Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №17 за 2008 рік

16 S. · 51 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen. 1 von 51 Einträgen werden auf Ukrainisch angezeigt, während ihre Übersetzung aktualisiert wird.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

Witajmy z miłością każdego brata i każdą siostrę!

Nasz Pan wisiał na krzyżu. Hańbiono Go i lżono, mówiąc: „…jeśli jesteś Synem Bożym, zejdź z krzyża… innych wybawiał, a samego siebie wybawić nie może…” (Mt 27, 40–42). Znieważano Go, a On nikogo nie łajał. Przeciwnie, modlił się, mówiąc: „Ojcze, przebacz im, bo nie wiedzą, co czynią” (Łk 23, 34). W tym było zwycięstwo Jezusa Chrystusa nad grzechem. We wszystkim wypełnił wolę Ojca Niebieskiego i zło zwyciężył dobrem. Jezus Chrystus nauczał, że pokora nie poniża człowieka, lecz go wywyższa, a pycha hańbi człowieka. Powiedział, że czystość duszy i ciała to najpiękniejsza ozdoba człowieka. W swojej Osobie Jezus Chrystus ukazał nam wzór doskonałości i piękna. Chrześcijanie, żyjąc życiem duchowym, powinni wzrastać w sobie w prawdziwą miłość, która nie może być chwilowym błyskiem, nie powinna być miłością wyrachowaną, szukającą nagrody, lecz ma być głęboka, trwała, ofiarna. Wszystkie nieszczęścia i niepokoje, które istnieją w naszym społeczeństwie, powstają przez to, że wiele mówimy o dobru narodu, wiele obiecujemy, a mało robimy. Wśród nas jest wielu takich, którzy nazywają siebie ludźmi wierzącymi, a bliźnich nie kochają, lecz kochają siebie i dbają o swoje wzbogacenie. Oni kochają nie Ukrainę, lecz siebie w Ukrainie. Wiara w zmartwychwstałego Chrystusa skłania nas, byśmy byli uczciwymi pracownikami, a nie łapownikami ani chciwcami. Trzeba stale pamiętać, że umierając, nie zabierzemy ze sobą zgromadzonego dobytku. Naszym skarbem będą tylko dobre uczynki i prawdziwa wiara. Dla nas wszystkich Zmartwychwstały Chrystus jest naszą siłą i oparciem przez całe życie. Dla nas, chrześcijan, śmierć cielesna nie jest straszna, bo nadejdzie czas, gdy wszyscy umarli zmartwychwstaną. Straszna jest dla nas śmierć duchowa, ponieważ po zmartwychwstaniu może skazać nas na wieczne cierpienia. Dotkliwość tych cierpień polegać będzie na braku Zakończenie na s. 5 Niech wzlatuje ku górze dzwon wielkanocny i wzywa modlitwa duszę w lot! Niech zstąpią na ziemię łaski Boże i niech rozwinie skrzydła odnowiony świat! SZANOWNI PROSWIECIANIE! Przyjmijcie najserdeczniejsze życzenia z Wielkim Dniem światłego Chrystusowego Zmartwychwstania! W życiu każdego chrześcijanina Wielkanoc jest świętem szczególnie szanowanym i uroczystym. I nie tylko dlatego, że przychodzi wraz z nadejściem spokojnej, kwitnącej i ciepłej wiosny, ale także dlatego, że jest symbolem zwycięstwa życia nad śmiercią, dobra nad złem, światła nad ciemnością, wiary nad beznadziejnością. Dni wielkanocne zazwyczaj skłaniają wszystkich wiernych do tego, by na nowo spojrzeć na siebie i poczuć się w świecie, ocenić czystość swoich myśli, pragnień i czynów, a także być dla siebie nawzajem lepszymi, milszymi, cierpliwszymi i szlachetniejszymi. Oczywiście te proste wymagania wobec każdego chrześcijanina są bardzo skromne w porównaniu z ofiarą, jaką złożył Zbawiciel Jezus Chrystus dla wybawienia ludzkości od grzechów. Ale, jak przekonuje Pismo Święte, każdy dobry uczynek, który jeden człowiek spełnił dla dobra drugiego, jest miły w oczach Pana i z czasem na pewno wróci mu stokrotnie. Pamiętajmy o tym zawsze i wszędzie! Z okazji święta życzymy Wam wszystkiego dobrego! Z całego serca życzymy Wam łaski, dobrobytu, skrzydlatego nastroju, pokoju, zgody i wielkości ducha. Niech ten Wielki Dzień obdarza wszystkich Was szczęściem, zdrowiem, miłością i niezachwianą wiarą w lepsze jutro! Chrystus Zmartwychwstał! Prawdziwie Zmartwychwstał! Paweł MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta», posel Ukrainy SŁOWO — DAR DUCHA ŚWIĘTEGO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

Wielkanocne orędzie Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy FILARETA do wielebnych archipasterzy, bogobojnych pasterzy, czcigodnego zakonnictwa i wszystkich wiernych Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego

Drodzy bracia i siostry! Chrystus zmartwychwstał! Zmartwychwstanie Chrystusa jest największym świętem Kościoła Chrystusowego, dlatego obchodzi się je z szczególną uroczystością i świętością. I nie bez powodu! Zmartwychwstanie Chrystusa to podstawa naszej wiary. Jest ono najmocniejszym świadectwem Bóstwa Jezusa Chrystusa, prawdziwości Jego nauki, zbawczej mocy Jego śmierci i wielkości Jego łaskawych darów. W świecie istniało i istnieje wiele religii oraz filozoficznych nauk, ale nie mogą one udowodnić prawdziwości swego nauczania ani boskości swoich religii z tej przyczyny, że nie są zdolne pokonać śmierci. Jezus Chrystus naprawdę zmartwychwstał, dlatego wierzymy, że On jest Bogiem żywym, prawdziwym i wszechmocnym. Wszystkie religie wierzą w życie pozagrobowe, lecz żadna z nich nie wierzy w zmartwychwstanie umarłych. Nawet religia judaistyczna zaćmiła nauczanie Starego Testamentu o zmartwychwstaniu. Zmartwychwstanie Chrystusa nadało życiu człowieka nowy kierunek. Uczyniło ziemskie życie sensownym i ukierunkowanym na cel. Przed nami nie śmierć, nie zguba, nie unicestwienie, lecz coś innego — życie wieczne; przy czym jest to życie nie tylko duszy, ale także umarłego ciała. Wszystko to jest niepojęte dla ludzkiego rozumu, lecz zmartwychwstanie umarłych ciał nastąpi, ponieważ Chrystus zmartwychwstał i stał się początkiem naszego powszechnego zmartwychwstania. Chrystus, będąc Bogiem, cierpiał, lecz cierpiał dobrowolnie, dla zwycięstwa nad grzechem i dla naszego zbawienia. Kiedy W ŚWIECIE PYSANEK ZROSTAŁ Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarza”: Międzynarodowy Fundusz Charytatywny „Ukraińska Rodzina” Rachunek bieżący nr 26045200145101 w Podilskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

zniszczy wszelkie hamulce, które obecnie przeszkadzają władzom w otwartym stosowaniu cenzury. Nie bez powodu Prezydent Ukrainy mówił o zagrożeniach dla bezpieczeństwa informacyjnego Ukrainy w wyniku inwazji z zagranicy. Wiadomo, że właściciele ukraińskich mediów wyrzucali na ulicę całe zespoły twórcze za „nielojalność”. Masowe zwolnienia pracowników kijowskich mediów komunalnych po dojściu do władzy Leonida Czernowieckiego powtórzyły się w wielu miastach Ukrainy, bo stołeczny przykład naśladują wszyscy. Zamiast profesjonalnych i pryncypialnych dziennikarzy przyjmowano do pracy „zespoły”, które totalitarny reżim w ojczyźnie pozostawił bez „miejsc pracy”. Zawsze można znaleźć wykształconych, ale niezamożnych ludzi, którzy za pieniądze będą mówić i pisać ku uciesze zleceniodawcy. Problem w tym, że tworzenie zespołów redakcyjnych według takiej zasady oraz zalew materiałów reklamowych pod postacią redakcyjnych nie spotyka się ze społecznym potępieniem nawet w środowisku zawodowym. Trudno studentowi z biednej rodziny oprzeć się pokusie publicznego kłamania za 400 dolarów miesięcznie. Najsmutniejsze jest to, że taki student będzie uważał się za dziennikarza, nawet nie próbując sprawdzić czy usystematyzować informacji, którą dostarcza mu „zleceniodawca”. A ten, kto wyrósł w zamożnej rodzinie, z reguły od razu idzie na redaktora, naczelnika czy PR-owca i bierze udział w promowaniu „zamówionych materiałów” w przestrzeni publicznej, a zatem — w degradacji prawdziwego dziennikarstwa i niszczeniu zaufania społeczeństwa do naszego zawodu. Jeszcze trochę, a obywatele Ukrainy będą szanować wszystkie media nie bardziej niż ulotkę z ogłoszeniami komercyjnymi czy „telezakupy”. Jedyna szansa na uratowanie naszej reputacji zawodowej to pokuta i oczyszczenie. środki są rozkradane i zaprzestano finansowania budowy sarkofagu. Termin przydatności starego już minął. Nie wiemy, ile promieniowania przedostało się do powietrza, bo do tej pory nie wiadomo, ile go pozostało wewnątrz sarkofagu. Istnieje też niebezpieczeństwo reakcji łańcuchowej. Było przecież kilka momentów, kiedy do reaktora dostawała się woda i zaczynała się reakcja łańcuchowa. Do tej pory udawało się to zatrzymać. Jeszcze jeden problem to fałszywi likwidatorzy. Z jakiegoś powodu epicentrum czarnobylskich namiętności nie znajduje się wokół sarkofagu, nie wokół problemów medycznych. Nawet nie zbadaliśmy wszystkiego należycie. Choć mieliśmy (na nieszczęście) unikalną możliwość wyjaśnienia wpływu promieniowania na ludzi. Ale wszystkie programy badawcze zostały zwinięte, dlatego dzisiaj mówi się głównie o ulgach dla czarnobylców. Wspieram prawdziwych czarnobylców. Lecz są fałszywi likwidatorzy, którzy nawet nie bywali w Czarnobylu. W większości to urzędnicy, którzy mają dostęp do pieczątki i jedynie przejadają czarnobylski budżet. Poważnym problemem jest adaptacja ludzi przesiedlonych ze strefy i rozproszonych po Ukrainie. Pojawił się problem samosiołów, których w strefie jest już ponad tysiąc. Tam nawet przywozi się na lato dzieci. Naszym największym problemem jest zapominalstwo społeczeństwa, władzy. Zaledwie dwie dekady minęły od największej na planecie katastrofy technogennej, a o wszystkim prawie zapomniano. Kiedyś udało mi się doprowadzić do stworzenia specjalnego czarnobylskiego ministerstwa, była komisja Rady Najwyższej. Teraz wszystko jest rozproszone, aby szybciej o problemie zapomnieć. Lecz im bardziej o Czarnobylu zapominamy, tym boleśniej będzie on przypominał o sobie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE GRY POLITYCZNE: DUBLET DRUGI UKORZMY SIĘ, PANOWIE KOLEDZY!

Petro ANTONENKO Miniony tydzień parlamentarny posłowie obiecywali uczynić nasyconym i produktywnym. Rano 17 kwietnia przed rozpoczęciem posiedzenia plenarnego Rady Najwyższej przeglądam porządek obrad. To broszura (!) na 18 stron. Obliczam, ile spraw wniesiono dziś pod obrady sesji: 76! Może błąd? Nie, wszystko zaplanowano na dziś: 13 projektów uchwał i 63 projekty ustaw. Jeśli chodzi o te ostatnie, to wszystko zmiany do już przyjętych kiedyś ustaw. Jest ich zapewne wiele i są tak obszerne, że ciągle trzeba coś zmieniać. Ale wygląda na to, że w porządku obrad brakuje 77. punktu: zgłoszenia do Księgi rekordów Guinnessa. 76 aktów prawnych w ciągu dnia — to światowy rekord parlamentarny. W każdym razie z rekordem poczekamy. Ten dzień, jak i tydzień, zakończył się niczym. Szkoda, bo w porządku obrad było niemało ważnych, życiowych, obiecanych ludziom spraw: minimum socjalne; system godzinowego wynagradzania za pracę; rekompensata wkładów; pomoc dla rodzin o niskich dochodach; praca górników; ograniczenie przywilejów poselskich. Oto czym nie zajmował się parlament. Formalnie pracę zerwano z dwóch powodów. Opozycja nalegała na zakończenie rozpatrywania ustawy o Gabinecie Ministrów, a koalicja postanowiła najpierw przegłosować uchwałę o przedterminowych wyborach mera i rady miejskiej Charkowa. Przewodniczący Rady Najwyższej Jaceniuk, oświadczywszy, że koalicja ma priorytet, poddał pod obrady sprawę Charkowa. Regionali zablokowali trybunę. Posiedzenie zakończyło się. Petro ANTONENKO Na planecie jest około 200 krajów. I jest jeden, w którym wydarzyła się największa w historii ludzkości katastrofa technogenna. Ten smutny „zaszczyt” przypadł Ukrainie. Dlaczego, za co? Na pytanie odpowiedzieć można. Po pierwsze, w 1986 roku nie było takiego państwa jak Ukraina, a była republika-kolonia moskiewskiej komunoimperium. I tylko dlatego można było wbić atomowego potwora w serce Ukrainy. Po drugie, to było nie tylko imperium, ale kraj, mimo całej jego ideologicznej pychy, z dziką tak zwaną socjalistyczną gospodarką. Pracowała ona według zasady: „Po nas choćby potop”. Jeśli z pytaniem „dlaczego?” jest jasno, to z pytaniem „jak żyć dalej?” nie jest tak prosto. Od 26 kwietnia 1986 roku minęły 22 lata. Już rodzą dzieci ci, którzy sami urodzili się w te tragiczne dni lub nawet później. W tym czasie Ukraina przeżyła dwie rewolucje, dwie transformacje — narodową i społeczną. Z bezpaństwowości powstało państwo, z dzikiego ustroju społecznego rodzi się normalny. I trzeba, aby post-Czarnobyl przypadł na czasy przemian, kiedy, według dawnej mądrości, żyje się najtrudniej. Więc jak mimo tych bolesnych przemian nie tylko „likwidować skutki katastrofy czarnobylskiej”, ale leczyć ciężką ranę na ciele Ukrainy? O tym mówią znani politycy. Lilija HRYHOROWYCZ, deputowana Rady Najwyższej Ukrainy (frakcja NUNS): — Ustawę o statusie czarnobylców przyjmowano jeszcze w Związku Radzieckim, gdzie ludzi po katastrofie wyprowadzono na radioaktywną paradę. Tamtego kraju już dawno I oto miliony wyborców pytają: czyżby koalicja i opozycja nie mogły pójść na ustępstwa? Czyżby sprawa władz charkowskich, niechby i ważna, była ważniejsza od zachowania demokratycznej koalicji? Niestety, przepaść jest już nie tylko między koalicją a opozycją. Powstała szczelina między blokami rządzącej koalicji: BJuT i NUNS. Wszystko opisane wydarzyło się następnego dnia po środzie 16 kwietnia, kiedy frakcja BJuT wygłosiła oświadczenie z żądaniem do Prezydenta, aby albo przestał nękać rząd, albo wysłał go do dymisji. Potem frakcja demonstracyjnie opuściła salę pod rozpaczliwy okrzyk speakera: „Dokąd wy?”. A nigdzie. Czy w nicość? Ludzie już zmęczyli się wyjaśnianiem, kto ma rację: rząd, który decyduje sprzedawać ziemię tylko z aukcji, czy Prezydent, który od razu wstrzymuje tę uchwałę. Premier, oświadczywszy, że tym Prezydent dał wolną rękę korupcji, czy Prezydent, mówiąc, że właśnie uchwała rządowa sprzyja korupcji. Wyborcom jest już smutno od tego, co wyżsi przedstawiciele władzy mówią o sobie nawzajem. Od tego, w jakim niedopuszczalnie wulgarnym tonie wypowiedział się o Prezydencie jeden z niepospolitych polityków BJuT Serhij Teriochin, a jego słowa smakuje, cytując, prasa regionali. Wszystko to już było jesienią 2005 roku. Zakończyło się przegraną pomarańczowych bloków w wyborach parlamentarnych 2006 roku, „drugim przyjściem” regionali, kryzysem politycznym i pierwszym w historii rozwiązaniem parlamentu. Właśnie dlatego większość parlamentarna przeważa mniejszość minimalną liczbą głosów. Czy nie czas uspokoić się w tych grach politycznych? Nie potrzebujemy „dubletu drugiego”. Historia powtarza się, ale, jak wiadomo, w formie farsy. To może parlamentowi wreszcie warto wziąć się do pracy? Pracować dla Ukrainy i jej narodu. Jurij SZEŁIAŻENKO „Święto świąt i uroczystość uroczystości” — tak nazywają Wielkanoc chrześcijanie prawosławni. Dzień zmartwychwstania Chrystusowego trzeba witać z czystym sumieniem. I boli, że za te potoki kłamstw, które leją się na Ukraińców z ekranów telewizorów i stron gazet z ust rzekomo wierzących polityków, do tej pory nikt nie przeprosił, nie ukorzył się! Od naszych polityków, przeważnie spadkobierców komunistycznej nomenklatury partyjnej, nie ma co oczekiwać skruchy. Polityczna krzątanina i koniunkturalny populizm dawno zagłuszyły głos sumienia. Ale przecież bezsumienne kłamstwo tych, którzy 27 kwietnia z postnymi twarzami będą stać przed kamerami telewizyjnymi w cerkwiach, a następnego dnia znów wezmą się za grzeszenie z podwojoną siłą i śmieszenie świata swoją pychą, staje się znane narodowi przez nasze pośrednictwo, panowie koledzy-dziennikarze. Im, kłamcom, jeszcze trochę wierzą, bo nam, dziennikarzom, wierzą. A my też, nie ma co ukrywać, jesteśmy grzeszni. Nam samym trzeba się ukorzyć, i to natychmiast. Zacznę od siebie. Obecnie moi rówieśnicy w środowisku zawodowym szczerze uważają za nienormalnego tego, kto odmawia wzięcia łapówki w wysokości kilku swoich miesięcznych zarobków za przygotowanie „artykułu na zamówienie”, choć publicznie deklarują szacunek dla etyki dziennikarskiej i solidarności zawodowej. Etyka korporacyjna, „lojalność” z każdym dniem stają się bardziej szanowanymi cnotami niż solidarność zawodowa. I jeśli tak będzie dalej, to koniecznie

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

OŚWIADCZENIE

ROSJA JEST AGRESOREM! ODPARJMY AGRESYWNE WYPOWIEDZI W. PUTINA ORAZ S. ŁAWROWA! Ostatnie działania rosyjskiego kierownictwa potwierdzają, że współczesna Federacja Rosyjska, jak każde państwo totalitarne, staje się coraz bardziej zuchwała wobec słabości innych. Próba niektórych krajów Europy, w szczególności Niemiec i Francji, działania z uwzględnieniem interesów Rosji doprowadziła do natychmiastowej eskalacji agresywnych wypowiedzi Rosji. Zuchwałe i nieodpowiedzialne kierownictwo Federacji Rosyjskiej w osobach prezydenta Władimira Putina, ministra spraw zagranicznych Siergieja Ławrowa oraz szefa Sztabu Generalnego FR Jurija Bałujewskiego wystąpiło z oświadczeniami, które zawierają otwarte groźby wobec integralności terytorialnej i niepodległości Ukrainy. Wypowiedzi W. Putina: „Przecież rozumiesz, George, że Ukraina to nawet nie jest państwo! Czym jest Ukraina? Część jej terytoriów to Europa Wschodnia, a część, i to znaczna, została podarowana przez nas!” oraz S. Ławrowa: „Będziemy robić wszystko, aby nie dopuścić do przyjęcia Ukrainy i Gruzji do NATO oraz nie dopuścić do nieuchronnie związanego z ewentualnym takim przyjęciem gwałtownego pogorszenia naszych relacji zarówno z sojuszem, jak i z jego wiodącymi członkami oraz z naszymi sąsiadami”, a także otwarte groźby szefa Sztabu Generalnego FR Jurija Bałujewskiego po raz kolejny dowiodły agresywnej natury współczesnej Rosji. Taka postawa kierownictwa FR przekonuje naród ukraiński o tym, że integracja euroatlantycka nie ma alternatywy. Żądamy od prezydenta Federacji Rosyjskiej Władimira Putina położenia kresu zakusom na integralność terytorialną Ukrainy. Przypominamy, że współczesna Rosja posiada w swoim składzie ogromne ukraińskie terytoria etniczne: Kubań, część obwodów rostowskiego, kurskiego i biełgorodzkiego. Naród Ukrainy oraz prezydent naszego państwa zawsze szanowali integralność terytorialną współczesnej Federacji Rosyjskiej. Jednak w przypadku kontynuowania agresywnych zakusów na naszą integralność terytorialną nie możemy zagwarantować, że etniczni Ukraińcy w Rosji nie zaczną domagać się zjednoczenia odwiecznych ukraińskich ziem z Wielką Ukrainą. Tak jak w czasach obrony Tuzły, nasz naród jest zjednoczony w swoim pragnieniu ochrony integralności terytorialnej i niepodległości Ukrainy. Żądamy od prezydenta Ukrainy: — niezwłocznego podniesienia kwestii wycofania Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej poza granice Ukrainy; — niezwłocznego zamknięcia przestrzeni powietrznej Ukrainy dla wszelkich lotów rosyjskiego lotnictwa wojskowego i wojskowo-transportowego; — niezwłocznego zaprzestania prac serwisowych ukraińskich specjalistów przy systemach uzbrojenia strategicznego Federacji Rosyjskiej, które zostały wyprodukowane na Ukrainie. Twierdzimy: współczesna Federacja Rosyjska to agresywne państwo, które stanowi zagrożenie dla pokoju w Europie i na całym świecie! Dlatego zwracamy się do Zgromadzenia Ogólnego oraz Rady Bezpieczeństwa ONZ o niezwłoczne rozpatrzenie gróźb prezydenta Rosji wobec Ukrainy i Gruzji, zakusów na integralność terytorialną Ukrainy, jednej z założycielek Organizacji Narodów Zjednoczonych, oraz podjęcie wszelkich środków w celu terminowego poskromienia agresora! Krymska Organizacja Ukraińskiej Partii Ludowej; Krymska Organizacja Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów; Krymska Krajowa Organizacja Ludowego Ruchu Ukrainy; Krymska Organizacja Ukraińskiej Partii Republikańskiej „Sobór”; Rada Ludowa Krymu; Ogólnokrymskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; Krymska Prawica; Krymski Związek Właścicieli Ziemskich; Krymska Organizacja Kongresu Społeczeństwa Obywatelskiego Ukrainy. 15 kwietnia 2008 roku, Symferopol

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

ODDECH CZARNOBYLA

nie. W 1991 roku przepisy zapisane w ustawie czarnobylskiej realizowano jedynie w 57 procentach. Ale także od 2004 do 2005 roku ówczesny rząd Janukowycza zaplanował tylko 15 procent finansowania. Kraj, który sam musi wykonywać ustawodawstwo czarnobylskie, przeszedł zmianę formacji społeczno-politycznej. W rezultacie mamy oligarchat i brak klasy średniej, która powinna stanowić podstawę gospodarki. Zmiany rozpoczęły się w 2005 roku, kiedy wzrosły świadczenia socjalne. A w 2006 roku Prezydent zainicjował program w sprawach czarnobylskich. Zeszłoroczne przedterminowe wybory sprawiły, że nawet rząd Janukowycza zwiększył wypłaty czarnobylskie. Prawda, że zjadła je zaraz inflacja. Obecnie świadczenia dla czarnobylców zwiększono o 28 procent. Zadaniem naszej koalicji i jej rządu jest uporządkowanie finansowania. Co jeszcze jest ważne? Monitoring odległych skutków awarii, odrodzenie terytoriów poszkodowanych. Koniecznie trzeba przewidzieć zarówno w budżecie państwowym, jak i w budżetach lokalnych środki na leki, przede wszystkim dla likwidatorów i dzieci mieszkających na skażonych terenach. I nie tylko przewidzieć, lecz bezwzględnie to realizować. * * * Wołodymyr JAWORIWSKI, deputowany Rady Najwyższej (frakcja BJuT): — Największy problem to strefa o promieniu 30 kilometrów. Wywieziono z niej Grafika W. Harbuza wiele materiałów budowlanych, rozebrano domy, zabrano wszystko, co nadawało się do budowy. To sprzedano ludziom, którzy nie podejrzewają, że budowali się ze starej radioaktywnej cegły. Nie rozwiązano problemu 800 tymczasowych pochówków odpadów radioaktywnych w strefie, są one odkryte i emitują promieniowanie. Nie rozwiązano problemu sarkofagu. Znajduje się on na uskoku granitowej tarczy, na której stoi Ukraina. Wszystkie wody powierzchniowe są skażone, w tym także w rejonie pochówków odpadów. Dlatego istnieje duże niebezpieczeństwo, że skażona woda dostanie się do głównego basenu wodnego, Dnieprowskiego, i wtedy problemy będą u naszych sąsiadów. Nowego sarkofagu się nie buduje. Europejscy donatorzy, którzy na początku dawali nam pieniądze, zobaczyli, że te

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

pragnienie tworzenia, zdobywania nowej wiedzy, dołączania do skarbnic światowej i narodowej mądrości, kontynuowania jej w swojej działalności. Dla nich poszukiwanie prawdy i sensu nie jest sprawą użyteczną, lecz świętą. Tworzą oni byt w jego strukturalnej różnorodności, a wszyscy inni jedynie wypełniają istniejącą perspektywę treścią. Zatem pragmatycy, realiści, materialiści żyją kosztem orędowników ducha, a nie odwrotnie. I kiedy mówi się, że trzeba „rozwijać gospodarkę”, „nakarmić naród” i tym podobne, oznacza to rozwijanie własnego życia materialno-biznesowego, „karmienie” siebie. Zresztą Ukraina nigdy nie była głodna, jeśli nie brać pod uwagę sztucznie wywołanych wielkich głodów XX wieku. Przeciwnie — jej ziemia i klimat mogą wyżywić pół świata. I nigdy nie była ona poza gospodarką, produkcją, handlem. Inna sprawa, że jej naród był albo pozbawiony wolności, albo przekształcony w „pracownika zarobkowego”, „zdobywcę”. A co może być bardziej prymitywne niż walka o przetrwanie? Zatem rzecz tkwi w potrzebie uwolnienia narodowego ducha od nacisku pragmatyzmu i obojętnej przeciętności. Absolutyzacja „celowości ekonomicznej”, pomimo jej ważności, to droga donikąd. A co z bogatymi krajami? Przypomnijmy, jak zaczynały. Przykładem mogą być Niemcy, które jeszcze w pierwszej połowie XIX wieku były feudalne, podzielone na dziesiątki stosunkowo dużych i setki małych państw. W 1840 roku w Niemczech wydobywano 14 razy mniej węgla, 8 razy mniej metalu, 16 razy mniej przetwarzano bawełny niż w Anglii. Zahamowanie było uwarunkowane gospodarczo-terytorialnym rozproszeniem, politycznym konserwatyzmem, co doprowadziło do utraty narodowego autorytetu i porażek. Ale w 1841 roku pojawia się praca Friedricha Lista „Narodowy system ekonomii politycznej”. Autor krytykował klasyczną ekonomię polityczną za jej „chimeryczny kosmopolityzm” oraz ignorowanie interesów narodowych, za „martwy materializm”. Druga trzecia XIX wieku w Niemczech upłynęła pod znakiem studiowania i wcielania w praktykę idei F. Lista. Wywarły one decydujący wpływ na ewolucję polityki gospodarczej państwa i przyczyniły się do jego odrodzenia oraz przejścia na przodujące gospodarcze i polityczne rubieże świata. Już w 1845 roku na arenę polityczną wchodzi Otto von Bismarck, pełen pragnienia widzenia swojego państwa narodowo zjednoczonym, pięknym i silnym. I po dwóch dekadach powstają zjednoczone, wielkie Niemcy z potężną gospodarką, z wysokim poziomem życia. To pozwoliło w 1871 roku rozgromić Francję, wkroczyć do Paryża, niszcząc imperium Napoleona III. Niemcy w krótkim czasie stały się aktywnym graczem procesu tworzenia światowej polityki. Duchowość to nie miraż, nie widmo, a realna siła. Gospodarka jako kultura, jako praktyka gospodarowania nie mogłaby powstać bez duchowej arystokracji — warstwy społecznej jako twórcy wysokich idei, marzeń, przestrzeni wiedzy i kultury myślenia. Teoria ekonomiczna rodzi się w łonie starogreckiej filozofii — arystotelesowskiej „metafizyki”. Duchowa arystokracja to nie przypadkowe zjawisko, a rezultat długotrwałego rozwoju kultury. Dlatego tak ważne jest wychowywanie, pielęgnowanie narodowej duchowości jako immanentnego składnika i decydującej cechy bytu ekonomicznego. Wraz z zanikiem duchowego gruntu, podstawy, zniknie i sama gospodarka, a nie tylko kultura. Czyli wszystko to, czym żyje i może żyć człowiek. Państwowe wsparcie duchowości narodowej to wsparcie szlachetnego, a nie nikczemnego, wysokiego, a nie niskiego. Tylko tak można przeciwstawić się niebezpieczeństwu pustki, która coraz bardziej otacza, pochłaniając w siebie, jak „czarna dziura”, energię bytu, natchnienie nadziei i pewność w przewadze kulturowo-duchowej aury. Coraz bardziej utwierdza się priorytet biznesowego, ekonomicznego, materialnego. Ale nie warto zapominać, że podczas przebudzenia narodowej świadomości najszczerszych apologetów prywatnej i rynkowej gospodarki dostarczała inteligencja humanistyczna. Czy ktokolwiek spośród liderów niepodległości pamięta choć jednego bankiera, biznesmena czy handlowca? Nie negujemy przewag gospodarki rynkowej, czyli kapitalizmu. Ale M. Weber, twórca „ducha kapitalizmu”, doszedł do wniosku: nowa etyka kapitalistyczna narodziła się nie z chciwości i zachłanności, a z pragnienia zdobycia zbawienia duszy. To doprowadziło do powstania jakościowo nowej cywilizacji. Jeśli marzymy o nowej, bogatej Ukrainie, trzeba zaczynać od duchowego jako centrum serca i duszy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

ŚWIATOPOGLĄD

I całe pokolenia żyły i żyją dzięki ludziom duchowym. Ich wiara w wyższe sensy inspiruje do twórczości, dążeń, pewności, daje nadzieję, siłę, pragnienie działania i życia. A czym jest wyższy sens? To Mądrość, Prawda, Słowo, które na początku było u Boga i Bogiem było Słowo… A jaki „wyższy sens” może mieć „bojownik o władzę” dla siebie, dla swojego interesu i konta w banku (przeważnie zagranicznym, a nie krajowym), który rozumie kulturę poprzez szlagiery „popu” lub jako rozwój klubu piłkarskiego kosztem kupowania ciemnoskórych legionistów? Dziś coraz śmielej mówi się: duch to iluzja: artystyczna, religijna, romantyczna, oderwana od potrzeb ludzkiego bytu. Ale jaka potrzeba kierowała Eklezjastą, który na tysiąclecia określił sens ludzkiego życia, czy Sokratesem, który świadomie wybrał śmierć w imię zacho-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

ISTNIENIE BOGA UDOWODNIŁA NAUKA!

72-letni profesor Michael Heller, ksiądz i specjalista od matematyki i metafizyki, otrzymał najbardziej prestiżową na świecie nagrodę akademicką — Nagrodę Templetona (820 tysięcy funtów szterlingów) za badania, które wskazują na pośrednie dowody istnienia Boga, wyliczone za pomocą matematyki. Zdaniem Fundacji Templetona, która od 35 lat nagradza swoją nagrodą odkrycia potwierdzające rzeczywistość duchową, „badania profesora Hellera dały impuls w metafizycznych horyzontach nauki”. Tymczasem teorie Hellera nie tyle dowodzą istnienia Boga, ile podają w wątpliwość materialny świat wokół nas. Heller starał się wyprowadzić wzór, który może wyjaśnić wszystko, nawet przypadek, drogą rachunków matematycznych. Michael Heller, profesor wydziału filozofii Papieskiej Akademii Teologicznej, tak skomentował swoje odkrycie: „Jeśli interesuje nas źródło Wszechświata, powinno nas interesować źródło praw matematycznych. Wracamy do wielkiego Bożego zamysłu Wszechświata, do pytania o ostateczną przyczynowość. Stawiając te pytania, nie wyjaśniamy ich przyczyny, chodzi o korzeń wszystkich możliwych przyczyn. Nauka to wspólne wysiłki ludzkiego rozumu, by odczytać Boży zamysł, według którego stworzono świat. Oto kilka cytatów z recenzji: „Praca profesora Hellera prowadzi do poszukiwania fundamentalnej teorii stworzenia. Jego badania plasują się po Einsteinowskich w mechanice kwantowej, kosmologii, fizyce, czystej matematyce, zwłaszcza ważna jest jego własna wersja równań Heisenberga. Chociaż jego teorie nie dowodzą istnienia Boga, z pewnością dostarczają pośredniego dowodu na to, że On istnieje”. „Ponieważ Wszechświat miał początek, możemy przypuszczać, że był twórca, twierdzi Heller. Lecz jeśli Wszechświat składa się całkowicie z samego siebie, nie mając żadnej granicy ani krawędzi, nie miałby ani początku, ani końca: po prostu by był. Jakie wtedy miejsce dla twórcy?” „Świadczy on, że współcześni teologowie powinni powrócić do tradycyjnej doktryny, iż stworzenie Wszechświata było aktem, który dokonał się poza przestrzenią i czasem”. Rosyjski uczony, profesor Baszkirskiego Uniwersytetu Państwowego Nażip Walitow naukowo udowodnił istnienie wszechwidzącego i wszystkosłyszącego Boga. Monografię Nażipa Walitowa „Вакуумные колебания при химическом возбуждении атомов, молекул и хаотичность силовых линий электромагнитного и гравитационного поля” wydano w 1996 roku nakładem 300 egzemplarzy. W niej profesor Walitow obala tezę, że prędkość rozchodzenia się informacji nie może przekraczać prędkości światła (300 tys. km na godzinę). Istota jego odkrycia jest taka: ścisłym językiem wzorów profesor Walitow udowodnił, że wszystkie obiekty we Wszechświecie oddziałują ze sobą natychmiastowo, niezależnie od odległości między nimi. Informacja rozchodzi się (liniami sił pola elektromagnetycznego i grawitacyjnego) niemal natychmiast. Teoria Walitowa potwierdza chrześcijańską naukę, że Bóg wszystko widzi i może za popełnione czyny karać natychmiast. Walitow ponownie przeczytał Koran, Biblię i Torę i zdziwił się, jak dokładnie w ich tekstach określono istotę jego naukowego odkrycia. Myśl jest materialna, przekonany jest uczony, można ją natychmiast zarejestrować z dowolnego punktu Wszechświata. Na podstawie materiałów z Internetu przygotował Jewhen BUKET

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

OPTYMIZM DUCHOWOŚCI

Wołodymyr ILJIN, doktor nauk filozoficznych, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Świat współczesnego bytu to nie tylko pielęgnowane i pożądane prawda, wiara, wiedza, dobro, moralność, człowieczeństwo itd. Jednocześnie jest to świat ekonomii, zysków pieniężnych, technologii politycznych, świat, w którym wiara w Boga przekształciła się w wiedzę o Bogu, a świat realny zastąpił świat iluzji, świat wirtualny. To świat nowo objawionych mesjaszy, pełnych utylitarnej moralności i pozbawionych poczucia sakralnej jedności z własnym narodem. To świat uniwersalnego globalizmu, który pustoszy światopogląd i niweluje świadomość. Co zatem pozostaje tym, których bezczelna w swoim snobizmie nieograniczonych możliwości ekonomiczno-materialnych i przywilejów nomenklaturowych „elita” nazywa „prostymi”, „przeciętnymi” Ukraińcami? Tylko nadzieja, ale nie w urzędników, nie w abstrakcję „władzy demokratycznej”, nie w horyzont póki co dalekiego europejskiego współżycia, lecz w siebie w kontekście duchowo-narodowym. Główne tendencje światowego rozwoju pokazują, że dopóki istnieją narody, dopóki w społeczeństwie działa nie tylko utylitarno-racjonalny „człowiek ekonomiczny”, ale także „człowiek narodowy”, z właściwymi mu tradycjami, myśleniem, kulturą, mentalnością. Narodowe to duchowa aura, w której zachowują się pamięć historyczna, świadomość, duma, poczucie swojej przynależności do wyższych, ludzkich sensów bytu. Nie egzystencja, nie przetrwanie, nie konsumpcja, a byt – w jego współmierności z tajemnicą wiecznego kosmosu. Taka pozycja jest niezwykle ważna dla globalnej teraźniejszości, która problematyzuje nasze życie unifikacją przestrzeni ekonomicznej w postaci zbliżania „reguł gry” w gospodarowaniu, jednolitości w preferencjach konsumpcyjnych poprzez dominację światowych marek itd. Na przełamanie tej unifikacji skierowany jest wielkoskalowy projekt społeczno-ekonomiczny organizacji społecznej Ukraińców świata „Czwarta fala”. Ten program narodowy jest zorientowany na wyodrębnienie i uwzględnienie czynnika narodowo-kulturowego w rozwoju gospodarczym. Projekt wychodzi z założenia, że globalizm ekonomiczny, choć jest prawidłowością współczesnego życia, swoimi priorytetami kształtuje kosmopolityzm kulturowy (jego pokusy w formie „internacjonalizmu proletariackiego” już „przechodziliśmy”), a wraz z nim ograniczonego, biernego wobec siebie i otoczenia człowieka, którego jednowymiarowa aktywność jest zorientowana na konsumpcję. Nie osobowość, a bezmyślnego wykonawcę, człowieka-„zasób”, człowieka-„czynnik”, co w rezultacie zmienia naród w tłum, lud w elektorat, twórczość – w pracę, natchnienie – w obojętność, naukę – w spotkania towarzyskie itd. Nie negując ważnej roli i znaczenia ekonomii w rozwoju społecznym, podkreślmy, że swoją sławę i wielkość kraj osiąga dzięki osobowościom – orędownikom ducha, myślenia, twórczości, a nie tym, którzy myślą przede wszystkim o własnej korzyści, pieniądzach, zyskach, sprowadzając byt do „stworzonego” (H. S. Skoworoda) istnienia. Decydującą rolę osobowości potwierdza cały poprzedni postęp społeczny. Zwracając się do historii, analizując kulturę, politykę, dochodzi się do wniosku, że tworzyły ją osobowości, których wcale nie ma tak wiele w każdym narodzie. Ich główną cechą jest posiadanie duchowej aury, sakralnej energii, która dawała możliwość wierzyć, działać i tworzyć w imię lepszego. Ile „odnoszących sukcesy”, „silnych” i „władnych” ludzi było w naszym kraju, jakim wpływem, majątkami, kapitałami oni władali, ale ich nikt nie pamięta, pamiętać nie chce i nie będzie! Nie oni tworzyli Ukrainę, a ci, którzy koncentrowali i promieniowali twórczym zapałem, którego rdzeniem była miłość do narodowego – kultury, narodu, języka, piękna kraju. Dzięki nim powstawała poezja, filozofia, muzyka, nauka. Mało prawdopodobne, by historia Ukrainy zachowała imiona współczesnych oligarchów, pomimo ich bajecznych bogactw. Ale na zawsze pozostaną ci, którzy szli w nurcie dokonań i walki o wielkość narodowej duchowości i człowieka. Tak, jak robili to metropolita Iłarion, Hryhorij Skoworoda, Taras Szewczenko, Pamfił Jurkewycz, Iwan Franko, Mykoła Łysenko, Łesia Ukrainka. Jedynie ich walka o narodową duchowość stworzyła Ukrainę. Nawet wtedy, gdy nasze ziemie były podzielone między różne imperia, kiedy nie było państwa, ale Ukraina była, ponieważ istniał jej duch narodowy. Wiktor Zarecki. Klomb baby Horpyny poczucie godności własnego „Ja”, czy Iwanem Wyszeńskim, ukraińskim Wolterem, w jego bezkompromisowej walce o wiarę prawosławną jako autentyczność ducha narodowego? Nie, nie potrzeba, nie wymogi przetrwania, a najpierw była idea, marzenie, dążenie, skoncentrowane w wolę stworzenia całości socjokulturowej – Ukrainy, a dopiero potem ekonomia, produkcja, kapitał, korzyść. Ile w Związku Radzieckim było fabryk, kompleksów produkcyjnych, kołchozów-milionerów, wielkich budów, rakiet itd.! Ale nie było ducha idei narodowej, bez której szybko wygasł, a internacjonalizm jako alternatywa nie zdołał przeciwstawić się narodowym emanacjom duchowym. A one – to nauka, filozofia, religia, sztuka, i dopiero wtedy polityka, prawo, produkcja, banki, pieniądze. Od twórców wysokich idei i sensów zależy realizacja każdego celu – ogólnego i jednostkowego, albo narodowego i osobistego. Wszystko, co piękne, wielkie, unikalne, niepowtarzalne, duma naszego narodu i kraju, stworzone zostało dzięki wysiłkom ducha. Ci, którzy wznosili niepowtarzalne świątynie, budowali miasta, wynajdowali, pisali, lepili, konstruowali, wymyślali, walczyli, nigdy nie myśleli i nie mówili o efektywności ekonomicznej, własnej korzyści, chęci otrzymania dywidend. Wręcz przeciwnie, przede wszystkim było ba-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

«PROŚWITA» KOZACKA SŁAWA

Bohdana MOROZ Zdjęcia autora Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki wspólnie z Międzynarodowym Stowarzyszeniem «Kozactwo» przeprowadziło szereg działań pod hasłem «Szlakami kozackiej sławy», poświęconych 360. rocznicy wojny narodowowyzwoleńczej narodu ukraińskiego pod wodzą Bohdana Chmielnickiego oraz 240. rocznicy największego na Ukrainie powstania – Koliszczyzny pod wodzą Maksyma Żeleźniaka i Iwana Gonty. W Muzeum Hetmaństwa, które było jednym ze współorganizatorów, odbyła się konferencja naukowo-praktyczna «Kozacka sława». Do udziału zaproszono historyków, naukowców, pisarzy, działaczy społecznych i politycznych, kozackich atamanów, a także studentów Wojskowego Liceum Kozackiego im. Światosława Chrobrego, MAUP, uczniów kijowskich szkół nr 112 im. T. Szewczenki oraz nr 41 im. Z. Slusarenki, licealistów Wojskowego Liceum im. Iwana Bohuna. Realizacja idei narodowej i budowa państwa ukraińskiego może odbywać się jedynie na ukraińskich zasadach narodowych, na poznawaniu chlubnej przeszłości oraz wychowaniu dorastającego pokolenia na heroicznych przykładach walki rycerzy-dowódców Wojska Zaporoskiego, współpracowników Bohdana Chmielnickiego: Iwana Bohuna, Maksyma Krywonosa, Iwana Wyhowskiego, Hryhorija Hulajnyckiego, Petra Doroszenki, Mychajła Kryczewskiego, Danyła Neczaja, Josypa Hłucha. Wspaniała karta naszej historii – Koliszczyzna, powstanie kozactwa i chłopów przeciwko polskiemu uciskowi w 1768 r. pod wodzą Maksyma Żeleźniaka i Iwana Gonty, opiewane w dumach ludowych oraz w poemacie Tarasa Szewczenki «Hajdamacy». Po wysłuchaniu referatów i wystąpień czołowych historyków, naukowców, kozackich atamanów, wykładowców, nauczycieli, studentów, aspirantów, uczniów na temat obecnego stanu wychowania młodzieży, uczestnicy konferencji uchwalili: 1. Domagać się od Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy wprowadzenia do programów szkolnych i programów uczelni wyższych nauczania o historycznych heroicznych wydarzeniach okresu wojny narodowowyzwoleńczej narodu ukraińskiego w latach 1648–1654 pod wodzą Bohdana Chmielnickiego oraz okresu Koliszczyzny. 2. Zwrócić się z propozycją do Ministerstwa Kultury i Turystyki o organizację trasy turystycznej «Kozacka podkowa»: Kijów–Subotów–Czyhyryn–Baturyn–Hłuchów–Nowogród Siewierski–Czernihów–Kijów oraz zadbać o odpowiednie warunki dla podróży. Prosić o wsparcie Prezydenta. 3. Zwrócić się do Ministra Obrony Ukrainy z propozycją wprowadzenia patriotycznie zorientowanej pracy wychowawczej w ukraińskim wojsku na zasadach kozackiego wyszkolenia. 4. Zwrócić się do Rady Kozackiej przy Prezydencie Ukrainy z propozycją aktywizacji pracy oświatowej i wychowawczej, skierowanej na wychowanie ukraińskiej młodzieży na chlubnych przykładach kozaczyzny i jej przywódców. 5. Zwrócić się do Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki z inicjatywą utworzenia w Kijowie Panteonu bohaterów narodowych.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

DZIAŁALNOŚĆ PROSWIATIAN NADDNIEPRZAŃSKICH

Anatolij ZBOROWSKI, m. Irpień, obw. kijowski Niedawno w wydawnictwie Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki ukazał się drukiem szósty numer zbioru „Часопис української історії” (Czasopis historii ukraińskiej). Wydanie zawiera artykuły, które na podstawie dokumentów archiwalnych i opublikowanych materiałów naświetlają różne aspekty historii Ukrainy. W szczególności rozpatrzono działalność „Proświt” na Ukrainie Naddnieprzańskiej. Doktor nauk historycznych, profesor Dmytro Rozowyk w artykule „Kulturalno-oświatowa działalność towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki w Kijowie w latach 1906–1920. Pierwszy okres (1906–1910)” formułuje wniosek: „Proświtianie zorganizowali wydawanie ukrainojęzycznej literatury szkolnej, beletrystycznej, społeczno-politycznej, pomagali wydawać ukraińską prasę periodyczną, otwierać narodowe zakłady oświatowe, wspierać rozwój sztuk plastycznych, upowszechniać wśród mas idee zmierzające do odrodzenia Państwa Ukraińskiego”. „Proświtę” w Kijowie utworzono w 1906 roku po tym, jak rząd carski pod presją wydarzeń rewolucyjnych zezwolił na organizacje społeczne. W 1910 roku kijowską „Proświtę” zlikwidowano, ponieważ była bardzo popularna i wnosiła w masy „społeczne przebudzenie ludzi i idee narodowo-wyzwoleńcze”. Aspirantka Natalia Hryboiedowa w artykule „Działalność towarzystw „Proświta” na Ukrainie Naddnieprzańskiej (1905–1921)” omawia historiografię problemu i zauważa: „Dostatecznie pełno naświetlono rolę „Proświt” w kształtowaniu świadomości narodowej narodu ukraińskiego. Trzeba jednak zaznaczyć, że gruntownie zbadano działalność towarzystw „Proświta” w Galicji, natomiast na obszarze Naddnieprzańszczyzny w ogóle ten problem wymaga dalszych badań”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

W WARUNKACH REŻIMU SOWIECKIEGO

DO 140. ROCZNICY „PROŚWITY” Jewhen BUKET Władza sowiecka na Kijowszczyźnie umocniła się dopiero na początku 1921 roku. Podczas wojny domowej ogniska towarzystwa „Proświta”, które masowo powstawały w 1917 roku, stały się niemal jedynymi ośrodkami kulturalnymi ukraińskości. Bolszewicy, którzy doszli do władzy pod hasłami władzy ludowej, na początku lat 20. dążyli do wykorzystania „Proświty” jako jednego z mechanizmów swojej polityki. Państwowe Archiwum Obwodu Kijowskiego przechowuje egzemplarz „wzorcowego Statutu” „Proświty” z 1921 roku. Zgodnie z tym dokumentem, celem towarzystwa jest „tworzenie kultury socjalistycznej na fundamentach szerokiej samodzielności mas pracujących poprzez szeroką pracę kulturalno-oświatową wśród ludności”. „Proświta”, w skład której „wchodzą wszyscy pracujący”, miała prowadzić swoją działalność „na gruncie dyktatury proletariatu”, walczyć przeciwko staremu ustrojowi i pomagać w budownictwie państwowym. W szczególności, dla osiągnięcia celu Statut przewidywał ścisłą współpracę ognisk towarzystwa z wydziałami oświaty ludowej oraz innymi instytucjami kulturalno-oświatowymi. W sprawie dotyczącej działalności „Proświty” w wołosti obuchowskiej znajduje się dokument przewodni do „wzorcowego Statutu”, adresowany do „wszystkich gubernialnych wydziałów oświaty ludowej”. Proponowano w nim podjęcie środków, aby: „1. Zorganizować działalność towarzystw „Proświta” zgodnie z dostarczonym wzorcowym Statutem, wszystkim zapewnić pełne utrzymanie państwowe. 2. Wnieść całkowicie nowe „Proświty” do sieci państwowych instytucji kulturalno-oświatowych i zapewnić pełne utrzymanie państwowe. 3. „Proświty”, które uparcie będą stały na drodze kontrrewolucji i bojowego nacjonalizmu, nie poddając się wpływom wydziałów oświaty ludowej, należy stopniowo, ale zdecydowanie likwidować. 4. Zadbać, aby w każdej „Proświcie” byli ludzie o trwałych poglądach proletariackich, pod których nadzorem i wpływem prowadzona byłaby praca „Proświt” i zbliżenie „Proświt” do wydziałów oświaty ludowej”. Takie rekomendacje miały fatalne skutki dla towarzystwa. Ogniska, które odmawiały pracy pod nadzorem organów władzy sowieckiej, „likwidowano”, ich kierowników aresztowano i więziono. „Seksoci” (tajni współpracownicy), którzy działali w każdej „Proświcie”, informowali odpowiednie organy, jaką działalność prowadziło towarzystwo. Jeśli ta działalność komuś się nie podobała, ognisko likwidowano. Te „Proświty”, które wykonywały wszystkie wytyczne bolszewickiego kierownictwa, przekształcały się w zwykłe punkty likwidacji analfabetyzmu, chaty-czytelnie, kółka teatralne i chóry, tracąc funkcję oświatową. O skali tej pracy świadczą porównawcze dane statystyczne dotyczące liczby „Proświt” w okręgach guberni kijowskiej, opublikowane w „Spisie osad Kijowszczyzny” z 1924 roku: miasto Kijów 1922 r. — 1; 1923 r. — 1; okręg białocerkiewski odpowiednio 181 i 89; berdyczowski — 99 i 51; kijowski — 176 i 73; maliński — 22 i 7; umański — 142 i 71; czerkaski — 108 i 65; szewczenkowski (korsunski) — 105 i 10. Razem: 1922 r. — 834; 1923 r. — 367.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

SKRZYDŁAŁA ICH MIŁOŚĆ DO UKRAINY

Kateryna MALYSZEWSKA, m. Mariupol, obwód doniecki. W ramach projektu mariupolskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” pt. „Stronami narodowo-wyzwoleńczej walki narodu ukraińskiego o niepodległość” w Pałacu Kultury osiedla Kamiensk w rejonie iliczowskim odbył się jubileuszowy wieczór-koncert, poświęcony 125. rocznicy ukraińskiego teatru koryfeuszy oraz 50. rocznicy amatorskiego zespołu teatralnego „Łastiwka” (Jaskółka), który działał w tym osiedlu w latach 1961—1973. Na wieczór zebrali się byli uczestnicy tego kolektywu oraz szkolnych klubów sztuki ukraińskiej „Czerwona chustyna” (Czerwona chusta) i „Żywa watra” (Żywe ognisko) (lata 1975—1990). Organizatorem i kierownikiem wszystkich tych zespołów twórczych przez 30 lat był dyplomant republikańskiego konkursu recytatorów, wyróżniający się pracownik oświaty USRR, nauczyciel języka i literatury ukraińskiej Iwan Bondar, który niedawno skończył 70 lat. „Czas tylko podkreśla wielkość patriotycznego czynu, którego dokonali M. Kropywnycki, M. Starycki, I. Karpenko-Karyj, M. Sadowski, P. Saksahanski, M. Zańkowecka dla narodowego i duchowego odrodzenia Ukrainy w czasach, gdy przeżywała ona straszny imperialny mrok, gdy samo słowo ukraińskie było zakazane” — powiedział podczas wieczoru. I. Bondar uważa, że wiele sztuk M. Kropywnyckiego i I. Karpenki-Karyja jest aktualnych do dziś. Część koncertową wieczoru otworzyła Ludowa orkiestra młodzieżowa Pałacu Metalurgów zakładów im. Ilicza pod kierownictwem Wałentyna Kaszkela. Solistka Olha Mojsejewa wykonała pieśń O. Biłasza „Łastiwka”, która była hymnem członków kółek dramatycznych podczas ich występów w wioskach Nadazowia w latach 60. I. Bondar przeczytał fragment poematu-symfonii P. Tyczyny „Skoworoda”, który w 1972 r. podczas występu „Łastiwki” na Uniwersytecie Donieckim cenzorzy usunęli z programu wieczoru, poświęconego 250. rocznicy urodzin Hryhorija Skoworody. Starszy wykładowca PGTU Ż. Miłaszczenko mówiła o atmosferze życia politycznego lat 60. ubiegłego wieku, o przyczynach, które powołały do życia grupę dramatyczną „Łastiwka”. Podkreśliła, że przyjazne wsparcie okazywali M. I. Merzlikin (później główny reżyser Kijowskiego Teatru Młodego Widza), artyści z Kijowa W. Zarecki i jego żona A. Horska. W. Arabadżi, major MSW w stanie spoczynku, zatrzymał się przy spektaklach „97” Mykoły Kulisza oraz „Orgia” Łesi Ukrainki. „A wszystko to działo się w przededniu »styczniowych czystek« ukraińskiej inteligencji w 1972 r.”. Wspomniał, jak pracował z grupą w kolonii wychowawczo-pracy, gdzie również organizowano wieczory ukraińskie. Olha Stebelśka, nauczycielka języka ukraińskiego, przeczytała fragment listu-dedykacji dla Iwana Bondara „Temu, kto dał skrzydła…”: „Właśnie wtedy my, absolwenci szkoły nr 19, zdążyliśmy wykupić wszystkie egzemplarze utworu, które dotarły do Żdanowa (chodzi o »Sobór« Ołesia Honczara). Przeczytawszy powieść, napisaliśmy wypracowanie na temat »Strzeżcie soboru duszy swojej«. Wtedy, gdy próbowaliście pielęgnować sobory naszych dusz, partyjni bonzowie cięli te dusze na żywo, przyklejając Wam etykietę »ideologicznego dywersanta«. Z perspektywy przeżytych lat rozumiemy: to był trudny egzamin z odwagi i mądrości, który zdaliście na »celująco«”. W słowie końcowym Iwan Bondar wspomniał lipiec 1988 r., kiedy gazeta „Literaturna Ukrajina” opublikowała fragment „Odezwy do młodzieży Ukrainy”, w której członkowie kółek wzywali do wstępowania do Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki, a we wrześniu kółko „Czerwona chustyna” broniło honoru Doniecczyzny na pierwszym Ogólnoukraińskim święcie języka ojczystego w Kirowohradzie. W 1989 r. miały miejsce dwa znaczące dla Mariupola wydarzenia: w marcu na wieczorze T. Szewczenki w teatrze dramatycznym po raz pierwszy podniesiono trzy narodowe niebiesko-żółte flagi, z których jedną zdążyli zdjąć pracownicy KGB. Organizatorem akcji był L. S. Hudz. Uczestnicy wieczoru ciepło powitali Lubomyra Stepanowycza kwiatami i wierszem W. Arabadżi „Ukrainie…”, który autor zadedykował jemu oraz jego ojcu — żołnierzowi UPA. Pod koniec 1989 r. Iwan Bondar został wybrany pierwszym współprzewodniczącym Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki w rejonie żowtnewym Mariupola. „Rozwój ukraińskiego teatru ludowego w drugiej połowie XIX w. (za czasów Imperium Rosyjskiego), tak jak po 100 latach, w drugiej połowie XX w. (za imperium radzieckiego), odpowiadał zadaniom walki narodu ukraińskiego o niepodległość!” — podsumował jubilat. Obecni zapoznali się z wystawą fotografii (ponad 300), które opowiadają o najważniejszych spektaklach kolektywów. Wśród spektakli: „Nazar Stodola” T. Szewczenki, „Beztalanna” I. Karpenki-Karyja, „Daj sercju woliu, zawede w newoliu” M. Kropywnyckiego, „Lisowa pisnia”, „Orgia” Łesi Ukrainki, „97” M. Kulisza, „Skoworoda” P. Tyczyny, „Marusia Czuraj” Liny Kostenko.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

„CERKIEW ZDAWAŁA SIĘ ZSTĘPOWAĆ Z NIEBA NA ZIEMIĘ”

Ta ciekawa rodzina z Proświty jest dobrze znana i szanowana w Czernihowie. Jej głową jest ojciec Myron, proboszcz cerkwi Piątnickiej — jednej z dwóch świątyń miasta należących do Patriarchatu Kijowskiego. Hanna Arsenycz-Baran jest pedagogiem, wykładowcą katedry języka i literatury ukraińskiej obwodowego instytutu dokształcania pedagogicznego, członkinią Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, autorką dziewięciu książek poetyckich i prozatorskich. I ulubieńcem rodziny jest syn Iwanko. Bardzo poważny, mówi mama. Niezwykle zajęty, bo w wieku 13 lat łączy naukę w zwykłej i muzycznej szkole (gra na fortepianie i skrzypcach) oraz jeszcze twórczość literacką. Iwan jest autorem pięciu książeczek. Z tą zgodną rodziną spotkaliśmy się przy cerkwi Piątnickiej po nabożeństwie, które odprawił ojciec Myron. Pani Hanna jest tu także regentką chóru cerkiewnego. Urokliwy skwer w centrum miasta. Piękna cerkiew z XI wieku, jeden z pięciu czernihowskich kościołów z okresu przedmongolskiego (nigdzie indziej w żadnym mieście Ukrainy ich nie ma). Petro ANTONENKO Zdjęcia autora — Pani Hanno, zapewne dobrze zna Pani historię swojego starodawnego rodu Arsenyczów, znanego rodu proświtiańskiego z Galicji? — Moi przodkowie uczestniczyli w ukraińskich walkach o wyzwolenie. Dziadek, jego bracia rodzeni i stryjeczni, byli Strzelcami Sicz­owymi. Podczas drugiej wojny światowej obaj moi dziadkowie byli w OUN-UPA. Tatę mojego ojca faszyści aresztowali i uwięzili w obozie koncentracyjnym już na początku wojny. Po wojnie wrócił. A ojca mojej mamy w 1948 roku aresztowało NKWD. Za udział w UPA zesłano go do obozu koncentracyjnego na Północy, skąd już nigdy nie wrócił. Arsenyczowie od założenia byli aktywnymi członkami „Proświty”. Dziadek ze strony ojca był nauczycielem szkoły ludowej, którą założyła „Proświta”. Wtedy, w latach 20., za Polski, to właśnie „Proświta” otwierała ukraińskie szkoły w Galicji. Mam nawet jedną nowelę na podstawie dokumentów: o tym, jak mój dziadek za własne pieniądze uczył w szkole sąsiedzkiego cygańskiego chłopca Fiodora. Ten później został łącznikiem UPA, bolszewicy go aresztowali i wysłali na zesłanie. Do moich rodziców odnoszono się jak do dzieci członków OUN-UPA. Władza radziecka nie dopuszczała ich do żadnego zawodu, w którym mogliby realizować się twórczo. Dlatego ukończyli szkoły handlowe. Pracowali w handlu, a tata jeszcze w kołchozie, w zakładzie. Oboje byli ludźmi ciekawymi, twórczymi, oczytanymi. Nie wiem, czy ktokolwiek w naszej wsi prenumerował tyle gazet i czasopism, co oni. Mieli też własną bibliotekę. Rodzice bardzo wiele dali mi w życiu. Mama i dziś często przyjeżdża z naszej wsi Niżniy Bereziw, która leży w rejonie kosowskim obwodu iwano-frankowskiego, do nas do Czernihowa i bardzo wiele daje dla duchowego, twórczego wychowania wnuka Iwanka. — Kiedy spotkała Pani swojego przyszłego męża? — Studiowaliśmy w jednej grupie Iwano-Frankowskiego Instytutu Pedagogicznego. Z pierwszego wykształcenia mąż jest filologiem. Też Galicjanin. Już na drugim roku, jeszcze bardzo młodzi, pobraliśmy się. Po ukończeniu instytutu pracowaliśmy razem w szkole w rejonie kosowskim. A potem mąż wstąpił do seminarium duchownego. Później przeniósł się do Czernihowa. Tu dopiero nabierał sił Ukraiński Kościół Patriarchatu Kijowskiego. A wkrótce zabrał także nas z synem. I oto wjeżdżamy do miasta od strony Kijowa. I jakby z nieba schodzi cerkiew Katarzyny. Aż zabrakło mi tchu, nie wiem, kiedy go wypuściłam. To pierwsze niezwykłe wrażenie. Bardzo kocham Czernihów. Zawsze mówię: mam Ojczyznę — tę, w której jest dom rodzinny, rodzinny próg, nic lepszego na ziemi nie ma. Ale jest jeszcze jedna Ojczyzna — Czernihów.— Ma Pani około dziesięciu książek poetyckich i prozatorskich. Jak to się zaczęło? — Zafascynowałam się jeszcze w latach studenckich. Pierwszą książkę wydałam w 1997 roku. Ten tomik wierszy „Rushnyk na kalinie” ukazał się drukiem w Kosowie. Do jego wydania skłonił mnie mój mąż. Nawet nie myślałam o wydaniu, pisałam coś do notesu. Ale ojciec Myron powiedział: „Albo wydasz książkę, albo te notesy spalimy”. Jak zawsze postawił sprawę kategorycznie. Więc mówię: lepiej wydać, niż palić. A potem powstały druga, trzecia książka. Prawie wszystkie wydano w Kosowie. W Czernihowie wydano nową powieść „Cicha ulica wieczornego miasta”. — Jaki wpływ ma duchowość i religia na Pani twórczość? — Duchowość to bardzo złożone, rozległe pojęcie. Religia, wiara — to podstawowe, pierwotne. A dalej idą poruszenia duszy ludzkiej. Na tym świecie wszystko pochodzi od Boga: piękno, które widzimy, a które przekazujemy w twórczości. Bóg miłuje wszystko, co piękne, dlatego myślę, że wszystko jest ze sobą wzajemnie powiązane. Poza tym staram się w swoich utworach propagować prawdy moralne, główne przykazania — miłować Boga i bliźniego. Wpływ chrześcijański odczuwam w swoich utworach. — Teraz o bardzo młodym pisarzu w Pani rodzinie. — Pierwsza książka Iwanka ukazała się, gdy miał 5 lat, choć wierszować zaczął w wieku trzech. Obecnie przygotowuje szóstą książkę. Cztery książki ukazały się także w Kosowie, piąta — w Kijowie, w wydawnictwie „Jarosławiw Wał”, dzięki Lidze Ukraińskich Mecenasów oraz Myhajłowi Słabosz­pyćkiemu. — Jakie utwory wykonuje Pani chór kościelny? — Bardzo wiele utworów do słów ukraińskich poetów. Liturgia, którą wykonujemy podczas nabożeństwa, to częściowo ukraińska ludowa liturgia, a część muzyki napisała moja dwoista kuzynka Hanna Hnatyszak, znana w Galicji kompozytorka. Mieszka ona w naszej wsi Niżni Berezów. Wydała kilka albumów. Są to zarówno muzyka cerkiewna, jak i świecka. Wiele chrześcijańskich utworów muzycznych siostra napisała do swoich i moich wierszy. Wkrótce ukaże się trzecia książka jej pieśni. — Czy Pani rodzina w szczególny sposób obchodzi Wielkanoc? — Tak jak wszyscy wierni, w gronie rodzinnym. Ale w tym roku chcę zaproponować naszym parafianom obchodzenie Wielkanocy w nieco niezwykły dla nich sposób, po galicyjsku. W Galicji przy Zdjęcie Oksany Ceacuri Parafie organizują wesołe gry masowe. Właśnie w Wielkanoc i przez dwa kolejne dni, a potem w „przewodnią” niedzielę, czyli tydzień po Wielkanocy. Dlatego chcemy także tutaj, przy naszym kościele na Piątnicy, zorganizować takie „wierzbowe hajówki”. Już się przygotowujemy, uczymy się pieśni i chorowodów. Przygotowuje się nasz chór kościelny, inni wierni. Będą świętować wszyscy: i dorośli, i dzieci. — U nas na Polesiu czegoś takiego nie ma… — To zwyczaj nie tylko galicyjski, dawniej istniał na całej Ukrainie, tylko tutaj go wykorzeniono, a tam zachowano. Ale weźmiemy też galicyjskie wiosnianki, a także siewierskie czy ogólnie lewobrzeżne. To będzie, jak mówią, wschód i zachód — razem! — Dziękuję, pani Hanno. A teraz — pytania do Waszej rodziny. *** — Iwanie, jakie masz upodobania, czym zajmujesz się szczególnie chętnie? Wielkanocne orędzie Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy FILARETA do wielebnych archipasterzy, bogomiłych pasterzy, czcigodnego zakonnictwa i wszystkich wiernych Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego Zakończenie. Początek na s. 1 …komunii z Bogiem — źródłem życia i miłości. Zmartwychwstanie Chrystusa daje nam nie tylko nadzieję, lecz także siłę do zwycięstwa nad duchową śmiercią. Pascha jest świętem braterstwa całej ludzkości. Tego dnia każdy chrześcijanin powinien spojrzeć na człowieka jak na największy skarb, dostrzec w nim swego brata i siostrę, cieszyć się z nim jak z własnym przyjacielem. Wielkanocna radość skłania chrześcijan do wzajemnych objęć. Wielkanocne chrystosowanie to moment, w którym chrześcijanie mają czuć się prawdziwymi braćmi. Cieszymy się, że ostatnio zapłonął płomyk miłości między Ukraińskim Kościołem Prawosławnym Patriarchatu Kijowskiego a Ukraińskim Kościołem Prawosławnym Patriarchatu Moskiewskiego. Umacnia to naszą nadzieję na utworzenie jednego Pomiestnego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego. W tym roku Patriarchat Kijowski będzie obchodził 900-lecie Michajłowsk… —Bardzo lubię historię, to mój ulubiony przedmiot w szkole, czytam dużo literatury i marzę o tym, żeby zostać historykiem. Przygotowuję do druku swoją szóstą książkę. W muzyce też wszystko dobrze. Uczę się w miejskiej szkole muzycznej nr 2 w klasie skrzypiec i fortepianu. —Ojcze Myronie, duchowni kościoła oczywiście nie mogą stać z boku od życia społecznego. Co Pana jako kapłana, Ukraińca, obywatela cieszy w dzisiejszych czasach i czego chciałby Ksiądz widzieć więcej? —Cieszy mnie to, że ludzie zwracają się do Boga, pamiętają o swojej rodzinie, o swoich korzeniach, o tym, kim są. I dobrze byłoby, gdyby ludzie, którzy zajmują różne stanowiska w naszym państwie, zawsze pamiętali, że jesteśmy Ukraińcami, że powinniśmy być jednością, że jesteśmy narodem. Żeby rozwijało się państwo, Cerkiew. I oczywiście, żeby ludzie kochali swoją Cerkiew, Ukrainę, życie na naszej pięknej ziemi. …skiego Złotoverchego klasztoru, a także 1020-lecia chrztu Rusi-Ukrainy. Obchody chrztu Rusi-Ukrainy będą prowadzone na szczeblu państwowym. Mamy nadzieję, że kijowska kąpiel chrzcielna przyczyni się do pojednania prawosławnych i stanie się krokiem ku utwierdzeniu Jednej Pomiestnej Cerkwi. Składam Wam życzenia, przewielebni archipasterze, wielce czcigodni ojcowie, drodzy bracia i siostry, z okazji święta Zmartwychwstania Chrystusowego! Składam życzenia z okazji Wielkanocy Prezydentowi Ukrainy Wiktorowi Juszczence, Radzie Najwyższej, Rządowi, Siłom Zbrojnym, chrześcijanom wszystkich Kościołów i całemu narodowi ukraińskiemu! Serdecznie pozdrawiam z pasyjnym świętem wszystkich Ukraińców we wszystkich krajach świata, na wszystkich kontynentach. Niech światło Zmartwychwstania Chrystusowego zachowuje w naszych sercach radość życia, wzajemną miłość, braterstwo między ludźmi i pokój między narodami. A my, synowie i córki Niebiańskiego Ojca, umocnieni zwycięstwem życia nad śmiercią, dobra nad złem, przebaczmy sobie nawzajem winy; natchnieni Bożą miłością, objmijmy się i powiedzmy: Prawdziwie Chrystus Zmartwychwstał! FILARET, Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Wielkanoc Chrystusowa 2008 roku Kijów

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

ki. W 1912 r. przeniosłem się do Tulczyna na Podolu, a potem do Romnów na Połtawszczyźnie, gdzie byłem nauczycielem szkoły duchownej, żeńskiego gimnazjum i szkoły handlowej. W 1917 r., po rewolucji lutowej, na Ukrainie rozpoczął się potężny ruch narodowy; brałem udział w przekwalifikowaniu ukraińskiego nauczycielstwa i razem z profesorem historii Mirzą-Awakiantzem czytałem wykłady na kursach nauczycielskich w Pryłukach, Romnach, Chorole. W 1917 r. zostałem mianowany na stanowisko wykładowcy pedagogiki i psychologii w Połtawskim Instytucie Nauczycielskim. Wkrótce dowiedzieli się o tym bolszewicy i aresztowali trzech pedagogów. Aresztowaliby i mnie, ale kiedy dowiedzieli się, że za czasów denikinowców siedziałem przez pewien czas w jednej celi z tow. Wiktorem, który był członkiem bolszewickiej „trójki”, to pozostawili mnie na wolności, zobowiązując mnie do nieopuszczania Połtawy. Mimo to w 1921 r., wskutek starań studentów, wyjechałem do wsi Biłyky, dokąd przeniesiono szkołę nauczycielską. Okres od 1921 do końca 1923 r. był najaktywniejszym okresem w moim życiu. Postawiłem sobie za zadanie uczynić ze szkoły nauczycielskiej wzór, a mnie proponowano opuszczenie Biłyk i objęcie stanowiska kierownika komisji pedagogicznej przy Instytucie Edukacji Narodowej (INO). W 1925 r. Ludowy Komisariat Oświaty ZSRR nadał mi tytuł profesora i zatwierdził na stanowisku kierownika katedry pedagogiki przy INO. W 1931 r. przy katedrze pedagogiki została zorganizowana pod moim kierownictwem grupa aspirancka. W tym czasie napisałem wiele prac naukowych: „Ogólne metody nauczania”, podręcznik z dydaktyki dla uczelni pedagogicznych, „Pragmatyzm jako metodologiczna podstawa metody projektów”, „Warsztaty przy szkolne” i inne. Pod koniec 1933 r. nieoczekiwanie dla siebie zostałem oskarżony o burżuazyjny nacjonalizm i jako „wróg ludu” zwolniony z instytutu, z nauczycielskiego związku zawodowego oraz sekcji pracowników naukowych. Ponad dwa i pół roku byłem bez pracy, a potem pojechałem do Moskwy i od początku jesieni 1936 r. otrzymałem stanowisko profesora i kierownika katedry pedagogiki w Stalingradzkim Instytucie Pedagogicznym. Tam brałem udział w pracy naukowej i między innymi napisałem kilka artykułów; wśród nich artykuł „Dziecięce pytania w formie dlaczego”, który zaliczono do literatury zalecanej w „Psychologii” Rubinsteina. W 1940 r. zaproszono mnie do powrotu do Połtawskiego Instytutu Pedagogicznego i objęcia stanowiska kierownika pedagogiki oraz grupy aspiranckiej. W 1943 r., podczas niemieckiej okupacji Ukrainy, wyjechałem z Połtawy do Kijowa i po wielkich uchodźczych przygodach w 1945 r. znalazłem się z rodziną w Niemczech. Tutaj objąłem stanowisko profesora pedagogiki przy Ukraińskim Wolnym Uniwersytecie (UWU) w Monachium, a w 1950 r. zostałem wybrany na stanowisko rektora Akademii Teologicznej. W Niemczech kontynuowałem swoją pracę naukową, pracowałem z SUM-em (Związkiem Młodzieży Ukraińskiej), napisałem wiele prac na tematy pedagogiczne. Moje główne prace, napisane lub poprawione w Niemczech: 1) Ogólne metody nauczania, 4 części (kurs wykładów dla studentów UWU). 2) Zadania wychowania ukraińskiej młodzieży. 3) Ideał wychowawczy, 2 części. 4) Religia i przyszłość ludzkości. 5) Główne linie w rozwoju sowieckiej pedagogiki i szkoły. 6) Socjalizm i indywidualizm w świetle chrześcijaństwa. 7) Mistyka i nauka. 8) Wychowanie woli i charakteru (2 części). 9) Wolna wola jako problem filozoficzny i pedagogiczny. 10) Wychowanie męstwa i bohaterstwa. 11) Religijne wychowanie młodzieży. 12) Wychowanie zorganizowania i zdyscyplinowania. 13) Wychowanie miłości do Ojczyzny. 14) Wychowanie pogody ducha i radości życia. 15) Wychowanie fizyczne jako środek wychowania woli i charakteru. 16) Wychowawcza rola sztuki. 17) Ruchy narodowe na Połtawszczyźnie. 18) Makarenko — największy sowiecki pedagog. 19) Tradycyjne korzenie bolszewickiego totalitaryzmu i podstępu. 20) Psychologia w ZSRR (przetłumaczono na język niemiecki i szwedzki). 21) Projekt systemu oświaty w niepodległej Ukrainie. 22) Podstawy wychowania estetycznego. 23) Aleksander Macedoński (charakterystyka psychologiczna). 24) Okresy w rozwoju dziecka i literatura dziecięca. 25) Choroby w dziedzinie pamięci narodowej. Wspomnienia: 1) Historia jednej szkoły. 2) Wspomnienia o niemieckiej okupacji w Połtawie i na Połtawszczyźnie. 3) Przygody uciekinierów z piekła. 4) „Zwycięstwo” i „Nagroda” (wspomnienia o prześladowaniach ukraińskich pedagogów przez bolszewików w latach 1934—1935).

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

POSTACIE

W 130. ROCZNICĘ URODZIN Urodziłem się 23 kwietnia 1878 roku we wsi Bohdaniwka na Połtawszczyźnie. Mój ojciec pochodził ze starego kozackiego rodu, który pod koniec XVIII w. otrzymał tytuł szlachecki. Uczyłem się od 1888 r. do 1898 r. w Romenieńskiej szkole duchownej i Połtawskim seminarium duchownym. Moimi młodszymi kolegami w seminarium byli Symon Petlura i Wołodymyr Szczepotiew, który później był profesorem i znanym uczonym literaturoznawcą, członkiem Związku Wyzwolenia Ukrainy (SWU), skazanym w 1930 r. Wśród seminarzystów panowały wówczas ukraińskie nastroje narodowe, do czego w dużej mierze przyczynił się nauczyciel śpiewu i utalentowany dyrygent Iwan Mykołajowycz Rizenko. Uczyłem się i zachowywałem w seminarium bardzo dobrze. Ale na ostatnim roku wywołałem wielki skandal inspektorowi seminarium archimandrycie Agapitowi, który później był arcybiskupem katerynosławskim. Rzecz w tym, że przyjmował donosy. To potem odbiło się na moim dalszym losie. Kiedy po ukończeniu seminarium chciałem w 1898 r. wstąpić do Kijowskiej Akademii Duchownej, nie dopuszczono mnie do egzaminu konkursowego jako buntownika. Tak scharakteryzował mnie archimandryta Agapit, który sam był wychowankiem Akademii Kijowskiej i, jak do mnie pisał, nie chciał dopuścić mnie do wstąpienia w mury jego alma mater. Rok byłem nauczycielem szkoły ludowej we wsi Błotnycia w powiecie pryłuckim. W 1899 r. wstąpiłem do Moskiewskiej Akademii Duchownej. Tutaj istniało dość silne ukraińskie kółko, kierowane przez Andrija Łewyckiego, brata arcybiskupa Partenija, jednego z tłumaczy Pisma Świętego na język ukraiński. Byłem aktywnym członkiem kółka, występowałem z referatami, brałem udział w organizacji świąt szewczenkowskich itd. Będąc studentem trzeciego roku, pod wpływem książki akademika Oldenburga „Budda” napisałem poemat „Siddhartha”, a wkrótce potem opowiadanie „Niemy”, które zostało wydrukowane w 1907 r. w zbiorze moich utworów „Pieśń w kajdanach”. Po ukończeniu akademii w 1903 r. nauczycielem byłem przez krótki czas

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Hryhorij Waszczenko: moja autobiografia

w Połtawskiej Diecezjalnej Szkole Żeńskiej, a na początku 1904 roku został stamtąd przeniesiony do miasta Kutaisi na stanowisko nauczyciela szkoły duchownej. W 1905 roku, gdy na Ukrainie rozpoczął się ruch rewolucyjny, wróciłem do Połtawy i objąłem stanowisko nauczyciela szkoły handlowej, diecezjalnej szkoły żeńskiej i seminarium nauczycielskiego na Szwedzkiej Mohyle. Pod koniec 1905 roku wybuchło powstanie chłopskie we wsi Sorocińce na Mirhorodczyźnie, a następnie podobne powstanie we wsi Berdianka w powiecie konstantynogradzkim. Wraz z dwoma kolegami z seminarium nauczycielskiego na Szwedzkiej Mohyle pojechałem do Berdianki, zebrałem informacje o rządowych egzekucjach na chłopach i zamieściłem o tym notatkę w gazecie „Połtawszczyzna”. W wyniku tego w 1906 roku musiałem wyjechać na północ, do miasta Tichwin, gdzie został nauczycielem szkoły duchownej, a następnie nauczycielem gimnazjum żeńskiego i szkoły realnej. W Tichwinie napisałem dramat „Ślepiec” (wydany osobną książką), opowiadanie „Samotny” i „Feerię” oraz pierwszą część wielkiej powieści „Do gruntu”, która ukazała się w Kijowie pod pseudonimem H. Wasiłkowski. Chociaż krytyka bardzo przychylnie przyjęła mój dramat i zbiór „Do gruntu”, w 1911 roku pod wpływem dzieł znanego uczonego Lesgafta odszedłem od literatury i zająłem się zagadnieniami psychologii i pedagogiki; objąłem również stanowisko dyrektora seminarium nauczycielskiego na Szwedzkiej Mohyle. W seminarium konsekwentnie prowadziłem ukraińską linię narodową, spotykając się przy tym z dużym poparciem ze strony studentów, a jednocześnie z głęboką, ukrytą wrogością ze strony nauczycieli Rosjan i „Małorosjan”. W 1918 roku zostałem docentem Połtawskiego Uniwersytetu Ukraińskiego, nie rezygnując ze stanowiska dyrektora seminarium nauczycielskiego. Kiedy zaś w sierpniu 1919 roku do Połtawy weszli denikinowcy, zostałem aresztowany jako „mazepiniec”. Przygotowywano mnie już do rozstrzelania i umieszczono w osobnej celi, lecz uratował mnie Wiaczesław Aleksandriw, dyrektor Romeńskiej Szkoły Handlowej. Zdołał on zwrócić się do denikinowskiego inspektora szkół ludowych na Połtawszczyźnie, Ławrowa, i dzięki jego pomocy doprowadził do tego, że denikinowcy wypuścili mnie z więzienia na jego poręczenie. W 1920 roku bolszewicy ponownie opanowali Połtawę i przekształcili budynek seminarium nauczycielskiego w obóz koncentracyjny, w wyniku czego pedagodzy zostali zmuszeni do rozlokowania się w pomieszczeniach w pobliżu szkoły. W tym czasie w Dykańskich lasach zorganizował się dość liczny oddział powstańców przeciwko bolszewikom. Wzięli w nim udział niektórzy pedagodzy i studenci seminarium. O tym [...] szkoły w Bylikach prawdziwą ukraińską szkołę pedagogiczną, która przygotowywałaby ludowych nauczycieli-patriotów, mocno związanych z wsią, dobrze wyposażonych w wiedzę i technikę pedagogiczną. W tym zakresie spotkałem się z dużym poparciem ze strony studentów, przyrodnika Ilka Pedana i kierownika warsztatu przyszkolnego, byłego pułkownika Wierżemkiwskiego. Dzięki ich pomocy oraz pomocy studentów przy szkole powstały dobrze zorganizowane gabinety przyrodnicze i pedagogiczne. Pod moim i Wierżemkiwskiego kierownictwem studenci wykonali przyrządy do eksperymentów psychologicznych: tachistoskop, ergograf, esteziometr itd. Wierżemkiwski udoskonalił cyrkiel do mierzenia głowy. Za pomocą tych przyrządów w gabinecie pedagogicznym rozpoczęto eksperymentalne badania psychologiczne. W pierwszej klasie szkoły wzorcowej pod kierownictwem mojej żony studenci zastosowali przy nauczaniu czytania i pisania metodę Montessori. Ponadto przy szkole zorganizowano wspaniały chór i kółko dramatyczne, które przyciągnęły dużą uwagę miejscowych chłopów. Latem 1923 roku zorganizowano wystawę szkół pedagogicznych. Na tej wystawie największą uwagę zwiedzających przyciągnęły eksponaty Białickiej Szkoły, co odnotowała także prasa. Ale szkołę zniszczyli komsomolcy. Próbowali podporządkować sobie wpływom studentów, lecz nie udało im się to. Wtedy rozpoczęli natarcie na mnie, posługując się donosami, artykułami w prasie itd. Ich pozycja umocniła się, gdy w 1922 roku na stanowisko wykładowcy diamatu został mianowany renegat Myron Łohwyn, a kierowniczką komsomołu została Roza Abramowycz. Wreszcie na początku 1923 roku na stanowisko komisarza politycznego szkoły został mianowany Kazaniwski. Ta trójka wraz z komsomołem, przy poparciu niektórych wykładowców, rozpoczęła przeciwko mnie zdecydowany atak. Doprowadzili do tego, że w grudniu 1923 roku zostałem pociągnięty do odpowiedzialności przed sądem przy wołosnym komitecie wykonawczym. Ten proces zakończyłby się dla mnie tragicznie, gdyby w trakcie rozprawy nie wybuchła ostra sprzeczka między politrukiem Kazaniwskim a przewodniczącym komitetu wykonawczego Szewenką. Rozprawa trwała do późnej nocy, a jej zakończenie odroczono na następny dzień. Skorzystałem z tego i od razu wyjechałem do Połtawy. Kiedy rano przyszedłem do wydziału oświaty zawodowej, był tam już Kazaniwski, który poskarżył się na mnie i żądał, aby wydział oświaty wystąpił do Czeki z wnioskiem o aresztowanie mnie. Lecz kierownik wydziału oświaty zawodowej M. Farber nie udzielił Kazaniwskiemu jasnej odpowiedzi

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

STRZEŻMY NASZEGO DOMU!

I. TRYNIW, m. Rohatyn, obw. iwanofrankiwski Kadra pedagogiczna i studencka kolegium w mieście Rohatyn w obwodzie iwanofrankiwskim odpowiedziały na apel Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki o przeprowadzenie akcji „Ukraina — nasz dom. Zachowajmy go!” W placówce trwają miesięczniki porządkowania terenu kolegium i miasta. Utworzono sztab kierowniczy akcji, który koordynuje działania z lokalnymi władzami i środkami przekazu, zapewnia uczestnikom inwentarz, materiały wykończeniowe i sadzeniowe, kontroluje wykonanie zadań. Już w marcu studenci zlikwidowali samorzutne wysypisko śmieci, przycięli drzewa i wykarczowali krzewy na terenie kolegium. Wykładowcy wraz z dyrektorem sadzili drzewa w parku Chwały bojownikom — bohaterom o wolność Ukrainy. Tradycyjnie w placówce odbywają się tygodnie komisji cyklowych z tematyką działań ochrony przyrody. Tak więc przeprowadzono tygodnie weterynaryjnych dyscyplin technologicznych na tematy związane z ochroną przyrody, z problemami ludzkości i chorób. Wspólnie z rejonowym centrum zatrudnienia zorganizowano Dzień Otwartych Drzwi, podczas którego uczniowie klas maturalnych szkół rejonu zapoznali się z naszą placówką oraz z profesjonalnym kunsztem absolwentów w konkursie „Najlepszy w zawodzie” w specjalności „Medycyna weterynaryjna”. Rozpoczęto rekonstrukcję dachu głównego budynku kolegium, systemu grzewczego oraz szkolnego ośrodka szkolenia traktorzystów. Wykładowcy przeprowadzili godzinę wychowawczą „Z miłością i niepokojem o życie” dla studentów młodszych roczników, aby skupić uwagę na globalnych problemach ekologicznych, zapoznać z informacjami o stanie środowiska naturalnego. Przeprowadzono kinolektorium, na którym szczególne zainteresowanie studentów wzbudził film „Żywa woda”. Studenci kolegium posadzili 20 ha lasu dębowego i klonowego, planujemy posadzić drzewa na brzegach zbiorników wodnych, na poboczach szlaków samochodowych. Przy kolegium zasadzono róże, bratki, sadzonki żywopłotu i dębu. Chcemy widzieć nasz dom zielonym! Strzeżmy go!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

PODRÓŻ PO WIEDZĘ?

Swiatosław MIZERNIUK. Swiatowy rozwój gospodarczy i konkurencyjność coraz bardziej zależą od wdrażania najnowszych technologii internetowych, które zmieniają interakcję człowieka ze światem, tworząc zarówno nowe formy edukacji, jak i rynki bez powierzchni handlowych, zapewniają pracę firm bez zwykłych biur oraz nieograniczony, natychmiastowy dostęp do światowych baz informacji. Ale pomimo wszystkich know-how, głównym zasobem każdego kraju pozostaje kapitał ludzki. Inteligentnych, wykształconych ludzi, ich pracowitych rąk potrzebują na całym świecie. O posiadanie tego bogactwa toczy się prawdziwa wojna. Światowa globalizacja przyspiesza z każdym dniem, a era technologii informacyjno-komputerowych nieuchronnie zmienia zarówno utrwalone stereotypy, jak i orientacje gospodarcze, edukacyjne oraz życiowe większości krajów. Ukraina również stara się nie pozostać na uboczu. Dlatego, pomimo politycznych sporów, Rada Najwyższa ratyfikowała przystąpienie Ukrainy do WTO. W globalnym świecie, gdzie granice nie zatrzymują już swobodnego przepływu strumieni ludzkich, władzom krajów, podobnie jak pracodawcom, coraz trudniej jest znajdować motywacje finansowe, aby zatrzymać pracowników najemnych u siebie. Na przykład, obecnie migracja zarobkowa Niemców do USA to zjawisko powszechne, podobnie jak Polaków do Niemiec, Ukraińców do Polski; do nas przyjeżdżają z Azji… Z tego powodu rządy wielu krajów stykają się z tym, że na ich terytoriach brakuje wykwalifikowanych pracowników. Ukraina, która w ostatnich dziesięcioleciach stała się donatorem siły roboczej, straciła, według różnych szacunków, od 4 do 7 milionów obywateli, którzy pracują w UE i Rosji. Według danych badania Międzynarodowej Fundacji Charytatywnej „Caritas Ukraina” oraz pracowników Instytutu Etnologii NAN Ukrainy, wśród migrantów zarobkowych pracujących w UE i Rosji prawie 80% Ukraińców ma zamiar wrócić na Ukrainę. Ale prawie tyle samo respondentów nie wie, kiedy to nastąpi. Migranci ze stażem wspominają, że gdy tylko przyjechali na zarobek, mieli nadzieję wrócić po roku lub dwóch, jednak pozostają tam do dziś z powodu potrzeby materialnego zabezpieczenia swoich bliskich. Najbardziej prawdopodobny jest powrót ukraińskich migrantów, których wiek zbliża się do 60 lat. Natomiast młodzież w poszukiwaniu pracy za wszelką cenę pragnie pozostać za granicą. Nic więc dziwnego, że pomimo nieznacznego powrotu migrantów zarobkowych na Ukrainę z Grecji czy Portugalii, jeszcze więcej osób wyjeżdża do Unii Europejskiej i Rosji: zarówno ci, którzy mają legalny status pobytu i pracy za granicą, jak i ci, którzy nielegalnie wyjeżdżają i podejmują tam zatrudnienie. Choć mając pozwolenie na pracę w jednym kraju, nasi migranci zarobkowi jadą do innego, gdzie pracują nielegalnie dla lepszych warunków pracy i wyższego zarobku; na przykład z Czech czy Portugalii do Hiszpanii. Już tradycyjnie Ukraińcy obsługują prywatne domy, opiekują się dziećmi i osobami starszymi; pracują na budowach, w sferze usług, gastronomii i hotelarstwie. Obecnie naszych rodaków chętnie zapraszają także na bardziej wykwalifikowane i lepiej płatne stanowiska. Kierownik sektora badań etnonarodowych Instytutu Etnologii NANU Ihor Markow na konferencji prasowej w UNIAN opowiedział także o szerzeniu się „migracji wtórnej”: obywatele Ukrainy przyjeżdżają do swoich krewnych lub przyjaciół, którzy już urządzili się za granicą. Nasi migranci zarobkowi kupują na kredyt mieszkania we Włoszech, Grecji, Hiszpanii, Portugalii. Zatem dobrobyt materialny Ukraińców w tych krajach znacznie się poprawił: Ukraińcy po trochu „wciągnęli się w życie” w krajach UE, dla wielu z nich nieodłącznym nabytkiem jest panujący tam szacunek do praw człowieka i rozwinięta infrastruktura. Jednak nie wszystko jest tak bezchmurne: wielu ludzi z powodu swojego nielegalnego statusu wpada w niewolnicze warunki życia i pracy; największe niebezpieczeństwo czyha na południu Włoch i w Rosji. Dopóki na Ukrainie nie stworzy się sprzyjającego klimatu inwestycyjnego, który da impuls do rozwoju konkurencyjnych w świecie gałęzi gospodarki i zapewni uformowanie jakościowo nowego rynku pracy, dotąd nie ma co liczyć na masowy powrót migrantów na Ukrainę. Jeśli wcześniej ludzie wyjeżdżali do jakiejkolwiek niewykwalifikowanej pracy, mając nadzieję zarobić i wrócić na Ukrainę, to teraz utalentowana młodzież stara się najpierw wyjechać na naukę, a już później pozostać tam żyć i pracować. 11—13 kwietnia w Ukraińskim Domu odbyły się Międzynarodowa wystawa „Edukacja i kariera — Maturzysta 2008” oraz Czwarta wystawa zagranicznych placówek edukacyjnych „Education abroad—2008”. Spośród ukraińskich uczelni uwagę przyciągały kolorowe stoiska informacyjne o uniwersytetach, college'ach, szkołach w Wielkiej Brytanii, Australii, Estonii, Polsce, na Łotwie, Cyprze, Węgrzech, we Włoszech, Szwecji, Grecji, Kanadzie, Rosji, Niemczech, zapraszając naszą młodzież do siebie na naukę. Zapewne broszury, które oferują zagraniczne instytuty, zmuszą do zastanowienia niejedną młodą osobę, gdzie pójść się uczyć. Tym bardziej, że dla twórczo uzdolnionych naukę obiecują bezpłatną. Porozmawiawszy przy stoiskach z młodzieżą, byłem mile zaskoczony poziomem znajomości języka ukraińskiego przedstawicieli polskich uczelni. Okazało się, że młodzi ludzie to nasi rodacy, którzy pojechali tam się uczyć, tam zostali i nie śpieszą się z powrotem. Zatem, póki ukraińska władza rozmyśla, jak za pomocą niezależnych testów zwalczyć łapówkarstwo w szkolnictwie wyższym, zagraniczne uczelnie wyższe podkupują naszą utalentowaną młodzież. Kto zatem zapewni profesjonalną wiedzę dla rozkwitu naszego kraju? To pytanie niepokoi także ukraińskie kręgi biznesowe, których specjaliści i przedsiębiorcy zebrali się na Ogólnoukraińskim forum „Biznes i edukacja: nieuchronność współpracy”, które odbyło się 11 kwietnia w Ukraińskim Domu. Brak wysoko wykwalifikowanych kadr jest już obecnie dotkliwie odczuwany przez ukraiński biznes. Wszak wzrost gospodarczy i rozwój firm zmuszają je do prowadzenia z konkurentami „wojny o talenty”. Jednak absolwenci ukraińskich uczelni wyższych mają bardzo niski poziom wiedzy praktycznej i kwalifikacji, aby zaspokoić wymagania pracodawców. Dlatego są oni zmuszeni sprawdzać rzeczywisty poziom wiedzy, ponieważ posiadanie dyplomu jako dokumentu o wyższym wykształceniu nie gwarantuje jego jakości. Poziom kwalifikacyjny świadectw czy dyplomów na Ukrainie jest ogólnie niedoskonały, ponieważ nie daje obiektywnej informacji o głębi i jakości zdobytej wiedzy oraz umiejętności, zdolności stosowania ich w praktyce, czyli nie odpowiada realnym zapotrzebowaniom rynku pracy. Dlatego uczestnicy spotkania podkreślali pilną potrzebę opracowania nowoczesnych standardów edukacyjnych, ponieważ większość absolwentów posiada jedynie wiedzę teoretyczną, która jest niewystarczająca do skutecznego zastosowania w nowoczesnym biznesie. Pierwszy sekretarz Ambasady Królestwa Niderlandów w Kijowie, Pieter van Vliet, opowiedział, że ich studenci prawie 40% czasu nauki poświęcają właśnie na zdobywanie praktycznych umiejętności bezpośrednio w firmach. Mówiono także o potrzebie zmiany samej strategii nauczania: nauczyciel powinien uczyć uczniów nie swojej przeszłości, a ich przyszłości! A jeśli wziąć pod uwagę, że dzisiaj na Ukrainie jest prawie 3 miliony studentów, to przebudowa priorytetów edukacyjnych wymaga znacznych wysiłków. Ale na światowym zglobalizowanym rynku sukces odniesie tylko ten kraj, którego potencjał naukowy i edukacyjny zapewni sam rozwój najnowszym technologiom naukochłonnym. Zatem współczesna „wojna o talenty” trwa na całym świecie. Lecz kto będzie rozwijał ukraińską naukę w XXI wieku? Być może nasze dzieci i wnuki… Czy też Chińczycy, Koreańczycy, Wietnamczycy i… Afrykańczycy?!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

KOMPUTEROWE KLASY DLA SZKÓŁ UKRAINY

Piotr ANTONENKO Trzeci rok z rzędu wiodące firmy świata — producenci sprzętu elektronicznego — realizują na Ukrainie ciekawy i pożyteczny program społeczny „Samsung na spotkanie wiedzy”. Jego celem jest pogłębianie wiedzy uczniów szkół średnich w dziedzinie technologii informacyjnych i komunikacyjnych. Dlatego współorganizatorem konkursu jest Ministerstwo Edukacji i Nauki Ukrainy. Podobnie jak w poprzednich dwóch latach, główną nagrodą w puli nagród jest 10 klas komputerowych, które zostaną bezpłatnie podłączone do Internetu. W każdej z nich będzie po 15 komputerów oraz inne nowoczesne wyposażenie do procesu nauczania. Te klasy zostaną podarowane tym szkołom, których przedstawiciele zwyciężą w konkursie. Zwycięzcy otrzymają nagrody indywidualne — telefony komórkowe. Konkurs potrwa do 17 lipca. Uczniowie i nauczyciele szkół średnich, aby wziąć udział w konkursie, muszą napisać niewielki esej-wypracowanie o objętości do 300 słów. W tym roku jego temat brzmi „Sieć komputerowa łączy ludzi”. Temat wybrano nieprzypadkowo, ponieważ Internet odgrywa ogromną rolę w komunikowaniu się ludzi na planecie. Ukraina natomiast wciąż pozostaje w tyle pod względem liczby użytkowników światowej sieci oraz komputeryzacji szkół. O tym mówili w ostatnich dniach organizatorzy konkursu na konferencji prasowej dla dziennikarzy Ukrainy, która odbyła się w Kijowie. Esej oraz formularz rejestracyjny należy przesłać organizatorom konkursu nie później niż 17 lipca na adres e-mail: http://education.sam-sung.ua lub pocztą na adres: 01135, m. Kijów, skrytka pocztowa „Samsung” z adnotacją „Program „Samsung na spotkanie wiedzy 2008”. Zatem uczniowie i pedagodzy szkół Ukrainy powinni spróbować swoich sił w tym konkursie. Nagrody czekają na zwycięzców.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

SPACER PO KIJOWIE Z NOTATNIKIEM

Wałerij MAHYNKO, m. Wasylków, obwód kijowski. Wiosna. Coraz większa liczba ciepłych dni nas raduje. Mając liryczny nastrój i trochę wolnego czasu, dobrze jest przejść się po Kijowie. Pracuję w pobliżu parku Szewczenki, więc nie ma problemu z wyborem trasy: najpierw ulicą Gorkiego (od 2003 roku powinna być Wołodymyra Antonowycza), a potem — spotkanie z przyrodą i Szewczenką w parku naprzeciwko Uniwersytetu. Na dodatek mam świeży numer czasopisma „Kyjiw”. Lecz ledwie rozpocząwszy spacer, musiałem wrócić po notatnik, aby podzielić się swoimi spostrzeżeniami i przemyśleniami. Spróbuję więc zostać waszym przewodnikiem na ulicy, która znajduje się niemal w samym centrum stolicy. Ulica jest tu dość szeroka, by pomieściło się kilka ławek do odpoczynku (choć o pełnowartościowym odpoczynku nie ma mowy, bo po obu stronach nieprzerwanie poruszają się samochody), a tam, gdzie choć na chwilę można zatrzymać wzrok — obowiązkowo reklama. Na pierwszej lepszej ławce możemy odpocząć, oglądając dwumetrową reklamę HENNESSY. Przesiadłszy się naprzeciwko, studiujemy reklamę banku SINCE 1820 czy umieszczony obok okazały napis ROYAL DANISH SHOP. Większość salonów, banków, sklepów nie przejmuje się tłumaczeniem swoich nazw na język państwowy. Za to ukraińskie organizacje, mieszczące się tutaj — firma budowlana, organizacja społeczna oraz fundacja międzynarodowa — na szyldach dublują nazwy po angielsku. Przechodzimy obok dwóch tablic reklamowych, zostawiając po prawej stronie salon tkanin z całkowicie niezrozumiałą, ale na pewno nie ukraińską nazwą, oraz dom mody z wielką tablicą reklamową bez ani jednego ukraińskiego słowa. Mijamy te „ośrodki wysokiej mody” i wreszcie coś nowego — biuro konsultingowe ds. nieruchomości… OBER HAUS. Obok — dom piękna, zdublowany BEAUTY HOUSE, a w witrynie doprecyzowano — KIKA STYLE. Aby odwiedzać te sklepy i salony, potrzebne są niemałe pieniądze, więc do waszych usług jest tu UNIVERSAL BANK z dwiema swoimi tablicami reklamowymi, a naprzeciwko — firmy turystyczne SEASON 5 oraz LET TRAVEL; a jeśli od razu zechcecie poczuć się jak za granicą, wstąpcie do restauracji ATHINA. A potem — salon futer Di Neva (z dublowaniem DI NEVA i dziwnym połączeniem językowym na witrynie — akcesorium MENU), obok — reklama czasopisma DIVA, salon ARBER (Arber). Przez ulicę — salon piękności DANDI (Dandi). I oto wreszcie obcojęzyczna koncentracja w ukraińskiej stolicy osiąga apogeum: salon MURPHY&NYE, w którego witrynie przypominają, że mają wyprzedaż, czyli SALE, SANDI, SOLDES i nawet SCHLUSSVERKAUF, w centrum ulicy — dwie tablice reklamowe tego samego sklepu, po prawej — kawiarnia z napisami COFFEE oraz CLOTHES. Obok — pizzeria LOLA i modny salon, całkowicie splamiony naklejkami NEW, a na rogu — sklep, który zadziwiająco połączył w nazwie angielskie D i nasze C. Na tym tle drwiąco-sarkastycznie wygląda napis, którym wychowana w obcej kulturze ręka oszpeciła ścianę Narodowej Biblioteki Medycznej: „Uśmiechnij się!”. Lecz z jakiegoś powodu śmiać się nie chce. I myślisz: znajdziesz się przypadkiem na takiej ulicy, to za którym razem nazwiesz kraj, w którym przebywasz?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

znakomita rola do gustu. Możliwość bycia na koniu i posiadania wielu najemników to wielka pokusa. I niewielu ma odpowiedzialność przed historią. Wierzę, że nadejdzie nowa fala, która odrodzi się w nowym pokoleniu. Już dojrzewa młodzież, która dojdzie do władzy i zmiecie cały ten potop. Chciałoby się w to wierzyć. — Mówimy wciąż o liderach, a jak ma przetrwać w tym chaosie zwykły człowiek, którego społeczna waga jest niezauważalna z punktu widzenia historii? — We wszystkich czasach było tak, że przede wszystkim człowiek musi stać się osobowością. Ma być taki, by nikt nie zdołał go zmiażdżyć ani zniszczyć. W każdych okolicznościach powinien dbać o silny kręgosłup. To wykształcenie i praca, które dają podstawę i obronę w życiu. Myślę, że kiedy człowiek jest z Bogiem, łatwiej mu zwyciężać wszystkie trudne okoliczności. Prawdą jest jednak, że obecnie jest taki czas, że można we wszystkim zwątpić. Nie wolno do tego dopuszczać. Na przykład ja nie myślałam, że będą takie trudności. W dziewięćdziesiątych jeździłam po Donbasie, agitowałam za Ukrainą, ale nawet przez myśl mi nie przeszło, że natychmiast rozpocznie się grabież. Swoją Ojczyznę rozszarpie własna horda, zrodzona na tej ziemi… Młodzi muszą wziąć życie we własne ręce. Musi hartować się charakter. Bez charakteru nawet najbardziej utalentowani nie zdołają się zrealizować. — Mówiła Pani, że obecnie ma Pani twórczą pauzę… — Wiąże się ona z pewnym rozczarowaniem. To źle, tragedia dla pisarza, ale nie widzę tych obrazów, które skłaniałyby mnie do twórczości, tych typów i ludzi, którzy za nimi stoją. Rozczarowanie nie może być źródłem natchnienia. Nie chce się pisać w ciemnych barwach, tworzyć czarnego kwadratu Malewicza. Pisarzy dzielę na pewne typy. Są tacy, którzy piszą dla siebie. Inni — tylko dla kręgu przyjaciół, którzy ich szanują, chwalą, nagradzają. Są pisarze dla narodu. A są pisarze i dla pisarzy, i dla narodu. Takich jest pojedynczo. Szewczenko, Franko, Lesia Ukrainka… Siebie zaliczam do tych, którzy piszą dla narodu. Czyta mnie i zna wielu ludzi, ale zupełnie nie uznają mnie koledzy po piórze. Ignorują, nie zauważają, szkodzą. Być może obserwowanie tego jest nawet interesujące, ale to także mnoży rozczarowanie. Pomniejszenie ludzkiego ducha na wszystkich poziomach… Ostatnim z tych wielkich mohikanów był Czornowił. A dziś… Jest jeszcze Wiaczesław Briuchowecki, który dał życie akademii, Filaret. Oni idą drogą, którą wybrali, i nie schodzą z niej. — Dotknęliśmy tematu moralnych autorytetów na Ukrainie. Myślę, że są również inne postacie. Kardynał Lubomyr Huzar… — To potężny i mądry człowiek, z grona proroków… Na Ukrainie jest wielu godnych ludzi. Ale istnieje ogólnie bardzo zniszczona warstwa. Wierzmy, że wśród młodzieży jest więcej żywego i zdrowego, tylko jeszcze nie nadszedł czas nowego pokolenia. A ci obecni? To przecież jak efekt ściśniętej sprężyny. Żyli pod presją, a teraz wyrwali się na wolność. Lecz niewolnik nie umie korzystać ze swojej wolności, myli ją z dowolnością. Człowiek musi dojrzeć nie do swobody przestrzennej, lecz do swobody wewnętrznej. Czasem nowobogacki wydaje się sobie, że może kupić pół świata — tak jest wszechmocny. Ale na niego nieustannie czyha strach: o swoje miliony, o swoje życie. Te wartości są iluzoryczne. Znów wracamy do tego, od czego zaczynaliśmy rozmowę: ludzie nie mają odpowiedzialności za swoją ziemię. Okradli, rozszarpali i uważają się za zwycięzców. Oglądam programy, które prowadzi Szuster. „Wielkich Ukraińców” traktuję jako czyjeś zamówienie. To swoista obróbka psychologiczna i testowanie, by prześledzić, jakie nastroje przeważają wśród narodu. Jeśli naród za wielkich Ukraińców uzna Lenina i Breżniewa, to nadal można nim z powodzeniem rządzić. Rozmawiała Uliana HLIBCZUK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

ALFABET ZNANYCH IMION

— Pani Kateryno, jest Pani znaną pisarką. W jakim gatunku literackim Pani pracuje? — Dominującą dla mnie formą jest proza. Chociaż mam dwie książki poetyckie, pracuję w publicystyce, a nawet napisałam jedną sztukę — „Kajdaszewa ziemia”. Prawda, że obecnie mam przerwę. Ale tak musi być. Człowiek musi gromadzić zapas energii, jak zwierzyna przed zimą nabiera tłuszczu i zmienia futro, tak i osoba twórcza w pewnym momencie musi się zatrzymać i odtworzyć tę wewnętrzną energetykę. Są jednak ludzie, którzy na-gora wydają codziennie. Niech tam, dobrze, że potrafią. — Jak pozycjonuje Pani swoją prozę względem współczesnej literatury? — Lepiej by o współczesną prozę nie pytano. Smutno, bardzo smutno, ale to, co czytam, niczego we mnie nie wywołuje. Szczególnie dziwią starsi, którzy próbują wtopić się w tę młodzieżową kałabanię. Ludziom wydaje się, że to proza, najnowsze prądy. Nie chcę powiedzieć, że to dotyczy wszystkich… Kiedy przestarzała mołodyca zakłada wianek — to zawsze jest fałszywe, śmieszne i smutne. Jeśli u młodych chłopców te słowobludy-słowotwory wychodzą naturalnie, to u starszych chłopców jest to wymuszone. Musiałam przeczytać jeden taki utwór. Bardzo nieprzyjemne wrażenie. Dlaczego pisarz, za którym stoi nie jedna godna powieść, nagle postanowił pisać z przekleństwami? Inny wypisał jakąś patologiczną seksomanię. Dla siebie mam wyjaśnienie. Człowiek jest istotą stadną. Trudno mu iść przeciw tłumowi. A ja nie mogę iść w tłumie i nie chcę pisać tak, jak piszą ci modni chłopcy. Chcę pozostać sobą. Słowo to dar Ducha Świętego. Osoba twórcza to jak błysk, jak promyczek, jak cząstka ognia niebieskiego. Pisarz powinien zostawiać ślad światła. Nieprzypadkowo słowa „twórca” i „twórczość” mają jeden rdzeń. Ale dziś, nie obawiam się tego powiedzieć, przez słowo często działa duch demoniczny. I jest on bardzo zaangażowany i bardzo popularny. I tłumowi się to podoba. Dlatego jestem zwolenniczką tego, by w moim słowie pozostało pierwotne wyznawanie czystości i zasad moralnych. Dziś może się to wydawać banalne, ale ja tak nie uważam. To wieczne sprawy. I będę je propagować, ile tylko zdołam. — Nieprzypadkowo znana jest Pani modlitwa o języku. Zapewne to swoisty sprzeciw wobec tego demonicznego ducha… — Był też wtedy czas, kiedy ktoś musiał wypowiedzieć to słowo. Modlitwę napisałam w 1987 roku. Niepodległej Ukrainy jeszcze nie było. Po raz pierwszy przeczytałam modlitwę w radiu jako własny utwór, nie wkładając w nią żadnej szczególnej idei. Nie spodziewałam się, że będzie miała taki rezonans. Redakcję zasypano listami. Jeden, napisany po rosyjsku, niezwykle mnie wzruszył. Mężczyzna napisał: „Stałem na kolanach i płakałem”. Jakby mówił: zapomnieliśmy, straciliśmy… To było trafienie w kod genetyczny. Wydawałoby się, że nie ma w tym nic szczególnego, zwykły tekst, a jednak poruszył ludzi. Później tę modlitwę kradziono mi całymi fragmentami i podawano jako własne teksty. Zdarzało się czytać, jak autor wplatał mój tekst we własny, i wychodziło coś takiego, jakby kożuch uszyto z jedwabną suknią. — W czym tkwi sekret Pani modlitwy? — Szczególnego sekretu nie ma. Zapewne leżała ona na sercu każdego, ale tak się złożyło, że wypowiedziałam ją właśnie ja. W końcu wtedy dopiero zezwolono mówić o języku. To był pierwszy łyk wolności i, pamiętam, napisałam ją bardzo szybko. — Obecnie mamy społeczeństwo otwarte, niepodległe państwo, ale problem języka w swej istocie się nie zmienił, co najwyżej forma… — Jeszcze niedawno wydawało mi się, że problem języka to największa tragedia mojego życia. Okazało się, że nie. Dziś mam większy ból społeczny niż kwestia językowa. To przede wszystkim świadomość naszych ludzi, to, jak ludzie kalają Ukrainę, swoją ziemię.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

NIEWOLNIK MYLI WOLNOŚĆ Z SWAWOLĄ…

W Europie nie rozumieją, czym jest intelygent. Wystarcza im intelektualista. Nie chamić, nie pluć na podłogę, nie brudzić tam, gdzie się je, kochać swoją ziemię, dbać o własną kulturę… Wszystko to jest dla nich organiczne, jak oddychanie. Tak żyje wolny człowiek w wolnym świecie. Kraj, który wciąż nie wyrwał się z niewoli, potrzebuje intelygenta. To znaczy tego, kto ofiarnie gotów jest iść w lud i tłumaczyć temu ludowi banalne prawdy: nie pluj, nie śmieć, kochaj… Rzecz niewdzięczna. Dla niewolnika to jak groch o ścianę. Jednak istnieje pewna liczba ludzi, którzy uparcie kontynuują tę syzyfową pracę. Intelygenci… Sól ziemi… I to bez ironii, to prawda. Wydało mi się, że pani Kateryna MOTRYCZ jest właśnie z tej rasy. Donkiszoteria tkwi w niej we krwi. Nie można już zrzucać winy na wrogów. Wrogowie siedzą w nas samych. Nie wiadomo, do którego jeszcze pokolenia. Często jeżdżę elektryczką i obserwuję, co wyrabia nasz naród. Nawet nie chce się tak go nazywać, bo to nie naród, lecz młody motłoch… Coś wypiło, zjadło, i plastikowe naczynia — za okno elektryczki. Nigdy nie widziałam, żeby ktoś z nich oszczędził tę ziemię. Tak właśnie jedziemy przez ciągłe wysypiska. Po obu stronach piękne drzewa, zdaje się, że wołają, a ziemia jest już na krawędzi ekologicznego wybuchu. To świadomość barbarzyńcy i janczara o bardzo niskim intelekcie. Niestety… I nie będziemy wielbić swojego narodu i wspominać, jaki on piękny. Tak, pieśni u naszego narodu są piękne i w historii jest wiele godnego, gdyby nie dzisiejszy dzień. On bardzo rozczarowuje. Oczywiście, zatrzymuję takich ludzi, sprzątam po nich, zakopuję śmieci, lecz wszystko na nic: w pięknym miejscu, gdzie trawa, wierzby, on bierze i znów rzuca swoje butelki, woreczki. On… Inaczej go nie nazwę. Nie ma w nich ani miłości, ani odpowiedzialności nawet za własne życie, a co dopiero za życie swoich potomków. Orda… Kiedyś jednej młodej parze powiedziałam, gdy wyrzucili śmieci przez okno: „Co ty robisz, popatrz, przez jaki raj jedziesz, co zostawisz swojemu dziecku?” A on odpowiedział: „Vot tak i djeti budut żyt, kak ja”. Cóż, znakomite salomonowe rozwiązanie… — Gdyby tylko nie naruszali mojej osobistej przestrzeni… — W tym właśnie kłopot, że nie da się od tego odgrodzić i nie widzieć. Ja, na przykład, zakazałabym obecnie w Ukrainie produkcji plastikowych naczyń. Niech naród korzysta ze słomy, siana, gazet… Dopóki nie dorośnie. Dziś on przebywa w bardzo wczesnym dzieciństwie. Przynajmniej ogół jest właśnie taki — bardzo niewielka warstwa ludzi, która nosi wyższą świadomość i przez to cierpi. Jest mu niewygodnie, jest mu bolesno i chce się uciec z tej ziemi. Za grzechy motłochu płacimy najlepsi. — Czy wierzy Pani w grzech do siódmego pokolenia? — Wierzę. Chociaż mówią, że do trzeciego, lecz zapewne ciągnie się on dłużej. Wiele przykładów widzę w życiu: zupełnie bezgrzesznych kalek albo kiedy rodzi się kaleka za kaleką. To znak, że przodkowie długo i ciężko grzeszyli. Ponieważ w rodzie wszyscy są powiązani, to ktoś musi cierpieniem zmyć ten grzech. — Jak na podstawie Pani wiedzy i doświadczenia religijnego poradzi Pani przeżyć przedwielkanocny tydzień? — Najlepiej przeżyć go w pokorze. Z nikim się nie kłócić, nie potępiać. Dziś jest to trudne, właśnie teraz, czuję, największe ataki złego. A kiedy przeżywasz w wewnętrznej ciszy, to rzeczywiście ku tobie płynie łaska. To bardzo odpowiedzialny tydzień. Trzeba go przeżyć w surowym poście, w surowej modlitwie, na ile pozwala nam nasze współczesne życie. — Dzisiejsze życiowe Zdjęcie: Oleś Dmytrenko ustrój nie do porównania z minionym. Czy od ludzi metropolii nie należy wymagać nieco innych kryteriów ascezy niż, dajmy na to, od ludzi prowincji? Wydaje mi się, że w małym miasteczku łatwiej odgrodzić się od krzątaniny. Czy to nie ma znaczenia? — Oczywiście, różnica jest. Dlatego właśnie uciekam z Kijowa. Poza granicami metropolii życie jest jednak spokojniejsze. Nie ma zamieszania, bieganiny. Miasto okrada człowieka, choć wszyscy tu pchamy się i chcemy tego życia. Ale mija czas i uciekamy stąd. To normalne. Człowiek z latami zbliża się do Boga, jeśli swój dzień przeżywa spokojniej. Choć już nasi twardziele i półtwardziele starają się uciec za granice miasta dla wygody. — Pani Kateryno, według Pani, czy zmienił się obraz ukraińskiego inteligenta w porównaniu z latami sześćdziesiątymi? Wtedy był wyraźniejszy… Czy czas dyktuje jakieś zmiany, nową jakość? — To raczej dopiero z waszego pokolenia się narodzi. A ci, których znam, nie grzeszą inteligencją. Inteligentów po prostu dziś nie ma. Przecież to jednak wysoka miara świadomości i odpowiedzialności. Nawet ci, którzy w swoim czasie zamierzali być pierwszymi, w pogoni i podziale dóbr materialnych również ulegli pokusie. Jeśli wokół wszyscy kradną, pewnie trudno się powstrzymać. A wraz z tym utraciło się to wzniosłe i decydujące. Dziś nie widzę inteligencji. Są ludzie, którzy po prostu nie pracują fizycznie. A w latach sześćdziesiątych rzeczywiście byli ludzie wysokiej świadomości i ofiarności. Takie zjawisko zdarza się raz na kilka stuleci. Po kozaczyźnie, kiedy Ukraina miała elitarną warstwę, wydaje się, że po raz pierwszy odrodziła się ona w latach sześćdziesiątych. Pojedyncze godne postacie były i będą zawsze, ale żeby cały kierunek, który ogarnął dużą część narodu i stał się dominującym, — to dziś wydaje się po prostu niemożliwe. — Jednak do szestdziesiatników dziś odnosi się niejednoznaczny stosunek. Ich ideologia nie trafia w obecny nurt społeczny i wydaje się staromodna, a nawet śmieszna… — To ideologia Don Kichotów, którą szczególnie przyciąga inne zjawisko społeczne — wielka ukraińska zawiść. Jest ona niezniszczalna. Są ludzie, którzy zazdroszczą nawet męczeństwa. Znam pewną panią, która napisała druzgocący artykuł o szestdziesiatnikach. Sedno publikacji sprowadziło się do banału: ая? A dlaczego nikt mnie nie szanuje? I stały się zrozumiałe przyczyny jej irytacji wobec zjawiska szestdziesiatników. Widzi pan, jeśli Żydzi potrafią prześledzić swoich współpracowników aż od dalekich stuleci i tysiącleci, to my chętnie wszystko to niszczymy. Wieczna ukraińska zawiść — to dominująca cecha naszej mentalności. A szestdziesiatnictwo uważam za równe apostolskiemu kluczowi. Wtedy właśnie były najcięższe zgęstki ciemności, a ludzie świadomie szli. Duch wolności i Bożej siły prowadził ich. Przyjrzyjcie się im dziś: Owsijenko, Horbal, Łuk'janenko, Swerstiuk, Semykina… Są wszyscy niemłodzi, ale jakie mają twarze! Są oświeceni! I nikt z nich nie uległ pokusie, nie zbrudził swojej duszy tymi wysługami i kradzieżami. Ci ludzie zrozumieli własną misję i wiedzą, że męczeństwem ocalili swoją duszę. Oni boją się robić w Radzie Najwyższej to, co robią wszyscy. — Ale Łuk'janenko jest przecież od dawna deputowanym… — Tak, deputowany, ale idzie uczciwą drogą. Nie słyszałam, żeby się zhańbił. Nawet jeśli coś było przez słabość czy niedoskonałość, nie znam niczego takiego, co by go skalało. Niech ci, którzy krytykują, spróbują przeżyć ich życie. Przecież to właśnie szestdziesiatnicy wywalczyli nam możliwość bycia odważnymi i nieustraszonymi. Niech by spróbowali przetrwać, jak Łuk'janenko, czterdzieści dni w celi śmierci. Jak długo starczyłoby odwagi? — Trudno sobie wyobrazić odrodzenie podobnego zjawiska społecznego. — Nadeszła wielka fala rozczarowania, zwątpienia. Zobaczyliśmy, że nie ma oparcia, nie ma potężnych postaci, same tylko wodzowie w miniaturze. Nie Ukraina jest dla nich na pierwszym miejscu, a

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

powiedział do dziewczyny: “Kocham cię. Będziesz się ze mną spotykać?” Hannusia głośno się zaśmiała: “Będę, Pyłypie, kiedy na wierzbie koło mojego podwórza wiśnie wyrosną. I nie trzeba mnie dzisiaj odprowadzać. Dobranoc!” Jak ostry nóż, uderzyły jej słowa w serce młodzieńca, ziemia zadrżała pod nogami, a Hannusia szybko poszła do domu. Już po kilku minutach tylko słowik zakłócał ciszę letniej nocy… *** Babcia Odarka obudziła się o świcie, wydoiła krowę i wygoniła ją na pastwisko. Coś ją zdziwiło na dworze, tylko nie zrozumiała, co dokładnie. “Może wstałam nie tą nogą” — pomyślała. Babcia weszła do kuchni, wzięła torbę i skierowała się do sadu narwać wiśni na na których twoje ślady ścielić będę, już gdzieś kują wędzidło dla konia, i ten dzwon co noc mnie budzi, już tkają się i szyją pogańskie ręczniki, co w różne strony drogi nam pościelą, i pada cień niewidzialnej ręki na wezgłowie białego pościeli… …I, senna, przestraszona w dziecięcej koszulce białej, do szyby przywieram nieśmiało — tam dwa ślady zalały się łzami, gdzie cień krzyżowy pada od ramy… Motorówki zapomniały te wątłe stare przystanie, Tu cicho drzemią porzucone spróchniałe łodzie. W wargach chowając haczyki, jak pradawne smutki, Wieki dożywają wąsate dnieprowskie sumy. Tu coś się stało, a coś się nie spełniło — zgubiło się, Niepocieszona sowa o północy krzykliwie łka. Toczyła się fala — o brzeg się rozbiła, — Stojąca woda — dla żywego bieda. Lecz śnią się łodziom dwa leciutkie klonowe wiosła, Co je poniosą na rozpiętości dźwięcznej głębiny, Po tym nurcie, gdzie trzepocze się księżyc, jak serce, Gdzie pływają gwiazdy, leniwe, jak w lipcu liny. I marzą łodzie, że narodzą się w marcu wierzbami, Nad brzegiem wzniosą wiosenne zielone herby. I wiodą bokami, jak konie z obitymi żebrami: — Łódeczniku, gdzie ty? Siadaj i wiosłuj!.. Zdjęcie Ołesia Dmytrenki kisiel. Jej młodziutka, jeszcze wczoraj wieczorem obfita wiśnia stała pośrodku sadu całkiem naga, prawie bez liści. Serce drgnęło w piersi, torba upadła na ziemię, a babcia Odarka, hałasując, pobiegła na ulicę. “Ludzie dobrzy, coż to się dzieje?! Już wiśnie z drzew we wsi kradną!” Ludzie, usłyszawszy hałas, powychodzili na dwór. Aż nagle babcia zamilkła i stanęła pośrodku chutoru, jak wryta. Stara, pochylona aż do ziemi wierzba na Perekopie była obficie usiana dojrzałymi wiśniami… O tym wydarzeniu jeszcze długo mówiła cała wieś. “A Pyłyp z Hannusią się pobrali?” — zapytałem. “Nie, — odpowiedział dziadek Wadym, — ona nie doceniła jego czynu. Dziewczyn długo zwodzić po prostu tak nie można, bo póki wiśnie na wierzbie dojrzeją, ich miłość zwiędnie”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

PIEŚNI Z PIEŚNI

I “jak złapię, okiełznam konia kruczego…” Trwożne i wysokie głosy, a ty między nimi, jak ptaszyna w gniazdku… Siedzisz i marzysz o siodle i koniu, koniu i siodle, ale — nie o uzdeczce! …Złapać konia — żeby aż dzwonił w galopie, żeby pod siodełkiem — okiem szalał, żeby utonął w trawiastym potopie, żeby uderzył kopytem — przemówił! Gdyby to on miał — grzywkę jedwabną, gdyby to z nim — Dniepr przepłynąć, Gdyby to ja — wesoła i czarnobrowa — mogła w tę grzywę wstążkę zapleść. II “Co pierwszy ślad — konia kruczego, a drugi ślad — miłego mojego…” Już rozwija się i pączkuje już liść, Jewhen BUKET Dziadek Wadym siedział w fotelu i niespiesznie przewracał w pamięci strony swojego życia. Wiele zobaczył przez swoje ponad 80 lat: kołchozowe budownictwo, dwa Hołodomory, niszczenie świątyń, represje, wojenną niedolę… O wszystkich tych wydarzeniach dziadek Wadym często opowiadał ze łzami w oczach i drżeniem w głosie. A dzisiaj jego nastrój był podniosły, na twarzy błąkał się uśmiech. “Wiesz — powiedział mi — my też kiedyś byliśmy młodzi. Przypomniała się dzisiaj jedna historia. Pamiętasz, opowiadałem, jak robotnicy sezonowi z Sosniwki zdejmowali krzyże z cerkwi — nikt z naszych ludzi nie chciał tego robić. Potem, od 1936 roku, w budynku cerkiewnym działał klub. Tam co wieczór od 21:30 do północy puszczali kino. Uczniowie wtedy uczyli się na dwie zmiany, starszoklasiści kończyli naukę o dziewiątej wieczorem i wszyscy razem szli na seans filmowy. To niby teraz u was dyskoteka. Mój kolega z klasy Pyłyp był zakochany w Hannusi z równoległej klasy (wtedy w naszej wiejskiej szkole było po dwie, a nawet po trzy klasy równoległe, nie to co teraz — mało dzieci). Mieszkała na chutorze Perekoń, a to dobre dwa kilometry od centrum Hruzkoho. I co noc chłopak po seansie odprowadzał ją do domu, a potem wracał do swojej chaty przez pół wsi. Dobrze, że do szkoły chodzili na drugą zmianę… Pyłyp był małomówny i bał się przyznać Hannusi do swoich uczuć. Już cała szkoła mówiła — trzy miesiące odprowadza dziewczynę — i nic z tego! Ona niby nie zauważała rozmów, na przerwach żartowała z innymi chłopakami i tylko drażniła Pyłypa. A wieczorem on milcząco, jak cień, odprowadzał ją na chutor… W końcu chłopak nabrał odwagi i ciepłej letniej nocy, po kolejnym filmie, w obecności kolegów z klasy niespodziewanie wypowie-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

ŚWIĘTO W KAŻDYM DOMU

Jasne Chrystusowe Zmartwychwstanie — największe święto świata chrześcijańskiego. Ukraińcy obchodzą święta wielkanocne jako najbardziej uroczyste. Wielkanoc symbolizuje przebudzenie przyrody, oczyszczenie. Dlatego też zawsze przygotowywano się do niego bardzo starannie i z wyprzedzeniem: bielono chatę, smarowano podłogę, obrazy przybierano w nowe haftowane ręczniki. Na święto wkładano wyszywanki, które przygotowywano zimą. W Wielki Czwartek piecze się paski — obrzędowy chleb z ciasta drożdżowego. Do ciasta wkłada się dużo jajek, masła i cukru, dodaje rodzynki, wanilię, szafran, skórkę z cytryny, migdały i inne przyprawy. Często piecze się paski serowe albo sernики — przygotowanie takiej paski wymaga cierpliwości, bo ciasto serowe trzeba postawić na zimnie pod gniotem na kilkanaście godzin. W piątek paski się nie piecze — tego dnia ukrzyżowano Jezusa Chrystusa, należy iść do cerkwi się modlić. Do wypieku używa się wysokich cylindrycznych foremek, napełniając je w jednej trzeciej. Paski ozdabia się zrobionymi z ciasta kwiatami, lokami, ptaszkami, wieńczykami itp. Wsadzając paskę do pieca, gospodyni prosi wszystkich, by wyszli — aby nie spłoszyć pasek — i odmawia modlitwę. Gotowy wypiek smaruje się lukrem cukrowym. Nieodłączny atrybut świąt wielkanocnych — kraszanki i pysanki. Tradycja farbowania i malowania kurzych jaj sięga czasów pogaństwa. Jajo symbolizowało narodziny nowego życia, a to zawsze coś niepojętego i tajemniczego. Ornamenty pysanek są najrozmaitsze, są głęboko symboliczne, wcielają wiedzę i światopogląd przodków. Do farbowania i malowania jaj od dawna używano wyłącznie barwników roślinnych. Na przykład żółtą farbę otrzymywano z kory słodkiej jabłoni lub ze słomy gryczanej, z plewy — brązową, ciemnobrązową — z kory olszy, zieloną — z plewy konopi. Ale najlepszym barwnikiem, uważają gospodynie, jest wywar z łupin cebuli. Daje on odcienie od złotawego do czerwonawego. Oprócz pysanek i krashanok znane są też szkrobanki — jajo farbuje się przeważnie ciemną farbą i ostrym przedmiotem (igłą lub szydłem) drapie się wzory. wyskrobują wzór. Do skrobanek brano jajka o ciemnej skorupce, bo jest ona twardsza niż jasna. Krashanki i pisanki po poświęceniu rozdaje się sobie nawzajem, kładzie się je na grobach podczas modlitwy za zmarłych. Nieodłączną częścią święta są gry i zabawy młodzieży. Dzieci najczęściej grały w „stukanie” (czyja krashanka jest twardsza), „toczenie” (toczyły krashanki po pochyłej płaszczyźnie, żeby trafić w jajko przeciwnika), „rzucanie” (trzeba było jednocześnie trafić w dwie krashanki) i inne. Po najdłuższym poście, który trwa siedem tygodni, świąteczny stół powinien być szczególnie obfity i urozmaicony. Gotować i piec trzeba w przeddzień, w sobotę. Zazwyczaj na Wielkanoc przygotowywano więcej potraw niż na Boże Narodzenie. Tradycyjnymi daniami na świątecznym stole, oprócz pasek i krashanek, są pieczone mięso, kiełbasy, książki, kalacze i inne. Ważne, aby był chrzan. Istnieje legenda, że życzliwi nie chcieli otruć Jezusa Chrystusa i nakarmili Go chrzanem (chrzan przez długi czas uważano za trujący). Ale Zbawiciel się nie otruł, pobłogosławił chrzan i nakazał chrześcijanom go jeść. Dziś ludzie jedzą chrzan, zwłaszcza w Lany Poniedziałek, aby wzmocnić się na cały post. Dlatego wszystkie wielkanocne potrawy stawiano na stole nakrytym śnieżnobiałym obrusem, aby podkreślić uroczystość święta. Pośrodku stołu należy postawić poświęconą paschę. Często stawia się gałązkę wierzby z Niedzieli Palmowej. Świeca na stole jest symbolem przyjaźni i ciepła w rodzinie. Wielkanocne śniadanie jest najbardziej uroczyste. Tego dnia dzwonnicy pozwalają uderzyć w dzwony każdemu chętnemu. Ponieważ takich jest wielu, dzwonienie rozbrzmiewa przez cały dzień. …Pod niebem płynie wielkanocny dzwon, zwołuje wiernych do jedności w modlitwie. Prowadzimy do świątyni dzieci, by włączyć je do niewyczerpanej studni ludzkiej duchowości. Bardzo ważne jest, by zasiać w dziecięcym sercu ziarno świętości i szacunku dla Boga, bo tam, gdzie Bóg, nie ma miejsca na bluźnierstwo i pogardę, oszustwo i podłość. Przygotowała Olena Szulha

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

ŻYCIE SŁAWNYCH

Wołodymyr MELNYCZENKO, dyrektor generalny Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, doktor nauk historycznych. Zakończenie. Początek w nr 6, 7, 9, 10, 14 z 2008 r. TARAS SZEWCZENKO: „SPOTKAŁEM SIĘ I POZNAŁEM ICH…” Ważnym rezultatem pobytu poety w Moskwie stała się znajomość z wieloma moskiewskimi intelektualistami, do której doszło dzięki Michaiłowi Szczepkinowi. W tym kontekście ważne były dwa spotkania — obiady 24 i 25 marca. O 24 marca Szewczenko zanotował w dzienniku: „Udaliśmy się do księgarni N. M. Szczepkina i komp., gdzie zostaliśmy na obiedzie. Obiad był proszony. Nikołaj Michajłowicz świętował parapetówkę swojego sklepu i z tej okazji wydał ucztę dla moskiewskiej śmietanki naukowo-literackiej. I cóż to za czarująca śmietanka! Młoda, żywa, porywająca, wolna! Tutaj spotkałem Babsta, Cziczerina, Kietczera, Mina, Kroneberga-syna, Afanasjewa, Stankiewicza, Korsza, Kruzego i wielu innych. Spotkałem się i poznałem z nimi, jak z dawno znanymi bliskimi ludźmi. I za całą tę pełną radość jestem wdzięczny mojemu sławnemu przyjacielowi M. S. Szczepkinowi”. Szczera radość Szewczenki ze spotkania z młodymi i błyskotliwymi intelektualistami-okcydentalistami była tak pełna, że nawet teraz energetycznie udziela się zainteresowanemu czytelnikowi dziennika poety. Szewczenkę można zrozumieć. Latem 1856 roku pisał do Semena Hułaka-Artemowskiego z Twierdzy Nowopietrowskiej: „…Gdybyś zobaczył, między jakimi ludźmi obracam się te dziesięć lat. Nie daj Boże, żeby ci się kiedykolwiek przyśniły takie nieludzie, a ja u nich „w garści siedzę” — miażdżą, bez żadnego miłosierdzia miażdżą, a ja muszę jeszcze się kłaniać, bo inaczej weźmie naraz i zmiażdży, jak tę wesz między paznokciami”. Wyrwawszy się z zesłania, poeta łapczywie chłonął powietrze wycierpianej wolności i szczególnie cenił znajomości oraz spotkania z nowymi, wolnymi, utalentowanymi ludźmi. Z dziewięciu znanych osób, które wymienił Szewczenko, sześcioro było młodszych od niego o 4 do 14 lat, a troje urodziło się o 4—5 lat wcześniej od poety; nawet najstarszemu — Nikołajowi Kietczerowi — nie wybiła jeszcze pięćdziesiątka. Byli pełni siły, energii, zapału; myśleli i mówili swobodnie, głęboko, krytycznie i ciekawie; tryskali twórczymi pomysłami i planami na przyszłość; odnosili się do Szewczenki z serdeczną życzliwością. Uderza lista profesji i zainteresowań, sfer twórczych i zajęć, w których ci ludzie byli prawdziwymi fachowcami i osiągnęli znaczne wyżyny: poezja i proza, dziennikarstwo i publicystyka, przekłady i prawoznawstwo, medycyna, ekonomia, historia, filozofia, folklorystyka, zoologia. Błyskotliwy szereg energicznych działaczy, którzy współczuli wzrostowi ruchu demokratycznego w Rosji i szczerze pragnęli przysłużyć się mu swoją pracą. Taki energetyczny skupisko intelektualnych sił i możliwości Szewczenko przyjął z radością i zachwytem, delektował się komunikacją. Szewczenko szczerze nazwał ich młodymi, żywymi, wolnymi, namiętnymi. Po spotkaniu z okcydentalistami nurtu liberalnego następnego dnia — 25 marca — Taras Hryhorowycz trafił do środowiska słowianofilów, a w dzienniku zaznaczył: „Wielce szanowny M. A. Maksymowycz wydał dla mnie obiad”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

TARAS SZWCZENKO W MOSKWIE Marzec 1858 roku

M. A. Maksymowycz, na który zaprosił między innymi także starych towarzyszy swoich Pogodina i Sze wyriowa. Pogodin jeszcze nie tak stary, jak go sobie wyobrażałem, Sze wyriow starszy i, pomimo swojej siwiutkiej, przyzwoitej fizjonomii, szacunku do siebie nie wzbudza. Słodki do mdłości staruszek. Pod koniec obiadu amfitrion2 przeczytał na moją cześć wiersze własnego autorstwa. A po obiedzie przemiła gospodyni3 zaśpiewała kilka małorosyjskich pieśni i zachwyceni goście rozeszli się, kto gdzie… Michaiłowi Pogodinowi nie było jeszcze sześćdziesięciu lat, a Stiepanowi Sze wyriowowi niedawno wybiło pięćdziesiąt. Zatem Taras Hryhorowycz czuł się młodo. Sze wyriow poecie od razu się nie spodobał, w dzienniku moskiewskiego okresu nie ma już tak ostrej, bezlitosnej charakterystyki. Pisarz, historyk literatury i krytyk, profesor Uniwersytetu Moskiewskiego, dziekan wydziału historyczno-filologicznego w latach 1846—1854, autor oficjalnej historii uniwersytetu (rok 1855), akademik Petersburskiej Akademii Nauk, działacz prawego skrzydła słowianofilstwa Stiepan Sze wyriow był wielkomocarstwowcem i monarchistą, ale jednocześnie przyjaźnił się z Mikołajem Gogolem. W Moskwie Szewczenko musiał kontaktować się nie tylko z ludźmi o podobnych poglądach i nie unikał tego. Społeczno-polityczne poglądy nowych moskiewskich znajomych, nawet tych, których nazywał “ocharowatielnoj znamienitostju”, daleko nie zawsze pokrywały się z poglądami Szewczenki, jednak poeta nie upraszczał relacji międzyludzkich, nie sprowadzał ich do podziałów klasowych. Więc i my nie powinniśmy tego robić. Rosyjski poeta Jakow Połonski (poznał Szewczenkę w 1858 roku), wspominając o gorącym i ostrym sporze z Szewczenką na temat “Połtawy” Puszkina, pisał: “Dziwię się, jak po takim sporze Szewczenko do końca dni swoich zachował do mnie szczerą przyjaźń i zawsze przy spotkaniu na ulicy gotów był całować mnie w oba policzki; dziwię się dlatego, że Szewczenko nie należał do grona ludzi zdolnych łatwo godzić się z tymi, którzy myśleli inaczej niż on — zwłaszcza jeśli przedmiotem tych myśli lub sporu była jego ojczyzna”. W rzeczywistości dziwić się nie było czemu, bo Szewczenko dobrze rozumiał, że realne życie jest zawsze bardziej skomplikowane i barwniejsze od ideologicznych, a nawet naukowych imperatywów i przepisów. Poeta umiał szanować inny, nawet przeciwny punkt widzenia, on przyjaźnił się z ludźmi, którzy byli jego nosicielami, jednak nigdy nie zastępował swojej miłości do Ojczyzny konformistyczną uprzejmością. Kto jeszcze był na obiedzie u Maksymowycza? Michaił Szczepkin, synowie Aksakowa — Iwan i Konstantin, publicysta i działacz społeczny słowianofil Aleksandr Koszelew z żoną Olgą, znajomy poety jeszcze z lat 40. ukraiński ziemianin-mecenas, działacz ruchu społecznego, liberał Hryhorij Hałahan; rosyjski historyk, bibliograf, archeograf Piotr Bartieniew; matka słowianofilów Iwana i Piotra Kiriejewskich Jewdokija Jelagina. Jelagina wspominała: “Po obiedzie Szewczenko, gospodyni i Hałahan zaczęli śpiewać małorosyjskie pieśni i prześlicznie, Maksymowycz powiedział mowę wierszem, był cały w zachwycie…”. Zatem śpiewała nie tylko żona Maksymowycza Maria, o czym nie mógł nie napisać zachwycony nią Taras Hryhorowycz, ale i on sam. Potwierdzał to również Hałahan, który pisał: “Po obiedzie Szewczenko prześlicznie śpiewał z żoną Maksymowycza. A moskale słuchali dobrze…”. Bez wątpienia Szewczenko poczuł to ogromne wzruszenie i zachwyt jego twórczością, który przeżywał nie tylko Maksymowycz, ale i inni goście. Szewczenko dobrze rozumiał, że nie wszystkim jego twórczość jest bliska. Apoteozą szacunku i miłości do Szewczenki stało się uroczyste wygłoszenie przez Maksymowycza swojego wiersza4, o czym on sam świadczył: “Na rozdrożu, w Moskwie, na obiedzie wydanym dla Szewczenki, odczytano następujący wiersz: 25 marca 1858”. Na święte Zwiastowanie Ciebie przywitam, Żeś ty, druhu mój, wrócił Z dalekiego kraju! Oj jak, druhu, za tobą Tęskniła Ukraina; Wszystko cię wspominała, A jak matka syna. Szewczenko słuchał, głęboko wzruszony. Także inni goście byli poruszeni, a Szczepkin łkał. Sam Maksymowycz ledwo powstrzymywał łzy. Zaśpiewajże nowe pieśni O ludzką wolę; Zaśpiewaj nam takie pieśni, Żeby matka Ukraina Weseliła się, że na chwałę Ciebie zrodziła!5 Kiedy wyszli na ulicę, było cicho i chłodno, padał śnieg, a Taras Hryhorowycz czuł się szczęśliwy… “OPUŚCIŁEM GOŚCINNĄ MOSKWĘ” Podsumowując pobyt Szewczenki w Moskwie, wspomniał jego dobrego znajomego Lwa Żemczużnikowa, który pisał o losie Szewczenki: “U kogo w życiu można policzyć dni smutku, u niego szczęśliwe dni”. Chyba marcowe dni 1858 roku w Moskwie były dla Szewczenki szczęśliwe. Stały się jaskrawą, skoncentrowaną antytezą do tych setek i tysięcy cierpiętniczych dni, które poeta spędził na zesłaniu: “Nuda, kryj Matko Boska, jaka nuda siedzieć z założonymi rękami, i tak siedzieć dni, miesiące i lata. O Boże, zachowaj każdego człowieka od takiej żywej śmierci!”. Szewczenko, choć niedługo, w pełni zanurzył się w życie, z przejmującą radością poczuł, że poetycka sława jego, pomimo długich lat nieobecności, wzrastała. Taras Hryhorowycz był rad nowym znajomościom: “W ciągu tygodnia spotkałem się tutaj i poznałem z takimi ludźmi, z jakimi w ciągu wielu lat nie udałoby się spotkać”. Dla Szewczenki było bardzo ważne przekonać się, że po dekadzie oderwania od cywilizacji stał na poziomie wykształcenia moskiewskich intelektualistów, a szerokość jego zainteresowań kulturalnych, potrzeb duchowych i, co najważniejsze, dorobek twórczy oraz potencjał ukraińskiego poety zadziwiły moskwiczan. Spotkania i znajomości w Moskwie były ważne i znaczące dla duchowości poety, który po zesłaniu wracał do pełnowartościowego życia. Zapewne zdarzały się przypadki, kiedy za zewnętrzną gościnnością i światową uprzejmością poeta intuicyjnie odgadywał ludzką nieszczerość i arystokratyczną wyniosłość. Daleko nie wszyscy, z którymi Szewczenko się kontaktował, podzielali jego poglądy. Poeta rozumiał, że sympatie i zainteresowanie tematem małorosyjskim wyrażali ludzie, którzy uważali Ukrainę za nieodłączną część Rosji, a Ukraińców — za część narodu rosyjskiego. Takie podejście do “Małorosjan” było w czasach Szewczenki, a także przez cały XIX wiek, oficjalnym stanowiskiem władzy i przekonaniem większości wykształconych Rosjan. Poeta wyprzedził czas, oświadczając, że u Rosjan “naród i słowo, i u nas naród i słowo”. O swoim wyjeździe z Moskwy Szewczenko zanotował krótko: “O 9-tej godzinie rano rozstałem się z Michaiłem Siemionowiczem Szczepkinem i jego rodziną. On wyjechał do Jarosławia6, a ja, zabrawszy swoją mizerię, pojechałem na kolej i o 2-giej godzinie, zamknięty w wagonie, opuściłem gościnną Moskwę”7. Wyjazd Szewczenki z Moskwy przyspieszył również fakt, że Szczepkin wyjeżdżał na występy do Jarosławia. Nawet rano 26 marca Taras Hryhorowycz prawdopodobnie dostosował się do jego wyjazdu z domu, gdyż wyjechał na pięć godzin przed pociągiem. Wprawdzie zgodnie z przepisami na dworzec należało przybyć nie później niż na godzinę przed odjazdem. Pasażer musiał obowiązkowo okazać paszport urzędnikowi policyjnemu. Dla wczorajszego zesłańca Szewczenki była to nieprzyjemna procedura. Lecz nawet po przejściu wszystkich kolejowych formalności czasu pozostawało dość i Taras Hryhorowycz niespiesznie przechadzał się wzdłuż pociągu. Nie wiadomo, w którym wagonie jechał Szewczenko, lecz można przewidzieć, że był to wagon II klasy. Mało prawdopodobne, by chciał jechać z bardzo bogatymi ludźmi, którzy płacili za podróż około 20 rubli, a oto w wagonie II klasy — ze średnimi urzędnikami, oficerami, kupcami — za 13 rubli — całkiem możliwe. Za drogę z Niżnego Nowogrodu do Moskwy początkowo saniami, a potem „na wozie”, ze wszystkimi niedogodnościami, wiosennymi bezdrożami, trzęsieniem, ponad dwie doby (56 godzin), Szewczenko zapłacił przypadkowemu żandarmskiemu podoficerowi 10 rubli. Choć w końcu Taras Hryhorowycz mógł wziąć bilet i za 7 rubli w wagonie III klasy, przeznaczonym dla „prostego ludu”. Ciekawe, co dokładnie Szewczenko miał na myśli, zapisując w dzienniku: „zamknięty w wagonie, opuściłem Moskwę”. To, że w III klasie było jednak ciasnawo, czy jakikolwiek wagon przypominał mu dynię z nasionami lub słoik z ogórkami? Przypomnijmy, że w „Podróży z przyjemnością i nie bez morału” Szewczenko opisał niemało malowniczych historii, które zdarzyły się podczas podróży końmi, w szczególności w bryczce, w kolasce oraz „na trójce dobrych koni pocztowych”. W dniu wyjazdu z Moskwy Taras Hryhorowycz zapisał: „W Moskwie najbardziej radowało mnie to, że spotkałem w oświeconych moskwianach najcieplejszą życzliwość osobiście wobec mnie i nieudawane współczucie dla mojej poezji. Szczególnie w rodzinie S. T. Aksakowa”. Były to ostatnie słowa w dzienniku, które dotyczyły szczęśliwego moskiewskiego marca. 1 Obiad odbył się 25 marca, na Zwiastowanie: „Maksymowycz dał nam obiad na Zwiastowanie z okazji powrotu Szewczenki” (Hryhorij Hałahan). Jednak niektórzy badacze piszą, że Maksymowycz urządził obiad „w swoim mieszkaniu na Błagowieszczenku”. To błąd. 2 Bohater mitologiczny, który słynął z gościnności. 3 Uczestniczka uroczystego obiadu Jewdokija Jełagina zwróciła uwagę na to, że Marija Maksymowycz „jest dla niego bardzo łaskawa”. 4 Tekst tego wiersza Maksymowycz przekazał przez Hryhorija Hałahana do Petersburga. Szewczenko otrzymał go już następnego dnia po przybyciu do miasta — 28 marca. Wydrukowano w czasopiśmie „Osnowa” (1861, nr 6). 5 Pod koniec 1858 roku Maksymowycz wyraził taką samą myśl w liście do Szewczenki: „Oj jak rada by była cała Ukraina, a i Moskowszczyzna, zobaczyć twoją watahę” (wierszy — W. M.). 6 26 marca Szczepkin wyjechał z teatrem na występy do Jarosławia. Jego żona Ołena pisała do syna w Samarze: „Właśnie odprowadziliśmy ojca i Szewczenkę. Ojca wyprawiliśmy do Jarosławia, a Szewczenkę do Petersburga”. 7 Szewczenko wyjeżdżał z jedynego wówczas w Moskwie Dworca Mikołajowskiego, zbudowanego według projektu nielubianego przez niego Konstantina Tona w latach 1844—1849. Poeta po raz pierwszy korzystał z kolei. Dworzec Mikołajowski w Moskwie na placu Kałanczowskim. 26 kwietnia 1861 r. przywieziono na niego trumnę z prochami T. Szewczenki

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Zebrano wiele dokumentów, oryginalnie wmontowanych w tekst. Wszystko to nadaje utworowi dynamiki wykładu, ratuje go przed stylistyczną monotonią, właściwą tekstom biograficznym i literaturoznawczym. „Wenjamin rodziny literackiej” podsumowuje wspólnie wykonaną pracę nad poznaniem i zrozumieniem tej jaskrawej i złożonej postaci — literaturoznawców Jurija Kowalowa, Wołodymyra Poliszczuka i Fedora Stepanowa. Książka ukazała się w setną rocznicę urodzin Oleksy Włyzka. Od redakcji: 25 kwietnia w Domu Literatów (ul. Bankowa, 2) odbędzie się wieczór literacki „W Ukrainie i w swojej godzinie”, poświęcony 100. rocznicy urodzin Oleksy Włyzka. Początek o godzinie 16. NASZA KSIĄŻKA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

TALENT ROZSTRZELANEGO POETY

Mychajło Słaboszpycki. Beniamin literackiej rodziny (Ołeksa Włyźko i inni). Rewia. “Jarosławiw Wał”, 2008. Switłana SOBOLEWSKA. Ołeksa Włyźko — jeden z tych poetów, którzy dopiero zaczęli odkrywać swój niecodzienny talent. Miał zaledwie dwadzieścia sześć lat, kiedy go rozstrzelano, oskarżając o przynależność do organizacji terrorystycznej, która rzekomo przygotowywała zamachy na przywódców partii i państwa radzieckiego. Nielitościwie torturowany podczas śledztwa, Włyźko podpisał wszystkie przedstawione mu oskarżenia. Tak wtedy było z wieloma aresztowanymi. Śledczy grupowali ich w jakieś mityczne organizacje, podsuwali fakty i “wybijali” z aresztantów potrzebne im zeznania. Potem albo rozstrzeliwali, albo wtrącali do więzień i obozów koncentracyjnych. Mychajło Słaboszpycki od dawna interesuje się tą wyrazistą postacią ukraińskiej literatury okresu Rozstrzelanego Odrodzenia. Jeszcze trzydzieści siedem lat temu na Uniwersytecie Kijowskim bronił pracę dyplomową poświęconą Ołeksie Włyźce. Jego szkic literacko-krytyczny, napisany na podstawie dyplomu, został wtedy złożony do wydawnictwa, jednak surowi eksperci oskarżyli młodego autora o to, że bezkrytycznie postrzega ukraińską poezję i ukraińską literaturę lat 20., idealizuje takie jej postacie, jak Mykoła Zerow, Hryhorij Kosynka, Mychajło Semenko, Heo Szkurupij. A najwięcej oskarżeń wywołało potraktowanie życiowych i literackich losów młodego Ołeksy Włyźki. I temat, i ta postać wtedy były “nie na czasie”, bo chruszczowowska “odwilż” już się skończyła i rozpoczęła się nieogłoszona restauracja kultu jednostki. A dlatego wszyscy represjonowani znów budzili wielkie podejrzenia i zalecano o nich nie mówić zbyt wiele. Ustał też proces rehabilitacji niewinnie zabitych, który rozpoczął się był po śmierci Stalina. Potem M. Słaboszpycki sporadycznie zwracał się do postaci Włyźki, wydrukował szkic literaturoznawczy o nim w zbiorze zbiorowym, poświęconym ukraińskim pisarzom. W wydawnictwie “Dnipro” wyszedł zbiór wybranych poezji Ołeksy Włyźki, który uporządkował Mychajło Fedotowycz. Jednym słowem, długo był w temacie. Oczywiście, M. Słaboszpyckiemu przydało się to, że ma duże doświadczenie w pracy w biografistyce. Jego książki “Marija Baszkircewa”, “Poeta z piekła”, “Nikifor Drowniak z Krynicy”, “Nie zgubiony ukraiński człowiek”, “Ukrainiec, który odmówił bycia biednym”, “Ukraińscy mecenasi” mają sukces u czytelnika. One też ugruntowały za autorem autorytet mistrza prozy biograficznej. Jednocześnie M. Słaboszpycki przez dziesięciolecia pracował w krytyce i literaturoznawstwie. Właśnie dzięki nim ugruntowywał swoją pozycję w naszym piśmiennictwie. Nazywano go reaktywnym krytykiem, ponieważ jego reakcja na zauważalne zjawiska i fakty ukraińskiej literatury była niemal błyskawiczna. Wydaje się, że ze wszystkich ówczesnych krytyków na tematy współczesnego procesu literackiego drukował się najwięcej. O jego wyjątkowej operatywności z zachwytem mówili L. Nowyczenko, W. Faszczenko, W. Donczyk. Zatem krytyk i literaturoznawca przede wszystkim pomogli Mychajłowi Słaboszpyckiemu w tej pracy. “Beniamin literackiej rodziny” jest rzeczywiście hojnie “obciążony” materiałem literaturoznawczym. Obszerne cytaty Włyźki i jego współczesnych, szczegółowe opowieści o twórczych losach pisarzy, historie powstania ugrupowań literackich, ciekawe komentarze o “szkołach” i relacjach mistrzów pióra — wszystko to jest w książce. Szczegółowo mowa jest też o wojnach literackich, które prowadziła “Nowa generacja”, do której należał Ołeksa Włyźko, z innymi ugrupowaniami (najbardziej zaciekle — z WAPLITE). Są tam też dość smutne strony: Mykoła Chwylowy oskarża Włyźkę i Szkurupija… o chwylowizm. Autor niczego nie przemilcza w tej historii, szczegółowo detalizuje, co, jak i dlaczego się w niej układało. Czas polityczny i czas literacki, w którym żył Ołeksa Włyźko, zostały wyraziście opisane w utworze. Czy nie po raz pierwszy szczegółowo mowa jest o losach rodziny Włyźków. Szczególnie wzruszający jest obraz matki Marii Iwaniwny, najbliższej i najdroższej poecie osoby. Gatunek tej książki określono jako rewia. To bardzo nieoczekiwana definicja gatunkowa. Ale ona dokładnie określa osobliwość utworu, w którym

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

«UPA W PYTANIACH I ODPOWIEDZIACH GŁÓWNEGO DOWÓDCY»

W Połtawie, w obwodowej bibliotece uniwersalnej im. I. P. Kotlarewskiego, społeczny komitet ds. upamiętnienia Symona Petlury zaprezentował książkę Głównego Dowódcy Ukraińskiej Powstańczej Armii Wasyla Kuka „UPA w pytaniach i odpowiedziach Głównego Dowódcy”. O historii powstania książki oraz o Wasylu Kuku opowiedzieli przedstawiciel organizacji społecznej „Sojusz »Majdan«” Taras Tokar oraz kierownicy połtawskich organizacji obwodowych Ukraińskiej Partii Ludowej i Ludowego Ruchu Ukrainy Serhij Sołowiej i Ołeh Pustowhar. Połtawski „majdanowiec” Taras Tokar mówi, że wszystko zaczęło się od forum internetowego na stronie „Majdan” (maidan.org.ua). Odwiedzający stronę zadawali pytania Wasylowi Kukowi, a on na nie odpowiadał. Z czasem aktywiści „Sojuszu »Majdan«” postanowili uporządkować materiały z forum i wydać je w formie książki. Książka ta ujrzała światło dzienne we Lwowie jesienią ubiegłego roku, już po śmierci Głównego Dowódcy. Część nakładu, którą otrzymano w Połtawie na prezentację, została wydrukowana na zamówienie lwowskiej organizacji obwodowej Ukraińskiej Partii Ludowej z inicjatywy przewodniczącego Lwowskiej Organizacji Obwodowej UPL Bohdana Kozaka. W książce znajduje się wiele ilustracji, jest też zdjęcie połtawianina Kyryła Osmaka — urodzonego w Szyszakach, Prezydenta Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej, której podlegała UPA. „Znałem Wasyla Kuka. Jeszcze pracując jako zastępca dyrektora gimnazjum dla uzdolnionych dzieci w Szyszakach, zapraszałem go na spotkanie z uczniami, które odbyło się w 2001 roku — powiedział podczas prezentacji przewodniczący Połtawskiej Organizacji Obwodowej UPL Serhij Sołowiej. — Doświadczenie kontaktu z Głównym Dowódcą przekonuje, że to naprawdę wybitny człowiek”. Kilka egzemplarzy wydania „UPA w pytaniach i odpowiedziach Głównego Dowódcy” Serhij Sołowiej przekazał Połtawskiej Obwodowej Bibliotece Uniwersalnej im. I. Kotlarewskiego, a Ołeh Pustowhar obiecał, że trafi ona również do rejonów Połtawszczyzny. Połtawski miejski społeczny komitet ds. upamiętnienia Symona Petlury świętujących dysydentów. D. Jusyp opowiedział o tych, którzy nie chcieli pogodzić się z nienawidzącym ludzi systemem komunistycznym i zrobili wszystko, aby pomóc historii wydać temu reżimowi ostateczny wyrok i utwierdzić prawo człowieka do swojej godności. 20 lat „od dzwonka do dzwonka” odbył w moskiewskich obozach koncentracyjnych Dmytro Kwećko, który początkowo został skazany na karę śmierci. 198 dni głodował poeta, więzień sumienia Jarosław Lesiw w ramach protestu przeciwko łamaniu praw człowieka oraz nieludzkim warunkom przetrzymywania więźniów politycznych za drutem kolczastym. Więzienia i obozy koncentracyjne, szpitale psychiatryczne i specjalne szpitale przedwcześnie wpędziły do grobu poetę Tarasa Melnyczuka. Ale nikt nie wyraził skruchy. Teraz mężowie czynu pozostają razem z nami — bohaterowie nie umierają. Wszak każda kropla krwi przelana za Ukrainę jest święta — taki jest lejtmotyw książki „Dzwony Drogi Mlecznej” Dmytra Jusypa.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

ZNAWCY LUDU I MIŁOŚNICY LUDU ZIEMI JEKATERINOSŁAWSKIEJ

Ludmiła IWANNIKOWA, kandydat nauk filologicznych. Ziemia jekaterinosławska to kraj szczególny. Po pierwsze, jest to kolebka Zaporoża (dzisiejsze obwody dniepropetrowski i zaporoski). Po drugie, kraj ten jest słabo zbadany pod względem kulturoznawczym oraz etnograficzno-ludoznawczym. Do końca XIX wieku nie było tu wyższych uczelni, uniwersytet otwarto dopiero w 1918 r. w Jekaterynosławiu, a po pewnym czasie całkowicie zakazano wspominania o jego historii oraz życiu kulturalno-społecznym. Obecnie kraj jest duchowo spustoszały, zrusyfikowany, wykorzenia się tu wszelkie przejawy ukraińskości, niszczy się pamięć historyczną, represjom poddano nawet toponimikę (zaczęło się to jeszcze pod koniec XVIII wieku). Dlatego zarówno dawniej, jak i teraz ceni się każde badanie poświęcone historii, etnografii, kulturoznawstwu kraju oraz wybitnym postaciom, które pracowały na terenach ziemi jekaterinosławskiej. A było ich niemało. Z ziemią jekaterinosławską związana jest cała plejada ukraińskich znawców ludu oraz działaczy kulturalno-społecznych. Są to przede wszystkim Izmaił Srezniewski, który w latach 30. XIX wieku jako pierwszy w powiecie pawłogradzkim zapisał wspomnienia dawnych zaporoskich kozaków, legendy historyczne, podania, pieśni, dumy. Są to pisarze Ołeksandr Storożenko i Ołeksandr Afanasjew-Czużbyński, którzy opisali życie i zwyczaje miejscowej ludności w połowie XIX wieku. I. I. Srezniewski, historyk A. O. Skałkowski oraz biskup Hawryił dali początek badaniom krajoznawczym oraz historyczno-etnograficznym ziemi jekaterinosławskiej. Wybitny folklorysta, etnograf, etnolingwista H. A. Zalubowski pracował tu w latach 60.—70. wraz z I. I. Manżurą, J. P. Nowyckim oraz D. I. Jawornyckim i zapisał bajki, legendy, pieśni, przysłowia i powiedzenia, dialektyzmy. Bywali tu W. B. Antonowycz, Tadej Rylski, M. F. Sumcow, O. Kosacz-Kryweniuk, B. D. Hrinczenko, Ołena Pcziłka. Jednak działalność krajoznawcza tych ludzi jest słabo zbadana (z wyjątkiem chyba tylko D. I. Jawornyckiego i J. P. Nowyckiego). Dlatego szczególnie radośnie należy powitać ukazanie się tak gruntownych prac, jak monografia S. I. Switłenki „Ruch społeczny na ziemi jekaterinosławskiej”, która bazuje na danych archiwalnych z różnych okresów i naświetla wszystkie kierunki życia społecznego w kraju. Autor zbadał historię powstania takich organizacji opozycyjnych, jak jekaterinosławscy pikwikowie, ukraińscy miłośnicy ludu lat 60.—80. (chłopomani i kulturalnicy), pierwsze kółka narodnickie i narodowolskie. Oddzielne artykuły poświęcono działalności założycieli klubu pikwikowskiego Mykole Ballinowi i Mykole Jełahinowi, miłośnikom ludu Matwijowi Symonowowi (M. Nomisowi, kompilatorowi słynnego zbiornika „Ukraińskie przysłowia, powiedzenia i tym podobne” (K. 1864)), Borysowi Poznańskiemu, Ołeksandrowi Konyskiemu, Hryhorijowi Zalubowskiemu, Dmytrowi Markowyczowi, Iwanowi Manżurze, Jakiwowi Nowyckiemu, Borysowi Hrinczence, Iwanowi Fesence, Kuźmie Kotowowi i innym. Bez wątpienia praca S. Switłenki ma wielkie znaczenie dla krajoznawstwa, zwłaszcza dla badaczy historii nauki na południu Ukrainy. Autor podsumowuje prace swoich poprzedników, zwraca uwagę na aspekty, które mało kto naświetlał; chociaż biografie wielu działaczy są dobrze znane, to jednak właśnie ich związkowi z ziemią jekaterinosławską poświęcano niewielką uwagę.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

«KŁOS PISARZA DOJRZEWA HOJNIE…»

Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego, akademik Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy, zasłużony dziennikarz Ukrainy. Nowe wydanie Dmytra Jusypa „Dzwony Drogi Mlecznej” to swoista kontynuacja tematyki jego poprzednich prac artystyczno-dokumentalnych, poświęconych działalności orędowników idei narodowej. Są to książki: „Mykoła Fediuszka-Ewszan. Szkic życia i twórczości”, „Zinowij Krasiwśkyj. Stronami życia i twórczości”, „Korona i wieniec cierniowy. Kobiety-bohaterki i zmagania narodowowyzwoleńcze”, „Wyrok losu”. Ze stron nowej książki Dmytra Jusypa wyłaniają się przedstawiciele ukraińskiej inteligencji twórczej, którzy brali aktywny udział w walce narodowowyzwoleńczej. Chodzi mianowicie o artystów: poetów, malarzy, kompozytorów, pisarzy, publicystów, którzy pracowali na niwie narodowowyzwoleńczej i trudne próby własnego losu przyjęli jako nieodłączne od losu całej Ukrainy w XX wieku. Pierwszą wśród nich jest potężna postać Iwana Franki, którego należy rozpatrywać jako jaskrawy wzór niezgasłej miłości do ojczystego narodu. Szkic „Pierwszy żołnierz sotni Kamieniarskiej”, w którym mowa o stosunku poety do Strzelców Siczowych i ogólnie do idei niepodległości państwowej, to swoisty wstęp do całej książki, który nadał jej żywe, wymowne i wyraziste brzmienie. Czytając kolejne rozdziały, czytelnik zapozna się z imionami rycerzy wolności, oddanych idei narodowej, którzy żyją w swoich heroicznych czynach i postępkach. Są to: strzelecki kompozytor Mychajło Hajworonśkyj, poeta, pisarz, wydawca, pedagog, minister spraw wojskowych Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej pułkownik Dmytro Witowśkyj, dzielna rewolucjonistka, czołowa członkini OUN, poetka Ołena Teliha, poeta Roszko-Irlawśkyj, twórcy oprawy graficznej podziemnych wydawnictw OUN-UPA artyści Nił Chasewycz (Zot-Bej-Staryj) oraz Mychajło Czeresznowśkyj (Petro-Inżynier-Beskyd), poeta, prozaik, dramaturg i publicysta, członek Głównej Rady Wyzwoleńczej Mychajło Diaczenko (Marko-Bojesław-Homin), lekarze UPA, literaci Jurij Łypa, Wasyl Karchut (Rostysław), poetka Hałyna Sawyćka-Hołojad (Marta Haj), poeta, publicysta Hryhorij Żuczenko (Jar Sławutycz). Kontynuatorami ich heroicznej walki są dysydenci-szestdziesiatnyky: założyciel i organizator Ukraińskiego Frontu Narodowego, historyk, publicysta Dmytro Kwećko, poeta, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Taras Melnyczuk. Nowe wydanie D. Jusypa obala tezę, że Ruch Oporu nie był masowy oraz to, że w UPA walczyli tylko „zachodniacy”. Wśród niezłomnych powstańców byli rodowici mieszkańcy wszystkich obwodów Ukrainy. Jurij Łypa pochodzi z Odessy, Hryhorij Żuczenko (Jar Sławutycz) — z obwodu chersońskiego, pierwszy kawaler najwyższego odznaczenia dowództwa UPA — Złotego Krzyża Zasługi Bojowej 1. klasy Dmytro Karpenko (Jastrub) — z obwodu połtawskiego. Lista imion bohaterów Ukraińskiej Powstańczej Armii, którzy pochodzili z Wielkiej Ukrainy, jest bardzo długa. Autor starannie zbadał w szkicach życie dostojników i orędowników ukraińskiego ducha z lat sześćdzie-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert

Сьогодні у нас в гостях декан географічного факультету Київського національного університету імені Тараса Шевченка, заслужений діяч науки і техніки України, член-кореспондент АПН України, доктор економічних наук, професор Ярослав ОЛІЙНИК.

Нашому факультету цього року виповнюється 75. Він провідний в Україні навчально-методичний і науковий центр географічної освіти. У складі факультету вісім кафедр: географії України, економічної та соціальної географії, фізичної географії та геоекології, землезнавства та геоморфології, країнознавства та туризму, метеорології та кліматології, гідрології та гідроекології, геодезії та картографії. За роки існування факультет підготував понад 10 000 кваліфікованих спеціалістів, 60 випускників стали докторами, а 230 — кандидатами наук. Нині географія серед найголовніших наук у світовому освітньому контексті. Із заснуванням Київського університету пов’язаний початок значної наукової роботи в Києві, спрямованої переважно на вивчення історії, археології, природи й географії України. Важливу роль у вивченні природних умов України відіграло Київське товариство дослідників природи, створене при Київському університеті 1869 р. Товариство, об’єднавши найкращі наукові сили Києва, систематично обговорювало наукові доповіді, допомагало організовувати дослідження, видавало власний журнал, популяризувало природничі науки серед широких верств населення. У “Записках” товариства публікували наукові праці з геології, метеорології, ботанічної географії, зоогеографії, геоморфології та фізичної географії. Серед лекцій, що їх читали члени товариства для населення, важливе місце належало лекціям з фізичної та математичної географії. Відомо, що в Україні знайдено одне з найдавніших доісторичних картографічних зображень (пам’ятка епохи пізнього палеоліту 15—13 тис. років) — так звана “межиріцька карта”, різьблена на бивні мамонта, у вигляді семантикопрагматичного зображення річки, чотирьох жител, гори і поля. Це комунікативне зображення засвідчує пізнання людиною навколишнього середовища, виникнення особливого засобу спілкування за допомогою знаків, вказує на графічну, змістовну та просторову визначеність мови карти ще в сиву давнину, існування наочно-образної форми мислення, що набагато випереджає появу фонетичних засобів передачі інформації, зокрема писемності. У тридцяті роки XIX сторіччя у новоствореному університеті Святого Володимира в Києві на філософському факультеті в складі фізико-математичного відділу було засновано кафедру фізики та фізичної географії. Тут працював відомий природознавець проф. М. П. Авенаріус (1835—1895), який читав курс метеорології й очолював засновану при кафедрі метеорологічну обсерваторію. Кафедру країнознавства та туризму створено 1990 р. На той час це була перша в країні спеціалізована кафедра з підготовки менеджерів туризму та фахівців з комплексних країнознавчих досліджень. Створення кафедри, яка визначила свою спеціалізацію в географії рекреації й туризму, світового господарства та міжнародних зв’язків, об’єктивно зумовлене тими суспільними змінами, які відбувалися в Україні. Це був переломний період в історії нашої держави — час здобуття незалежності, коли суверенна держава виходила на міжнародну арену. Відповідно виникла потреба в міжнародних дослідженнях з геополітичних, етнорелігійних, соціально-економічних та інших питань, які становлять предметне коло географічного країнознавства. Водночас входження України в світове співтовариство супроводжувалося розширенням різноманітних контактів, зокрема туристичних. Країна “відкрилася” для людства, широкими й інтенсивними стали контакти українців зі світом. Для підготовки фахівців у сфері географічної науки й туризму з поглибленим знанням італійської мови і культури географічний факультет 1999 року створив Центр країнознавства та італійсько-українського співробітництва. Ми працюємо над створенням електронних підручників та посібників. Діє мультимедійний клас, де студенти мають змогу опановувати сучасні ГІС-технології та досконало вивчати іноземні мови. Факультет має чотири науководослідні лабораторії, де наукові та науково-допоміжні співробітники проводять науково-дослідні роботи з різних аспектів географічної науки. Є аспірантура, в якій навчається 90 осіб. Працює дві спеціалізовані вчені ради, на яких співробітники нашого та інших ВНЗ захищають кандидатські та докторські дисертації з шести спеціальностей. Підготовка фахівців здійснюється з чотирьох освітніх напрямів: географія — спеціальність географія (спеціалізації: географія, міжнародне екологічне співробітництво, рекреаційне природокористування, географія рекреації та туризму, фізична географія та геоекологія, екологія ландшафту, геоморфологія і палеогеографія, менеджмент природних ресурсів та прикордонний екологічний контроль, ґрунтознавство та управління земельними ресурсами); економічна та соціальна географія (спеціалізації: управління розвитком реґіону, розміщення продуктивних сил та реґіональна економіка, країнознавство та міжнародні дослідження); туризм — спеціальність туризм (спеціалізація міжнародний туризм); гідрометеорологія — спеціальності: метеорологія (спеціалізація екологічна та синоптична метеорологія), гідрологія і гідрохімія (спеціалізація гідроекологія); геодезія, картографія та землевпорядкування — спеціальності: картографія, землевпорядкування такадастр, геоінформаційні системи і технології. При факультеті створено Київський інститут реґіонального управління, підприємництва, екологічного менеджменту і туризму, який готує фахівців з міжнародного туризму. Майбутні географи на першому і другому курсах вивчають природно-територіальні й господарські комплекси під час навчальних практик, які проходять на спеціальних базах у мальовничих районах України — Канівському природному заповіднику, Богуславському гідролого-гідрохімічному стаціонарі, Ясинянській навчально-науковій базі в Карпатах, університетському таборі “Мрія”. Студенти проходять фізико-географічну практику, зокрема геологічну, ґрунтознавчу, гідрологічну, метеорологічну, біогеографічну, безпеку життєдіяльності географа в польових експедиційних умовах; топогеодезичну, географічну зональну, комплексну географічну, яка включає ландшафтну, геоморфологічну, мікрокліматичну, економіко-географічну. На третьому і п’ятому курсах — виробнича і переддипломна практики в експедиціях, на стаціонарах, у наукових установах, метеорологічних і гідрологічних станціях, гідрометбюро, картографо-геодезичних підприємствах, туристичних фірмах, лабораторіях факультету. Усі студенти-географи вивчають психолого-педагогічний цикл дисциплін і проходять педагогічну практику в середніх школах, здобуваючи кваліфікацію викладача. Після четвертого курсу студенти з високим рейтингом навчання вступають до магістратури. Магістри проходять асистентську практику на відповідних кафедрах, глибоко оволодівають науковими методами дослідження і без вступних іспитів за результатами співбесіди мають змогу вступити до аспірантури. На факультеті два комп’ютерні класи, де студенти мають можливість навчатися геоінформатики, комп’ютерного моделювання, користуватися мережею Інтернет. Є мультимедійний комп’ютерний клас для поглибленого вивчення іноземних мов — англійської, німецької, французької, іспанської, італійської, польської. Українська географічна наука робить вагомий внесок у вивчення природних та соціально-економічних умов і процесів, розв’язання актуальних проблем охорони природи та раціонального природокористування, дослідження морів та океанів, розвиток освіти, у патріотичне та екологічне виховання громадян. Висока роль географів у вивченні та подоланні екологічних наслідків чорнобильської катастрофи, розгортанні українських досліджень в Антарктиді. Представники географічної науки і надалі братимуть активну участь у вивченні глобальних процесів та шляхів їх повнішого врахування в національній політиці, у розробленні наукових засад реґіональної політики, розв’язанні завдань сталого розвитку та екологічних проблем в ім’я процвітання суверенної України. Наші вчені мають вагомі здобутки в царині забезпечення сталого розвитку, раціонального природокористування, вдосконалення реґіональної політики, ландшафтно-екологічних досліджень. Наукове та практичне значення мають роботи, спрямовані на дослідження закономірностей природних процесів у минулому та прогнозування їхніх змін у майбутньому, геоморфогенезу, стану водних ресурсів та шляхів задоволення в них суспільних потреб, розв’язання інших важливих для суспільства проблем. Сьогодні працюємо над формуванням нових напрямів підготовки фахівців-географів, враховуючи сучасні потреби суспільного розвитку та новітні досягнення вітчизняної та зарубіжної науки та технологій, поліпшенням географічної освіти і культури, викладання географічних дисциплін у середніх навчальних закладах, насамперед шляхом утвердження географії як одного з базових предметів середньої школи та окремої освітньої галузі, перегляду навчальних планів та програм для їхнього вдосконалення, підвищення наукової обґрунтованості та практичної спрямованості, розширення підготовки на конкурсних засадах та видання нових базових підручників і посібників, енциклопедій і термінологічних словників з географічних дисциплін. Активізуємо використання новітніх методичних прийомів та технічних засобів у навчальному процесі, зокрема на базі комп’ютерних технологій та програм. На кожній кафедрі створено аспірантсько-студентський семінар, у роботі якого беруть участь і студенти. Вони виступають з доповідями, над якими працюють разом з науковими керівниками. Щорічно на факультеті проходить студентська наукова конференція. Найкращі доповіді рекомендують до друку в наукових збірниках “Вісник Київського університету. Географія”, “Економічна та соціальна географія”, “Картографія”, “Гідрологія та гідрохімія”, “Фізична географія та геоморфологія”. Декан факультету Ярослав Олійник і заступник Анатолій Молочко
Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

wśród piaskowych wydm? Niewymagająca natura wielbłądów nie ogranicza się do skromnego wegetariańskiego żywienia i zdolności znoszenia pragnienia przez kilka dób. Pomagają w tym słynne garby z żywymi zapasami. Szerokie kopyta nie zapadają się w sypki piasek, a twarde skórzane modzele na piersiach, kolanach i goleniach umożliwiają zwierzęciu kładzenie się na podłożu rozżarzonym słońcem. Jak zauważył w 1869 roku Alfred Brehm, szlaki karawanowe Afryki znaczone są kośćmi dromaderów, które rodzą się i umierają na pustyniach. Na innym zaś kontynencie Wielki Jedwabny Szlak z Chin do Europy przez tysiąclecia obsługiwały głównie baktriany. Mimo znanych różnic, mają one niemało wspólnego ze swymi jednogarbymi krewniakami, i to nie tylko wierną służbę człowiekowi. Samica wielbłąda raz na dwa lata rodzi jedno młode, które staje się dorosłe w wieku 4—6 lat. Przy takim tempie płodności pogłowie rośnie zbyt powoli; zrozumiałe, dlaczego trzytysięczne stado wielbłądów w posiadłości sprawiedliwego Hioba było ogromnym bogactwem. Być może właśnie dążeniem do zachowania wielbłądów tłumaczy się zakaz spożywania ich mięsa (jako wyjątek!) wśród całego bydła przeżuwającego i parzystokopytnego (Księga Powtórzonego Prawa, 14 : 7). Ale to tabu nie dotyczyło ani wielbłądziego mleka, ani wełny — grubej, choć mocnej; z niej zrobiona była prosta odzież Jana Chrzciciela (Ewangelia według św. Mateusza, 3 : 4). W Ukrainie niewielkie stada wielbłądów jeszcze na początku XX wieku pasły się na stepach taurydzkich, na Mierzei Tendrowskiej i wyspie Dżaryłgacz. A gdy wielbłądy całkowicie straciły swoją funkcję zwierząt jucznych, pozostały eksponatami ogrodów zoologicznych. Na wolno żyjące dromadery i baktriany niektórym udaje się pogapić chyba tylko w gorących krajach Afryki i Azji, w ich ojczyźnie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Warto wiedzieć

...znaczenia słowa „lipowy”, czyli podrobiony, fałszywy. Korę drzewa zdzierano, a te pasma nazywano łykiem. Łyko wykorzystywano do plecenia łapci (pierwotnie — lipciaków), tanich i wygodnych chłopskich butów, które stosowano dla bezpieczeństwa i ciepła zimą i latem podczas niektórych prac gospodarskich (na ściernisku, w kamieniołomach), w trudnych i długotrwałych wędrówkach itp. W folklorze jest wiele powiedzeń, które charakteryzują nie tylko drzewo, lecz także pewne zjawiska społeczne, człowieka: „Z jednej lipy dwa razy łyka się nie drze”, „Krzyczy, jakby mu diabeł łyko drał”, „Drzeć łyko” (ciężko karać, bić, rabować); „Obdzierać jak lipkę” (rabować, zabierać wszystko; ściągać wielkie podatki); „Łyka nie wiąże” (bardzo pijany, nie może mówić składnie). Według wierzenia lipa przejmuje na siebie kobiece przekleństwa skierowane do mężczyzn. Te przekleństwa odbijają się na pniu i konarach lipy jako narośla. Obraz lipy spotykamy w pieśniach kalendarzowych i rodzinno-obrzędowych (zwłaszcza w kolędach noworocznych, pieśniach wiosennych, rusalnych, kupalnych, żniwiarskich, weselnych). Kiedy ubierano weselne gałązkowe drzewko, śpiewano: Na podwórzu lipa złotem oblepiona, / Podchodźcie, zbierzcie, gałązkę ubierzcie. Zakończenie ciężkiego dnia pracy w pieśni najemnika przedstawiono w pięknym obrazie: Już słońce nad lipką, / Trzęsie nasz pan sakiewką; / Trzęś, nie trzęś — po kopie dasz. W bajce „Złota lipka” mowa o dziadku i chciwej babie, która zapragnęła od złotej lipki bogactwa. Lipka spełniła babine zachcianki, ale kiedy stara zapragnęła, by wszyscy ludzie we wsi stali się jej parobkami, wszystko cofnęła — tak, jak było. W literaturze pięknej w obrazie lipy przedstawia się dziewczynę, młodą kobietę, starą, dobrą babcię. Klasycznym stał się wers P. Tyczyny: „Wiecie, jak lipa szeleści…”. I. Drach dwoma wierszami przedstawił treściwy obraz drzewa miododajnego z eskortą pszczół: Tylko złote wulkany lip dokoła / I jeszcze pogoń pachnie za plecami.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

«Z BOŻEGO OGRODU»

Andrij TOPACZEWSKI NIE TONĄCY W PIASKACH Kontynuacja. Pocz. w nr 3, 5, 8, 10, 12, 14 za 2008 r. „…I jeszcze wam powiadam: łatwiej jest wielbłądowi przejść przez ucho igielne, niż bogatemu wejść do Królestwa Bożego!” Według św. Mateusza, 19 : 24 Dawno zapomniano, kto pierwszy porównał go do statku, który, niczym fale morskie, kołyszą wydmy pustyni. Żadne inne stworzenie nie jest przystosowane do wędrówek po gorących piaskach tak dobrze, jak wielbłąd. Można bezbłędnie twierdzić, że został on stworzony po to, by pomóc człowiekowi opanować szerokie bezwodne przestrzenie Północnej Afryki, Arabii oraz Środkowej UKRAIŃSKIE SYMBOLE Mykoła DMYTRENKO Azji. Arabowie uważają wielbłąda za żywy dowód Bożej łaski dla nich. Naturalnie, że biblijni autorzy poświęcili mu należytą uwagę zarówno w Nowym Testamencie, jak i w Księgach przedchrześcijańskich. Zarówno mężczyźni, jak i kobiety jeździli konno na wielbłądach (Księga Rodzaju, 24 : 14); znajdujemy je na liście drogiego majątku sprawiedliwego Hioba (1 : 3); o ciężkich skarbach, które wiozą na wielbłądzich garbach, mówi Izajasz (30 : 6); nimi dostarczano na przełaj przez bezdroża pocztę królewską (Księga Estery, 3 : 13—15). Mówiąc, że wielbłądowi łatwiej przejść przez ucho igielne, niż bogatemu wejść do Królestwa Bożego, Jezus polegał na zrozumieniu swoich uczniów, którzy dobrze znali to długonogie, pokryte gęstą sierścią stworzenie, którym przewożono ładunki. Karawana wielbłądów była wtedy tym samym, co pociąg kolejowy, a pojedyncze zwierzę służyło za współczesny wagon. I choć w otwór igielny nie przeciśnie się nawet mucha, porównanie z ciężarowcem było szczególnie wyraziste, bo chodziło o ładunek grzechów, dóbr i skarbów ziemskich. Łatwo to zrozumieć, zwłaszcza wspomniawszy pierwszy werset z Kazania na Górze (Mateusz, 5 : 3), gdzie Syn Boży błogosławi ubogich, którzy wejdą do Królestwa Niebieskiego duchem swoim, który wznosi, a nie obciąża. Jak świadczy ewangelista Mateusz, to dziwne długoszyjne zwierzę Jezus wspomniał jeszcze drugi raz w swoich obrazowych wypowiedziach. Potępiając obłudników, którzy wykonują drobiazgowe przepisy Prawa, ale zapominają o sądzie, miłosierdziu i wierze, Chrystus nazywa ich ślepymi przewodnikami, którzy nie chcą zauważać tego, co główne i największe: odcedzacie komara, a wielbłąda połykacie! (23 : 24). W biblijnym słowie „gamal” zawarte są korzenie łacińskiej nazwy wielbłąda — „camelus” oraz angielskiej „camel”. Jednogarbnemu przypisano imię d r o m e d a r, od greckiego „dromadis” — biegacz; a dwugarbny znany jest od czasów antycznych jako b a k t r i a n, bo Europejczycy po raz pierwszy zobaczyli go w Baktrii, na wschodzie współczesnego Turkmenistanu. Baktriany dobrze czują się tylko w suchych stepach, bo pochodzą z Mongolii i Tybetu. W odróżnieniu od pustelników dromedary, zwierzęta te nie są tak wytrzymałe, jednak spokojniejsze i silniejsze. Są bardziej wybredne w jedzeniu; bogata roślinność stepowa zaspokaja ich apetyty piołunem, ostnicą, dziką cebulą, modrakiem. Ale dlaczegoż mówią: jeśli koń — przyjaciel i towarzysz mieszkańca stepu, to wielbłąd — jego sługa? Chodzi, rzecz jasna, o jednogarbnego dromadera. Staroświeccy przyrodnicy uważali, że niewybredność w jedzeniu — to bodaj jedyna pozytywna cecha tego dziwnego zwierza. Spożywając suche pustynne kolce, gasząc pragnienie słoną wodą, tygodniami ciągał 200-kilogramowe ładunki. Za to kiedy karawana docierała do afrykańskiej wioski, jedyną studnię mógł wypić do dna, tubylcy musieli odganiać garbate żarłoki od strzech i trzcinowych ścian swoich domostw, żeby nie zostać pod gołym niebem. Podróżnicy, którzy mieli do czynienia z tym stworzeniem (w szczególności Mykoła Przewalski), przyznawali, że upór osła można uważać za posłuszeństwo w porównaniu z zachowaniem „okrętu pustyni”. Widocznie dlatego na Wschodzie poganiacz wielbłądów, tak jak słoni, — to osobny zawód. Jego przedstawicielom nie ma co zazdrościć, bo kiedy ze zwierzęcia drwi zwierzę, obrońcy praw są bezsilni. Arabowie uważają, że jednogarbny wielbłąd jest już dobry, jeśli nie ryczy, kładąc się odpoczywać i stając do pracy. Na jednogarbnym niewygodnie siedzi się okrakiem, bo idąc, kołysze się w górę i w dół oraz z boku na bok. Dlatego porównanie wielbłąda do statku wydaje się wielką przesadą na korzyść tego pierwszego, wszak kołysze się on niezależnie od pogody! Kiedy zaś niedoświadczony jeździec zmusza to zwierzę do przyspieszenia kroku (choć z końskim kłusem trudno to porównać), w siodle może utrzymać się tylko doświadczony poskramiacz. Lecz zrzuciwszy nieostrożnego jeźdźca, wielbłąd od razu przechodzi na zwykły krok. Zaznaczmy, że na krótkich dystansach koń jest szybszy, ale już na dziesiątym kilometrze wielbłąd zostawia go w tyle. Jeśli zaś w drodze napotka się rzekę, to nagle okaże się, że to zagadkowe zwierzę w dodatku do wszystkiego jeszcze nie umie pływać. Ale jak by prawdziwy statek czuł się Biblijny wielbłąd, arabski dromader (grafika książkowa 1891 r., Rosja)

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Ach, w polu klon (drzewo…

KLON to drzewo kultowe, amulet; symbol dobrobytu, porządku, jedności, pewnego spokoju i przytulności, trwałości, dobroci, męskiego piękna. Na świecie rośnie około 200 gatunków klonów. Najpopularniejszy klon występuje w Kanadzie (w Quebecu, największej prowincji), gdzie stał się w tym odległym kraju, „od morza do morza”, podstawowym elementem herbu i flagi. Na naszych ziemiach rośnie przede wszystkim w lasach mieszanych; jest ozdobą miast i wsi, parków, skwerów i ludzkich podwórek. W niektórych miejscowościach uważano klon za święty, ponieważ nie uderzał w niego piorun. Klon był schronieniem duchów przyrody, rusałek. Sobotę przed Zielonymi Świętami (Trójcą) na Wschodnim Polesiu nazywano klonem, klonową sobotą. Na Czernihowszczyźnie wierzono, że w gałęziach klonu, którymi przystrajano chatę na Zielone Święta, chowają się dusze zmarłych, odwiedzające swój ród. Po Zielonych Świętach tych gałęzi nie wolno było wyrzucać, zazwyczaj je palono. Gdzieniegdzie klon wykorzystywano jako drzewo kupalne, do kukły Mareny (Połtawszczyzna), chłopcy plietli sobie wianki z liści klonowych (dziewczęta – z polnych kwiatów). Z klonu wyrabiano drewniane naczynia

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

LIPA ZŁOTEM OBSIADŁA

(łopaty do pieca, chochle, łyżki, dna do beczek itp.), a także instrumenty muzyczne: fujarki, gęśle, kobzy, bandury, skrzypce. Wszak klon był pod ochroną boga sztuk Polela. Czasami z klonu wytwarzano też trumny (lub choć jedną klonową deskę brano, reszta — sosnowe): “Pewnie ja, mój miły, umrę, //Zrób ty mi, mój miły, //Z klonowego drzewa trumnę”. Według ruchu soków klonu określano prawdziwy początek wiosny. Według wróżb, jeśli brzoza wcześniej wypuści pąki niż klon — lato będzie suche, a później — deszczowe; jeśli liście klonu “płaczą” — wkrótce będzie deszcz; jeśli liście klonu jesienią opadają bardzo wcześnie i od dołu — na wczesne mrozy i mroźną zimę. Obraz klonu można znaleźć w bajkach (dziadkowa koza “biegła przez mosteczek, chwyciła klonowy listeczek”), legendach, pieśniach weselnych, pieśniach o miłości i życiu rodzinnym, balladach itp. Klon i lipa symbolizują małżeństwo; opadanie liści z klonu — symbol śmierci męża, rozłąki z rodziną. Oj w polu klon-drzewo różnie; Chodził chłopak do dziewczyny późno, — niczego dobrego taki obraz nie wróży. Natomiast w dawnej szczedriwce w obrazie klonowego liścia — harmonijna trójjedność: Oj na rzece, na Sytnicy, Tam pływa z klonu listek. Szczodry wieczór, dobry wieczór, dobrym ludziom na ten wieczór! A w tym listku — trzy pisemka. Jedno pismo — jasny księżyc, Drugie pismo — jasne słońce, Trzecie pismo — jasne gwiazdy. Jasny księżyc w swoim domu – Sam gospodarz, szczodry wieczór! Jasne słońce — jego żona, Jasne gwiazdy — jego dziatki… Zwiane wiatrem klonowe liście symbolizują rozproszenie rodziny, upływ czasu: “Nie martw się ty, ojcze nasz, nie martw się ty nami: //Oj jak my podrośniemy, rozlecimy się sami, //Rozlecimy się, rozbiegniemy, jak klonowe liście…” Ten ludowo-poetycki obraz W. Stefanyk zaktualizował w noweli “Klonowe liście”. LIPA — drzewo sakralne, amulet; symbol serdeczności, dobroci, atrakcyjności, kobiecej gracji, czułości, czystości, piękna, szczęścia, upojnej miłości, zbliżenia (lgnąć); symbol drzewa narodowego zachodnich Słowian. Lipy rosną do tysiąca lat. Na Ukrainie jest kilka wiekowych okazów na Czernihowszczyźnie, Kijowszczyźnie, Rówieńszczyźnie, Winniczyźnie (w szczególności, po obu stronach drogi Niemirów — Winnica rosną 200-letnie lipy). Z miękkiego białawego drewna wytwarzano meble (stoły, ławki, kołyski itp.), naczynia, ule, instrumenty muzyczne, sklejkę lotniczą, deski kreślarskie, ołówki, figurki zwierząt, statuetki, inne pamiątki. Oczywiście, z miękkiej lipy podrabiano też fałszywe pieczęcie, stąd też wywodzą zna-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

tym Pyłypa, Onysię, Hafiję, Motronę, Frosynę, Dmytra, Jiwhę, Hawryła, Neonilę oraz Prokopa. Wielką grupą szli do świątyni. Cerkiew św. Jana Teologa w Wyszynopolu miała trzy kopuły, oddzielną dzwonnicę i kapliczkę, gdzie przechowywano pradawne ikony z dawnej cerkwi. Iwan przyglądał się tym pismom, zachwycał się pisankami na Wielkanoc, a w rodzinie też je pięknie malowano. Z czasem, gdy jako dwunastolatka zabrano go do Kijowa do rodziny wuja, który był psalmistą i malował ikony, ławrscy słudzy klasztorni zauważyli, że Iwaś ma talent do malowania, oddali go do Ławrskiej szkoły ikonopisania. Później przeszedł do szkoły Mykoły Iwanowycza Muraszki, gdzie od razu zajął miejsce korepetytora młodszych uczniów. Iwan nie miał jeszcze dwudziestu lat, kiedy spośród najlepszych wychowanków szkoły wybrano go do wykonania prac konserwatorskich pod kierunkiem historyka sztuki Andriana Prachowa w cerkwi św. Cyryla na Kureniówce. Wkrótce A. Prachow przywozi z Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych młodego, ale niezwykle zdolnego malarza Mychajła Wrubela, który na chórze świątyni namalował majestatyczną kompozycję „Zesłanie Ducha Świętego”. Nie lubił tracić czasu na dysputy, niechętnie się komunikował. Pewnego razu Iwan odważył się zapytać malarza, dlaczego ten odstąpił od natury. Wrubel przekonująco udowodnił mu zgubność naturalizmu dla sztuki, stawiając ponad wszystko prawdę artystyczną. Później, zauważywszy nieprzeciętne zdolności Jiżakewycza, interesował się jego pracą i losem artystycznym. Pewnego razu w Niedzielę Palmową Iwan po pracach konserwatorskich zabrał się do malowania pisanek. Wrubela to zainteresowało, gdyż dostrzegł tam unikalną ornamentykę. Spędził z Iwanem sporo czasu, dziwiąc się, że młody artysta przechowuje w pamięci tak wiele elementów ornamentu, które zachwycały doskonałością artystyczną. Wkrótce Wrubel zaproponował Jiżakewyczowi, aby obok jego kompozycji, w niszy po prawej stronie, namalował coś dla świątyni. Iwan namalował Bogarodzicę niezwykle szybko i sprawnie. „Jedźcie — poradził Wrubel — do Petersburga, do Akademii, póki jest tam Pawło Czistiakow. To prawdziwy nauczyciel”. Tak dwudziestoletni Iwan Jiżakewycz trafia do Petersburga. Początkowo był wolnym słuchaczem Akademii (spóźnił się na egzamin). Później zaliczono go od razu do klasy figuralnej, pomijając klasę główną — oczywiste było jego wysokie przygotowanie. Wkrótce prace Jiżakewycza weszły do dziesiątki najlepszych. Wielki Srebrny Medal dał Jiżakewyczowi prawo do samodzielnej pracy twórczej. Zaczyna pracować jako ilustrator — maluje obrazy z życia wiejskiego Ukraińców, proponuje je czasopismom „Żywopisnoje obozrienije”, „Siewier”, „Wsemirnaja illustracija” oraz najpopularniejszej w Rosji „Nivie”. Stałym autorem „Nivy” był ponad ćwierć wieku. Prawie po całej Rosji rozeszły się jego obrazy z ukraińskiego obyczaju, głównie sceny świąt. Po powrocie na Ukrainę maluje w Ławrze Peczerskiej cerkiew Wszystkich Świętych nad Bramą Ekonomiczną, Refektarz, prawą nawę Soboru Uspieńskiego, świątynię na Kozackich Mogiłach pod Beresteczkiem, sobór w dzisiejszym Dnieprze, świątynię w Krasnodarze, cerkiew w Rylskiej szkole duchownej, świątynię w Kijowie na Priorce. W latach 1947—1948 maluje ikony do kiotów cerkwi Makariwskiej. Najlepsze ilustracje do „Kobziarza” Szewczenki, za które otrzymał Nagrodę Stalinowską, choć urzędnicy od sztuki ogłaszali go „bohomazem”, należą do Iwana Jiżakewycza. U schyłku życia dostąpił zaszczytu otrzymania medali i orderów, wysokich tytułów. Jednak najwyższą nagrodą dla artysty jest szacunek narodu do jego ilustracji, obrazów, portretów, malowideł świątynnych. Któż z nas jeszcze z elementarza nie zna „Mijał mi trzynasty rok…” czy „I złotej i drogiej…” Kiedy Jiżakewycz skończył 98 lat, na sztaludze pozostał niedokończony obraz „Dekabryści na Zabajkalu” — nikt nie powie, że malował to stary człowiek… Jego sztuka jest wiecznie młoda!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

PALETA

EKSKLUZYW Narcis KOCZEREŻKO Tak o sobie mówił Iwan Sydorowycz Jiżakewycz, ludowy artysta Ukrainy (1864—1962). Jego przodkowie starannie przechowywali dokumenty, choć piśmiennych nie było, ale wszyscy wiedzieli: za te papiery zapłacono pieniądze — dlatego też należy je przechowywać. Przeglądając je dzisiaj, widzimy, że przodkowie Iwana Sydorowycza wywodzili się z Kozaków. Jeden z nich, Kuprijan, rodem z Podola, osiedlił się na Zwinogródczyźnie i mieszkał w cudzej chacie. Niedługo potem jego potomkowie dorobili się własnego mieszkania i wołów. Ale w latach 40. XVIII wieku Wasyl Jiżak, prapradziad przyszłego artysty, uzyskał bezpłatną ziemię, powołując się na kozaczyznę. Skrawek gruntu dali mu na obrzeżach Wysznopola, pod lasem (tę okolicę nazywano „Skradzionym skarbem”). Teraz to rejon talnowski obwodu czerkaskiego. Ponieważ kozak miał już zostać szlachcicem-jednodworcem, dodano do nazwiska „modne” -ewycz, i Jiżak stał się Jiżakewyczem. Chodził pradziad w czumackiej karawanie Koszym i Czarnym szlakami, które prowadziły aż z Wołynia na Hades na Chersońszczyźnie. Szerzyły się tymi szlakami wszelkie plotki, opowieści, brzmiały nowe pieśni, które przekazywano z pokolenia na pokolenie, jak najdroższe bogactwo, bo innego nie było. I dziad chodził czumakować, a oto już ojcu wołów nie starczyło. Sydir był więc z biedaków. Długo nie mógł się ożenić, bo miał mało majątku, i wiejskie dziewczęta go omijały. Poszedł kiedyś aż trzydzieści wiorst do wsi Dowhenke na wesele do znajomego kawalera i bardzo upodobał sobie tamtejszą piękność Marię. Lecz jak dowiedział się, że jest ona córką księdza, zasmucił się — za biednego nie wydadzą. A z desperacji i Zmartwychwstanie Pańskie I. Jiżakewycz maluje świątynię na Kozackich Mogiłach w Plaszewie. 1910 r. mówi chłopakom: „Gdyby jej dziewicza cześć upadła, — to, może, wydaliby ją do obcej wsi za mnie…” Stało się tak, jak myślał Sydir. Maria pokochała koniuszego ojca Marachowskiego, a za zhańbienie córki księdza tego woźnicę o nazwisku Babij zabrali do wojska na 25 lat. Wysłał Sydir swatów… Urodziła mu Maria pod nowy 1864 rok pierworodnego Iwana. A po-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

PIEŚŃ, KTÓRA ZATRZYMUJE CZAS

Ludmiła IWANNIKOWA, kandydat nauk filologicznych Jak spadające gwiazdy lecą lata W przeszłość, w wieki. Drogi, którą przebyto, nie przejdziesz, Co minęło — nie wrócisz. Tylko pieśń zatrzyma nam czas, Który tak ucieka od nas, Tylko pieśń zwróci nam znów Naszą młodość i miłość! Te słowa Tarasa Petrynenki wydają się prorocze, gdy słucha się piosenek z serii „Hity ukraińskiej estrady lat 50—80.” (autor projektu Wołodymyr Kacan, redaktor muzyczny Jewhenija Riabcewa, mastering — Ołeh Hołubcow, projekt — Jurij Marusij). Ile głębokich i szczerych uczuć wywołują te, zdawałoby się, dawno zapomniane melodie! Komuś przywracają one dalekie dzieciństwo, kiedy jeszcze nieświadomie postrzegano upływ czasu, piękno przyrody, ból rozłąki, smutek za utraconą miłością, a tylko melodia dziwną tęsknotą poruszała dziecięcą duszę. Komuś darują one możliwość ponownego poczucia pierwszego dotyku wczesnej młodości, kiedy dusza, jak ptaszek, pragnie wzlecieć i zamiera w przedsmaku miłości, nie ma ani zdrady, ani bólu nieodwzajemnionych uczuć, a jedynie błękitne marzenie, miraż, zachwyt pięknem przyrody i dziewiczą dziewczęcą urodą, które zlewają się w dziwnej, dotąd nieznanej harmonii i napełniają otwartą młodzieńczą duszę („Na dolinie mgła”, „Spadły rosy na pokosy”, „Pójdziemy, gdzie trawy pochylone”, „Oczy chabrowe”): Oj wy oczy chabrowe, Jak róży płatki, usta, Postać twa delikatna świerkowa, Ty wiosenko moja czarowna. A jaka krzepa i piękno w piosenkach o miłości! Przecież to — najwyższe, najdoskonalsze uczucie, właściwe tylko człowiekowi, choć zakochanym wydaje się, że miłością napełniona jest cała przyroda, cały otaczający świat — niebo, gwiazdy, zioła świętojańskie, ciepła rzeka, czerwone maki i róże, wszystko, co oddycha i żyje. I czyż to nieprawda? Ale ludzka miłość — to wysokie i wieczne uczucie, nad którym nie ma władzy ani czas, ani przestrzeń, to nie rosa, która znika z pierwszymi promieniami słońca, a głębokie, drżące i harmonijne pragnienie dopełniania się nawzajem („ty — moje skrzydło, ja — twoje skrzydło”), nieskończone i bezinteresowne poświęcenie, samowyrzeczenie w imię ukochanej czy ukochanego: Będę cieniem dla ciebie chłodnym, Tylko ty nie przechodź z pogardą. Będę zawsze dla ciebie bliską, Pościelę się ścieżką równą. …Jeśli pragnienie będzie cię palić, Stanę się kroplą ja nieprzylaną… „Miłość moja” Takie uczucie jest naturalne dla czystych i szczerych dusz, które jednoczą się na wieki, jak gołębie, jak klon z topolą albo jak słońce i niebo („Ty — moje słońce, ja — twoje niebo”; „Na górze trawa zielona, ja — topola przy klonie”). A jak delikatnie i pięknie powiedziano o tym, co najbardziej intymne — bez wulgarnego cynizmu, jak w nowoczesnych szlagierach, a przekazano przez głęboki poetycki symbol, który odkrywa się tylko temu, kto sam przeżył ten stan duszy: Czerwoną różę tobie zachowałam, Jedyny mój drogi, pożądany, Lecz los czemuś nas oboje nie złączył — Po co mi więc ta róża? Czerwoną różę dzisiaj oddam ja — To najdroższy podarunek dla ciebie… Każda taka piosenka — to muzyczne i poetyckie arcydzieło, które wychowywało całe pokolenia, kształtowało nie tylko estetyczne gusta, ale i światopogląd, wiarę w nieśmiertelną i wieczną miłość, która towarzyszy człowiekowi przez całe życie i wraz z miłością do ojczyzny zachowuje i podnosi duszę, czyni cuda. Piosenki najzdolniejszych ukraińskich kompozytorów — Wołodymyra Iwasiuka, Ihora Pokłada, Ihora Szamo, Ołeksandra Biłasza, Wołodymyra Wermenycza, Platona Majborody, Stepana Sabadasza, Borysa Bujewskiego, Ołeksandra Złotnyka, Mykoły Mozhowego do słów Jurija Rybczynskiego, Mychajła Tkacza, Dmytra Pawłyczki, Dmytra Łucenki, Andrija Malyszki, Ołeksandra Wratariowa, Ihora Baracha w wykonaniu Dmytra Hnatiuka, Mykoły Kondratiuka, Diany Petrynenko, Kostiantyna Ohniewego, Ołeksandra Tarancia („Czeremszyna”, „Mariczka”, „Czerwona ruta”, „Dwa kolory”) stały się prawdziwie najbliższymi. Śpiewano je w wiejskich chatach i klubach, na weselach, wieczorami na ulicach i w ogrodach obok ludowych, gdyż najlepiej wyrażały uczucia, wpływały na stan duszy, organicznie wplatały się w życie. To poezja, która czerpała obrazy i symbole z folkloru i jednocześnie sama żywiła folklor, dlatego nie dziwi, że pod wpływem tych piosenek powstało wiele folklorystycznych nowotworów w latach 60—80., a czerwona ruta, czerwona róża, aksamitki, jesiony, słonecznik stały się symbolami Ukrainy. Odwołanie do źródeł folklorystycznych od razu zapewniło wielką popularność w narodzie wykonawcom estradowym Sofii Rotaru, Wasylowi Zinkewyczowi, Nazarijowi Jaremczukowi, zespołom wokalno-instrumentalnym „Wodohraj”, „Smericzka”, „Czerwona ruta”, „Kobza”, „Switiaź”, „Medobory”, triu Marenyczów. Podczas słuchania tych piosenek pojawia się głęboka nostalgia za epoką, która odeszła na zawsze. Bo co, oprócz duchowej pustki, niosą te pseudoestetyczne utwory, które obecnie zalewają koncertowe estrady, radio i teleekrany? Z głęboką wdzięcznością zwróciłam się do autora projektu „Hity ukraińskiej estrady” Wołodymyra Kacana: — Wielką i świętą sprawę robicie wy, rzucając wyzwanie tej nawałnicy! — Nie akceptuję współczesnej kultury masowej, — mówi pan Wołodymyr. — Często zastanawiałem się: czyżbyśmy nie mieli nic lepszego? Bez wątpienia, mamy! Wtedy powstał pomysł popularyzowania przynajmniej tych piosenek, które brzmiały w radiu jeszcze w moim dzieciństwie. Więc przez ostatnie 10 lat nasza firma „Astra-rekord” przygotowała około 50 płyt audio z serii „Złota kolekcja”. To nagrania z funduszy Ukraińskiego Radia: „Piosenki o miłości”, „Czary ukraińskiego wielogłosowości”, „Ukraińskie tanga”, „Ukraińskie marsze”, „Sławne walce”, „Ukraińskie pieśni solowe”, „Najlepsze piosenki ukraińskiej estrady XX wieku” (w dwóch wydaniach), płyty poszczególnych wykonawców („Nina Matwijenko — najlepsza”, „Nina Matwijenko i „Złote klucze” itd.). Wyszła seria płyt ukraińskich pieśni ludowych, w szczególności „Pieśni kozackie i dumy”, „Ukraińskie pieśni strzeleckie i powstańcze”. Aby przygotować jedną płytę, trzeba przesłuchać setki nagrań, wybierając najlepszych wykonawców. Czasami przepytujemy ludzi w różnym wieku, aby wykryć najpopularniejsze niegdyś wzorce. Praca nie kończy się — są nowe zamysły, poszukiwania nie ustają. Wołodymyr zaprasza do współpracy, zapisuje tytuły piosenek. Dzięki wysiłkom autorów projektu świat staje się lepszy, bardziej duchowy, bo piosenki darują chwile prawdziwego szczęścia. główek), zwłaszcza jego najmłodsi wykonawcy — uczniowie klas 6 i 8 szkoły-studia, która działa przy akademii. Dość galanteryjne i technicznie doskonałe wydało się adagio z baletu „Coppélia” L. Delibesa w wykonaniu Walerii Czerniak i Iwana Bojki. W drugiej części gali, we fragmencie z baletu „Dziadek do orzechów” P. Czajkowskiego (choreografia Walerija Kowtuna), wysoki profesjonalizm zademonstrowali studenci połączonych kursów KMUAT, którzy wykonali tańce hiszpański, wschodni, chiński i rosyjski. Nowe prace choreograficzne wykładowców Iryny Bodnarczuk, Serhija Pawluczenki oraz zasłużonego artysty Ukrainy Wołodymyra Denysenki — adagio i wariacja z baletu „Gwiazdy i pasy” F. Sousa (choreografia G. Balanchine’a) oraz „Muzycy troiści” (choreografia Wadyma Sabodasza) zachwyciły obecnych swoją oryginalnością, plastycznością i nowatorstwem inscenizacji. Na długo wejdą one do repertuaru koncertowego stołecznej akademii. Wariacja z baletu „Bajadera” L. Minkusa w wykonaniu Anastasiji Zabereżnej szczególnie poruszyła i oczarowała wykwintną gracją, głębią myśli, napiętym dramatyzmem i psychologizmem, podobnie jak pas de deux z baletu „Postój kawalerii” I. Armsheimera (choreografia Mariusa Petipy) w wykonaniu Aniko Bołotaszwili i Iwana Bojki. A zakończył się galowy koncert błyskotliwym występem grupy studentów akademii, którzy wykonali „Podolanoczkę” i „Hopaka” nowatora ukraińskiego ludowego tańca akademickiego Pawła Wirskiego. Barwne stroje narodowe, w których występowali artyści, wykonał dział kostiumowo-krawiecki Kijowskiej Miejskiej Ukraińskiej Akademii Tańca im. S. Lifara. Cieszyły one wzrok widzów przez cały czas trwania tego luksusowego i imponującego widowiska choreograficznego, którego imię brzmi — artystyczne forum młodych.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

ARTYSTYCZNE FORUM MŁODYCH

Wołodymyr KORNIEJCZUK Niedawny galakoncert uczniów i studentów Kijowskiej Miejskiej Ukraińskiej Akademii Tańca, który odbył się w Narodowym Akademickim Teatrze Opery i Baletu im. T. H. Szewczenki, po raz kolejny zachwycił licznych widzów nowymi choreograficznymi inscenizacjami, a jednocześnie niewyczerpaną fantazją twórczą, grą wyobraźni i wysokim profesjonalizmem. Koncert rozpoczął się walcem z baletu „Coppélia” Léo Delibes’a w nowej interpretacji choreograficznej pedagoga uczelni, Narodowego Artysty Ukrainy Serhija Bondura, który niedawno wystawił ten sam balet na scenie Narodowej Opery siłami młodych wychowanków KMUAT. Szczególnie warto wyróżnić także ekstrawagancką kompozycję choreograficzną „Hulajuczy” (z wykorzystaniem najnowszych elementów ukraińskiego tańca ludowego), którą widzowie zobaczyli w inscenizacji pedagoga akademii Ołeksandra Niesterowa. Wykładowcy właściwy jest wyszukany rysunek sceniczny, świeżość stylistyki i plastyki, rytmiki — tych środków wyrazu, których nie sposób z innymi pomylić. Studenci IV roku wydziału choreografii ludowej zaprezentowali widzom temperamentny hiszpański taniec „Kontrdans” (praca Natalii Jakowcowej). Zapalne rytmy zmieniły się w eleganckie adagio z baletu „Raymonda” A. Głazunowa (choreografia Mariusa Petipy) w wykonaniu studentów III roku wydziału choreografii klasycznej Anastasiji Wiktorowej i Kostiantyna Majorowa (wykładowcy Iryna Bodnarczuk i Serhij Pawluczenko). Miło, że nowy taniec „Kumoneczki” w inscenizacji baletmistrza A. Jakobsona (muzyka ludowa) jest w całości przesiąknięty niewyczerpanym ludowym humorem, buńczuczną fantazją twórczą i dowcipnymi obrazowymi figlami. Zachwycił widzów także ognisty „Skakunec” (muzyka ludowa w opracowaniu I. Iwaszczenki, choreografia Natalii i Ołeksandra Go-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Do cerkwi Przemienienia Pańskiego można tylko dopłynąć, bo innej drogi nie ma, a chodzić po wodzie potrafi tylko Jezus Chrystus...

“Marzenie”. 1992 W galerii portretowej jego rzeźb znajdują się kardynałowie, prezydenci, mnisi i sławni kompozytorzy. Zaprojektował i wykonał 80 witraży do cerkwi w Kanadzie. Nowy projekt pomnika Tarasa Szewczenki w Ottawie został wsparty przez ukraińskich artystów, którzy niedawno przeprowadzili w tym celu charytatywną aukcję swoich dzieł. A ja wspominam południowe kwietniowe słońce, które oświetlało marmurowe popiersia w galerii Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego w Rzymie, gdzie przeprowadzaliśmy wywiad z rzeźbiarzem (dziwny zbieg okoliczności — było to siedem lat temu pod koniec kwietnia) i słuchając jego wyrazistej ukraińskiej mowy z niezapomnianymi intonacjami i bez obcego akcentu, myślałam, że kwiat twórczej duszy, nawet rozkwitłszy na innej glebie, pamięta rosę i sól macierzystej ojczyzny. I to, jak “za słońcem chmurka płynie…” Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny na 3 miesiące — 11,32 hrywny na 6 miesięcy — 21,64 hrywny. 0 8 0 1 7 4 820095 780016

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI

„Banduryst”. Model pomnika (fragment). 1961 Walentyna DAWYDENKO Zdjęcia Hanny OBORSKIEJ Kanadyjski farmer o nazwisku Hohol przez całe życie był dumny z tego, że w swoim czasie przyjął na mieszkanie malarza ukraińskiego pochodzenia Leo Molodożanina, który wtedy przebywał w Wielkiej Brytanii. Z biegiem czasu imię znanego na cały świat rzeźbiarza Leo Mola zaczęto już kojarzyć z obywatelstwem kanadyjskim i przynależnością do tego samego pola artystycznego. Chociaż Leo Mol nigdy nie zapominał o swoich ukraińskich korzeniach i większość swoich twórczych poszukiwań poświęcił stworzeniu galerii wizerunków wybitnych Ukraińców. O tym mówiono na otwarciu wystawy Leo Molodożanina w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki: dyrektorka muzeum Natalia Klymenko, minister spraw zagranicznych Ukrainy Wołodymyr Ohryzko, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Kanady Abayna Dann, zastępczyni ministra kultury i turystyki Olha Bench oraz Ołeksandra Tytarenko, która przed- Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN ZAPOWIEDZI

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

ROSA I SÓL OJCZYZNY

prezentowała na wystawie rodzinę Leo Mola z Winnipeg. W ubiegłym roku rzeźbiarz i jego żona Margaret przekazali w darze Ukrainie do stałego przechowywania w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki część dorobku twórczego, stworzonego w ciągu ostatnich 50 lat. A pierwszym prezentem dla muzeum były przekazane w 1992 roku płaskorzeźba „Hajdamacy”, rzeźba „Marzenie” oraz model pomnika Tarasa Szewczenki w Waszyngtonie. Na obecnej wystawie zaprezentowano prace rzeźbiarskie Leo Mola, jego dzieła graficzne, dokumenty, fotografie pomników, które wzniesiono w wielu krajach świata. Ambasador Abaina Dunn powiedziała, że jest dumna z ukraińskiej diaspory w Kanadzie i z takich ludzi jak Leo Mol, którzy zachowali ducha narodowego i miłość do Ukrainy oraz zwracają to swojej ziemi. „Leo Mol to człowiek renesansu. Przypomina mi kanadyjskiego Rodina. Występuje w trzech postaciach: osobowości, artysty i autora tej ekspozycji. Ten sławny rzeźbiarz ukraińskiego pochodzenia został uhonorowany najwyższym odznaczeniem państwa kanadyjskiego za wkład w sztukę”. Leonid Mołodożanin pochodzi z miasta Połonne w obwodzie chmielnickim. Studiował w Leningradzkiej Akademii Sztuk Pięknych oraz w akademiach sztuk pięknych w Berlinie i Hadze. Obecnie w Winnipeg znajduje się park rzeźb imienia artysty, gdzie wystawiono sto jego dzieł w brązie. Na szczególną uwagę w dorobku twórczym zasługuje Szewczenkiana. Leo Mol stworzył pomniki Tarasa Szewczenki w Waszyngtonie w 1964 roku, w Buenos Aires w 1971 roku, w Prudentópolis w 1990 roku. Dzięki odsłonięciu pomnika w Londynie odnalazła go rodzina, której poszukiwał przez 50 lat po tym, jak wyjechał na Zachód. P.o. redaktora naczelnego Walentyna DAWIDENKO Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) „Katarzyna”. Kopia fragmentu pomnika Tarasa Szewczenki. 1961 Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55 Dział korekty Iryna STELMACH Ołena SzuLHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Ulana HLIBCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301217 Nakład — 30000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Dyrektor muzeum N. Kłymenko wręcza „Kobziarza” T. Szewczenki Model pomnika T. Szewczenki w Waszyngtonie

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn