Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №18 за 2005 рік

16 S. · 39 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI

Wielkanocny maj na Ukrainie jest przepełniony głębokim smutkiem, wzniesiony na żurawich skrzydłach pamięci, skropiony życiodajnymi deszczami-łzami, ogrzany ciepłem wdzięcznych serc… Czcimy wszystkich Ukraińskich Wojowników, mających swój udział w Wielkim Zwycięstwie. Chylimy głowy przed Ukraińską Matką, dawczynią życia i źródłem bezinteresownej miłości. Pamiętamy o naszych zmarłych i dbamy o żywych, obracając nieustanne garncarskie koło Życia, rozkoszując się ojczystym słowem i pieśnią, wdychając zapachy przebudzonej ziemi i chłonąc słońce wszystkimi włóknami duszy. Wieczna pamięć zmarłym, cześć i chwała żyjącym! Zdjęcie Ołeksandra Sołonecia DZIENNIK. FOTONASTROJ O tym wszystkim czytajcie w dzisiejszym numerze „Słowa Proświty”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

MATKA O IMIENIU WIKTORIA…

Pamiętamy wszystkie nasze zwycięstwa i wszystkie nasze porażki. Smucimy się i narzekamy, opłakując beznadzieję i wyrażając wątpliwości. Czasami wydaje się, że nasze załzawione oczy już nie potrafią się uśmiechać… Jesteśmy marnotrawcami! W każdej chwili, w każdej minucie, które tak słonecznie i żarliwie zlewają się w dni i lata, mamy okazję dziwić się i radować: życie jest piękne! Ono ufnie otwiera przed nami swoje nieodpłacone hojności, niewyspowiadane piękno i niewysłowiony zachwyt bytu. Ludzie! Aby być szczęśliwymi, warto uśmiechnąć się do pszczoły na kwiatku. Do białej od kwiecia czereśni. Spotkać się dobrym spojrzeniem z niemowlęciem. Błogosławić godną starość, wesprzeć słabego i chorego, ucieszyć się zakochanymi, jak własną młodością. Chwile szczęścia można przedłużyć, pamiętając o wiecznych wartościach, darowanych nam przez Boga. „Nic lepszego nie ma, jak ta matka młoda ze swoim dzieciątkiem małym”… — pisał nasz Taras Szewczenko. Nie mamy nic do dodania do tego zachwytu i uwielbienia, oprócz chyba jednego: ten pierworodny w kochających, pieszczących rękach. Ta matka, o imieniu Wiktoria, Ukrainka. Kochajmy ich! I bądźmy szczęśliwi! L. H. Zdjęcie H. Oborskiej

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Zdjęcie H. Oborskiej. Uczestnikom VII zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, wszystkim proświtianom. Szanowna społeczności proświtiańska! Wita was nowa narodowa siła polityczna — Ukraińska Partia Konserwatywna. Wyznajemy wraz z wami te same ideały narodowe i zwalczamy te same trudności, które pojawiają się na drodze ukraińskiego budowania narodu i państwa. Ludowa ideologia ukraińskiego konserwatyzmu jednoczy na duchowych oraz moralno-prawnych tradycyjnych zasadach naród tytularny i mniejszości narodowe w całościowe ukraińskie społeczeństwo. Rdzeniem takiego zjednoczenia jest państwowy język ukraiński, którego ochrona i rozwój są świętym obowiązkiem każdego obywatela Ukrainy i państwa ukraińskiego. Za najważniejsze we wszystkim uważamy wartości duchowe. Jedynie priorytetowość sfery duchowej w organizacji społeczeństwa zapewni niezbędny rozwój polityczny oraz społeczno-gospodarczy państwa ukraińskiego. Działalność „Proświty” również opiera się na wartościach duchowych, na wysokich zasadach ludowej moralności i ideologii. Już od 137 lat z rzędu proświtianie słowem i czynem kształtują w naszym narodzie świadomość narodową, wspierają godność narodową. We wszystkich czasach proświtianie byli w pierwszych szeregach bojowników o wolność Ukrainy, o ideały ukraińskie, o sprawę ukraińską. Inspiruje was do tego poświęcenia nieprzemijająca miłość do Ukrainy, niezniszczalny duch patriotyzmu. Teraz na nasz los przypadła wielka wspólna odpowiedzialność przed Bogiem — walczyć o język ukraiński, o ukraińską ideę narodową, o Ukraińską Ukrainę. Więc walczmy — a zwyciężymy! Z nami Bóg i Ukraina! Z Wiarą, Nadzieją i Miłością. Heorhij Szczokin, przewodniczący Ukraińskiej Partii Konserwatywnej. Uroczysta chwila VII zjazdu proświtian. Od lewej do prawej: Anatolij Pohribny, Mychajło Horyń, Roman Iwaniczuk.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

W KIJOWIE ODSŁONIĘTO TABLICĘ PAMIĄTKOWĄ KU CZCI WYBITNEGO LEKARZA WITOLDA KAMIŃSKIEGO

Na budynku nr 20 przy ul. Saksagańskiego, na rogu z ul. Czerwonoarmijską, odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci wybitnego ukraińskiego lekarza-hydropaty Witolda Bolesławowicza Kamińskiego (1859—1931). W. Kamiński cieszył się wielką popularnością w całym ówczesnym imperium. Przyjeżdżali do niego chorzy ludzie ze wszystkich zakątków kraju, a kolejki do swojego uzdrowiciela były niezmierzone. W. Kamiński nie tylko leczył: on uzdrawiał z chorób przewlekłych. Wychodząc z założenia, że przyczyną wszystkich chorób jest nagromadzenie i koncentracja w organizmie zbędnych, toksycznych, trujących substancji, W. Kamiński kategorycznie nie praktykował stosowania leków, lecz usuwał z organizmu szkodliwe substancje, stosując czynniki naturalne, a głównie wodę w jej różnych reżimach i stanach. Leczył organizm, a nie chorobę. W. Kamiński był członkiem kilku zagranicznych akademii medycznych. Za granicą nazywano go Bogiem medycyny. Niestety, z powodu całkowitego panowania chemioterapii i leczenia farmakologicznego, które bez wątpienia okazały się całkowicie bezsilne wobec obecnych chorób, imię W. Kamińskiego zostało zapomniane. Nie wspomina się o nim w murach placówek medycznych. Jego niegdyś niezwykle popularna książka „Przyjaciel zdrowia” nie jest wznawiana. Nieliczni naśladowcy W. Kamińskiego nie poddają się. Odradzają oni jego metodę leczniczą. Tablica pamiątkowa ku czci W. Kamińskiego została odsłonięta dzięki staraniom trzech kijowskich organizacji miejskich: Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Fizjoterapeutów i Kurortologów, Towarzystwa „Proświta” oraz URP „Sobór”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

a jedynie naszych północnych sąsiadów — przymiotnikową („russkij”)? Ponieważ terytoria północno-wschodniej Europy były kolonią Rusi (określenie „Kijowska” powstało dopiero w XVI w.). Zatem miano „ruskij” oznaczało: ten, kto należy do Rusi, podlega jej. Dopiero w ostatnich dwóch-trzech latach zaczęli nazywać siebie — „rossijanie” (ktoś ich naprowadził). Pragnąc ustanowić język rosyjski oficjalnym, nasi socjaliści i komuniści swoją zdradę przykrywają Prawami Człowieka, w szczególności — do wyboru języka, ale ich uszy wystają spod „leninowskiej czapeczki”. Mysie krzątanie się wokół nadania językowi rosyjskiemu statusu oficjalnego należy natychmiast przerwać — póki jeszcze nie jest za późno. Ukrainofobów, ukrainożerców trzeba pociągać do odpowiedzialności karnej — przecież sądzono za antysemityzm! Trzeba zneutralizować wrogie działania „piątej kolumny”. Ołeksandra BANDURA, m. Kijów

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

TO JEST PODSTĘP

O JĘZYKU Fatalny błąd Ołeksandra Moroza polega na tym, że traktuje on język ukraiński jedynie jako środek komunikacji między ludźmi. Spójrzmy na sprawę szerzej, zanurzmy się w nią głębiej. Każdy język narodowy pełni nie tylko jedną funkcję komunikacyjną, jest on podstawową formą wyrażania, przechowywania i przekazywania z człowieka na człowieka, z pokolenia na pokolenie wartości duchowych: norm moralności obywatelskiej i codziennej, bogactwa kultury, doświadczenia zawodowego, zdobytego przez naród w ciągu długich tysiącleci jego istnienia. Język to skarbnica życia duchowego narodu, zmaterializowana myśl i uczucie, rozumienie dobra i zła, oceny wydarzeń historii i teraźniejszości. W słowie skoncentrowana jest świadomość narodowa, energia duchowa, która czyni człowieka wolnym od zewnętrznych okoliczności, ucisku możnowładców; było ono ostatnią przystanią zniewolonego narodu. Oto dlaczego zdobywcy zawsze, w pierwszej kolejności, pragnęli zniszczyć język podbitego narodu, zaciekle prześladowali tych, którzy stawali w jego obronie. Francuski jasnowidz Nostradamus (połowa XVI w.), przepowiadając przyszłość wielu narodów, pisał o Ukrainie: Gdzie język cieszy słuch, tam kraina Borystena (ziemie nad Dnieprem) najpierw wzburzenie rozpocznie (ruch wyzwoleńczy), zabije rutynę (konserwatyzm, szablon). Zarówno za caratu, jak i za reżimu bolszewickiego najbardziej skrytym marzeniem rosyjskich „obcych” i „swoich” szowinistów zawsze była „Ukraina bez Ukraińców”. Postępowi (i uczciwi) socjologowie naszego północnego „sąsiada” otwarcie deklarują, że teraz w wyniku utraty Ukrainy znacznie obniżył się wizerunek Rosji, jej wpływ na społeczeństwo światowe, rola w życiu planety. Oto dlaczego i moskiewski rząd, i nasi obywatele północno-wschodnich regionów tak wytrwale pragną wprowadzić na Ukrainie federację, rozerwać jej terytorium na części, a potem stopniowo każdą z nich wciągnąć w granice imperium. A nasi mankurci pomagają „starszemu bratu” w tym czarnym dziele. Teraz uczepili się śmiertelnym uściskiem naszego języka. Dniepr i Wołga płyną równolegle, ale mają różne źródła i wpadają do różnych mórz. Czy zastanawiał się ktoś z nas, dlaczego nazwy przedstawicieli wszystkich narodów mają formę rzeczownikową (Białorusin, Niemiec, Francuz, Ukrainiec itd.), WIERSZE Z LISTÓW * * * Szczerze dziękuję za gazetę „Słowo Proświty”! Przeczytuję całą, opracowuję, z najpotrzebniejszych rzeczy korzystam w wystąpieniach, a w ogóle — wszystko jest potrzebne. Nie lubię sportu. Ale osiągnięcia w występach podaję jako sukcesy naszego narodu. Spodobało mi się przemówienie Marii Matios. O Linie Kostenko. „Boli ten czas”, o artyście Petrze Jakowence. Wspaniały wieczór poświęcili 75-leciu Liny Kostenko. Zapoczątkowałam go ja, jako kierownik stowarzyszenia twórczego „Artystyczna Aleksandria”. I teraz corocznie święto obwodowe — „Światowy Dzień Poezji” będzie odbywać się w Aleksandrii. Życzę Wam i kolegom z gazety szczęścia, zdrowia, miłości i wiosny! Szczerze oddana duszą i sercem Natalia FESENKO, m. Aleksandria * * * Dlaczego O. Moroz tak troszczy się o mieszkańców wschodu i południa, że nie będą mogli mówić w języku rosyjskim? Całe życie mieszkam na południu, tutaj się urodziłam, a czy ktoś mnie kiedyś zapytał, w jakim języku chcę mówić?! W pracy mnie nienawidzą za to, że rozmawiam po ukraińsku, że głosowałam na Juszczenkę. Zjadali mnie żywcem i kontynuują to robić, śmieją się, znęcają. Kiedyś słyszałam w telewizji mamę Heorhija Gongadzego. Mówiła, że na Ukrainie niechronieni są tylko Ukraińcy; i to jest prawda. Język ukraiński trzeba chronić, a nie dbać o rosyjski. Połowę — gdzie tam połowę — prawie całe życie przeżyłam bezpartyjna, a w styczniu 2001 roku wstąpiłam do SPU. Kiedy w grudniu 2000 roku SPU na czele z O. Morozem wyprowadzała ludzi na wiece protestacyjne, nie jeden dzień przestałam na Majdanie. Wtedy wierzyłam. Po tamtych wiecach wstąpiłam do partii. Ale, zapewne, lepiej być bezpartyjną. Wałentyna IHNATENKO, m. Chersoń * * * Jak każdy świadomy Ukrainiec, patriota, jestem gorącym zwolennikiem tygodnika „Słowo Proświty”, prenumeruję go i stale czytam. Szczerze dziękuję Wam za postawę obywatelską gazety, patriotyzm, miłość do Ukrainy i obronę ojczystego języka. Nam, czytelnikom, nie jest obojętne, co pojawia się na łamach tego, tak potrzebnego teraz popularnego czasopisma. Cieszymy się z sukcesów. P. HORDŁJENKO, m. Kijów * * * Przykład Prawa światła Rozumu: Kto się rozkoszuje — Nie jest w stanie szczerze się radować; Kto stale otrzymuje przyjemność — Bierze ją kosztem innych; Kto zawsze się rozkoszuje i otrzymuje przyjemność — Zawsze pasożyt. Hryhorij KOWAL, wieś Szuntuk, Adygeja, Rosja * * * W 14 roku Niepodległości w sensie powrotu do swoich tradycji nie progresujemy, a wręcz przeciwnie — staczamy się wstecz. Już 23 lutego świętujemy jako dzień Obrońcy Ojczyzny, a jeszcze — dzień solidarności proletariatu (1 Maja), którego praktycznie nie ma w Europie, tak samo, jak i 8 marca. Jeśli zmierzamy do zjednoczonej Europy, to musimy adaptować się do niej, a nie żyć w niewoli sowieckiej przeszłości. Stepan BOJKO, m. Iwano-Frankiwsk

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Kwestia językowa — na Majdan!

Jak długo jeszcze będzie trwać polityczna spekulacja wokół kwestii językowej? Dlaczego ciągle martwimy się o narodowe mniejszości, a o rdzennym narodzie zapominamy, mimo że język ukraiński jest podstawą kształtowania i rozbudowy naszego kraju, czyli naszej państwowości? Do tego trzeba zaangażować takie postacie, jak Iwan Dziuba, Wołodymyr Jaworowski, Pawło Mowczan, Les Tanjuk, Anatolij Pohribnyj, a także szerokie warstwy społeczeństwa spośród filologów, historyków i prawników. ZAMIAST RECENZJI „SP” pozostaje moją ulubioną gazetą, czytam ją od pierwszej do ostatniej strony. W tegorocznych numerach uznałem za nieciekawe tylko kilka notatek — są to przede wszystkim proste, bez komentarza, przepowiadania wiadomości sportowych i politycznych lub informacje w rodzaju „Wystawy figur woskowych z S.-Petersburga” (o tym można się dowiedzieć także z reportaży telewizyjnych). Bardzo podobają mi się rubryki „Źródła”, „Postaci”, „Poetycki autograf”, „Małe miasta Ukrainy”, „Ziemia kozacka”, „Filozofia aktualności”. Zapadły mi w pamięć materiały o Linie Kostenko w nr 11, 12, „Boli ten czas” (nr 11) oraz „Wspomnienia więźnia norylskiego piekła” (nr 7, 12) — czyż nie są to tematy na filmy dowolnego gatunku, czy to film sensacyjny, czy horror? Zainteresowały mnie rozważania o kinie ukraińskim: w nr 9 Pawła Mowczana po wysłuchaniu parlamentarnym „Kinematografia narodowa: stan, problemy i Dzień Kobiety, która urodziła dziecko, dała życie. Tymczasem 8 Marca to święto bez podstaw. Komitet socjalistek, któremu przypisuje się ustanowienie Międzynarodowego Dnia Kobiet, został rozwiązany jeszcze przed I wojną imperialistyczną. W Dzień Matki każdy powinien życzyć mamom zdrowia, szczęścia i obdarować je. Niech kwitnie macierzyńska dola, jak kwitnie wiosna. Mykoła HNATYSZ, osada typu miejskiego Kalinówka, obw. kijowski * * * Napisać do was zmusiło mnie zarządzenie naszego Prezydenta o językach w miejscach „zwartego” zamieszkania ludności rosyjskojęzycznej Ukrainy. W pełni zgadzam się z oświadczeniem gazety „Słowo Proświty” w tej sprawie. Obu- TRZEBA DZIAŁAĆ Musimy walczyć i pokonać polityczną negatywność w polityce językowej, zgodnie z naszym nieskutecznym ustawodawstwem, a także Europejską Kartą Języków Regionalnych i Mniejszościowych, broniąc utworzenia jednolitej przestrzeni informacyjnej, która zjednoczyłaby naród we wspólnotę — naród ukraiński. Jeśli zajdzie potrzeba, być może trzeba będzie sięgnąć po taki środek jak Majdan. z M. TROJAN, Kijów Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarza”: Międzynarodowy Fundusz Charytatywny „Ukraińska Rodzina”, rachunek nr 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kyiv”, MFO 320401, kod OKPO 21709106

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

DO PRZEWODNICZĄCEGO RADY NAJWYŻSZEJ UKRAINY LTWINA W. M.

LIST OTWARTY Szanowny Wołodymyrze Mychajłowyczu! Członkowie Proświty z Pawłohradu są oburzeni faktem, że obecnie w Radzie Najwyższej znajduje się kilka projektów ustaw, mających na celu nadanie językowi rosyjskiemu statusu języka urzędowego. Szczególnie niebezpiecznym i podstępnym jest projekt ustawy deputowanego ludowego O. Moroza, który narusza Konstytucję Ukrainy (art. 10) oraz postanowienie Sądu Konstytucyjnego Ukrainy w sprawie stosowania języka państwowego na Ukrainie. Niestety, władze lokalne nie przestrzegają ani Konstytucji, ani postanowień Sądu Konstytucyjnego. Na Dniepropietrowszczyźnie przez lata niepodległości język ukraiński został wyparty na margines i zepchnięty do podziemia. Szczególnie martwi stan stosowania języka ukraińskiego wśród młodzieży: po prostu wstydzi się ona rozmawiać w języku państwowym w państwie ukraińskim! Na naszych oczach, przed całym cywilizowanym światem, dokonuje się lingwocyd jednego z najstarszych narodów świata. Należy natychmiast opracować program ratowania języka ukraińskiego na Ukrainie! Dla cywilizowanego świata brzmi to dziko, ale jest to konieczne. Chcemy ostrzec wszystkich, którzy rozgrywają na Ukrainie kartę językową: „Nie siejcie wiatru — zbierzecie burzę”. Ukraina to wielkie państwo europejskie, ale czy staniemy się wielkim narodem europejskim — zależy od rozwiązania kwestii językowej. Tylko język państwowy jest w stanie zjednoczyć naród w jeden monolit. To nie są piękne słowa, to doświadczenie cywilizowanych krajów świata, a my wszyscy chcemy żyć w cywilizowanym europejskim kraju. M. ZAREMBA, przewodniczący Pawłohradzkiego Towarzystwa „Proświta” rozkład dusz i pustka żre, że rozum w sercu wyje, — kto je uleczy, kto przykryje?.. Ty, szato czysta Chrystusa… Ołeksandr KOWTUN, wieś Słoboda Szarhorodśka * * * Rodzić i wychowywać dzieci — to wielkie szczęście. Jednak często młode kobiety obecnie nie pragną rodzić, realizować swojej kobiecej natury, by stać się matką. Kiedyś dziewczynki bawiły się własnoręcznie zrobionymi lalkami, pieściły je, śpiewały kołysanki. Przygotowywały się do macierzyństwa. Epoka bolszewicka stłumiła to uczucie. Potworne kreskówki — na dodatek w języku sąsiedniego państwa — zamulają, a nie rozwijają zalążki macierzyństwa. Święto Matki stawiam znacznie wyżej niż 8 marca. Przecież to —

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

KINO I KOŁOCHREST

sposoby ich rozwiązania”; w nr 2 w rubryce “Gorący temat” Jurija i Mychajła Illienków oraz w nr 8 “Kino będzie?” Tetiany Tretiak; w nr 8 ostre spojrzenie Ludmyły Pustelnyk na serial telewizyjny “Moja piękna niania”. Od szóstego roku życia marzyłem o tym, żeby oglądać w kinach filmy akcji o tematyce kozackiej (nawet sam napisałem kilka scenariuszy). Teraz mam 46 lat. Może się doczekam? Powoli piszę swoją książkę o Kołochreście jako Sztuce Przeciwstawiania się, której celem jest wychowanie odpornej życiowo osobowości. Jeden z moich uczniów zaproponował otwarcie strony w Internecie o Kołochreście. Ale odmówiłem, bo doszedłem do wniosku, że muszę pozycjonować Kołochrest jako swoją własną autorską paradygmat, tak jak na przykład Aikido jest autorskim wynalazkiem Moriheia Ueshiby. Wiktor OCHRYMENKO, wieś Chołmy, obwód czernihowski. REFLEKSJE I. JEREMENKO, miasto Łubnie. Oburzeniu i rozczarowaniu mojemu nie ma granic. Do czego nie mógł się domyślić antyukraiński reżim Kuczmy, obecnie z łatwością niezwykłą robi nasz Prezydent. Podkreślam — NASZ. Bo my go wywalczyliśmy dla Ukrainy, my, nieobojętni ludzie, którzy stali za naszym Prezydentem. Czy tym krokiem nasz Prezydent chce przychylić na swoją stronę rosyjskojęzycznych obywateli? Na próżno. Niech mój list będzie jeszcze jednym ostrzeżeniem dla naszego Prezydenta, żeby nie robił takich nierozważnych kroków. Nie mogę milczeć, bo mam prawo: dzięki nam, prostym wyborcom, Wiktor Andrijowycz objął to stanowisko.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Czysta szata…

Wolność — to uświadomiona konieczność, jak pisał wódz rosyjskiego proletariatu; takiej wolności po prostu nie ma w przyrodzie, bo prawdziwa Wolność zmartwychwstaje przy pierwszym rozkwicie świadomości i umiera przy zawiązywaniu pierwszej jagody pierwszej lepszej konieczności. Błogosławiony ten, kto kwitnie światłem i nie czeka na owoce, bo będzie miał i owoce — owoce prawdziwej Wolności. * * * Nad ciemnym tłumem, tym włosopodobnym ludem, czy zejdziesz kiedyś, Wolności, czy zabłyśnie złoty promień?.. Zabłyśnie twój promień — i zaraz rozproszy sen i mgły… Ale stare, zgniłe rany, blizny gwałtu i urazy,

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

100 DNI NOWEJ WŁADZY: PLUSY I MINUSY

DOKĄD ZMIERZAMY? Zdjęcie G. Oborskiej Hanna SKRYPNYK, dyrektor Instytutu Kulturoznawstwa, Etnologii i Folklorystyki, członek korespondent NAN Ukrainy: „Najbardziej rozczarowałam się, gdy dowiedziałam się, że Ministerstwo Kultury będzie teraz nazywać się Ministerstwem Kultury i Turystyki. Mówią, że jest taki przykład w Hiszpanii, ale tam sytuacja jest inna. My, jako kraj postkolonialny, mając tak zniszczoną tradycję kulturową, język narodowy, powinniśmy inaczej stawiać pytania — tak jak w Polsce, gdzie istnieje Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa. Oczywiście są też pozytywne zmiany, na przykład odbyły się przesłuchania parlamentarne w sprawie problemów kultury. Ale kiedy bliżej zapoznałam się z projektem ustawy podsumowującym przesłuchania, to nasunął mi się szereg pytań do autorów projektu. Tam, gdy mowa o zasadach kształtowania polityki kulturalnej, napisano: wyeliminować wrogość rasową, dążyć do rozwoju kultury mniejszości narodowych… Ale w dokumencie nie znalazłam jasnego zadania rozwoju i wsparcia kultury 78% ludności tego kraju, która rozwijała się na marginesie innych tradycji kulturowych. Oni ciągle podkreślają, że mamy 130 narodowości. Ja jako etnolog twierdzę, że w rzeczywistości na Ukrainie jest 14 mniej lub bardziej ustalonych mniejszości narodowych. Reszta to formacje diasporalne, które są we wszystkich krajach świata. Ale żaden kraj nie pozwala sobie powiedzieć, że jest tak wielonarodowy. To nie są po prostu przeoczenia. To pewna polityka, za którą stoi neutralność w planie samookreślenia narodowego i polityki kulturalnej. Gabinet Ministrów jest pozytywnie odmłodzony, a z drugiej strony próbuje zdystansować się od tych tradycyjnych struktur, które posiadają zarówno wiedzę, jak i rozeznanie w sytuacji w kraju. Zaczęto mówić o Narodowej Akademii Nauk i bardzo aktywnie dyskutuje się o reformowaniu, likwidacji itp. Mamy taką sytuację, że Akademia Nauk pozostaje faktycznie jedyną strukturą, której nie rozproszono. Tak samo jak zniknęły całe technologie i strategiczne przedsiębiorstwa, tak samo możemy stracić ten fundamentalny dorobek poprzednich lat, który tworzony był przez najlepszy intelekt narodu. Stracić Akademię Nauk to stracić tę potęgę, która może zapewnić Ukrainie kierunki naukowe w dziedzinie literatury, języka, kulturoznawstwa, etnologii, folklorystyki itd. Faktycznie w tej strukturze skoncentrowane są jednostkowe kadry, których na świecie nie ma, których nie ma na bazie uczelni wyższych. Pojedynczy młodzi fanatycy nauki już dziś mówią, że nie ma sensu i perspektywy, by tu zostawać, i odchodzą do struktur komercyjnych. Kto nam z zagranicy będzie badał historię, tradycje, perspektywy? Społeczeństwo ukraińskie wyobcowuje się z dorobku kultury zarówno na poziomie profesjonalnym, jak i etnicznym. Ci, którzy opiekują się dziś kulturą, w pierwszej kolejności powinni stawiać pytania o przestrzeń medialną. W czyich rękach jest przestrzeń informacyjna, w tych rękach jest przyszłość narodu. Moim zdaniem potrzebny jest program rozwoju, ochrony i badania dóbr narodowych lub dorobku dziedzictwa kulturowego… Niepokoi zachłyśnięcie się władzy neoliberalną demagogią, próbą biegania przed pociągiem. Nie jestem przeciwna ideom neoliberalnym i globalizmowi, jednak na całym świecie procesy globalizacji zachodzą równolegle do procesów etnicyzacji, żeby nie było przechyłu, żeby nie stracić własnego oblicza, żeby nie stracić fundamentu, na którym pojawi się nowa kultura, która będzie mogła zidentyfikować nas w nowym zglobalizowanym świecie. Kultura nie przeszkadza w integracji z Europą i cywilizowanym światem: spójrzcie na Polskę, Czechy, Finlandię, Japonię. Musimy udowodnić władzy, że nie jesteśmy narodem, który można wykorzystać tylko podczas kataklizmów społecznych. Jesteśmy narodem, który chce być podmiotem na swoim terytorium etnicznym”. Jarosław JACKIW, akademik NAN Ukrainy: „Jeszcze w styczniu Ihor Juchnowski oraz Ukraiński Międzynarodowy Komitet ds. Nauki i Kultury przeprowadzili serię „okrągłych stołów” na temat stanu i perspektyw rozwoju sfery naukowej na Ukrainie. Przygotowaliśmy specjalny apel do Prezydenta, do Premiera, do Rady Najwyższej. Wyników brak, z wyjątkiem niewielkiego zebrania u Kinacha, które zakończyło się rezolucją typu radzieckiego, kiedy nie ma odpowiedzialności osobistej i nikt nic nie robi. Od tamtej pory Ihor Rafaiłowycz i ja staramy się dostać do Prezydenta, ale nie przyjmują nas wysocy urzędnicy. Przygotowaliśmy list otwarty do Juszczenki w sprawie reformowania zarządzania zabezpieczeniem finansowym oraz zwiększenia efektywności sfery naukowo-technologicznej na Ukrainie. Ostatnio wokół tego toczy się ożywiona dyskusja w mediach, środowisku naukowym oraz na szczeblu władzy wykonawczej. W celu włączenia społeczności naukowej do dyskusji zorganizowaliśmy projekt „Nauce — inicjatywę społeczną”. Już dziś można udzielić konkretnej odpowiedzi na pytanie: co można i należy zrobić dla odnowienia potencjału naukowo-technicznego Ukrainy. Dziś w przeważającej większości kierunków nauki i techniki, zwłaszcza gdy mowa o badaniach eksperymentalnych lub opracowaniach, Ukraina zaczęła wyraźnie odstawać od rozwiniętych krajów świata. Aby przełamać tę negatywną tendencję, konieczne jest wypracowanie nowej polityki państwowej, u podstaw której musi leżeć uwaga dla kreatywnej osoby — uczonego, konstruktora czy technologa. W tym celu należy wprowadzić politykę maksymalnego dostępu i otwartości zasobów informacyjnych nauki światowej i krajowej (bazy danych, Internet itp.), mobilności intelektualnej (staże młodych uczonych w wiodących instytucjach Ukrainy i świata, praca znanych światowych naukowców na Ukrainie na podstawie kontraktów, powrót ukraińskich uczonych, którzy wyjechali za granicę), wysokich standardów wyższego wykształcenia na Ukrainie, tworzenie tak zwanych uniwersytetów badawczych, odrodzenie edukacji w dziedzinie matematyki i nauk przyrodniczych, popularyzacja wiedzy, praca z mediami, wzmocnienie związków nauki z produkcją, tworzenie sprzyjających warunków dla rozwoju innowacyjnego i przyciągania inwestycji (przede wszystkim dla małych firm naukowo-technologicznych), opracowanie kryteriów oceny pracy i personalnego doboru elity naukowo-technologicznej z wykorzystaniem doświadczeń światowych. Na Ukrainie pozostała jeszcze populacja wysokoprofesjonalnych i patriotycznych naukowców. Jeśli nie zostaną podjęte niezwłoczne środki, populacja ta zmniejszy się do krytycznego poziomu, po którym następują nieodwracalne zmiany”. Wiktor WOWK, główny konsultant frakcji UNP w Radzie Najwyższej: „…Po Pomarańczowej rewolucji „pragmatyczne” otoczenie nowego Prezydenta, będące w przeważającej mierze nosicielem bizantyjskiej kultury politycznej, nie potrzebowało już usług partii ideologicznych. Szybko odsunęli wczorajszych partnerów, a obecnie konkurentów, w celu dominacji w ukraińskim procesie politycznym. To właśnie ta kultura polityczna intryg, walki o dostęp do najwyższego władcy, zdaje się dominować w procesie formowania nowej władzy, rodzi wątpliwości w społeczeństwie co do uczciwości i otwartości tego procesu… Dziś realnym dysponentem marki narodowych demokratów w oczach społeczeństwa stał się Prezydent, którego otoczenie próbuje zawłaszczyć i uzurpować ten popularny wśród wielu wyborców wizerunek. Jest to największe wyzwanie dla demokracji narodowej w całej jej najnowszej historii w ciągu ostatnich 15—20 lat. Po Pomarańczowej rewolucji konkurencja o ukraińską perspektywę ma nową, dodatkową płaszczyznę: między umownymi ukraińskimi bizantyjczykami a Europejczykami. Publicznym przejawem nieuchronności napięcia politycznego między nimi stały się zasadnicze różnice zdań co do stworzenia tak zwanej „jednej partii” oraz strategii udziału w wyborach parlamentarnych. Rozważmy to na przykładzie dyskusji na ten temat między Ukraińską Partią Ludową a „Ludowym Związkiem Nasza Ukraina” w trzech aspektach. Pierwszy — aspekt ideologiczno-partyjny. UNP uważa, że w niszy prawocentrowej należy zachować narodowo-demokratyczną patriotyczną siłę polityczną… W planie ogólnym UNP uważa, że należy formować pełnostrukturalny system polityczny Ukrainy typu europejskiego z potężnymi partiami trzech głównych nurtów ideologicznych, a mianowicie patriotyczno-konserwatywnego (czyli eurokonserwatyści — UNP pretenduje do tej niszy), liberalnego i socjaldemokratycznego. Natomiast „Ludowy Związek” realizuje bizantyjską filozofię soborowości, co w sferze politycznej oznacza zasadniczą pozaideologiczność, tak zwaną „ogólnonarodową ideologię”, a także stawia na charyzmę lidera, faktycznie cara, Mesjasza, namiestnika Bożego na ziemi. Stawia także na nieprzejrzyste kierowanie masami partyjnymi przez wąskie otoczenie lidera, jego współpracowników, książąt lub apostołów. Drugi aspekt — organizacyjno-partyjny. UNP jest przekonana, że konsolidacja sił partyjnych musi odbywać się drogą demokratycznej budowy partii od dołu poprzez łączenie istniejących struktur partyjnych i w ten sposób dojść do jasnej ideologii oraz liderów zjednoczonej partii. „Ludowy Związek” ogłasza, że jedna partia — to partia Majdanu, która formuje się poprzez indywidualne wstępowanie i rozwiązanie istniejących partii. Wynikiem takiego podejścia jest niedemokratyczny proces tworzenia odgórnie partii bez podstawy ideologicznej, formowanej pod wizerunek lidera. Stworzenie „Ludowego Związku” — to wyraźnie bizantyjski projekt polityczny. Jednym z celów takiego podejścia jest likwidacja ustrukturyzowanych partii politycznych jako konkurentów o elektorat narodowo-demokratyczny. Trzeci — aspekt koalicyjno-wyborczy. UNP wychodzi z potrzeby przedwyborczej lub parlamentarnej koalicji samowystarczalnych sił politycznych, reprezentujących ideologicznie bliskie interesy społeczne i wartości. Odpowiada to europejskiej tradycji politycznej. Natomiast „Nasza Ukraina” proponuje sojusz trzech charyzm — Juszczenko, Tymoszenko, Łytwyn. Przeniesienie procesu politycznego, w szczególności przedwyborczego, z płaszczyzny uzgadniania ideologicznych stanowisk politycznych na płaszczyznę osobistych ustaleń charyzmatycznych liderów, a także skłonność do intryg i bezpryncypialnych układów, są właściwe właśnie bizantyjskiej kulturze politycznej… W tej sytuacji „przekaz” UNP dla społeczeństwa jest następujący: UNP będzie walczyć o europejskiego Prezydenta Juszczenkę i krytykować przejawy bizantyjskiego wpływu jego otoczenia, które może próbować przekształcić Prezydenta w ukraińskiego cara. Tak samo partia będzie sprzyjać europeizacji działalności rządu, parlamentu, władzy sądowniczej oraz w relacjach między nimi. Tym samym UNP będzie pomagać Prezydentowi Juszczence zrealizować jego program wyborczy, a także jego marzenie o wprowadzeniu Ukrainy do Unii Europejskiej”. Wiktor SZYYSZKIN, były prokurator generalny Ukrainy, kandydat na sędziego Sądu Konstytucyjnego Ukrainy: „Ukraina z punktu widzenia zadań prawnych i perspektyw jest jednym z przodujących krajów tego, co umownie nazwano WNP. Od 1997 do 2004 r. Ukraina jako pierwsza wydała Encyklopedię Prawniczą w 6 tomach. Rosja zaplanowała tylko 2 tomy. Chyba byłem jedynym z opozycji, który został dopuszczony do pisania artykułów (w sumie — ponad 20) do encyklopedii. Jeden z artykułów nosi tytuł „Sądy rabinackie”, a takiego pojęcia w literaturze prawniczej jeszcze nie było. Opracowawszy mnóstwo literatury z zakresu prawa żydowskiego, doszedłem do tego, co stało się podstawą dla zachowania żydostwa po dwóch tysiącach lat wygnania. Wyprowadzono 3 składniki: Tora, język, sądy. Sądy Żydzi uważali za podstawę państwowości i zachowania narodu… Czy nowe, rzekomo narodowe kierownictwo państwem jest gotowe budować ukraińskie państwo narodowe właśnie w oparciu o takie trzy cechy? Problem w tym, że mentalność pozostała stara, nie ma nowych ludzi, którzy budowaliby państwo ukraińskie. Wszyscy uczestnicy naszej Pomarańczowej Rewolucji mówili, że będą budować państwo, wychodząc z pierwszego artykułu Konstytucji — demokratyczne, praworządne, socjalne. Państwo prawa to przestrzeganie prawa pozytywnego, formalnych norm ustawy i ducha prawa. Czy wielu ludzi w rządzie Juszczenki—Tymoszenko przestrzega prawa choćby w kwestii złożenia mandatów poselskich? Mało tego, Tomenko oświadcza, że trzeba znaleźć kompromis, że nie jest to straszne z punktu widzenia celowości. Ależ, panowie, „celowość” już przerabialiśmy w 1917, 1921, 1937 i innych latach. W państwie prawa istnieje tylko rozumienie prawne. Następna sprawa — tak zwane dekrety Prezydenta nie do druku, które wywołały oburzenie środowisk politycznych i prawniczych. Istnieje ustawa o tajemnicy państwowej, gdzie jasno określono podstawy nadawania oficjalnym dokumentom statusu „tajne” czy „ściśle tajne”. Innego nie ma: ani do użytku służbowego, ani wewnętrznego. Przecież zebraliście się, by budować państwo prawa. Tak samo musi istnieć wyraźne rozgraniczenie kompetencji Prezydenta, rządu, władzy sądowniczej, prokuratury, organów ścigania. Politycy nie mają prawa komentować i ingerować w sprawy prokuratury, sądu czy MSW, jak to robi się dzisiaj na każdym kroku. Jeszcze za moich czasów studenckich we Francji zatrzymano obywatelkę Związku Radzieckiego i obywatela Francji, którzy na zlecenie KGB wykradli schematy rakiety. Kiedy radzieccy dziennikarze zapytali Prezydenta Francji o tę sprawę, odpowiedział: „Nie jestem kompetentny w tej kwestii, proszę zwracać się do ministra sprawiedliwości”. Czy przez 100 dni przygotowaliśmy komisję prawną przy Prezydencie, czy przygotowaliśmy doktrynalne kierunki rozwoju systemu prawnego Ukrainy? Nie. Historia, zwłaszcza po reżimie Kuczmy, nie dała nam czasu na rozkręcanie się. Musimy pomóc rządowi, dać mu, jeśli trzeba, pewne drogowskazy”. Właśnie takim analityczno-futurystycznym „okrągłym stołem” zakończyła swój przełomowy VII zjazd „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki wspólnie z Kongresem Ukraińskiej Inteligencji oraz Narodowym Związkiem Pisarzy Ukrainy. Znani uczeni, politycy i działacze kultury, w szczególności Mykoła Żułynski, Jurij Illenko, Jarosław Jackiw, Iwan Zajeć, Wiktor Wowk, Heorhij Filipczuk, Serhij Trymbacz, Ihor Juchnowski i inni, dokonali pewnego przeglądu osiągnięć i błędów nowej władzy w sferze kultury (na przykład w kwestii polityki językowej, przemysłu filmowego itp.), nauki, oświaty, przestrzeni medialnej, wreszcie polityki. Jednoznacznie pozytywne procesy demokratyzacji kraju zachodzą równolegle z nowymi „cieniowymi” schematami, populizmem, orientacją nie na pełnostrukturalną tradycję europejską, a na osobiste porozumienia charyzmatycznych liderów… O tym i o innym mówiono tutaj.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Zdjęcie G. Oborskiej Mykoła Żułynski, deputowany ludowy Rady Najwyższej, akademik ANU: „100 dni to dość solidny termin, który pozwala opinii publicznej dowiedzieć się, jakie priorytety wyznaczył Prezydent i rząd, jak zaczynają je realizować. Pamiętam swoją pracę w rządzie Wiktora Juszczenki, pamiętam program działalności rządu Juszczenki „Reformy dla przyszłości”, obliczony na 5 lat, ale nie dano nam popracować nawet pełnych 1,5 roku. Wyznaczono priorytety i bez wątpienia wśród nich wartości humanistyczne. Rząd przekazał wówczas pod rozpatrzenie Radzie Najwyższej projekt ustawy „O rozwoju i stosowaniu języków w Ukrainie”, który w pełni odpowiadał artykułowi 10 Konstytucji Ukrainy, czyli realizowana była norma o tym, że językiem państwowym jest język ukraiński. Rząd przygotował również Koncepcję rozwoju sfery humanistycznej w Ukrainie. Pracowało nad nią wielu uczonych, w tym Akademia Nauk, a niemal najważniejszym był rozdział „Ideologia budowy państwa” oraz wypisane priorytety: język ukraiński, kultura ukraińska itd. Jednak tej Koncepcji Prezydent Kuczma nie zatwierdził i dziś nikt o niej nie wspomina. Dlaczego więc rząd dziś nie wysuwa podstawowego i najważniejszego problemu, który rażąco uwidocznił się podczas wyborów prezydenckich — to problem konsolidacji ukraińskiego społeczeństwa, stworzenia tej ideologii, która jednoczyłaby, konsolidowała cały etnos Ukrainy? Ta Koncepcja już, jak mówiłem, istnieje, ale nie jest wykorzystywana. Ważnym czynnikiem konsolidującym występuje język ukraiński jako język państwowy, ale do dziś rząd nie przedłożył pod rozpatrzenie Rady Najwyższej ustawy o języku ukraińskim jako języku państwowym czy tej samej ustawy, którą przygotowaliśmy jeszcze za rządów Juszczenki. Prezydent chce zachować wartości historyczno-narodowe. Popieram ideę artystycznego „Arsenału”, która narodziła się w rządzie Juszczenki w 2001 roku. Jednak z jakiegoś powodu Sekretariat Prezydenta proponuje przede wszystkim opracowanie środków ochrony języka rosyjskiego, chociaż jeszcze nie przyjęto podstawowej ustawy o języku państwowym. Nie mogę pominąć problemu ukraińskiej pisowni. Została stworzona narodowa komisja ds. ukraińskiej pisowni, której przewodniczyłem. Wykonaliśmy kolosalną pracę. Jeszcze w 1991 roku na kongresie Międzynarodowego Stowarzyszenia Ukrainistów postawiono pytanie, że dla wszystkich Ukraińców świata powinna istnieć jednolita pisownia. Po ogromnej pracy w 2001 r. po raz pierwszy poddaliśmy pod dyskusję szerokiej opinii publicznej możliwe zmiany w nowej redakcji pisowni. I wtedy ruszyły całe delegacje deputowanych ludowych i innych, którzy zaczęli mówić o reformowaniu języka, nie rozumiejąc, że nikt języka nie reformuje, a chodzi o niezbędne zmiany w pisowni, gdyż polityka sztucznego zbliżania języków wyrządziła wiele szkód. Kwestie językowe zostały upolitycznione, a Kuczma wstrzymał pracę nad pisownią, zlikwidowano komisję, usunięto znanych specjalistów — Ponomariwa, Buriaczka, Koptiłowa itd. — ponieważ stali na pryncypialnych stanowiskach. A dziś słyszę na briefingu od wicepremiera Tomenki, że niecelowe jest posiadanie przy Gabinecie Ministrów Narodowej Komisji ds. pisowni, że nie trzeba wprowadzać starych ukraińskich słów. Dziwnie to wszystko brzmi, nie po państwowemu. Powinna istnieć stale działająca komisja, która ma śledzić życie języka ukraińskiego, który przez wieki był tłamszony, deformowany w wyniku sztucznych zmian w pisowni. Uważam, że musimy zmuszać naszą ukraińską władzę do robienia tego, co jest zobowiązana robić w interesie narodu ukraińskiego. To swoisty Majdan, który kontynuujemy. Dopóki nie dopniemy swego, by w naszej telewizji i radiu byli nasi duchowi liderzy i autorytety spośród inteligencji naukowo-technicznej i humanistycznej, którzy mogliby się do nas zwracać. Musimy stworzyć kult elity narodowej. W przeciwnym razie o żadnej telewizji publicznej nie może być mowy”. Zdjęcie G. Oborskiej Witalij Ablicow, dziennikarz: „W programie działalności Gabinetu Ministrów „Naprzód do ludzi” w pierwszym rozdziale „Wiara” znajduje się podrozdział „Polityka informacyjna”, którym określono działalność rządu Tymoszenko wobec krajowych mass mediów. Autor tego rozdziału należy do typowych zwolenników ingerencji państwa w działalność mediów, co jest niedopuszczalne zgodnie z europejskimi zasadami. Najwyraźniej autorem jest obecny wicepremier Mykoła Tomenko, historyk z wykształcenia, bez doświadczenia w praktycznej pracy w mediach. Większość obecnych nominacji kadrowych w branży informacyjnej dokonano według zasady rewolucyjnej celowości. Ale wróćmy do zadań obecnego rządu. Po pierwsze — wejście Ukrainy do światowego systemu informacyjnego. Ukraina do tej pory nie przystąpiła do Europejskiej konwencji o telewizji ponadgranicznej. Udział w konwencji czym jest pożyteczny dla Ukrainy? Dawałby on możliwość strukturom europejskim prowadzenia monitoringu działalności na terytorium Ukrainy zagranicznych mediów elektronicznych, przede wszystkim chodzi o rosyjskie. Po drugie — zacofanie Ukrainy w wykorzystaniu technologii satelitarnych i cyfrowych nie pozwala mówić o naszej obecności w światowej przestrzeni informacyjnej. Raportowanie pana Czyża w parlamencie o rozpowszechnianiu ukraińskich programów telewizyjnych i radiowych aż w 82 krajach świata należy najwyraźniej odbierać jako humor lub optymistyczną ironię, ponieważ w żadnym kraju nie ma stacji naziemnych do odbioru naszych programów telewizyjnych i radiowych. Jeśli chodzi o rozpowszechnianie sieci internetowej, to mowa o nieznacznej liczbie odbiorców. Co do państwowej spółki „Światowa służba ukraińskiej telewizji i radiofonii”, to jest to raczej próba pióra, a nie fachowe podejście do rozwiązania problemu o wadze państwowej. Głównym hamulcem wyjścia Ukrainy w światową przestrzeń informacyjną jest brak wielkoskalowych podejść do tej kwestii. Na przykład obecnie rozstrzyga się kwestia wyjścia wspomnianej „Światowej służby” na satelitę „Eutelsat”. Cała ta gra zmniejszy potencjał odbioru naszych programów o połowę. Ukraina jest członkiem międzynarodowej organizacji „Intersputnik” i ta organizacja gwarantuje nam rozpowszechnianie sygnału na całym kontynencie euroazjatyckim — Rosja, Chiny, kraje Azji Środkowej (kilkumiliardowa widownia). Co więcej, usługi „Intersputnika” są dwukrotnie tańsze. Jednak wybierają „Eutelsat”. Jaki jest cel ukraińskich programów telewizyjnych i radiowych na świecie? Oczywiście informowanie o Ukrainie, łączność z diasporą. Ale drugi, bardziej pożyteczny — to przygotowanie informacyjne konsumentów ukraińskich towarów. Jeśli populacja Europy wynosi 800 milionów, to populacja samych Chin — 1,5 mld osób, w Rosji jest 20 milionów etnicznych Ukraińców. Aktualną kwestią jest uruchomienie własnego satelity, przecież jesteśmy państwem kosmicznym. Nowa sytuacja polityczna pozwala prognozować zaostrzenie wojen informacyjnych, w szczególności ze strony Rosji… Należy zinwentaryzować unikalną sieć telekomunikacyjną — 11 tysięcy km wielostopniowych linii radioliniowych, Mikołajowski, Lwowski, Browarski ośrodki nadawcze. Mamy niedokończony 27-piętrowy telekompleks w Kijowie przy ulicy Melnykowa, który wznoszono za środki budżetowe, a obecnie z naruszeniem prawa został skomercjalizowany i jest konsumentem lwiej części krajowego rynku reklamowego”. Zdjęcie G. Oborskiej Ihor POSTOWYJ, generał porucznik, przewodniczący Sekretariatu towarzystwa „Ukraina-świat”: „W budownictwie Sił Zbrojnych Ukrainy od ponad 10 lat mówi się o reformie, której w rzeczywistości jeszcze nie było. Dzisiaj SZU buduje się według tych samych zasad, które obowiązywały w Związku Radzieckim. Zasady te powinny być sformułowane w Doktrynie, którą przyjmuje Prezydent oraz bezpośrednie kierownictwo SZU. Do tej pory zasady te nie zostały sformułowane. Przez 14 lat ogłasza się reformę, ale wszystko sprowadza się do zmiany struktury etatowej. W końcu w zeszłym roku wydano Strategiczny biuletyn obronny na okres do 2015 roku. Publikacja ta została przedstawiona do rozpatrzenia opinii publicznej, wprawdzie nie wypracowano mechanizmu uwzględniania opinii publicznej. Resort wojskowy położył ten biuletyn u podstaw wszystkich planów, zadań i konkretnych działań w SZU. W rezultacie mamy znaczną redukcję Sił Zbrojnych bez żadnego uzasadnienia. Takie mechaniczne cięcia niosą tylko negatywne skutki: znaczne obniżenie zdolności bojowej, rodzenie problemów psychologicznych i społecznych wśród wojskowych. Redukcja wojska powinna być logicznie określana zadaniami reformy, zadaniami, które stoją przed SZU. Nie zmienia się żadna zasada organizacji wojskowej państwa. Dzisiaj proponuje się redukcję SZU do 2015 r. do 90—100 tysięcy osób. Skąd taka liczba? Przecież nie jest ona logicznie wyliczona, nie jest uzasadniona. Gotowość bojowa tego wojska określa się zdolnością najbardziej zdolnego do walki pododdziału do działań wojennych i obrony po 30 dniach od ogłoszenia sytuacji nadzwyczajnej. Główne siły i siły wsparcia przygotowują się w ciągu 90—180 dni. Ale przecież przeciwnik nigdy nie czeka, aż ktoś się przygotuje. To jakieś novum w sztuce wojennej. Spójrzmy na Siły Lądowe, które mają stanowić 44 % ogólnej liczebności SZU. Ta książka przewiduje, że w 2015 r. będą to trzy korpusy: 22 % na zabezpieczenie i pozostaje 11—12 tysięcy żołnierzy. Radziecka dywizja zmotoryzowana liczyła 12—13 tysięcy osób. Jakie więc państwo budujemy? To samo dzieje się w innych wojskach. I to w przededniu wycofania Floty Czarnomorskiej z Sewastopola. Podsumowaniem reform staje się to, że dowództwo SZU rozrasta się, a szeregowych żołnierzy praktycznie nie zostaje”. Zdjęcie H. Oborskiej. Jurij ILLENKO, reżyser filmowy: „Ile „przekazów” przeszło do nas od władzy przez te 100 dni, że trudno ułożyć jasny system. 100 dni powtarzamy sformułowanie „Pomarańczowa rewolucja”. Kiedyś ktoś się przestraszył i żeby nie nazwać wydarzeń prawdziwym imieniem, wymyślił ten eufemizm. Tak, pomarańczowe szaliki i inną symbolikę przygotowywano wcześniej, ale czy rewolucja była Pomarańczowa? Myślę, że była narodowa pod każdym względem. I to jest najważniejsze, a my po cichu pogodziliśmy się z tym, że rewolucja jest Pomarańczowa. Odbywa się zjazd partii władzy, bardzo potężnej struktury, która zebrała w sobie działaczy, których prawie niemożliwe jest połączyć. Ich główny „przekaz” — nie mamy ideologii, ideologia nie jest nam potrzebna, to znaczy ideologia jest, ale latentna, ukryta. Co zrobiła najpierw ta władza? Sprywatyzowała Prezydenta! A Prezydenta, między innymi, postawiła Rewolucja Narodowa, Majdan. I Prezydent właśnie na Majdanie wygłaszał przemówienie inauguracyjne. Dzisiaj żyjemy niby w podwójnym świecie: widzimy niby dwie polityki, dwie gospodarki, dwa prawa. Jedną gospodarkę zobaczymy na ulicy w mercedesach, luksusach, leksusach i ona świadczy o mnóstwie pieniędzy w kraju. Ale to gospodarka cienia. Z drugiej strony widzimy zupełnie skromną gospodarkę i część humanitarną pod kierownictwem Julii Tymoszenko. Polityka cienia, kultura cienia. Musimy wypełnić testament Rewolucji Narodowej. Wszystkie siły narodowe muszą zjednoczyć się w jedną potężną siłę, aby dwa państwa cienia zniknęły i stała się jedna Ukraina. Tę pionową strukturę, która powstała w sferze kultury — Mykoła Tomenko, Oksana Biłozir i niżej — oceniam jako katastrofę kulturologiczną. Na przesłuchaniach o kulturze w Radzie Najwyższej wystarczyło wyjść Krymskiemu, żeby wszystko stało się zrozumiałe: kto i jak rozumie kulturę w naszym kraju. Jeśli rozumieć kulturę jak Tomenko i Biłozir, to jest to pewna „popowa” otoczka, mulage”. Serhij TRYMBYCZ, krytyk filmowy: „Nasze kino jest w cieniu. Sami filmowcy nie wiedzą, ile mamy filmów. Ale ono jest i będzie. Przez 10 lat nakręcono około 400 filmów. My ich nie widzimy. Dzisiaj państwowa polityka kulturalna jest w cieniu, artyści i wszystkie zainteresowane strony nie wiedzą, co i po co robi minister, wszystko dzieje się kuluarowo. Obecnie rozgrywane są różne scenariusze rozwoju przemysłu filmowego i kultury filmowej, ale z reguły o kulturze filmowej właśnie nie ma mowy. Jednym z możliwych, nie do przyjęcia, moim zdaniem, scenariuszy jest stworzenie nowoczesnego przemysłu filmowego z brakiem sztuki narodowej. Ja 2 lata temu byłem w Brytanii w studiu „London films”. Błyskotliwa technika, ale to fabryka, która wykonuje zamówienia amerykańskiego przemysłu filmowego, tam nie ma brytyjskich filmów. Chcemy takiego przemysłu? Mówią otwarcie, że studio filmowe Dowżenki trzeba sprzedać i zbudować nowe, albo przekształcić w kompleks memorialny, a na południowym brzegu Krymu wybudować ukraiński Hollywood. Dzisiaj myślą tylko o technologii i o komercji. Zysk to bóg naszej młodej biurokracji. Niedawno wicepremier oświadczył, że idealny model w Rosji to robienie telewizyjnego „mydła” i inwestowanie tych pieniędzy w resztę potrzeb. Gdybyśmy nie mieli kina, ale ja jako historyk kina mówię, że mamy jedną z najbłyskotliwszych kinematografii świata. Możliwe, że mamy najbardziej genialną szkołę operatorów w ogóle, wspaniałe szkoły reżyserskie i aktorskie. Dlaczego to wszystko trzeba przekreślić i złożyć w ofierze komercji? Śpieszymy się do WTO, ale to wymaga od nas tego, że państwo odmawia finansowania kina. Dzisiaj, kiedy nie stworzono warunków dla systemu producenckiego, oznacza to, że będziemy niszczyć to, co jest”. Mychajło HORYŃ, przewodniczący UKWR: „Nasze kierownictwo musi wesprzeć ukraińską diasporę. W Rosji od Kamczatki do Władywostoku nie ma ani jednej ukraińskiej szkoły, ani jednego teatru i innych placówek kulturalnych. Nasze społeczności nie mogą żyć w takich warunkach… 22 sierpnia tego roku odbędzie się Światowe Forum Ukraińców. Ostatnim razem przygotowywaliśmy się do niego rok. Zostały 4 miesiące, a my nie mamy ani zatwierdzonego składu komitetu organizacyjnego, ani zgody Prezydenta na przewodniczenie Forum, jak to było w zeszłym roku. Miałem 3 spotkania z panem Tomenką, ale pociąg z miejsca nie ruszył. W ten sposób możemy zawalić bardzo ważne wydarzenie z konsolidacji światowego ukraiństwa od Australii do Syberii”. Heorhij FILIPCZUK, akademik APN Ukrainy: “I Sorbońska, i Praska, i Berlińska, i Bolońska konwencje stawiają przed edukacją, oprócz ogólnych celów, narodowe priorytety dla rozwoju każdej edukacji narodowej. U nas we wszystkich dokumentach pomija się komponent narodowy i idziemy do Europy bez swojego narodowego dorobku intelektualnego. Nie boję się ministra edukacji, ale boję się edukacji ministra. Mówię o całej strukturze, gdzie filozofia swoich ludzi jest na poziomie rektorów uczelni wyższych, na poziomie wielu stanowisk, włącznie z centralnymi urzędami. Reformując edukację, tracimy wartości narodowe. Nic nie osiągniemy ani 12-letnią, ani 14-letnią szkołą, kiedy praktycznie zniszczyliśmy system edukacji przedszkolnej, mimo że funkcjonuje tam 15 tysięcy placówek. Na wsi pozostało mniej niż 170 tysięcy dzieci, które są wychowywane… Uczelnie wyższe trzeba redukować, ale te, które nie mają szkoły naukowej, bazy eksperymentalno-naukowej, kadry profesorsko-wykładowczej. Ale kiedy wszystkie państwa doprowadzają poziom ludzi z wyższym wykształceniem do 60% populacji, to my chcemy zatrzymać się na poziomie 20 i powiedzieć, że wystarczy. Nie trzeba niszczyć akademii. U nas edukacja uczelniana to nie Cambridge, nie Oxford, nie Harvard. U nas nie ma nauki uczelnianej. I zanim zaczniemy modernizować naukę akademicką, trzeba rozwiązać kwestię nauki uczelnianej. Ołeksandr SOŁONEC

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

NASI ZA GRANICĄ WYSTĄPIENIE NA VII ZJEŹDZIE

Pewnego razu w jednej z audycji radiowych „Dzwony Proświty”, którą prowadzi profesor Ołeksandr Konoweć, w opowieści o naszym centrum wydawniczym „Proświta” oraz problemach współczesnego wydawnictwa książkowego, na pytanie prowadzącego — co więc zrobić, aby ukraińska książka miała wszelkie warunki do normalnego funkcjonowania, jako gość audycji odpowiedziałem żartobliwie: „Wyobrażam sobie taką wirtualną sytuację — zaczyna się posiedzenie Gabinetu Ministrów i przed rozpatrzeniem spraw porządku dziennego Premier informuje obecnych o tym, jaką ukraińską książkę niedawno przeczytał i jakie wywarła na nim wrażenie. A dalej wszyscy członkowie Gabinetu Ministrów wymieniają się swoimi przemyśleniami czy emocjami na temat przeczytanej lektury”. Ta audycja została nagrana we wrześniu ubiegłego roku. W radiu została wyemitowana. Oczywiście, że coś podobnego z ówczesnym rządem było niemożliwe do wyobrażenia. A z obecnym? W rządzie J. W. Tymoszenko pokładamy oczywiście wielkie nadzieje. Jednak widzimy, że na rozwiązywanie kwestii kultury i oświaty katastrofalnie brakuje jej czasu. O tym zresztą przyznała się sama w szerokoformatowym wywiadzie w ostatnim numerze gazety „Dzerkało tyżnia”. W rozdziale „O kulturze”, najkrótszym, najbardziej lakonicznym, obejmującym zaledwie dwa pytania, Julia Wołodymyriwna odpowiedziała jasno: „Jeśli chodzi o kulturę, mamy podział pracy — tą sferą zajmuje się osobiście Wiktor Andrijowycz”. Prawda, aby nie wycofywać się całkowicie z tej ważnej sfery społecznej, powiedziała, że „dzisiaj w tej dziedzinie działamy raczej sytuacyjnie niż strategicznie”. Sytuacyjnie przez wszystkie lata niepodległości rozwijało się ukraińskie wydawnictwo książkowe, nadszedł czas, aby wypracować strategię jego rozwoju. Istnieje wiele koncepcji, preferencji dotyczących jego poprawy i wszystkie one są słuszne, ale niestety ani każda z osobna, ani wszystkie razem nie są w stanie rozwiązać ogólnego problemu przetrwania i rozwoju ukraińskiej książki. W tym przekonaniu nie jestem sam. W swoim artykule „Jak urządzić świat książkowy” (ten sam numer „Dzerkała tyżnia”) prezes Forum Wydawców Ołeksandra Kowal zauważa: „Kłębowisko problemów, które nie dają żyć ukraińskiej książce, jest bardzo splątane, ich lista jest daleka od kompletności i zabierając się za rozwiązanie jednej, nie tylko go nie rozplączemy, ale możemy stworzyć mnóstwo nowych. Rozwiązywać, jak przystało w rewolucjach, trzeba od razu wszystkie, chociaż nie jednocześnie”. Osobiście mnie, jako wydawcy z wieloletnim doświadczeniem, kierownikowi CW „Proświta”, któremu lada dzień mija 10 lat, który ma znaczące osiągnięcia, w szczególności za ubiegły rok pięć dyplomów na wystawach-targach książki, grand prix na Forum Wydawców we Lwowie, więc osobiście mnie, powtarzam, będzie przykro i boleśnie, jeśli zobaczę w drukarniach luksusowe folianty na wzór rodzinnych albumów naszych najwyższych urzędników, jak to było w zeszłym roku, a na te wydania niekiedy kierowano środki z budżetu państwa. Rozczaruję się również władzą w terenie, jeśli pojawią się informatory w rodzaju „Kto jest kim na Ukrainie” (taka a taka obwód) z nieodzownymi fotoreprodukcjami i malowniczymi biografiami miejscowych dygnitarzy, właścicieli wielkich przedsiębiorstw, czyli gospodarzy regionu itp. Spośród kilku przyczyn sytuacji kryzysowej w ukraińskim wydawnictwie książkowym, a mianowicie: 1) brak lub niewystarczalność wsparcia państwowego dla wydawnictwa książkowego; 2) zalew tanich rosyjskich książek; 3) zniszczenie państwowej sieci księgarskiej; 4) brak zabezpieczenia informacyjnego rynku książki; wymienia się jeszcze taką: 5) niewystarczające funkcjonowanie języka ukraińskiego w społeczeństwie. Szanowni proświcianie! Czyż nie ta przyczyna jest podstawowa i decydująca dla niskiego poziomu wydawania i rozpowszechniania ukraińskojęzycznej produkcji książkowej? Nasz język potrzebuje nie tylko ochrony. Aby dobrze się nim posługiwać, trzeba dużo czytać wartościowej, solidnej literatury pięknej, naukowo-popularnej, encyklopedycznej. Do tego niezbędne jest posiadanie wyrobionego dobrego smaku artystycznego, a także nastawienie na zastosowanie. Pozostaje nieznany dalszy los książek, które zostały wydane za środki państwowe jako „społecznie znaczące”. Osiadają one w magazynach, a czy docierają do konkretnych miejsc przeznaczenia — nie wiadomo.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

UKRAINA — POLSKA — TAK!

W kwietniu 2005 roku w życiu organizacji młodzieżowych Ukrainy i Polski nastąpiło znamienne wydarzenie. W polskim mieście Łodzi Ogólnoukraińska młodzieżowa organizacja społeczna „Młoda Proświta” oraz Komenda Chorągwi Łódzkiej Związku Harcerstwa Polskiego im. A. Kamińskiego podpisały umowę o współpracy. Współpraca między polskimi harcerzami a młodymi proświatianami rozpoczęła się w lipcu ubiegłego roku na międzynarodowym młodzieżowym obozie „Pamięć bez granic”. Polska i ukraińska młodzież wspólnymi siłami odnowiły cmentarz internowanych żołnierzy Ukraińskiej Armii Ludowej Symona Petlury. Już w sierpniu proświatiańska młodzież wzięła udział w odnawianiu mogił żołnierzy marszałka Polski Józefa Piłsudskiego w powiecie manewickim obwodu wołyńskiego. Obecnie, gdy ogłoszono Rok Ukrainy w Polsce, takie projekty są szczególnie aktualne. Właśnie to postanowili omówić uczestnicy Pierwszej Międzynarodowej Konferencji „Dialog edukacyjny”, która odbywała się w kolegium pedagogicznym miasta Zgierz. W dialogu zaproszono nauczycieli województwa łódzkiego w Polsce, obwodów wołyńskiego i kijowskiego na Ukrainie, przedstawicieli Narodowej Organizacji Skautowej Ukrainy „Plast” na Wołyniu, a także kierownictwo Wszechukraińskiej Młodzieżowej Organizacji Społecznej „Młoda Proświta”. Nauczyciele wymienili się doświadczeniami pracy, poznali podstawy europejskiego systemu edukacji, który od sześciu lat funkcjonuje w Polsce, a dopiero w ubiegłym roku zaczął być wprowadzany na Ukrainie. Lecz najważniejsze jest to, że szkoły w dwóch sąsiednich krajach podpisały szereg umów partnerskich, co pozwoli w przyszłości przyspieszyć procesy integracji europejskiej na Ukrainie i nawiązać przyjacielskie więzi między młodzieżą. Już ósmy rok z rzędu Polacy wyjeżdżają na Ukrainę, do wsi powiatów manewickiego, kowelskiego i kiwerckiego, wybierając na centrum obozowania malownicze wieś Kostiuchnówka. Młodzież oddaje cześć pamięci swoich przodków, którzy stali się ofiarami frontów I wojny światowej. W ubiegłym roku Związek Harcerstwa Polskiego (ZHP) postanowił rozszerzyć ten program na poziom międzypaństwowy i zaprosił do partnerstwa ukraińskie organizacje młodzieżowe. „Młoda Proświta” odpowiedziała na to wezwanie i zainicjowała wspólnie z harcerzami uporządkowanie mogił petlurowców na przedmieściu Kalisza Szczypiorno. Ukraińców w Polsce przyjmowano bardzo serdecznie. Główną rolę w tym procesie odegrał przewodniczący Wszechukraińskiej Młodzieżowej Organizacji Społecznej „Młoda Proświta” Witalij Mороз, który jeszcze na długo przed konferencją oczarował Polaków niepowtarzalnym brzmieniem swojej bandury. Burzliwymi owacjami na uroczystym koncercie przyjęto polską piosenkę „Hej, sokoły” w jego wykonaniu, a ostatnim „akcentem” stały się koszulki „Zbudujmy ukraińską świątynię!” w poparciu budowy cerkwi Kobzarza w Kaniowie, podarowane przez „Młodą Proświtę” harcerzom. Ważną rolę „Młodej Proświty” w dialogu podkreśliła również obecna na konferencji główna specjalistka wydziału polityki młodzieżowej Ministerstwa Ukrainy do spraw młodzieży i sportu Małgorzata Karawajewa. Spotkanie przebiegło jednym tchem, chwili pożegnania nie opisze żaden dziennikarz. Następne spotkanie – już w lipcu. Odbędzie się ono pod hasłem optymistycznym dla obu narodów: „Ukraina — Polska — tak!” z Jewhen BUKET

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

KSIĄŻKA, KTÓREJ PRAGNIESZ

wysiłków intelektualnych. Jak słusznie zauważa profesor Ołeksandra Serbenśka, dzisiaj „następuje utrata postrzegania języka jako tożsamości narodu. Dzisiaj nasz system odpornościowy wobec języka jest rozluźniony. I to nie może nie tworzyć napięcia w społeczeństwie, dyskomfortu psychicznego. Należy w końcu zastanowić się, czy jesteśmy normalnymi, pełnowartościowymi ludźmi pod względem językowym. Konstytucja twierdzi, że język ukraiński jest językiem państwowym. Ale jak metaforycznie wyraził się ktoś z mędrców, konstytucja to tylko rola, którą trzeba dobrze uprawiać, aby wydała plony. Jedni przyszli na tę niwę pracować, dokładając wysiłku rozumu i serca, inni — zaorane i zasiane deptać, niszczyć”. W swoim krótkim słowie nie chciałbym powtarzać tego, co boli, tego, co wszyscy dobrze znacie. Są problemy z produkcją książek, są problemy z ich rozpowszechnianiem, są problemy z ich czytaniem i promocją. Nie może nas nie niepokoić fakt, że na Ukrainie funkcjonuje obecnie około 300 księgarni, podczas gdy, na przykład, w Polsce — 2,5 tysiąca. W Kijowie z istniejących w czasach radzieckich 115 księgarni, które znajdowały się w mieniu komunalnym, pozostało 9. W ciągu minionego roku wszyscy wydawcy miasta solidarnie próbowali obronić sklep „Medyczna knyha”, który znajduje się na placu Lwa Tołstoja. Ponad miesiąc temu, już przy nowej władzy, o którą walczył Majdan, sklep mimo wszystko zakończył swoje istnienie. Na jego miejscu ma być lokal rozrywkowy. W ciągu ostatnich lat z inicjatywy Rady Kijowskiej z centralnych ulic Kijowa zniknęło czternaście księgarni. Dzisiaj pod zagrożeniem znalazły się ostatnie księgarnie na Chreszczatyku — „Siajwo” oraz „Znannia”. Według słów członków Ukraińskiego Stowarzyszenia Wydawców i Dystrybutorów, zagraniczni goście „Eurowizji” zapewne będą zdziwieni brakiem księgarni w centrum miasta, ponieważ w krajach europejskich sytuacja jest odwrotna. To w Kijowie. A co dopiero mówić o centrach obwodowych i rejonowych, a o osiedlach i wsiach wspominać strasznie. Jednym z priorytetowych kierunków naszej działalności na przyszłe cztery lata powinna być nasza społeczna uwaga wobec bibliotek wiejskich. Na przesłuchaniach parlamentarnych w sprawach kultury w swoim wystąpieniu deputowany ludowy Iwan Zajeć zaproponował, aby wsparcie finansowe bibliotek wiejskich było przewidziane w Budżecie Państwowym, a nie w lokalnych, jak to było dotychczas. To bardzo słuszna propozycja, myślę, że wszyscy my z wami ją popieramy, i jeśli rzeczywiście tak się stanie, będziemy brać to wykonanie pod naszą społeczną kontrolę. Należy domagać się od struktur władzy stworzenia Programu funkcjonowania placówek klubowych razem z bibliotekami. Pod te Programy muszą być wydzielane z budżetu środki. Na przykład, w obwodzie kijowskim, gdzie organizację obwodową „Proświty” mam zaszczyt kierować, w ciągu ostatnich 15 lat zamknięto 20 % bibliotek, czyli co piątą. 60 % nie jest ogrzewanych zimą. Nowa władza Kijowszczyzny, w szczególności przewodniczący Obwodowej Administracji Państwowej Je. D. Żowtiak, jest gotowy wspierać wszystkie nasze proświtańskie inicjatywy. Jak podpowiada codzienne doświadczenie życiowe, bez kontroli społeczeństwa sprawy wagi państwowej, które nas szczególnie niepokoją, mogą gdzieś zatrzymać się w swoim rozwoju, zahamować. Powiedzmy, pozostaje nieznany dalszy los książek, które wydano za środki państwowe jako „społecznie znaczące”. Osiadają one w magazynach, a czy docierają do konkretnych miejsc przeznaczenia — nie wiadomo. To samo dotyczy sprawy z dostarczaniem podręczników. Za czas, który minął po VI zjeździe „Proświty”, centrum wydawnicze „Proświta” wydało na świat 80 tytułów książek, których łączny nakład wynosi 225 000 egzemplarzy. W ciągu minionego roku mieliśmy możliwość wykonywać Plan kompleksowych działań wszechstronnego rozwoju języka ukraińskiego wspólnie z Ministerstwem Kultury i Sztuki Ukrainy. Te wydania znacie. Z braku czasu nie będę ich wyliczał. W wielu obwodach te książki już są. Do których nie dotarły, proszę kierowników obwodowych „Proświt” przyspieszyć wywóz książek z Kijowa do bibliotek obwodowych, rejonowych i wiejskich. Kto próbował zbadać sytuację na wsiach, konstatuje fakt strasznego upadku w tamtejszych bibliotekach. Z tym dalej godzić się nie można. Szanowni proświtańcy! Większość z nas pochodzi ze wsi. Musimy w jakiś sposób oddać jej swój dług, swoją daninę, aby obecna wieś mogła dawać ukraińskiemu światu nowe utalentowane dzieci. Na zakończenie chcę przedstawić kilka propozycji, wypracowanych przez wielu moich kolegów-wydawców, dotyczących poprawy współczesnego wydawnictwa książkowego. A mianowicie: 1. Zainicjować przeprowadzenie przesłuchań parlamentarnych, na których rozpatrzyć tylko problemy zapewnienia należytego rozwoju ukraińskiego wydawnictwa książkowego i funkcjonowania ukraińskiej książki. 2. Zaproponować Gabinetowi Ministrów w programie rządowym położyć nacisk na priorytetowy rozwój edukacji, nauki i kultury, osobno wydzielając rozwój wydawnictwa książkowego. 3. Stworzyć grupę roboczą, włączywszy do niej przedstawicieli „Proświty”, która uogólni istniejące problemy, przeanalizuje ustawodawstwo, zbada doświadczenia zagraniczne i opracuje program działań, który po szerokiej dyskusji społecznej ma zostać przyjęty na poziomie ustawodawczym. Wasyl KŁICZAK członek Zarządu Centralnego, dyrektor CW „Proświta” Zdjęcie Hanny OBORŚKIEJ „Konstytucja twierdzi, że język ukraiński jest językiem państwowym. Ale jak metaforycznie wyraził się ktoś z mędrców, konstytucja to tylko rola, którą trzeba dobrze uprawiać, aby wydała plony. Jedni przyszli na tę niwę pracować, dokładając wysiłku rozumu i serca, inni — zaorane i zasiane deptać, niszczyć”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

CHROŃMY DUCHOWOŚĆ NARODU Pod takim hasłem odbyła się w Domu Pisarzy Ukrainy prezentacja książki „Duchowa wielkość Ukrainy”, wydanej przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wspólnie z Ministerstwem Kultury i Sztuki Ukrainy. O tej książce i nie tylko opowiada jej redaktorka Iryna NOWYCZENKO.

OPINIA EKSPERTA Książkę prezentuje przewodniczący Towarzystwa Pawło Mowczan — Cała historia narodu ukraińskiego to historia mężnego bronienia swoich duchowych świętości. Na czym, Pana zdaniem, polegają osobliwości obecnego etapu naszej bitwy o duchowość? — Niestety, cechą charakterystyczną współczesnego światowego rozwoju cywilizacyjnego jest utrata punktów odniesienia w sferze ducha. Rozwiązłość, egoizm, kult przemocy, kult „złotego cielca”, wyśmiewanie wzniosłych ideałów — wszystko to stało się naturalnym rezultatem ignorowania wielowiekowych tradycji i norm moralnych, które były utrwalane przez najlepszych przedstawicieli każdego narodu i przekazywane z rodu do rodu, z pokolenia na pokolenie. Świat stał się zbyt pragmatyczny i ten pragmatyzm przenika dziś wszystkie sfery życia człowieka. W racjonalistycznym społeczeństwie sukces kojarzy się przede wszystkim z osiąganiem dóbr materialnych. Podsycane energią milionów ludzi dążenie do sukcesu za wszelką cenę stało się potężną, samonapędzającą się siłą, która nieustannie dyktuje zarówno styl relacji w rodzinie i zespole, jak i stosunek do własnej ziemi oraz przodków. Współczesna młodzież patrzy na nas rozumnymi, chłodnymi oczami. OPINIE CZYTELNIKÓW * * * Szanowny Czytelniku, czy zauważyłeś kiedykolwiek, że każda litera ma swoją szczególną, właściwą tylko jej, unikalną formę? Założę się: nawet jeśli wcześniej w ogóle nie przejmowałeś się takimi drobnostkami, to teraz, choćby na chwilę, cała Twoja uwaga była skupiona na każdej pojedynczej literze tego akapitu! Zatem miałeś okazję przekonać się, że każdy drobiazg Wszechświata można przedstawić tak, że niechybnie zainteresuje on Twój dociekliwy umysł. A teraz wyobraź sobie, jak ciekawie i pasjonująco można odkryć taki temat, jak „Duchowa wielkość Ukrainy”, jeśli za tę sprawę bierze się prawdziwy specjalista, który gromadzi wokół siebie zespół szczerych Ukraińców, pracujących z jednym celem — pokazać ukraińskiej i światowej społeczności, że wkład narodu ukraińskiego w rozwój światowej cywilizacji jest doprawdy nieoceniony. Przeczytawszy tę książkę, każdy Ukrainiec niechybnie będzie dumny ze swojej Ojczyzny, poczuje, jak w jego żyłach pulsuje potężny duch Trypilla, wzmocniony bujną kozacką krwią. Przeglądając strony „Duchowej wielkości Ukrainy”, dowiesz się, jak ogromną rolę odegrali Ukraińcy w światowej historii, kulturze, literaturze i nauce. ludzi nastawionych na uzyskanie całkiem konkretnych, materialnych rezultatów swojej działalności. Prawdy, bliskie i zrozumiałe naszym przodkom — o konieczności szacunku do ojca i matki, do nauczyciela, osoby starszej, o ważności duchowej służby — straciły swoją przekonującość i dziś muszą zostać na nowo wmontowane w system wartości życiowych współczesnych chłopców i dziewcząt. „Kody zniszczone i co będzie dalej?” — pyta siebie i nas wszystkich Lina Kostenko. Jest całkiem oczywiste, że musimy uwzględniać realia teraźniejszości i budować nową strategię utrwalania ideologii narodowej. I w tej strategii racjonalizm musi stać się naszym przyjacielem, a nie wrogiem. Młodzież czeka od nas więcej konstruktywności, więcej jasności, więcej zdrowego pragmatyzmu. Być romantycznym i pragmatycznym jednocześnie — zadanie trudne, ale całkowicie osiągalne. Nasze racjonalne podejście powinno polegać na głębokim uświadomieniu sobie, że bez ukraińskiej czułości, szczerości, otwartości, poetyckości odczuwania świata nie byłoby też nowoczesnych osiągnięć Ukraińców we wszystkich dziedzinach ludzkiej działalności. Pozostając sobą, stajemy się interesujący dla całego świata i otrzymujemy nowe możliwości utrwalania tych uniwersalnych wartości duchowych, które stanowią rdzeń naszej idei narodowej. — Jak powstał pomysł stworzenia zbioru? — 15 lat wykładałam język ukraiński i literaturę w kijowskich szkołach, 12 lat — biznesowy język ukraiński w Narodowym Uniwersytecie Medycznym im. O. Bohomolca. Miałam szczęście: zawód wykładowcy-filologa pozwolił mi pojąć sens filozoficzny, zrozumieć istotę swojego istnienia, miejsce i rolę w społeczeństwie, przemyśleć, a nawet przewartościować życiowo ważne problemy. Wam otworzy się cała heroiczna droga narodu ukraińskiego od samego zarania etnosu aż do czasów współczesnych. Z zainteresowaniem czytając ten zbiór, odkryjesz dla siebie tysiącletnią historię ukraińskich kurhanów, dotkniesz zagadek Trypilla, w całej gracji i sile ukaże się ukraiński bojowy hopak oraz cudowny świat ukraińskiej pisanki, a także mnóstwo innych wielkich pomników ducha Ukrainy. Niechybnie poczujesz się prawdziwym patriotą, kozakiem, „pomarańczowym” rewolucjonistą, który każdą komórką swojego ciała kocha swoją Ojczyznę i jest gotów oddać życie dla szczęścia swojego narodu! Zatem moja rada dla Ciebie: spójrz na drzewo swojego rodu aż do samych jego korzeni! Tę książkę zapamiętasz NA ZAWSZE! Anton KOROTKORUCZKO, student grupy nr 11 wydziału stomatologicznego, I rok * * * Ta książka stworzona jest po to, aby złamać stereotypy współczesnej młodzieży, która uważa, że zainteresowanie technologiami komputerowymi jest ważniejsze niż zainteresowanie przeszłością swojego narodu, tym, co najcenniejsze, najdroższe, co zostało stworzone na przestrzeni tysiącleci przez naszych przodków. „Duchowa wielkość Ukrainy” pomaga odpowiedzieć na różne pytania. Dziecięcy zespół „Zerniatko” Iryna DOBROWOLSKA, studentka 1. roku Narodowego Uniwersytetu Medycznego im. O. Bohomolca * * * Zbiór „Duchowa wielkość Ukrainy” to bardzo terminowa i długo oczekiwana praca znanych specjalistów i studentów. Daje ona uzasadnioną odpowiedź na pytanie „kim jesteśmy i skąd pochodzimy”. Okazuje się, że współczesna Ukraina kontynuuje swój rozwój od cywilizacji trypolskiej, w centrum jej dawnego terytorium obecnie się znajduje. Książka opowiada o naszej heroicznej przeszłości, o istnieniu kurhanów, których wykopaliska świadczą o wysokim poziomie rozwoju kultury, o duchowych świętościach naszych dalekich przodków. Informacje zawarte w tym zbiorze budzą w nas nadzieję na odrodzenie duchowości narodu ukraińskiego, jego kultury, lirycznej emocjonalności, męstwa, wrażliwości, szczerości, patriotyzmu oraz wielu innych cnót. Pojawi się światło w tunelu i rozkwitnie nasza ziemia od wibracji naszej melodyjnej ukraińskiej mowy. Redaktorka zbioru Iryna Nowyczenko (z prawej) różnych profesji. Wśród nich są i znani na Ukrainie ludzie, i całkiem młodzi — studenci kijowskich uniwersytetów. — Dlaczego w wydaniu zbioru dała Pani pierwszeństwo właśnie „Proświcie”? — Chcę powiedzieć, że od 1989 roku jestem członkinią Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, na początku lat 90. kierowałam komórką towarzystwa w kijowskiej szkole nr 210. Zbiór „Duchowa wielkość Ukrainy” był przez nas pomyślany przede wszystkim jako książka o charakterze oświatowym, która w przystępnej formie miała przekazać uczniom i studentom informacje o badaniach naukowych i odkryciach ostatnich lat, które rzucają światło na tajemnice pochodzenia ukraińskiego etnosu, określenie indoeuropejskiej praojczyzny itd. Korzystając z okazji, chcę podziękować Pawłowi Mychajłowyczowi Mowczanowi za wsparcie projektu, trafne uwagi w procesie pracy nad rękopisem. Mam nadzieję, że owocna współpraca autorów i redaktorów z „Proświtą” będzie trwała nadal i będzie miała swoją twórczą kontynuację. łączyć naturalne zainteresowanie człowieka i patrioty historią swojej Ojczyzny z czysto zawodowym zainteresowaniem. Przez wiele lat pracy udało się zebrać znaczną ilość materiałów, które opowiadają o pochodzeniu języka ukraińskiego i narodu, o osiągnięciach Ukraińców w różnych dziedzinach ludzkiej działalności. Stopniowo zaczęło krystalizować się zrozumienie tego ogromnego wkładu, jaki wnieśli moi rodacy w kulturowy i techniczny rozwój światowej cywilizacji. Ilość zgromadzonych informacji przerodziła się w jakościowo nowe postrzeganie roli Ukrainy w historii oraz jej duchowego rozwoju przed ludzkością. Pojawiło się pragnienie podzielenia się swoimi myślami i uczuciami z innymi. Tak powstał zamysł stworzenia książki, w której zostałyby usystematyzowane wiadomości o osiągnięciach twórczego geniuszu narodu ukraińskiego. Moimi współmyślicielami w tej sprawie zostały Tetiana Kondratenko — redaktorka konkursowo-rozrywkowej gazety dla samorozwoju dzieci „Ja sam(a)” oraz przewodnicząca Kijowskiego Miejskiego Oddziału Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Kobiet „Slawia” Ałła Nehrijenko. Są one współredaktorkami książki. Praca nad zbiorem trwała około 2 lat. Zespół autorski reprezentują ludzie w różnym wieku i Materiały przygotowała Switłana FESZCZENKO Zdjęcia H. OBORŚKOJI narodowe ideały — to jednocześnie najwyższe ogólnoludzkie ideały duchowości. Ten publicystyczny zbiór niesie bardzo ważną informację o historii naszego ukraińskiego rodowodu. Dlatego trudno nawet określić, któremu adresatowi jest on najbardziej potrzebny — nauczycielowi, uczniowi, lekarzowi, inżynierowi, chlebodawcy… Jest on potrzebny każdemu obywatelowi — patriocie swojej Ojczyzny, aby znać źródła naszego istnienia na tej ziemi, uświadomić sobie takimi, jakimi stworzyła nas pierworodna ziemia przodków, bo jesteśmy powołani, by odnawiać świat i mocno stać na fundamencie Dobra, w którego podstawę wchodzą wszystkie cnoty cywilizacji. wy, naszych czułych lirycznych pieśni, naszej miłości do wszystkich ludzi w tajemniczym Wszechświecie. Nadija i Mykoła BEDUSENKOWIE, emeryci * * * Naukowo-publicystyczny zbiór „Duchowa wielkość Ukrainy” (Kijów: Centrum Wydawnicze „Proświta”, 2004) — to długo oczekiwana popularna książka dla wszystkich, którzy interesują się historią Ukrainy, losem narodu ukraińskiego. Może ona stać się książką podręczną, w pierwszej kolejności dla uczniów szkół, pomóc im głębiej przeniknąć w tajemnice pierwotnego zarania ukraińskiego etnosu. W zbiorze skoncentrowano informacje o najciekawszych stronach życia narodu ukraińskiego, odkryto istotę idei narodowej w obrazowych wypowiedziach wielu uczonych-historyków, filozofów, socjologów, kulturoznawców, pisarzy… Trójskładnikowość jedynej całości o narodzie — Ducha, Tworzenia, Samowystarczalności — wyrażają takie rozdziały, jak „Złota więź pokoleń”, „Ród nasz piękny”, „Duchowość uratuje świat”. Autorzy, którzy powiedzieli swoje ważne, wyważone słowo o Ukrainie, to różni ludzie, ale ich myśli przecinają się w centrum wspólnego dla wszystkich uświadomienia: była, jest i będzie znacząca rola naszego narodu we wszystkich sferach ludzkiego bytu, wszak ukraińskie nacio- Ołena HAŁAJ, dziennikarka, poetka, nauczycielka języka ukraińskiego i literatury, kierowniczka kursu „Artystyczna mowa ukraińska” liceum nr 157, m. Kijów * * * Poprzez tę książkę nowa ukraińska elita, przebudzona do uświadomienia sobie swojej duchowej misji, prezentuje się jako nowa siła historyczna. Mam nadzieję, że książka przyczyni się do zmiany klimatu duchowego na lepsze, przede wszystkim w ukraińskiej szkole. Zatem w dobrą drogę! Ołena KLYMENTOWA, pedagog, kandydat nauk filologicznych

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

DOM POD FLAGĄ

Zakończenie. Pocz. w nr 17 z 2005 r. NIEUZNANI BOJOWNICY O NIEPODLEGŁOŚĆ Począwszy od 2002 roku, przedstawiciele „kuczmiowskiej” władzy, a zdarzało się, że i sam „gwarant”, niejednokrotnie ostrzegali nasze społeczeństwo przed dojrzewającymi w nim akcjami protestacyjnymi sentencją, z której wynikało, że rewolucje planują romantycy, przeprowadzają fanatycy, a z ich owoców korzystają łajdaki. Widocznie nawet nie domyślali się, w jak dwuznacznej sytuacji stawiają się tym w oczach milionów. Przecież dzisiaj nie trzeba już nikomu udowadniać, że w 1991 roku ukraińskiej państwowej niepodległości nikt by nie proklamował, gdyby w niedalekiej przeszłości nie było za nią okrutnej walki. Właśnie romantycy i fanatycy tych z góry skazanych, jak się zdawało, na porażkę zmagań narodowowyzwoleńczych dodali życiowej krzepy i siły niepodległościowej idei, zapewniając jej zwycięstwo w przyszłości. Ale z owoców rewolucji 1991 roku oni nie skorzystali. Głównie dlatego, że przyszłość, która realizowała się na oczach, wolą ówczesnych struktur władzy pistoletowo wystrzeliła w przeszłość (pamiętacie wybory, kiedy o stanowisko Prezydenta Ukrainy rywalizowali Leonid Krawczuk i niedawny więzień polityczny komuno-bolszewizmu Wiaczesław Czornowił) morderczą frazą: „Bandyci rwą się do władzy”. I elektorat zachwiał się w niepewności, elektorat uwierzył. Lecz minęło zaledwie dziesięć lat, a władzę, która zapanowała dzięki politycznemu oszustwu i naklejaniu haniebnych etykiet, ten sam elektorat nazwał bandycką. Na nikogo już nie oglądając się i nie bojąc się nikogo, w czym przekonałem się, kiedy w 2002 roku razem z deputowanym Wołyńskiej Rady Obwodowej Andrijem Turakiem i dziennikarzem Mykołą Jakymenkiem objechaliśmy, spotykając się z ludźmi w terenie, niemal połowę obwodu. Wszystko — jakby według znanej formuły: w odpowiedzi na pistoletowy strzał rozgniewana przeszłość armatnio wystrzeliła w nieprawy reżim władzy Pomarańczową rewolucją. Sprawiedliwość, zdaje się, zwyciężyła. Lecz spadkiem niesprawiedliwości od pierwszych lat postsowieckiej władzy i „kuczmiowskiego” reżimu pozostała sytuacja, w którą ci, którzy skorzystali z owoców rewolucji 1991 roku, postawili tych, których romantyzm i fanatyzm napełniały tę rewolucję siłą napędową. A głównym stopniu — uczestników zmagań narodowowyzwoleńczych lat czterdziestych—pięćdziesiątych ubiegłego wieku. Czyż nie jest paradoksem, że ludzie, którzy walczyli o niepodległą Ukrainę, w niepodległej Ukrainie na szczeblu państwowym do tej pory pozostają nieuznani i godnie nieuhonorowani? Były przewodniczący Wołyńskiego Krajowego Bractwa weteranów OUN—UPA, obecnie już nieżyjący Meletij Semeniuk i Litwin Zigmas Endriukaitis, zmagając się z bronią w ręku, każdy o niepodległość swojego państwa, zostali schwytani przez stalinizm z jego przyjściem na dotąd okupowane przez hitlerowców ziemie, w jednakowych, można uznać, okolicznościach. I karę sowiecki sąd wyznaczył im, można uznać, jednakową, skazując, zamiast na śmierć, na wieloletnie ciężkie roboty w obozach GUŁAG-u. Dzięki chruszczowowskiej „odwilży” na wolność obaj wyszli wcześniej. Ale po pierwszym wyroku obozowym Meletija Semeniuka, który powrócił na Ukrainę, system jeszcze dwukrotnie rzucał za druty kolczaste obozów jako „wroga ludu”. Tymczasem Zigmas Endriukaitis, któremu wjazd na Litwę na stałe zamieszkanie był zabroniony, pracował w kopalniach Donbasu. Może właśnie to uratowało go od dalszych represji, ale ściganymi i prześladowanymi byli obaj. Co zmieniło się w ich życiu wraz z rozpadem ZSRR? Zgodnie z obowiązującym na Ukrainie ustawodawstwem Meletij Semeniuk, z tego powodu, że nie złożył broni przed komuno-bolszewickim totalitaryzmem, po pierwszym wyroku tak i pozostał niezrehabilitowany. A jego litewski brat w walce, żyjąc już teraz w swojej Ojczyźnie, nie tylko jest zrehabilitowany, ale i co miesiąc otrzymuje 552 lity (około 197 dolarów USA) dopłaty do emerytury. Za to, że z bronią w ręku bronił niepodległości swojego państwa przed tym samym moskiewskim komuno-bolszewickim totalitaryzmem. Żona Zigmasa, Halina Endriukaitis (z domu Tabakowska) — z urodzenia wołynianka, siostrzenica jednego z czołowych przywódców ruchu narodowowyzwoleńczego na Wołyniu Ananija Zakosztuja z Ławrowa w rejonie łuckim. Ta więź rodzinna oraz wspólnota poglądów na ukraińską przyszłość stały się przyczyną represji, których doznała od sowieckiej władzy rodzina księdza Tabakowskiego, który miał parafię we wsi Horodyszcze w tym samym rejonie. Jedni członkowie tej rodziny znaleźli się w obozach, inni, jak młoda wtedy Halina, — na specjalnym osiedleniu. Teraz, gdyby mieszkała na Ukrainie, to (ponieważ jest zrehabilitowana i zgodnie z prawami naszego państwa) co miesiąc otrzymywałaby dodatkowo do emerytury 4 hrywny (około 0,74 dolara według obecnego kursu). Ale mieszka na Litwie. I jak wszystkie tamtejsze ofiary represji politycznych komuno-bolszewizmu dodatkowo do emerytury ma co miesiąc 138 litów. Czyli, nieco ponad 49 dolarów USA. Od swojej siostry z dzieciństwa na specjalnym osiedleniu Łarysy Dombrowskiej (z domu — Bułakewycz, urodzonej we wsi Czemeryn w rejonie kiwereckim obwodu wołyńskiego), która mieszka teraz w Kazachstanie, wiem, że i tam kiedyś represjonowani przez sowiecką władzę za udział w zmaganiach narodowowyzwoleńczych Ukraińcy korzystają w związku z rehabilitacją z ulg większych niż na Ukrainie. Świadczą o tym takie oto wersy z listu Łarysy: „A jeszcze otrzymujemy z tytułu rehabilitacji. Każdego miesiąca kwotę pieniężną 873 tenge… Za nie, w przybliżeniu, można kupić 44 bochenki chleba. Minimalna zaś emerytura — 5000 tenge”. Ile u nas można kupić chleba za wspominane wyżej 4 hrywny, wyliczać z jakiegoś powodu nie chce się. Tymczasem od kowelczanina Wasyla Dubija i horochiwczanki Haliny Pawluk, którzy w ostatnich latach odwiedzili miasto swojego dawnego specjalnego osiedlenia Prokopjewsk w obwodzie kemerowskim, wiem, że i w Rosji dawni ukraińscy represjonowani politycznie trzymają się lepiej w porównaniu z tymi uprawnionymi do ulg, którzy żyją na Ukrainie. I w tym — jeszcze jedna oznaka tego, co przypomina chołoniowski „dom pod flagą”. Nie przypadkiem rosyjski badacz ukraińskiego ruchu powstańczego Aleksandr Gogun w wydanej przez siebie w ubiegłym roku w Petersburgu książce „Między Hitlerem a Stalinem”, nazywając przywódcę OUN na Ukrainie lat 50. ubiegłego wieku, głównodowodzącego UPA i generalnego, jak się wyraził, sekretarza UHWR Wasyla Kuka „człowiekiem o unikalnym losie”, wskazał, że mieszkając w Kijowie, emeryturę otrzymuje ekwiwalentną 30 dolarom USA. I jeśli w ciągu ostatnich miesięcy ekwiwalent ten nieco wzrósł, to nieznacznie. BYŁY PRZECIEŻ I DZIECI REPRESJI W grudniu ubiegłego roku na jednym z posiedzeń plenarnych sesji Rady Najwyższej Ukrainy mowa była o tych, których nazwano u nas dziećmi wojny. Czyli o tych, którzy wycierpieli w dzieciństwie wszystko, co było pisane wycierpieć naszej ludności podczas nieszczęsnych lat zmagań militarnych między hitlerowskimi Niemcami a komunistyczno-bolszewickim ZSRR. I którzy w związku z tym nie otrzymali tego elementarnego, niezbędnego do życia minimum, dzięki któremu w późniejszych latach uniknęliby przede wszystkim szeregu chorób i przedwczesnego starzenia się. A zarazem i tych problemów, którymi zaopiekowało się teraz państwo w związku z 60. rocznicą wyzwolenia Ukrainy od hitlerowskich najeźdźców i zwycięstwa w tej wojnie. W celu ich rozwiązania Rada Najwyższa przyjęła w grudniu ubiegłego roku ustawę „O ochronie socjalnej dzieci wojny” i chociaż ustawa ta w poszczególnych aspektach przypomina ludowe przysłowie „obiecał pan kożuch, to i słowo ciepłe”, ja mimowolnie pozazdrościłem tym, do których jest ona adresowana. Ale nie dlatego, że ustawa ta nie obejmuje takich jak ja (bo urodzeni po 2 września 1945 roku), chociaż mam wszelkie podstawy, by również uważać się za dziecko wojny. Wszystkim już chyba znana, znana nawet daleko poza granicami Ukrainy, ale do tej pory na szczeblu państwowym na Ukrainie nieuznana, jest wojna komunistyczno-bolszewickiego imperium, zwanego Związkiem, z tą częścią ukraiństwa, która marzyła o ukraińskiej niepodległości państwowej i poświęcała dla niej wszystko, co miała, i płaciła za nią wszystkim, co posiadała. Dziećmi, deportując je w składzie represjonowanych ukraińskich rodzin i rodów, szczodrze obsiewała stalinizacja zarówno rosyjską Północ, jak i całą Syberię oraz niektóre inne regiony „nieobjętej ojczyzny” o szczególnie trudnych warunkach klimatycznych. Od jesieni 1944 roku do kwietnia 1945 roku do tych regionów z zachodnich obwodów Ukrainy wysiedlono ogółem 9036 (w tym z obwodu wołyńskiego — 3370) rodzin w składzie 23660 osób. Jeśli uwzględnić, że jedną trzecią, jeśli nie połowę tego składu stanowiły dzieci, nietrudno określić ich przybliżoną liczbę. Tymczasem w październiku 1947 roku w 26332 represjonowanych zachodnioukraińskich rodzinach na specjalne osiedlenie do miejsc odległych wysłano 22279 dzieci. A deportacje trwały i trwały. Naszą na przykład rodzinę (dwoje dorosłych i dwoje małych) oraz rodzinę Bułakewyczów (dwoje dorosłych i troje małych) wysłano do jednego z północnych rejonów Zachodniej Syberii w sierpniu 1951 roku. Ile rodzin przeszło przez ten etap ogółem, ile było w nich dzieci, nie wiem. Ale wiem, że i w tym rodzie wojna stalinizmu z ukraiństwem jeszcze się nie zakończyła. Tymczasem dzieci tej wojny „ciepłym słowem” na szczeblu państwowym jak dotąd nikt nie ogrzał. Zresztą ogólnie sytuacja, która się z nami ułożyła, jest aż nadto dziwna, żeby nie powiedzieć inaczej. Bo na przykład dzisiejsze Niemcy dzieciom, które w latach czterdziestych ubiegłego wieku wywieziono z okupowanych sowieckich terytoriów do hitlerowskiej niewoli, jak i tym w niewoli urodzonym, wypłaciły rekompensaty pieniężne, a Ukraina zrównała je z uczestnikami wojny, dając prawo do odpowiednich ulg. Tak samo zrównano z uczestnikami tej wojny dzieci, które trafiły pod żarna i zostały przesiedlone w latach 1944—1946 przez ówczesne sowiecko-polskie służby specjalne z niegdyś ukraińskich ziem dzisiejszej Polski w większości na zachodnie ziemie obecnej Ukrainy. A co z dziećmi niewoli stalinowskiej? Zwłaszcza dla tych, które pod działanie wspomnianej wyżej ustawy o dzieciach wojny nie podpadają, ponieważ urodziły się po zakończeniu II wojny światowej? Zamiast odpowiedzi warto zaznaczyć, że i dla dzieci-specjalnie wysiedlonych, które trafiły pod ochronę tej ustawy, „ciepłe słowo” okazało się niezbyt pocieszające. Przecież wycierpiawszy razem z dorosłymi wszystkie okropności hitlerowskiej okupacji, musiały potem razem z dorosłymi znosić także wszystkie straszności stalinowskiej niewoli. A dlatego określone tą ustawą rekompensaty nie są adekwatne do sumy tych strat, których przyszło doznać. Za to wszyscy my, ponieważ w latach czterdziestych—pięćdziesiątych ubiegłego wieku razem z dorosłymi zostaliśmy na szczeblu państwowym nazwani wrogami ludu, jesteśmy teraz zrehabilitowani. Zatem po przejściu na emeryturę mamy prawo otrzymywać wspomniane już tutaj cztery hrywny. Z nich powinniśmy się cieszyć, dziękując Związkowi Sowieckiemu, ponieważ to za jego istnienia (17.04.91) przyjęto obowiązującą obecnie ustawę „O rehabilitacji ofiar represji politycznych na Ukrainie”. A dzieci stalinowskich represji, które urodziły się na specjalnych osiedlach i przez to w dokumentach o wysiedleniu nie figurują (czyli nie mają podstaw, by ubiegać się o jakąkolwiek rehabilitację), niech pocieszą się tym, że skoro urodziły się w Rosji, rzekomo mogą, zgodnie z obowiązującym w Unii ustawodawstwem, w uproszczony sposób otrzymać, kiedy tylko zechcą, rosyjskie obywatelstwo. Gdyby tak jeszcze Niemcy przyjęły taką ustawę! Powróćmy do ustawy „O rehabilitacji ofiar represji politycznych na Ukrainie”. Znamienne, że przez czternaście lat ukraińskiej państwowej niepodległości nie doczekała się ona, zdaje się, żadnych zmian. I o dzieciach, które znosiły niedolę osad specjalnych tak samo jak dorośli, w ustawie tej nie wspomina się ani słowem. Tak, jakby nas w tych osadach specjalnych i w surowych krainach, gdzie ludziom wolnym zazwyczaj rok pracy liczy się za półtora-dwa, nie było w ogóle. Czyżby to właśnie po to o nas „zapomniano”, aby kogoś niepotrzebnie nie drażnić? Tylko że my z jakiegoś powodu nie możemy pozbyć się wspomnień, w których do dziś rwą się serca od krzyków i płaczu. W których idziemy w kolumnach, otoczeni konwojentami z owczarkami na smyczach, przemarzamy do kości, puchniemy z głodu, męczymy się od szkorbutu i z przerażeniem obserwujemy, jak wynoszą z baraków tych, dla których osadnictwo specjalne skończyło się przytułkiem w wiecznych zmarzlinach cudzej ziemi. W październiku ubiegłego roku niemal jednocześnie w obwodowym teatrze muzyczno-dramatycznym w Łucku odbywał się koncert finałowy przeglądu twórczości amatorskiej, zorganizowany przez władze dla uczczenia 60-lecia wyzwolenia Ukrainy od hitlerowskich najeźdźców, a w obwodowym domu „Proświta” — Dzień pamięci „Szły na Sybir eszelony…” Przeprowadziło go Wołyńskie Bractwo Krajowe świętego apostoła Andrzeja Pierwszego Powołanego w związku z 60. rocznicą pierwszej powojennej deportacji rodzin wołyńskich, z którą władza sowiecka nie zwlekała. Wywozili „wrogów”. Kierownik chóru „Proświt”, który wziął najaktywniejszy udział w Dniu pamięci, a potem wystąpił także na koncercie finałowym, zasłużony pracownik kultury Rostysław Kuszniruk ze wsi Majaky w rejonie łuckim „wrogiem” stał się w wieku 13 lat, łuczanin Anton Stupak — w wieku dwóch miesięcy. A w sali „Proświty” nie było ani jednego wolnego miejsca i w większości wszyscy, którzy tu przyszli, doświadczyli represji w dzieciństwie. Od „wyzwolicieli”. Tak więc złożyło się, że po jednej stronie ulicy, która oddziela teatr dramatyczny od „Proświty”, obchodzono jedną stronę naszej historii, po drugiej — inną. A ulica między nimi — niczym ta rzeka, której brzegi do dziś nie mogą połączyć się mostami. I nie dlatego, że nie mogą porozumieć się między sobą uczestnicy sowieckiego wyzwolenia oraz zmagań narodowowyzwoleńczych, ofiary represji politycznych i ci, którzy byli narzędziem represyjnej machiny komuno-bolszewizmu. Na poziomie relacji międzyludzkich „na dole” w większości przypadków — jakoś udaje się dojść do porozumienia. Lecz dla pełnego zrozumienia brakuje woli politycznej „na górze”, zwłaszcza u poszczególnych liderów partyjnych. Jeszcze do niedawna opłacało im się nas dzielić, aby nad nami panować. Teraz, dzieląc, budują na tym swój wizerunek, aby znów przejąć rządy w swoje ręce. Z tej hipnotycznej korzyści zrodził się „dom pod flagą”, w którym i dawnym gospodarzom miejsca nie ma, i dzieci ich czują się pasierbami. Nawet po tym, jak zamiast czerwono-niebieskiej wzniosła się nad nim flaga ojcowskich marzeń. Patrzą teraz, jak ogrzewa tę flagę żółto-błękitna barwa Pomarańczowej rewolucji, czekają. Może, myślą, i odtrąconych ona przygarnie, i nieuznanych uzna, i od małego wychłodzonych Północą Rosji i jej Sybirami ogrzeje swoim ukraińskim ciepłem? Chce się wierzyć. Bo po coż wtedy nad „domem” — ta flaga? Petro BOJARCZUK, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Ukraińskie dzieci ze specjalnego osiedla na Syberii. Czwarta od lewej — urodzona we wsi Czemeryn Tamara Bułakewycz. Osada Paljanowo ówczesnego rejonu mikojanowskiego, obwód tiumeński, 1954. Siostra autora z dzieciństwa na specjalnym osiedlu, urodzona we wsi Czemeryn, obecnie w rejonie kiwereckim na Wołyniu, Łarysa Dombrowska (z domu — Bułakewycz) z mężem Jarosławem. Kazachstan, 1985

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Moje pokolenie bawiło się w wojnę… Za zabawki służyły stare łuski, pociski. Mieliśmy swoją „armię”, w której „głównodowodzącym” był mój starszy brat, mieliśmy własną „wojskową” dyscyplinę. Mnie i mojej koleżance, Hannusi, powierzano zazwyczaj rolę „sanitariuszek”, czasem trafiał się „zwiad”. Najgorzej było tym, których nasz „generał” wyznaczał do roli „fryców”. Nikt nie miał prawa odmówić, bo do wojny potrzebni są wrogowie, a jakże! „Strzelaliśmy” ostami, kartoflanymi kulkami, zielonymi jabłkami, robiliśmy drewniane karabiny i granaty. Z furią nienawidziliśmy „fryców”, rozprawialiśmy się z nimi, a od nadmiaru siniaków ratowała ich tylko możliwość udawania „zabitych” lub poddania się „do niewoli”, jeszcze z krzykiem „Hitler kaput!”. Każda bitwa musiała kończyć się zwycięstwem „naszych”. Takie były pierwsze lekcje naszego radzieckiego patriotyzmu. Przypominam sobie pozostawioną nam w spadku niemiecką grę o dziwnej nazwie „Stander”. Prowadzący z całej siły podrzucał w górę ciężką gumową piłkę, a my rozbiegaliśmy się, dopóki piłka nie spadła na ziemię. Złapawszy ją w ręce, prowadzący musiał „strasznym” głosem krzyknąć „stander!”, żebyśmy zamarli w miejscu, a on wybierał „ofiarę” i rzucał w nią piłką. Co to groźne „stander” oznaczało, nie wiedzieliśmy. Dopiero na lekcjach niemieckiego i z filmów dowiedzieliśmy się, że to „stój!”. Wojna długo przypominała nam o sobie przechylonymi czołgami na skraju wsi, odłamkami samolotów. Nasze matki-cierpiętnice, wyprawiając w pole pastuszków, surowo nakazywały omijać pociski, miny i nie dotykać ich. Ale ilu rówieśników poznało na sobie te straszne lekcje wojny… Groźne echo tamtych lat nie cichnie do dziś. Do jednych odzywa się sławą, medalami, nagrodami, szacunkiem. Do innych – bólem, gorzką łzą, poczuciem przykrej niesprawiedliwości i krzywdy. I ci, i tamci wypili gorzki kielich. Każdy swój. Bo na wojnie jak na wojnie. Z punktu widzenia historii świata nie ma tam sprawiedliwych… Nam by, ludzie, pojednać Pamięć… O tym mówiłam nie raz swoim słuchaczom radiowym w audycjach, które poruszały temat wojny. Jedna z takich audycji – „Sobotnie spotkania” – wybrzmiała 9 maja 1998 roku. Zacytuję z materiału mikrofonowego, który zachował się u mnie: „Trzymam w rękach swoją dozgonną dumę i swój dozgonny ból – ostatnie frontowe zdjęcie ojca, starszego porucznika artylerii, politruka Biłasza Antona Tryfonowycza. Na odwrocie – wyblakły napis, zapewne z prostych frontowych „stempli”: „Pamiętajcie, nie zapominajcie, spójrzcie – wspominajcie. Wasz bliski broni ukochanej Ojczyzny”, a dalej – „i naszą Ukrainę”. Z tym dorastaliśmy. W lustrze piekącej mamy wdowiej łzy. Nie wybaczam wojnie! Jakąkolwiek – Ojczyźnianą czy światową – by ją zwano, odebrała mi ojca. Czy tylko mi, Boże! Myślę, że nie wybaczają jej, wojnie, także dzieci tego wojaka z lasu, który znalazł spokój na rodzinnej wołyńskiej czy tarnopolskiej ziemi w bezimiennej mogile – niedaleko od zbiorowej mogiły żołnierzy Armii Radzieckiej, która stała się wiecznym domem mojego ojca. Obaj oni polegli za Ukrainę. I jeśli uznać, że byli przeciwnikami, to na wieki pojednała ich ojczysta ziemia. Mogiły nie wojują. I z mogiłami się nie wojuje. Składa się na nich kwiaty pamięci. Lecz nie złożą się dziś kwiaty na tę bezimienną mogiłę powstańca. Nie będę mogła położyć barwinku i kaliny na mogile ojca i ja, bo do dziś nie wiem, gdzie ona jest. Jedynie Tarnopolszczyzna będzie odzywać się w moim sercu bólem. On tu był w lipcu 1944-go!..” Na tę audycję nadeszły setki listów. Ogólny widok steli pamiątkowej na zbiorowej mogile w m. Przemyślany w obwodzie lwowskim. * * * Nigdy nie zapomnę tego pamiętnego dnia – 24 kwietnia 1999 roku. Prowadzę na żywo „Sobotnie spotkania”. Mój gość – pisarz z Tarnopola Wołodymyr Barna. Rozmawiamy o literaturze, o maju, o Czarnobylu, o Ukrainie, czytamy wiersze, odpowiadamy na telefony słuchaczy. I nagle, na kilka minut przed końcem audycji, mój gość mówi: „Na zakończenie chcę wypełnić zaszczytną misję, którą powierzyli mi ziomkowie. Nasz wspaniały poszukiwacz Jefrem Hasaj przekazuje Pani swoją książeczkę „Nie zmęczę się szukać”, gazetę „Za wolną Ukrainę” z artykułem „Emma Babczuk teraz wie, gdzie mogiła jej ojca”, oraz wiadomość, że Pani ojciec Biłasz Anton Tryfonowycz pochowany jest we wsi Borszczów w rejonie przemyślańskim obwodu lwowskiego”. twarzy taty, kiedy podczas operacji ofensywnej wpadł na kilka godzin do domu, nieogolony, zarośnięty, z tobołkiem przez ramię i podwiązaną ranną ręką. Miałam wtedy niewiele ponad rok. Dla Walerija zaś tata był całkowitą legendą: właściwie braciszek stał się swoistym „podarkiem” po ostatnim spotkaniu taty z rodziną, przyszedł na świat, gdy on padł pod wrogą kulą. Cóż, zawsze życie miało prawo do swoich rozrachunków z wojną. Ale wszyscy my już znacznie przeżyliśmy swojego tatę. Miał zaledwie 37 lat… I oto ono, europejskie miasteczko Przemyślany – niedaleko od polskiej granicy. Wylizane, umyte, zielone. Na placu przy administracji rejonowej – setki ludzi. Serce w piersi mało nie pęknie, wali jak szalone, zagłuszając wszystkie głosy. Rozpoczyna się wiec. Dają głos mnie. Zaprawdę, najtrudniej mówić wtedy, kiedy chcesz milczeć, i najtrudniej milczeć wtedy, kiedy trzeba mówić. To wschodnia mądrość, i gdzieś pomiędzy tymi dwoma brzegami błąkało się wtedy potrzebne mi słowo. Mówiłam o tym, że wojny rozpętują politycy, a giną i ofiarami stają się w nich cierpiętnicy. Że dla mnie nie istnieje pojęcie „święta wojna”, bo nie może być świętości tam, gdzie giną ludzie, gdzie stają się wdowami matki i sierotami – dzieci… Widziałam łzy w oczach obecnych, widziałam nieśmiałą grupkę tych, na których wojna zostawiła szczególny autograf – piętno „wroga ludu” i pogardę od swoich. Chociaż bronili ojczystej ziemi, ale ciężar pokuty za miłość do niej większość z nich wyniosła w pełni w wiecznych zmarzlinach obczyzny. Boli to, że do dziś w ludzkiej świadomości trwa wojna narzuconych ideologicznych przekonań i stereotypów. Przemarsz do Memoriału i ceremonia składania kwiatów. Trudno przekazać ludzkim językiem moje uczucia. Memoriał uporządkowany, płonie wieczny ogień. Na granitowych płytach – setki imion poległych. A ile bezimiennych – kto policzy? Do niedawna w ich liczbie był i mój ojciec. Czytam na płycie świeżo wyryty napis wielkimi literami – Biłasz Anton Tryfonowycz. Ukłon jasnej pamięci Waszej, drogi nasz Tato! Ukłon od posiwiałych dzieci Waszych! Wybaczcie za to, że tak nieskończenie długą była droga do Was… Całujemy tę świętą ziemię, która przyjęła Was w łono swoje i dała Wam wieczny dom… I jakimiż słowami odwdzięczyć się tym bezinteresownym przemyślanom i tarnopolanom, którzy byli współwinni naszej gorzkiej i nieodpokutowanej radości? Pozostaję w wiecznym długu wobec nich. Nie zapomni się nigdy podróż po miejscach dawnych bitew. Oto jesteśmy w Borszczowie. Oto jesteśmy w jabłkowym sadzie. „Tutaj – mówi Jefrem Hasaj – stała nasza artyleria. A tam w tym dwupiętrowym budynku był szpital (teraz jest tu poczta). A pod tą jabłonią pochowali zabitych…” Rozłożysta jabłoń salutowała nam bujnym różowo-białym kwieciem. Obejmuję drzewo, które stało się milczącym świadkiem ostatnich chwil życia mojego Taty i nikomu nie mogło opowiedzieć, kto spoczywa tu niedaleko. * * * Minęło już 6 lat od tego pamiętnego dla nas dnia, który stał się kamieniem milowym w losach naszej rodziny. Odszedł już śladem ojca mój młodszy brat Walerij. Być może gdzieś w niebiosach spotkały się ich dusze. A my ze starszym bratem i naszymi rodzinami — dopóki będziemy — będziemy dążyć sercem do tego pagórka wielostradanej Ukraińskiej Ziemi, na którym odbyło się nasze spotkanie z Ojcem. Wieczna pamięć poległym! Wieczna sława żywym! Emma BABCZUK, zasłużona dziennikarka Ukrainy, laureatka Międzynarodowej Nagrody imienia Pyłypa Orłyka. Ostatnie zdjęcie z frontu. Pierwszy od lewej w drugim rzędzie mój Ojciec — Biłasz Anton Tryfonowycz. Lipiec 1944 r.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

„LOSY Z AUTOGRAFEM WOJNY”

— tak nazywa się cykl audycji Radia Narodowego, poświęcony 60. rocznicy Zwycięstwa nad faszyzmem. Ja również jestem z nią bezpośrednio związana. Spotkania z ludźmi, którzy przeszli wszystkie kręgi piekła i przeżyli „wbrew wszystkim śmierciom”, oraz moje wrażenia z nich — często nie mieszczą się w ramach krótkich, dwudziestominutowych radiowych reportaży. Do tego, co zabrzmi w eterze, nie pozostaje żaden ślad, poza może echem w sercu uczestnika lub słuchacza. Postanowiłam podzielić się głęboko osobistym i bolesnym wspomnieniem z czytelnikami mojej ulubionej gazety, którą stale prenumeruję. O tym palącym autografie, który wojna odcisnęła także na losie mojej rodziny. A tarnopolski dziennikarz W. Masłyj zamieścił w miejskiej gazecie wywiad ze mną, w którym także wyraziłam swój ból i swoje szczególne stosunki do tej ziemi. Do końca życia będę dziękować tarnopolanom, którzy postanowili mi pomóc. Pisarz Wołodymyr Barna z własnej inicjatywy zwrócił się do znanego krajoznawcy, redaktora obwodowego oddziału „Księgi Pamięci” Jefrema Hasaja, który uleczył nie jedno zbolałe serce, przywracając zerwane więzi rodzinne. Po kilku miesiącach odezwał się do mnie sam Jefrem Stepanowicz: „Szanowna Emmo Antonowno! — pisał w liście — proszę o wyjaśnienie kilku szczegółów. Jeśli Pani matkę nazywano Poliną Wasyliwną Muszenko i jeśli Pani ojciec urodził się w 1907 roku we wsi Żornyszcze w rejonie ilinieckim obwodu winnickiego, to 9 maja tego roku dowie się Pani, gdzie pochowany jest Pani ojciec”. Czytałam — i nie wierzyłam własnym oczom, myślałam, że serce wyskoczy mi z piersi. Jaka szkoda, że moja mama nie dożyła tej chwili! Zawiadomienie o śmierci przyszło w dniu, w którym urodził się mój najmłodszy brat — 19 sierpnia 1944 roku. Tę czarną wiadomość wręczono nie położnicy, lecz babci, matce ojca, u której mieszkaliśmy. Pamiętam, że aż do ostatniej chwili czekała na syna, wróżyła igłą, która kołysała się jak wahadło nad ziarnami pszenicy, grochu, żyta: „żyw — nieżyw”, i ta igła z jakiegoś powodu ciągle wskazywała: „żyw”! Tak więc wierzyliśmy, że lada moment stanie na progu — krzepki, czarnobrewy, jak na fotografii, która wisi nad łóżkiem. I podrzuci na mocnych rękach aż wysoko — pod samo niebo! — jak podrzucał moją koleżankę Hannusię jej ojciec, gdy wracał z pracy. Niestety, tej radości nie dane było doświadczyć ani mnie, ani moim dwóm braciom. Z opowiadań mamy utkwiło mi w pamięci: ojciec zginął w walkach o wieś Borszczuk (właśnie tak!) w obwodzie tarnopolskim. Mama nie pojechała szukać: na rękach było nas troje maluchów, a poza tym „dopóki nie zobaczę grobu — będę myśleć, że żyje”. A czas robił swoje. Oryginał zawiadomienia zaginął, a my jeszcze w latach sześćdziesiątych zwracaliśmy się do wojskowych komend uzupełnień i różnych zarządów wojskowych oraz archiwów z prośbą o pomoc w odnalezieniu miejsca pochówku naszego taty. Nadzieje topniały jak śnieg wiosną. Droga do Ojca rozciągnęła się na długość 55 lat. Zabrakło mi powietrza. Łzy spływały strumieniem z oczu. Nie pamiętam, skąd wzięły się siły, by jakoś zakończyć audycję… Okazuje się, że pomyłka frontowego pisarza oddaliła nam spotkanie z Ojcem o ponad pół wieku. Widocznie pisarz nie znał polskiego, którym oznaczano tamtejsze nazwy miejscowe na linii frontu, a z geografią też nie było u niego najlepiej… Przebacz mu, Boże! * * * I oto 9 maja 1999 roku. Na peronie w Tarnopolu, gdzie czekają na mnie i na moich braci, Wołodymyr Barna, Lidia i Lesia Romanczukowie oraz inni życzliwi, uśmiechnięci ludzie. Pan Wołodymyr informuje, że administracja tarnopolska przydzieliła samochód, który przewiezie nas dawną frontową drogą, miejscami walk, w których brał udział także nasz ojciec, a potem czekają na nas na wiecu przy bratniej mogile w Przemyślanach. Najpierw jednak – do Hasai na poranną kawę. Ziemia podolska rozłożyła przed nami swoje drogi – wśród zielonych kobierców pól, pomiędzy gajami i lasami, między rozkwitłymi sadami – przecież to wiosna, maj! Staram się wyobraźnią odmalować wśród tego piękna straszliwe obrazy wojennej burzy – i nie potrafię. Serce odmawia włączenia wyobraźni. Przecież to było, było… Moi bracia uważnie wpatrują się w okno „busika”: i w ich duszach jest niepokój. Starszemu, Ołehowi, jakby łatwiej, bo on jedyny z nas pamięta ręce taty, jego uśmiech, oczy. W mojej wyobraźni splotło się w jedno to, co słyszane, widziane we śnie i na zdjęciach, a gdzieś w głębokiej podświadomości zaległ realny ślad

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

i stworzenie placu budowy. Między prospektem Powitroflotskim a cmentarzem znajdują się pozostałości parku miejskiego, w którym matki wożą dzieci w wózkach, a starsi gromadzą się wokół niewielkiej estrady podczas koncertów oraz z okazji wydarzeń nie tylko o skali dzielnicowej. Tutaj, w parku, wojskowi tradycyjnie rozmieszczają swoją amunicję fajerwerkową podczas świątecznych salutów. Święte miejsce nie bywa puste — zatem w ciągu jakichś dwóch lat w tym mini-parku, przy głównym wejściu na cmentarz, wyrosła najpierw niewielka kapliczka, a potem i duża cerkiew. Oczywiście, Patriarchatu Moskiewskiego. Sto metrów z jednej strony — kawiarnia, w dwustu metrach z drugiej — stacja benzynowa… Słowem, życie kwitnie wokół cmentarza, ogrodzonego wysokim betonowym płotem, podczas gdy na samym cmentarzu, który zajmuje 12 hektarów (!)… wstyd i ból wywołuje to, co tam zobaczyliśmy. Połamane ogrodzenia, powalone drzewa, zbite pomniki i marmurowe tablice z wydłubanymi fotografiami, sterty śmieci i liści sprzed dwóch lat, ogromne powierzchnie całkowicie zarośnięte chwastami. SMUTNY TEMAT Jeszcze za czasów sowieckich, kiedy, nie przekraczając granicy, tylko w republikach nadbałtyckich można było zobaczyć elementy życia w jego zachodnioeuropejskim wariancie, turystom demonstrowano cmentarze estońskie, łotewskie i litewskie — czyste, schludne, bez ławek, drzew, ogrodzeń wokół nagrobków, z kwietnikami, wazonami, mądrymi sentencjami wyrytymi na płytach, ze starannie uprzątniętymi alejkami, posypanymi czystym piaskiem lub wyłożonymi marmurowym grysem. Różnica między zachodnim a sowieckim wariantem kultu przodków była odczuwalna i w pewnej mierze sprzyjała odnowieniu lepszych tradycji kultury cmentarnej i przeniesieniu ich na splądrowany grunt zbolszewizowanej ery… Cmentarz Sołomiański znajduje się w centralnej części stolicy Ukrainy, obok placu Sołomiańskiego z jego żywym ruchem transportu na cztery magistrale i odpowiednimi potęgami obywateli przez cały dzień. Do placu przylegają potężne budynki Narodowej Akademii Obrony oraz Narodowej Akademii Spraw Wewnętrznych, a także wieżowiec Sądu Apelacyjnego, którego budowę kończą już osiemnasty rok. Niedokończona budowa znajduje się praktycznie na cmentarzu i do dziś, rozszerzając się, bezlitośnie, po chamsku niszczy przyległe groby, zasypując je gruzem budowlanym. Cmentarz Sołomiański bierze swoje początki z końca XIX wieku. Właśnie te najstarsze pochówki (a wśród nich, przeważnie, groby inteligencji) zostały zniszczone podczas zakładania fundamentu pod wieżowiec. Groby rodziny Wizerskich zostały już prawie zniszczone. PRO-CZYTANIE Kłaniam się grobom tych wielkich Ukraińców, których twórczość i działalność były i są dla mnie drogowskazem w życiu. Jednak, kiedy wszedłem na główną aleję cmentarza i skręciłem w lewo, nasunęło mi się mnóstwo pytań, a serce ogarnęło rozczarowanie… Wyjaśnić nędzę obecnego stanu Cmentarza Bajkowego samą sytuacją ekonomiczną jest trudno. W sąsiedniej Polsce, która także przeżyła wszystko, na Cmentarzu Olszańskim w przyzwoitym stanie utrzymują nawet groby Strzelców Siczowych armii Ukraińskiej Republiki Ludowej. Zresztą, tak jak we Lwowie na Łyczakowskim — polskich żołnierzy. A my, kijowianie, nie możemy godnie zadbać o pochówki swoich, żyjących w stolicy, znanych całemu światu Ukraińców na głównym Nekropolii państwa! Iwan Mychajłowycz Dziuba słusznie uważa, że „opieki i szacunku wymagają wszystkie groby — to ważny składnik ogólnej kultury narodu. Kiedy zaś chodzi o groby tych, którzy pozostawili trwały ślad w historii narodu, kulturze, sztuce, to szanowanie ich — to jeszcze akt szacunku do samego siebie, samo uznanie i samostanowienie narodu, jego konsolidacja”. Istnieje słuszne twierdzenie — jeśli chcecie poznać poziom duchowości narodu, spójrzcie na jego cmentarze. Dla mnie to już dwudziesty siódmy mój cmentarz. Nie trzymają mnie długo w jednym miejscu, bo staję się niewygodny; wszędzie wymagam tylko jednego: tchnąć życie w cmentarz. Żeby cmentarz był czysty i schludny, trzeba, żeby bywali tu ludzie, którym jest on potrzebny. A do tego należy go otworzyć dla pochówków. Możemy teraz zapewnić na tym cmentarzu 20 tysięcy nowych pochówków. Przy czym mam jasne propozycje, jak to wszystko zorganizować w interesie ludzi i całego miasta. — To w czym problem? — Przewodniczący rejonu Sołomiańskiego Kijowa pan Iwan Sydorow przeznaczył środki na rekonstrukcję jakichś 100 metrów kwadratowych symbolicznych pochówków żołnierzy przy głównym wejściu, na tym się skończyło. Nazywam to nie inaczej jak imitacją, dobrą miną do złej gry. Podmalowują przy wejściu, żeby przełożonym pokazać przy orkiestrze dętej, a dalej — niech rośnie jak chce. — Ale przecież latem wszystko tu zarasta. Jak w dżungli. — Dlatego też zbierają się ze wszystkich stron w te chaszcze narkomani, pijacy, bezdomni. Tak że bywa niebezpiecznie. — W jaki sposób można odnowić cmentarz? — Według istniejących norm, po dwudziestu latach od momentu pochówku już można wykorzystywać to miejsce. Oczywiście, jeśli nikt nie dba o ten grób. A u nas są całe działki, gdzie porzucono bez opieki pochówki z początku ubiegłego wieku. Cerkiew — obok. Zbuduj kryptę, poświęć stare (i bardzo często już nie wiadomo czyje) szczątki i składaj je podczas Liturgii do krypty, uwalniając miejsce. Tak robią na całym świecie. I to lepsze niż budowanie sportowych i innych budynków na kościach zmarłych. I lepsze niż chowanie 40 km za Kijowem, dokąd potem trudno dojechać, żeby dbać. A tutaj można zrobić kolumbarium, a także pochować do krewnych. Wtedy tutaj będzie park dla wychowania moralności u żywych, a nie haniebna brudna jama, jak teraz. * * * Jak zapewnia pan Hubin, cmentarz — to przedsiębiorstwo, a zatem powinno być nie deficytowe, a dochodowe. I wyjaśnił na kilku przykładach, jak właśnie to trzeba zrobić. Zgodnie z planem Reokata Petrowycza, już dziś na Cmentarzu Sołomiańskim można stworzyć 20 miejsc pracy, które będą w pełni samowystarczalne, a za dwa-trzy lata cmentarz już wyraźnie przypominałby cywilizowany park. A póki co w gospodarstwie dozorcy i dwóch jego kolegów jest jedna komórka z inwentarzem i dwa pokoiki w cudzej przybudówce, którą mają zburzyć po uporządkowaniu terenu wokół Sądu Apelacyjnego, który jest w budowie. Tylko wtedy już, chyba, nie będzie komu apelować. Apelować do sumienia biurokratów, którzy rozwiązują swoje rodzinno-cmentarne problemy za duże pieniądze na Cmentarzu Bajkowym. Podczas gdy koniecznie potrzebne jest cywilizowane rozwiązanie problemu pełnego szacunku stosunku do przodków na poziomie narodowym. Jewhen HOLYBARD Zdjęcia Hanny OBORSKIEJ Lesia Ukrainka przygotowywała syna Drahomanowa — Switozara do egzaminów w gimnazjum. Uczył się w ówczesnym czwartym gimnazjum razem z jednym z młodszych braci Lesi. Minęły lata… Switozar ożenił się, urodziło się czworo dzieci. Przez pewien czas ojciec Switozar Mychajłowycz był rektorem Kijowskiego Instytutu Budowlanego. Jego rodzina miała bardzo ciekawe kręgi towarzyskie, do których, w szczególności, należeli bracia Kryczewscy, Antonowyczowie… Jednak w latach 1929—1930 rozpoczął się „proces Związku Wyzwolenia Ukrainy” w celu wykrwawienia ukraińskiej inteligencji. Ludmyła Mychajłiwna musiała całodobowo pracować — redagować książki, zarabiać na chleb dla rodziny, w której było czworo dzieci, inną, nieprestiżową pracą. I tak nie jeden rok.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Ta tema w ogóle nie jest smutna. Tym bardziej, jeśli jesteśmy chrześcijanami i wierzymy w zmartwychwstanie i życie wieczne. Jednak nawet zagorzałym ateistom wypada szanować groby. Bo nic innego tak wyraźnie nie odzwierciedla poziomu naszej kultury, jak stosunek do cmentarzy.

...zanieczyszczone krukowym łajnem, stada zdziczałych psów i… trzej pracownicy tego pośmiertnego gospodarstwa, którzy nie tylko boleśnie przeżywają żałosność i upokarzający charakter sytuacji, ale też ze wszystkich swoich małych sił starają się choćby przypudrować nasz wstyd obywatelski. Dawno pora wyciąć setki suchych drzew i uporządkować ten cmentarny las, lecz paradoks polega na tym, że drzewa na cmentarzu należą nie do cmentarza, lecz do zarządu zieleni miejskiej, który — oczywiście — nie ma możliwości poradzić sobie z tak ogromem prac. Coś mogliby zrobić własnymi siłami w nagłych przypadkach pracownicy cmentarza, lecz nie mają do tego prawa. — Jak długo zajmuje się Pan tą cmentarną sprawą? — pytam dozorcę Cmentarza Sołomeńskiego Reokata Pietrowycza Hubina. — W tym systemie pracuję już dwudziesty trzeci rok. Przez ten czas... Sydorow kategorycznie nie chce się tym zajmować i mojego pomysłu „ożywienia” cmentarza nie popiera. Proponuje poczekać jeszcze 50 lat, aż wymrą i przestaną przychodzić krewni tych, którzy tu zostali pochowani w latach 50., kiedy zamknięto ten cmentarz, a potem zlikwidować go całkowicie. — Reokacie Pietrowyczu, został Pan mianowany na to stanowisko właśnie w czasie Pomarańczowej Rewolucji. Czy fala „pomarańczowa” przyczyniła się do pozytywnych zmian w zakresie Pana obowiązków? — Niestety, lokalne władze u nas pozostały te same. Mówię Sydorowowi: to przecież Pana rejon i Pana śmietnik — ten cmentarz. Wyczyśćmy go. Tym bardziej że jest już ustawa zakazująca likwidacji cmentarzy. Nie będzie już tak, jak za sowieckich czasów — wyrównano groby, a na nich zbudowano salę koncertową. Ale na razie szef rejonu nawet nie chce mnie słuchać. Otóż wido-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Nekropol Bajkowy

„Nekropol Bajkowy” to wyjątkowe wydawnictwo, które liczy 250 stron tekstu, 270 biogramów osób oraz około 300 zdjęć kaplic, nagrobków i pomników, wykonanych przez autora. Proponowany przewodnik jest pierwszą próbą historycznego opracowania nekropolii na Bajkowej Górze w Kijowie, znanej w państwie, na miejscu pochówków wybitnych osobistości, które wiele zrobiły dla Ukrainy. odwiedźcie jego cmentarze. Zadbane groby, choćby bez marmurowych symboli i wystawnych grobowców, bez słów świadczą o moralności i kulturze narodu. Dlaczego zatem dziś nasze cmentarze są tak zaniedbane, groby nieznanych żołnierzy, pomniki poległych w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej?! Czy uczczenie zmarłych mierzy się wyłącznie dniami pamięci i wydarzeniami ogólnopaństwowej rangi? Kto mi na przykład pokaże rejestr wszystkich pochówków na Bajkowym, który jest zgromadzony w jakimś państwowym centrum w Kijowie, tak jak to zrobiono w Warszawie? Na centralnych kwaterach Cmentarza Bajkowego, gdzie pochowano wybitnych kijowian, począwszy od lat 30. XX wieku, zniknęło ponad dwa tysiące pochówków! Dla mnie, docenta Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. P. Drahomanowa, było na przykład odkryciem, że na Cmentarzu Bajkowym pochowano Ludmiłę Michajłowną Drahomanową — publicystkę, autorkę pracy „Gwary ludowe a oświata”, wierną aż do końca i niezawodną pomocnicę oraz współmyślicielkę, żonę Michaiła Pietrowicza Drahomanowa. W 1864 roku Michaił Drahomanow, obroniwszy na Uniwersytecie Kijowskim rozprawę „Cesarz Tyberiusz”, od razu zaproponował rękę i serce Ludmile Kubińskiej, która została jego żoną i towarzyszyła mu we wszystkich krajach, dokąd zanosił ją los niespokojnego Ukraińca. Po śmierci Michaiła Pietrowicza Ludmiła Michajłowna, pozostawiona bez męża, wróciła z dziećmi na rodzinną ziemię. Od razu pojechali do Kosaczów, ponieważ wszystko stracili po wyjeździe jeszcze w 1876 roku. Potem niemal cała rodzina przeniosła się do Kijowa.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

NIEDZIELA PRZEWODNIA

ZWYCZAJE LUDOWE Na Bukowinie mówią: „Jeśli nie posadzisz na grobie rodziny barwinka, będziesz sam więdnąć…”. Na Pokuciu istniał zwyczaj sadzenia bazylii, ponieważ uważano ją za kwiat spokoju (wkłada się ją do trumny, na nabożeństwo żałobne do zmarłego przychodzi się ze świecą i pęczkiem bazylii). Na grobach matek siano macierzankę, na grobach ojców — aksamitki i dziewięćsił. Na grobie młodej dziewczyny siano barwinek, lubczyk, dziewięćsił, malwy. Na grobie młodego chłopca w głowach sadzono kalinę, o czym śpiewa się w pieśni: Kazał sobie usypać wysoki grób, Kazał sobie posadzić w głowach kalinę… Sadzono kalinę, wiśnie na dziewczęcych grobach. Na grobach, które nie mają wśród żywych swoich opiekunów, młodzież wspólnie doprowadza groby do należytego stanu: naprawia krzyże, sadzi krzewy kaliny, sieje zioła. Na Przewody dziewczęta i kobiety plotą wieńce, owijają je czarnymi i żółtymi wstążkami. Czarna — smutek, żółta — wieczna rozłąka. Wieńce wyplata się okrągłe w kształcie serduszka, stelaż robi się z leszczyny. Prawie na całej Ukrainie na Przewody istniał zwyczaj wiązania na krzyżach ręczników. Ręczniki żałobne z cierniową koroną i krzyżem, na brzegach z czarną mereżką. Ręcznik żałobny wzywał duszę. Dawniej kobiety tkały na pogrzeb do 40 ręczników żałobnych. Tkano je i wyszywano w kolorach czarno-czerwonym i czarno-niebieskim. Na ręczniku żałobnym obowiązkowo wyszywano krzyż, „aby jeszcze kogoś śmierć z domu nie zabrała”. W wyznaczony na Przewody dzień ludzie z chorągwiami, krzyżami, chórem cerkiewnym i księdzem szli na cmentarz. Tam odprawiali wspólną panichidę, a potem, kto chciał, osobno odprawiał przy swoim grobie parastas-panichidę. Podczas panichidy na każdym grobie zapalano świece. Na Przewody świece ozdabiano wycinankami w kształcie krzyży. Papier do tego brano czarny lub niebieski. Na drewniane, kamienne krzyże nagrobne wycinano wycinanki z cerkwiami, dzwonami, świecami i aniołami. Gdzie nie ma świecy, do kogo nie przyszli — „ta dusza płacze”. Dlatego nie było tak, żeby ktoś w Niedzielę Przewodnią o swoich zmarłych krewnych zapomniał. Jeśli na cmentarzu jest dużo grobów, którymi już nikt się nie opiekuje — wspólnota nie zapominała o nich, zapalała świecę, kładła kołacze, pisankę, bo jak nie zrobisz tego, to może spaść nieszczęście na całą wspólnotę: susza, wielka powódź, pomór na bydło. Na Huculszczyźnie mówią: „Jak zaniedbasz grób, Bóg cię sprzed swoich oczu wypuści…”, „Kto zmarłego nie szanuje, temu Pan Bóg wieku nie daruje, chorobę zsyła, od nieszczęść nie ochrania…”. Tak opowiadał wujek Semań z Kniażego. Po wspólnej panichidzie zaczyna się „goszczenie” przy każdym grobie. Zmarłych wspominano, wychwalano, zapraszano do domu; na grób stawiano zapaloną świecę (aby dusze widziały, że tutaj na nie czekają), trzy kołacze, szklankę z wodą. Obok grobu rozścielano obrus i zaczynała się „pomana” (obiad żałobny). Przed obiadem w różnych okolicach Ukrainy istniały różne zwyczaje obiadów żałobnych i związanych z nimi rytuałów. Tak, na Bukowinie, Huculszczyźnie, Podolu, w innych regionach najpierw był wspólny obiad żałobny pod cerkwią lub na cmentarzu. Na stole stawiają obraz, krzyż, miseczkę z trzema kołaczami, koliwo i świecę. Ksiądz błogosławił koliwo i chleb, brał łyżeczką ze wspólnej dużej miski, a wtedy wszyscy podchodzą, żegnają się, biorą łyżeczkę koliwa. Co przygotowują na obiad żałobny? Przede wszystkim — koliwo. W misce z koliwem wysypują krzyż z cukru, układają koło i krzyż z orzechów i rodzynek. Główne potrawy na obiadach żałobnych w Niedzielę Przewodnią to kiełbasy, szynka, bigos (smażona kapusta lub burak z mięsem), gołąbki, pieczone kurczęta, barszcz, kasza gryczana, jaglana, ryżowa, pierogi z serem, kapustą, pączki. Wypiekano paschy, baby, kołacze, zawijańce z makiem, różne ciastka. Paschy pieczono na Wielkanoc i zostawiano na Niedzielę Przewodnią. W niektórych rejonach, w szczególności na Lwowszczyźnie i w innych regionach, wypiekano baby i kołacze na Przewody. Rozpalając piece pod te baby, kładziono parę gałązek święconej wierzby, a ogień w piecu zapalano od świecy paschalnej. Gdy wkładano baby, kołacze w darze i na „pomanę” zmarłym, to mawiano: „Niech wasze duszki będą święte i czyste, jak czysta i święta ta baba…”, „Niech wam będzie na tamtym świecie tak dobrze, jak tym paschom w piecu…”. Na cmentarzu w różnych regionach Ukrainy istniały różne zwyczaje związane z upamiętnianiem. Tak, na Huculszczyźnie rozbijano pisankę o krzyż nagrobny i zakopywano w grób. Na Polesiu toczono, obtaczano pisanką grób i oddawano żebrakom. Na Odesszczyźnie wylewano kieliszek wódki, wina lub miodu, kładziono kromkę paschy i pisankę na grobie O. Dowżenki, a także mało znane historie i fakty o wielkiej pracy, niełatwym bycie i wielkości czynów dla narodu ukraińskiego pochowanych tutaj osobistości, o ich ostatnich dniach na tej grzesznej ziemi: Ł. Ukrainki, A. Łebedyncewa, O. Rusowa, O. Wyszni, J. Janowskiego, M. Zańkowieckiej, M. Sadowskiego, M. Łysenki, I. Neczuja-Łewyckiego, H. Narbuta, J. Patona, S. Olijnyka, O. Honczara, M. Hruszewskiego, O. Petrusenko, W. Kryczewskiego, B. Hmyri, I. Kawaleridzego, W. Stusa, O. Tychego, I. Switłycznego, H. Tiutiunnyka, M. Rudenki, S. Stećko, M. Winhranowskiego, W. Pluszcza, M. Mykołajczyka, M. Amosowa, A. Moskałenki i wielu innych. Nie poruszyłem osób elity politycznej — potrzeba czasu, aby z dystansu i bez emocji ocenić czyny, powiedziane i zrobione przez każdego działacza. Jak wiadomo, nie ma nic doskonałego i za każdym razem, po pewnym odcinku czasu, informator będzie wymagał uzupełnienia i kontynuacji. Propozycje, uwagi, życzenia prosimy przesyłać na adres: ulica O. Schmidta, 33. Ukraina. Kijów. 04107. Tel/faks: 8([kontakt ukryty], 213-39-94. E-mail: pasha@uni.net.ua Wiktor ŻADKO by. Na Bojkowszczyźnie na mogiłę sypano święconą sól. Na Połtawszczyźnie obwodzono mogiłkę święconą kredą. I prawie wszędzie na mogiłki kładziono talerze z pisankami i słodyczami, żeby dzieci zabrały… Na obiedzie pogrzebowym zwracano się do dusz zmarłych: “Jedzcie, pijcie, używajcie i nas grzesznych wspominajcie”, “Święci rodzice, chodźcie do nas chleba-soli jeść…” Ale przede wszystkim w całej Ukrainie na obiedzie pogrzebowym spożywano koliwo. “Żeby i na ten rok doczekać dobrych zbiorów i pięknie tak wspominać krewnych”. Wiele jeszcze jest przepisów i zwyczajów na Niedzielę Przewodnią, których przestrzegały nasze prababcie i pradziadkowie, ale one powoli odchodzą… Lecz nigdy na Ukrainie nie zapominano o tych, którzy odeszli, wspominano ich, modlono się za nich, utrzymywano w wielkiej czystości i szacunku ich mogiły. Dlatego zapalmy świece, wspomnijmy swoich bliskich i pamiętajmy: “Kto zmarłego nie szanuje, temu Pan wieku nie daruje”, “Jak zaniedbasz grób, Bóg cię sprzed swoich oczu wypuści…” Przepis na koliwo Bierze się dwie lub trzy szklanki tłuczonej pszenicy, przemywa zimną wodą. Stawia się gotować, aż stanie się miękka. (Żeby szybko się ugotowała, od wieczora trzeba namoczyć ziarno). W tym czasie, póki ugotuje się pszenica, przemyć przegotowaną wodą mak (250 g). Zaparzyć go, odcedzić i rozetrzeć w makutrze (lepiej ucierać mak, jeśli doda się do niego 50 g cukru). Ugotowaną pszenicę schłodzić i wyłożyć do makutry z utartym makiem, wymieszać, dodać miód lub cukier oraz orzechy i rodzynki do smaku. Koliwo kładzie się do glinianej miski. Z góry układa się krzyż z rodzynek lub orzechów. Niektóre gospodynie wysypują krzyż z cukru (przez wycinankę). Zapisano od Paraski Hakman, ur. 1922 r., we wsi Korytne w rejonie wyżnickim obwodu czerniowieckiego. Romana KOBALCZYŃSKA, zasłużony pracownik kultury, wiodący etnograf Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy. Zdjęcie autorki. z Z NOTATNIKA PISARZA Drugi tydzień po Wielkanocy nazywają “pogrzebowym”, albo tygodniem Tomasza (Fominym). Na Ukrainie od dawna nosi on nazwę Przewody, które zaczynały się od niedzieli Tomasza. Przed Przewodami ludzie idą na cmentarz porządkować mogiły, siać i sadzić kwiaty, kalinę, wiśnie. Z ziół na mogiłkach siano tymianek, lubczyk, bazylię, mikołajek, aksamitki, malwy, marunę i róże-piwonie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

WIELKANOC NA WIEJSKIM CMENTARZU

1. W sosnowym lesie przytulił się cmentarz… Z roku na rok jest tu coraz więcej moich znajomych. Oto sąsiedzi… Pamiętam, jak jako mała nosiłam im mleko. Byli już starutcy — nie mogli trzymać krówki. — Córeczko, zanieś mleko babie Maryi… Z wdzięcznością babcia, schludna, okrągła, zgrabna, płucze gładyszkę albo słoik… — Ręka twojej mamy nie wejdzie, żeby to umyć… — jakby przepraszała, przelewając mleko do swojego naczynia… …Kiedy przyjeżdżam do opustoszałego domu, gdzie minęło moje dzieciństwo, — wszyscy sąsiedzi niosą mojym dzieciom mleko. 2. — Chrystus zmartwychwstał! Całujemy się z posiwiałą kobietą, moją trzecioroczną siostrą. Pod haftowanymi ręcznikami uśmiechają się oczy cioci Wierki i wujka Pawła. I wypływa w pamięci zdjęcie: w wielkich butach-szkarbanach dziewczęta, związane wstążkami — z takim cudownym zachwyconym spojrzeniem na świat. Moja mama, ciocia Wierka, ciocia Nadzia i zupełnie mała — ciocia Mania… Ich już nie ma… Tylko moja mama mocno trzyma się życia, bo wie, jak mnie i moim dzieciom będzie ciężko bez jej modlitwy. 3. Krasanki i kawałki paschy — ktoś już położył na grobie taty. On ze zdjęcia patrzy poważnie i surowo. Kładziemy na krzyż nowy wieniec — i nie możemy wyrzucić starego, bo jest jeszcze dość ładny. Wiążemy je niebieską wstążką. Tata tak całe życie oszczędzał. Nie wolno było wyrzucić ani starej kufajki, ani zniszczonych butów, ani zepsutego zegarka. A nuż na coś się przyda. 4. Dumne spojrzenie młodej pięknej kobiety na zdjęciu. Ma tu czterdzieści lat, nie więcej. A przeżyła — ponad dziewięćdziesiąt… Nikt nie ma ziemi, by zasypać betonowe podstawy pod pomnik — patrzą oni suchymi żebrami na świat. Nie wyrzucają sobie — pogodzili się. 5. W kącie cmentarza przytulił się zupełnie maleńki świeży pagórek. U wezgłowia bukiecik różowych kwiatów. Bez krzyża — umarło nieochrzczone. Żyło mniej niż dzień. Mówią, że zapłakało tylko raz. Czy nie jest mu samotnie — jednemu? Dlaczego nie pochowano go obok dziadka czy babci? Moje serce opada płatkami na jego mogiłkę i nie może znaleźć słów, by ukoić ból. 6. Świeży grób tonie w wieńcach. Dwie kobiety nie płaczą. Tylko w oczach i pochylonych głowach jest tyle smutku, że mimowolnie cichniemy, mijając… — Kto tam został pochowany? Okazało się, że mój kolega z klasy. Mówią, że wycierpiał się za cały świat. Umierał długo i ciężko, cztery lata. …Do pierwszej klasy poszliśmy razem. Zachorował. Lekarze powiedzieli rodzicom: „Przygotujcie się na pogrzeb…” A on — przeżył. Jeszcze trzydzieści lat witał wiosny. Ożenił się, wychował dwie córki. 7. Mówią, że imię ma wpływ na los człowieka. Stepan — imię ludzi silnych, mężnych, pracowitych, uczciwych, ale o trudnym, choć pięknym losie. Patrzy na świat ze zdjęcia — uśmiechnięty i tajemniczy. Pewnie tam jest weselej. Bo wszystko widzę, jak on, pochylony pod ciężarem nosidła, wiezie na taczce ładunek z podkładami lub sianem. Czy kiedykolwiek spał? Dlaczego było mu przeznaczone pracować tak katorżniczo? Przecież nie miał ani rodziny, ani dzieci, ani ukochanej… Ciąg dalszy na s. 12

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

„Kto nie czci zmarłego, temu Pan nie daruje życia”.

…Nie mogę pochylić głowy przy grobie wielkiej i mądrej kobiety, szczerej żony wielkiego Ukraińca — Mychajły Drahomanowa. Nie przeczytam już na białym marmurowym postumencie, na którym wznosiło się popiersie L. Drahomanowej i widniał napis: „Poświęcone pamięci Ludmiły Michajłowny Drahomanowej (z domu Kuczyńskiej), urodzonej 3.V.1844, zmarłej w Bogu 16.V.1918. Panie, niech będzie wola Twoja”. Nie wzywam do naprawienia „historycznej niesprawiedliwości” i odnowienia pochówku. Umarli nie są winni. Chcę jednak zwrócić się do tak zwanych „krytyków”, którzy i dziś „recenzują” życie i twórczość znanych osobistości, szkalują je, nie bojąc się Bożych przykazań. Zatrzymajcie się! Dajcie choć na tamtym świecie spokój tym mądrym, oddanym ludziom, którzy w ciężkim dla Ukrainy czasie zrobili wszystko, co możliwe, abyśmy mogli dumnie patrzeć na nich i na państwo, i… żyć. Jednocześnie byłoby sprawiedliwie, aby na Cmentarzu Bajkowym (i nie tylko tam!) ustawić choćby znak pamiątkowy z wykutymi w granicie wszystkimi niesprawiedliwie zapomnianymi imionami. W przewodniku — nie tylko fotografie symbolicznych pomników, na przykład Jewhena Pługnika, Wasyla Pidmohylnego, Wasyla Blakytnego, Hryhorija Epika, miejsce pochówku Mykoły Michnowskiego, rodziców z

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Zakończenie. Początek na s. 11. 8. Grób byłego partyjnego organizatora wyróżnia się bogactwem. Czarny marmur… Ot, tylko z drugiej strony – uderza wizerunek drzewa, wyrwanego przez burzę z korzeniami. Nie chwyta się korzeniami ziemi – skazane na zagładę upada… Skazanie na zagładę i bogactwo… Czy daleko od siebie uciekły? 9. Ta rodzina zdaje się i tutaj demonstrować swoją „elitarność”. Młoda, ładna kobieta w czarnym kostiumie ze spodniami w towarzystwie eleganckiego mężczyzny po biznesowemu rozwiesza wieńce na grobach w różnych częściach cmentarza. Wytwornie i szczęśliwie pozuje przed obiektywem fotografa. Kolejna żona? Kochanka? Dorosła córka? Rozpoznaję go z dziecięcego wspomnienia – nawet krawat w modne paski i napięty brzuch pod fałdami nowej koszuli pozwalają go rozpoznać. A na starej szafie w moim rodzinnym domu już ponad czterdzieści lat skacze drewniany konik garbus, którego podarował mojej starszej siostrze na urodziny. 10. – Wiesz, myślałem, że będziemy wszyscy żyć – jak jedna wielka rodzina. Tak opowiadała nam Ołeksandra Awramiwna, nasza nauczycielka literatury ukraińskiej, kiedy uczyliśmy się twórczości Mychajła Stelmaha – tak z bólem mówił mi niedługo przed śmiercią. I jeszcze: „Gdyby rozwalić wszystkie te mury, które nas odgradzają od siebie nawzajem, to można by mieć piękną, równą drogę, a nie błoto…”. Często myślę o treści tych słów. I błagam Najwyższego, aby wybaczył mu największy grzech – samobójstwo. 11. – Mamo, a kim oni są dla ciebie? – pytają moje dzieci. – Braciszek i siostrzyczka… Kładą pisanki i kawałeczki wielkanocnej baby. „Trzeba w przyszłym roku pomalować nagrobki, bo farba całkiem się złuszczyła…” – myślę sobie. I jeszcze: „Czy będą dbać o te mogiłki moje dzieci, kiedy przejdę za granicę wieczności…”. 12. Nie mogę znaleźć grobu ciotki Tekli. Gdzieś tutaj musi być. Dawno zmarła, a pomnika tak nikt i nie postawił. A jakie gospodarstwo zostawiła rodzinie. Krowy, zapasy ziarna, stodołę, chlew. Chatę, którą budowała całe życie. Wszystko gdzieś się rozsunęło, rozciągnęło, przepadło… Rodzice Tekli nie dali posagu mojej babci, matce mojej mamy… 13. W centrum cmentarza, pośród starodawnych sosen – drobniutkie mogiłki, gęsto splecione barwinkiem. Pochyliły się drewniane słupki. Mówią, że to uchodźcy, którzy ratowali się przed głodem. 14. Tata mojej najlepszej przyjaciółki z dzieciństwa patrzy młodo i młodzieńczo. Zginął w kopalni, kiedy ona miała zaledwie sześć lat. A w rodzinie – pięcioro dzieci. Teraz Luba jest w dalekim Charkowie. I nie ma możliwości często odwiedzać tego grobu: drogi bilet na pociąg. Nawet niedawno na pogrzeb matki przyjechała sama, bez dzieci i męża, bo – drogo… Mama jej nie gniewa się, bo przywykła do trudności. Ale najmodniejsze ubrania Lubie kupowała: buty-pończochy, które teraz znów weszły w modę, płaszcz modelowy… Włosy u Luby były takie piękne, jak jesienna pszenica, i nieposłuszne. Nawet w ślubnej fryzurze nie trzymały się. Charków do niedawna kojarzył mi się tylko z Lubą i moją jedyną podróżą do tego niezwykłego miasta do niej na wesele. 15. Ta babcia mówiła: „Niech chowają mnie na skraju cmentarza. Żeby nikomu nie przeszkadzać, niczyich kości nie wyrzucać…”. Zaczęli kopać grób – znaleźli kości, zawinięte w na wpół spróchniały szynel. Widocznie towarzysz broni zakopał zabitego na cmentarzu… Od losu – nie uciekniesz… 16. Wypytywałam mamę: „A kto spoczywa pod tymi pagórkami…” – zagrabiając w płachtę naręcza igieł i starych zeszłorocznych liści. Moi pradziadek, prababcia, trzy siostry mojej matki, które zmarły w dziecięcym wieku… Ot tylko: gdzie czyj grób – nie mogła sobie przypomnieć. 17. Jej zdjęcie wzięte z naszej wspólnej fotografii w szkole. Jej – dziewięć, mi – jedenaście. Trochę rozczochrane włoski, przerażone czy zdziwione oczy. Dlaczegoś wspominam, jak przyszła do mnie paść kołchozowe stado. I pasłyśmy długo-długo, tak ciekawie było rozmawiać z nią o wszystkim. Przygnałam stado do kołchozu późno – już było ciemno. Ale nie przypominam sobie ani jednego słowa z naszej rozmowy. Tylko brzmi ta melodia. I pamiętam, że na jej pogrzebie tak jasno świeciło słoneczko. Jak ja płakałam gorzko i nieutulenie, stojąc z dala od tłumu. 18. On, być może, był zakochany we mnie. Przysyłał kartki na święta, napisane artystycznym charakterem pisma. Chociaż ja, prawie „okrągła” prymuska, we wczesnym dzieciństwie gardziłam wszystkimi, którzy źle się uczyli. Jak on rysował! Nasza nauczycielka od literatury mówiła, że on koniecznie musi uczyć się dalej. …Zmarł od wódki. Mówią, spalił się… Mistrzem był. Już na kilka lat przed śmiercią szalował naszą chatę i moją siostrzenicę Katusię ciągle nazywał moim imieniem. 19. Mówił: „Jak wypiję – to i pracować łatwiej…”. Jak on pięknie narzucał gnój na wóz, jakby bawiąc się. Dla mnie zaś te widły były cięższe od żelaza. Leży obok mojego taty. Mieszkali przecież też przez drogę. 20. Nie miała swoich dzieci. Ależ jaką gospodynią była! Nie było czyściej wypielonego ogrodu. Ciotka Olka była trzecią żoną u Kucia. I tylko z nią stał się statecznym gospodarzem, prawie przestał pić, dbał o gospodarstwo. Przeżył ją o jakiś rok. …Przed śmiercią, już opuchnięta, zdrętwiała od bólu i cierpień Olka szczęśliwie uśmiechnęła się, kiedy mówiła, gdzież ją pochować. – A tam i Mychałko Caluw… Razem będziemy… Teraz obok nich coraz więcej i więcej sąsiadów, bliższych i dalszych. 21. – Ile lat przeżył dziadek Choma? Napisy nieczytelne. Nie to – 98, nie to – 102. Pamiętam go jako uczennica. Przyjdę ze szkoły. Późna jesień. W niezmiennym kożuchu, w którym siedział nawet przy piecu i chodził całe lato, z laseczką-kulą, suchy i zgrabny, pasie krówkę za stodołą. Posmaruję chleb smalcem, wody kwartę wyniosę. Jadł z wdzięcznością. Przed śmiercią pytał, czy nie przynieśli emerytury. – Chciałem Marii dać – ona tak o mnie dba – mówił. A jeszcze mówił, że w życiu nigdy nie mył podłogi. I nie wiedział, co to ból zęba – wszystkie miał całe, chociaż trochę żółte, bo palił do samej śmierci. Dwadzieścia pięć lat służył w wojsku. A tańczyć lubił. Kiedy mój syn żwawo wywija pod rytmy muzyki, myślę o dziadku Chomie. 22. Pamiętam siebie w bawełnianej sukience, z rozczochranymi warkoczykami. Na taborecie – łuskane pestki dyni. Toż trzeba – tak rozłupać, żeby ziarenko sterczało z kryjówki – tylko bierz. Naskładano cały rządek. I dziadek Andrij – z niezmiennymi kijami. Bawi mnie. Tego sierpniowego ranka wstał karczować stary pień. Ranek był chłodny. Poczłapał z powrotem – żeby odziać się cieplej. Tak i zmarł. …A pień pozostał nie wykarczowany do teraz. 23. – Z ciebie wyjdą wielcy ludzie… – Albo wielkie lenistwo? – pytałam ja. – A nie, lenistwo nie wyjdzie; ale – nie znajdowała słów… W klasie wybili szybę – i tak było, jakby to ja przyczyniłam się do tego… …Tak i nie wiem, co miała na myśli moja wychowawczyni Nećka Taisa Fedoriwna. Bo i sama nie wiem, co ze mnie miało by jeszcze wyjść. 24. Mężczyzna i kobieta przyjechali na cmentarz rowerami. On – jeszcze dość młodawy. Ona – całkiem zestarzała. W swoje czterdzieści ma wygląd na pięćdziesiąt. W rodzinie podrastają trzej synowie. Sprzątają niewielką mogiłkę. Córeczka miała trzy latka? Cztery? 25. Szła wsią i zawodziła, jak za nieboszczykiem. Chuda, jak trzaska, z ostrymi kolankami; zgięta pod ciężarem metalowej kanistry z olejem napędowym. Powiedzieli w biurze kołchozu, żeby czekała na miedzy pola z olejem napędowym, pieniędzmi (i wódką – tego nie mówili, ale niosła ją, samorobną, zatkniętą korkiem z nawiniętych gazet)… Przyjedzie kombajn – wyżnie niwkę. Trzeciego dnia wracała z pola z niczym — i zawodziła, jak nad nieboszczykiem. Nie miała nad kim zawodzić, bo żyła samotnie. Ani rodziny, ani dzieci… Całe jej życie — nieustanne upokorzenie. Żeby zaorali pole, żeby przywieźli drewna, żeby… Nad grobem baby Paraski zakwitła mała wiśnia i sypie na drewniany krzyżyk swój drobniutki kwiat… 26. Siedzi nad grobem taty — wysoka i podobna do niego nawet tym, jak obraca główkę. I patrzy jej ojciec ze zdjęcia — już jej rówieśnik. W swoim ślubnym garniturze, w staromodnym krawacie, ze starannie przygładzonymi włosami. Wydaje się, że to zdjęcie wzięte z jego albumu maturalnego. Przypominam sobie, jak my, będąc małymi, łowiliśmy ryby w stawie. I moja matka chrzestna smażyła te drobniutkie karasie u siebie w kuchni. 27. Jej zawsze będzie 36. Tyle właśnie miała, kiedy niespodziewanie zmarła na zapalenie płuc. Mąż tak i nie ożenił się ponownie. Zdjęcie W. Orłowa Córki miały roczek i trzy. Wychował je, za mąż wydał, doczekał się wnuków. …A kiedyś mała córeczka, moja przyszła uczennica, pytała rano: — Tato, słyszałeś, jak ja w nocy się śmiałam? Śniło mi się, że mama w kuchni nam śniadanie przygotowuje. Czy śni się mama teraz, kiedy teraz już jej dzieciom rok i trzy latka. 28. Była na całą wieś dziewczyna. Złożyli wniosek w Wielki Post. Dziecko czekała, mówiła, mnie gdzieś ta tradycja… zabobony to. Na trzy dni przed Wielkanocą przygniotło go workiem. Trzy dni przeżył. Albo śpiewał, albo ją wołał. Wnuk urodził się, ożenił… Jechał rowerem na poboczu trasy. Samochód zabił, sierotą prawnuczek został. — Wielki Boże! Nie karz nas ciężko za słowa nasze, bo czyż wiemy, co mówimy? 29. Całe życie przekopywał ogród łopatą. Żył odludkiem, rozmawiał tylko z krową. Mistrz był na wszystkie ręce. Zrobiony rękami chlew dla kur — jak dzieło sztuki, jeszcze długo stał na jego podwórku. Nie mógł wybaczyć ludziom krzywdy. Wywieźli na Sybir, chatę zabrali, bo w niewoli był… W tej chacie milicjant mieszkał. …Powrócił… Żył w stajni. Z jednej strony — krowa, z drugiej — on. Dach przeciekał i walił się. Przemakał w chacie razem z krową. Zbierał deszczową wodę w cynkowe wiadra. “Mów, mów, mów… Rozpal swoim gniewem niebieską banię…” 30. Powiesiła się. Mąż od niej odszedł do innej. Kochała mocno. Trzyletnia dziewczynka na pogrzebie, mówią, zasnęła. Jak zaczęli wieko zamykać, mówili, obudzili, żeby z mamą pożegnała się… Uśmiecha się młodo na zdjęciu. Piękność… Jedynaczka. Obok — grób ojca. Na miejscu grobu jej matki — zostawione miejsce. 31. Zdjęcie mężczyzny. I data śmierci. Obok z imieniem żony — data śmierci nieobecna. 32. Mówiła, dorobię się emerytury. Wrócę z Krzywego Rogu. Wróciła. Chatę zbudowała. Wiozła lodówkę i jeszcze jakieś domowe sprzęty. Wypadek drogowy. Patrzy z marmurowego nagrobka jej twarz w zaroślach sosen i bzu. …Wróciła… 33. Po prostu wspomnienie. My z Lubą, moją koleżanką z klasy, sprzątamy mogiłki w przeddzień Wielkanocy. — Co byśmy robiły, gdyby wstali wszyscy, którzy zmarli… — Ja bym się ucieszyła i pobiegła do taty, — szczęśliwie uśmiecha się Luba. Ja ją rozumiem dopiero teraz… 34. Przyjadę do miasta i mama będzie opowiadać, że przychodził tata — cały w bieli, i mówił, że to nie sztuka — mówić, trzeba pomóc. A jeszcze będzie mówić, żebym poszła zobaczyć, jak on tam, bo upadł wieczorem i zemdlał. I Luda z Tanią przyprowadziły go do chaty pod ręce. I jeszcze — żebym nakryła tacie nogi kożuchem, żeby on nie zmarzł. A następnego ranka, przykuta do łóżka, będzie mówić, że trzeba iść zobaczyć, jak tam Stepan. — Ta on przecież zmarł… — Ta co ty mówisz, — on żywy, ty niedobrze popatrzyłaś. — Dawno przecież zmarł… Już trzy lata. — A ty przecież wczoraj nogi mu kożuchem nakrywałaś. — Ta co ja miałam Wam mówić… Przecież i pomnik tacie zbudowali. — O pomniku pamiętam… …A następnej nocy mama będzie budzić znowu: “Pomóż tacie krowę zagnać do chlewa… On przecież nie może…” 35. — Widziałaś, jak zmieniła się wieś przed Wielkanocą. Biała i czysta. Drzewa przy drodze pobielone, i śmieci posprzątane, i krawężniki na chodnikach… Nie wyobrażasz sobie, co to mnie kosztowało, — mówił młody przewodniczący rady wiejskiej, z którym kiedyś razem chodzili na tańce. On sam pił piwo w wiejskim bufecie, a ja przyszłam po butelkę, żeby postawić sąsiadom, którzy przyszli pomóc zasadzić rodzicielski ogród. — Wiesz, co to mnie kosztowało — przekonać ludzi, że to trzeba zrobić. Mówili “Po co?” A ja: “Jak będę szedł pijany do domu — żeby widział, jak iść obok białych pasów…” — Kołchozu nie ma. Teraz ja sam. Boję się zmęczenia i bezwyjściowości. Ziemie — nieurodzajne. Jak przeżyć? — Są dwa problemy, które trzeba rozwiązać na wsi. Problem małego przetwórstwa — gdzie zbywać produkcję, lepiej samemu ją przetwarzać… I — czym uprawiać ziemię, trzeba tanią technikę… Musi coś zmienić się w państwie, — rozmyślam na głos o tym, o czym myślę stale… — Każdy przewodniczący kołchozu, który był dotąd, nakradnie się i ucieknie… Zostały gołe pomieszczenia i ludzie — zagubieni i niezabezpieczeni pod przeciągami czasu. …Rozkradli. …Wstydu nie ma, bo na wiejskim cmentarzu nie ma grobów ich krewnych. A więc nie ma korzeni. Maria JAKUBOWSKA, m. Lwów

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

budowy elitarnego budownictwa mieszkaniowego, a poprzez rozwój branży turystycznej, która „żywi” niemało krajów świata. Przy tym hotele, tak jak w wielu państwach europejskich, powinny być budowane w nowych dzielnicach i nie psuć historycznego otoczenia Kijowa. 5. W celu zapobiegania przekształceniu Kijowa w metropolię ze wszystkimi negatywnymi konsekwencjami proponujemy opracować Rządowy program rozbudowy innych miast Ukrainy. Program ten obejmowałby nie tylko zwiększenie budownictwa mieszkaniowego w regionach, ale także zapewnienie ich mieszkańcom stałej pracy. Mamy wielką nadzieję na zrozumienie i natychmiastową pomoc, tym bardziej, że Panu, człowiekowi wysokiej duchowości, nie może być obojętne niszczenie takiej perły Europy, jaką jest Kijów. D. W. ZATONSKI, akademik Akademii Nauk Ukrainy; I. W. SZCZERBAKOW, przewodniczący Kijowskiego Oddziału Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy, profesor Akademii Muzycznej, kompozytor; M. W. POPOWYCZ, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, dyrektor Instytutu Filozofii NANU; B. I. OLIJNYK, akademik, deputowany ludowy; W. A. CZEPELYK, przewodniczący Narodowego Związku Artystów Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy, akademik; A. W. CZEBYKIN, prezes Akademii Sztuk Pięknych, artysta ludowy Ukrainy, profesor; L. S. MILAJEWA, akademik Akademii Sztuk Ukrainy; S. PODERWIANSKI, profesor, artysta ludowy Ukrainy; L. FINBERG, dyrektor Instytutu Judaistyki; K. SIHOW, dyrektor Centrum Badań Europejskich Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. — Tak, Wasza Świątobliwość, byłem: w 1988 i 1990 roku. — To Pan podarował mi wspaniały album „Sofia Kijowska”? — Tak, było coś takiego — odpowiedziałem, zdziwiony jego pamięcią do ludzkich twarzy i faktów. Przecież on codziennie widzi setki ludzi, a ja podarowałem mu album półtora roku temu! Można zapomnieć! Ale Papież nie zapomniał i kontynuował: — O, jakże marzę, by pomodlić się w kijowskiej świętej Sofii! I w kijowskiej ławrze. Jakie tam cuda się dokonywały! Jaka łaska! — Przyjeżdżajcie, Ojcze Święty. Jeśli nie na oficjalne zaproszenie, to Akademia Nauk Ukrainy wystosuje do Was prywatne zaproszenie na Ukrainę! Obecny przy rozmowie kardynał Paul Poupard, przewodniczący Papieskiej Rady ds. Kultury, dał mi znak, abym kończył rozmowę, bo inni też chcą przywitać Papieża i powiedzieć mu kilka słów. Chciałem już odejść, ale Papież mocno trzymał moją rękę w swojej prawej dłoni, a jeszcze lewą dłoń położył na niej. Wtedy ośmieliłem się zadać Papieżowi ostatnie pytanie: — Mówią, Ojcze Święty, że Wasza matka była Ukrainką… — Mówią, mówią — jeszcze szerzej uśmiechając się, powiedział Papież, wciąż trzymając moją rękę w swoich ciepłych dłoniach, które, zdawało się, grzały jakimś szczególnym ciepłem. Zatem musimy o tym nie tylko pamiętać, ale i otwarcie mówić! Dmytro STEPOWYK, doktor nauk teologicznych, profesor Kijowskiej Akademii Duchownej Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

ZACHOWAĆ ŚWIATOWO-HISTORYCZNĄ WARTOŚĆ KIJOWA! Apel do Prezydenta Ukrainy W. A. Juszczenki

Szanowny Wiktorze Andrijowyczu! Zwracają się do Pana kijowianie — patrioci swojego miasta. Prosimy o Pana osobistą interwencję w sprawie przestępczej i bezsystemowej zabudowy Kijowa. Nasze miasto to nie tylko stolica jednego z największych państw Europy, to kolebka cywilizacji słowiańskiej. W latach 30. ubiegłego wieku wysadzano w powietrze zabytki architektury o światowym znaczeniu, a w latach niepodległości częściowo utracono już i trwa niszczenie historycznego środowiska Kijowa, jego unikalnej strefy zieleni. Teraz zaczęto już zamach na Włodzimierską Górkę, nabrzeże i zbocza Dniepru, rejon kolejki linowej, rejon pomnika Prawa Magdeburskiego, „Twierdzę Kijowską”, Kitajewo i wiele innych, póki co „żywych” miejsc. Przez te lata zburzono niemało starych budynków, które w innych krajach byłyby troskliwie odrestaurowane. Na przykład w Paryżu, Pradze, Budapeszcie, Krakowie i w wielu innych miastach Europy zachowuje się nienaruszone historyczne środowisko części centralnych. Centrum Budapesztu, doszczętnie zniszczone przez faszystów, odbudowano całkowicie według starych planów, odtwarzając wygląd miasta sprzed trzystu lat. Natomiast u nas niszczy się i psuje (nadbudowami dodatkowych pięter, wznoszeniem budowli ze szkła i betonu obok zabytków historii, architektury i kultury) to, co burzliwa historia zdołała zachować dla naszych potomków. Żywiołowa zabudowa wieżowcami starych dzielnic niszczy historyczny krajobraz i niepowtarzalne oblicze naszego starodawnego miasta. Nowe budowle nie wpisują się w styl starej zabudowy, naruszając architektoniczno-harmoniczną infrastrukturę mikrorejonu, a także obniżają standardy życia kijowian poprzez NIEZAPOMNIANI Na początku kwietnia 2005 roku świat chrześcijański (i nie tylko chrześcijański) pożegnał Papieża Jana Pawła II — Karola Wojtyłę. Był on 264. Papieżem na rzymskim tronie i trzecim pod względem długości swojego pontyfikatu: od 16 października 1978 do 2 kwietnia 2005 roku, czyli 26 i pół roku. W żałobne dni spoczynku i pogrzebu Papieża wiele mówiono i pisano o jego bezprecedensowym wkładzie w światowe przemiany i transformacje końca XX i początku XXI wieku. Jako chrześcijanin wierzę, że Karol Wojtyła, człowiek zewnętrznie wcale nie „supermenowaty”, nie heroiczny (osobiście spotykałem się z nim pięć razy i byłem poruszony jego prostotą, skromnością), był prowadzony przez Ducha Świętego i wykonał Jego bardzo ważne zadanie na kuli ziemskiej. W potężnym strumieniu informacji o zmarłym pontyfiku znów wypływały fakty z jego biografii. Nasz Prezydent Wiktor Juszczenko, przebywając w dniach żałoby w Stanach Zjednoczonych, a także po powrocie do Ojczyzny, kilkakrotnie wspominał, że Papież ma „kroplę ukraińskiej krwi”. Chciałbym ze słów samego Jana Pawła II i z innych świadectw doprecyzować: nie „kroplę”, a co najmniej 50 procent! Wiadomo, że matka Karola Wojtyły, Milka (w polskiej transkrypcji Emilia) Kaczorowska, była czystej krwi Ukrainką z Chełmszczyzny. Ukraińcy tego regionu zazwyczaj nazywają siebie Łemkami lub Rusinami. „Kardynał Wojtyła — świadczy historyk Izydor Nahajewski — przebywając w USA, wstąpił był do Ukraińskiego Instytutu na Harvardzie (światowej sławy uniwersytet koło Bostonu. — D. S.), i w przyjętą przez Radę Miasta Kijowa koncepcję „zagęszczania”, ponieważ budowa prowadzona jest w strefach parkowych, na placach zabaw itp. Firmy budowlane bezkarnie panoszą się w takich obiektach ochrony przyrody jak Puszcza Wodyca, Koncza-Zaspa, Hołosijiwo. Rozdane pod zabudowę brzegi Dniepru i kompleksy leśne wokół Kijowa niszczą zielone „płuca” miasta i uniemożliwiają wypoczynek kijowian na łonie natury. Łamanie norm stało się normą, gdyż przy zabudowie Kijowa lekceważy się liczne ustawy Ukrainy. Problem budownictwa w historycznym centrum jest ściśle związany z wysoką ceną ziemi, a także samego mieszkania w tych dzielnicach. Zrozumiałe, że elitarne domy z niebotycznymi cenami mieszkań wznoszone są nie dla kijowian, z których wielu do dziś nie może poprawić swoich warunków mieszkaniowych z powodu braku dostępnych mieszkań. Robi się to dla majętnych nie-kijowian, którzy zjeżdżają się ze wszystkich zakątków Ukrainy. Ich kosztem zapełnia się budżet miejski i czyjeś kieszenie. Ale przy tym ignoruje się prawa mieszkańców miasta, a co najważniejsze — nie bierze się pod uwagę światowo-historycznej wartości Kijowa. Co więcej, ani metro, ani drogi, ani transport nie są przystosowane do rosnącej liczby mieszkańców stolicy i znajdują się w fatalnym stanie. Naprawienie błędów architektonicznych i budowlanych, które już i tak wyrządziły niepowetowane szkody stolicy, jest niemożliwe ze względu na samą specyfikę budownictwa. Zatem nasi potomkowie otrzymają w spadku zniekształcone oblicze starodawnego Kijowa. Za starej władzy trudno było walczyć z tym wandalizmem, dlatego mamy wielką nadzieję, że Pan, przedstawiciel nowej władzy, zachowa dla przyszłych pokoleń choć to, co pozostało. Proponujemy: 1. Przyjąć Ustawę „O statusie Kijowa jako zabytku architektoniczno-historycznego o światowym znaczeniu”. 2. Do czasu opracowania i wejścia w życie Ustawy wydać Dekret Prezydencki o zakazie zabudowy centralnej i historycznych części miasta: Starego Kijowa, Chreszczatyku, Peczerska, Podola, a także wszystkich miejsc, gdzie zachowały się budowle, Zdjęcie O. Ceacury chronione Ustawą jako zabytki historii i kultury. Wszystkie budynki w wyznaczonych rejonach powinny podlegać tylko renowacji z przestrzeganiem odpowiednich norm. 3. Prosimy Pana osobiście o zobowiązanie kierownictwa miasta do nieuchronnego przestrzegania ustaw, które przewidują otwartą dyskusję społeczną nad każdym obiektem budowlanym z uwzględnieniem uwag i zastrzeżeń. Wznoszenie żadnej budowli w stolicy nie powinno rozpoczynać się bez zgody lokalnej społeczności na zabudowę. (Będzie to ta sama kontrola społeczna, o której mówił Pan w swoim programie). 4. Napełniać budżet miejski nie poprzez budowę dro-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Ukraińskie korzenie papieża Jana Pawła II

czasie swojego referatu powiedział, że jego zmarła matka Emilia była Rusinką, czyli Ukrainką. I to swojej matce zawdzięcza znajomość języka ukraińskiego, którym wygłasza swoje homilie na synodach ukraińskich biskupów, przemówienia do narodu ukraińskiego podczas odwiedzin ukraińskich cerkwi” (Izydor Nahajewski. Historia powszechnych archijerejów. Tom 4. — Rzym–Lwów, 1999. — s. 167). Borys Fylypczak, szwagier Karola Wojtyły, Ukrainiec, lekarz z miasta Passaic w USA: „Jeśli chodzi o papieża Jana Pawła II, to jego matka pochodziła z naszego ukraińskiego rodu. W czasach, gdy rząd carski niszczył unię na Chełmszczyźnie, rodzina Kaczorowskich przeniosła się do Galicji, a następnie osiadła w Krakowie, gdzie dziadek Kaczorowski założył sobie zakład (przedsiębiorstwo. — D. S.) produkcji faetonów. A Karol Wojtyła (ojciec papieża. — D. S.) był jednak Polakiem i ożenił się z Emilią Kaczorowską; był urzędnikiem w wojsku austriackim i czasowo został oddelegowany do Linzu w Austrii, gdzie urodził się ich starszy syn Edmund, który tam chodził do szkoły. Po wojnie wszyscy oni przenieśli się do Polski, gdzie Karol Wojtyła wstąpił do wojska w stopniu chorążego i został wyznaczony do służby w miasteczku Wadowice koło Krakowa. I tam urodził się ich drugi syn Karol-Józef, przyszły papież Jan Paweł II. Do chrztu trzymał go mój teść Josyp Kuczmerczyk, gdyż jego żona Olga Kaczorowska była rodzoną siostrą matki papieża — Emilii Kaczorowskiej. Córka Kuczmerczyków, Zofia, kuzynka Papieża Jana Pawła II, była moją żoną. Studiowałem medycynę w Krakowie razem z bratem Papieża, Edmundem, i on przedstawił mnie swojej siostrze Zofii, z którą się ożeniłem. W domu Kaczorowskich rozmawiano dwoma językami: polskim i ukraińskim. Papież w węższych gronach mówił, że „moja mama była Rusinką”. A od mojej żony wiem, że byli obrządku greckokatolickiego, ale z czasem spolszczyli się” (Isidor Nahajewski. Cytowane dzieło. — S. 166). Na początku artykułu wspomniałem, że pięć razy spotykałem się i rozmawiałem z Papieżem Janem Pawłem II w Rzymie: 5 maja 1988 roku podczas międzynarodowego sympozjum „Pochodzenie i rozwój bizantyjsko-słowiańskiego chrześcijaństwa”; 1 maja 1990 roku podczas międzynarodowego sympozjum „Podstawy tradycji społecznych i kulturalnych w Europie Środkowo-Wschodniej”; 31 października 1991 roku podczas międzynarodowego sympozjum „Chrześcijaństwo i kultura w Europie: Pamięć kulturowa. Obecna samoświadomość. Projekty”; 6 lipca 1996 roku dwukrotnie — za dnia podczas Liturgii (w obrządku prawosławnym) w bazylice św. Piotra, wieczorem — na przyjęciu w Pałacu Watykańskim. Najbardziej pamiętne, z punktu widzenia tematu tego artykułu, było moje trzecie spotkanie i rozmowa z Papieżem Janem Pawłem II 31 października 1991 roku. Kiedy podszedłem do Papieża, by się z nim przywitać (a było to w jednej z sal pałacu im. Papieża Pawła VI), Ojciec Święty, uśmiechając się, zapytał: — Czy pan profesor nie bywał wcześniej u nas, w Rzymie?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Alkoholizm to nie tyle choroba, co nieodpowiedzialny stosunek do życia własnego i bliskich osób.

W oddziale dziecięcym szpitala w części społeczeństwa wciąż pokutuje stosunek do takich dzieci jak do przestępców. Najwyraźniej takim znacznie łatwiej kochać całą ludzkość niż konkretne, pogrążone w smutku dziecko. Chciałabym napisać o tych rodzinach, które adoptowały lub wzięły pod opiekę dzieci zranione przez los. Ale nie mogę podać ich nazwisk, chroniąc tajemnicę adopcji oraz ze względów etycznych. Choć już od wielu lat znam takie rodziny, w których niespokrewnione dzieci wychowuje się z wielkim taktem pedagogicznym, znosząc ich odziedziczone wady charakteru i nastoletnie „wybryki”. Przypominam sobie posiedzenie w sprawach nieletnich, gdzie mowa była o skierowaniu trzynastoletniego chłopca do kolonii. Małżeństwo wzięło go i jeszcze jednego chłopca z domu dziecka, gdy byli całkiem mali. Jeden wykazał talent naukowy, a drugi — kryminalny. I choć przybrani rodzice mieli prawo zrezygnować z przestępcy, uparcie nie chcieli tego robić. Ponieważ odpowiadali za tego, kogo nie urodzili, ale oswoili. Większość z nas, kładąc monetę w wyciągniętą dziecięcą dłoń, uspokaja własne sumienie. Znalazłszy się po raz pierwszy w Pryłuckiej kolonii dla nieletnich przestępców, pisarz Jurij Pokalczuk nie potrafił się uspokoić. Piętnaście lat temu zaczął wraz z kolonistami wydawać czasopismo literackie. Literat nabrał szacunku do ich niepiśmiennej szczerości, z jaką opowiadali o poszukiwaniach siebie w świecie. W większości byli to chłopcy, którym nie poszczęściło się z rodzicami, których nie wsparły służby państwowe. A niekończące się przytułki nie wykształciły w nich duchowego oparcia. Powracali do swojego ludzkiego przeznaczenia nieprostą drogą okrężną. Pisarz napisał o tym w powieści „Droga okrężna”, którą zaprezentował nieżyńskim czytelnikom. Ma nadzieję, że każdy z nas włoży w czyjąś dłoń kopiejkę. A sam tymczasem szuka pracy dla szesnastoletniego chłopca, który czeka na zwolnienie, troszczy się o dalszy los tych, którym pomógł zostać studentami... Jurij Pokalczuk dzisiaj, jak Anton Czechow sto lat temu, przypomina nam o tym, że poza naszym domowym zaciszem istnieją dzieci, których łzy są droższe niż wszystkie skarby świata... Nadija ONYSZCZENKO, m. Nieżyn

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Nie, to nie dzieci wojny ani ofiary aktów terrorystycznych. To dzieci nieodpowiedzialnych rodziców, którzy, rodząc je, nie myśleli o ich przyszłości. Małe życia pomieściły już wielką tragedię: rodzinnym domem stał się dla nich dom dziecka, a mamę zastąpiła pracownica medyczna w białym fartuchu.

…: „Він już umie robić «Sroka-wrona»...” Dzieci garną się do medyków, urzędników państwowych, często nazywają ich mamami. Ludmiła Mykołajiwna mówi, jak bardzo ciężko jest jej oddawać dzieci do domów dla niemowląt, do internatów. Cieszy się, gdy jej podopiecznych adoptują albo biorą pod opiekę dobrzy ludzie. „A pamiętacie dwoje dzieciątek? — Rysliajewa podaje nazwisko matki, pozbawionej praw rodzicielskich. — Adoptowała je bardzo dobra rodzina z Włoch”. A najbardziej cieszy fakt, że nikt z dzieci, których losem osobiście się przejmowała, nie powtórzył fatalnych błędów swoich rodziców. Jest bezlitosna wobec dorosłych, którzy nie umieją być rodzicami. Czy można uważać za matkę kobietę, która, będąc pozbawiona praw macierzyńskich wobec sześciorga dzieci, urodziła siódme? I to maleństwo poi wódką, „żeby nie krzyczało”. Tylko w 2004 roku sąd w Niżynie pozbawił praw rodzicielskich siedmioro rodziców wobec czternaściorga dzieci. Złożono jeszcze siedem takich wniosków. Zgadzam się z Ludmiłą Mykołajiwną, że alkoholizm to nie tyle choroba, co nieodpowiedzialne podejście do własnego życia i życia najbliższych. Czteroletniego Dimę znaleźli śpiącego pod gruszą obcy ludzie. Nocował tam po tym, jak pobiła go i wyrzuciła z domu pijąca matka. Podczas gdy wszczynano sprawę karną przeciwko „matce”, chłopiec – czysty, najedzony i spokojny – przebywał w oddziale dziecięcym szpitala. Ani matka, ani jej starszy dorosły syn nie odwiedzili dziecka. Teraz przeniesiono go do obwodowego dziecięcego przytułku, który działa w mieście od października bieżącego roku. Ta placówka została utworzona w ramach realizacji państwowego programu walki z bezdomnością dzieci. W części dawnego resortowego przedszkola, wykupionego przez Niżyńską radę miejską, przeprowadzono nowoczesny remont, wyposażono pokoje socjalne, czuć domową przytulność. Zespół wychowawców i medyków pod kierownictwem doświadczonej pracownicy socjalnej Iriny Brażenko jest gotowy przyjąć na siebie ból pozbawionych wszystkiego dzieci. W tym samym budynku, za ścianą, od już nie pierwszego roku przychodzą uczniowie dziecięcej szkoły sztuki Niżyńskiego Kolegium i Szkoły Sztuki im. Marii Zankowieckiej. W pewnej

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Większość z nas, kładąc monetę w wyciągniętą dziecięcą dłoń, uspokaja własne sumienie.

CUDZE DZIECI Niemowlęta pozostawione w Niżyńskim szpitalu położniczym, dzieci znalezione na ulicy, trafiają na oddział dziecięcy Niżyńskiej Centralnej Szpitala Miejskiego. Ordynator Walentyna Ryslajewa z żalem stwierdza, że liczba takich „znajd” w ostatnich latach rośnie. Czasem są to „dzieci miłości”, a częściej — z rodzin alkoholików i narkomanów. Walentyna Pyłypiwna przyjęła już niejedno dziecko z takich rodzin, od takich matek-kukułek. Niczyje dzieci przebywają tutaj pod opieką medyczną, dopóki nie wyjaśni się ich dalszy los. Stają się dziećmi państwowymi i zaczyna się nimi opiekować państwowa służba do spraw nieletnich, którą w Niżyńskim miejskim komitecie wykonawczym kieruje Ludmyła Łewczuk. Pedagog z zawodu, matka dorosłych dzieci, nie urzędowo, a życzliwie przeżywa życie tych sierot przy żyjących rodzicach. Waży wszystkie okoliczności, zanim przekaże sprawę do sądu o pozbawienie praw rodzicielskich. Choć potrafi być też surowa wobec matki-pijaczki, która nie pamięta, gdzie wczoraj podziała siedmiomiesięcznego syna. Niedawno pani Ludmyła pojawiła się w lokalnej telewizji z małym chłopcem na rękach, którego znaleziono na podwórku. „Mamo, jeśli masz osobiste problemy, zwróć się do nas — apelowała. — Nie wstydź się swojego smutku, wstydź się swojego czynu”. Malucha kochają lekarze, pielęgniarki i salowe. Komunikują się z nim, cieszą się jego małymi uśmiechami. AKTUALNIE — Dzieci zaczynają chorować przede wszystkim z powodu rozłąki z rodzicami, zwłaszcza z mamą, a także wtedy, gdy nie mogą opanować pewnych umiejętności. Trzeba pamiętać, że intelekt dziecka znajduje się na opuszkach jego palców. Oto dlaczego pragnie ono wszystkiego dotknąć, wziąć do rąk, a potem pociągnąć do ust. Oto dlaczego tak potrzebne jest rozwijanie dziecka fizycznie. Obecnie wiadomo już, że rozum dziecka i jego rozwój fizyczny w pierwszych 36 miesiącach życia pozostają w wprost proporcjonalnej zależności. — Zatem, aby dzieci nie chorowały… — Od samych narodzin matka musi poświęcać wielką uwagę rozwojowi dziecka — i fizycznemu, i emocjonalnemu, i intelektualnemu. Już dawno odszedł w niebyt mit o tym, że niemowlę należy ciasno owijać i trzymać w stanie związanego „żołnierzyka” przynajmniej przez pierwsze miesiące życia, kiedy dziecko dużo śpi. Zaczynać trzeba od najprostszego: od pierwszych dni kłaść malucha na brzuszku, uczyć pełzać, podkładając pod zgięte w „żabkę” nóżki swoje dłonie. Albo robić to w specjalnym pochyłym „żłobie”, pokrytym sztywną miękką tkaniną, przewracając je z boku na bok, wzdłuż własnej osi pionowej itp. Wszystkie ćwiczenia, które zdołają wymyślić troskliwi rodzice dla rozwoju aparatu przedsionkowego dziecka, będą dla niego korzystne, gdyż wywołają trwałą potrzebę poznawania otaczającego środowiska, świata dorosłych, działalności intelektualnej. Gwarancją zdrowia niemowlęcia jest stan jego układu oddechowego. Uczynić go normalnym, a nawet idealnym, pomogą pełzanie i pływanie od pierwszych dni życia. Nowo narodzone dziecko ma wrodzony instynkt do wstrzymywania oddechu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

NIE PRZECIĄG, A NASTRÓJ W RODZINIE

Ile nerwów, sił, zdrowia odbierają rodzicom choroby ukochanych maluchów! Ile nieprzyjemności przynoszą ciągłe zwolnienia lekarskie! I jak zauważa większość z nas, szczególnie często maluchy zaczynają chorować, gdy oddaje się je do przedszkola. Badaniem tego problemu zajęli się naukowcy, pedagodzy, psycholodzy. Okazuje się, że nie przeciągi, jak uważają niektórzy rodzice, celowo wywoływane przez wychowawców zainteresowanych tym, by w grupie było mniej marud, nie słaba odporność i nie skupisko na małej powierzchni dużej liczby mikrobów i wirusów są przyczyną częstych chorób dzieci. O tym — rozmowa z zastępcą dyrektora ds. naukowych Instytutu Rozwoju Inteligencji Dziecka Switłaną Petriwną CZEREDNYCZENKO. nia. Dlatego im wcześniej zaczniecie uczyć malucha pływać, tym łatwiej osiągniecie pozytywny rezultat. Swojego syna po prostu położyłam w wodzie, kiedy miał mniej niż miesiąc, i popłynął, robi to dobrze do tej pory, już 25 lat. Róbcie dzieciom lekki masaż, tonizujcie ich mięśnie. Aktywne ruchy, możliwość samodzielnego przewracania się, przemieszczania, zmieniania pozycji ciała na wygodniejszą czynią dzieci spokojnymi, wesołymi, pewnymi siebie, energicznymi, zdrowymi. Zdjęcie H. Oborśkiej Na własnym doświadczeniu oraz na doświadczeniu wychowywania dzieci w wielu rodzinach, które korzystają z usług instytutowej „Szkoły Najlepszego Dziecka”, przekonałam się, że zdrowie dziecka, jak i inne aspekty jego rozwoju, bardzo zależą od matki, jej wykształcenia w tej sferze, oddania, pracowitości. Tak, pracowitości, ponieważ wychowywać dziecko nie jest łatwo. Ale wychowywać zdrowe dziecko — to wielkie szczęście. — Switłano Petriwno, zatem, aby stać się dobrą matką, jak i dobrym profesjonalistą w każdej dziedzinie, trzeba najpierw przejść odpowiednie przygotowanie… — Bez wątpienia. Kobieta-matka i kobieta, która chce nią zostać, musi prowadzić zdrowy tryb życia i najpierw uczyć się, opanowywać pewną wiedzę, która pomoże jej w dobrym czasie i w dobrym zdrowiu począć swoje maleństwo, radośnie i szczęśliwie je donosić, wyhodować w sobie, nauczyć się komunikować z jeszcze nienarodzonym maluchem, samodzielnie, świadomie i łatwo urodzić, od pierwszych minut pojawienia się malucha na świecie przyłożyć go do piersi, dać odczuć tę życiodajną siłę miłości matki do nowo narodzonego dziecka. Dziecko poczuje ją, leżąc na ciele matki, dotykając buzią i ustami piersi. W tym momencie dziecko i matkę łączy rytm ich serc, niepowtarzalny aromat i energetyka ciał, które przed chwilą były jedną całością. Oczy obojga zapamiętują, fotografują twarze nawzajem, na zawsze wpisują te zdjęcia w podświadomość jako najbliższe, jako jedyne. Mądre, kochające matki będą nadal rozwijać to pierwotne uczucie miłości, bezpieczeństwa, radosnego zdziwienia życiem. Będą kilka razy dziennie przytulać niemowlę do piersi, nucąc mu kołysanki, słuchając razem delikatnej muzyki klasycznej, opowiadając bajeczki, marząc o przyszłości, podróżując w bajkowym morzu miłości między Matką a Dzieckiem. Takie sesje fizjo- i psychoterapii, zgodnie z prawami bioenergetyki, podnoszą odporność malucha, poprawiają jakość mleka matki, a co najważniejsze — tworzą nową pępowinę — energetyczną, która może stać się tak silna i niezawodna, że będzie łączyć matkę i dziecko przez całe ich przyszłe życie. — Wiele matek nie zna sekretów matczynej miłości, nie mają nic do przekazania w spadku swoim dzieciom, które bardzo szybko wylecą z rodzicielskiego gniazda, wyprowadzą swoje pisklęta i tak samo nieumiejętnie będą je wychowywać… — Żeby do tego nie doszło, założyliśmy w Instytucie „Szkołę Najlepszego Dziecka”. Zapraszamy młode mamy, dziewczęta i kobiety, które jeszcze nie mają, ale chciałyby urodzić zdrowe dzieci, umiejętnie i radośnie je wychować i przelać swoją miłość oraz doświadczenie szczęśliwego wychowania w duszę malucha, aby i jego przyszły los ułożył się szczęśliwie. Bo odczucia i wspomnienia dzieciństwa kształtują osobowość człowieka i pozostają z nim na całe życie. Niech wasze życie ogrzewają ciepłe matczyne ręce, szacunek, wzajemne zrozumienie i potrzeba tego, aby przekazać tę bezgraniczną matczyną miłość, którą czuliście w dzieciństwie i czujecie teraz, w swoim dziecku. Zdrowie kształtuje się w szczęśliwym dzieciństwie. Większość chorób jest uwarunkowana stanem psychoemocjonalnym. Dlatego rodzina musi być bezpieczna dla zdrowia dziecka. Zapisała Hałyna MOJSEJEWA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

wielbiciele na całe życie, to jego współmyśliciele, zatroskani o przyszłość ludzkości, ludzie aktywnej postawy, którzy starają się — każdy na wyznaczonym przez Boga miejscu — uczynić nasz świat lepszym. Pomarańczowa rewolucja potwierdziła niemało artystycznych postulatów, ucieleśnionych w obrazach Wołodymyra Nowykowskiego. Jego ból za Ojczyznę to ból pracownika, który w milczeniu odbudowuje to, co inni próbują zniszczyć. To obywatelska postawa artysty. Ale język jego obrazów jest tak optymistyczny, że flety nagle zaczynają brzmieć jak trembity, a dal, w którą wpatrują się hetmani na portretach, to już nasze z wami realne zwycięstwa, zwycięstwa nad samym sobą. Zgodnie z tradycją należałoby analizować kompozycję obrazów, rozmach potężnego pociągnięcia pędzla i gamę kolorystyczną, najbardziej charakterystyczną dla malarstwa artysty… A Wołodymyr Nowykowski koniecznie wybija się ze standardowego nurtu, zmienia ustalony porządek, jakby podpowiadał: a posłuchaj no, widzu, jaka cisza bywa, kiedy nocą pasą się konie, kiedy dzieci z dorosłymi razem czuwają nad żywą przyrodą… To wspomnienie jego dzieciństwa, kiedy w świetle żywego ognia rysował portrety znajomych i darował tym, którzy pozowali przyszłemu artyście. Pewnie także dlatego, że swoje pierwsze ołówki i albumy wydostał prosto z ognia w zbombardowanym przez faszystów magazynie przy dworcu, jako dziecko nie bał się oparzeń. Gorący ogień talentu przewyższył niebezpieczeństwo wojennego pożaru. Z czasem miał szczęście do nauczycieli, potem poszczęściło mu się także do wielbicieli. Dziś w wielu muzeach i galeriach świata przechowywana jest jego grafika i malarstwo. A artysta czuwa przy sztaludze w swojej pracowni i nie sposób pojąć, jak smukłe drzewka z jego etiud nagle wnoszą dzienne światło słoneczne do domu nawet wtedy, gdy na dworze szaleje zamieć, gdy mdłe światło elektryczne wykrwawia inne obrazy… Hanna KOZACZENKO, członek zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury z nami, ale słoneczna pamięć o nich będzie żyła w sercach narodu, dopóki będą brzmiały ich unikalne dzieła, które stały się już naszą klasyką pieśniarską, ozdobą naszej kultury. Dzisiaj zaś autorskie piosenki „stemplują” wszyscy, komu tylko się chce. Zbyt niekorzystna sytuacja wytworzyła się na Ukrainie w kwestii narodowej przestrzeni informacyjnej, w tym także w radiu, które okupowały liczne prywatne stacje radiowe. Całodobowo zaśmiecają eter niskiej jakości piosenkami rosyjskojęzycznymi i anglojęzycznymi w stylu pop. W programach ani jednego ukraińskiego słowa, a o ukraińskiej piosence nawet nie ma co mówić. Dla nich ona nie istnieje. Antyukraiński piosenkarski narkobiznes w eterze niszczy naszą duchowość. Na wulgarnej, amoralnej muzyce pop kształtują się gusta muzyczne naszej młodzieży. Tracimy przyszłość Ukrainy. Dzięki Bogu, mamy jeszcze Ukraińskie Radio Narodowe, które komunikuje się z narodem w języku ukraińskim i ukraińską piosenką. Z okazji jego 80-lecia wielki mu pokłon. Życzymy mu sukcesów także w przyszłości. Niechże po całym świecie płynie nasza ukraińska piosenka, nasze ukraińskie słowo! Chwała wszystkim, którzy się do tego przyczyniają! Pawło RUDCZENKO, muzykolog

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

PALETA MALARZA — ZACHOWAĆ DLA PRZYSZŁOŚCI Zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wołodymyr NOWIKOWSKI, artysta, którego dzieła były eksponowane na wielu międzynarodowych wystawach, obecnie prezentuje nową wystawę indywidualną w Ukraińskim Funduszu Kultury przy ulicy Lipskiej 16.

Ponad dwie dekady artysta dzieli swój czas twórczy między malarstwo a grafikę. Jednak znaczna część dorobku malarskiego mistrza, w szczególności ta, która została zaprezentowana w salach Funduszu Kultury, jest szczególnie bliska kijowianom: chodzi o krajobrazy Puszczy Wodyckiej, gdyż właśnie tam znajduje się mała pracownia-dacz artysty. W tym podmiejskim lesie zna on z imienia wszystkie stare, jeszcze niezniszczone drzewa, cieszy się ptakami, które powracają tam każdej wiosny, wita młody podszyt, który podpowiada drogę do zacisznej grzybowej polanki. W tym cyklu Wołodymyr Nowikowski występuje w trzech osobach: jako malarz, obrońca przyrody-patriota i fantasta-baśniopisarz. Ale jego baśniowość nie jest ilustracyjna, nie jest fabularna. Jego baśń jakby otwiera przed bezpośrednim spojrzeniem widza subtelne życie podmiejskiego lasu jako żywej, świadomej istoty. Nieoczekiwane ujęcia znanych miejsc w pobliżu końcowych przystanków tramwaju czy marszrutek, płonący czerwienią klon, odbity w kałuży leśnej drogi, otoczonej (czy raczej — obrzeżonej) stromymi sosnami, — wszystko to jest przesycone żywym szumem gałęzi i niewybrednego ptactwa. A jednak artysta zaludnia las dobrymi duchami, które mają go chronić. Maluje drzewo, które jakby wyszło przed inne, by kogoś powitać z otwartą duszą. Puszcza Wodycka, bliska i ufna, która jeszcze kilka dekad temu pokrywała się każdej wiosny bzowym dywanem pierwiosnków, poprzez jasne, żywe obrazy Wołodymyra Nowikowskiego gdzieś głęboko, na dnie serca widza, dotyka struny wyrzutu sumienia: „Powiedz: czy dla rodzinnej ziemi jesteś kosmitą?” — i natychmiast niszczy konsumpcyjne zamiary miłośników wiosennych bukietów. Jeśli na pierwszy rzut oka płótna malarskie Wołodymyra Nowikowskiego są proste i otwarte: portret żony w obfitości sierpniowych darów, żaglówki na Dnieprze i na morskiej przestrzeni, niebiosa, koniecznie wysokie, z wymyślnym rysunkiem chmur czy przekątnymi promieniami słońca, smukłe drzewka na słonecznej polanie ogrodu botanicznego — albo też słynna już galeria portretowa hetmanów, którą artysta ukończył przed nową wystawą, — to przy uważnym, trwałym obcowaniu wszystko to nabiera cech szczególnych, jak przy poznawaniu człowieka przez człowieka. Widz odkrywa nowy niuans w samym sobie, wykonuje ruch spojrzeniem i najpierw zauważa „ubranie” — kolorystyczne rozwiązanie płótna, potem jakby słyszy jakąś melodię, a dalej już wędruje w czasie razem z autorem — przez minione stulecia czy niedawne, bliskie w pamięci, na swój sposób niełatwe, ale niepozbawione pozytywnych cech dekady. Wołodymyr Nowikowski to człowiek niezwykłej dobroci i uczciwości, nie narzuca swojego zdania, a po cichu budzi ludzkie sumienie, nie deklaruje, a zaprasza do przemyśleń. Dlatego wielbiciele jego obrazów to już RETROSPEKCJE Każdy człowiek, zwyczajowo, od dzieciństwa jest z szacunkiem i wzruszeniem zakochany w pieśniach stworzonych przez swój naród. To miłość genetyczna, ona, jak mówią, jest we krwi od urodzenia, od kołyski. Pieśń ludowa zawsze była i pozostaje najcenniejszym skarbem w kulturze muzycznej narodu ukraińskiego. Jej ponadczasowość, swoiste zabarwienie narodowe, charakterystyczna budowa ładowo-harmoniczna, zwłaszcza w brzmieniu chóralnym, — to nasze bogactwo duchowe, z którego jesteśmy dumni i które gorliwie chronimy. Nic dziwnego, że ukraińscy kompozytorzy-klasycy: Mykoła Łysenko, Kyryło Stecenko, Mykoła Łeontowycz, Petro Niżynski, Ołeksandr Koszyć, byli bezgranicznie zakochani w ukraińskiej pieśni ludowej, osiągając w jej opracowaniu chóralnym prawdziwą genialność. Po synowsku kochał pieśń ludową także nasz Prorok — wielki poeta i artysta Taras Hryhorowycz Szewczenko. Szczodrym źródłem historycznym, w którym rodziły się i szły w życie pieśni ludowe, zawsze była ukraińska wieś. Ileż mamy pieśni bohaterskich kozackich, burłackich, czumackich, obyczajowych, przejmujących lirycznych i wesołych żartobliwych z dawnych czasów. Boleśnie jest uświadamiać sobie, że wraz z degradacją ukraińskiej wsi zaczęła znikać z Nieogarniony temat, powiecie. I rzeczywiście. O tej wiecznej, pięknej sztuce napisano tomy prac dyplomowych, wyrażono liczne opinie wybitnych ludzi. Ale upływ czasu — jest zbyt gwałtowny. Zmieniają się pokolenia, a wraz z ich zmianą życie wnosi swoje korekty także w sztukę muzyczną, zwłaszcza w gatunek pieśniarski. Dziś ważne jest, aby rozumieć, jaka pieśń, jaka muzyka nas otacza, co w nich wpływa na nas, kształtuje nasze gusta, naszą duchowość. Temat nie jest prosty. Krótko nie powiesz. Wymaga krytycznej analizy, konkretnych przykładów. Porozmawiajmy o najbardziej lubianym i najpopularniejszym wśród ludu gatunku — pieśniarskim.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

PIEŚŃ, MUZYKA I MY

Ludowa pieśń też wychodzi z użycia. Najbardziej śpiewny, najgłośniejszy naród ukraiński przestaje śpiewać. W wyludnionych wsiach, które pozostają już tylko na mapie państwa, ukraińskie pieśni ludowe nie brzmią już — śpiewać tam dziś nie ma komu. Pojedyncze przykłady twórczości pieśniarskiej zachowały się jeszcze w fonotece Ukraińskiego Narodowego Radia. Pieśń ludowa staje się rzadkim diamentem. Jej repertuar nieustannie ubożeje. Ale Ukraina nie żyje bez pieśni. Zamiast ludowych masowo rozpowszechniają się, zwłaszcza w miastach, pieśni autorskie. Ich twórcy — utalentowani ukraińscy poeci i kompozytorzy, znani w minionych latach nawet poza granicami Ukrainy. Z jaką rozkoszą słuchamy przy okazji pieśni artystów wielkiego talentu starszego pokolenia. Wśród nich wiele prawdziwych arcydzieł pieśniarskich — złoty fundusz, przechowywany w skarbcu ukraińskiej kultury muzycznej. Tylko melodysta, który subtelnie czuje naturę i ladoharmonijny charakter ukraińskiej pieśni, może stworzyć prawdziwą pieśniarską perłę. Kogo nie poruszą takie pieśni Platona Majborody, jak „Pieśń o ręczniku”, „Pójdziemy tam, gdzie trawy są pochylone”, „Ziemio ojczysta moja”, a do tego jeszcze w wykonaniu sławnej śpiewaczki Raisy Kyrycenko? A pieśni niezrównanego melodysty, Bohatera Ukrainy Ołeksandra Biłasza — „Dwa kolory”, „Jesienna pieśń”, „Kijowski walc” czy „Nad przejrzystą studnią”, a czarujące pieśni Ihora Pokłada — „Dzikie gęsi”, „Skrzypce grają”, „Dniepr biegnie”, „Jak ja cię kocham”. A niezapomniany Wołodymyr Iwasiuk i jego „Czerwona ruta”, „Karpaty”, „Macierzanka”, pieśni Wołodymyra Wirmenycza — „Nagietki”, „Gdzie jesteś, gdzie jesteś, miłości?” lub też „Czeremszyna” M. Myhajlука? A sławne pieśni Anatolija Paszkewycza — „Wiśnia mamy”, „Chato moja, biała chato”, „A matka chodzi na kurhan”, „Pieśń o chlebie”. A kto nie zna czarujących melodii Ihora Szamo — „Kijowie mój”, „Jesienne złoto”, „Trzy rady”, „Nie szumcie, kalinki”. Komu nie brzmi w pamięci legendarna pieśniarska perła Julii Rotawskiej — „Lecą jakby mewy”? Wszystkich nie sposób wymienić. Wspomniani kompozytorzy pisali pieśni do tekstów znanych i wybitnych ukraińskich poetów. Ta twórczość z czasem przeradzała się w trwałą, owocną współpracę — (P. Majboroda—A. Małyszko, O. Biłasz—D. Pawłyczko, I. Pokład—J. Rybczyński, I. Szamo, I. Paszkewycz—D. Łuczenko). Tylko do tekstów poety-pieśniarza Dmytra Łuczenki Ihor Szamo napisał ponad 20 pieśni. Pieśni tych czarodziejów słowa i melodii poruszają dusze słuchaczy. Wzruszają i dziś, poruszają swym pięknem. Wielu z tych poetów i kompozytorów już nie-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

tymi słowami Anatolij Szewczenko zwrócił się do czytelników we wstępie do swojej popularnonaukowej i dość niezwykłej u nas monografii „Chrystus”. Wiadomo, że i w świecie zachodnim rzetelnej literatury duchowej nie ma zbyt wiele, a na Ukrainie tym bardziej — dał o sobie znać ateistyczny reżim radziecki, którego skutki nie zostały w pełni przezwyciężone do dziś. Dlatego tematy duchowe, a do tego w dorobku świeckich autorów, są rzadkością. Kimże on jest, ten, który odważył się stworzyć taką publikację? Naturalnie, biorąc do rąk książkę, przede wszystkim interesujemy się postacią autora: czy warto mu ufać i tracić czas na czytanie? Okazało się, że warto. Autor jest poważany, a jego osiągnięcia są znaczące: jest jednocześnie doktorem teologii i doktorem nauk technicznych, profesorem, rektorem Kijowskiego kompleksu naukowo-dydaktycznego „Intelekt”, zasłużonym działaczem nauki i techniki. Oprócz tego poświęca się pracy polityczno-społecznej — jest przewodniczącym Ogólnoukraińskiej partii duchowości i patriotyzmu oraz hetmanem Ukraińskiego rejestrowego kozactwa. Anatolij Szewczenko opublikował już monografię „Chrześcijaństwo — historyczna prawidłowość” oraz podręcznik „Podstawy chrześcijaństwa: droga do prawdy”, przetłumaczony nie tylko na język rosyjski, ale i angielski oraz wydany ponownie w USA. Pod koniec 2004 roku w wydawnictwie „Nauka i oświata” ujrzała światło dzienne książka „Chrystus”, co cieszy — w języku ukraińskim. Jest ona pięknie ilustrowana reprodukcjami arcydzieł malarskich światowych geniuszy, wśród nich — Leonarda da Vinci, Petera Rubensa, Rembrandta van Rijn, Ricciego Sebastiano, El Greco… Rysunki, tabele i schematy, wzory matematyczne i porównania, cytaty z dzieł świętych ojców i, oczywiście, z Biblii pomagają odkrywać treść monografii. Przeznaczona jest ona dla studentów wydziałów humanistycznych uczelni oraz uczniów starszych klas. NOWOŚĆ Wiktor Pałynski. Jelena i antykwariusz: proza. — Lwów: Społom, 2005. — 238 s. Wiązka stylistyka, gęste i jednocześnie przejrzyste pismo — wygląda na to, że autor ugniata słowo jak glinę i wyczarowuje z niego nowe figury stylistyczne oraz fantazyjno-prawdopodobne obrazy, tworząc coś na kształt „wiktoropałyńskiego” stylu, jakby wypalonego w pracowni zręcznego profesjonalisty. Na pierwszy rzut oka wszystko jest imitacyjno-sztuczną, robioną celowo sztucznością, ale w czarujący sposób jakby manieryczny styl wciąga czytelnika w wir zakręconej fabuły, nawet nie ukrywając umowności tego procesu, jak i wszystkich wydarzeń oraz uczestników wyfantazjowanego widowiska. Autor otwarcie akcentuje: tak, to jest literatura, a czytelnik przeżywa jakieś takie irrealne rzeczy, celowo otoczone anturażem magicznej rzeczywistości, świadomie inspirowanej inności i odmienności. Bohater ucieka od samego siebie — skostniałego, pragmatycznego, zobojętniałego — w krainę fantazji, snów, marzeń… Wydaje się, że to zasadniczy moment — Pałynski zawziął się, by wyciągnąć was z szarej codzienności w czarujący świat aluzji podświadomego i pozaświadomego. Oto przed nami książeczka magicznej prozy Wiktora Pałynskiego „Jelena i antykwariusz”, która właśnie ujrzała światło dzienne. Autor nie oznacza gatunków, młodzieży i starszych ludzi, dla wszystkich, którzy wierzą lub pragną wiary w Najwyższego. Kto szuka drogi do Niego i chce poznać siebie. I przemyśleć: po co każdy z nas się urodził oraz jaką misję powinien wypełnić za życia na Ziemi. Chociaż jest to badanie naukowe, z mnóstwem argumentów, dowodów, ale napisane przystępnie, zrozumiale — wszystko, co genialne, jak to mówią, jest proste. Uciekając się do logiki i filozoficznych DUCHOWOŚĆ Raj jest pusty i czeka na godnych ludzi, aby darować im wieczne szczęście. Powrót do przyszłości, w czas rajskiego życia Adama i Ewy przed upadkiem, można osiągnąć poprzez modlitwę i pokutę, prawe uczynki i myśli. Przez całą opowieść, dosłownie na każdej stronie książki, profesor zwraca uwagę współczesnego intelektualisty. Sekwencja ksiąg w Piśmie Świętym, podkreśla A. Szewczenko, jest tożsama z sekwencją pierwiastków chemicznych w Układzie Okresowym Dymitra Mendelejewa, gdzie są wolne miejsca. Z drugim przyjściem Chrystusa Bóg przekaże nam nowe księgi i otworzy nową wiedzę.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

DLA CZEGO NA ŚWIECIE ŻYJEMY?

po co przyszli życie, droga, prawda, miłość, rozum — podkreśla autor. A wykonawcami w budowie Kosmosu stali się Aniołowie, którzy zostali stworzeni wcześniej niż ludzie, mogą się materializować, mają duszę, intelekt i tworzą całą Hierarchię. Miliardy lat ewoluuje materia, aby osiągnąć cel końcowy — stworzenie człowieka, początkowo gospodarza Ziemi, następnie — Układu Słonecznego, wreszcie — Wszechświata. Prawa Nieba „Autor ma nadzieję, że ta książka pomoże przynajmniej jednemu człowiekowi znaleźć swoją drogę do Boga, bo wtedy można uznać, że praca nad książką, jak i całe życie autora, nie były daremne”. Fotografia z Całunu Lina MAJBA, zasłużony dziennikarz Ukrainy, historyk sztuki Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA Jarema HOJAN Pawło MOWCZAN Anatolij POHRIBNYJ Ołeksandr PONOMARIW Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego, dział tematyki społecznej Jewhen HOLYBARD 279-49-47 (tel/faks) Zastępca redaktora naczelnego, dział polityki Ołeksandr SOŁONEC 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK 278-63-69 Redaktor literacki Ołeksandra TKACZ 270-55-57 Dział kultury Kateryna TARCZEWSKA 270-55-57 Dział literatury Marija KRYYSZTOPA 270-55-57 Dział korekty Tetiana MYCHAJŁENKO Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Oksana PETRYCZENKO 278-63-69. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http:// slovo.prosvita.com.ua Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301218 Nakład ogólny — 34800 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,29 hrywny, na 3 miesiące — 9,59 hrywny, na pół roku — 19,18 hrywny. czytelnika o prawdziwość i piękno Biblijnego słowa oraz przytacza przykłady z naszego bytu, które potwierdzają wydarzenia historyczne, wyłożone w Księdze Ksiąg. W monografii wyrażono zaniepokojenie tym, że my teraz tak mało dbamy o duchowość. I wyciągnięto sprawiedliwy wniosek: „Jeśli w rozwoju cywilizacji duchowy wzrost człowieka nie wyprzedza rozwoju gospodarki i polityki — cywilizacja zmierza do zagłady”. Rzeczywiście, wspomnijmy, że właśnie przez nadmierną namiętność do cielesnych przyjemności i dóbr zniknęły z powierzchni Ziemi całe narody — Majowie, Inkowie, Aztekowie, starożytny Egipt, Grecja, Imperium Rzymskie. Upadł też Związek Radziecki, na wskroś przesiąknięty totalitarno-ateistyczną ideologią. Jednak autor przekonująco podsumowuje: „Bóg — obiektywna rzeczywistość, istnieje niezależnie od naszej wiary, wiedzy, świadomości. Twórca materii oraz życia poznawany jest przez świadomość poprzez organy zmysłów, wiarę, miłość, intelekt. I napawającym nadzieją staje się to, że coraz więcej ludzi przekonuje się o tym, że On jest i zawsze będzie. Chociaż Obraz Najwyższego każdy z nas rozumie po swojemu, w zależności od stopnia swojego rozwoju. …Duch Pomarańczowej rewolucji, fenomenalnego zjawiska w historii, wlał w nas wiarę: ludzka cywilizacja nie zginie i całkiem niedługo, w naszym III tysiącleciu, przyjdzie po raz drugi Chrystus i przeprowadzi oczyszczonych z grzechów na wyższy poziom ewolucji — do Bożego Rajskiego Ogrodu. uogólnień, autor rozpatruje Biblię jako prawdziwą, natchnioną przez Boga księgę, której tajemna informacja wraz z osiągnięciami współczesnej nauki coraz bardziej jest rozszyfrowywana. Ale właśnie dla tych, którzy czytają ją z wiarą i otwartym sercem. Kolejność ksiąg w Piśmie Świętym, podkreśla A. Szewczenko, jest tożsama z kolejnością pierwiastków chemicznych w Układzie Okresowym Dymitra Mendelejewa, gdzie są wolne miejsca. Z drugim przyjściem Chrystusa Bóg przekaże nam nowe księgi i otworzy nową wiedzę. I powinny zapanować także na Ziemi. Ale Anioł Światła stał się diabłem — ewolucja ludzkości poszła drogą zdrady Boga. Jednak On nie zniszczył swojego stworzenia, a wielką misję naszego zbawienia i powrotu do duchowości powierzył Chrystusowi, który własną krwią zapłacił za ludzkie grzechy. Zatem sensem rozumnego życia człowieka jest ciągły ruch do Boga, poznawanie Go. Ale do Niego można przyjść tylko przez Chrystusa, i to autor naukowo udowadnia. Aby z oddaniem służyć dobru, prawdzie, miłości, trzeba wstąpić na wąską i ciernistą drogę, jak Jezus. Innej — nie ma. Uczony szczegółowo rozpatruje biblijny wątek: życie Syna Bożego, Jego walkę z szatanem, śmierć i zmartwychwstanie. Analizując księgi Starego i Nowego Testamentu, dochodzi do wniosku, że obecnie z naukowego punktu widzenia w monografii rozpatrywane jest stworzenie Wszechświata — początkowej Przestrzeni, Czasu, z Niebytu Bytu — co nie przeczy postulatom Biblii, a potwierdza je. Wiele uwagi poświęcono temu, jak powstała materia. Dla interakcji z nią Bogu-Duchowi niezbędne było zrodzenie Pośrednika, Architekta Wszechświata, Konstruktora życia — Jezusa Chrystusa, który jednocześnie może mieć dwa stany: duchowy i materialny. Poprzez Syna Bo-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

MAGICZNA PROZA WIKTORA PALYNSKIEGO

rodzajowej przynależności tych dynamicznych opowiastek, których głównym bohaterem są nie tylko i nie tyle konkretne postacie, co raczej drugie czy dziesiąte autorskie „Ja”, bo jest go najwięcej w zgrabnych, aż do oszczędnej wygładzoności, dwunastu mini-nowelach. Początkowo złapałem się na myśli, że w planie symbolicznym wystarczyłoby, gdyby było ich 13, bo książeczka przepełniona jest niby „nieczystymi” wątkami i osobami o demonologicznych cechach, ale wydaje się, że autor zrobił jeszcze lepiej, pozostawiając ponadokrągłą cyfrę dla czytelniczych refleksji i aluzji, i w ten sposób wzmocnił zagadkowość — najwyraźniej nie z obawy przed przesoleniem, a właśnie dla pełni i spełnienia odczarowanej rzeczywistości w baśniowo-fantastycznych przekrojach naszej wyobraźni. Każdy pisarz, nawet gdyby nie chciał, na nowo zamieszkuje i tworzy swoje środowisko językowe, swój wariant wymowności w określonym kontekście narodowym. Ile by nie wędrował, w wyobraźni i na jawie, Wiktor Palynski wygładza słowo na granicy przedmieść i śródmieścia; jego światy są koncentryczne, a już od nich kręgami idzie echo jego specyficznych we wszystkich kierunkach wibracji i aberracji. Zmierzam do tego, że pozorność linearności — nowela za nowelką — w rzeczywistości buduje wrażenie zamkniętych światów, których mnóstwo jest w głębinach niepoznanego. Jeszcze jedną cechą prozo-fantazyjnych prób Wiktora Palynskiego jest ich przygodowa zakodowanie i świadoma, sensacyjna konstrukcja — autor trzyma lejce wyobraźni, wprawnie dozuje artystyczne składniki opowiastek, orientując się na najlepsze wzorce tego gatunku w literaturze europejskiej. Kierując swojego czytelnika ku przygodzie, pisarz rekompensuje sobie i innym jej przeżywanie choćby w wirtualnym wariancie, sprawdzając jakieś ważne funkcje pięknego pisarstwa w ludzkim społeczeństwie. Nic przeżytego czy doświadczonego nie wypada z kolein losu. W pewnym sensie studia z zakresu historii sztuki i etnografii, praca w muzeum architektury ludowej i budownictwa odcisnęły swoje piętno na twórczym doświadczeniu Wiktora Palynskiego, jednak główne „wydarzenia” dzieją się w nim samym, w wyimaginowanych snach jego wewnętrznego świata. Na szczęście autora, jego parapsychologiczna praktyka pozostała w granicach pisarskiego chwytu i nie sprawia wrażenia praktykowanej obsesji. Jeśli jest inaczej, niech mi Bóg wybaczy tę recenzję. Próbując wyobrazić sobie narratora, wyfantazjowuję coś pomiędzy Münchhausenem a komisarzem Maigret… Jego wybredne mazanie pędzlem wyobraźni i samozadowolone dbanie o swój komfort, czy też raczej samoobronę, wytwarzają całe światy uspokajających sytuacji. Jako prawdziwy artystyczny smakosz, lepi Palynski swoją estetykę-stylistykę i chociaż niektóre formy słowne wydają się zbyt pokręcone, to jednak w tej zawierusze wyłaniają się dziwaczno-baśniowe obrazki zmienionej świadomości. Jeśli opowiadania Palynskiego początkowo wydadzą się wam na siłę skleconymi, nie przejmujcie się zbytnio, a spróbujcie przyzwyczaić się do jego maniery — i dalej już połkniecie haczyk ze smakiem oszołomionej ryby nad srebrem wieczornej tafli w zwierciadle możliwego. z Bohdan CZEPURKO Kierując swojego czytelnika ku przygodzie, pisarz rekompensuje sobie i innym jej przeżywanie choćby w wirtualnym wariancie, sprawdzając jakieś ważne funkcje pięknego pisarstwa w ludzkim społeczeństwie.

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn