donbasu, a także prowadzi działalność wywrotową w sferach gospodarczej, politycznej, informacyjnej i innych sferach życia USA, krajów Europy i świata. Cel jest jeden — odrodzić imperium na wzór ZSRR, w celu wzmocnienia wpływu na politykę międzynarodową i ratowania współczesnej Rosji, „sztucznego narodu” — rosjan przed rozpadem, których do dziś nie opuszcza „mesjańska idea” — wewnętrzny pociąg hordy do podbijania, podporządkowywania sobie innych narodów, kradzieży, mordowania, grabieży i panowania [11, s. 9]. Politycy wiodących krajów świata, zwłaszcza Europy, dziś, podobnie jak w XIX—XX w., nie rozumieją i nie doceniają czynnika duchowej natury rosjan, której istotą jest imperialna świadomość, pewność siebie i wyższość, wypełnione bezczelnością i okrucieństwem, mistyfikacją europejskiej historii, które kształtują wewnętrzną i zewnętrzną politykę Rosji. Petro CZERNEHA, doktor nauk historycznych, profesor
Ten wieczny duch moskiewskiego, a od 1721 r. i do dziś rosyjskiego narodu, wyhodowany na imperialnej rusofilskiej ideologii, mitologizacji i fałszowaniu ich historii, spowodował zniewolenie w ciągu 500 lat co najmniej 200 nacji i narodowości, zniszczenie ponad 75 etnosów i tyluż języków, ludobójstwo około 10 mln Ukraińców tylko w latach 1932—1933, rusyfikację i fałszowanie historii, niszczenie kultur zagrabionych narodów, przywłaszczanie ich osiągnięć kulturowych [17, s. 209]. Tylko w ciągu 1850—1897 lat populacja Imperium Rosyjskiego w wyniku zniewolenia narodów Kaukazu i Azji Środkowej zwiększyła się dwukrotnie [18, s. 143]. Natomiast „wielkorusowie” stanowili mniej niż jedną trzecią jego części. Propagując ideologię imperialnej wielkości, mit o pokojowej ekspansji kulturowej, władza wysiłkami inteligencji imperium kształtowała w rosyjskim społeczeństwie atmosferę wyższości i pogardy wobec zniszczonych i zagrabionych narodów, przywłaszczała ich geografię i osiągnięcia kultury, niszcząc i grabiąc zabytki kultury, aby ukryć swoje zacofanie, nienawiść do obcych, opartą na poczuciu własnej inferiorności (niższości). Z kolei ten naród niewolników, twierdzi Custine, „jest istotnie zaborczy i chciwy z powodu nędzy; on w swoim poniżonym poddaństwie pielęgnuje nadzieję rozszerzenia tyrańskiego panowania na innych; sława, bogactwo, których oczekuje, odwracają jego myśli od hańby, w której trwa, a żeby zmyć z siebie niegodziwą ofiarę całej społecznej i osobistej wolności, ta niewolnica na kolanach marzy o panowaniu nad światem” [14, s. 8, 137]. Propaganda imperialnej ideologii, hipokryzja władzy Rosji i „russkich”, idealizacja przez nich własnej wielkości niszczy tożsamość narodową zagrabionych narodów i jest groźną przeszkodą na drodze wzmacniania tożsamości nacji, które wyrwały się z jarzma radzieckiego imperium. Straszliwe skutki polityki rosyjskiego, a potem radzieckiego imperium i putinowskiej Rosji ukraiński naród, kraje Europy i świata odczuwają i dzisiaj. Właśnie tego ducha „russkich” i samodzierżawia genialnie scharakteryzowali w swojej twórczości genialny Ukrainiec M. Gogol i utalentowany Francuz markiz Astolphe de Custine, którzy jednocześnie przebywali w Rosji: pierwszy w ciągu 1828—1851 lat, z nich 10 lat w krajach Europy, a A. de Custine podróżował po imperium w lipcu—wrześniu 1839 roku. Genialny ukraińsko-rosyjski pisarz M. Gogol wyrósł i ukształtował się w ukraińskim środowisku narodowo-kulturowym w otoczeniu malowniczej ojczystej przyrody, humanitarnych tradycji i zwyczajów oraz demokratycznej pedagogiki, tworzył w dobie, kiedy Ukraina była pozbawiona autonomii państwowo-politycznej i przekształcona w prowincję, bezprawną kolonię niewolniczego Imperium Rosyjskiego. Był obdarzony szczególnym artystycznym widzeniem życia, wyostrzonym postrzeganiem i zdolnością przenikania w świat głębokich ludzkich przeżyć. Życiową wiedzę o ludzkiej psychice i zachowaniu Gogol zdobył jeszcze w dzieciństwie: lubił obserwować ludzi, wykrywać i zapamiętywać ich niezauważalne dla innych cechy charakteru i ogólnie stan duszy. W liście do nieznanego adresata pisarz pisze, że według oceny A. Puszkina „…jeszcze u żadnego pisarza nie było tego daru wystawiania tak jaskrawo pospolitości życia, umiejętności nakreślenia z taką siłą pospolitości pospolitego człowieka…” Właśnie wielostronna natura talentu ukraińskiego geniusza ujawniła społeczne i polityczne choroby Rosji, pokazała „…wstrząsające obrazy triumfującego zła i cierpiącej niewinności” [8, s. 120]. Gogol, w odróżnieniu od rosyjskiej inteligencji, której myślenie miało „skłonność do totalitarnych nauk i totalitarnych światopoglądów” [2, s. 93], która kształtowała rosyjską ideę narodową, zmitologizowaną rusofilską ideologię imperialną dla nadania konglomeratowi zniewolonych narodów wyglądu rosyjskiej nacji, dążył do przezwyciężenia skrajności racjonalizmu i odrodzenia duchowości w społeczeństwie, gdzie, według wniosków markiza Custine’a, panowała „samowolna władza monarchy, w armii — niewiarygodne okrucieństwo, w administracji — terror, …w cerkwi — płaszczenie się i szowinizm, wśród szlachty — hipokryzja i świętoszkowatość, wśród niższych klas — ignorancja i skrajna nędza” [16, s. 38]. Ukraiński geniusz w „Martwych duszach”, „Rewizorze” i innych utworach niszczycielsko krytykował karykaturalny biurokratyczny aparat urzędniczy imperium, który naśladował w swoich działaniach „pierwszego ziemianina Rosji” — imperatora Mikołaja I. Pisarz, wiedząc, że rosyjska idea narodowa opierała się na uznaniu absolutnej władzy cara jako nieodłącznego i niezmiennego składnika imperialnych rządów, natomiast twierdził: „Władza monarchy — zjawisko bezsensowne, jeśli nie poczuje on, że powinien być obrazem Bożym na ziemi” [12, s. 227]. Wzywał Rosjan do napełnienia ludzkiego życia sprawiedliwością „Boską, a nie ludzką”, współczuciem, dobrocią, miłością, poświęceniem i innymi moralnymi cnotami, które doprowadzą społeczeństwo do duchowego wyzdrowienia, do piękna, a jeśli nie, to „strachy i groza” czekają Rosję, dlatego że „dumny umysł dziewiętnastego wieku wytępił…” dobroduszność, braterskie stosunki między ludźmi, a „…diabeł wystąpił już bez maski na świat” [8, s. 267—268]. Widmo komunizmu, które krążyło po Europie, przyjdzie do Rosji na początku XX w. i, wcielone w formy komunistycznego reżimu, w ZSRR zniszczy represjami, terrorem, wojnami i głodomorami co najmniej 70 mln osób. Markiz A. de Custine, porażony absolutyzmem władzy cara, wyciąga wniosek, „że w Rosji despotyzm jest na tronie, ale tyrania jest wszędzie” i jemu „wydaje się, że cień śmierci unosi się nad tą częścią kuli ziemskiej.., wśród tego narodu, pozbawionego wolnej godziny na wolności, widzicie tylko ciała bez duszy…” [14, s. 51], czyli takie same „martwe dusze”, które widział M. Gogol. Francuski pisarz, w odróżnieniu od M. Gogola, nie widzi pozytywnej roli moskiewskiej cerkwi prawosławnej w moralnym wyzdrowieniu Rosjan. Ten naród i jego władza, zauważa markiz, do niepoznania skarykaturowali grecką wiarę, zniekształcając ją szamańskim duchem, a „moskiewski grecki kler nigdy nie był i nie będzie niczym innym, jak policją, ubraną w mundury, nieco odmienne od szat świeckiego wojska imperium pod dowództwem imperatora…” [14, s. 140]. Głębokie i trafne obserwacje, myśli i wnioski Custine’a dotyczące skutków despotyzmu i samowoli władzy, która „…rozpuściła cerkiew w państwie, zmieszała niebo i ziemię”, spowodowała fatalne spustoszenia w głębi duszy rosyjskiego narodu: przede wszystkim dziką obojętność wobec świętości obietnic, wobec prawdziwości uczuć, wobec sprawiedliwości czynów, wobec kłamstwa, które triumfuje we wszystkich życiowych sytuacjach. „Życie społeczne w tym kraju — to stały spisek przeciwko prawdzie, a ludzie, którzy widzą Boga w swoim władcy, — wyciąga wniosek on, — czekają raju tylko z łaski Cara” [16, s. 32]. „Kłamstwo, — twierdzi Custine, — jest nierozłączne z tyranią.., każdego, kto zaprzecza w Rosji kłamstwu, śmieje się z bajeczek, krytykuje samodzierżawną władzę, potępia niewolniczą uległość w społeczeństwie, uważają za zdrajcę, a jego działania za zamach na bezpieczeństwo państwa i władcy” [14, s. 141]. „Moskiewska nacja, — wyciąga wniosek autor, — ożywiła tyranię, ona jeszcze kocha ją — tę zbrodnię przeciwko ludzkości.., która degraduje narody aż do ich najdalszych potomków” [14, s. 57]. Na wielkim systematycznym kłamstwie, okrutnej przemocy i terrorze było zbudowane i radzieckie imperium — ZSRR, a dzisiaj takimi samymi metodami i środkami pragnie odrodzić Imperium Rosyjskie reżim Putina, który zaprzecza zagrabieniu części terytoriów Mołdawii, Gruzji, Donbasu w Ukrainie, prowadzeniu wojny w Syrii, operacjom wojskowym i działaniom terrorystycznym przeciwko narodom Rosji dla stłumienia ich walki wyzwoleńczej, a także niszczeniu sił opozycyjnych i wzmacnianiu imperialnych ambicji „russkich”. Gogol jako syn zniewolonego przez Rosję ukraińskiego narodu odczuł na sobie działanie imperialnego mitu, nadmierne, jednak wątpliwe z natury poczucie rosyjskiej tożsamości narodowej, której światopogląd, moralność, tradycje i zwyczaje życia były uderzająco odmienne od ukraińskich. W swoich utworach przeciwstawił duchowe i moralne piękno, pracowitość, miłość do życia swojego gospodarniejszego wolnościowego narodu głupocie, ignorancji, obłudzie i bezduszności nie tylko ziemian, urzędników i duchowieństwa, ale i okrutną rzeczywistość duchowej natury „russkich”. Myśliciel, jak nikt inny, ujawnił „narodowy rosyjski charakter”, „rosyjską głupotę” szczególnie w ich najgorszych przejawach, postawił społeczeństwo „do bariery” [1, s. 196]. Pisarz wzywał władzę niewolniczego pańszczyźnianego imperium, gdzie panowały strach i bezduszność, do duchowej reformy Rosji, do uduchowienia okrutnego cynicznego urzędnictwa, do walki z marnością, „pospolitością”, które panowały w życiu społecznym. Gogol w „Wybranych miejscach z korespondencji z przyjaciółmi”, a także w wielopłaszczyznowych utworach dramatycznych, biorąc z „Nowego Testamentu” główną ideę chrześcijańskiej miłości, był przekonany, że właśnie ona wyprowadzi rosyjskie społeczeństwo ze stanu strachu i płaszczenia się, ambitności, nieprzyzwoitości i kłamstwa: „Boże, daj pokochać jeszcze bardziej ludzi. Daj zebrać w pamięci swojej wszystko co najlepsze w nich, przypomnieć bliżej wszystkich bliźnich i, zainspirowawszy się siłą miłości, być w siłach przedstawić. O, niechże sama miłość będzie mi inspiracją” [3, s. 21]. „Straszną duchową czerń” widzi myśliciel w „russkich” i wzywa ich w „Testamencie” światłem miłości i osobistym przykładem do oczyszczenia i oświecenia od samego siebie i od swojego życia [8]. Natomiast Custine uważa, że chorób władzy i społeczeństwa w Rosji nie wyleczy się samą chrześcijańską moralnością, wszak właśnie imperium, ten „potopowy potwór,.. który… jest tylko więzieniem, klucz od którego trzyma imperator…”, zrodziło okrucieństwo, nieograniczony carski despotyzm, które paraliżują myśl, pustoszą duszę, panują nad życiem i całkowicie niszczą wolność i niezależność człowieka. Przemoc i strach, twierdzi on, ukształtowały w Rosji społeczeństwo, w którym brak szczerych stosunków, szacunku i miłości, „… gdzie nie ma wolności, nie ma duszy i nie ma prawdy” [14, s. 38, 40]. Zwolennik tradycyjnej francuskiej monarchii Burbonów markiz i pisarz Custine wyraził straszną prawdę o carze, możnych, strasznym społeczeństwie Rosji i był daleki od myśli o przejrzeniu i moralnym samodoskonaleniu władzy i Rosjan: „Zwyczaje… tych półdzikusów są i pozostają jeszcze długo okrutnymi… wbrew wszystkim pretensjom” [14, s. 45].
Ciąg dalszy nastąpi.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
przeglądu wymogi wobec struktur państwowych dotyczące wzmocnienia ochrony interesów narodowych i umocnienia bezpieczeństwa w obliczu zagrożeń świata. W odpowiedzi państwo, dysponując odpowiednimi zasobami, wzmacniałoby słabe ogniwa bezpieczeństwa, proponując także obywatelom określone modele zachowań. W ten sposób zapewnia się jedność działań społeczeństwa i państwa. Taki model jest szczególnie aktualny dla ukraińskiego społeczeństwa, które jeszcze nie odnowiło doświadczenia demokracji. W krajach Europy ze starymi demokracjami obywatele już przywykli do odpowiedzialnego zachowania i życia, tradycyjnie dbając o interes państwa jednocześnie z własnym. Czy możliwe jest uchwalenie takiej ustawy przez Radę Najwyższą? Bez wątpienia to wielki problem, bo najprawdopodobniej zostanie uchwalony jeszcze bardziej skomplikowany i przeregulowany wariant na bazie prezydenckiego projektu. Przyczyna jest oczywista: parlament nie zawsze jest zainteresowany bezpośrednim udziałem narodu w tworzeniu własnego bezpieczeństwa, w znacznej mierze reprezentując interesy bogatej wierchuszki, która obawia się wynikającego z tego wzrostu aktywności i odpowiedzialności obywateli. Przecież to nieuchronnie o rząd wielkości ograniczy możliwości wzbogacania się i wpływy nadzwyczaj bogatej wierchuszki, właśnie do europejskich norm. Ograniczenie wpływów oligarchów automatycznie zmniejszy korupcję, którą przeważnie prowokują zewnętrzni konkurenci dla osiągnięcia własnych celów i która jest zewnętrznie inspirowanym zagrożeniem dla bezpieczeństwa narodowego. Zatem od poprawnie sformułowanej Ustawy o bezpieczeństwie narodowym w znacznej mierze zależy nasza szansa na ewolucyjne, bez rewolucji, znaczne udoskonalenie politycznego systemu władzy, zwalczenie korupcji i wzmocnienie instytucji aktywnego społeczeństwa obywatelskiego, co gwarantuje wolności i godny dobrobyt obywateli. dopuszczalne rzeczy od chronionych immunitetem parlamentarzystów i wysokich urzędników. Najwięcej chamstwa skierowano w stronę prezydenta, być może dlatego, że reaguje on zbyt spokojnie, z wielkim napięciem przestrzegając tradycyjnego, ukraińskiego stylu komunikacji. Może warto byłoby mu zdecydowanie powiedzieć porażonej chamstwem części osób publicznych (politykom, ludziom mediów, politologom i sprzedawcom rozrywkowego show): „Opanujcie się! Przecież słuchają was przy telewizorach rodzice i ich dzieci, którym żyć w lepszej Ukrainie!”. Ale nie posłuchają! Odnosi się wrażenie, że Ukraińcy, którzy przeżyli stulecia kolonizacji, czasy głodomorów oraz walki o własną niepodległość, właśnie teraz mogą przepaść w bagnie chamstwa, które już niszczy ukraiński naród jak najnowszy wirus AIDS. Bez pilnego leczenia tej choroby Ukraina nie przezwycięży kryzysu ekonomicznego, a przede wszystkim — kryzysu władzy. Co więcej, kryzys polityczny i problemy ekonomiczne byłyby dla nas niemożliwe, gdyby nasze społeczeństwo nie było dotknięte tą celową dywersją informacyjną — technologią publicznego chamstwa i zabijania ukraińskiej wiary. Musimy przyznać, że dla kogoś z zewnątrz ukraińska ruina jest zawsze korzystna. Bez moralnego kręgosłupa jesteśmy słabi wobec zagrożeń świata, nasza ziemia to terytorium z fantastycznymi perspektywami wzbogacenia się obcych z walutą w kieszeniach. Do przekształcenia Ukraińców w tanią i sumienną siłę roboczą za mało jest niszczyć ukraińską kulturę czy narzucać inny język — każdy nowoczesny naród, w tym Ukraińców, można zniszczyć tylko „znakiem chama”. Więc dlaczego by Ukraińcy nie mieli dać przykładu innym narodom, jak przezwyciężyć chorobę niszczycielskiego chamstwa? Recepta jest prosta — nie być chamem i nie tolerować chamstwa.
Maschinelle Übersetzung
Autor strony Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk. Tak się złożyło, że walczące państwo, którego ludność ma wielkie problemy z przetrwaniem, do tej pory nie posiada systemowej ustawy o bezpieczeństwie narodowym. Powinna to być ustawa ramowa lub fundamentalna, w której zawarta byłaby ideologia, taktyka i strategia ochrony przez ukraińskie społeczeństwo własnego interesu narodowego. Ukraińskie społeczeństwo z jakiegoś powodu jest gotowe w pełni złożyć odpowiedzialność za bezpieczeństwo narodowe na państwo, rozumiane jako funkcja władzy politycznej i urzędników. Przynajmniej tak myślą urzędnicy i deputowani. Byłoby to stosowne w starych sowieckich czasach, kiedy o wszystko dbała KPZR, odgradzając pracowity naród radziecki „żelaznym płotem informacyjnym” od reszty świata. Obecnie wraz z niepodległością otrzymaliśmy ogromną odpowiedzialność za państwo i obywatelski obowiązek ochrony jednocześnie państwa i interesów narodowych. Zdaniem wielu badaczy i analityków, współczesne państwo nie może już rozwiązywać problemów konkurencyjnego przetrwania i bezpieczeństwa bez aktywnego udziału społeczeństwa. Problem bezpieczeństwa stał się globalny w związku z
Chamstwo wśród Ukraińców rozpowszechniło się całkiem niedawno. Obserwujemy tę hańbę w zachowaniu niektórych wpływowych i mniej wpływowych działaczy państwowych oraz polityków, dorobkiewiczów, a nawet przeciętnych wieśniaków, których rodzice czytali im w dzieciństwie biblijną przypowieść o Chamie. To nie tylko nasz problem — cały świat cierpi z powodu zalewu wielolicowego chamstwa. Zaczyna się od zwykłej demonstracji środkowego palca, a kończy na nazywaniu całych narodów wygnańcami świata na ich odwiecznym terytorium. Świat żyje z tym od dawna i fałszywie moralizuje na temat zachowania starożytnego Noego oraz praw Chama do własnego, niezależnego postępowania w kontekście tolerancji i praw człowieka. Moda na światowe standardy demokracji, moralności i praw człowieka jakby zdjęła część grzechu z barków ludzi, a chamstwo otrzymało odpust z woli zwykłego sądu. Świat staje się niemoralny, przyzwyczaja się do chamstwa zasłużonych chamów, także z wyższych sfer. Chamstwo pospólstwa jest nawet kultywowane, zwłaszcza na eksport, jako broń nowej kolonizacji słabszych narodów. Czyżby potrzebny był nam drugi potop światowy, aby po nim można było nazwać chama chamem, nie obawiając się pozwu sądowego za obrazę nieistniejącej czci i godności? Dziwimy się, dlaczego właśnie Ukrainę zjawiska kryzysowe dotykają najbardziej, dlaczego nie szanują nas silne państwa świata i otwarcie poniża nasz odwieczny strategiczny partner, mając nas za cierpliwego słabeusza? Nasza odporność na chamstwo została osłabiona niekończącymi się cierpieniami przodków. I teraz często milczymy, przytakujemy charyzmatycznym i poważanym chamom. W każdym programie telewizyjnym obowiązkowo demonstruje się chamstwo bez cenzury pod adresem narodu ukraińskiego. Prasa i internet pozwalają sobie na bezpośrednią zniewagę instytucji władzy ukraińskiej i Ukraińców. Bojownik z tym, że epicentrum konkurencyjnych zmagań przeniosło się w sferę informacji i finansów. Konkurencja coraz bardziej przybiera hybrydowe i wysokotechnologiczne formy wpływu na podejmowanie decyzji przez jednostkę, na zbiorowe zachowanie ludzi w życiu codziennym i w pracy struktur państwowych. Jest to całkowicie oczekiwany skutek rozwoju procesów globalizacyjnych i technologii informacyjnych. Dlatego ustawa o bezpieczeństwie narodowym powinna stać się drogowskazem dla zachowania społeczeństwa i zadaniem dla państwa, w przypadku przestrzegania którego interesy narodowe będą zagwarantowane w każdej sytuacji na świecie, niezależnie od systemu władzy politycznej, osób polityków i prezydenta. Ten drogowskaz musi posiadać mechanizm częstego korygowania bez ryzyka wykastrowania sensu, gdyż bezpieczeństwo narodowe to nasza niemal codzienna skuteczna reakcja na zagrożenia i wpływy zglobalizowanego świata. Co więcej, fundamentalna ustawa o bezpieczeństwie narodowym powinna posiadać mechanizm gromadzenia państwowo-społecznego doświadczenia ochrony interesów narodowych przed światem jako bazę do doskonalenia odpowiednich artykułów Konstytucji. Zatem projekt ustawy o bezpieczeństwie narodowym musiałby odpowiadać na mnóstwo pytań prostymi zdaniami w języku ukraińskim, operując dostępnymi dla każdego obywatela pojęciami. To otwarty dokument, w przeciwieństwie do zamkniętych aktów podustawowych rządu. Obywatel powinien postrzegać go jako plan wspólnego działania obywatelskiego i współdziałania z państwem. Tekst ustawy powinien przekonująco motywować obywateli do brania odpowiedzialności za państwo, niszcząc wszelkie stereotypy paternalizmu. To ostatnie ma decydujące znaczenie dla globalnego przetrwania państwa i społeczeństwa, gdyż współczesne państwo jest najbardziej podatne na zagrożenia hybrydowe i bez wsparcia społeczeństwa nieuchronnie staje się ofiarą światowej konkurencji. Ta ustawa przede wszystkim powinna pomóc obywatelom i politykom pozbyć się nabytych sowieckich rudymentów — błędnych i szkodliwych stereotypów o tak zwanej przyjaźni narodów, otwierając oczy na świat jako na sztywno konkurencyjne środowisko, w którym wygrywające są tylko wzajemnie korzystne relacje i silna pozycja państwa. Silna pozycja państwa jest możliwa tylko pod warunkiem rozsądnego zachowania obywateli w kwestiach bezpieczeństwa i konkurencji. Tradycji takiego zachowania społeczeństwo ukraińskie jeszcze nie ma, dlatego w ustawie warto jasno sformułować odpowiednie obowiązki obywateli oraz chronione warunki wychowania i odtwarzania narodu. Oczywiście, wszystkie czynniki i warunki samoobrony społeczeństwa warto lepiej zakotwiczyć w Konstytucji i całym ukraińskim ustawodawstwie, ale koncepcyjnie powinno to znaleźć się w ustawie o bezpieczeństwie narodowym. Uważnie czytając prezydencki projekt ustawy „O bezpieczeństwie narodowym Ukrainy”, trudno znaleźć odpowiedzi na nakreślone wyżej pytania. Przeciętny obywatel nie znajdzie w projekcie ustawy absolutnie nic dla siebie — to dość skomplikowana instrukcja dla machiny państwowej, nasycona odniesieniami do innych strategicznych i taktycznych instrukcji, pisana wykastrowanym językiem urzędowo-prawniczym. Jeśli zamiast słowa „Ukraina” napisać neutralne „kraj”, projekt ustawy może być zastosowany dla każdego państwa świata i z którego ani wróg, ani obywatel nie dowie się o sekrecie ochrony interesów narodowych. Prawda, w projekcie ustawy jest wzmianka o chamstwie wpływowych osób i polityków, nie mając możliwości tego przerwać, naród stopniowo się do tego przyzwyczaja, jak przyzwyczajają się do przekleństw dzieci w rodzinie zdegenerowanych pijaków. Przekleństwa i brak szacunku do starszych, do wysokich stanowisk państwowych-symboli stopniowo staje się nową modą stosunków społecznych, masowo rozprzestrzenia się w telewizji i w mediach, podawane jest widzowi jako ultranowoczesna moda. Na przykład w występach „95 kwartału” trudno bywa odróżnić rozrywkowy humor od zwykłego chamstwa. Chamstwo z estrady, trybuny politycznej, ekranu telewizora młodzież odbiera już jako element kiczu, i to bez wątpienia wpływa na sposób zachowania publicznego. Szczególnie jest to zauważalne w zachowaniu młodych i ambitnych polityków, urzędników, deputowanych. Kultura reagowania na wyzwania świata w nowym tysiącleciu jest środkiem określenia godności narodu w oczach świata, dlatego to funkcja nie elity, a pospólstwa. Wielką iluzją jest to, że kulturę kształtują tylko wysokie wzorce twórczości elity artystycznej, dzieła pisarzy, ekspozycje muzealne. Żywa kultura, taka jaka jest, przejawia się w formie reakcji prostego narodu na bardzo nieprzyjemne warunki i wydarzenia w najgorszych, często kryzysowych momentach historii. Dlatego przyczyn szczególnie ciężkiego przebiegu ukraińskiej władzy o zamiarach integracji z NATO i systemem bezpieczeństwa europejskiego, co świadczy o ukraińskiej specyfice i ma spodobać się narodowi oraz Komisji Weneckiej. Jak pokazało doświadczenie reakcji społecznej na agresję Rosji, narodowi potrzebna jest ustawa jako jedyny plan ochrony interesów narodowych, aby nie działać żywiołowo, nie być wolontariuszem i nie zbierać środków dla wojska, dublując funkcję państwa. Projekt ustawy niejasno orientuje naród na własne cele bezpieczeństwa i ma w pełni powierzać własne bezpieczeństwo maszynie państwowej, mając możliwość sprawowania jedynie tak zwanego nadzoru społecznego. To ostatnie jest praktycznie nierealne do wykonania w sposób doskonały. Po pierwsze, aby kontrolować państwo, społeczeństwo musi sformułować swoje cele i środki przestrzegania bezpieczeństwa. Po drugie, kwalifikacje organizacji kontrolujących muszą być nie niższe od kwalifikacji struktur państwowych, a monitoring musi być jakościowy i pełny. Na to nie ma pieniędzy i zasobów żadna organizacja społeczna. Organizacje społeczne są słabe, a nieco silniejsze z nich zazwyczaj są grantojadami. Bez wątpienia organizacje grantowe są podatne na zagrożenia w kwestii bezpieczeństwa, ponieważ w nich nieuchronnie obecny jest interes grantodawcy ze światowego środowiska konkurencyjnego. Wśród ukraińskiej elity nie ma stałej systemowej dyskusji w kwestii bezpieczeństwa narodowego z powodu braku autorytatywnego moderatora. Dyskusja na jakiekolwiek tematy zazwyczaj odbywa się w sieciach informacyjnych, ale nie jest ona systemowa i nie jest chroniona przed wpływami zewnętrznymi. W rzeczywistości organizacje społeczne mogłyby nie kontrolować funkcji obronnej państwa, bo to technicznie nierealne do zrealizowania, a mogłyby formułować obowiązkowe do różnej i kryzysu ekonomicznego należy szukać w sferze moralności społeczeństwa. W każdych ciężkich warunkach człowiek nie powinien tracić tego, co ludzkie, a odczuwać odpowiedzialność za własne słowa i zachowanie publiczne. Nauczyliśmy się żyć bez opieki państwa i z tego jesteśmy dumni, ale w takim razie odpowiedzialność za państwo spoczywa dosłownie na każdym z nas, na naszym zachowaniu publicznym. Już nie przystoi postawa „chata skraju” i dla publicznej oceny działań prezydenta czy państwa trzeba dobierać słowa, nie można mówić byle jak, po chamsku i z pozycji postronnego. Niektórzy uważają, że pokonać chamstwo na szczytach i na dole władzy może nowa ustawa o odpowiedzialności za obrazę godności prezydenta, premiera i urzędników państwowych w służbie. Ta ustawa powinna być jedną z pierwszych po ogłoszeniu niepodległości. Teraz nie będzie ona działać, jeśli sami Ukraińcy nie zrozumieją niebezpieczeństwa kolejnego okresu „ruiny”, którego przyczyną jest postępująca choroba chamstwa. Nazywamy to zwątpieniem, ale utrata wiary jest grzechem chamstwa. Aby pokonać kryzys, trzeba udusić w sobie nie niewolnika, a chama, bo cham skazany jest na wieczną biedę i brak szacunku świata. Kiedyś najpopularniejszym zwrotem kolonizatora do zachodnioukraińskiego wieśniaka było: „Ty, chamie!..” Chamstwo wobec własnego państwa i władzy w czasie skrajnego niezadowolenia radykalnie odróżnia mieszkańca wschodniej kolonii od cywilizowanego Europejczyka — i tym wszystko powiedziano. Niepokoi nieznane dotąd wściekłe chamstwo ukraińskiego pospólstwa. Dotąd państwo i osoby sprawujące władzę można było ignorować, krytykować, wyśmiewać, ale wszystko było po ukraińsku, bez chamstwa i przekleństw. Tak, naród ma zły wzorzec ze strony wielu z tych, którzy pretendują do miana elity politycznej i biznesowej narodu. Zbyt często pod adresem prezydenta czy premiera padają nie-
Maschinelle Übersetzung
Narodowi ukraińskiemu chamski stosunek do bliźniego dotąd nie był właściwy. Młodszy musiał ustąpić miejsca starszemu, nie śmiał spierać się z dziadkiem na równi. Dziś może to wydawać się dziwne, ale młodzieniec nie ośmielał się nawet zapalić papierosa w obecności starszych. A jeśli chodzi o lżenie i złorzeczenie – w ukraińskiej rodzinie tego nie było. Pamiętam, jak czytaliśmy Biblię w rodzinie i zawsze przykro mnie poruszała biblijna opowieść o Hamie, który wyśmiał ojca leżącego pijanego i nagiego na ziemi.
chamstwem, które opanowało przestrzeń informacyjną, od razu staje się „białą wroną”, którą będzie ścigał każdy medialny zabójca, oblewać pomyjami będą najęte pismaki, a nawet stary towarzysz spojrzy za tobą ze zdziwieniem, z żalem wyrzekając: „Stary, ty to jesteś!..”. „Znak chama” staje się wszędzie obecny i modny w glamourowy sposób – psuje to wszelką przyjemność z życia na Ukrainie i psuje młode pokolenie Ukraińców. Chamstwo z pieniędzmi oraz wpływem medialnym i władzą dawno przekroczyło niedozwoloną granicę – wyszło poza granice osobistej wady wychowania, stało się publiczne i sięgnęło już symboli państwa. Pod sarkastycznymi deklaracjami o wolności słowa wkrótce przywykniemy do chamstwa wobec prezydenta, władzy, a zatem i Ukrainy, a to położy „znak chama” także na całym narodzie ukraińskim, na każdej rodzinie z osobna. Jeśli to potrwa, społeczeństwo zostanie podzielone na współuczestników chamstwa i milczących obserwatorów narzuconego nam zła, obcego naszym przodkom. Zmuszeni cierpliwie znosić publiczne
Maschinelle Übersetzung
Mykoła TKACZ, etnolog, członek NSPU, kandydat nauk historycznych, profesor. Zakończenie. Początek w nr 13 z 2018 r. Po ukończeniu uniwersytetu W. Kistiakowskiego jako perspektywicznego naukowca skierowano na staż do Niemiec do laboratorium Wilhelma Ostwalda w Lipsku w celu opanowania badań z teorii dysocjacji elektrolitycznej. Właśnie tutaj gromadzili się najlepsi młodzi fizykochemicy Europy. Po powrocie z Europy do Sankt Petersburga przechodzi do pracy w Instytucie Politechnicznym. I tutaj zakłada pierwszą w kraju pracownię chemii fizycznej i elektrochemii. Z czasem broni rozprawę magisterską i doktorską. Spod jego pióra wychodzi kilka wydań kursu z elektrochemii, które stały się w tamtym czasie jednym z najlepszych na świecie podręczników w tej dziedzinie nauk. W samym środku burzliwych wydarzeń rewolucyjnych wydawało się, że był całkowicie pogrążony w nauce i daleki od polityki. Ale w rzeczywistości tylko się wydawało. Bo oto o czym wyznaje w tym czasie w liście do matki O. I. Kistiakowskiej: „Polityka mnie mało interesuje, ale boję się klasycznej rosyjskiej »podłości«. Całe historyczne życie Rosji jest pełne tej podłości! Jakie historyczne obietnice zostały złożone i nie złamane?! Przypomnijmy Małorosję, Polskę, Kaukaz, Kraj Nadbałtycki oraz Finlandię”. Jakże to aktualne dzisiaj. A my wspominamy Bismarcka, nie pamiętając słów własnych geniuszy. Więc kiedy w Ukrainie zabłysły pierwsze oznaki tworzenia państwowości, Wołodymyr Kistiakowski w czerwcu 1918 roku pod pretekstem delegacji swojego instytutu dociera do Kijowa i razem z braćmi: Bohdanem, prawnikiem-socjologiem i filozofem prawa, profesorem Uniwersytetu Kijowskiego, oraz Ihorem, prawnikiem-cywilistą i ministrem spraw wewnętrznych Ukrainy za Pawła Skoropadskiego, W. Wernadskim, M. Hruszewskim bierze udział w tworzeniu Ukraińskiej Akademii Nauk. I kiedy w listopadzie ją założono — wybrano go na jednego z pierwszych akademików. Organizuje i kieruje przy akademii komisją chemiczno-techniczną. Aktywnie i owocnie pracuje. Ale wydarzenia polityczne zmuszają do opuszczenia rodzinnej ziemi. Początkowo W. Kistiakowski wyjeżdża do Rostowa nad Donem, dalej — do Piatigorska. Tutaj przez dwa lata wykłada na kursach, czyta wykłady. Do Kijowa nie odważył się wrócić, choć miał zaproszenia, a w maju 1922 roku wraca do Sankt Petersburga i obejmuje wcześniej porzucone stanowisko w Instytucie Politechnicznym. Od tego czasu całkowicie pogrąża się w nauce. Nawet o rodzinę nie było jak zadbać. W 1926 roku zostaje członkiem korespondentem, a w 1929 roku — członkiem rzeczywistym Akademii Nauk ZSRR. W 1934 roku z inicjatywy W. Kistiakowskiego w Moskwie utworzono Instytut Chemii Koloidów i Elektrochemii Akademii Nauk ZSRR. Przez pięć lat kierował tym instytutem, a później — był przy nim konsultantem naukowym. W. Kistiakowskiemu przyszło stać się świadkiem trzech rewolucji, dwóch wojen światowych i wojny domowej, powstania i zniszczenia państwa ukraińskiego, Hołodomoru w Ukrainie oraz zniszczenia inteligencji. Więc był wystarczająco ostrożny. Tak, jeśli początkowo W. Kistiakowski korespondował ze swoim siostrzeńcem, białą emigracją Jurijem Kistiakowskim, dzieląc się z nim swoimi zamysłami naukowymi, to już w czasie masowych stalinowskich represji, kiedy ten jako przedstawiciel elity naukowej USA przyjechał do Moskwy, nie odważył się na spotkanie z nim. Władza radziecka godnie oceniła zasługi W. O. Kistiakowskiego jako wybitnego naukowca. Został odznaczony dwoma orderami Lenina. Drugi syn O. F. Kistiakowskiego, Bohdan, był równie spragniony nauk. Ale jednocześnie bardziej emocjonalny i społecznie nieobojętny jeszcze od dzieciństwa. Odbiło się to na jego losie, któremu towarzyszyły liczne rozdroża i niepowodzenia. Pierwsze zdarzyło się jeszcze w młodości, kiedy Bohdana za organizację kółka, na którym omawiano perspektywy i zasady samodzielnej Ukrainy, usunięto z siódmej klasy drugiego kijowskiego gimnazjum. I był zmuszony przejść do innego. Gimnazjum ukończył z powodzeniem. Ale jego, studenta wydziału historyczno-filologicznego Uniwersytetu Kijowskiego świętego Włodzimierza, usunięto z uniwersytetu. Tym razem — podczas wyjazdu w czerwcu 1899 roku do Galicji w celu założenia gazety. We Lwowie gościł w rodzinie I. Franki, był też w jego rodzinnej wsi Nahujowice. Chrzcił syna pisarza Tarasa. Założono także dwutygodnik „Narod”. Ale we Lwowie go razem z towarzyszami aresztowano i zaliczono do osób powiązanych z działalnością rewolucyjną. Według doniesień austro-węgierskiej policji, u aresztowanych skonfiskowano listy od emigrantów z Genewy, Paryża, Sofii, których treść wskazywała na udział adresatów w ruchu rewolucyjnym. Wśród nich także list M. Drahomanowa do Bohdana Kistiakowskiego, w którym ten informował o wysłaniu przez Bukareszt materiałów drukowanych i radził zorganizować w Jassach punkt dla podobnych przesyłek. Na tej podstawie aresztantom postawiono zarzut próby przyłączenia Galicji do Rosji. Aresztantów przetrzymano do 23 października i zwolniono za kaucją. O swoim usunięciu z uniwersytetu Bohdan dowiedział się po powrocie do Kijowa. Usunięto. Tablica pamiątkowa na budynku 14-b przy ul. Antonowycza (Gorkiego), otwarta 20.01.15
było bez prawa do wznowienia i rzekomo za spóźnienie na zajęcia. W styczniu 1890 roku B. Kistiakiwski wyjeżdża do Charkowa, gdzie zostaje przyjęty na wydział historyczno-filologiczny tamtejszego uniwersytetu. Prawdopodobnie nie bez wsparcia D. I. Bahalija, pod kierunkiem którego pracuje nad tematem z historii południowosłowiańskiego prawa epoki książęcej Ukrainy. Jednak rosyjska policja oskarża go o związki polityczne z Austro-Węgrami i ponownie pozbawia go prawa do studiowania na uniwersytecie. Po tym skreśleniu z listy studentów Bohdan wstępuje na wydział prawny uniwersytetu w Dorpacie (Jurjewie, Tartu). Tutaj z głową zanurza się w naukę, uczy się kilku języków obcych. Zbiera materiały dotyczące ruchu społecznego, począwszy od założenia czasopisma „Osnowa”. W szczególności także materiały o swoim ojcu O. F. Kistiakiwskim. Niespodziewanie fascynuje się marksizmem i staje się aktywnym uczestnikiem kółka. W 1892 roku Bohdan wyjeżdża na Ukrainę z zamiarem odwiedzenia ojczyzny przodków w Horodyszczu. Jednak w Poczajowie na Wołyniu zostaje aresztowany za przechowywanie zakazanej literatury i osadzony w więzieniu łukianowskim w Kijowie. Tutaj przetrzymywano go przez pięć miesięcy i zwolniono pod jawny nadzór policji na okres jednego roku oraz bez prawa do studiowania w rosyjskich uniwersytetach przez dwa lata i zamieszkiwania w Petersburgu i Moskwie, a także w Kijowie, Charkowie, Odessie, Jarosławiu. Do czasu zakończenia policyjnych nakazów Bohdan mieszkał w krajach nadbałtyckich. A kiedy skończył się termin zesłania, B. Kistiakiwski wyjeżdża do Niemiec. Tam zostaje przyjęty na wydział filozoficzny Uniwersytetu Berlińskiego. I znów zanurza się w naukę. Tutaj po raz pierwszy poczuł ducha wolnego myślenia naukowego. Po pomyślnym ukończeniu uniwersytetu Bohdan pracuje na uniwersytecie w Strasburgu i uczęszcza na seminaria uniwersytetu w Heidelbergu. Przygotowuje i broni pracę doktorską, uzyskując stopień naukowy doktora filozofii. Ściśle współpracuje ze stuttgarckim wydawnictwem „Wyzwołennia” oraz „Problemy idealizmu”, a w szczególności z P. B. Struwem. Tutaj pisze kilka gruntownych artykułów, które stały się podstawą jego pracy naukowej „Nauki społeczne i prawo”. Swoje artykuły B. Kistiakiwski często podpisywał pseudonimem „Ukrainiec”. W 1897 roku Bohdan wyjeżdża do Petersburga. Tutaj wraz z docentem Uniwersytetu Petersburskiego M. Tuhan-Baranowskim, którego poznał jeszcze w Charkowie, podejmuje się wydawania czasopisma „Nowe słowo”, w którym zajmują się szerzeniem idei „legalnego marksizmu”. Czasopismo zyskało popularność, ale po dwóch miesiącach zostało zamknięte. A M. Tuhan-Baranowski został zwolniony z pracy na uniwersytecie. W Petersburgu krąg znajomych B. Kistiakiwskiego znacznie się poszerza. Uczęszcza na wieczory u P. B. Struwego, gdzie zbierali się znani literaci i uczeni. W szczególności W. Wieriesajew, M. Gorki, M. Kariejew, W. Korolenko, P. Milukow, M. Tuhan-Baranowski. W tym czasie żeni się z Marią Bernsztam – córką znanego pedagoga i ukraińskiego działacza społecznego, członka „Starej Hromady” W. L. Bernsztama. W marcu 1900 roku Marię aresztują za agitację wśród robotników Szlisselburga oraz przechowywanie zakazanej literatury. Na wniosek męża, z uwagi na ciążę, zostaje zwolniona na czas śledztwa i małżeństwo przeprowadza się do Bojarki pod Kijowem na rodzinną daczę. I tutaj 19 listopada 1900 roku Maria rodzi ich pierworodnego syna, Heorhija Kistiakiwskiego. Drugi syn, Ołeksandr, urodził się 13 sierpnia 1904 roku we wsi Chatky w obwodzie połtawskim. W tym samym czasie Maria otrzymuje „ułaskawienie” z prawem do swobodnego zamieszkania. I Kistiakiwscy początkowo wracają do Kijowa. A we wrześniu 1906 roku na zaproszenie kierownictwa Wyższych Kursów Handlowych – do Moskwy. Z czasem zajmuje tam już stanowisko prywatnego docenta na uniwersytecie. Stopniowo odchodzi od wyznawania teorii marksistowskich i staje się jednym z najbardziej przekonujących przeciwników i krytyków tej teorii jako takiej, która zawiera w sobie gwałtowną, niszczycielską istotę. Tutaj wraz ze znanymi dzisiaj filozofami (M. Bierdiajew, S. Bułgakow, P. Milukow, M. Gerszenzon, S. Frank, O. Izgojew) bierze udział w przygotowaniu książki „Wichy”. W artykułach tej książki naukowo uzasadnia się niebezpieczeństwo i błędność rewolucji dla rozwoju ludzkości, broni się przesłanki pierwotności i priorytetowości wartości duchowych nad walką polityczną. Artykuł z „Wich” pod tytułem „W obronie prawa. (Inteligencja i świadomość prawna)”, który zawiera kluczowe filozoficzno-ideowe uzasadnienia teorii B. Kistiakiwskiego o prawnym samoograniczeniu państwa, włączył także do swojej książki „Nauki społeczne i prawo”. W niej gruntownie twierdzi, że bolszewicka idea panowania siły i zagrabionej władzy zamiast zasad prawa jest potworna i niebezpieczna dla społeczeństwa. Z początkiem ukraińskiej rewolucji B. Kistiakiwski przeprowadza się do Kijowa i na podstawie tego artykułu w lutym 1917 roku broni rozprawę doktorską na Uniwersytecie Świętego Włodzimierza. Tutaj otrzymuje zaproszenie i obejmuje katedrę, zostaje wybrany na profesora zwyczajnego prawa, a następnie – zostaje dziekanem wydziału prawnego. Razem z W. Wernadskim oraz braćmi Wołodymyrem i Ihorem Kistiakiwskimi, który w tym czasie wrócił z Moskwy i zajmował już stanowisko Ministra Spraw Wewnętrznych w rządzie hetmańskim, Bohdan bierze udział w organizacji Ukraińskiej Akademii Nauk, reformowaniu szkolnictwa wyższego i placówek naukowych Ukrainy; z ramienia akademii wyjeżdża do Rostowa nad Donem na negocjacje z A. I. Denikinem w sprawie możliwości zachowania UAN w trudnych warunkach. A po przejęciu władzy przez bolszewików w Kijowie wyjeżdża do Krasnodaru (Jekaterynodaru), gdzie obejmuje stanowisko profesora Instytutu Politechnicznego. Ale wkrótce dotknęła go ciężka choroba. Zgodził się na operację pęcherzyka żółciowego, która okazała się dla niego fatalna. I 29 kwietnia 1920 roku B. O. Kistiakiwski, pełen sił i twórczych zamysłów, opuszcza ten świat. Przewrotu bolszewickiego nie zaakceptował również wnuk O. F. Kistiakiwskiego, syn Bohdana – Jurij (Heorhij). To już trzecie pokolenie Kistiakiwskich jako wybitnych osobistości. Po okrutnych zmaganiach wyzwoleńczych, podporucznik Heorhij Kistiakiwski nie uwierzył słodkim obietnicom bolszewickiego dowódcy M. W. Frunzego, rzuca broń i wyrusza parowcem do Jugosławii, gdzie przez pewien czas bazowały oddziały białej armii. A dalej – do Berlina. Tam przy wsparciu moralnym wuja Ihora Kistiakiwskiego wstępuje na uniwersytet na wydział fizyczno-chemiczny. Ale pomocy materialnej wuj Ihor, który w tym czasie mieszkał w Paryżu, niestety nie mógł udzielić. Więc trzeba było dorabiać. Jednak uniwersytet ukończył z wyróżnieniem. Jako utalentowanego naukowca od razu zauważyli go niemieccy uczeni. Jednak władczo podnosił głowę faszyzm. I Heorhij przeprowadza się do USA, gdzie wschodzi jego światowa gwiazda. Tutaj jego badania i odkrycia w dziedzinach kinetyki reakcji w fazie gazowej, struktury cząsteczek poliatomowych, termochemii związków organicznych, właściwości fal detonacyjnych stały się cegłami fundamentu światowej nauki. Po prawej Jurij (George) Kistiakiwski, po lewej Ołeksandr, w centrum Bohdan Ołeksandrowycz Kistiakiwski
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Jego kariera była błyskawiczna. Zaraz po przyjeździe w 1930 roku zostaje docentem, w 1933 — profesorem Uniwersytetu Harvarda, dalej — członkiem rzeczywistym Amerykańskiej Akademii Nauk, później — jej wiceprezesem. A z początkiem wojny — członkiem Amerykańskiego Komitetu Obrony Narodowej (1944—1945). A kiedy w USA przystąpiono do prac nad bombą atomową, Gieorgija (George'a) Kistiakowskiego mianowano kierownikiem wydziału materiałów wybuchowych laboratoriów atomowych w Los Alamos. To według jego, wraz z Oppenheimerem, opracowań została przetestowana pierwsza broń atomowa. Lecz nie jego winą było jej bezsensowne i tragiczne użycie nad Hiroszimą i Nagasaki. Dlatego później stał się jednym z najaktywniejszych zwolenników i bojowników o rozbrojenie nuklearne. I będąc już doradcą amerykańskiego prezydenta Eisenhowera do spraw nauki i technologii, George Kistiakowski zdecydowanie wkracza na drogę walki przeciwko światowemu zagrożeniu atomowemu, bierze udział w licznych akcjach społecznych. I nie schodzi z tej drogi do końca swoich dni. W 2015 roku w wydawnictwie „Jarosławiw Wał” ukazała się powieść Iwana Korsaka „Wybuch na pustyni”. Głównym bohaterem tej powieści jest Gieorgij (George) Kistiakowski. Jeszcze jeden przedstawiciel trzeciego pokolenia uczonej dynastii Kistiakowskich — rodzony brat Gieorgija (George'a), Ołeksandr Bohdanowycz Kistiakowski, pozostał w Kijowie. Jego pasją stała się biologia. Za władzy radzieckiej na rodzinę Kistiakowskich rzucono cień zapomnienia i przemilczania. Nawet miejsce urodzenia protoplasty dynastii uczonych, O. F. Kistiakowskiego, w Ukraińskiej Encyklopedii Radzieckiej (URE), Ukraińskiej Radzieckiej Encyklopedii Sowieckiej (URES) oraz innych radzieckich źródłach informacyjnych zostało podane z rażącym błędem, co przez długi czas przeszkadzało w oddaniu czci tej sławnej rodzinie w jej małej ojczyźnie. Jednak dzięki wytrwałości i naturalnym zdolnościom on również stał się znanym uczonym — doktorem biologii i profesorem Uniwersytetu Kijowskiego im. T. H. Szewczenki, pozostawiając po sobie znaczący dorobek naukowy. Mimo to, mieszkał ze swoją żoną Iryną w mieszkaniu komunalnym. Lecz oto na początku 1960 roku nagle wezwano go do kompetentnych organów i zaproponowano tymczasowe przeniesienie się do oddzielnego mieszkania. Powód — wkrótce miała odbyć się wizyta w Związku Radzieckim amerykańskiego prezydenta Dwighta Eisenhowera. Ale wraz z nim miał przybyć także jego doradca do spraw polityki narodowej w dziedzinie nauki i techniki, profesor Uniwersytetu Harvarda Gieorgij (George) Kistiakowski, rodzony brat O. Kistiakowskiego. Jednak na tymczasową przeprowadzkę zazwyczaj bardzo spokojny i tolerancyjny wobec wszystkich profesor nagle kategorycznie odmówił, oświadczając, że kiedy przyjedzie brat, to będzie go przyjmował tylko w domu, we własnym mieszkaniu. I wtedy władza zmuszona była przyznać oddzielne dwupokojowe mieszkanie małżeństwu Kistiakowskich na Peczersku przy ul. Czeskiej. Co prawda, wtedy bracia się nie spotkali, a wizyta Eisenhowera nie doszła do skutku z powodu zestrzelenia w pobliżu Swierdłowska amerykańskiego samolotu zwiadowczego. Jednak mieszkanie pozostało i w nim jeszcze do niedawna dożywała swoich dni żona Ołeksandra, Iryna. A bracia spotykali się później — w Kijowie i w Bostonie, gdzie mieszkał George Kistiakowski, oraz w Bojarce w pobliżu Kijowa, gdzie była dacza Kistiakowskich i gdzie urodził się Gieorgij. Bywali oni także na podwórzu domu 14-b przy ul. W. Antonowycza, który swego czasu budował i przebudowywał O. F. Kistiakowski. I oczywiście — na Cmentarzu Bajkowym, gdzie spoczywają prochy ich dziadka Ołeksandra Fedorowycza i innych krewnych. Los obdarzył talentem wielu z wielkiej rodziny Kistiakowskich. Tak, syn Ołeksandra Fedorowycza, Julij — uczony prawnik, jako urzędnik ziemski w okresie hetmanatu wniósł swój pozytywny wkład w budowę państwa ukraińskiego; inny syn, Borys — pedagog, botanik, autor podręczników dla szkoły; bratanica Natalia Pawliwna Kistiakowska — ukraińska literaturoznawczyni, współpracowniczka zewnętrzna Komisji Piśmiennictwa Ukraińskiego Wszechukraińskiej Akademii Nauk (WUAN). W Kijowie obecnie mieszka prawnuczka Wasyla Fedorowycza Kistiakowskiego, naukowczyni Tetiana Kyryzij. A w USA mieszka córka Gieorgija — Wira Kistiakowska-Fisher. Ponad 26 lat żyjemy w niepodległym państwie ukraińskim. Ale do dziś nie ma należytego uhonorowania tej potężnej talentami ukraińskiej rodziny. W 1919 roku Ukraińska Akademia Nauk ustanowiła nagrodę imienia Ołeksandra Fedorowycza Kistiakowskiego dla wyróżnienia prac naukowych z zakresu prawa zwyczajowego i obowiązującego ustawodawstwa. Dlaczego by jej nie odrodzić? Albo wprowadzić imienne stypendium studenckie. Staraniami i kosztem towarzystwa „Czernihowskie Ziemlactwo” (lwią część wniósł St. Dowhyj) w Kijowie 20 stycznia 2015 roku przy ulicy W. Antonowycza na budynku 14-b odsłonięto tablicę pamiątkową autorstwa rzeźbiarza Wołodymyra Szczura. Co prawda, o pozwolenie na jej instalację „Czernihowskie Ziemlactwo” i autor tych słów zabiegali aż osiem lat. A we wsi Horodyszcze na Czernihowszczyźnie do niedawna gniła pod deszczami starodawna kozacka cerkiew, w której 23 lata służył ojciec O. F. Kistiakowskiego. I patrząc na nią, znanemu historykowi sztuki Hr. Łohwynowi drżały ręce. Uważał ją za zabytek o znaczeniu światowym. Obecnie cerkiew przewieziono do Muzeum Architektury Ludowej we wsi Pyrohiw. Byłem i pozostaję przeciwnikiem takiego przewiezienia i odbudowy. Teraz w Horodyszczu pozostały tylko zakonserwowane fundamenty cerkwi. A niedaleko dwa krzyże w prawdopodobnych miejscach pochówku Fedora Omelianowycza Kistiakowskiego i jego matki Marfy, które swego czasu ustawiła społeczność wiejska. Na 170-lecie (2003 rok) od dnia urodzin uczonego staraniami towarzystwa „Czernihowskie Ziemlactwo”, Rady Rejonowej w Menie oraz dziekanatu wydziału prawa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. H. Szewczenki na uniwersytecie zorganizowano naukowy okrągły stół. Kijowska profesura na czele z dziekanem odwiedziła także Horodyszcze, spotkali się z uczniami miejscowej szkoły. Towarzystwo „Czernihowskie Ziemlactwo” organizowało kilka wyjazdów delegacji do Horodyszcza, w skład których wchodzili znani uczeni-prawnicy, pedagodzy, krewni Kistiakowskich. W miejscowej szkole otwarto izbę pamięci, dla której z Kijowa przekazano materiały biograficzne i inne z życia sławnej rodziny. Muzeum Krajoznawczemu w Menie przekazano materiały do ekspozycji. Autor tych słów przekazał niektóre materiały także dla Muzeum Diaspory w Kijowie, przy ul. Moskiewskiej 20. W ubiegłym roku w Czernihowie dzięki trosce dziennikarza i działacza „Proświty” Wasyla Czepurnoho jednej z ulic nadano imię rodziny Kistiakowskich. Tylko Kijów wciąż myśli, czy warto należycie uczcić pamięć tej sławnej rodziny. 175-lecie O. Kistiakowskiego w szkole w Horodyszczu. 2008 rok
Maschinelle Übersetzung
Roman TKACZENKO
Opanas Iwanowycz Pohybko (1857–1939) jest bardziej znany w Mołdawii, zwłaszcza w Naddniestrzu, niż na Ukrainie. U nas można natrafić na wzmianki o nim w literaturze o ruchu narodnickim, w publikacjach o rodzimej nauce końca XIX – początku XX wieku oraz w związku z pracą M. Kociubyńskiego w komisji do zwalczania filoksery (Besarabia, początek lat 90. XIX wieku). Nawiasem mówiąc, wspomnienia o Kociubyńskim, które artykuł w Wikipedii przypisuje O. I. Pohybce (Życie i Rewolucja, 1926, nr 7), w rzeczywistości należą do współwieśniaków Pohybki. W siedmiotomowym zbiorze pism Kociubyńskiego wydrukowano kilkanaście listów pisarza do Panasa Iwanowicza. Natomiast listy Pohybki do Kociubyńskiego, niestety, nie zachowały się.
W Mołdawii uważają go za twórcę melioracji Naddniestrza (świadczy o tym tablica pamiątkowa na stacji doświadczalnej w Tyraspolu, gdzie pracował), założyciela naukowo-badawczego instytutu uprawy nawadnianej i warzywnictwa. W 1978 roku ukazał się szkic o życiu i twórczości O. Pohybki, którego autorem jest Walerian Ponomarow, rodem z Połtawy, absolwent Charkowskiego Instytutu Rolniczego. Profesor Ponomarow przez wiele lat pracował w Tyraspolskim Instytucie Pedagogicznym im. T. Szewczenki, a doktorat poświęcił badaniu rozwoju nauki rolniczej w Besarabii. Opanas Iwanowicz był praktykiem-naukowcem. Jest autorem około sześćdziesięciu publikacji, przede wszystkim artykułów popularnonaukowych, broszur-instrukcji i sprawozdań naukowych. Nawiasem mówiąc, artykuł o filoksurze w Encyklopedii Brockhausa i Efrona z 1902 roku zawiera odniesienie do książeczki Pohybki, jednej z pierwszych gruntownych publikacji o tym szkodniku winorośli. To właśnie Pohybko w 1886 roku wykrył pierwszą winnicę w Besarabii dotkniętą filoksurą. Wybitny agronom urodził się we wsi Horobiiwka na Czernihowszczyźnie (wówczas Połtawszczyzna), w pobliżu miasteczka Sribne. Początkowo wydawało się, że synowi kozaka przeznaczone jest kapłaństwo, skoro chłopiec ukończył Romenskie seminarium duchowne (1873), a następnie przez cztery lata uczył się w Połtawskim Seminarium Duchownym. Jednak zafascynował się ukraińskim ruchem społecznym, uczestniczył w działalności Połtawskiej Hromady, doświadczył prześladowań i więzienia. Od tego czasu jego życiowa droga radykalnie się zmieniła. Podjął studia na wydziale przyrodniczym Wydziału Fizyczno-Matematycznego Uniwersytetu Noworosyjskiego. A po ukończeniu uniwersytetu (1882) — skuteczna walka z filoksurą, mączniakiem, szarańczą, nawadnianie pól i melioracja. Za jakąkolwiek pracę by się nie zabierał, Opanas Pohybko w każdym swoim dziele wyczuwał rozległe, twórcze myślenie oraz nieformalny, osobisty stosunek do sprawy. W 1886 roku na obwodowym zjeździe entomologicznym w Odessie Pohybko jako czynny członek Cesarskiego Towarzystwa Rolniczego Południowej Rosji, w obecności wybitnych uczonych O. Kowalewskiego i I. Miecznikowa, przedstawił kompleksową wizję walki ze szkodnikami pól, opartą na własnym doświadczeniu i stażu w Rumunii i na Węgrzech. W szczególności proponował wprowadzenie sieci stacji meteorologicznych, poprawę jakości dróg, co sprzyjałoby rozwojowi winiarstwa, uruchomienie zbytu produkcji, pobudzanie wzrostu kultury pielęgnacji winorośli poprzez wprowadzenie stanowisk ziemskich wędrownych nauczycieli-instruktorów (pomysł zapewne zainspirowany tradycją wędrownych diaków). Większość tych propozycji odrzucono z braku środków. Dzięki jego niestrudzonej działalności zasolone łąki pod Odessą przekształcono w wspaniałe sady i łąki, a naddniestrzańskie nadrzeczne zarośla stopniowo zamieniały się w winnice i ogrody warzywne. Syn kozaka z Horobiiwki został jednym z założycieli Odeskiego Instytutu Rolniczego. Pohybko pozostał świadomym Ukraińcem do końca życia. Na jednej z fotografii widzimy jego dzieci, dziewczynkę i dwóch chłopców, w ukraińskich strojach ludowych. Dzieje się tak mimo że ich tryb życia nie był chłopski, a matka, sądząc po jej panieńskim nazwisku (Maksimowa), najpewniej była Rosjanką. W książce Ponomarowa o ukraińskości Pohybki wspomniano jedynie mimochodem. Tymczasem była to niemal najważniejsza sprawa w całym życiu Opanasa Iwanowicza i z pewnością zasługuje na osobną monografię. Jako członek Odeskiej Hromady znał on ojca ukraińskiej bibliografii Mychajła Komarowa, geografa i ekonomisty Antona Synjawskiego; pod jego skrzydłami w komisji filoksurowej zgromadziło się wielu uczestników „Bractwa Tarasowców”, do którego sam także należał: Kociubyński, bracia Міхновscy (Mychnowscy), Witalij Borowyk, Mychajło Petrenko, Wasyl Andrijewski, Walerij Borżkowski, Petro Herasymenko. „Bractwo Tarasowców” było jedną z pierwszych w Ukrainie organizacji politycznych, które stawiały sobie za cel niepodległość Ukrainy. Świadczą o tym m.in. wspomnienia chłopów i robotników komisji, z którymi Kociubyński prowadził rozmowy: „A najbardziej mówił o oddzieleniu Ukrainy, i żeby prezydent zarządzał naszym krajem”. Brygada pod kierownictwem Kociubyńskiego składała się z horobiiwskich chłopów, których na pracę zaprosił ich zemak Opanas Pohybko. W Horobiiwce Kociubyński i Hrinczenko planowali otworzyć ludową bibliotekę. I „Hromada”, i „Proświta”, a jeszcze wcześniej prawosławne bractwa bardzo przypominają dzisiejszy ruch wolontariacki, a więc historia nie tylko w książkach, lecz także w naszej krwi.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
na Franki), która została wyróżniona dyplomem za najlepszą rolę męską na X Festiwalu Sztuki Teatralnej „HOMO LUDENS” w Mikołajowie i in. Szczególnie polubił aktora Zynowija Symczycza dziecięcy widz. I w jakiejkolwiek roli by występował: króla-bajkopisarza czy dziadka (postacie charakterystyczne dla bajek), dzieci zawsze przyjmują jego wcielenia z zachwytem. Dobry uśmiech, figlarna iskierka, zachrypnięty głos przyciągają ich uwagę i zmuszają do uwierzenia w to, co dzieje się wokół tego bohatera na scenie. W aktorskim dorobku Zynowija Symczycza są także role w kinie. Kolorowa aparycja i arystokratyczna charyzma przyciągały uwagę reżyserów filmowych, zarówno tych doświadczonych, jak i z nowej fali. Szczególnie udaną i współbrzmiącą z własnymi uczuciami jest dla aktora główna rola w filmie młodego reżysera Dmytra Sucholytkiego-Sobczuka „Broda”. Film widzieli już widzowie nie tylko na Ukrainie, ale i daleko poza jej granicami na najbardziej prestiżowych światowych festiwalach filmowych. Podczas VIII Ogólnoukraińskiego Festiwalu Teatralnego „Kołomyjskie Przedstawienia” w 2015 r. godnie uczczono 100-lecie urodzin znanego aktora teatralnego i filmowego oraz reżysera Wasyla Symczycza. W tych dniach swój 70-letni jubileusz świętuje godny syn sławnego ojca — Zynowij Symczycz. Świętuje w bardzo oryginalny sposób — na gościnnych występach w Żytomierzu, gdzie pojawi się przed widzami w roli Andronatiego („W niedzielę rano ziele kopała”). A Zynowij Symczycz kocha i dobrze wyczuwa intonację oraz melodykę poetyckiego słowa. W jedną z jubileuszowych uroczystości przyjaciel rodziny, narodowy artysta Ukrainy Ołeksandr Bystruszkin, przesłał poetyckie pozdrowienia: wiersz „Zakaz”. Olha Zadubriwna zadedykowała wiersz „Monolog syna”. Ale chyba najszczęśliwszą dedykacją życia stała się własna dedykacja sprawie Ojca. Gen aktorski wykiełkował i zaowocował w szczerym dorobku syna. Pan Polikarpow — człowiek pragmatyczny, można powiedzieć, nawet cyniczny. Tak przypomina naszych nowych Ukraińców, którzy są przekonani, że za pieniądze można kupić wszystko. Najwięcej szczerych uśmiechów widzów wywoła zapewne prowincjonalna nauczycielka mademoiselle Cucu (Switłana Sztan’ko). To osoba, która nie zdołała się w pełni zrealizować w prowincjonalnym miasteczku, a pod jej udawaną szorstkością kryje się w rzeczywistości dobre i szczere serce. Ponieważ w spektaklu jest tylko czworo bohaterów, Switłana występuje także w roli autora. A do nauczyciela Marina (Jarosław Ihnatenko) widzowie odnoszą się ze współczuciem i sympatią. Początkowo akcja rozgrywa się w pobliżu dworca kolejowego, a dekoracje zastępuje tylko jedna zwykła latarnia. Natomiast mieszkanie Marina dość dużo mówi o tej postaci, której przed spotkaniem z Moną nie interesowało nic poza astronomią — wszystkie ściany są zaklejone obliczeniami astronomicznymi, na honorowym miejscu portrety Keplera i Kopernika. Wiele o postaciach mówi także ich ubiór. Wykwintny, arystokratyczny u Mony i Griga oraz dość prowincjonalny u Marina i Cucu. A wizerunek Mony został ucieleśniony w specjalnie stworzonym aromacie „Mona”, którego autorem jest perfumiarz Bohdan Zubczenko (BZ Parfums). Te perfumy stały się częścią dramaturgii spektaklu. W przedstawieniu widz zobaczy nie tylko liryczne, ale i ostro komediowe sceny, nasycone ironią i dobrym humorem.
Maschinelle Übersetzung
Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert
Ольга РУДАНЕЦЬ, заслужений працівник культури України, м. Коломия
Чи замислювались ви колиUнебудь, як почуваються нащадки славних, іменитих батьків? Яким чином визнання і слава батька, народна любов до його особистосU ті впливає на становлення, самореалізацію і сприйняття в суспільстві сина? Про ці непрості переживання Зіновій Симчич, син Василя, — провідний актор КоломийU ського академічного обласного українU ського драматичного театру ім. І ОзаркеU вича, міг би розповісти свою правду, правду з перших уст, адже на його долі слава і визнання Батька — народного улюбленця “Захара Беркута” позначилась сповна. Саме завдяки Батькові малий Зенко вперше відчув усю привабливість сцени, утаємничене мовчазне дихання
“Білоголовий чоловік” (“Земля” Ольги Кобилянської)
лаштунків, вдихнув запах театральних реквізитів, пережив захоплення від шкваU лу оплесків після споглядання дійства… Мимоволі був введений у цілком інший світ, якесь паралельне буття — набагато краще, ніж буденна реальність. Тут завжди правда була правдою, а кривда — кривдою. Тут з героїв завжди знімали маски і вони поставали перед глядачем в усій своїй моU ральній і духовній наготі… А ще, будучи вже відомим актором укU раїнського кінематографа в часи ренесанU су українського кіно (період, який ввійде в історію як час поетичного кіно) Василь Симчич був своїм в оточенні таких відоU мих постатей, як Іван Миколайчук, Кость Степанков, Лариса Кадочникова, Іван Гаврилюк, Федір Стригун, Богдан Ступка,
Едуард ОВЧАРЕНКО Фото надане театром
Михаїл Себастіан (1907— 1945) — відомий у світі руU мунський письменник. ДеU бютувавши у драматургії 1936 року ліричною комедіU єю “Гра в канікули”, він відU разу привернув увагу своєю здатністю розглядати драми так званих маленьких людей як події значущі й варті уваU ги. Автор з особливою симU патією ставиться до людей інтелігентних, які часто буU вають беззахисними перед суспільством. П’єсу “Безіменна зірка” написав 1942 року. Вперше глядач побачив її через два роки у Бухарестському театU рі “Альгамбра”. Сьогодні вона представлена в реперU туарах багатьох театрів світу, а в Україні постановки п’єси йдуть у КиєU ві, Харкові, Львові, Дніпрі та інших містах. Ця історія сталася у першій половині минулого століття в одному румунському містечку, в якому є лікарня, суд, поліція, залізнична станція, повз яку, не зупиняюU чись, проходять швидкі потяги. Тут є гімU назія, в якій працює сувора мадемуазель Куку і пан Марін, який не просто викладає астрономію, а живе цією наукою. Та все ж
Юрій Іллєнко, Сергій Параджанов, Еміль Лотяну, Леонід Осика, свідком приятелюU вання і дружби з якими був і син Зіновій. Ці зустрічі і спілкування стали для нього еталоном стосунків творчих особистостей. Їхні дискусії й дружні навколомистецькі бесіди, відвідини і розмови в родинній садибі Симчичів впливали на емоційноU естетичний світ юнака, який шукав свою стежку в житті і в мистецтві. Але були й інші аспекти впливу посU таті батька на формування сина. Талант самородка і та висока планка, якої сягнув батько в акторській саU мобутності, для Зіновія завжди були мистецькою вершиною, підкорити яку дано не всім і схоU дження до якої триває до сьогодні. СимчичевіU молодшому не раз хотіU лося подумки вистрибU нути з цього прожектора батькової слави і сказати всім: “Ось я, справжній, самодостатній, такий, як є, а не такий, яким ви хоU чете мене бачити. СприйU майте мене саме таким: не за батьковими заслугаU ми і мірками, а тільки за тими творчими потугаU ми, які можу подарувати і дарую цьому світові я”. Він і сьогодні шукає свій стиль, свою методу акторського самовираU ження, второвує особисту стежку до верU шин досконалості. І ці пошуки, і ця стежU ка не завжди були рівними і легкими, як і доба, в якій випало народитись і пережиU ти своє становлення. Народився Зіновій Симчич у нелегку післявоєнну пору — 30 березня 1948 року. Прикарпаття і Галичина ще відчували на собі останні подихи національноUвизвольU ного спротиву комуноUбольшевицькому режиму і за це потерпали від визиску з боU ку каральної машини, від переслідування всього, що ідентифікувало себе з українU ськістю. Під особливу підозру потрапила українська інтелігенція. Цілком законоU мірно, що і родина Симчичів постійно буU ла під прицілом, але, попри все, зуміла зберегти в собі ту синівську відданість,
не буває правил без винятків, а тим паче у романтичній комедії. Одного спекотного вечора швидкий потяг зупинився і з нього вийшов безквитковий пасажир… “Безіменна зірка” — зворушлива, краU сива і романтична історія про зустріч проU вінційного вчителя і світської красуні. ЇхU ня любов виникає, як раптовий зорепад, що пролився на маленьке містечко. Тонка, вишукана комедія про наївного вчителя і той національний ген, який передався від батьків дітям. Потяг до мистецького світопізнання Зіновій розпочав з музики. Паралельно з навчанням у загальноосвітній школі заU кінчив музичну школу по класу скрипки. Здобув педагогічну освіту і 28 років житU тя присвятив педагогічній праці. Загалом його біографія мало чим відрізняється від біографії середньостатистичного громадяU нина колишнього союзу РСР тих часів: школа, служба в армії, праця за направU ленням вишу. Не кожному вдавалося після такого умисного міграційного перерозпоU ділу (особливо, коли йдеться про вихідців з родин галицьких інтелігентів), повернуU тись до рідного села чи міста. Але ЗіновіU єві це вдалось, і останні 25 років педагоU гічної праці минули в музичній школі № 1 м. Коломиї. За роки викладання гри на скрипці була участь у багатьох пресU тижних конкурсах і фестивалях, здобуто немало нагород і відзнак, започатковано цікаві творчі проекти і музичні колектиU ви. Спробував навіть реалізувати свої творчі поривання на посаді директора НаU родного дому м. Коломиї впродовж 4 років. А що ж театр? Усі ці пошуки і життєві стежки, однак, не затерли і не дозволили зачерствіти живучому акторському геноU ві, який, очевидно, отримав стійкий імуніU тет від батька. І рано чи пізно він мусив прорости і виокремитись із того загалу мистецьких уподобань, якими було насиU чене його життя. Уже переступивши межу піввікового рубежу, в повному розквіті життєвих сил і творчого натхнення, на запрошення директора Коломийського театру Дмитра Чиборака вийшов на сцеU ну, на яку ще дітваком привів його батьU ко. За 18 років сценічної діяльності зіграв чимало ролей, пережив немало сценічних доль і різножанрових перевтілень. ГлядаU чам запам’яталися: “Сотник” у виставі “Вій” М. Гоголя; Кирило Шпак (“На миU лування нема силування” Г. КвіткиUОсU нов’яненка); “Несміливий” (“Нелегалка” А. Крима); “Білоголовий чоловік” (“ЗемU ля” Ольги Кобилянської); “Пан ДульU ський” (“Мораль пані Дульської” Г. ЗаU польської); “Дід” (“Гуцульський рік” Г. Хоткевича); “Андронаті” (У неділю рано зілля копала” Ольги Кобилянської); “ГерU ман Гольдкремер” (“Боа Констріктор” ІваU
Зіновій Симчич (син Василя) — провідний актор Коломийського академічного обласного українського драматичного театру ім. І. Озаркевича днями відзначає свій поважний ювілей — 70-річчя від дня народження.
Afisz Kijowskiej Akademickiej Pracowni Sztuki Teatralnej „Suzirja” wzbogacił się niedawno o liryczny spektakl „I niebo, i ziemia” na podstawie sztuki M. Sebastiana „Bezimienna gwiazda”. To opowieść o dziewczynie-widmie, która niczym iskra przemknęła przez życie głuchego miasteczka i jego mieszkańców. To spektakl o tym, że łatwiej odkryć na niebie nową gwiazdę, niż zrozumieć i zatrzymać przy sobie ukochaną na ziemi… Nowa inscenizacja stała się reżyserskim debiutem zasłużonej artystki Ukrainy Julii Wołczkowej. Reżyserka skróciła sztukę i zmniejszyła liczbę postaci. Nadało to spektaklowi większego dynamizmu i właśnie taki wariant idealnie pasował do przytulnej sceny „Suzirja”. Jednocześnie pani Julia wykonuje rolę Mony. Ten wizerunek jest głównym w inscenizacji. Odnosi się wrażenie, że gra ona własny los, tak naturalna na scenie jest jej bohaterka. Aktorce udało się subtelnie oddać wewnętrzny świat postaci. W jej wykonaniu Mona to niezwykle romantyczna natura, która zawitała do prowincjonalnego miasteczka z innego świata, a być może nawet z innej galaktyki. W przeciwieństwie do niej Grig w wykonaniu Vadi
Maschinelle Übersetzung
W Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego trwa wystawa indywidualna młodego artysty Romana Petruka „Rytmy milczenia”. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora „Artysta zanurza nas w rytmy milczenia, w których wszystkim dobrze znane twarze zaczynają „rozmawiać” z widzem językiem wieczności. Malarz mistrzowsko oddaje najsubtelniejsze mikroniuanse stanów wewnętrznych człowieka, to rozrywając przestrzeń zgeometryzowanymi ekspresyjnymi liniami, to rozpuszczając obraz w mistycznie nieokreślonej gamie uniwersalnej harmonii. Zaczynamy rozumieć „język” spojrzeń, gestów, podłączamy się do rozumienia sensu milczenia, w którym, niczym w lustrze, pojawia się odbicie tego, co prawdziwe, nieprzemijające. Roman Petruk zatrzymuje czas, w którym każdy z nas może usłyszeć rytmy własnego serca, odrywając się od codziennych trosk i zanurzając w kontemplacji obrazu „innego”, obrazu, w którym spotykają się „spojrzenia” przeszłości, teraźniejszości i przyszłości” — tak scharakteryzowała twórczość artysty kuratorka wystawy „Rytmy milczenia”, doktor nauk filozoficznych Switłana Stojan. Przyszły artysta urodził się w Łucku. Maluje od kiedy pamięta. W rodzinnym archiwum zachowały się rysunki 3-letniego Romana. Ukończył Łucką Szkołę Plastyczną (nauczyciel L. Mańko) oraz Pracownię Malarstwa i Kultury Sakralnej Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury (kierownik — prof. M. Storożenko). Obecnie jest asystentem-stażystą w Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury (kierownik — docent O. Cuhorka). Pierwsza wystawa indywidualna artysty odbyła się w 2010 roku w siedzibie Wołyńskiej Organizacji Narodowego Związku Artystów Ukrainy i składała się z portretów o wymiarach 20x20. Koncepcja tej wystawy została określona jako kwadrat. Od tego czasu artysta wziął udział w ponad 50 ogólnoukraińskich i międzynarodowych wystawach oraz plenerach. Stworzył ponad 400 prac malarskich i graficznych. Jego dzieła znajdują się w zbiorach Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, kolekcjach prywatnych i muzealnych na Ukrainie oraz za granicą. Roman Petruk pracuje w dziedzinie malarstwa, grafiki, sztuki monumentalnej i sakralnej. Jedno z centralnych miejsc w ekspozycji zajmuje portret Mykoły Storożenki. To człowiek, który był dla Romana nie tylko nauczycielem, ale i przyjacielem. Ten wybitny artysta do ostatniego dnia pracował z uczniami i oddawał im siebie. Na innym portrecie znajduje się Wasyl Czebanyk, który już ponad 40 lat odradza ukraiński alfabet. Zaprezentowany portret to wspólna praca Romana z Wasylem Czebanykiem. Oprócz wizerunku artysty na obrazie można zobaczyć elementy kaligrafii z jego alfabetu. Obok znajdują się portrety artystów: Iwana Kowtoniuka, z którym Roman również miał okazję współpracować; Wiry Barynowej-Kułeby, która wysławia w swoich dziełach ukraińskie zwyczaje; Wasyla Hurina, który szczególnie subtelnie odczuwa ukraiński pejzaż. Taras Kompaniczenko inspiruje artystę swoją muzyką i działalnością na rzecz odrodzenia ukraińskiego baroku. Są tu również szanowani przez R. Petruka aktorzy — Ołeksandr Piskunow i Switłana Kosołapowa. Na honorowym miejscu znajdują się portrety rodziców artysty. A na autoportrecie Roman przedstawił siebie w huculskim stroju. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora Wołodymyr Nemyra urodził się we Lwowie. Ukończył Lwowski Państwowy Instytut Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej, wydział ceramiki (obecnie Lwowska Narodowa Akademia Sztuk Pięknych). Jego nauczycielami byli Roman Selski i Zenowij Flinta. W 1993 roku wyemigrował do USA, mieszkał w Chicago, Nowym Jorku, Cleveland. Światopogląd artysty kształtował się pod wpływem ukraińskich artystów-modernistów Grupy Nowojorskiej: Jurija Sołowija, Mychajła Dzyndry, Emmy Andijewskiej, którzy tworzyli w USA jeszcze w latach 60.—80. ubiegłego wieku. Razem z żoną — rzeźbiarką Kateryną Nemyrą, zorganizował tam centrum artystyczne „Switłycia”, wokół którego skupiała się twórcza młodzież. W 2008 roku powrócił na Ukrainę. W. Nemyra jest autorem wystaw indywidualnych zarówno w naszym państwie, jak i za granicą. Dzieła artysty znajdują się w muzeach i kolekcjach prywatnych wielu krajów świata. „Artysta ma swój oryginalny charakter pisma. Dla poważnego twórcy jest to bardzo ważne. Jestem pewien, że ta wystawa stanie się zauważalnym zjawiskiem na twórczej drodze wystawienniczej artysty” — zaznaczył, otwierając wystawę, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, dyrektor Dyrekcji Wystaw Ihor Wołoszczuk. „Dziełom Wołodymyra Nemyry przypisana jest zachodnioukraińska rytmika. W płótnach artysty widać impulsywne, emocjonalne przekazywanie koloru. Wśród zaprezentowanych prac...
Maschinelle Übersetzung
Galeria Obrazów w Makarowie na Kijowszczyźnie, założona z inicjatywy zasłużonego artysty plastyka Ukrainy Anatolija Marczuka, obchodzi 15-lecie istnienia.
Stanisław BUSZAK, historyk sztuki, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy
Ten ośrodek kultury powstał w marcu 2003 roku. Dwa lata później Anatolij Marczuk przekazał tu własną kolekcję — 80 dzieł sześćdziesięciu ukraińskich artystów. Właśnie one stały się podstawą zbiorów galerii. Dziś prezentowanych jest tu już ponad 300 wysokiej jakości dzieł artystów znanych daleko poza granicami Ukrainy, wśród nich ludowi i zasłużeni artyści Ukrainy, akademicy i profesorzy uczelni artystycznych, laureaci Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, innych prestiżowych nagród, laureaci ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów, utalentowani krzewiciele sztuk plastycznych.
Wśród artystów, których prace zdobią Galerię Makarowską, są: klasyk światowej grafiki Heorhij Jakutowycz, Prezes Narodowej Akademii Sztuk Andrij Czebykin, wybitny mistrz ukraińskiej kaligrafii Wasyl Czebanyk, ilustrator utworów Mykoły Gogola i Mychajła Stelmacha Mykoła Kompanjec, klasyk ukraińskiej grafiki Wołodymyr Kutkin, twórca pierwszych banknotów niepodległej Ukrainy Wasyl Łopata, autor wielu jubileuszowych monet i znaczków pocztowych współczesnej Ukrainy Mykoła Kocubej, autor pomników Heleny Teliha, Leonida Bykowa i Włady Horodeckiego Wasyl Szczur, malarz, grafik, założyciel galerii Anatolij Marczuk oraz wielu innych znanych mistrzów pędzla i dłuta.
Ekspozycję galerii otwiera graficzny portret Świętego Dymitra Rostowskiego (Danyła Tupała), wykonany przez znanego ukraińskiego grafika i kaligrafa, zasłużonego działacza sztuk Ukrainy Witalija Mitczenka. Galerię zdobią również graficzne rzeźbiarskie portrety Bohatera Ukrainy Anatolija Pałamarenki, stworzone przez Anatolija Marczuka i rzeźbiarza Ołeksandra Macjuka, znanego kompozytora Wiktora Stepurka (dzieło A. Marczuka). Wizerunek samego założyciela galerii w brązie odtworzył Wołodymyr Szczur. Prezentowany jest tu także projekt rekonstrukcji Makarowskiego Zamkowiska, wykonany przez Michajła Dmytrowa we współautorstwie z Anatolijem Marczukiem w celu odbudowy historycznego rdzenia Makarowa. Projekt ten wielokrotnie prezentowano na wszystkich szczeblach władzy rejonowej, otrzymał pochlebne opinie, lecz do dziś sprawa nie ruszyła z miejsca.
Ideę utworzenia Makarowskiej Galerii Obrazów w swoim czasie poparli przedstawiciele inteligencji i kierownictwa rejonu. Były zastępca przewodniczącego Makarowskiej Rady Rejonowej Anatolij Sołomenko pomógł znaleźć pomieszczenie dla galerii, która umieściła się na drugim piętrze Makarowskiego Domu Kultury Rejonowego (RBK), oraz przeprowadzić remont. Kijowski biznesmen Jurij Waskewycz i ówczesny przewodniczący rejonowej administracji państwowej Jurij Zabela pomogli znaleźć środki na oprawienie dzieł sztuki — wykonanie ram, wycięcie szkła do prac graficznych, przygotowanie podstawek pod rzeźby, gablot muzealnych i szaf na książki, w których przechowywane są katalogi artystów.
Stałą pomoc galerii okazuje także były przewodniczący osiedlowej rady Makariwa, a obecnie przedsiębiorca Ołeksandr Iwaszczenko. Właśnie on wraz z A. Marczukiem w 2010 roku zapoczątkował plener „Makariw i makariwcy”. Obrazy powstałe podczas tych plenerów stają się eksponatami galerii.
Galerię odwiedzali goście z Polski, Niemiec, Białorusi, Rosji, Francji, Wielkiej Brytanii, Austrii, Bułgarii, Kanady, USA, Australii. Swoje wrażenia w księdze pamiątkowej zostawili Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko, artyści ludowi Nina Matwijenko, Bohdan Beniuk, Ołeksandr Trofimczuk, Ludmiła Makowecka, Wołodymyr Łukaszow, zasłużony działacz sztuk, poeta-pieśniarz Mykoła Łukiw, znany działacz społeczny, szewczenkolog Ihor Lichowy, przewodniczący NSPU Michajło Syдорżewski, przedstawiciele kierownictwa NSChU Petro Zykunow, Wołodymyr Zinczenko, Anatolij Frołow i inni.
Maschinelle Übersetzung
W Centralnym Domu Artysty NSHU otwarto indywidualną wystawę artysty grafika, malarza, członka NSHU Wołodymyra Niemyry „Neologizmy”.
...bije guculski tryptyk” — opowiedział prorektor ds. naukowych Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy Ostap Kowalczuk. „Bardzo trudno, a zarazem ciekawie jest być w jednym domu z kilkoma artystami. Pytają nas, gdzie są wasze katalogi, gdzie spisy prac, informacje o twórczości. Przyznaję, że po prostu nie mamy na to czasu, bo chce się malować nowe obrazy. Niedawno rozmawiałam z ministrem kultury Ukrainy: „Już zaczęliście podnosić ukraiński teatr i kino. Pomyślmy już też o artystach, bo na to zasługują”. Razem z Wołodymyrem stworzyliśmy projekt „Wschód-Zachód. Jedność”. W ramach tego projektu, który zainicjowaliśmy w 2016 roku, teraz otwierana jest dziewiąta wystawa. Objechaliśmy Enerhodar, Zaporoże, Mariupol, Kropywnicki, inne miasta. Przez ten czas wzbogaciliśmy się twórczo. Po kijowskiej wystawie planujemy ponownie zanurzyć się w pracy. Ukraińscy artyści, którzy byli reformatorami i dali silny impuls do rozwoju sztuki europejskiej i amerykańskiej, emigrowali za granicę lub zostali zniszczeni. U nas, niestety, zerwał się kontakt między tymi artystami-nowatorami, którzy byli potężnymi generatorami idei w latach 20.–30. ubiegłego stulecia. Jednak mamy nadzieję, że uda nam się go odrodzić, bo mamy silne siły i mocne szkoły: kijowską, lwowską, charkowską, odeską. Musimy się komunikować, mieć więcej platform, na których mogliby prezentować swoją twórczość, a także wykwalifikowanych krytyków sztuki, którzy analizowaliby ją profesjonalnie” — podkreśliła rzeźbiarka, pisarka, żona W. Niemiry, pani Kateryna. „Wcześniej moje prace przekazywały energię przedmiotów, domów, ludzi. A w tym okresie twórczości chciałam przekazać stan swojej duszy. Stale reaguję na wydarzenia w moim państwie, na mojej ziemi. Czy były jakieś sukcesy, czy była bieda, czy do kogoś przyszedł list, że dziecko zginęło, czy ktoś jest ranny. To wszystko na mnie wpływa i ja to przekazuję. Albo widzę wnuki, cieszę się nimi, to już zupełnie inna energia. Jednym słowem — maluję to, czym żyję” — przyznał Wołodymyr Niemira.
Maschinelle Übersetzung
Ołeksandr PANCZENKO, doktor prawa Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu (Monachium), adwokat z miasta Łochwica w obwodzie połtawskim. Jeden z wierszy Hryhorija Iwanowycza Bułacha, który 10 kwietnia obchodzi swój sławny i pierwszy jubileusz 80-lecia, kończy się takimi słowami: …Ataman-ataman, Kabura i nagan, W wezgłowiu leży ugór, Ataman-ataman, W Hulajpolu kurhan, A na loki pada śnieg. Z budzicielem ducha narodowego, strażnikiem ukraińskich wartości i atamanem naszych połtawsko-łochwickich dążeń i zwycięstw Hryhorijem Bułachem poznałem się jeszcze w dalekich i burzliwych latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku podczas kampanii wyborczej na Połtawszczyźnie. Jednym fragmentem swojego wystąpienia zapadł mi w pamięć na całe życie. Dawno to było… Ale nie, nic nie zatarło się w mojej pamięci od powodzi różnych wydarzeń, namułów wielu spotkań i nawarstwień okoliczności. Pamiętam w najdrobniejszych szczegółach wszystko, co było z nim związane. Szczególnie blisko serca przyjmuję poezję swojego słynnego rodaka: czasami nieco niezwykłą i impulsywną, ale tak bliską, wykwintną, ciepłą i szczerą. Oto jak pisze o małej rzeczce Artopołot, na brzegach której minęło jego bose dzieciństwo we wsi Pisky, niedaleko stacji kolejowej Łochwica: Chlupocze Artopołot W naszą chatę. Podmywa powódź Wysokie płoty. — O Boże! Tam dzieci, — Woła gdzieś matka. I ludzie na pomoc Szykują łodzie… …A rzeka do dziś chlupocze, Chlupocze teraz w moje sny… Przerażę się, bywa, o północy — Dziękuję wam, ludzie, Za wasze łodzie… Teraz trzymam przed sobą książeczkę z niezrozumiałym, na pierwszy rzut oka, tytułem „Nurt”. To proza, poezje, eseje mojego drogiego rodaka Hryhorija Iwanowycza Bułacha. A cóż to jest ten „nurt”, znowu pomyślałem sobie? Aż dopóki nie zacząłem czytać całej książki swojego wybitnego rodaka. Nie, wcale nie pustym, nie marnym życiem żyje poeta Hryhorij Iwanowycz Bułach, mój rodak, a pełnowartościowo żyje, nieustannie rozmyśla, rozważa i pisze, cierpi losami naszego narodu. Zawsze emocjonalny, młody, szczupły i tak bezpośredni oraz szczery, i często skłonny do żartów. …Co to takiego „nurt”, znowu i znowu myślałem sobie i nijak nie wychodziło mi to przez dłuższy czas z głowy? A okazało się, że „nurt” — to to samo, co „wir”. Bo przecież pisał kiedyś Mykoła Zerow: „…Ja nie za siebie wtedy drżałem, a bałem się o ciebie, — Że bez steru i bez sternika pośród nurtów znalazłszy się, — Twój okręt nie zdoła większej wytrzymać burzy…”. Albo inny słynny Mykoła — już Bażan: „…Zadrżał łęg, zachwiały się dąbrowy, — Poszła nurtami strzel-woda rzeki...”, czy w innym miejscu czytamy tego samego poetę: „…Nad nurtem alei nadbrzeżnych, — W nurcie przy Czerwonych wrotach — Stopnie domów białowieskich — Wznosiły się płynnie w zenit…”. Jednym słowem, „nurt” — to także znaczenie czasowników „kręcąc się” czy „wirując”, albo nawet — duża liczba ludzi, tłum… Więc nie na darmo, być może, niespokojny z natury Hryhorij Bułach nazwał tym nurtem swój zbiór, bo całe jego życie — to wir i nurt tłumu różnych ludzi, wszystko razem… Przypominam sobie jeszcze, jak w kampanii wyborczej do Rady Najwyższej Ukrainy tutaj, w Łochwicy na Połtawszczyźnie, lokalna komisja wyborcza wprost w karcie do głosowania naprzeciw nazwiska „Bułach” napisała „artysta”, podczas gdy poprawnie należało napisać „aktor”. Dobrze pamiętam, jak wtedy oberwało się pisakom z komisji od Hryhorija Iwanowycza. Chociaż Hryhorij Bułach rzeczywiście jest i artystą, i aktorem, — bo od 1961 do 1965 roku studiował na wydziale aktorskim Kijowskiego Instytutu Sztuki Teatralnej imienia Iwana Karpenki-Karego na specjalności „aktor dramatu”, a od 1977 roku był już „Zasłużonym artystą USRR”, po kilkunastu latach, w 1993 roku, został uhonorowany wysokim tytułem „Ludowy artysta Ukrainy”. A jeszcze Hryhorij Iwanowycz to nie tylko profesjonalny aktor i ludowy artysta, ale i słynny ukraiński poeta, tłumacz, prozaik, aktywny działacz Proświty, dyplomowany ekonomista, oryginalny malarz i mistrz słowa artystycznego, bo któż nie pamięta jego autorskiego programu w Ukraińskiej Telewizji początku lat 90. z tytułem, który nieustannie się usprawiedliwiał, — „Żywe słowo”, gdzie był autorem i prowadzącym jednocześnie. Szczególną stroną życia i twórczości Bułacha są Kruty — ta heroiczna tragedia ukraiństwa z 1918 roku. Ile pamiętam, Hryhorij Bułach w swoim niezmiennym „gumilowskim” kapeluszu z niedbale zarzuconym anarchistycznym szalikiem na szyi i z ciasno zawiązanym na wielki węzeł krawatem w świeżo wyprasowanej koszuli i długim czarnym płaszczu — niesie słynną jego własną „bułachowską” chorągiew z napisem „Kruty”. To przecież w jego wierszu napisane są te gniewnie poruszające słowa: Pluję na odznaki, Stanowiska wysokie, Na drobnostki rang I uznania, i gróźb, Serce w piersiach — Postrzelony Sokół, Skrzydłami kruszy Styczniowy mróz… Z dorobku twórczego Hryhorija Bułacha jeszcze chce się przypomnieć jego dzieła piosenkowe, które, jak to się mówi, „są na ustach”, zaznaczyć go przede wszystkim jako poetę-tekściarza. Piosenki do jego słów jeszcze teraz często brzmią w programach radia i telewizji, były w repertuarze zespołów artystycznych, znanych mistrzów sztuki — Dmytra Hnatiuka, Sofii Rotaru, Witalija Biłonożki, Pawła Dworskiego, Nazarija i Dmytra Jaremczuków, Femija Mustafajewa, Ałły Kudłaj, Wasyla Wołoszcuka, Semena Torbenki. A któż nie zna piosenek Bułacha „Ukraino moja wyszywana”, „Dzwony Sofii”, „Zielony klin”, „Kraju mój bociani”, „Ojcowska koszula”, „Muzyka strzemion”, „Modlitwa”, „Mowo moja”... Wśród książek H. I. Bułacha są jeszcze dość znane zbiór wierszy „Świtowa zorza”, książka nowel „Ulewa”. W zeszłym roku w kijowskim wydawnictwie imienia Ołeny Telihy „nagle” wyłonił się jego nowy, prawie 1000-stronicowy wolumin „Twarzą w twarz” z przedmową akademika Iwana Dziuby. Recenzując pierwszą poetycką książkę poety „Świtowa zorza”, Petro Osadczuk zaznaczył, że ona, pojawiając się na literackim horyzoncie, „…dość wyraźnie rozświetliła nowe poetyckie imię — Hryhorij Bułach, które, miejmy nadzieję, będzie coraz bardziej jaśnieć wśród licznych gwiazd i konstelacji na wysokim niebie naszej literatury”, a poeta Dmytro Pawłyczko we wstępie dodał, że Hryhorij Bułach „…dotyka łagodnie struny intymnych uczuć, on w ogóle potrafi mówić czule i łagodnie. I, rzeczywiście, jak nie wspomnieć czułego i niepokojącego autora „Czerwonej zimy”, kiedy czyta się wersy Hryhorija Bułacha. Jednak najbardziej imponuje mi to, że właśnie Hryhorij Bułach wydobył z zapomnienia ukraińskiego poetę i dziennikarza, urodzonego na Kijowszczyźnie Mychajła Wasylowycza Sytnyka, autora dość wymownego wiersza, który ten napisał dość dawno i umieścił w swoim zbiorze poezji „Odlatują ptaki”, który ujrzał światło dzienne w ukraińskim wydawnictwie w Hamburgu-Gaidenau w dalekim 1946 roku. Oto te niezwykle poruszające wersy Sytnyka, które chętnie cytuje także Hryhorij Iwanowycz: Umrę, a żyć nie przestanę, Miłością będę wiecznie tlić... Ciężkim kłosem powstanę Z grudki rodzinnej ziemi.
Będziesz szedł w pole zbierać plony — I znów będę się radował, Że pośród obcych ziaren Znajdziesz i moje ziarno. Dzięki Hryhorijowi Bułachowi dowiedzieliśmy się, że Mychajło Sytnyk, którego 100. rocznicę urodzin będziemy obchodzić już w 2019 roku, zaczął publikować jeszcze w 1937 roku w kijowskim czasopiśmie „Mołodyj bolszewyk” oraz „Literaturnomu żurnali”, który ukazywał się w Charkowie. W 1941 roku M. Sytnyk wraz z Ołeną Telihą został redaktorem słynnego czasopisma „Łytawry”. W latach ostatniej wojny światowej aktywnie publikował, organizował wydawanie gazet w Wasylkowie, redagował gazetę „Ukrajinśka dumka”, wchodził w skład kolegium redakcyjnego „Ukrajinśkiego słowa”. W 1943 roku M. Sytnyk wyemigrował. Po wojnie mieszkał w Niemczech jako uchodźca, na początku lat 50. wyemigrował do USA. Właśnie Hryhorij Iwanowycz Bułach przy wsparciu Mykoły Jarosławowycza Newrłego wydał dwa zbiory utworów Mychajła Sytnyka, który spoczął jako czterdziestolatek w amerykańskim nieprzyjaznym Chicago, zatytułowane „Katam naperekir” oraz „Wid sercia”, w których mowa jest między innymi o Hołodomorach i zmaganiach narodowowyzwoleńczych na Ukrainie. H. I. Bułach ma niemało osiągnięć także na polu międzynarodowym, o których w przedmowie do książki „Nurt” napisał znany pisarz Jurij Muszketyk. Przeglądając drogę twórczą artysty, zaznaczał: „...Znaczący jest wkład ukraińskiego artysty w rozwój międzynarodowej współpracy kulturalnej, w szczególności z bratnią Słowacją. Jest on bezpośrednim inicjatorem wypuszczenia w wielomilionowym nakładzie w Pradze jubileuszowych znaczków pocztowych T. H. Szewczenki, a w Kijowie — słowackiego poety P. J. Šafárika”. Wydanie z inicjatywy i przy bezpośrednim udziale Hryhorija Bułacha pracy słowackiego pisarza-ukrainoznawcy, naocznego świadka i kronikarza bitwy pod Połtawą 1709 roku Daniela Krmana „Dziennik podróży (Itinerarium 1708—1709)” pozytywnie ocenił były Prezydent Ukrainy Ł. D. Kuczma, odznaczając go Orderem Księcia Jarosława Mądrego. W jego opinii zaznaczono, że ta wspaniała książka otwiera przed naszym czytelnikiem nowe karty z historii sławnego ukraińskiego kozactwa. To Hryhorij Bułach rozwiązał kwestie twórczo-organizacyjne związane z upamiętnieniem Hryhorija Skoworody w Bratysławie i Daniela Krmana w Połtawie. Tablicę pamiątkową pierwszemu już odsłonięto. Utwory Hryhorija Bułacha przetłumaczono na język polski, słowacki, czeski, angielski, niemiecki, ormiański, gruziński i inne. Pisząc o Hryhoriju Iwanowyczu Bułachu, należy choćby krótko wspomnieć o jego niezwykłym, a nawet genialnym teściu i prawdziwym towarzyszu jego losu Mikulášu Nevrlym, którego Bułach nazywa bardzo czule „Tato” lub „Mykoła Jarosławowycz” — tym słynnym czeskim, słowackim i ukraińskim literaturoznawcy, krytyku, bibliografie, doktorze slawistyki i zagranicznym członku Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, któremu w listopadzie tego roku kończą się (uwaga!) 102 (!) lata... Wspomnieć choćby dlatego, że ten potężny tandem twórczy tak wiele zrobił, stworzył i zrealizował na niwie ukrainoznawstwa oraz naszego literaturoznawstwa! ...Jakoś w niedawnej rozmowie telefonicznej ze mną Hryhorij Iwanowycz przypomniał mi o swojej przyjaźni z innym rodakiem z Zińkowa, ukraińskim pisarzem-prozaikiem Hryhorem Tiutiunnykiem, który tragicznie odszedł z tego świata 6 marca 1980 roku. Przed tym tragicznym dniem, wspomina Hryhorij Bułach, przebywał w mieszkaniu swojego przyjaciela w bloku przy ulicy Rajewskiego w Kijowie, gdzie chcieli razem posłuchać nowej piosenki w wykonaniu Mykoły Kondratiuka „...A wony letiat” do słów innego znanego ukraińskiego poety, prozaika, publicysty, działacza społecznego, krytyka literackiego, tłumacza i dziennikarza, wybitnego mieszkańca Czernihowa Stanisława Panasowycza Repjacha, którego już, niestety, nie ma wśród żywych, a którego 80. rocznicę urodzin społeczeństwo będzie obchodzić 14 maja 2018 roku. Swoją drogą, muzykę do tej słynnej piosenki utalentowanego wykonawcy Mykoły Kondratiuka napisał już nieco zapomniany przez nas rodowity mieszkaniec Krzywego Rogu, niemal rówieśnik Hryhorija Bułacha i Stanisława Repjacha — Borys Mykołajowycz Bujewski, ukraiński kompozytor, autor dziesiątek symfonii, baletów „Pisnia synoho moria” oraz „Ustym Karmeluk”, muzyki do filmu animowanego o kozakach i wielu piosenek estradowych, popularnych w latach 1960—1970: „Na dołyni tuman”, „Kochannia moje”, „Karpatśka nicz”, „Pisnia pro wirnist”, „Podaruj meni wesnu”, który od 1993 roku zamieszkał w Belgii... ...Właśnie pod rodzinnymi Piaskami Bułacha w styczniu 1659 roku odbyła się bitwa między wojskami hetmana Iwana Wyhowskiego i Chanatu Krymskiego z jednej strony, a oddziałem prorosyjskiego przedstawiciela starszyzny kozackiej Iwana Iskry z drugiej. Jak pisał Samijło Wełyczko: „...Zgasł tam Iskra, który miał świecić...”. Tak, prorosyjski pułkownik Iwan Iskra wtedy bezsławnie zgasł, ale po prawie trzystu latach w pobliżu tego samego miejsca szybko wzeszła na firmamencie i jasno rozbłysła już ukraińska patriotyczna gwiazda, iskra wolnego kozaka Hryhorija Bułacha. Wydaje mi się, że kozak z pochodzenia — potomek rycerzy znad Suły dawnej sotni janyszpilskiej pułku łubieńskiego — syn Iwana Dmytrowycza i Pałazhki Hawryliwny — Hryćko Bułach — ten niedościgniony, niezgłębiony i emocjonalny połtawsko-łochwicki ataman i budziciel patriotycznych strun w naszych nieco skostniałych od ciągłych niepowodzeń i nieubłaganej nędzy duszach — najbardziej nie lubi biernych, powolnych, niemrawych ludzi, nieoryginalnych i szarych ludzi z, że tak powiem, postsowieckiego tłumu i kołchozowo-brygadowego zbiorowiska, chociaż sam przez większą część życia przeżył właśnie za sowietów... I tutaj jakoś przypomniał mi się ulubiony fragment opowiadania Wołodymyra Drozda o koniu Szeptale: „...Nieprzyjemna, znajoma niemrawość — zwiastunka wszelkich przykrości — zakradła się w pierś konia. Z pewnością wezmą go, chociaż jutro dzień wolny i chciałoby się odpocząć. Z koniuszym Szeptalo ma szczególne stosunki: tamten go nie bije, nie posyła do ciężkiej pracy, bo on — biały koń, a trafił do brygadowego zbiorowiska przez zły przypadek. I mimo wszystko wybór padł na Szeptala, który uważał za upokarzające dla siebie cały dzień chodzić w kółko lub w uprzęży ulicami świątecznego miasta (niech wstyd będzie ludziom, którzy okiełznali go, białego konia!..”. A tymczasem biały, czysty, nieokiełznany i narowisty koń twórczości Bułacha sam sobie wymyślił, wyszeptał, napisał i głośno wypowiedział taką wskazówkę: ...Ty zaczekaj, Ty zaczekaj, moja trwogo, Ty zaczekaj, ciebie błagam, Nie zawracaj, Nie zawracaj, moja drogo, Z wiosennych dni w szadź moją... Więc z rosy i wody Tobie, drogi i kochany mój przyjacielu, panie-towarzyszu Hryćko Iwanowyczu, sławny nasz atamanie Bułachu!
Maschinelle Übersetzung
Petro SOROKA
Nareszcie ukazała się książka wspomnień o Iwanie Hnatiuku, godna jego wielkiego talentu i ofiarnego losu. Na tle tej książki dwie poprzednie, wydane przez autora tych słów, wyraźnie przegrywają. Właściwie „Iwan Hnatiuk: życie i twórczość”, opracowana przez Hałynę Kapynis, to nie jest wąskotematyczna książka wspomnień, lecz gruntowny, konceptualny wolumin o pełnym poświęcenia życiu i oryginalnej twórczości poety, gdzie ściśle przeplatają się fragmenty korespondencji z dokumentami, wspomnienia współczesnych z recenzjami przyżyciowych wydań „borysławskiego pustelnika”, wiersze dedykacje oraz jego zapiski z dziennika. Książka dużego formatu, jej złożona architektura i skład są hojnie przesiany rzadkimi fotografiami. Wrażenie po niej jest, można by rzec, uniwersalne. Książka-sobór, książka-panteon. Tutaj I. Hnatiuk jawi się w całym swoim duchowym pięknie i wielkości, jako prawdziwy rycerz idei narodowej, jako aktywne i działające sumienie narodu. Poeta pola Szewczenkowskiego z niezniszczalnym archetypem ludowym i ducha Honty z ognistą nienawiścią do wrogów. Wulkaniczne wybuchy jego potężnej energii odczuwa się we wszystkim, na co tylko rzuca odblask jego niezniszczalne słowo. Wydaje się, że ta książka ma tak wysoką temperaturę, że parzy opuszki palców. Radośnie, przejmująco i niepokojąco jest zanurzać się w jej świat, tak jak kiedyś, za życia poety, niełatwo, strasznie i odpowiedzialnie było stąpać w jego ślady. Książka, która sprawdza poziom sumienia i człowieczeństwa, która milionami czujnych oczu patrzy ci w duszę, bierze na próbę i sąd. Powiedzieć, że ta książka jest obdarzona magnetyczną przyciągającą siłą, to nic nie powiedzieć. To książka-alarm, książka-wezwanie. Uwalnia od duchowej ospałości, pustki i narodowej obojętności, zapala i zmienia. Trzeba ją czytać fragmentami, jak tego wymaga mozaikowa budowa tekstu. Kiedy ktoś z pamiętnikarzy ucieka się do powolnej narracji (niestety, zdarza się to), to sam duch wydania jakby wypycha go, wyrzuca ze swojego świata. Woła głos tych, którzy mogli stanąć obok Hnatiuka i wytrzymać bezpośrednie spojrzenie jego oczu, zamieć ich ognia. Imion tutaj nie zabraknie — Hnatiuk kochał ludzi, zbierał ich jak ziarna Pańskie, umiał przychylać do siebie, umiał przyjaźnić się i prowadzić za sobą. Mógł powtórzyć za Horacym: „Chyba że szaleniec postawi coś wyżej nad przyjaźń”.
Bohdan ZAŁIZNIAK, kierownik centrum prasowego dziennikarstwa naukowego ZNC NANU i MONU, członek NSPU i NSŻU, m. Lwów
„Co do charakterystyki mojej osoby: zwykły wieśniak – pracowity, prawdomówny, odważny, zasadniczy; główna cecha — śmiertelna miłość do Ukrainy i życiodajny gniew wobec jej wrogów, a jeszcze bardziej — wobec zdrajców. Od matczynej pieśni, a potem — „Kobziarza”, pokochałem poetyckie, melodyjne słowo. Nikogo nie słucham, jeśli sam w czymś nie jestem przekonany; przeważnie kieruję się tymi myślami, do których dochodzę samodzielnie. Wierzę tylko Szewczence — nikomu innemu, mam na myśli ziemskie autorytety. Piszę tak samo, jak mi się pisze; bardzo dobrze widzę i znam swoje twórcze niepowodzenia…” Te myśli należą do Rycerza Honoru w literaturze – pisarza Iwana Hnatiuka, który całe życie złożył na ołtarzu niedoli Ukrainy. A odszedł od nas w 2005 roku. „Nie, ja nie gniłem — ja żyłem, choć często w oczy śmierci patrzyłem i krwią w nie plułem w zapomnieniu, — Ja poznawałem życie w bezduszności szczerej, Ale nigdy jej nie kłaniałem się w życiu”, — pisał wybitny ukraiński poeta, tłumacz, pamiętnikarz, więzień polityczny moskiewskich obozów koncentracyjnych na Kołymie, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki w 2000 roku Iwan Hnatiuk. W tym, że imię ukraińskiego poety, prozaika, działacza społecznego, wieloletniego więźnia GUŁAG-u Iwana Hnatiuka będzie żyło w naszej wdzięcznej pamięci, zasługa Roma-
Iwan Hnatiuk: życie i twórczość. Opracowanie i autor idei Hałyna Kapynis. — Lwów: Społom, 2018 r. — 282 s.
Traumatyczne intencje rozerwanego czasu i losu poety są tutaj odbite z taką siłą, że książkę można porównać chyba tylko z jego „Ścieżkami-drogami”, gdzie skala tragizmu rozmywa wszystkie możliwe i niemożliwe granice, jak i jej siła napędowa, przekształcająca. To książka-ból, książka-skrzyżowanie duszy z ogniem słowa. I, oczywiście, to książka o ziemskiej Golgocie, którą powołany jest przejść każdy z nas. Ma ona nauczyć żyć wbrew nieprzychylnym okolicznościom, pomóc wytrwać, nie załamać się w trudnym czasie, nabrać siły ducha, wiążąc osobiste ze społecznym. Przy okazji wspomnę tych, których wspomnienia najbardziej mnie poruszyły, którzy napisali o poecie z niepodrobioną miłością, z bolesnym odczuciem niepowetowanej straty i nieprzemijającej tęsknoty. W imionach odbite jest to tak: Lubow Hnatiuk-Sawka (córka poety), Olha Jaworska (która, nawiasem mówiąc, zebrała wszystkie materiały i zadbała o finansowe zabezpieczenie tego wydania), Josyp Kronżko, Mykoła Petrenko, Ołeksandra Werhoweń, Łewko Wołowec, Lubomyr Senyk. Wspaniałe eseje i wiersze Mychajła Szałaty, Ihora Pawluka, Bohdana Załizniaka, Petra Szkrabjuka, Ihora Faryny, Marii Ludkewycz… Ważne miejsce w tej książce odgrywa korespondencja, a w szczególności aktywna i wieloletnia wymiana listów Iwana Hnatiuka z nowelistą z Tetijewa Mykołą Krawczukiem. I chociaż tutaj podana jest w skróconej wersji, wrażenie pozostawia siły niewiarygodnej. Oto ona, ta literatura, ten wysoki ideał, który pielęgnowało nasze pokolenie, i oto oni, prawdziwi jej słudzy — utalentowani, ofiarni, charyzmatyczni, nieomylni wobec słowa i sumienia. Bezgranicznie samotni („na ludnym bezludziu”), skrzywdzeni przez ówczesny system (Hnatiuk okaleczony w obozach koncentracyjnych), pocięci przez cenzurę, u schyłku życia rozbici i chorzy, ale wytrwali, jak niezłomne ołowiane żołnierzyki. Chce się ich cytować. „Napomnienie”, — jakaż to byłaby piękna nazwa dla zbioru poetyckiego! Bardzo lubię słowa z zaakcentowaną środkową sylabą” (I. Hnatiuk).
„Tak mi, Iwanku, nocami samotnie, tak wstrętnie na duszy, że bardzo chce się zasnąć i nie obudzić”. „Uciekałem zawsze w słowo drukowane, szukałem ludzi o podobnych poglądach (i tutaj szczególnie bliscy są mi Wasylczenko, Czeremszyna, Dowżenko, Hryhir Tiutiunnyk, Bunin, Astafjew, a nawet Nagibin), dopóki nie zrozumiałem, że wszystko, co drukowane — to również ucieczka od prymitywnej rzeczywistości. Chyba mój smutek bierze się jeszcze z wyostrzonego poczucia wiecznej samotności… Dzisiaj nad Ukrainą padają deszcze… A ty — daleko za tymi deszczami…” (M. Krawczuk). I jeszcze słowa Krawczuka: „A literatura? Jej, biorąc pod uwagę wszystko, nie ma. Są wysiłki, szarpanie się »rejestrowych« grafomanów czy »neopatriotów« i wygłupy asocjalnych alkoholików i rozpustników, a co najważniejsze, że nawet tego nikt nie czyta — świat zszedł na manowce, ku bezduchowo-moralnemu końcowi… — gotowy na sąd ostateczny. Ukryte faryzejskie słowotokactwo domorosłych neodemokratów zdewaluowało i po cichu wyśmiało przyzwoitość, sumienie, uczciwość, bezinteresowność, pryncypialność… i znów wyniosło do rangi jedynej wartości dawną ukraińską umiejętność życia — konformizm. Nam z tobą, naiwnym (a według nich — dziwakom, jeśli nie po prostu głupcom), nie ma miejsca wśród nich. Zresztą nie chcemy szukać tego wstrętnego miejsca”. Jak oni ostro odczuwali i jak boleśnie odbierali to, że żyją już „nie w swoim czasie, nie w swoim pokoleniu, a są jedynie świadkami czy dodatkiem do przeszłości”. A oto to, na co skazany jest pod koniec życia każdy prowincjonalny pisarz, choćby był obdarzony jak najjaśniejszym i najwyższym talentem: „Boleśnie zwątpiłem w ludzi, co powinno było nastąpić u mnie znacznie wcześniej. I pewnie dlatego rozczarowanie moje jest tak głębokie i bezkompromisowe, że dusza moja zawsze była ufnie otwarta na każdego. A teraz… niemoralność, bezduchowość są tak głębokie w masie ludzkiej (jednostki nie są brane pod uwagę), że nie wiadomo, kiedy, kto i co zawróci ją na Bożą drogę sumienia, sprawiedliwości, wzajemnej tolerancji, wielkoduszności, szlachetności… zniknęła podstawa ludzkiej społeczności (a i sens życia rozumnej istoty) — proste, bezinteresowne komunikowanie się, pozamerkantylne zainteresowanie człowieka człowiekiem. A o Dobru w duszach, Miłości do bliźniego śmiesznie i naiwnie wspominać. Bo królują zła okrutność, tępa ograniczoność, goły pragmatyzm, zawistne chciwość, faryzejskie kłamstwo. Żyć w takim społeczeństwie nieciekawie, wstrętnie”. (M. K.). Ta korespondencja czyta się jak porywająca powieść psychologiczna w listach. Jest tu wszystkiego wiele: opisów nieuregulowanego bytu i przyrody, dramatyzmu ludzkich relacji i tragicznej istoty ludzkiej egzystencji, a najwięcej, oczywiście, literatury. Ile imion się tu pojawia, jakie trafne i głębokie oceny otrzymują M. Kuczerenko i W. Herasymczuk, I. Dracz i Je. Hucało, B. Charczuk i S. Puszyk, H. Hordasewycz i I. Krynycki, W. Łuczuk i W. Bazyłewski… Mogli wyspowiadać się sobie nawzajem, poskarżyć, całkowicie otworzyć duszę. Bo los nieprzypadkowo ich zetknął: łączyło ich coś więcej niż ognista miłość do słowa — współbrzmienie dusz, wiara, równorzędne talenty. Znałem ich obu i z oboma aktywnie korespondowałem. Oni są z tych niewielu, których chce mi się czytać nawet dziś. Ich słowo jest dla mnie żywe i aktywne. I myślę, że dla wielu. Kiedyś I. Hnatiuk poskarżył mi się, że M. Krawczuk, niczego nie wyjaśniając, niespodziewanie zerwał ich kontakt. Czuł się przez to urażony. A tamten wyjaśnił lakonicznie i trafnie: „Ludzkie relacje wyczerpują się, jak wszystko na tym świecie”. Myślę, że teraz, kiedy obaj są w niebie, ich dialog ma szczęśliwą wieczną kontynuację. Petrykiwski Lisków, zwłaszcza galicjan, którzy przez swoją ufność i dobroduszność, stęsknieni za wolnością Ukrainy, biorą życzenie za rzeczywistość, a sprzedajnych przywódców — za narodowych liderów. Ginie życie duchowe, ginie nasze słowo, nasza dusza, a oni cieszą się rodzimą atrybutyką i kolejną konstytucją, którą jako pierwsi będą łamać jej ustawodawcy i którzy przyjęli ją właśnie po to, by jeszcze raz oszukać ufny naród. Trudno mi będzie umierać, jeśli nie zobaczę przebłysku jego duchowego zmartwychwstania…” (29 lipca 1996 r.). Ten, kto przeczyta tę książkę, głębiej pozna zarówno życie, jak i twórczość poety. Wszak do 1956 roku poeta przebywał w obozach koncentracyjnych na Kołymie. Zwolnili go, by umarł, bo był ciężko chory na suchoty. Ale dzięki Bożej łasce przeżył jeszcze 49 lat. Wydał 18 tomików poezji i trzy — publicystyki. A w 2000 roku otrzymał Narodową Nagrodę im. T. Szewczenki. I — wiersz poety — na zakończenie tego aktualnego materiału: „Sam Bóg kazał kochać Ukrainę — Nieszczęsny kraj mankurtów i przybłęd. — Kochajcie ją nie bałwochwalczo, A jak życie, jak los, jak naród! Niech bezcześcili podli faryzeusze Jej imię i pamięć nieszczęść, — Kochajcie ją do śmierci i, ginąc za nią, Swoją krwią wolność uświęćcie”. Absolutną rację miał poeta, który przez całe życie niestrudzenie kochał Ukrainę. _______________ * Iwan Hnatiuk: życie i twórczość (seria „Profile literackie”). — Lwów: Spolom, 2017. — Opracowanie Halyna Kapinis.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
na Ławkiwśkiego, wybitnego ukraińskiego poetę i działacza społecznego, który w swoim czasie zaproponował poetce i prozaiczce Olszy Jawорській zebranie potrzebnych materiałów, aby krewni, przyjaciele i znajomi, którzy dobrze znali Iwana Hnatiuka, opowiedzieli o nim właśnie w serii „Profile literackie”. Działo się to w 2015 roku. I oto, dwa lata później, ukazała się książka, składająca się z czterech rozdziałów.* Najpierw wspomnienia: „Życie — jak skrzep niepokonanego losu”, najważniejszy rozdział. „Jego największą pasją były książki — opowiada córka Lubow Hnatiuk-Sawka w „Wspomnieniach o ojcu”. — Był niezwykle dobrym synem, mężem, bratem, ojcem… był surowy i wymagający… Ojciec nigdy nie uznawał żadnego wyznaniowego podziału: Bóg jest jeden, męki Chrystusa są jedne, a ten ludzki podział to wielki grzech wobec Jedynego; niektórzy uważali ojca za pesymistę. Ja zaś twierdzę: był wielkim optymistą, zawsze wierzył w zwycięstwo Dobra i Sprawiedliwości”. Wśród innych autorów wspomnień są: poetka Lubow Proć, poeta Petro Soroka, poetka i prozaiczka Olha Jawорська, towarzysz broni Iwana Fedorowycza Josyp Kronżko, poeta i publicysta Wiktor Romaniuk, wybitny pisarz Mykoła Petrenko, członek-korespondent NANU pisarz Mykoła Ilnycki, pisarze Ihor Pawluk, Andrij Hruszak, Lewko Wołowec, Bohdan Czepurko, Lesia Stepowyczka, Lesia Pawliw i in.
Drugi rozdział — „Poezja jako przejaw rozpaczliwej miłości do Ukrainy”. Recenzje utworów Iwana Hniatiuka opublikowali poeta i naukowiec Mychajło Szalata; pisarz, przewodniczący Charkowskiej Obwodowej Organizacji NSPU Anatolij Stożuk, poeta i naukowiec Bohdan Zawidniak; doktor nauk historycznych, profesor, poeta Petro Szkrabiuk; prozaik i naukowiec Oleh Wasylyszyn; poeta Ihor Farina oraz prozaik z Borysławia, ojczyzny Iwana Fedorowycza, Roman Sołowczuk. Swoimi wierszami powitali I. Hniatiuka Mykoła Pietrenko, Maria Ludkiewycz, Ihor Pawlůk, Olha Jaworska, Lewko Wołowec, Wiktor Palynskyj, Natalia Krisman, Maria Prokopec, Ihor Farina, Iwan Fidyk w dziale „Dedykacje dla Iwana Hniatiuka”. Czwarty rozdział — korespondencja: „Idąc na przełaj, nawet przez śmierć, dotrę do Ukrainy”. Listy zarówno Iwana Hniatiuka, jak i do niego. Przewaga po stronie Iwana Fedorowycza. Przytoczmy zatem kilka myśli poety. „A jednak bezgranicznie przeżywam los Ukrainy, nasz brak przywództwa i zdradę po tym samoofiarnym heroizmie, przeżywam, ale przez głupie serce nie mogę nic zrobić dla poprawy tego losu” (26 lutego 2002 r.); „Nikt mnie nie uczył kochać mojej ojczystej mowy, czyli Ukrainy, ale ona jest dla mnie najświętsza ze wszystkiego, co istnieje w Bożym świecie” (18 lutego 2003 r.); „Bardzo przeżywam los Ukrainy, narodową duszę narodu, które dziś znajdują się, jeśli nie w największym w całej historii niebezpieczeństwie, to w bardzo bliskim temu, i dotkliwie, do głębokiego gniewu dręczy mnie brak przywództwa wśród moich rodaków-współobywateli-
Maschinelle Übersetzung
Człowiek jest niepowtarzalną, unikatową osobowością. Dlatego też przebieg życia każdego odbywa się zgodnie z wewnętrzną istotą, zakładaną od urodzenia. Najważniejsze, najpilniejsze zadanie to poznać samego siebie. O tym mówią wszyscy mądrzy ludzie świata i każdy naród planuje wychowanie dzieci tak, by pomóc określić swoją istotę. Im wcześniej i pełniej nastąpi to samopoznanie, tym więcej człowiek zdoła dać światu i zrealizować swoje przeznaczenie w życiu. Są ludzie, którzy po prostu, jak sztafetę, przekazują ogień życia i na tym kończy się ich rola. Lecz są i tacy, którzy ogarniają głębię genetycznego drzewa swojego narodu, w przeszłości i przyszłości dostrzegają odpowiedzialność za jego zachowanie i rozwój. A nawet starają się w innych rozbudzić to wszystko. Każdy ma swoje sposoby działania w tym kierunku. Jednak najwiekszą siłę mają w ojczystym słowie i pieśni każdego narodu. Ten sakralny Boży dar jest niepowtarzalny i jedyny. Wasyl Łytwyn, banduryst, śpiewak, starał się wlać swoje życie w ten nurt, wybierając jako broń i tchnącą życiem siłę — pieśń. Już rok minął, jak odleciał w irij, zakończywszy ziemską drogę, a dziś sam odezwie się do chętnych, opowie o swojej drodze życiowej, swoim widzeniu świata, swoim przeznaczeniu…
A we wsi w tym czasie w naszym muzeum pracował artysta Mykoła Dudko. O, myślę, zadanie trzeciej muzie. Ciekawe, co z tego wyjdzie? Przyszedłem do Mykoły, zamówiłem w imieniu wiosny wykonanie rysunku według jej zamówienia, on chętnie się zgodził. Jako inicjator, pierwszy wykonałem to, co zaplanowałem, potem Antonina ułożyła wiersz. Aż się pokłóciliśmy, nie spodobał mi się ten wiersz. Mówię: wyszła pieśń, ale ja jej nie zaśpiewam, po co straszyć ludzi! Ale niech będzie tak, jak jest, będziemy to wspominać jak komiks. Czekamy na obraz Mykoły. Przyniósł. Pokazał. Spojrzałem i oniemiałem. Na płótnie namalowano wszystkie składniki opisane w wierszu Antoniny. A wy wykonaliście to, co zaplanowaliście, pyta mnie Mykoła. Mówię, chodźmy do chaty. Biorę bandurę i śpiewam „Huczy nad światem trwożny dzwon”. Mykoła tężeje i patrzy na mnie, a ja na niego. Bawiąc się, przeprowadziliśmy eksperyment, nie rozumiejąc jego sensu, dotknęliśmy jakiejś czynnej tajemnicy… wielkiej siły… Na obrazie u góry zadymione niebo, z dymu wygląda na podporze wielki dzwon, na dzwon nakłada się obraz matki, która złożyła spracowane ręce w rzece życia, a w rzece na dnie leży jej stracony syn… Otrząsnąwszy się, rozeszliśmy się, tak i nie pojmując, co się z nami stało. A po 18 dniach wybuchła tragedia czarnobylska. Zatem natura wołała do nas, żywych, błagała o ratunek, ale nikt tego nie słyszał… Od tamtej pory zawsze śpiewam tę pieśń i opowiadam historię jej narodzin, mając nadzieję, że słuchacze, usłyszawszy opowieść, zmienią na lepsze myślenie o naturze i o samych sobie. Albo weźmy historię powstania pieśni na słowa T. H. Szewczenki „Mnie wszystko jedno”. Los często mnie biczował, ale czasem też głaskał. Mijały dni urodzin i śmierci Wielkiego Tarasa. Zostałem zaproszony do ówczesnego Leningradu jako bandurzysta i śpiewak. Opiekował się nami, bo przecież nie byłem sam, miejscowy pisarz, Ukrainiec, żarliwy szewczenkoznawca Petro Żur. Oprowadzał nas więc po wszystkich szlakach Tarasa. I oto, gdy przyprowadził nas na podwórze kazamaty, za kratami której kiedyś był uwięziony Szewczenko, ogarnęła mnie fala wyobrażenia o ówczesnym stanie Tarasa: obszedłem cały dziedziniec, dotknąłem rękami grubych krat w oknach (a są one do dziś te same), żeby trafić na tę celę, w której był uwięziony właśnie Taras. Nie potrafię wyjaśnić, po co to robiłem, bo patrzono na mnie jak na dziwaka. Jednak gdy wróciłem z wyjazdu do domu, wziąłem do ręki „Kobzarza”, natrafiłem na wiersz „Mnie wszystko jedno”, właśnie napisany w tym kazamacie, za tymi samymi grubymi kratami. Odezwała się we mnie melodia do tych słów. Teraz mogę przynajmniej wyjaśnić, dlaczego dotykałem te znienawidzone, straszne kraty, szukając jedynego okna. Bo przecież w tej pieśni z całą mocą stoi niezłomny duch, niepokonana wola i wezwanie do walki. Jego dopiero co aresztowano, wrzucono do kazamaty, a on już wiedział swój los, że nie będzie mu dane żyć na Ukrainie, że czeka go chłód, pustynia. Ale nie to go boli, o ciało się nie martwi, nawet zapomnienie go nie przeraża, nie potrzebna mu też sława — wszystko to jest mu jedno, a boli jego serce o Ukrainę, o jej Los. Woła do świata przez kraty: Ale mnie nie wszystko jedno, Jak Ukrainę źli ludzie Uśpią, chytrzy, i w ogniu Ją, okradzioną, obudzą… Ach, nie jest mi wszystko jedno. To wołanie do Nieba, do Ziemi, do nas żywych, obecnie istniejących. To jego wizja przez stulecia naszej teraźniejszości, każdego z osobna i Ukrainy w ogóle: jak widzimy, już zupełnie okradzionej, pozostała jeszcze ziemia, nieprzywłaszczona przez obcych. Zatem każda pieśń, ludowa czy autorska, jak obraz czy książka, ma swoją własną historię i los, zależne od czasu i poziomu mistrzostwa ich tworzenia. Swoich własnych melodii nie potrafię segregować. W pewnym sensie są jak odcisk palca, niosą indywidualny charakter swojego autora. Pomogły mi nie tracić wiary w ludzkie serce, nie rozczarowywać się we własnych siłach i przekazywać słuchaczowi uczucie radości z życia. Dlatego dzielę się tym, co mam. Dobrzy ludzie, nie milczcie, śpiewajcie, nie wstydźcie się swojego śpiewu! Śpiewajcie dla siebie, dla duszy, a Bóg usłyszy i ulży waszemu Losowi. Tak czynili nasi praojcowie i z pieśnią pokonywali wszelkie trudności. Co nam przeszkadza dodać sił swojemu duchowi i ożywić duszę pieśnią?!
Maschinelle Übersetzung
„Nie przeszkadzaj temu, kto śpiewa, bo w tej chwili rozmawia z Bogiem”. (Mądrość ludowa)
„Strzeż się człowieka, który nie śpiewa, bo nawet dobro, ofiarowane ci przez niego dla twojego pożytku, nie wyjdzie ci na dobre”. (Mądrość ludowa)
Pieśń jest symbolem wolności duszy, a śpiew – siłą ducha każdej żywej istoty na ziemi, a przede wszystkim człowieka jako wykonawcy Bożych nadziei. Człowiek ma możliwość tworzenia harmonijnego piękna życia, zgodnego z otaczającym go światem przyrody, a przede wszystkim z własną duszą i ciałem. Dlatego pieśń jest jednym z najważniejszych czynnych środków w rozwiązywaniu problemów ducha ludzkiego. Nieprzypadkowo bowiem przez tyle stuleci chrześcijański Kościół walczył z ludową pieśnią, nazywając ją „diabelskimi czynami”, paląc na stosach ludowe instrumenty muzyczne. A co czyniły okupacyjne reżimy Polski i carskiej Rosji, organizując już prześladowania polityczne ludowych śpiewaków i ich repertuaru pieśniowego?! Lecz największej rozprawy z ukraińską pieśnią ludową dokonał reżim komunistyczny, fizycznie unicestwiając ludowych śpiewaków jako wrogów budowy komunizmu…
Pieśni, w których opiewano wolność Ukrainy albo wspominano Zaporoską Sicz, kozaka-zaporożca, były kategorycznie zakazane. Wolno było śpiewać jedynie piosenki wyśmiewcze, w których kozak był przedstawiany jako hultaj, pijak, tchórz, obibok, niewierny w małżeństwie. Takimi środkami radzieccy ideologowie zaszczepiali odrazę (przede wszystkim w dziecięcych i młodych duszach) do głównego korzenia naszego ducha narodowego. Dlatego też ścieżka mojej pieśni, która zaczęła się od progu rodzinnego domu, nie wiodła przez równiny.
Pierwsza pieśń popłynęła od Mamy; śpiewała od rana do wieczora, a czasem razem z Tatą w duecie, a my, maluchy, kąpaliśmy się w ich śpiewie, przebywając w dziwnym, baśniowym świecie. W latach szkolnych uczyli nas nauczyciele pieśni o wojnie, o Leninie-Stalinie, o „mądrej partii komunistycznej”. Pamiętam rok 1953. Wtedy i starzy, i młodzi musieli przygotowywać się do radowania się z 300-lecia (1654–1954) przyłączenia Ukrainy do Rosji. Czytano nam wykłady, w których ponad wszystkich i wszystko wychwalano także Bohdana Chmielnickiego…
Pewnego razu, po kolejnym „politycznym nakręcaniu”, wróciłem do domu i wszedłem do izby. Ojciec siedział przy stole, nie widząc mnie, i śpiewał pieśń, której nigdy wcześniej nie słyszałem:
Bohdanie, Bohdanie,
Nierozumny synu,
Zprzepaściłeś Matkę,
Matkę-Ukrainę.
Zprzepaścił, a jeszcze sprzedał,
Bo w głowie rozumu nie miał…
Byłem wstrząśnięty. Zapytałem:
— Tato! Co wy śpiewacie?..
Ojciec przestraszył się, zauważywszy mnie, i nic nie odpowiedział. Ale od tego czasu zakradła się we mnie wątpliwość. Gdzie zatem jest prawda? W szkole czy w domu? A kiedy w klasie śpiewaliśmy, że jesteśmy radzieckimi dziećmi, najszczęśliwszymi na świecie (choć stoimy obdarci, w większości boso i głodni), zacząłem wyobrażać sobie, jak żyją dzieci nieradzieckie, skoro my jesteśmy tacy najszczęśliwsi, ale moja wyobraźnia była bezradna. Pewnie wtedy właśnie zrodził się we mnie mały buntownik.
Więc kiedy razem z młodszym bratem Mykołą wstąpiliśmy w 1961 roku do Kijowskiego Technikum Muzycznego im. Glière’a, do klasy bandury, zacząłem interesować się pieśniami kozackimi, odnajdując je z wielką ostrożnością. Jednak nawet natrafiwszy na pieśń kozacką, nie można było jeszcze się cieszyć, bo śpiewać je (jak się okazało) nie jest łatwo, gdyż wymagają nie tylko niezwykłego głosu, ale i siły: zarówno fizycznej, jak i duchowej. Lecz stopniowo pieśni zapadały w duszę, na przykład: „Ta nie smuć mnie…”, „Ej, puszczę ja koniczka”, „Ej, poleciej, gałko”, „Dobry wieczór tobie” itd.
W drugiej połowie lat osiemdziesiątych ubiegłego stulecia pieśni kozackie i dumy można już było śpiewać, tym bardziej że pieśni o szczęśliwym życiu w kołchozach przestały już brzmieć nawet w radiu i telewizji; ucichły też ody o wielkiej „partii” – umyśle, honorze i sumieniu narodu. I choć liryczne pieśni ludowe wciąż brzmiały, odczuwało się brak pieśni o współczesnym, obywatelskim brzmieniu. Innymi słowy, pojawiła się wolność dla pieśni, ale pieśni nie było słychać, i postanowiłem sam śpiewać o tym, co dziś mnie boli. Tak zaczęły powstawać własne melodie do słów klasyków: T. Szewczenki, I. Franki, L. Ukrainki, O. Olesia, a także do wierszy współczesnych poetów: B. Ołijnyka, O. Berdnyka, P. Zasienki, L. Kostenko i wielu innych. Muszę też powiedzieć, że znaczna część tekstów pieśni należy do mojej żony Antoniny, zapewne to wola Boża. I co dziwne, niemal każda pieśń ma trudny, a czasem wręcz ciężki los swoich narodzin.
Na przykład: nadeszła wiosna. Kocham wiosenną porę ponad wszystko. Wiosna pobudza, raduje i przyciąga do życia, wlewa nadzieję. Przyszła mi więc taka myśl: skoro człowiek jest koroną przyrody, a twórczy ludzie napędzają postęp całego społeczeństwa, to czemu nie przeprowadzić eksperymentu – człowiek-przyroda. Ja jako muzyk wyobraziłem sobie, że zwracam się do wiosny, pytając, jaką melodię chciałaby usłyszeć, a żonie jako poetce mówię: zwróć się do wiosny, zapytaj, jaki wiersz chciałaby wiosna?
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
próbach: ten człowiek odrywał się od grzesznej ziemi i leciał w niebiosa, wzywając za sobą chórzystów. Rozpromieniał się jakimś wewnętrznym światłem; ręce z batutą dyrygencką, niczym skrzydła dumnego ptaka, przywoływały słońce, które miało dopiero wzejść w ciemności, aby nastał nowy dzień. A wy, czarne kruki, nadlatywaliście stadami, by boleśniej ranić te ręce? No, niechby wrogowie — nie tak żal, ale i wczorajsi przyjaciele, którzy podnosili do góry ręce, aby „wykluczyć, zabronić, ukarać”. Dopiero wczoraj ściskaliście i całowaliście tego człowieka, śpiewaliście mu dytyramby, a dzisiaj… To gdzie wy teraz, „dobrzy przyjaciele”? Jestem pewna, że Leopold tam, u Pana Boga, dyryguje niebiańskim chórem, a was diabły gotują w kotłach ze smołą… Cóż, powiedział Pan: „Odpłaci się każdemu według uczynków jego”. Ale mimo wszystko „Homin” żył, śpiewał, brał udział w świętach obrzędowych, gdzie rozbrzmiewały kolędy, szczedriwki, wiosnianki, pieśni kupałskie, dożynkowe; chórzyści przygotowywali unikalne koncerty tematyczne, troskliwie zbierając drogocenne rozsypiska pieśniarskich skarbów, które wybuchały niepowtarzalnym ogniem, rozjaśnione szczodrą duszą Mistrza… I wszędzie — ogromna liczba zachwyconych, wdzięcznych widzów. Ukraina była żywa, gwarzyła pieśniami „Homin” — i czekała wolności… Wielka misja „Homin” w tym, że on, jak perebendia, swoimi pieśniami budził zaspaną myśl, mącił, rozbudzał duszę, podnosił burzę emocji i zmuszał mniej lub bardziej wykształconego człowieka do zastanowienia: „A co jest nie tak z nami, Ukraińcami? Dlaczego siedzimy w tym sowieckim błocie i nic nie możemy zmienić? Czy nie chcemy?”. Przypomniało mi się: po przyjeździe z Moskwy poznałam znaną ukraińską historyczkę Ołenę Kompan, żonę pisarza Iwana Senczenki. Na moje pytanie: „Dlaczego tak żyjemy: boimy się własnego języka, kultury, pieśni…” ta piękna i mądra kobieta odpowiedziała: — Dlatego, Halino, że nie mamy własnej elity narodowej. U nas ona była, ale większą jej część zniszczyła rewolucja; potem był hołodomor, a dalej — represje. Zakończyła wszystko wojna: pierwsi zginęli, ostatni stali się pierwszymi. To jak możemy żyć? Moim zdaniem „Homin” swoją pieśnią, swoją działalnością zbierał i hodował te delikatne pędy nowej elity narodowej. I w tym, bez wątpienia, jego wielka zasługa przed narodem ukraińskim. Drugie narodzenie chóru przyniosła niepodległość Ukrainy: te lata stały się latami najwyższego wzlotu kolektywu. Bardzo często, jadąc wieczorem z pracy, w metrze słyszysz ukraińską pieśń — to chórzyści „Homin” wracają z próby. Ludzie zatrzymują się, zapominają o swoich codziennych kłopotach, przysłuchują się, twarze ich stają się łagodniejsze i jaśniejsze. Taka jest siła pieśni ludowej! I jeszcze jedno: jakieś dwadzieścia lat temu, zjeżdżając schodami ruchomymi na stacji metra „Chreszczatyk”, usłyszałam głos sopiłki. Na przeciwległych schodach stał Leopold i grał… Grał tak natchnienie, że wydało mi się: to Łukasz gra dla Mawki swoją pieśń miłości. Nie spotykałam go już kilka lat: postarzał się, był całkiem siwy, ale ten sam młodzieńczy zapał w oczach, kiedy spotkał się ze mną wzrokiem, ta sama magia ruchów, ta sama czarująca melodia, od której ściskało się serce i chciało się płakać. Za czym? Za młodością, za miłością, za utraconym szczęściem… Od tamtej pory często słuchałam jego sopiłki w metrze. Boska melodia płynęła po schodach ruchomych, odbijała się od wysokiego sklepienia, spadała dziwnymi dźwiękami w dół i zostawała żyć sama w sobie nawet wtedy, gdy jej twórca był już na górze. Ludzie odwracali głowy na te dźwięki, ktoś się uśmiechał, ktoś ocierał łzy, ale nie było nikogo obojętnego… Już dwa lata, jak Leopold — człowiek-tajemnica i człowiek-pieśń — patrzy na nas z innych światów. Ale często w metrze słyszę dźwięki jego sopiłki. Może zabłądziły i do tej pory szukają swojego sopiłkarza… Marzec 2018
Maschinelle Übersetzung
Halyna MARCZYK Z mediów społecznościowych: „2 kwietnia 2016 roku w 88. roku życia zmarł na zawał serca Leopold Jaszczenko — dysydent, laureat nagrody im. Szewczenki, artysta ludowy Ukrainy, założyciel i wieloletni kierownik chóru „Homin”, który jeszcze od drugiej połowy lat 80. stał się symbolem wieców na rzecz demokratyzacji Ukrainy”. „Zmarł znany dysydent i artysta ludowy Leopold Jaszczenko. Leopold Iwanowycz popularyzował pieśni patriotyczne — kozackie, strzeleckie, powstańcze, a także pieśni-hymny, zakazane w czasach reżimu totalitarnego”. Skąpe fakty — a co kryje się za nimi? Pełne cierpienia życie geniusza, który szukał zapomnianej ukraińskiej pieśni, strzegł jej i kochał jak matka dziecko, dawał jej nowe życie i potężne skrzydła; geniusza, którego pieśniarskim talentem od pół wieku rozbrzmiewa Ukraina. I będzie rozbrzmiewać, dopóki będzie żyła! Przez długi czas pracowałam w jednym z najlepszych liceów Kijowa. Mieliśmy wspaniałe dzieci: mądre, utalentowane, patriotyczne. Pamiętam wiersz 14-letniego Maksyma Łyżowa z Browarów: Życie to na Golgotę droga, Z ciężkim krzyżem ciężka droga: Ciebie na nim ukrzyżują, Jak złodzieja albo jak Boga. Kiedy myślę o Leopoldzie Iwanowyczu, zawsze przypominam sobie ten niedziecięcy wiersz nastolatka. Poznałam Leopolda Iwanowycza jesienią 1970 roku. Zaledwie trzy miesiące wcześniej przyjechałam z nakazem pracy do Kijowa po ukończeniu Uniwersytetu Moskiewskiego. Pochodzę z Żytomierszczyzny i już na trzecim roku tęsknota za Ukrainą nie pozwalała mi ani żyć, ani oddychać. Prawdę mówiąc, mieliśmy ukraińskie stowarzyszenie, gdzie rozmawialiśmy w ojczystym języku, śpiewaliśmy swoje pieśni, czytaliśmy literaturę, o której w Kijowie albo nie słyszano, albo mówiono szeptem. Kiedy trafiłam do Kijowa, byłam oszołomiona: ani na ulicy, ani w transporcie, ani w zespole pracowniczym — nigdzie nie brzmiał ojczysty język. Tutaj się go bano, unikano, uciekano od niego jak od trądu. Zresztą w moim rodzinnym instytucie naukowo-badawczym „Kwant” na mnie, ukraińskojęzyczną, patrzono jak na dziwo. — Patrzcie, z Moskwy przyjechała, a jak nawija po ukraińsku — chora, czy co? Możecie sobie wyobrazić, jakim szczęściem było dla mnie, kiedy trafiłam do „Homonu”! Pół setki młodych, wspaniałych ludzi, zjednoczonych miłością do ukraińskiej pieśni, historii, zwyczajów. I wszyscy tacy szczerzy, dobrzy, możesz każdemu otworzyć swoją duszę, a ciebie nie wyśmieją, lecz zrozumieją, pomogą i doradzą. Chociaż z czasem zrozumiałam, że nie wszystko jest tak różowo — mieliśmy dość „zesłanych kozaczków”. „Homin” bazował wtedy na Placu Kontraktowym w budynku Domu Kultury „Charczowyk”. Jego kierownik, Leopold Iwanowycz Jaszczenko, oczarował mnie od razu: nie więcej niż czterdzieści lat, choć skronie były już przyprószone siwizną, po młodzieńczemu szczupły, przystojny, ale najbardziej przyciągały jego oczy — były tak dziwnego niebiańskiego koloru, że chciało się w nich wykąpać i utonąć. Kiedy mówi do ciebie, to pochyla głowę i tak uważnie przysłuchuje się, jakby bał się przepuścić nie tylko twoje słowa, ale i myśli. Ubrany skromnie, i jak wkrótce zrozumiałam, jego rodzina żyła w bardzo trudnych warunkach (często, zapewne, o głodzie). Miał dwóch synów. Pamiętam, jak kiedyś śmiał się ze łzami w głosie: „Nauczycielka skarży się, że Taras do tablicy nie wychodzi: co z nim robić? A jak ma wyjść, kiedy oba buty ma podarte — palce spacerują po ulicy!”. Pod koniec lat 70. totalitarny system komunistyczny rozpoczął nowy etap represji wobec wszystkiego, co narodowe. Ukraińska Republika w „rodzinie narodów radzieckich” była pod szczególnym ostrzałem: tutaj gnębiono i niszczono wszystko, co choćby w przybliżeniu przypominało ukraińskie: literaturę, muzykę, pieśń. I wszędzie nadzorcy — tępi, podli i „oddani idei komunistycznej”. Na próbach chóru tacy również siedzieli. Oni, tacy szczerzy i życzliwi, lubili wszczynać rozmowy o dysydentach, wyciągając z młodego człowieka wszystko, za co można było otrzymać bonusy dla siebie w odpowiednich organach i wielkie kłopoty dla tego, kto nieostrożnie połknął haczyk ich prowokacji. Bardzo dobrze zapamiętałam jednego z nich. Z wyglądu przypominał neandertalczyka – twórca dokładnie nie przejmował się ani jego wyglądem, ani mózgiem. U nas wśród studentów o takich mówiono: „Umysł nie zepsuty wykształceniem”. Siadał z boku, żeby wszystkich obserwować, a w przerwie podchodził do Leopolda z jednym i tym samym pytaniem: — A dlaczego nie macie ani jednej radzieckiej pieśni? Leopold dziwił się: — Przecież u nas wszystkie pieśni są ukraińskich kompozytorów radzieckich, chyba że są pieśni ludowe, które cały świat śpiewa. — No one przecież nie są po rosyjsku, a w niezrozumiałym języku. Tak nie może być! Po półtora roku spotkałam tego rewizora w szkole marksizmu-leninizmu (nam, młodym specjalistom, usilnie radzono ukończyć te kursy. Było nas czworo, więc ktoś jeden chodził i podpisywał się za wszystkich). A ten neandertalczyk — takie „mądre i niedouczone” — siedział z otwartą z zachwytu buzią i wyrysowywał każde słowo wykładowcy, który przelewał z pustego w próżne tak zwaną teorię marksistowsko-leninowską. Jednak ta inspekcja miała swoje skutki: prześladowania zaczęły się nie tylko wobec kierownika, ale i wobec uczestników chóru. Jednych zwalniano z pracy, innych wyrzucano ze stanowisk, niektórych po prostu zastraszano, żeby bali się nawet myśleć o „Homonie”. Ale najokrutniej „stróże radzieckiej kultury” obeszli się z Leopoldem. Przez kolejne dwie dekady ten genialny człowiek przeszedł wszystkie kręgi piekła. Jak on to wszystko przeżył i nie złamał się? Sądzę, że miał „Homin”, gdzie pozostali najbardziej wytrwali i utalentowani, którzy żyli i oddychali pieśnią ludową. A jeszcze — obok niego zawsze była jego Muza, jego ukochana żona i matka jego synów, piękność, mądra kobieta, znana uczona-etnograf Lidia Oreł. Chyba jednak to prawda, że małżeństwa zawierane są w niebie, bo tylko Pan mógł podarować ich sobie nawzajem. I obok nich, w smutku i w radości, zawsze była ukraińska pieśń. Warto było choć raz poobserwować Leopolda na
Maschinelle Übersetzung
Film dokumentalny DOCUDAYS UA-2018 Bardzo znaczącym wydarzeniem był XV Międzynarodowy Festiwal Filmów Dokumentalnych o Prawach Człowieka. Dokumentalistyka jest u nas zazwyczaj mniej popularna niż filmy fabularne, jednak w marcu na pokazach premierowych sale kinowe bywały wypełnione po brzegi. A 29 marca DOCUDAYS UA-2018, który odbywał się przy wsparciu Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina (Derżkino), ogłosił zwycięzców. Znaczną liczbę nagród otrzymały ukraińskie filmy dokumentalne. Nagrodę międzynarodowego programu DOCU/ŚWIAT w kategorii DOCU/PRAWA otrzymał film ukraińskiej reżyserki Aliny Horłowej „Nie ma wyraźnych objawów”. Jest to obraz o kobiecym obliczu wojny i o traumie, wobec której wszyscy są równi. Film otrzymał również nagrodę od Ukraińskiej Helsińskiej Unii Praw Człowieka oraz festiwalu Docudays UA. Nagrodę przyznano bohaterce filmu Oksanie Jakubowej za siłę ducha, odwagę i niezaprzeczalne potwierdzenie idei równości kobiet i mężczyzn na przykładzie własnego życia. Obraz nagrodziła także firma dystrybucyjna „Letter to Fest”, co pozwala na bezpłatne zgłaszanie filmu na 50 międzynarodowych festiwali filmowych. Film otrzymał również specjalną nagrodę od partnera medialnego festiwalu Current Time TV — 5000 dolarów. Specjalne wyróżnienie konkursu DOCU/KRÓTKO otrzymał film „Gorczyca w ogrodach”, nagrodzono także autora obrazu Piotra Armianowskiego nagrodą im. Andrija Matrosowa: „Za miarę miłości, dla której nie istnieją przeszkody”. Główną nagrodę konkursu DOCU/UKRAINA otrzymał film Dmytra Ławrynenki „Wiaufrom”. Specjalne wyróżnienie konkursu przypadło stworzonemu przy wsparciu Derżkino obrazowi „Wabny, słodki, bez granic, albo Pieśni i tańce o śmierci” (reżyserzy Tania Chodakiwska, Ołeksandr Stekołenko). Taśma ta otrzymała również Specjalne wyróżnienie jury studenckiego. Film porusza bardzo poważny temat: jak, pokochawszy życie, przestać bać się śmierci. Bohaterowie obrazu to artyści i zwykli ludzie z różnych zakątków świata. Stworzony przy wsparciu Derżkino film „Pierwsza setka” (reż. Jarosław Piłunśkyj, Julia Szaszkowa, Jurij Hruzinow) otrzymał Nagrodę publiczności. „Pierwsza setka” bazuje na wydarzeniach sfilmowanych podczas Rewolucji Godności i wojny w Donbasie w latach 2013—2016, pokazuje historie realnych uczestników wydarzeń — ochotników Pierwszej setki Majdanu. Pełna lista zwycięzców na stronie Docudays UA: http://docudays.ua/2018/news/kino/winners-docudays-ua-2018/ Dzień wcześniej, w ramach tego festiwalu, 27 i 28 marca, w kinie „Żowteń” odbył się premierowy pokaz stworzonego przy wsparciu Derżkino obrazu „Mychajło i Danyło”. Prawie ćwierć wieku temu Andrij Zahdanśkyj nakręcił krótkometrażowy film „Dwoje” o losach kijowskiego architekta i artysty Mychajła Szczyhoła oraz jego syna, wówczas dziesięcioletniego Danyła. Danyło urodził się głuchy, z ostrą formą dziecięcego porażenia mózgowego. Kiedy miał sześć lat, jego matka, utalentowana rzeźbiarka Maryna Chusid, zginęła w wypadku samochodowym. Wiele lat później reżyser powraca do swoich bohaterów, którzy w tym czasie przeprowadzili się z Ukrainy do Czech, i kontynuuje opowieść w pełnometrażowym filmie dokumentalnym „Mychajło i Danyło”. Producenci obrazu: Hennadij Kofman, Andrij Zahdanśkyj. Produkcja: AZ Films L.L.C. (USA), MaHiKa-film (Ukraina). „Dom »Słowo«” — świat dowiaduje się o naszym „Rozstrzelanym odrodzeniu” W marcu ogłoszono, że 29 kwietnia w kinie „Bertha DocHouse” w Londynie odbędzie się brytyjska premiera stworzonego przy wsparciu Derżkino filmu dokumentalnego „Dom »Słowo«”. „Jesteśmy bardzo zadowoleni, że brytyjska publiczność będzie miała okazję zobaczyć ten film. Ten dokumentalny thriller o »Rozstrzelanym odrodzeniu« lat 30. przywraca utracone warstwy ukraińskiej historii kulturowej, pomaga zrozumieć związek między równoległymi kampaniami terroru, które rozwinęła przeciwko Ukrainie władza stalinowska, przerzuca most do teraźniejszości z jej dyskusjami o tworzeniu nowej ukraińskiej tożsamości” — skomentowała dyrektor Ukraińskiego Instytutu w Londynie Maryna Pesenti. http://dochouse.org/cinema/screenings/slovo-house Po zakończeniu filmu odbędzie się dyskusja z udziałem Williama Blackera — jednego z najlepszych wykładowców teorii ukraińskiej kultury i literatury w Brytanii. Obraz tworzyła firma FRESH PRODUCTION GROUP przy wsparciu Derżkino, Ministerstwa Polityki Informacyjnej Ukrainy, Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. wolności słowa, Ministerstwa Kultury Ukrainy oraz Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy. Reżyser filmu — Taras Tomenko, producenci — Julia Czerniawska i Ołeh Szczerbyna, autorzy scenariusza — Lubow Jakymczuk i Taras Tomenko. Światowa premiera filmu „Dom »Słowo«” odbyła się na 33. Warszawskim Międzynarodowym Festiwalu Filmowym. 27 października 2017 roku w Charkowie odbyła się krajowa premiera filmu. Również „Dom »Słowo«” wybrano do programu FIVE CONTINENT międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Göteborgu — największego festiwalu filmowego w krajach skandynawskich. Kanadyjski Międzynarodowy Festiwal Filmów Dokumentalnych Hot Docs Zakończyła się selekcja na tegoroczny festiwal Hot Docs, który odbędzie się od 26 kwietnia do 6 maja. Debiutancki pełnometrażowy film reżysera Wadyma Ilkowa „Tata — brat mamy”, stworzony przy wsparciu Derżkino, został wybrany do programu World Showcase. Obraz będzie rywalizował o nagrodę publiczności. Światowa premiera filmu odbędzie się w ramach głównego programu konkursowego największego w Europie festiwalu filmów dokumentalnych Visions du Reel w Szwajcarii. „Tata — brat mamy” to portret rodziny, która manewruje między głębinami bohemy a społecznym dnem. Artysta i piosenkarz Tolik, jego siostra Ania i siostrzenica Katia przedzierają się przez codzienność pełną miłości, poszukiwań siebie, samotności i choroby. Pierwszy zwiastun można obejrzeć: https://www.youtube.com/watch?v=pDZYEh_sdRA&feature=youtu.be. Również do programu konkursowego filmów krótkometrażowych Hot Docs Festival weszła ukraińska produkcja „Leninopad” reżyserki Switłany Szymko. Jest to ironiczny film dokumentalny o pożegnaniu z epoką radziecką w Ukrainie. Film pokazuje rozkwit i upadek idoli, a także fantastyczne życie pozagrobowe duchów historii. Filmy fabularne — przy wsparciu Derżkino
Pojawił się pierwszy zwiastun filmu, który został już nakręcony i zmontowany. Cztery lata temu trałowiec „Czerkasy” był jedynym z 13 okrętów, któremu udało się utrzymać ukraińską banderę na swoim maszcie na jeziorze Donuzław podczas aneksji Krymu. Przez trzy tygodnie załoga jednostki godnie broniła pozycji, stawiając mężny opór i odpierając ataki wojsk Federacji Rosyjskiej. Reżyser obrazu, pochodzący z Czerkasów Tymur Jaszczenko, za pomocą środków kina fabularnego opowiada historię zwykłych ludzi, którzy w decydującym momencie zrozumieli, na czym polega ich przeznaczenie i czym jest Ojczyzna. Konsultantem filmu jest prawdziwy dowódca trałowca „Czerkasy”, honorowy obywatel miasta Czerkasy, Jurij Fedasz, a wśród aktorów znaleźli się marynarze, którzy wiosną 2014 roku bronili okrętu. Jak zaznaczył Jurij Fedasz: „W Ukrainie film »Czerkasy« warto obejrzeć tym, którzy lubią krzyczeć: »Oddali Krym«, »Tam nikt nic nie robił«. Żeby ci sceptycy zobaczyli, jak, zasłaniając się kobietami i dziećmi, »zielone ludziki« zajmowały jednostki wojskowe. O tych momentach rosyjska propaganda nie wspomina, ale tak było naprawdę. Jestem przekonany, że dzięki Marynarce Wojennej mamy teraz Ukrainę. Gdybyśmy wtedy zaczęli strzelać, to nie wiadomo, gdzie teraz przebiegałaby granica państwowa Ukrainy. Wtedy na całej długości naszej granicy stało 100-tysięczne wojsko Rosjan”. Wśród twórców ścieżki dźwiękowej do obrazu „Czerkasy” są Katia Cziły i Anton Bajbakow. Projekt filmowy „EKS” w Wilnie. Projekt filmu fabularnego „EKS” został wybrany do udziału w platformie przemysłowej Wileńskiego Międzynarodowego Festiwalu Filmowego – programie Coming Soon. Oprócz ukraińskiego projektu reżysera Serhija Łysenki, zaprezentowany zostanie tam 21 projekt z Litwy, Gruzji, Polski, Czech, Białorusi, Niemiec, Stanów Zjednoczonych i innych krajów. Jest to pierwsza prezentacja projektu „EKS” za granicą. Produkcję obrazu realizuje firma „T. T. M.”. Obraz powstał na podstawie scenariusza wielokrotnego laureata nagrody „Koronacja słowa”, pisarza Jarosława Jarisza. Do realizacji projektu producent Andrij Hranycja zebrał zespół twórczy w składzie: operator-reżyser Serhij Mychalczuk, scenograf Władysław Odudenko. Muzykę stworzyli liderzy ukraińskiej „Nowej Opery” Roman Hryhoriw i Ilja Rozumejko. W głównych rolach wystąpili młodzi aktorzy: Orest Pastuch, Witalij Hordijenko, Liza Bakulina, Wasyl Kolisnyk, Roman Krywdyk, Anatol Fon-Filandra, Alina Kowalenko, Julija Chmil, Artur Szłapak, Władysława Hleba oraz doświadczeni mistrzowie: Wiaczesław Chimjak, Ołeksandr Norczuk, Lubomyr Starak, Wołodymyr Hubanow oraz Wiktor Żdanow, który niedawno był nominowany do nagrody „Złoty Dzyga”. Zakończono „Tajemny dziennik Symona Petlury”. Narodowa Kinostudnia Filmów Fabularnych imienia Ołeksandra Dowżenki przedstawiła Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina pełnometrażowy film Ołesia Janczuka „Tajemny dziennik Symona Petlury”. Producenci – Ołes Janczuk i Askold Łozynskyj. Scenariusz obrazu tworzyli przez sześć lat Mychajło Szajewycz, Ołeksandr Szewczenko i Ołes Janczuk. Był to czas, kiedy decydował się los państwa ukraińskiego. Dramat historyczny obejmuje okres życia i działalności Przewodniczącego Dyrektoriatu i Głównego Atamana Ukraińskiej Republiki Ludowej Symona Petlury w Ukrainie, a także czas, kiedy Petlura przebywał w Paryżu na emigracji. Zdjęcia do filmu odbywały się w Ukrainie (we Lwowie, w obwodzie kijowskim oraz na terenie kinostudii Dowżenki), a także we Francji (Paryż). Główne role w filmie zagrali Serhij Frołow, Irma Witowśka-Wanca, Bohdan Beniuk, Jewhen Nyszczuk, Taras Żyrko, Wiktorija Janczuk, Roman Macjuta, Jurij Odynoky i inni. Film „IZI” na David di Donatello. 21 marca odbyła się ceremonia ogłoszenia i nagrodzenia zwycięzców najbardziej prestiżowej włoskiej nagrody filmowej David di Donatello. Ukraińsko-włoski film „IZI” wszedł do piątki finalistów w walce o nagrodę David di Donatello w kategoriach „Najlepszy reżyser-debiutant” oraz „Najlepszy aktor”. David di Donatello to najbardziej prestiżowa nagroda we włoskiej kinematografii, włoski Oscar. Jest ona corocznie od 1956 roku wręczana przez Akademię Kina Włoskiego (Accademia del Cinema Italiano). Pełnometrażowy film IZI to pierwsza oficjalna koprodukcja Ukrainy z Włochami. W filmie zagrali włoscy i ukraińscy aktorzy: Nicola Nocella, Barbara Bouchet, Ostap Stupka, Weronika Szostak i Orest Garda. Współczesne kino to taki rodzaj twórczości, który oprócz talentu artystów wymaga także wysiłku ze strony państwa. Często we współczesnym świecie poziom rozwoju kinematografii świadczy o rozwoju kraju – ponieważ współczesna kinematografia to przede wszystkim wysokotechnologiczna produkcja. Ukraina powinna cenić i być dumna z tych osiągnięć w kinematografii, które jeszcze na początku ubiegłego wieku dały jej prawo wpisania swojego imienia w poczet krajów kinematograficznych – w szczególności ukraińskie kino poetyckie stało się zjawiskiem, które nadało ukraińskim dziełom autentyczności i wyróżniało ukraińską szkołę spośród innych światowych nurtów filmowych. Jednak współczesność, nowe możliwości tworzenia dzieł wizualnych zmieniają wymagania wobec produkcji filmowej. Obecnie, aby w kraju zaczęły pojawiać się nowe, utalentowane filmy, państwo musi dbać o korzystne ustawodawstwo dla branży, możliwość zwiększania wartościowej bazy technicznej i technologicznej studiów filmowych, rozwijać placówki edukacyjne kształcące specjalistów dla bardzo różnorodnych zawodów filmowych. I właśnie w tym kierunku od kilku ostatnich lat, pomimo wszystkich problemów w Ukrainie, widzimy wzrost aktywności – i odbija się to nie tylko na liczbie tworzonych produktów, ale także na jakości dzieł. Obecnie pojawia się potrzeba nie tylko mówienia o poszczególnych filmach, ale także przynajmniej usystematyzowania informacji o wydarzeniach w tej branży.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Prezentujemy: „Szlachetni włóczędzy”. Pełnometrażowy film fabularny „Szlachetni włóczędzy” powstaje w studiu „Hanzafilm”. W marcu pojawił się pierwszy zwiastun: https://www.youtube.com/watch?v=Zpk3g45fJqo&feature=youtu.be
„Szlachetni włóczędzy” to muzyczno-komediowy film akcji, który opowiada o lwowskich batiarach Bodziu i Mireku, żyjących pod hasłem: „Kochać Lwów, kobiety i żarty”. Reżyser Ołeksandr Bereźan, producent Dmytro Krawczenko, scenariusz Tarasa Borowki wspólnie z Dmytrem Naumowem. W rolach: Jurij Chwostenko, Iryna Hryszak, Iwan Szaran, Pawło Krużnow, Ksenija Nikołajewa, Oleh Prymohenow i inni. Premiera filmu na Ukrainie została zaplanowana na 27 września 2018 roku. Dystrybutor: Ukrainian Film Distribution
Jean Reno o nowym francusko-ukraińskim projekcie filmowym
22 marca w stołecznym hotelu Fairmont Grand Hotel Kyiv odbyła się konferencja prasowa z udziałem przedstawicieli francusko-ukraińskiego projektu „Ostatni krok”. Główną rolę w tym międzynarodowym projekcie gra światowej sławy aktor Jean Reno. Film „Ostatni krok” stał się twórczą współpracą dwóch europejskich krajów — Francji i Ukrainy, przy wsparciu Państwowego Komitetu Kinematografii. W głównych rolach wystąpili aktorzy światowego formatu — Jean Reno („Leon”), Sara Lind („Wolfkop”), Joe Anderson („Zmierzch”), David Gyasi („Interstellar”), Ihor Cyszkewycz („Niezłomna”). Scenarzystą i reżyserem filmu jest Frédéric Petitjean. Główną lokacją filmu wybrano ukraińskie Karpaty, a pozostała część opowieści została przeniesiona do Kijowa.
Wykonawca głównej roli Jean Reno podkreślił, że starał się być jak najbardziej przekonujący w swojej roli: „Ukraińcy byli dla nas niezwykle dobrzy i naprawdę czułem się szczęśliwy. Mam nadzieję, że uda nam się znaleźć tutaj jeszcze jakieś nowe projekty, bo kraj i ludzie są niezwykle otwarci”.
Jeden z producentów filmu Ołeh Herman podkreślił, że zdjęcia do „Ostatniego kroku” to bardzo ważny etap rozwoju ukraińskiego kina i produkcji kina światowego poziomu w Ukrainie. Według jego słów francuscy przedstawiciele ekipy filmowej w ciągu miesiąca zdjęć zdołali „poczuć Ukrainę”.
Jak zaznaczył Przewodniczący Państwowego Komitetu Kinematografii Pyłyp Iljenko: „Dla nas doświadczenie współpracy z profesjonalistami kinowymi o światowych nazwiskach jest bardzo ważne. Dotyczy to nie tylko aktora Jeana Reno, but także w szczególności operatora Thierry’ego Arbogasta, który nie po raz pierwszy pracuje nad ukraińskim projektem. To bardzo korzystny dla Ukrainy projekt, ponieważ ukraińskich akcentów w filmie otrzymamy znacznie więcej, niż włożyliśmy środków — zaledwie 30% całego budżetu. Prawie cały film zostanie nakręcony na Ukrainie, a ekipa filmowa jest w przeważającej mierze ukraińska”.
„Ostatni krok” to historia Henry’ego, najbardziej poszukiwanego wśród anonimowych najemnych zabójców.
Tragikomedia „Ржака” weszła do dystrybucji 22 marca
Ogólnoukraińska dystrybucja kinowa tragikomedii reżysera Dmytra Tomaszpolskiego rozpoczęła się 22 marca. Dystrybucja rozpoczęła się przedpremierowym pokazem filmu w kinie „Oskar” w Centrum Handlowym „Gulliver”. Główne role w filmie grają: Ołeksandr Myrosznyczenko, Anastasija Jewtuszenko, Wiktor Storożenko, Serhij Derewjanko, Ołeksandr Ihnatusza, Pyłyp Iljenko. Premierowy pokaz filmu odbył się w kinie „Żowtiń”.
W wywiadzie reżyser filmu Dmytro Tomaszpolski powiedział: „Aby pozbyć się fobii, strachu i kompleksów, trzeba się z nich śmiać. Musimy wszyscy pozbyć się nienawiści do siebie nawzajem; do tych, którzy myślą inaczej niż my; do tych, którzy, jak nam się wydaje, nie są podobni do nas. Dotyczy to także mnie, bo muszę przezwyciężyć zazdrość o cudzy sukces. To można zrealizować tylko w komedii”.
„Serafima” weźmie udział w La Fabrique des Cinémas du Monde
Ekranizację powieści Ołesia Uljanenki pod tym samym tytułem „Serafima” realizuje firma Kristi Films. Film jest drugim pełnometrażowym dziełem reżyserki Marysi Nikitiuk. Producenci: Jurij Minzianow, Myrosław Słaboszpycki i Ihor Sawyczenko.
To historia młodej dziewczyny Serafimy, która mieszka w nadmorskim miasteczku i zna się na ziołach i truciznach. Broniąc siebie, Serafima truje swojego przyjaciela i ucieka z miasta, wyruszając na poszukiwanie zaginionej matki. Chorobliwe pragnienie miłości zamienia Serafimę w potwora i seryjną morderczynię oraz odsłania prawdę o jej prawdziwej naturze.
W programie premierowym — „Grudniowa bajka, czyli Przygody św. Mikołaja”
„Grudniowa bajka” to historia do obejrzenia dla całej rodziny o dorastaniu, o wierze w bajkę, o tym, że cuda mogą odmienić życie na lepsze, obdarzyć radością, przyjaźnią i miłością. Film opowie o przygodach drugoklasisty Artema, którego rodzina właśnie przeprowadziła się z dużego miasta do domu w Karpatach. W przeddzień Dnia Świętego Mikołaja do Artema niespodziewanie przychodzi sam Mikołaj. W rzeczywistości jest to złodziej-włamywacz przebrany za czarodzieja. Chłopiec wraz z siostrą-nastolatką i miejscowymi dziećmi musi wykazać się prawdziwą zgodnością, odwagą i pomysłowością, aby pokonać złodzieja i uratować prawdziwego świętego Mikołaja.
Premiera zaplanowana jest na koniec 2018 roku. Zdjęcia odbywają się w Pyrohowe oraz na Prykarpaciu. Produkcją filmu zajmuje się firma BIG HAND FILMS. Producentka: Maria Kael, autor scenariusza: Anton Bazelinski.
Animacja i kino dla dzieci
“Mavka. Leśna pieśń” — wśród 20 najlepszych projektów Cartoon Movie
15 marca stało się wiadomo, że najważniejsze międzynarodowe wydawnictwo branżowe o animacji, Animation Magazine, włączyło projekt „Mavka. Leśna pieśń” do listy 20 najlepszych projektów forum Cartoon Movie. Produkcję filmu realizuje studio Animagrad przy wsparciu Państwowego Agencji Kinematografii (Derżkino). Reżyser: Saša Ruban, producenci: Iryna Kostiuk, Anna Jelisiejewa i Jehor Olesow. Obraz powstaje na motywach dramatycznego poematu Łesi Ukrainki „Leśna pieśń”, a także na podstawie ukraińskich mitów i tradycji kulturowych. Eksperci wiodących instytucji etnograficznych — Katedra Folklorystyki Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki, Muzeum im. Iwana Honczara oraz Muzeum Historii Ukraińskiej Mody — pracują w składzie ekipy filmowej nad interpretacją ukraińskich mitów, legend, wierzeń, obrzędów i kultury wizualnej w unikatowym animowanym świecie „Mavki”. Do stworzenia ścieżki dźwiękowej do kreskówki dołączyli znani na całym świecie muzycy zespołu „DachaBracha”. Premiera filmu w kinach zaplanowana jest na 2020 rok.
„Mama spieszy do domu” — na The Financing Forum for Kids Content
Projekt serialu animowanego „Mama spieszy do domu” autorstwa Glowberry (FILM.UA Group), który otrzymał państwowe wsparcie finansowe w wyniku Dziesiątego konkursu wyboru Derżkino, stał się jedynym projektem z Ukrainy zakwalifikowanym do udziału w głównym skandynawskim forum treści medialnych dla dzieci The Financing Forum for Kids Content (http:// thefinancingforum.com/). Forum odbyło się w dniach 13–15 marca w mieście Malmö (Szwecja) i zgromadziło około 30 projektów na etapie rozwoju, które zostaną zaprezentowane podczas pitchingu przed ponad 50 ekspertami i liderami opinii, 150 producentami i dystrybutorami z tego regionu. Reżyser: Jewhen Alochin, autorzy scenariusza — Ołha Czerepanowa, Wadym Szynkarow, Iryna Małamuż, Rachta Makiejenkowa i Maryja Sydorczuk. Serial produkuje Ołha Czerepanowa.
Zimowe zdjęcia do baśni „Piekielna chorągiew, czyli Kozackie Boże Narodzenie” zostały zakończone. Projekt „Piekielnej chorągwi” stał się jednym z laureatów Dziesiątego konkursowego naboru Państwowej Agencji Filmowej. Reżyserem jest Mychajło Kostrow, producentem — Jewhienij D’jaczenko. Scenariusz filmu napisał jeden z najsłynniejszych ukraińskich bajarzy, Saszko Liernyk (Ołeksandr Własiuk), na podstawie własnego utworu „O starym kozaku, bożonarodzeniowym diable, czterech rogach i kozackim rodzie”. Zwiewna baśń jest przepojona ukraińskim ludowym humorem i kozacką heroiką, pełna fantastycznych bohaterów i nieoczekiwanych postaci, a jednocześnie głęboko zakorzeniona w ukraińskim folklorze, ludowej mitologii i wierzeniach.
Gwiazdorska gala premiery „Porwanej księżniczki”
7 marca na Ukrainie rozpoczęto emisję animowanego filmu „Porwana księżniczka” (Animagrad, FILM.UA Group przy wsparciu Państwowego Kina Ukrainy). Przed pokazem zebrały się gwiazdy, które brały udział w pracach nad kreskówką: prezenterzy telewizyjni Masza Jefrosyniina, Serhij Prytula i Jurij Horbunow, zasłużony mistrz sportu Ukrainy Wasyl Wirastiuk, lider grupy „TNMK” Oleh „Fahot” Mychajljuta, piosenkarka Dżamala, soliści zespołu „Wremia i Steklo” Nadia Dorofiejewa i Ołeksij Zawhorodnij (Pozytyw), aktorzy Roman Łucki i Oleh Wołoszczenko, blogerka Pupsi Kira, współorganizatorka rodzinnego festiwalu „Mamasleet” Arewik Arzumanowa, muzyk Miloš Jelicz, a także prezenterzy telewizyjni Dmytro Komarow i Katerina Osadcza, współzałożycielka beauty baru G.Bar Sabina Musina, projektantka Lilija Pustowit, producent Ihor Tarnapolskyj, piosenkarka Natalia Hordijenko, założyciele centrum producenckiego MOZGI Entertainment Potap i Iryna Horowa. Producentem jest Jehor Oliesow, reżyserem Oleh Malamuż, scenarzystą Jarosław Wojcieszek, kompozytorem Dario Vero, dyrektorem artystycznym Kristian Koskinen, kierownikiem produkcji 3D Andrij Milicki, menedżerem projektu Ołeksandra Łucenko.
„Świetna kreskówka. Jestem bardzo dumna z tego, że to absolutnie ukraińskie kino: dziecięce, jasne, dobre, piękne, profesjonalne, wysokiej jakości. Świetnie, że w kreskówce brzmi muzyka symfoniczna. To wychowuje nie tylko smak wizualny, a także muzyczny. Kreskówki są częścią naszej edukacji”, — zaznaczyła Dżamala.
Serhij Prytula pochwalił ścieżkę dźwiękową filmu animowanego: „Dobra, miła kreskówka. Bardzo dobrze dobrany podkład muzyczny, wszystko zupełnie na miejscu — i „Wopli Widopliasowa”, i Dżamala. I wydaje mi się, że to pierwsze doświadczenie tak masowego zaangażowania ukraińskich celebrytów w dubbing”.
Praca Serhija Prytuli i jego bohater Nestor zachwyciły Olega „Fahota” Mychajlkjutę, który błyskotliwie podłożył głos pod czarodzieja Fina: „Podobało mi się. Wszystko zrobiono według fabuły, „po hollywoodzku”, według wszystkich kanonów, tak jak powinno być zrobione z punktu widzenia właściwego planu scenariusza, rozwiązań wizualnych i muzyki. Nestor jest bardzo fajny: i charakter wypisany, i namalowany, i to, jak Prytula go podłożył. A głównym bohaterom temporalnie bardzo pasują Nadia i Pozytyw”.
O filmie: Ta niezwykła historia wydarzyła się w czarodziejskim mieście Kijowie — w czasach odważnych wojowników, pięknych księżniczek i potężnych czarowników. Wędrowny artysta Ruslan, który marzył o tym, by zostać rycerzem, spotkał Milę i zakochał się w niej, nawet nie podejrzewając, że dziewczyna jest córką kijowskiego księcia. Lecz szczęściu zakochanych nie było pisane trwać wiecznie: zły czarownik Czarnomor pojawił się w magicznym wirze i na oczach Ruslana porwał ukochaną, dążąc do przemienienia siły jej miłości we własną czarodziejską potęgę. Ruslan wyruszył w pogoń za porwaną księżniczką, aby, pokonawszy wszystkie przeszkody i niebezpieczeństwa na swojej drodze, dowieść,
…że prawdziwa miłość jest silniejsza od magii. „Викрадена принцеса” (Wykradziona księżniczka) — pierwszy pełnometrażowy film animowany przeznaczony do dystrybucji na Ukrainie i na rynku międzynarodowym w ramach linii produkcyjnej studia animacji Animagrad. Prawa do dystrybucji filmu zostały wstępnie sprzedane na ponad 30 terytoriów, m.in. do Chin, Korei Południowej, Francji, Polski, Bułgarii, Niemiec, a także do krajów Bliskiego Wschodu, Afryki Północnej i Ameryki Łacińskiej.
I jako „wisienka na torcie” — festiwal „Bruківka—2018”
Kiedy w państwie podejmowane są naprawdę poważne kroki na rzecz rozwoju rodzimego kina, fala twórcza rozchodzi się kręgami i dociera nawet do odległych regionów. Tak stało się również z Międzynarodowym Festiwalem Młodego Filmu Krótkometrażowego „Bruківka”, który rozpoczynał się jako amatorska akcja ruchów młodzieżowych w Kamieńcu Podolskim, kierowana przez Andrija Zajcia. Jednak w zeszłym roku festiwal uzyskał status międzynarodowy, a w konkursie wzięło udział ponad 50 filmów z całego świata. W marcu 2018 r. organizatorzy festiwalu ogłosili, że kończą przyjmowanie zgłoszeń do obecnego konkursu. „Na dzień dzisiejszy otrzymaliśmy już ponad 3000 filmów z ponad 110 krajów świata. Więcej informacji o gościach, formacie wydarzenia i o poprzedniej edycji na stronach: https://brukivkafest.com” — poinformował Andrij Zajć. Festiwal odbędzie się 22—24 czerwca w Kamieńcu Podolskim.
Wśród zapowiedzianych gości i członków jury: Maryśja Nikitiuk („Kuди падають дерева”), Jurij Kowaliow („Сторожова застава”), Ołeksij Szaparjew („KRUTY 1918”), Wołodymyr Fillipow, Tajler Anderson i inni.
…Na zakończenie
Gratulujemy laureatów Nagrody Szewczenki w kategorii „Sztuka filmowa”! „Słowo Proświty” już informowało, że „Dekretem Prezydenta Ukrainy nr 60/2018 «O przyznaniu Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki», na podstawie przedstawienia Komitetu Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, postanowiono przyznać Narodową Nagrodę Ukrainy im. Tarasa Szewczenki w 2018 roku w kategorii «Sztuka filmowa» za cykl filmów historyczno-dokumentalnych o Majdanie 2014 roku: reżyserowi Wołodymyrowi Wiktorowiczowi Tychyjowi, operatorowi Jarosławowi Leonidowiczowi Piłunskiemu, operatorowi Serhijowi Ołeksandrowiczowi Stecence oraz operatorowi, obywatelowi Federacji Rosyjskiej Jurijowi Heorhijowiczowi Gruzinowowi”. Ale trudno odmówić sobie przyjemności przypomnienia, że było to naprawdę jedno z najwybitniejszych wydarzeń dla kinematografistów kraju — więc gratulujemy laureatom zasłużonej nagrody!
Przygotowała Olha ŻMUDOWSKA
Maschinelle Übersetzung
Raisa SENNIKOWA, zastępca dyrektora ds. naukowo-oświatowych Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy. Tradycyjne święto humoru w przeddzień 1 kwietnia odbyło się w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy. Zgromadziło ono znanych kijowskich pisarzy-humorystów, deklamatorów, młodych aktorów studiów teatralnych i kółek zainteresowań kijowskich szkół, aktywnych czytelników bibliotek miejskich oraz sympatyków muzeum. Obecnie niby nie czas na śmiech i humor: wojna wniosła w nasze życie tak wiele smutku i żalu. Możliwe, że i Dzień Śmiechu nie jest całkiem na miejscu? Lecz po podróży po ekspozycji literackiej muzeum wątpliwości rozwiały się! Humor był i jest życiodajną wodą, która hartuje duszę, wlewa wiarę i nadzieję na lepsze. Ukraiński humor zawsze żywił naszą literaturę, był jej nieodłączną częścią. Śmiali się I. Kotlarewski, H. Kwitka-Osnowjanenko, S. Rudanski, Ostap Wysznia, S. Olijnyk, P. Hłazowy. Święto humoru „Język do Kijowa doprowadzi” zapoczątkowane zostało jeszcze w 2013 roku prezentacją zbioru repertuarowego dla nauczycieli i uczniów. Osobliwością święta jest rywalizacja humorystów różnych pokoleń: znanych pisarzy i całkiem młodych autorów-uczniów. Kontynuujemy tradycję zachowywania i przekazywania następnym pokoleniom wesołych bajek, dowcipnych historii, żartobliwych piosenek, zabawnych zmyśleń, ludowych uśmiechów, śmiesznych aforyzmów, anegdot i żartów. Święto zorganizowali wspólnymi siłami Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy oraz Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki. Na spotkanie-rywalizację z uczniami z ramienia NZPU do muzeum przybyli znani pisarze: Hryć Hajowy, Anatolij Kaczan, Wałentyna Kozak, Stanisław Szewczenko, Pawło Branycki. Byli oni dla dzieci zarówno dobrymi przyjaciółmi, jak i członkami jury oraz nauczycielami. Jak w poprzednich latach, ze szczodrymi prezentami (książkami, płytami, dyplomami) przybyli Mykoła Nesterczuk z Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki oraz Ołeksij Bondarenko — dyrektor wydawnictwa „Weselka”. Święto rozpoczęli najmłodsi uczestnicy — młodzi artyści z wokalnego teatru-studia „Noty” (kierownik — Oksana Kudraszowa). Udowodnili oni mistrzowsko i przekonująco: „Piękno i dobro uratują świat!”. Oklaskami witano uczestnika święta, który z tatą pokonał najdłuższą drogę do muzeum — Dmytra Filenkę, ucznia 3 klasy Szkoły Ogólnokształcącej w Ostapiwce w rejonie wielkobahaczanskim obwodu połtawskiego. Przeczytał on z talentem swoją ulubioną humoreskę Hryćka Bojki „Szybko odpowiedział”. Zaimponowała nie tylko słuchaczom, ale i autorowi „Południka” Anatolijowi Kaczanowi mistrzostwem i zdolnościami aktorskimi uczennica 3 klasy Anastasija Ardykuca, która przyjechała ze wsi Hoholewe („Południk”). Co roku uczestnikami święta są wychowankowie Szpytkowskiej Dziecięcej Szkoły Sztuk (wykładowca — Antonina Dobrowa). W tym roku wykonali oni piosenki pisarzy Oksany Chłopiaczej i Nadiji Kyrian — do muzyki swojego wykładowcy. W przeprowadzeniu corocznego święta dobrymi partnerami byli pracownicy Centralnej Biblioteki imienia Tarasa Szewczenki. W tym roku od czytelników-kółkowiczów biblioteki wystąpiła z ulubionymi humoreskami Marjana Kowal, uczennica Szkoły Ogólnokształcącej nr 229. Najliczniejszą delegacją byli uczniowie klasy 6-B Kijowskiego Liceum nr 142 ze swoją ulubioną nauczycielką Nadiją Chuchraj. Zdołali oni wrócić z pasjonującej podróży po Grecji i przygotowali wielki program teatralny z utworów Pawła Hłazowego. Wychowanek „Poetyckiej świetlicy” pisarki Marii Morozenko Illa Charłamow po raz pierwszy z przejęciem przeczytał własną humoreskę. Niezapomniane wrażenie wywarł choreograficzny zespół „Samocwity” Kijowskiej Dziecięcej Szkoły Muzycznej im. L. Rewuckiego (kierownik — T. W. Kalinina). Sprawnie sztafetę przejęli nasi dawni partnerzy — utalentowani młodzi aktorzy ludowego teatru-studia „Mrija” Narodowej Biblioteki Ukrainy dla Dzieci (kierownik — Switłana Kopjowa). Połączyli oni udanie inscenizacje ze zbioru „Język do Kijowa doprowadzi”, humoreski i wesołe melodie. Szczególne sympatie wywołał występ studenta 3 roku aktorstwa Narodowego Uniwersytetu Kina, Teatru i Telewizji im. I. Karpenki-Karego — Ołeksandra Didenki (wykładowca — Ołeksandr Zawalski). Był to prawdziwy mistrzowski kurs czytania utworu Ostapa Wyszni „Jak gotować i jeść zupę z dzikiej kaczki”, zapamiętali go wszyscy uczestnicy święta, śmiejąc się do łez. Utalentowanie, jaskrawo, niezapomnianie. Na zakończenie — autografy od pisarzy, sesja zdjęciowa, wręczenie prezentów. Szczęśliwe dzieci, pisarze, słuchacze po raz kolejny przekonali się o prawdziwości słów klasyka: „Zaśmiać się szczerym, jasnym śmiechem może tylko głęboka dobra dusza…”. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2018 PRENUMERATA—2018 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty
Maschinelle Übersetzung
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Maschinelle Übersetzung
Redaktor dyżurny Olha ŻMUDOWSKA
Księgowość 279-41-46
Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001
E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua
Nakład ogólny w kwietniu — 13 200
Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety.
Wydrukowano w spółce z o.o. “Interekspresdruk”, ul. Simji Sosninych, 3.
Maschinelle Übersetzung
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 14 hrywien 56 kopiejek. na pół roku na pół roku 80 hrywien 90 kopiejek.
Maschinelle Übersetzung
Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK
Dział pracy proświtiańskiej Olha ŻMUDOWSKA
Dział kultury Eduard OWCZARENKO
Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH
Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy 279-39-55
Maschinelle Übersetzung
Za rzetelność informacji odpowiadają autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji link do „Słowo Proświty” jest obowiązkowy.
Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Maschinelle Übersetzung