Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki
WĘDRÓWKI PO HISTORII Z WOŁODYMYREM JAWORIWSKIM
OFIARY NA CERKIEW TARASA
Maschinelle Übersetzung
Lubow HOŁOTA
PRZY IWANIE PODKOWIE
Kaniw kwitnie białopiennie. I oczywiście „chrabąszcze nad wiśniami bzyczą”. Na drodze do Tarasowej góry jedenastego dnia maja spotkaliśmy nie oraczy z pługami, lecz kaniowskich uczniów i studentów z miotłami i łopatami — przygotowywali betonową drogę na uroczyste 22 maja, kiedy to nią, starą i niewygodną, zaprawdę pięćdziesięcioletnią, pomkną lśniące czarne samochody z państwowymi dostojnikami — w odwiedziny do Kobzarza. Autobusy z pielgrzymami z wszystkich krańców Ukrainy ustawią się na specjalnym placu i ku Ojcu Tarasowi popłynie żywa ludzka rzeka, pokonując 334 stopnie, by pokłonić się Temu, którego nazywamy Prorokiem narodu ukraińskiego. Tegoroczny dzień powrotu Tarasa na Ukrainę Państwowy rezerwat „Tarasowa góra” wita w rusztowaniach — w dosłownym i przenośnym znaczeniu. W budowlanej siatce znajduje się budynek muzeum — trwa tam rekonstrukcja. Już w 2003 roku, przygotowując się do 190. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki, opracowano dokumentację projektowo-kosztorysową, w tym na remont i restaurację krzyża-pomnika z 1884 roku oraz pomnika z 1923 roku; kapitalny remont kompleksu schodów na Tarasową górę; zagospodarowanie obiektów dolnego parku i urządzenie w nim systemu nawadniania; rekonstrukcję systemu ogrzewania muzeum i innych obiektów, co przewiduje także budowę elektrociepłowni w kompleksie z garażami i oranżerią, rekonstrukcję gazociągu dla zapewnienia ogrzewania Rezerwatu itp. Rok 2004 rozpoczął się dla Rezerwatu nietypowo: jego dyrektora generalnego I. Likowego zwolniono 22 stycznia rozkazem ministra, a po pewnym czasie muzeum oddano do rekonstrukcji. Następnie Ihor Lichowyj dochodził w sądzie swojego prawa do zajmowania stanowiska dyrektora generalnego (gazeta „Słowo Proświty” również broniła go), a jego kariera nieoczekiwanie nabrała tempa — w czasie, który minął, wznowiony dyrektor generalny zdążył pracować nie tylko dla dobra Rezerwatu, lecz także na stanowisku ministra kultury i turystyki, w administracji Prezydenta, a obecnie znalazł się w służbie dyplomatycznej — jako ambasador na Białorusi. Pięćdziesięcioletni Ihor Lichowyj mocno pokonuje szczeble kariery, nie przejmując się szczególnie wspomnianymi obietnicami i zobowiązaniami moralnymi wobec nich, a sześćdziesięcioośmioletnie muzeum Tarasa Szewczenki na Czernieczej górze wciąż jest w rusztowaniach. Według doniesienia na jednej ze stron internetowych obecnego dyrektora generalnego, z przewidzianych na remont i rekonstrukcję 38 mln hrywien przydzielono i wykorzystano (od 2004 roku) około 17 mln. W 2005 roku na rekonstrukcję muzeum wykorzystano 9,5 mln hrywien, w 2006 — 5,7 mln hrywien. Niektóre prace wykonują pracownicy korporacji „Ukrrestawracija” na kredyt. Działają zgodnie z projektem rekonstrukcji, opracowanym przez instytut „UkrNDIproiektrestawracija”. Pod bezludnym i bezgłosym muzeum w zielonej siatce (rzekomo obiekt starannie zamaskowano) stoi tablica informująca wszystkich chętnych, że rekonstrukcja zakończy się w grudniu 2008 roku. Niewielki kawałek drogi wybrukowanej kamienną „kostką” — oto wszystkie widoczne z zewnątrz oznaki rekonstrukcji na Tarasowej górze. Jednak są to tylko widoczne oznaki. Redakcję „Słowa Proświty” oprócz przebiegu prac restauracyjnych i rekonstrukcyjnych interesuje i boleśnie porusza jeszcze inny temat — Tarasowy kościół. To inicjatywa „Proświty” — wznieść za ogólnonarodowe pieniądze u podnóża Czernieczej góry w Kaniowie świątynię-symbol jedności nie tylko Ukraińców całego świata, ale i wszystkich ludzi dobrej woli, których nie jest obojętny los Ukrainy, którzy widzą jej odrodzenie w duchowej spójności narodu, należytym pielęgnowaniu jego potężnego twórczego potencjału — nie powstała przypadkowo i nie znienacka. Najpierw omawiano ją w wąskim gronie, przejęli się nią artyści i pisarze, poparli politycy i działacze społeczni.
Część polityczną odrzucono od razu — miała to być naprawdę ogólnonarodowa wola, inicjatywa proświtiańska. Cztery lata temu, w majowe dni, w miejscu wskazanym przez dyrektora generalnego I. Lichowa — w urocziszczu Monastyrok — postawiono i poświęcono pamiątkowy krzyż — symbol zamiarów i zarazem zastaw jedności. We wrześniu za pomocą UT-1 (przy wsparciu O. Sawenka, W. Kmetyka i niezapomnianego Borysa Hrywaczewskiego) ogłoszono zbiórkę pieniędzy. Od tego czasu nazwiska ofiarodawców drukowano na łamach „Słowa Proświty”, a na UT-1 istniała audycja „Tarasowa cerkiew”, którą przygotowywał do emisji i prowadził Borys Hrywaczewski. Dwa lata temu kierownictwo Pierwszego Narodowego zdjęło ją z anteny, pozbawiając swoich widzów możliwości tworzenia i oglądania współczesnej telewizyjnej szewczenkiany i faktycznie przyspieszając życiowy finał Borysa Hrywaczewskiego. Kwestią budowy Tarasowej cerkwi z inicjatywy „Proświty” zajmował się komitet Rady Najwyższej ds. kultury i duchowości; w grudniu 2003 roku w Kaniowie odbyło się wyjazdowe posiedzenie Komitetu Organizacyjnego oraz przedstawicieli Narodowego Rezerwatu, Towarzystwa Ochrony Zabytków i zarządów architektonicznych, z udziałem mera Kaniowa Wasyla Kołomijca. W spotkaniu uczestniczyli duchowni trzech wyznań Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego. Postanowiono, że Tarasowa cerkiew będzie ponad wyznaniami i będzie nieść prawdziwie chrześcijańską miłość. Padła tam także szczególna opinia biskupa czerkaskiego i kaniowskiego Safroniusza z UKP MP: „Jeśli przyjadę ze swoją świtą, a tam będzie stał ktoś drugi (z innego wyznania) i się modlił, to nie przekroczę progu, dopóki on nie wyjdzie, a potem wejdę do świątyni. Czy będzie kłótnia? Nie. Ja myślę, że wszystkie te subtelności się wygładzą, zanim wszystko zostanie zbudowane”. Ciekawe, że wszyscy, którzy przekazali swoje pieniądze na Tarasową cerkiew, postrzegają jej budowę jako przejaw jedności soborowej.
Ciąg dalszy na s. 8—9
„PROŚWIATA” OD ŚWIĄT PO DNI POWSZEDNIE
FESTIWAL MONODRAMATÓW
Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” Nr konta 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401, KPO 21709106
ŁĄCZNIE NA KONCIE CERKWI TARASOWEJ — 811 107 hr 25 kop.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
...ania, które uniemożliwiłyby polityczną korupcję, przebiegów (zdrajców przechodzących do innego obozu) i zdradę w parlamencie — to właśnie to, co zdetonowało kryzys. Czy wreszcie przepisy o zniesieniu immunitetu deputowanych. Wszystko to jest potrzebne. A wszystko to jest mniej istotne w porównaniu z najważniejszym: natychmiastowymi przedterminowymi wyborami. Bo przecież nic nie stoi na przeszkodzie, by przyjąć wszystkie te dobre przepisy już na pierwszej sesji nowego parlamentu. A teraz wyraźnie zapisać je jako zobowiązania w programach wyborczych. Od środy 16 maja do niedzieli 15 lipca — dokładnie 60 dni. Termin na pełnoprawne wybory. I czy Prezydent nie ma racji, kiedy się dziwi: jak to możliwe, że zwykłe wybory odbywają się po 6 miesiącach, a tu nadzwyczajne ktoś chce rozciągnąć na 7, od kwietnia do listopada? Czy lament o rejestrze wyborców, skoro w zeszłym roku spokojnie sami wybrali się bez żadnych rejestrów. Czy biadolenie o urlopy i ogródki, które rzekomo przeszkodzą wyborom, jakby u nas nigdy nie przeprowadzano wyborów latem. Poprzyjmy Prezydenta, kiedy powiedział, że przy wyjściu z tego kryzysu nie powinno być zwycięzców i pokonanych. Bo wybory, jako oczyszczenie, są potrzebne ludziom zarówno z pomarańczowych, jak i z biało-niebieskich Majdanów. Wtedy zostanie pokonana polityczna korupcja, chociaż w tej potwornej postaci, w jakiej przejawiła się w parlamencie. Trzeba spróbować ją pokonać. Wyborem narodu.
Maschinelle Übersetzung
Petro ANTONENKO Zwolnienie Witalija Hajduka ze stanowiska sekretarza Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony oraz mianowanie na to stanowisko Iwana Pliuszcza po raz kolejny potwierdziły nieszablonowość myślenia politycznego naszego Prezydenta. Wydaje się, że nie tak dawno zaskoczył on polityków i opinię publiczną mianowaniem na tak ważne stanowisko Witalija Hajduka, człowieka z kręgu donieckich miliarderów. Przypomnijmy, że Hajduk jest współwłaścicielem Industrialnego Związku Donbasu wraz z Serhijem Tarutą, jednym z największych biznesmenów, który już dawno stoi po stronie Juszczenki i pomarańczowej koalicji. I jest niemało podstaw, by uważać, że negocjacje Hajduka i Rinata Achmetowa na początku maja w znacznym stopniu przyczyniły się do rozwiązania kryzysu. A teraz zwolnienie zgodnie ze złożonym wnioskiem. Niektórzy uważają, że dlatego, iż Hajduk zbyt miękko postępował w negocjacjach z koalicjantami. Inni wręcz przeciwnie, twierdzą, że zbyt zdecydowanie bronił linii Prezydenta na przedterminowe wybory, zbyt bezkompromisowo jak na negocjacje. Prezydent uznał, że do wyjścia z kryzysu potrzebny jest właśnie taki człowiek jak Pliuszcz. Ale najpierw o ważności samej tej instytucji — RBNiO, którą można by nazwać „kolektywnym prezydentem” i która zatwierdza takie decyzje-rekomendacje, które potem wychodzą jako Ukazy Prezydenta. Przypomnijmy, to właśnie Pliuszcz przeprowadził przyjęcie przez Radę Najwyższą 16 lipca 1990 roku Deklaracji o suwerenności państwowej Ukrainy. To właśnie Pliuszcz, a nie Krawczuk, był jednym z tych, którzy w następnym roku na negocjacjach w Nowo-Ogariowie pod Moskwą faktycznie pogrzebali ZSRR. To właśnie Pliuszcz na początku 2000 roku ponownie stanął na czele parlamentu, zrywając próbę rewanżu sił lewicowych. Nieprzeciętna jest rola Pliuszcza także w najbardziej krytycznych momentach Pomarańczowej Rewolucji. Wygląda na to, że mianowanie Pliuszcza oznacza także zmianę wektora polityki Bankowej w stronę demokracji narodowej. Ktoś może zauważyć, że właśnie Pliuszcz wraz z Kostenką, idąc w zeszłym roku w wyborach na czele swojego bloku, ponieśli porażkę. Ten blok nie zrobił ani pierwszego kroku — zjednoczenia w prawicę, ani drugiego — zjednoczenia prawicy z blokiem „Nasza Ukraina” w potężny pomarańczowy megablok. A do obu tych kroków właśnie wzywał w zeszłym roku Pliuszcz. Przypominam o tym, ponieważ konstytucyjnymi. Naszym zdaniem niedopuszczalne jest również, gdy tak zwana elita polityczna, wbrew normom prawnym i moralnym, kryjąc się za wzniosłą retoryką i hasłami pojednania, nazywa urzędującą Głowę państwa przestępcą kryminalnym. Wzywamy polityków do zaprzestania podsycania w społeczeństwie uczuć wrogości i nietolerancji, siania ziaren nieodpowiedzialności, cynizmu, braku szacunku dla Ukrainy i jej praw. Uznając bezwarunkową priorytetowość interesów narodowych, popieramy przeprowadzenie przedterminowych wyborów do Rady Najwyższej Ukrainy i wyrażamy nadzieję, że przyczynią się one do przyjścia do parlamentu jak największej liczby osób niezaangażowanych w biznes, szczerze zainteresowanych demokratycznym rozwojem państwa ukraińskiego, ogólnonarodowym zjednoczeniem i zgodą na podstawie ukraińskiej historii i kultury, tradycji i wartości. obecnie już zrobiono pierwszy krok — stworzono prawicę, dość realny jest i drugi krok — zjednoczenie w proprezydencki megablok pod nazwą „Nasza Ukraina”. I postać Iwana Pliuszcza całkowicie wpisuje się w takie układy polityczne. Co więcej, ta postać rozszerza samo pojęcie sił narodowo-demokratycznych, które u nas z jakiegoś powodu jest zbyt zawężone i przez niektórych sprywatyzowane. Co dalej? Dalej — wybory. Prognozy na bieżący tydzień:
Maschinelle Übersetzung
Oleksander SZOKALO
Pod koniec kwietnia w Kijowie odbyło się Międzynarodowe Forum „Rola edukacji i mediów w dialogu kultur i współistnieniu narodów”. Organizatorami forum były ukraińskie instytucje (Ministerstwo Kultury i Turystyki, Ministerstwo Edukacji i Nauki, Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii, Komitet Rady Najwyższej Ukrainy ds. Kultury i Duchowości, Narodowy Związek Pisarzy) oraz Platforma „Dialog Eurazja”. Dialog zaczyna się od „da” — taka jest filozofema działalności Platformy DA. Wizytówką Platformy i dążeń całej eurazjatyckiej inteligencji stało się kwartalne międzynarodowe kulturalno-intelektualne czasopismo da (diyalog avrasya), wydawane od 2000 roku. Jak wyraził się przewodniczący Rady Założycieli Platformy DA, narodowy pisarz Kirgistanu Czyngiz Ajtmatow: „Uważnie czytając strony czasopisma „DA”, łapię się na myśli, że dla mnie osobiście jest to ciekawe i, co najważniejsze, potrzebne czasopismo, które porusza kwestie, których zwykła prasa prawie nie dotyka”. Platforma i jej wydawnictwa służą misji eurazjatyckiego samopoznania i przezwyciężania konfliktu między Zachodem a Wschodem. „Jednoczcie się, sprawiajcie, by wrogowie miłowali pokój” — to przypomnienie z zabytku orchońsko-jenisejskiego jest szczególnie aktualne dziś, gdy narody eurazjatyckie pozbywają się skutków socjalistycznego totalitaryzmu i jednocześnie przeciwstawiają się kapitalistycznej globalizacji. W tej sytuacji zaostrza się konfrontacja cywilizacji, co prowadzi do konfliktów. Taka tendencja wyrządza wielką szkodę współistnieniu niepowtarzalnych kultur etnicznych. Wyjściu z obecnego kryzysu cywilizacyjnego sprzyja dialog kultur, bo to właśnie kultura jest istotą ludzkiego życia. Praca kijowskiego Forum została ukierunkowana na rozwój edukacyjnego i informacyjnego aspektu rozwoju dialogu kultur. Tematyka obejmowała szeroki wachlarz problemów: spojrzenia różnych kultur na alienację cywilizacji; rolę kultury w budowaniu tolerancyjnego współistnienia oraz problemy ekologiczne, polityczne i społeczne, które utrudniają współistnienie narodów; rolę i znaczenie edukacji w rozwijaniu sztuki wspólnego życia; związek między wolnością a odpowiedzialnością oraz etyczną odpowiedzialność dziennikarzy. Rezultaty dialogu uczestników Forum zostały odzwierciedlone w Rezolucji, w której w szczególności podkreślono konieczność szanowania świętości, symboli i moralno-etycznych wartości wszystkich narodów jako jednego z najważniejszych czynników przyjaznych stosunków różnych kultur. Dla dalszego rozwoju dialogu międzykulturowego ważne jest pozbywanie się nieprawdziwego stosunku do innych narodów. W dialogu kultur i cywilizacji przestrzeni eurazjatyckiej Ukraina powinna przejąć wiodącą rolę, ponieważ kultura ukraińska łączy w sobie cechy cywilizacyjne Wschodu i Zachodu i jest środkowoeuropejskim duchowym generatorem.
Tak, pod presją „nacjonal-komunistów” Stalin i jego otoczenie zgodzili się na przeprowadzenie kontrolowanej „korenizacji”. Zrobili to, mając na celu późniejsze pozbycie się tej polityki w sposób zwyczajny dla siebie, lecz tragiczny dla zwolenników tej polityki. Stanie się to po 10 latach, pod koniec głodnego 1932 roku, kiedy oficjalnie potępiono „ukrainizację” jako „petlurowską”, a jej zwolennicy zaczęli „ukrainizować” Sołowki i inne stalinowskie obozy. I oto u niektórych badaczy pojawiła się myśl: czy „korenizacja” i „ukrainizacja” nie były grandiozową prowokacją reżimu, mającą na celu wykrycie, a następnie zniszczenie „elementów świadomych narodowo”? Czy nie było to oszustwo, przeznaczone do użytku wewnętrznego i zewnętrznego? Ja osobiście tak nie uważam, choć dla reżimu totalitarnego nie było nic niemożliwego…
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
w środę, maksymalnie w czwartek, na posiedzeniu parlamentu — zakończenie kryzysu politycznego. Prawne. Głosowane jest — w pakiecie albo bez pakietu — ten sam „mały pakiet” zmian w ustawodawstwie, o którym mówił Prezydent: do ustaw o wyborach, o statusie posła, być może o zaostrzeniu odpowiedzialności sądowej za naruszenia podczas wyborów. Wszystko! Więcej do tych wyborów nie trzeba niczego. Choć chciałoby się jeszcze wiele. Na przykład ten sam mandat imperatywny albo jakieś inne po-
Maschinelle Übersetzung
Prezydent Wiktor Juszczenko stawia przed nowym sekretarzem Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Iwanem Pluszczem zadanie ustabilizowania sytuacji politycznej — czytamy w komunikacie służby prasowej Prezydenta, powołującej się na szefa Sekretariatu Wiktora Bałohę. „Głównym zadaniem Pluszcza na stanowisku sekretarza RBNiO Prezydent określił stabilizację w kraju” — głosi komunikat. A zadanie to zawiera w sobie spektrum kwestii społecznych, politycznych, gospodarczych oraz organów ścigania. „Należy położyć kres ciągłej gorączce w państwie. Główną rolę formującą w wykonaniu tego zadania ma odegrać RBNiO”. Według słów Bałohy, na korzyść kandydatury Pluszcza przemawia jego doświadczenie jako męża stanu, autorytet i pracowitość: „Nowy sekretarz RBNiO zawsze pracował w imię Ukrainy i nigdy nie rozmieniał się na drobne. Jego wpływ i waga, zapracowane nie pieniędzmi, a godnymi czynami, budzą pewność, że godnie wypełni swoją misję”. Juszczenko oczekuje również od Pluszcza poprawy jakości zarządzania w sferze bezpieczeństwa narodowego i obrony, w szczególności zakończenia reformy systemu organów ścigania. Przed nim stoi również zadanie skorygowania polityki energetycznej, a także uregulowania granicy państwowej z krajami sąsiednimi i odnowienia międzypaństwowej bazy traktatowej. Korrespondent.net. KP(b)U realizowała tę politykę w dwóch kierunkach, trzymając się linii na „ukrainizację” oraz na wspieranie rozwoju mniejszości narodowych. Praktycznie linię tę realizował przede wszystkim komisariat ludowy oświaty USRR. I oto, choć okaleczonym, ale językiem ukraińskim zaczęli mówić przedstawiciele partyjno-państwowego establishmentu. Pomimo tego, że „ukrainizacja” była zjawiskiem specyficznym, przyjęli ją przedstawiciele ukraińskiej inteligencji. Zarówno ci nastawieni prokomunistycznie, jak i ci, którzy dążyli w ramach ówczesnej państwowości do podtrzymywania tradycji narodowych. Nieprzypadkowo dzięki wysiłkom takich działaczy, jak akademik Mychajło Hruszewski (powrócił on na Ukrainę w marcu 1924 roku) i innych, procesy historyczne i kulturowe na Ukrainie zaczęto rozpatrywać jako takie, które rozwijały się obok historii Rosji, a nie jako regionalny wariant tej ostatniej.
Maschinelle Übersetzung
Narodowa Rada do spraw Kultury i Duchowości przy Prezydencie Ukrainy jest zaniepokojona sytuacją polityczną, która ukształtowała się w kraju. Rozwiązanie parlamentu i przedterminowe wybory parlamentarne, będące sprawdzonym sposobem wyjścia z kryzysu politycznego we wszystkich krajach europejskich, w których obowiązują prawa i etyka odpowiedzialności, w naszym państwie doprowadziły jedynie do zaostrzenia konfrontacji partyjnej i pogłębienia chaosu prawnego.
Narodową Radę niepokoi systematyczne niewykonywanie dekretów Prezydenta Ukrainy, samowolne uznawanie ich według własnego uznania za niezgodne z prawem, anty-
CHRONOGRAF
Maschinelle Übersetzung
Rubrykę prowadzi Jurij SZAPOWAŁ, doktor nauk historycznych, profesor. W kwietniu 1923 roku w Moskwie rozpoczął obrady XII zjazd RKP(b). Zapoczątkował on politykę „korenizacji”. Na Ukrainie przybrała ona przede wszystkim formę „ukrainizacji”. Pojęcie „korenizacja” na długie lata zniknęło z sowieckiego słownika politycznego, pojawiając się dopiero w czasach gorbaczowowskiej „pieriestrojki”. Choć epoka „korenizacji” i „ukrainizacji” była ważna i wyrazista. Jej głównym zadaniem było „zakorzenienie” władzy na peryferiach, uwzględnienie czynników narodowych przy formowaniu aparatu partyjno-państwowego. Potencjalnie niosło to w sobie zagrożenie dla unitarnej struktury państwowej, ponieważ realizowano to pod hasłem przezwyciężenia wielkomocarstwowego szowinizmu, a w konsekwencji miało to doprowadzić do uformowania się lokalnych etnoelit. Miały one z czasem „zarezerwować” stanowiska administracyjno-zarządcze oraz prestiżowe nisze społeczne, a w rezultacie nieuchronnie musiała zmienić się paradyg-
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
tyczną spekulację, w to, że sprawa „sama się zrobi”, a kiedy sama się nie robiła, to zdradzali i przechodzili do innych takich spekulantów”. Czy warto coś dodawać? Nic tak nie wzmacnia stanu prawnego społeczeństwa, jak poczucie własnej godności jego obywateli. Ale poczucie własnej godności pojawia się w społeczeństwie tylko wtedy, gdy człowiek wie i widzi, że sam bierze udział w budowaniu społeczeństwa. Jeśli zaś jego los zależy od samowoli i despotyzmu urzędników, to o żadnej godności i przyzwoitości nie może być mowy. Wolność społeczeństwa i jego moralność pozostają w bezpośrednim, można powiedzieć, synergicznym związku. Bez wolności i wychowania poczucia własnej godności nie może być moralności, tak jak bez wychowania poczucia godności nie może być wolności. Nie na darmo doktor nauk medycznych Wołodymyr Wojtenko podkreśla: „Pojęcie godności jest zasadnicze przy traktowaniu miłości (i bezmiłości), sumienia (i bezsumienności), rozumu (i bezmyślności), prawa (i bezprawności), ustawy (i bezprawia), wreszcie — państwowości i bezpaństwowości. Kryminał zagraża istnieniu Ukrainy. „Z góry” pcha się w oczy, „na dole” chowa się w nomenklaturowym intymie. Wzywam do godności!”. Człowiek z poczuciem własnej godności nigdy „nie wejdzie na głowę innemu”, ale też nie pozwoli wejść na głowę sobie. To znaczy, że szacunek do siebie — to jednocześnie szacunek do innych ludzi i szacunek do praw. Wolność dla chama nie istnieje. Cham może poniżać innych i sam jest gotów się poniżać. Zatem dopóki ludzie nie zrozumieją, że godność i przyzwoitość — to nie po prostu abstrakcyjne pojęcia, a główne warunki przetrwania społeczeństwa, dopóty chamy będą brały górę nad narodem i prędzej czy później doprowadzą społeczeństwo do upadku. Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki ludności z szerokim i licznym kręgiem użytkowników oraz służbą banku danych dla całego społeczeństwa. A model Wielkiej Brytanii — to wiele rejestrów o różnym przeznaczeniu administracyjnym i z różnymi osobistymi numerami identyfikacyjnymi. Mają one jasne zasady i są znacznie ograniczone pod względem możliwości rozpowszechniania danych. Ich wadami są problemy z łączeniem baz rejestrów. Istnienie dwóch różnych modeli rejestracji w dużej mierze określane jest przez stosunek obywateli do nich. Jeśli w krajach skandynawskich istnieją długotrwałe tradycje zaufania obywateli do państwa i do organów państwowych, to obywatelom jest wygodnie, gdy są zarejestrowani i na ich temat do rejestru wprowadzono wiarygodne dane, powiązane z osobistym numerem identyfikacyjnym. Stosunek poddanych brytyjskiej korony oraz obywateli innych krajów znacznie się różni. Przecież tam miało miejsce negatywne doświadczenie nadużywania rejestrów osobowych. Dlatego bardziej celowym uważa się tam istnienie różnych rejestrów, aby ograniczyć możliwości nadużyć takimi bazami.
Maschinelle Übersetzung
Oleg ROMANCZUK, redaktor naczelny czasopisma „Universum”, kandydat nauk filologicznych, członek Światowej Organizacji Prasy Periodycznej (Bruksela), m. Lwów. Kant mówił: „Mogę sobie wyobrazić polityka, który kieruje się tylko zasadami moralnymi. Ale nie mogę sobie wyobrazić moralnego człowieka, który kieruje się tylko względami politycznymi”. Na przykładzie współczesnej Ukrainy dobrze widać, że genialny niemiecki filozof miał rację. Potwierdzeń istnienia kryzysu moralności na Ukrainie jest bez liku. Poziom „czystości władzy” jest powszechnie znany. Jak nigdy dotąd aktualnie brzmi starorzymska sentencja: „Wszelka władza utrzymuje się tylko tymi środkami, za pomocą których się zaczęła”. Tę tezę jak najlepiej ilustruje historia naszej niepodległości, którą pod naciskiem czynników zewnętrznych i wewnętrznych usankcjonowała przerażona partyjno-sowiecka nomenklatura. „Nic tak nie potrzebuje moralności, jak polityka. Zwłaszcza wtedy, gdy ludzkość dziczeje”. Ta myśl Fazila Iskandera przypomniała się, gdy stało się wiadome o decyzji Anatolija Kinacha, by pójść do władzy. Taki krok lidera Partii Przemysłowców i Przedsiębiorców, który 26 lipca 2004 roku na antenie radia „Swoboda” jednoznacznie oświadczył, że człowiek (obecny Premier Ukrainy), który ma wyroki skazujące, nie może pretendować do stanowiska prezydenta. Wtedy Anatolij Kinach był przekonany, że „ludzie z kryminalną przeszłością nie powinni być prezydentami państw”. „Wybierając takich ludzi, przekraczamy granicę moralności” — podkreślał. Powstaje uzasadnione pytanie: czym naprawdę kierował się A. Kinach w różnych okresach swojej biografii politycznej? Partyjno-polityczną celowością czy prawami moralności? Na posiedzeniu ogólnonarodowego „okrągłego stołu”, zwołanego z inicjatywy Prezydenta 27 lipca 2006 roku, mówiąc o zdradzie Ołeksandra Moroza, Jewhen Swerstiuk zdołał jedynie skonstatować: „Nie wytrzymuje ukraińska dusza tego amoralizmu. W istocie, nadal trwa ta ponad siedemdziesięcioletnia wojna z narodem. [...] Tak zwana elita polityczna na Ukrainie jest przeciwko narodowi. Była przeciwko narodowi i za wodzami”. Wtedy też wyraził swoje stanowisko Wołodymyr Stretowycz, deputowany ludowy: „Wychodząc z tego, co zrobił nowo objawiony spiker parlamentu Ołeksandr Moroz, z powodów politycznych występuję za tym, że takie fakty nie mogą być wybaczone. Za to trzeba odpowiadać. Swoim czynem o 180 stopni odwrócił całą politykę wewnętrzną państwa i zmusił społeczeństwo do wzdrygnięcia się na myśl, co będzie dalej?”. Czym więc jest moralność? Dla systemu uświadamiającego (człowiek, społeczeństwo) moralność to zbiór zasad, które zapewniają wewnętrzną kompatybilność i przetrwanie tego systemu. Moralność utrwala się w zwyczajach, prawach. Zwyczaje i prawa zmieniają się wraz ze zmianą moralności, ale mogą też pozostawać w tyle i, z reguły, pozostają za nią. Czasami zwyczaj istnieje tysiąclecia po tym, jak normy moralne, które leżą u jego podstaw, zmieniły się. Talcott Parsons w zapoczątkowanej przez siebie teorii systemów społecznych do głównych determinant systemu społecznego zalicza priorytety moralne i normy ustawodawstwa. Dziś istotą naszego bytu występuje nie walka klasowa, a moralność społeczna, mentalność społeczeństwa, nasze niedoskonałe, quasi-demokratyczne ustawodawstwo. Iwan JUSYPJUK REJESTRACJA = ZAMELDOWANIE: SZYBCIEJ „TAK”, NIŻ „NIE” Konstytucja Ukrainy (artykuł 33) gwarantuje każdemu, kto na podstawach prawnych przebywa na terytorium Ukrainy, swobodę poruszania się, wolny wybór miejsca zamieszkania, prawo do swobodnego opuszczania terytorium Ukrainy, z wyjątkiem ograniczeń, które są ustalane przez prawo. Oprócz tego, w artykule 24 Ustawy Zasadniczej naszego państwa mowa o tym, że „nie może być przywilejów lub ograniczeń ze względu na… miejsce zamieszkania…” Prawo do swobody poruszania się i wolnego wyboru miejsca zamieszkania, jako niezbywalne prawo każdego człowieka, zostało zapisane także w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka z 1948 r., Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych z 1966 r., Protokole nr 4 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 1950 r., a także innych międzynarodowych aktach prawnych. Czy jednak te normy zostały wdrożone w codzienne życie każdego z 47 milionów ukraińskich obywateli? Szybciej „nie”, niż „tak”. „EWOLUCJA” INSTYTUCJI ZAMELDOWANIA W 1992 roku na Ukrainie zniesiono odpowiedzialność karną za naruszenie zasad systemu paszportowego, w 1997 zakazano żądania informacji o zameldowaniu podczas przyjmowania do pracy, w 2001 zniesiono odpowiedzialność administracyjną za przyjmowanie do pracy bez zameldowania oraz limity terytorialne. 20 listopada 2001 roku Sąd Konstytucyjny Ukrainy uznał instytucję zameldowania (a także wszystkie związane z nią zasady i ograniczenia) za taką, która jest sprzeczna z Ustawą Zasadniczą. Logiczne, że kolejnym ogniwem tego łańcucha stało się przyjęcie Ustawy „O swobodzie poruszania się i wolnym wyborze miejsca zamieszkania na Ukrainie”. Dziś Rada Najwyższa Ukrainy rozpatruje projekt Ustawy Ukrainy o wprowadzeniu zmian do niektórych aktów ustawodawczych Ukrainy dotyczących tych kwestii. W przypadku przyjęcia Ustawa przewiduje wprowadzenie zmian do poszczególnych aktów ustawodawczych Ukrainy, w szczególności do 8 kodeksów, w tym Kodeksu o wykroczeniach administracyjnych, Kodeksu Cywilnego i Rodzinnego, 40 ustaw w kwestiach zabezpieczenia emerytalnego, ochrony socjalnej, podatków, polityki regulacyjnej, postępowania egzekucyjnego itp. Nic dodać, nic ująć, wprost „sprinterskie” tempo w kwestii uregulowania procedury wprowadzania w życie wspomnianego aktu normatywnego, biorąc pod uwagę, że podstawową redakcję tej Ustawy przyjęto jeszcze 11 grudnia 2003 roku. Zwłaszcza biorąc pod uwagę to, że niektóre (żywotnie niezbędne dla nich samych, w ich opinii) akty ustawodawcze deputowani potrafią przyjmować niemal natychmiast. Cztery lata z rzędu, po przyjęciu bardzo ważnej Ustawy dla kraju, który pretenduje do uznania go za demokratyczny, organy władzy nie zrealizowały wspomnianych konstytucyjnych i międzynarodowo-prawnych przepisów we wspomnianych aktach ustawodawczych, a zatem stary radziecki system zameldowania (czytaj „poddaństwa”) nadal funkcjonuje. Przecież przyjęcie Ustawy było tylko jednym z pierwszych kroków w reformie systemu zameldowania, ponieważ treść samej reformy polega nie tylko na zastąpieniu zameldowania systemem rejestracji, a na kompleksowej reformie ustawodawstwa dotyczącego praw człowieka. MAMY TO, CO MAMY… Ze swojej natury prawnej rejestracja różni się od zameldowania: jeśli zameldowanie miało na celu administracyjno-planowe rozmieszczenie ludności, to rejestracja — utrzymanie stałego związku prawnego między osobą a państwem. Jednak to tylko w teorii wszystko jest takie proste. W rzeczywistości zaś Ukraińcy póki co nadal cierpią
A propos klasy. Nie można mylić pojęcia klasy i stanu. W stosunkowo krótkim okresie historycznym średniowiecza ukształtowało się państwo stanowe, oparte na arystokracji wojskowej, w którym między stanami istniała nieprzekraczalna granica, a chłop pańszczyźniany nigdy nie mógł stać się nie tylko księciem, ale nawet urodzonym szlachcicem. Przed średniowieczem nie było wyraźnego podziału ludności na stany. Często zdarzało się tak: plebejusz z pochodzenia stawał na czele państwa, pasterz zmieniał się w cara i despotę. Nawet bizantyjscy cesarze mogli wywodzić się z prostych żołnierzy. Klasa to nie coś zastygłego. Chłop, w odróżnieniu od potomka jakiegoś hrabiego czy księcia, może się wzbogacić i zmienić w najokrutniejszego wyzyskiwacza. Wystarczy wspomnieć historię rodu Demidowów. Przecież pochodzenie Demidowów jest proletariackie! A Sawa Morozow? A inni milionerzy-kapitaliści? Przeważnie wszyscy oni wywodzili się z pracujących nizin. Naiwnie jest myśleć, że proletariusz, który wspiął się na szczyt władzy, koniecznie zachowa proletariacką moralność. A obecna ukraińska oligarchia – Medwedczuk, Surkis, Pinczuk, Poroszenko, Kołomojski, Achmetow i S-ka? Czyżby wywodzili swój rodowód z arystokratycznych rodzin? „Tragedia radzieckiej ochlokracji polegała nie na tym, że na górę podniosły się niziny, a na tym, że podnieśli się bezdarni przedstawiciele narodu, bandyci, szumowiny i głupcy. Niestety, czuje się to i teraz” – uważa Taras Bożko. Czy moralnym jest społeczeństwo, w którym „bohaterowie naszych czasów wyrastają z kłamliwych komsomolców… Nasi milionerzy wyrastają z cwaniackich komunistów… Ich kapitały to nie oszustwo, a »prawnie« sformalizowane…” (Jewhen Swerstiuk). W 1921 roku Wiaczesław Łypynski był zmuszony przyznać: „Władzę ukraińską trzeba dopiero stworzyć. A tworzyć władzę mogą tylko ludzie moralni, to jest ludzie, którzy głęboko wszystkimi włóknami swojej duszy wierzą, że to, co tworzą, jest prawdą, jest dobrem. Ludzie, którzy swoje osobiste życie wiążą ze zwycięstwem tej prawdy i tego dobra, i ludzie, którzy ani na chwilę nie wątpią, że w imię tej prawdy i tego dobra mają prawo narzucić swoją wolę innym ludziom, czyli właściwie stworzyć władzę. Gdybyśmy, zamiast tworzyć każdym swoim czynem i każdą myślą realną ukraińską władzę, zajęli się wymyślaniem zręcznych kombinacji politycznych, które miałyby uratować nieistniejącą Ukrainę, to lepiej byłoby nam tę absolutnie beznadziejną pracę przerwać. Czy mamy swoją moralność? Czy mamy swoje twórcze pojęcie o dobru i złu? […] Kiedy zaś u nas wiary i moralności nie ma, przekształcamy się w niemoralną współczesną partię polityczną, czyli w polityczne towarzystwo akcyjne, oparte na nadziei wygrania na jednej wspólnej spekulacji politycznej. […] Jeśli nie powstało dotąd Państwo Ukraińskie, to głównie dlatego, że z rzadkimi wyjątkami budować je brali się ludzie niemoralni i w rezultacie tego bez zapału do ofiar w imię swojej moralności. Przeważnie bywali to polityczni spekulanci, którzy spekulowali na pomoc moskiewską, polską czy turecko-tatarską i nie mając własnej moralności, wierzyli w szczęśliwą poli- […]. Ich – od tego sowieckiego atawizmu. Jak? A bardzo prosto: spróbujcie, być może wam się uda, jednak autorowi tego zrobić się nie udało – bez pieczątki w paszporcie o kijowskim zameldowaniu chociażby otworzyć konto w jednym ze stołecznych banków. Nie mówiąc już o tym, żeby оформить kredyt, zarejestrować się w urzędzie pracy, otrzymać opiekę medyczną itp. Cóż tam – żeby dokonać tak prostej operacji, jak wypożyczenie narzędzia budowlanego, również, okazuje się, trzeba pokazać paszport z magiczną pieczątką o zameldowaniu. A jeśli wziąć pod uwagę, że w stolicy pracuje około dwóch milionów przyjezdnych Ukraińców, z których przynajmniej połowa przez dość długi czas wynajmuje mieszkanie i praktycznie mieszka w Kijowie. A to przecież cały kompleks kwestii socjalnych i bytowych, do rozwiązania których niezbędne jest to samo zameldowanie. Można by, oczywiście, zameldować się „w miejscu zamieszkania osoby fizycznej, gdzie ona stale lub przeważnie przebywa na podstawach prawnych, czyli jako właściciel domu mieszkalnego (lokalu), na podstawie umowy jego najmu, podnajmu, dzierżawy lub na innych przewidzianych przez ustawodawstwo podstawach”. Czyli miejsce zamieszkania osoby określa się przez prawny związek z mieniem, ściślej – z mieszkaniem. Jeśli wcześniej zameldowanie pod tym czy innym adresem warunkowało prawo własności do mieszkania (wtedy istniały pewne ograniczenia dotyczące meldowania dodatkowych mieszkańców; bez uwzględnienia normy powierzchni mieszkalnej można było zameldować tylko bliskich krewnych), to obecnie już tego nie ma. Właściciel mieszkania może zameldować w swoim domu czy mieszkaniu każdą obcą osobę bez żadnych ograniczeń co do normy powierzchni mieszkalnej. Czyli macie prawo dysponować sami i możecie zameldować u siebie nawet tysiące ludzi. Ale weźcie pod uwagę, że właśnie na taką liczbę będzie wam naliczana opłata za usługi komunalne. Jednak znowuż – spróbujcie się zameldować… Więc jakże te rzeczy godzą się z tymi normami, do których odwołaliśmy się na początku? Przecież realia świadczą, że nie są wykonywane normy Konstytucji. Główne zastrzeżenia przeciwko zniesieniu reżimu meldunkowego wysuwają funkcjonariusze organów ścigania – rzekomo istotnie utrudni to poszukiwanie przestępców, w ogóle poszukiwanie ludzi. Praktyka dowodzi czegoś innego. Na przykład w Gruzji i Mołdawii zameldowanie zniesiono już kilka lat temu. Fali przestępczości to nie wywołało. MELDUNEK PO EUROPEJSKU Dziś kolosalną uwagę nasi wysokiej rangi urzędnicy poświęcają rzekomo kwestiom przygotowań do wstąpienia naszego państwa do Wspólnoty Europejskiej. Dlaczego by nie skorzystać z doświadczenia europejskich kolegów? W krajach Europy istnieją dwa główne modele rejestracji osób fizycznych – skandynawski oraz model Wielkiej Brytanii. Model skandynawski – scentralizowany rejestr
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
czego, w których palą zimą, a jeśli chodzi o kominy, to są one ogromne, znacznie wyższe od cyprysów, sięgają od dołu aż do górnych komnat. W pobliżu tego pałacu stoją ogromne stajnie. Po schodach wszedłem do drugiego, górnego pałacu, który znajduje się nad bramą forteczną. To właściwie nie jeden, a kilka pałaców. Zarówno w jednym, jak i w drugim zamku jest mnóstwo okien ze wszystkich stron. Architektura tych zamków przypomina budowlę na górze Świętego Symeona u nas i w okręgu al-Maarrat. Wewnątrz są one bardzo wystawne, wykwintnie zdobione rzeźbieniami. Z górnego piętra widać, być może, na odległość jednego dnia drogi, widać wszystkich, którzy zewsząd zmierzają tutaj wszystkimi drogami. Teraz te pałace leżą w ruinach i jakby opłakują swoich dawnych władców. Zeszliśmy na dół, by obejrzeć cerkiew forteczną. Po Lachach kozacy nazywają ją Święto-Mikołajowską, właśnie odnawiają cerkiewne kopuły. Pod względem architektury, rozmiarów, a zwłaszcza wysokości, tak jak w innych kozackich młynach: strumień wody spada z góry i obraca zewnętrzne koła, a oś kręci kamienie młyńskie, które mielą pszenicę. Widzieliśmy także urządzenia — stępy do rozdrabniania żyta i jęczmienia, przy czym tłuczki to podnoszą się, to opuszczają w stępie. Z żytniej śruty pędzą gorzałkę, z jęczmiennej — warzą piwo. Wymyślono także cierlice do lnu na koszule. Między kołami na zewnątrz przymocowano duże drewniane kadzie, gdzie za Lachów folowano sukna. Nazwa tego miasta to „Buki”. To i dziś zadziwiająca swoją urodą wieś z kamiennymi kaskadami stawów, zarybionych, porośniętych grzybieniami, rogatkiem. Na groblach, gęsto obsadzonych wierzbami, szumią młyny. Nic nas tak nie dziwiło, jak dostatek kozaków, mnóstwo ptactwa domowego: kur, gęsi, kaczek. W polach i zagajnikach zobaczysz bażanty. Gnieżdżą się i znoszą jaja z dala od ludzkich siedzib, chowając się w niedostępnych miejscach, a ponieważ bażantów rozmnożyło się ponad miarę, to ich gniazda niszczą. W tym kraju nie znają ani tchórzy, ani drapieżników, ani gadów, a jeśli nawet trafiają się żmije, to nie wyrządzają szkody, z wyjątkiem jednej, którą widzieliśmy w drodze z Wołoszczyzny i zabiliśmy ją. A przez dostatek nie ma w kraju kozaków ani złodziei, ani rabusiów. Wiedz, czytelniku, że ludzie w tym kraju żyją w bardzo bliskim sąsiedztwie z bydłem i ptactwem domowym. Uderzała nas natura tych ludzi. Czy nie w każdej kozackiej zagrodzie dziwisz się dostatkowi, a najcenniejsze — liczbie dzieci do dziesięciu i więcej, z taką jasną czupryną, że nazywaliśmy dzieci dziadkami. Różnica między nimi w wieku — jeden roczek, idą drabinką jedno po drugim, co nas bardzo rozczulało. Dzieci wybiegały z domów na ulicę popatrzeć na nas, a raczej my tymi dziećmi szczerze się zachwycaliśmy: z jednego końca stoi najwyższy, a z przeciwnego — najniższy, niech błogosławi je Stwórca! Jeśli chodzi o ich bydło i ptactwo domowe, to na podwórzu każdego gospodarza (niech błogosławiony będzie Stwórca!) dziesięć gatunków: konie, krowy, owce, kozy, podobne do gazeli, świnie, kury, gęsi, kaczki, indyki w mnóstwie u niektórych, gołębie domowe, które trzymają na strychach. Gospodarskie podwórza strzegą psy. Nie lada dziwiły nas różnorodne rasy świń wszelkiej maści. Bywają czarne, białe, czerwonkawe, rudawe, żółtawe i szare; kiedy maści mieszają się, to świnie są zadziwiająco łaciate, a niektóre i pasiaste. Wypasają świnie świniopasi. Jeśli chodzi o ptactwo, to kury, gęsi i kaczki trzymają oddzielnie. O ich rozmaitych zasiewach, nadzwyczaj obfitych, powiemy przy innej okazji. Każdą zagrodę otacza sad; wiśnie, śliwy i inne drzewa tworzą żywopłot. Grządki obsadzono kapustą, marchwią, rzodkwią, pietruszką i inną jarzyną. Wydostawszy się wąską drogą z lasu, przejechaliśmy jeszcze jedną milę (a w sumie cztery tego dnia) i zbliżyliśmy się do wielkiego miasta z umocnieniami i fortecą pod nazwą Bohusław. Przepłynęliśmy łodziami wielką rzekę, której imię to Roś. Wszyscy sześciu bohusławskich duchownych już oczekiwało nas, w szatach liturgicznych i z chorągwiami, a także chór dziecięcy i świeccy. Ponad wojskiem powiewała chorągiew chrystolubnego dzielnego hetmana Chmiela z czarnej i żółtej jedwabnej tkaniny w pasy z naszytym na niej krzyżem. W środę, wczesnym rankiem, powiedziano nam, że hetman jedzie witać naszego władykę patriarchę. Wyszliśmy z domu spotkać go na pobocze drogi do fortecy, gdzie dla hetmana urządzono rezydencję. Podjechał od bramy miejskiej z wielkim orszakiem, wśród którego nikt nie zdołałby go rozpoznać, bo wszyscy byli w wystawnych szatach i z kosztowną bronią, a na hetmanie siedział krótki, wygodny do jazdy konnej prosty kozacki żupan z gęstymi guzikami, a na pasie wisiała zwyczajna broń”. Ciąg dalszy nastąpi.
Maschinelle Übersetzung
PODRÓŻE PRZEZ HISTORIĘ Z WOŁODYMYREM JAWORIWSKIM. Ciąg dalszy. Początek w nr 15, 16, 18 z 2007 r. Otóż, moi drodzy Ukraińcy, kontynuuję zapoznawanie was z unikalnym dokumentem naszej historii — z zapiskami z podróży dwudziestopięcioletniego archidiakona z Syrii Pawła z Aleppo, który zobaczył Ukrainę pół roku po radzie perejasławskiej. Razem ze swoim ojcem, patriarchą Makarym III, dwukrotnie przemierzyli Ukrainę — od południowopodolskiej wsi Raszków do Putywla. Odwiedziwszy Moskowię, ponownie wrócili przez Ukrainę do Mołdawii i Wołoszczyzny, a z Konstancy — do Syrii. Młode, chłonne i dociekliwe oko Araba Pawła z Aleppo zobaczyło Ukrainę połowy XVII wieku z bliska, bezstronnie utrwaliło ówczesną wysoką ukraińską cywilizację, poziom naszej kultury i duchowości. A to po długotrwałej wojnie pod wodzą Bohdana Chmielnickiego, w której poległa większość mężczyzn, a sama Ukraina powinna była przypominać przerażające rumowisko. A jednak, słuchajmy naocznego świadka w ukraińskiej wersji znakomitego prozaika z Winnicy Mykoły Riaboho. Paweł z Aleppo w Humaniu. „Przeprowadzono nas do majestatycznej wysokiej cerkwi z kopułą pokrytą pomalowaną na zielono blachą. Zbudowano ją z drewna i jest ona bardzo przestronna, cała wymalowana. Cerkiew rozświetlają od wewnątrz liczne lampy z cudownymi świecami zielonej barwy. Nad przedsionkiem cieszy wzrok dzwonnica. Chóry ozdobiono poręczami, za nimi stoją śpiewacy i śpiewają z nut, głosy ich odbijają się echem niczym grzmot. Humań — pierwsze duże miasto w krainie kozaków; domy w nim wysokie i schludne, większość należała do Lachów, Żydów i Ormian, liczne okna z różnokolorowego szkła, wewnątrz mieszkań nad nimi wiszą ikony. Mieszczanie bardzo malowniczo ubrani. W mieście dziewięć cerkwi, przepięknych, z wysokimi kopułami… Za Lachów miasto to było centralnym, stołecznym, tutaj pozostało wiele ich pałaców, podobnych do carskich. Kiedy czytają Ewangelię, to na początku i na końcu śpiewają „Chwała Tobie, Boże, chwała Tobie!”, i ten śpiew brzmi tak podniośle, muzycznie, jakby towarzyszyły mu organy. Jeśli chodzi o przecudowny śpiew „Godne jest”, to wszyscy obecni księża z chłopcami chórzystami schodzą się pośrodku cerkwi i śpiewają tę modlitwę chórem, szczerze i serdecznie. Wspominając Bogurodzicę, wszyscy biją pokłony, mężczyźni, nawet pasterze z odkrytymi głowami. Przychodzili grupami, wyprzedzając jedni drugich, aby stanąć pod błogosławieństwo patriarchy i pocałować krzyż w prawej dłoni naszego władyki. Kiedy przejeżdżaliśmy drogą, to oni, ujrzawszy krzyż na tyczce, porzucali koszenie, zwracali się twarzami ku wschodowi z żonami i dziećmi oraz czynili znak krzyża; mężczyźni i parobkowie porzucali kosy i ścigając się biegli, żeby patriarcha pobłogosławił ich. Napotkani podróżni zsiadali z koni lub wychodzili z karet wcześniej, stawali na poboczu rzędami, zdejmowali czapki, dopóki nie przejedzie obok nich nasz władyka patriarcha. Bili pokłony, następnie podchodzili, całowali krzyż, prawicę patriarchy i odchodzili. Zwyczajowo urządzono nam powitanie, bo za każdym razem, gdy wyjeżdżaliśmy z tego czy innego miasta, jeden z jeźdźców, którzy nam towarzyszyli, co tchu pędził naprzód, wioząc list od pana pułkownika do wszystkich jego podwładnych z rozkazem przygotowania mieszkania, potraw i napojów w wystarczającej ilości dla wszystkich podróżnych: nas z naszymi sługami, naszych towarzyszy — ihumenów klasztorów i ich czeladzi, a także trzymać w pogotowiu konie dla naszych powozów i nakosić dla nich świeżej trawy, bo, jak już wspominano, w tym kraju całe lato, aż hen do października, buja zieleń, i my bardzo dziwiliśmy się wiosennym kwiatom o takiej porze”. Oczywiście, odczytuję tylko wybrane fragmenty z książki Pawła z Aleppo „Ukraina — ziemia kozaków”, chociaż „gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba”, to każdy Ukrainiec musiałby mieć tę książkę u siebie w domu i codziennie czytać choćby kilka wierszy z niej. Dla siebie, dla swoich dzieci i wnuków. Bo przecież nie tak wiele mamy takich zdumiewających dokumentów. Oto Paweł przygląda się Mańkówce na Czerkaszczyźnie, zmierzając na spotkanie z hetmanem Bohdanem Chmielnickim. „Nas nieustannie witano na przedmieściu, zgodnie z ich zwyczajem, chlebem, aby rodził się w obfitości, kiedy zaś siadaliśmy do stołu, także przede wszystkim podawano chleb. Mieszkańcy miasta z chorągwiami i krzyżami wy-
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
szli nam naprzeciw na pewną odległość od bramy, jak już opowiadano. Bywało, gdy zbliżały się chorągwie i krzyże, nasz władyka patriarcha z czci dla nich wysiadał z karety, według swego stałego zwyczaju, i w płaszczu szedł dalej pieszo, aż wchodziliśmy do świątyni, skąd również pieszo docierano do przygotowanego dla nas mieszkania; tam, przy bramie, wznoszono krzyż na palu. Wiedz, czytelniku: w ziemi kozackiej nie ma wina, zamiast niego pija się odwar z jęczmienia, bardzo przyjemny w smaku. Piliśmy go zamiast wina, bo cóż było robić? Ten jęczmienny odwar jest zaś bardzo pomocny dla żołądka, orzeźwia, zwłaszcza w porze letniej. Co do miodu pitnego, który tu także warzą, to działa on odurzająco. A z żyta, podobnego do pszenicy, pędzą wódkę; żyta u Kozaków jest dostatek i jest ono tańsze. Minąwszy bramę, wstępujesz na szeroki plac, i oto przed tobą wznosi się przepyszny pałac, jakby wyciosany z olbrzymiego, potężnego drzewa, którego nie bierze ogień. W rzeczywistości zbudowano go z mocnych i ognioodpornych dębowych belek, ociosanych i gładko oheblowanych, dopasowanych tak ściśle, że nie widać najmniejszej szpary, dlatego też wydaje się, że ściany w górę i wszerz wykonano z jednego kawałka drewna; a każda taka belka ma długość ponad pół setki łokci i grubość czterech łokci. Każdą ze ścian tego ogromnego pałacu złożono z czterech takich belek, równolegle do ziemi, od fundamentów aż do dachu. W pałacu łatwo się zgubić, tyle tu różnorodnych komnat, jedna nad drugą, piętrami. Co zaś do cerkwi, to pod względem wspaniałości należy ona do najdoskonalszych świątyń. Jej podstawa ma kształt krzyża, obydwa ramiona są wgłębione. Ołtarz jest pięknie zdobiony, wielki. Tam, gdzie znajduje się katedra (miejsce na wzniesieniu), kopułę podtrzymują cztery potężne filary; wyrzeźbione z drewna, pozłacane, wyglądają, jakby były wykute z czystego złota. O, jaki to błogosławiony naród! I jaki błogosławiony to kraj! Wielką jego zaletą jest to, że nie ma tu ani jednego cudzoziemca innej wiary, lecz wyłącznie prawosławni, wierni i pobożni. Jaka gorliwość, właściwa świętej duszy i czystej wierze, prawdziwie prawosławnej! Błogosławione nasze oczy za to, co widziały, błogosławione nasze uszy za to, co słyszały, błogosławione nasze serca za radość i zachwyt, których doznaliśmy w kraju Kozaków! Uwolniwszy się od pańskiej niewoli, Kozacy żyją teraz w radości, wesołości, na wolności; zbudowali soborowe cerkwie, ozdobili je godnymi i bożymi ikonostasami i obrazami, chorągwiami i krzyżami. Jak zauważyliśmy, cerkwie kozackie są jedna od drugiej piękniejsze, wspanialsze, nawet we wsiach. Ludzie zaczęli otwarcie wyznawać swoją wiarę, jeszcze gorliwiej, z większą ochotą oddają się nauce, czytaniu i melodyjnym śpiewom cerkiewnym. Wstawszy rano w poniedziałek, 19 czerwca, przebyliśmy dwie mile i przyjechaliśmy do innego wielkiego miasta, leżącego między górami, z umocnieniami i twierdzą wzniesioną na jednej z gór, nad urwiskiem, z wielkim stawem w dolinie; na jego grobli stoją cztery młyny z dziwnymi urządzeniami napędowymi i wąwozami, ze stromymi drogami, z domami wpisanymi w krajobraz, z duchem hajdamackiej swobody, nieskrępowanym rozmachem. „Od chwili, gdy postawiliśmy stopę na ziemi Kozaków, aż do wyjazdu z niej, według ich zwyczaju bezpłatnie korzystaliśmy z karuc (wołoska nazwa wozu — M. R.) i koni do przewożenia naszych ciężarów z miasta do miasta, gdyż nasze konie wyczerpały się na tej długiej drodze. Wieczorem wjechaliśmy do wielkiego miasta, również obwarowanego, z wodami i sadami, bo ten błogosławiony kraj podobny jest do granatu, pociągającego z zewnątrz i pożywnego wewnątrz. Nazwa miasta to Lisianka. Miasto ma cztery cerkwie. W cerkwi wielkiego Trójcjkiego monastyru widzieliśmy ikonę Władczyni w postaci oblubienicy w wianku. Na całej zaś drodze tutaj widzieliśmy jej wizerunki w postaci cnotliwej, dziewiczej panny z rumieńcem na licu. A ponadto w tej cerkwi świecznik wykonano z jeleniego poroża, podobnego do tego, w którym Chrystus objawił się Eustachemu i rozmawiał z nim. Z tego miasta wysłaliśmy do bożym strzeżonego hetmana Zynowija Chmielnickiego list, którym, zgodnie ze zwyczajem, zawiadamialiśmy go o swoim przyjeździe, gdyż stał on z wojskiem cztery wielkie mile od Lisianki. Ruszywszy dalej, przejechaliśmy jeszcze dwie wielkie mile przestronnym lasem, doliną między dwiema górami, drogą wąską i grząską. Po prawej i lewej ręce widać było zadbane siedziby, chaty, około trzystu. Dolinę przegrodzono groblami i powstało
Maschinelle Übersetzung
Lebedyń, 1708 r. — w 300. rocznicę tej tragicznej daty. Sądzę, że wdzięczni potomkowie postawią znak historyczno-krajoznawczy na Górze Mazepy w Niedrygajłowie, w Romnach, Lipowej Dolinie i w innych miejscach Sumszczyzny, gdzie przebywał sławny syn Ukrainy. Czas już podjąć decyzję o odnowieniu „Kozackiego stepu imienia Piotra Kałnyszewskiego” na terenach dawnej stadniny koni przy „Michajłowskiej cilinie” na granicy rejonów lebedyńskiego i niedrygajłowskiego oraz wielu innych całkowicie realnych i interesujących przedsięwzięć, które powinna opracować rada kozacka przy przewodniczącym Sumskiej Obwodowej Administracji Państwowej, lecz, niestety, ta rada prawie nigdy nie działała i nie działa. Do dziś brak jakiegokolwiek kompleksowego programu rozwoju Ukraińskiego Kozactwa na lata 2007—2010 nie tylko w obwodzie sumskim, ale i na poziomie ogólnoukraińskim, podobnie jak brakuje „Ustawy o kozactwie”. Tego w żaden sposób nie rozumie współczesna władza, która utworzyła w swoim składzie kolosalną pasożytniczą warstwę bezkulturowych kierowników-bankierów i polityków, którzy bardziej nas dzielą, rozdzierają, niż jednoczą. A mimo wszystko — mamy kogo i co propagować. Mamy wielką historię sławnego ukraińskiego kozactwa, którą powinniśmy znać i cenić. A prezentacja dwutomowego zbioru „Historia Ukraińskiego kozactwa” wydanego przez wydawnictwo „Kijowsko-Mohylańska Akademia” to istotny wkład w jubileusz Iwana Mazepy.
Maschinelle Übersetzung
Borys MANŻELA, kozak z dziada pradziada
Na Sumszczyźnie ostatni okres był przepełniony wydarzeniami z historii Ukraińskiego Kozactwa, związanymi z dawną stolicą hetmańską Hłuchowem. Tutaj 3 marca 1669 roku wybrano hetmanem Lewobrzeżnej Ukrainy Dem'jana Mnohohriszniego. 4 marca 1750 roku także tutaj wybrano ostatniego hetmana Ukrainy Kyryła Rozumowskiego. Temat kozactwa, moim zdaniem, jest obecnie bardzo aktualny właśnie dlatego, że zpolityzowany naród już nie wierzy deputowanym i różnorodnym partiom. Wciąż tli się jakaś nadzieja na Cerkiew i Ukraińskie Kozactwo, bo lepszego czynnika do wychowania młodego pokolenia naszego państwa trudno szukać. Ale najpierw o jubileuszowych datach. Po pierwsze, jeśli już obchodzić 300-lecie Hłuchowa jako stolicy hetmańskiej, przypadającą na przysięgę carskiego pomocnika, pułkownika starodubowskiego Iwana Skoropadskiego, złożoną w sławnym Hłuchowie-grodzie 6 listopada 1708 roku rosyjskiemu samodzierżcy Piotrowi I (przy wciąż urzędującym hetmanie Ukrainy Iwanie Mazepie, bo, widzicie, zawarł on układ z Karolem XII), a w tym samym Hłuchowie równocześnie Mazepę oddano pod anatemę — to rodzi uzasadnione pytanie: co my będziemy świętować? Szykany caratu rosyjskiego wobec Ukrainy, która śmiała wyjść spod opieki Rosji, oraz początek anatemy nad Mazepą, która przeciągnęła się na 300 lat. Po drugie. Co zrobimy z takim faktem historycznym, że na początku marca 1669 roku w tym samym Hłuchowie zebrała się rada kozacka, aby wybrać hetmanem Dem'jana Mnohohriszniego. Wychodzi więc, że skracamy naszą historię, pomniejszając jej wiek (zwłaszcza wiek stolicy hetmańskiej). Dlatego warto byłoby już obchodzić nie 300-lecie, lecz 340-lecie hetmańskiego Hłuchowa. Czy nie wykonujemy ślepo zamówienia Dumy Państwowej Federacji Rosyjskiej, która już rozpoczęła głośną kampanię pompatycznego obchodzenia 300-lecia zwycięstwa wojsk Piotra I pod Połtawą nad Szwedami i „mazepincami”? Albo może będziemy świętować 300-lecie zniszczenia przez Mienszykowa 21 tysięcy mieszkańców Baturyna wraz z krwawą rozprawą nad prawie tysiącem ukraińskiej starszyzny-mazepinców, której 26 listopada 1708 roku dokonał osobiście car-satrapa Piotr I w naszym Lebedinie? Bo już się zaczęło (a może i nie kończyło) otwarte napiętnowanie ze strony szowinistów wszelkich maści naszej historii i hetmana Iwana Mazepy. Hej, patrioci, gdzie jesteście? Oczywiście, można i trzeba uczyć się na własnych błędach i porażkach, dlatego już teraz należy prowadzić na szczeblu państwowym kontrpropagandę wobec tej samej szowinistycznej propagandy. Tak możemy odsłonić przyczyny, które doprowadziły do niepowodzenia państwowych zamiarów hetmana Iwana Mazepy. A te przyczyny znamy: to podłe donosy Koczubeja i Iskry, które złożyli na piśmie carskiemu rządowi. To także odmowa pułkownika Iwana Skoropadskiego i sumskiego otamana Kondratenki (już zrusyfikowanego Kondratiewa), by przystać do Mazepy i wystąpić wspólnie w obronie Ukrainy. Warto uważnie przeczytać wszystkie te 33 artykuły donosu zdrajców-janczarów (M. Kostomarow „Hetman Iwan Mazepa”, s. 227—247, Kijów 1993 r.; Военно-исторический журнал; nr 2 — 1991 r., s. 62). Godne uwagi jest też opracowanie miejscowego regionalisty Mykoły Karpenki „Hetman Iwan Mazepa jako budowniczy Państwa Ukraińskiego”. Co do innych przedsięwzięć — to także 375. rocznica urodzin i 300-lecie pamięci I. Mazepy, 350 lat pamięci Bohdana Chmielnickiego, 350 lat od chwalebnej bitwy pod Konotopem Iwana Wyhowskiego, 350 lat od założenia Słobodzkiego Pułku Sumskiego, uczczenie hetmańskiego Hłuchowa i inne. Trzeba godnie uczcić pamięć poległych pod Baturynem i zamęczonych w
Maschinelle Übersetzung
Dmytro ZACHARCHENKO, m. Kijów
John Bernal — angielski uczony-atomista i działacz na rzecz pokoju, jeszcze pół wieku temu mówił, że jeśli wybuchnie wojna światowa, będzie ona atomowa, a wtedy zginie co najmniej jedna trzecia ludzkości, a reszta zostanie skazana na wieki dziedzicznego upośledzenia umysłowego. Dotyczy to nie tylko urzędników, ludzi zamożnych, którzy na tle krajowego i światowego sodomu podsycają destabilizację. I bogaci płaczą, gdy rodzą dzieci kaleki, albo kaleczą się, giną od terroru, nieuleczalnych chorób. Dotyczy to także drobnych szaraczków obywateli Ukrainy, którzy krzyczą i łajają władzę, a sami nie chcą oszczędzać, na przykład gazu i nie tylko. Kiedy za ciemnej pamięci Związku jakaś „biała wrona” wśród społecznego złodziejstwa i marnotrawstwa wzywała złodziei do opamiętania, często słyszała: „Państwo jest bogate, wystarczy dla wszystkich i na długo!” Dziś od marnotrawców, nawet w stolicy, nie dziwi usłyszeć: „Czy ja jestem głupi, żeby oszczędzać gaz, skoro nie mam licznika!” I to w środowisku bardzo wykształconym! Nie ustępują stołecznym marnotrawcom także wieśniacy, ci, którzy świadomie przepalają gaz, by zachować dopłaty, a na podwórku gniją drwa, a w chacie rdzewieje piec, a z drewna ciepło jest bezpłatne! Czystsze, zdrowsze od gazowego. I popiół — przysmak dla ziemniaków, żeby nie były paskudztwem, jak teraz. Lecz pola i ogrody jeszcze od czasów radzieckich nadal zarastają chwastami, bo starych pracowitych babć ubywa, a leniwym akselerantom taka praca jest „do lampy”. Kiedy w zacofanej carskiej Rosji A. Czechow wykrył pewnego zbrodniarza, który dla własnej nikczemnej korzyści, a ludziom na wielką szkodę wykręcał nakrętki z torów kolejowych, to w „самой читающей стране” i na jej ruinach takich zbrodniarzy są miliony. Wszystko trzeba robić, zaczynając każdemu od siebie, od swoich wiader na śmieci, nie zapychać kanalizacji śmieciowej tym, co można wykorzystać, choćby dla małej korzyści, ale dla wielkiej sprawy oczyszczenia naszej świętej ziemi. A produkty spożywcze — i świeże, i zepsute? To przecież karma dla zwierząt, nawóz dla roślin. Te same warzywa, które ciężarówkami wywozi się na wysypiska, zamiast na pola, na ogrody. Dla nas to zgnilizna, a dla zwierząt i roślin — przysmak. Każde małe dziecko chce pomagać mamie: „Ja — SAM!” A co mamy? Dorośniesz — napracujesz się! A dziecko, dla którego rozwój jest jak powietrze, nudzi się z bezczynności. A oto K. Uszynski: „Największym darem rodziców dla dzieci jest nauczenie ich wszystkiego, co będzie im potrzebne w ich życiu”.
Maschinelle Übersetzung
Stepan BOJKO, członek Proświty, m. Iwano-Frankiwsk
W słownikach etymologicznych czytamy, że ukraińskie słowo „зрада” (zrada, zdrada) pochodzi od polskiego „zdrada”, które jest kalką niemieckiego słowa „ver-raten”, pierwotnie oznaczającego „złą radą zepsuć, wyrządzić szkodę”. Zatem zdrada to zła rada, szkoda, a to jest zło. Pierwsza największa zdrada wydarzyła się w niebie, kiedy jeden z najwyższych aniołów wystąpił przeciwko swojemu Stwórcy. Później ten „anioł” skusił do grzechu, do zdrady Stwórcy, także pierwszego człowieka. Stąd bierze się początek zdrad w dziejach ludzkości. Drugą największą zdradą na ziemi była zdrada apostoła Judasza wobec swojego Nauczyciela i Zbawiciela Jezusa Chrystusa. Od tego czasu w każdym chrześcijańskim narodzie zdrajców nazywa się Judaszami. Niestety, historia Rusi Kijowskiej jest przepełniona zdradami, gdzie brat zabijał brata-księcia. Walka o władzę była przyczyną wojen bratobójczych i nieprzyjaźni między książętami. Przypomnijmy rok 1097: w Liubeczu książę Wasylko zwołał wszystkich książąt na naradę, wzywając do jedności. Wszyscy jednomyślnie postanowili: „Zachować jedność, wspólnie bronić kraju…” Czy nie tak chciał postąpić Prezydent Ukrainy W. Juszczenko, inicjując Uniwersał? Ale gdzie tam. Zdrada Moroza zburzyła równowagę w Radzie Najwyższej. A potem, za pomocą przekupstwa, stanowisk i przywilejów, „kryzysowa opozycja” zaczęła (naruszając Konstytucję Ukrainy) „przeciągać” deputowanych do swojej koalicji. Następnie planowano likwidację urzędu prezydenta i jego struktur na miejscach, wprowadzenie drugiego języka państwowego – rosyjskiego, zmianę polityki zagranicznej Ukrainy na kierunek moskiewski, a politykę wewnętrzną na zwalczanie wszystkiego, co ukraińskie. Oczywiście, na to nie zgodziły się siły demokratyczne. Prezydent podpisał dekret o przedterminowych wyborach. Przez cały czas po wyborach Prezydent szukał kompromisu dla jedności, lecz, niestety, go nie znajdował. Mamy przykład, jak żyją narody Polski, krajów nadbałtyckich (tam zapomniano o gruźlicy, nędzy, posiadają ziemię, nie ma tam miliarderów, a rośnie klasa średnia, która wzmacnia państwo). A co my? Wzrost cen usług komunalnych, inflacja, korupcja, drogie leki i produkty. Tego rząd nie widzi, bo jest pochłonięty walką polityczną. Książęta w Liubeczu złożyli przysięgę, całowali krzyż. Jednak nie zdążyli dojechać do swoich siedzib, a już między nimi zaczęły się kłótnie. Kozaczyzna… Czas walki o wolność. Przelano morze krwi – własnej i cudzej: polskiej, tureckiej, moskiewskiej, wygrywając wiele bitew. Wreszcie przez zdrady Kozacy szli na obce ziemie, by przeżyć, kładli kości przy budowie carskich pałaców. 1659 rok: kozaccy pułkownicy powstali przeciwko hetmanowi Iwanowi Wyhowskiemu, przysługując się Moskwie. Wtedy właśnie Ukraina straciła możliwość uwolnienia się od północnej sąsiadki. W 1665 roku hetman Iwan Briuchowecki (hetmaństwo otrzymał za zdradę Ukrainy) dobrowolnie oddał Moskwie resztki praw autonomicznych Ukrainy. Pułkownik Demjan Mnohohrieszny w 1669 roku zdradził Petra Doroszenkę, za co otrzymał od Moskwy hetmaństwo. Iwana Mazepę zdradzili nie tylko sędzia generalny Wasyl Koczubej i setnik Iwan Iskra, lecz także większość starszyzny kozackiej. Setnik-zdrajca Warywka-Pokorski wskazał Moskalom podziemne wejście do twierdzy Nowogród Siewierski. Pułkownik Hnat Hałahan pokazał wejście do Zaporoskiej Siczy, pułkownik M. Burlaj oddał twierdzę Białą Cerkiew za łapówkę, pułkownik I. Skoropadski bez walki oddał Starodub i otrzymał hetmaństwo, a setnik Iwan Nis pokazał tajne przejście do Baturyna, w wyniku czego zostało wyniszczone całe miasto i przegrana przez I. Mazepę bitwa pod Połtawą. Oczywiście zdrada nie ma narodowego oblicza. Każdy naród miał swoich zdrajców. Dlaczego po uzyskaniu niepodległości, po Pomarańczowej Rewolucji, znowu odczuwamy strach przed możliwością utraty niepodległości i państwowości Ukrainy? Kto w tym winien? Nasi przywódcy. Tak. Ale także my. Jedni nie głosują, inni mówią: „Jestem małym człowiekiem. Czy to od mnie zależy?” Swój kraj trzeba bronić wszyscy razem, żyć w jedności.
Maschinelle Übersetzung
Mychajło POLAK, dziennikarz, m. Czerniowce. Po raz pierwszy od piętnastu lat w Czerniowcach wybuchł prawdziwy boom wokół książki Wołodymyra Dobrzanśkiego „Kwiaty w życiu Ukraińców i innych narodów świata” (Czerniowce, „Trojanda”, 220 s. tekstu oraz 24 s. kolorowych wkładek). O wydaniu mówiono w audycjach telewizyjnych i radiowych, pisano w gazetach. Wystarczy powiedzieć, że recenzję książki wydrukowały na swoich łamach czasopisma „Bukowynśke wicze”, „Doba”, „Kłycz naciji”, „Dunajećkyj wisnyk” obwodu chmielnickiego i inne. W szczególności gazeta rady miejskiej Czerniowiec „Czerniwci” tak podsumowuje pracę pisarza: „Aby napisać książkę, Wołodymyr Dobrzanśkyj studiował legendy, podania ludowe, pieśni, utwory literackie, malarskie i muzyczne. W wydaniu przedstawiono 40 opowiadań o różnych kwiatach. Jest ono zilustrowane m.in. obrazami ludowej artystki Kateryny Biłokur. Od wieków Ukrainę symbolizują kalina, barwinek, ruta stepowa… (dyptam)… Bukowina, Karpaty kojarzą się z szarotkami. Mało kto wie, że ulubionym kwiatem francuskiego cesarza Napoleona Bonapartego i niemieckiego poety Goethego był fiołek, ukraińskiego Prezydenta Wiktora Juszczenki — żmijowiec, piosenkarza Pawła Dworsśkiego — orchidea…” (nr 11 z 2007 r.). Gazeta „Pohlad” (nr 20 z 2007 r.) podkreśla, że jest to pierwsze wydanie na Ukrainie, w którym ujawniono społeczne znaczenie „jednego z największych cudów natury — kwiatów”. Sporo miejsca książce poświęcono w gazecie Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza „Uniwersytetśkyj wisnyk” (luty—marzec 2007 nr 2—3). Autorka korespondencji „Z życia kwiatów” Antonina Anistratenko główną uwagę poświęciła kształtowaniu się w ukraińskim języku literackim normatywnych nazw kwiatów. Pisze ona: „…Filolodzy wiedzą, że chabry (wołoszky) — to nazwa niebieskich kwiatów polowych, co na język rosyjski tłumaczy się jako wasylky. Jest to znane również ogółowi. Jednak nie wszyscy wiedzą, że w języku ukraińskim też są wasylky — kwiaty koloru żółtego lub białego. Przez podobieństwo nazwy często myli się je z chabrami”. Od siebie dodam, że w publikacji przedstawiono również inne, nie mniej ciekawe przykłady kształtowania się nazw kwiatów. Autor jest przekonany, że od aksamitek (czornobrywci) należy oddzielić aksamitki wzniesione i rozpierzchłe (kupczaky). Takie nazewnictwo spotykamy we wsiach Podola oraz w utworach Mychajła Kociubynśkiego. Autor szeroko wykorzystał spuściznę klasyków literatury ukraińskiej i światowej, a także utwory bukowińskich poetów Mychajła Tkacza, Wiry Kytajhorodśkiej, Mykoły Bučka, Tamary Sewerniuk i wielu innych. Głęboka w treści, nasycona materiałem faktycznym, przystępna w odbiorze dla ogółu czytelników książka przyciągnęła uwagę aktywistów miejscowej „Proświty”. Przeprowadzili oni szereg działań, aby te idee znalazły oddźwięk w sercach Ukraińców. W szczególności niedawno z inicjatywy kierowniczki Czerniowieckiej Biblioteki Miejskiej imienia Anatolija Dobrianśkiego Łesi Szczerbaniuk odbyło się omówienie książki wśród czytelników — uczniów pierwszej szkoły plastycznej. Przyszli oni ze swoimi pracami malarskimi o tematyce kwiatowej, wyrażali szczerą wdzięczność Wołodymyrowi Dobrzanśkiemu za dorobek. Szkoda tylko, że tak piękna i potrzebna książka z zakresu ukrainoznawstwa ujrzała światło dzienne w ograniczonym nakładzie i póki co nie dotarła do czytelników z innych regionów Ukrainy.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
rad państwowo-społecznych, upoważnionych do wypracowywania i proponowania rozwiązań z całego spektrum zagadnień polityki naukowej. Samorząd akademicki i uniwersytecki musi otrzymać nowy impuls. Uprawnienia rad naukowych w zakresie zarządzania instytucjami naukowymi należy rozszerzyć, należy nadać im prawo wyboru kierowników instytucji naukowych oraz usuwania kierowników, którzy nie poradzili sobie z zadaniami, zgodnie z ustaloną procedurą. Niezbędne jest wprowadzenie zasady obowiązkowej wymienności (przynajmniej raz na 10 lat) kierowników instytucji naukowych. Partnerem państwa w wypracowywaniu i realizacji polityki naukowej powinna pozostać istotnie zreformowana Narodowa Akademia Nauk Ukrainy, gdzie skoncentrowany jest ogromny potencjał kadrowy, światowej sławy szkoły naukowe. Ten potencjał trzeba zachować. Zreformowana i zdemokratyzowana NAN Ukrainy musi pozostać wiodącą instytucją w zakresie badań podstawowych, a jej majątek, ziemia i nieruchomości muszą znajdować się pod stałą ochroną i kontrolą państwa. NAN Ukrainy, jak i inne instytucje naukowe, należy zwolnić z podatku od ziemi i nieruchomości. Nie mniej ważnymi partnerami państwa powinny stać się również uniwersytety, w których praca dydaktyczna musi być ściśle połączona ze współczesną nauką podstawową i stosowaną. Powinno to wiązać się z rzetelną polityką, Ministerstwa Sprawiedliwości, Ministerstwa Polityki Przemysłowej itp. — dla zapewnienia praktycznych potrzeb odpowiednich branż) i zachowania samych akademii jako społecznych stowarzyszeń naukowców. Państwo powinno przeprowadzić obiektywną atestację społecznych stowarzyszeń naukowców — towarzystw, stowarzyszeń, akademii społecznych nauk i na jej podstawie udzielać wsparcia tym stowarzyszeniom, które rzeczywiście wnoszą istotny wkład w rozwój rodzimej nauki. Co więcej, stać się partnerem tych stowarzyszeń naukowych, wyznaczać wraz z nimi priorytety polityki naukowej. Niezbędne jest udoskonalenie atestacji kadr naukowych poprzez nadanie NAN Ukrainy oraz wiodącym uniwersytetom prawa bezpośredniego nadawania tytułu profesora, nadanie większych uprawnień wyspecjalizowanym radom ds. obrony prac doktorskich na miejscu. Jednocześnie trzeba ograniczyć liczbę tych rad (poprzez ich zamykanie we wszystkich tych instytucjach, gdzie nie ma odpowiednich kadr i uznanych szkół naukowych), podnieść wymagania wobec ich składu i działalności. W każdym dyplomie profesora, doktora i kandydata nauk musi być wyraźnie wskazane, która właśnie instytucja (placówka) ten tytuł lub stopień nadała. PIERWSZORZĘDNE DZIAŁANIA W ZAKRESIE REFORMY 1. Zatwierdzić przez Radę Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy Koncepcję reformowania sfery naukowej Ukrainy. Ważne, aby ten dokument był dokumentem normatywnym. 4. Stworzyć międzyresortowy organ ds. koordynacji polityki państwowej w sferze naukowej. Taki organ powinien działać nie według zasady branżowej, a według zasady funkcjonalnej, koordynując, udzielając wsparcia, ustalając kryteria oceny i atestacji oraz prowadząc monitoring wszystkich badań naukowych w państwie, niezależnie od przynależności resortowej, formy własności czy zasad organizacji zespołów naukowców, którzy wykonują badania. Aby odróżnić status takiego organu od statusu ministerstw i komitetów państwowych oraz podkreślić jego demokratyczny charakter, nierozerwalne więzi ze społecznością naukową, proponuje się ukonstytuować go jako Narodową Radę ds. Nauki i Innowacji. Przewodniczący Narodowej Rady, jak i cały jej skład, zatwierdzani są Postanowieniem Gabinetu Ministrów Ukrainy (lub Ukazem Prezydenta). Biorąc pod uwagę, że bezpośrednim organem państwowym zarządzania sferą naukową pozostaje MON Ukrainy, celowe jest mianowanie przewodniczącym Narodowej Rady ministra oświaty i nauki Ukrainy. W skład rady z urzędu wchodzą prezes NAN Ukrainy, kierownicy ministerstw, które mają w swoim podporządkowaniu struktury naukowe, a także na zasadzie stałej rotacji wybrani według kwoty wiodący uczeni, przedstawiciele państwowo-społecznych rad naukowych oraz społecznych akademii nauk i towarzystw naukowych. Narodowa Rada działa zgodnie z Regulaminem Narodowej Rady ds. Nauki i Innowacji. Do kompetencji Narodowej Rady ds. Nauki i Innowacji proponuje się zaliczyć: — wypracowanie i wniesienie pod rozpatrzenie Rządu Ukrainy w celu dalszego zatwierdzenia przez Radę Najwyższą Ukrainy ogólnych zasad państwowej polityki naukowej; — wyznaczanie priorytetów polityki naukowej na bieżący rok; — wnoszenie propozycji dotyczących tworzenia projektu Budżetu Państwowego Ukrainy w części finansowania działalności naukowej i naukowo-technologicznej; — zatwierdzanie wykazu państwowych programów naukowo-technologicznych, które są finansowane z Budżetu Państwowego Ukrainy; — koordynacja realizacji przez NAN Ukrainy, uniwersytety, jednostki naukowe ministerstw programów naukowych ze środków Budżetu Państwowego Ukrainy; — atestacja społecznych stowarzyszeń naukowców; — wyznaczanie (dla dalszego zatwierdzenia przez Rząd Ukrainy i Radę Najwyższą Ukrainy) ogólnych zasad atestacji instytucji naukowych, pracowników naukowych, nadawania tytułów i stopni naukowych; — coroczne wysłuchiwanie i zatwierdzanie wyników ogólnego monitoringu stanu badań naukowych na Ukrainie; — wspieranie międzynarodowej współpracy naukowej. Przy Narodowej Radzie ds. Nauki i Innowacji celowe jest stworzenie Narodowego Funduszu Naukowego Ukrainy jako organu o specjalnym statusie, który obejmowałby Fundusz Badań Podstawowych oraz inne fundusze, które zapewniałyby instytucjonalny rozwój nauki i wsparcie najbardziej perspektywicznych, określonych ustawowo, kierunków badań naukowych. Kierownika Narodowego Funduszu Naukowego mianuje Gabinet Ministrów Ukrainy w porozumieniu z Narodową Radą ds. Nauki i Innowacji. 6. Zapewnić finansowanie sfery naukowej z budżetu państwa przynajmniej na poziomie określonym przez ustawodawstwo (1,7% PKB). 7. W zakresie reformowania sfery naukowej Ukrainy, stworzenia jej nowej struktury należy wnieść zmiany do obowiązującego ustawodawstwa Ukrainy.
Maschinelle Übersetzung
Mykoła DROBNOCHOD, prezes Akademii Nauk Szkoły Wyższej Ukrainy
Zakończenie. Początek w numerze 18 z 2007 roku
POLITYKA NAUKOWO-TECHNOLOGICZNA PAŃSTWA Dla realnych zmian w rozwoju sfery naukowej przede wszystkim potrzebna jest celowa, finansowo zabezpieczona polityka naukowo-technologiczna państwa, która odpowiadałaby interesom narodowym i światowym standardom. Poziom finansowania nauki powinien zostać doprowadzony do zgodności z wymogami obowiązującego ustawodawstwa oraz z potrzebami zwiększania potencjału naukowego państwa. Jednocześnie akcent musi zostać położony także na stymulowaniu pozyskiwania na wsparcie nauki środków z innych źródeł — przede wszystkim środków krajowych i zagranicznych inwestorów. W związku z tym należy radykalnie uprościć wszelkie procedury związane z międzynarodową współpracą naukową, a ukraińscy naukowcy powinni otrzymać od upoważnionego organu państwowej władzy wykonawczej w sferze polityki naukowej wystarczające wsparcie informacyjne dla poszukiwania zagranicznych partnerów do międzynarodowej współpracy. Należy stworzyć warunki dla stymulowania pozyskiwania środków pozabudżetowych na prowadzenie badań podstawowych, które nie przewidują możliwości uzyskania szybkiego efektu komercyjnego — w szczególności poprzez wprowadzenie odczuwalnych ulg podatkowych. Dla optymalnego wykorzystania ograniczonych zasobów, które państwo może skierować do sfery naukowo-technologicznej, konieczne jest jasne określenie priorytetów nie tylko poszukiwań naukowych, ale także wyboru konkretnych innowacji bazowych, które pozwoliłyby w krótkim czasie wyjść na światowy rynek z nowymi konkurencyjnymi produktami. Potrzebna jest dalsza konkretyzacja kierunków naukowych na podstawie jasnych ocen i prognozowanych obliczeń skutków realizacji odpowiednich programów. Takie oceny i prognozy powinny przeprowadzać państwowo-społeczne rady eksperckie przy upoważnionym organie państwowej władzy wykonawczej w sferze polityki naukowej. Przy tym udział prac wspieranych przez programy państwowe i granty powinien wzrastać szybciej niż bazowe finansowanie instytucji naukowych. W ciągu najbliższych pięciu lat należy osiągnąć wskaźnik, przy którym nie mniej niż 30% finansowania budżetowego nauki na Ukrainie będzie rozdzielane na podstawie otwartych konkursów, sprzyjając podniesieniu zdrowej konkurencji i rywalizacji w środowisku naukowym. Pierwszoplanowym zadaniem jest podniesienie statusu społecznego naukowca, przywrócenie motywacyjnych bodźców do pracy naukowej — poprzez podniesienie wynagrodzeń i emerytur naukowych; różnicowanie stawek taryfowych w zależności od wskaźników pracy naukowej; utwierdzenie prawdziwego samorządu akademickiego i uniwersyteckiego. Temu służyć będzie odrodzenie systemu szerokiej propagandy i popularyzacji wiedzy naukowo-technicznej, osiągnięć ukraińskich naukowców, którzy mają stać się wiodącą siłą w nauce i edukacji.
WSKAŹNIKI POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH Należy zrezygnować z bezkrytycznego stosowania do oceny w sferze nauki tradycyjnych formalnych wskaźników (liczba obronionych dysertacji, pracowników naukowych, publikacji naukowych itp.), pamiętając, że w ukraińskich warunkach poziom fachowy naukowców, poziom dysertacji i publikacji może się istotnie różnić. Jedynym obiektywnym kryterium oceny w nauce jest opinia uformowanego środowiska naukowego. Zatem jedynym indykatorem zdrowia ukraińskiej nauki ogółem i każdej konkretnej instytucji naukowej powinna stać się jej konkurencyjność na poziomie światowym, zintegrowanie z międzynarodową przestrzenią naukową i rozwój technologiczny. Wskaźnikami ilościowymi mogą przy tym być: — publikacje w wiodących fachowych wydawnictwach międzynarodowych oraz odniesienia innych naukowców do tych publikacji („indeks cytowań”); — referaty na międzynarodowych konferencjach; — uzyskane międzynarodowe granty na badania naukowe i opracowania naukowo-technologiczne; — udział w międzynarodowych programach naukowych i naukowo-technologicznych.
Maschinelle Übersetzung
W obecnym stanie ukraińskiej nauki wskaźnikami poziomu badań naukowych są również: — udział w krajowych programach naukowych, znajdujących praktyczne zastosowanie w gospodarce, oświacie, sferze społecznej itp.; — udział w badaniach naukowych finansowanych w ramach grantów; — zaangażowanie młodzieży w działalność naukową; — ocena działalności w fachowym środowisku naukowym (fachowych radach naukowych). Zauważmy, że tradycyjne wskaźniki (liczba obronionych rozpraw doktorskich, ogólna liczba pracowników naukowych, pracowników posiadających stopnie naukowe, liczba publikacji naukowych itp.) mają przeważnie charakter informacyjny, a nie oceniający. Monitorowanie zmian wymienionych wyżej wskaźników da obraz skuteczności realizacji państwowej polityki w dziedzinie nauki lub wskaże na konieczność korekty tej polityki.
NOWY MODEL PARTNERSKI
Należy wypracować nowy model partnerski interakcji państwa (w osobie upoważnionego organu władzy wykonawczej) z organizacjami naukowców oraz z instytucjami naukowo-oświatowymi — Narodową Akademią Nauk Ukrainy, uniwersytetami, towarzystwami naukowymi i społecznymi akademiami nauk, które są elementami społeczeństwa obywatelskiego w dziedzinie nauki. Taki model zakłada przejrzysty system podziału środków przeznaczonych na naukę na zasadach zdrowej konkurencji idei, projektów i programów naukowych. Jednocześnie model ten zakłada, że decyzje dotyczące priorytetów polityki naukowej oraz wsparcia tych czy innych kierunków badań powinny być podejmowane na podstawie szerokiego zaangażowania organów samoorganizacji samych naukowców, poprzez włączenie przedstawicieli NAN Ukrainy, społecznych stowarzyszeń naukowych, wyższych uczelni, poszczególnych wiodących szkół naukowych do składu atestacyjnego uczelni wyższych, a także pozbawienie najwyższego IV poziomu akredytacji tych „przedwcześnie dojrzałych” uniwersytetów i instytutów, które nie mają wystarczającego kadrowego potencjału naukowego do przygotowania wykwalifikowanych specjalistów, prowadzenia pracy naukowej, tam gdzie nie ukształtowało się środowisko naukowe. Jednocześnie należy położyć nacisk na stworzenie warunków do pełnowartościowej pracy naukowej profesorów i docentów uniwersyteckich, co jest niezbędnym komponentem procesu samoodtwarzania się wysokiej jakości elity naukowej i oświatowej. W szczególności trzeba pilnie zrewidować normy obciążeń wykładowych profesorów i docentów w kierunku ich zmniejszenia, a tym samym zwiększenia czasu na pracę badawczą. Równolegle należy stymulować tworzenie kompaktowych instytutów (centrów) badawczych przy uniwersytetach, gdzie wyniki naukowe będą uzyskiwane przy szerokim udziale doktorantów i studentów. Polityka państwa wobec pięciu państwowych akademii branżowych, utworzonych w latach 90. XX wieku, powinna przewidywać podporządkowanie placówek naukowych tych akademii odpowiednim ministerstwom (MON, Mincultury, Mineconomiki, Minagro-
Koncepcja zgodnie z Uchwałą Rady Najwyższej Ukrainy nabrała statusu Ustawy Ukrainy. 2. Uporządkować i prawnie określić priorytetowe dla państwa kierunki naukowe. 3. W celu koordynacji działalności badawczo-rozwojowej i innowacyjnej w ramach każdego kierunku utworzyć państwowo-społeczne rady naukowe. Główne zadania tych rad: opracowywanie propozycji dotyczących polityki państwowej w odniesieniu do odpowiedniego priorytetu naukowego, finansowego wsparcia konkretnych tematów naukowych, wprowadzania zmian instytucjonalnych i innowacji, organizowania otwartych konkursów na uzyskanie grantów państwowych, udzielania rekomendacji dotyczących nadawania tytułów naukowych, przeprowadzania ekspertyz projektów naukowych, sprawozdań z wykonanej pracy itp. W skład tych rad będą wchodzić przedstawiciele instytucji naukowych, społecznych zrzeszeń naukowców, kierownicy znanych szkół naukowych. Swoją działalnością państwowo-społeczne rady naukowe obejmować będą w ramach odpowiedniego kierunku naukowego wyspecjalizowane instytucje naukowe, ich podziały, parki technologiczne, szkoły naukowe itp. Tworzenie i funkcjonowanie państwowo-społecznych rad naukowych będzie regulowane odpo-
Maschinelle Übersetzung
Diakiw R. S. 50,00 Bilyk M. I. 50,00 Juchymeć T. H. 10,00 Szynkarenko Ju. S. 20,00 Skyciuk O. I. 20,00 Dowżuk I. W. 20,00 Kyryczenko R. S. 20,00 Andrijaszko W. D. 50,00 Hryszczenko W. W. 20,00 Jewtuszenko O. W. 20,00 Kudrenok M. R. 10,00 Kramarewa W. I. 20,00 Małżeństwo: Priadka W. M. oraz Władimirowa W. I. 100,00 Nahirniak L. I. 20,00 Komarenko W. W. 10,00 Herasymenko W. W. 9,00 Wir I. W. 10,00 Blyzniuk O. O. 30,00 Biłokiń H. W. 10,00 Kopajhorenko W. W. 20,00 Mikuła O. M. 20,00 RAZEM: 1400,00 Członkowie wspólnoty rodzinnej potomków T. H. Szewczenki Zacarannyj S. I. 30,00 Oksamytna N. D. 30,00 Kostenko T. I. 100,00 Antonenko W. F. 25,00 Antonenko O. I. 25,00 Majboroda L. P. 50,00 Łysenko M. P. 50,00 Łychoszwa M. P. 50,00 RAZEM: 360,00 Studenci I roku Spiżowyj Je. O. 2,00 Dehtiarenko I. O. 2,00 Korniewa I. W. 2,00 Jewtuszenko K. W. 2,00 Jewtuszenko O. W. 2,00 Dutka L. W. 2,00 Zawolokina Ja. S. 2,00 Czernolachowa K. W. 2,00 Nastenko L. D. 2,00 Zwiagincew O. S. 2,00 Demenczuk T. I. 2,00 Lipecka I. W. 2,00 Czemeryk S. I. 2,00 Kołodij O. M. 2,00 Troszkowa K. W. 2,00 Miszczenko A. M. 2,00 Piwczenko P. S. 2,00 Tupota W. W. 2,00 Mychajłowa M. A. 5,00 Andrejewa A. O. 2,00 Bondarenko D. M. 2,00 Kyryluk A. K. 2,00 Mesropian H. R. 2,00 Pyłypenko O. A. 2,00 Pyłypenko N. A. 5,00 Prawdiuk O. S. 2,00 Chomienko M. O. 2,00 Czernysz A. A. 2,00 Szaszkowa O. P. 5,00 Ołeksijenko A. O. 2,00 Myronyszyn O. W. 2,00 Moskwioczowa A. A. 2,00 Roszczektajewa K. S. 2,00 Martynenko S. O. 2,00 Szkarowska I. I. 2,00 Trubczenko D. O. 2,00 Łopuchina W. W. 2,00 Łopuchina W. W. 2,00 Matwijenko Ja. Ju. 2,00 Dzywulskyj R. I. 2,00 Atanowa A. W. 2,00 Studenci II roku Safoncewa O. O. 2,00 Strelczenko N. O. 2,00 Susłowa I. O. 2,00 Wołynczuk O. O. 2,00 Wyszczepan I. O. 2,00 Bedna O. S. 2,00 Hawryluk O. P. 2,00 Minajczenko S. S. 2,00 Dryha K. W. 2,00 Artemenko O. W. 2,00 Zadorożnia W. A. 2,00 Baranowa A. K. 2,00 Sureło Ja. M. 2,00 Rudyk H. A. 2,00 Muradowa I. N. 2,00 Rudnycka A. P. 2,00 Bielajewa Ju. Ju. 2,00 Repko Je. M. 2,00 Riabucha O. O. 2,00 Babij A. Ju. 5,00 Palamarczuk A. W. 2,00 Czyczyk M. O. 5,00 Popowycz T. W. 2,00 Melnyczuk T. Ju. 2,00 Bandura O. Ju. 2,00 Wasyljew W. M. 2,00 Mowczuk N. P. 2,00 Romaniuk M. W. 5,00 Panowa A. O. 1,00 Kuczer Ju. M. 2,00 Makaroweć I. A. 2,00 Studenci III roku Szabałtun L. A. 3,00 Szewczenko K. O. 2,00 Łanczuk A. O. 2,00 Pawłowa W. Ju. 1,00 Dziuba R. W. 5,00 Kornijenko N. P. 5,00 Karejewa W. O. 2,00 Makijewa R. W. 2,00 Żdanowa O. Je. 2,00 Biben D. M. 2,00 Zadko M. O. 2,00 Odynokowa W. W. 2,00 Slenzak M. O. 2,00 Myronow Ja. M. 2,00 Pukij B. W. 2,00 Szewczenko I. O. 2,00 Honczar M. W. 2,00 Racidło O. O. 2,00 Honczar S. W. 2,00 Łampeka R. M. 2,00 Hecenko O. Je. 2,00 Kotelnikow O. W. 2,00 Poliszczuk O. M. 2,00 Szoturma O. W. 2,00 Sidko O. M. 2,00 Hannow P. S. 2,00 Hańkina W. M. 2,00 Studenci IV roku Łobacejewa O. A. 2,00 Kusznir O. W. 2,00 Spiwak N. S. 2,00 Tonkowid T. A. 3,00 Ławinskyj O. W. 2,00 Kopnionkowa K. O. 2,00 Polakowa Ju. Ju. 2,00 Wrublewska W. O. 2,00 Matwiejewa A. O. 2,00 Hołubiatnykowa O. O. 2,00 Melnyk W. O. 2,00 Budko N. M. 2,00 Dobrowolska S. O. 2,00 Iwanowa I. I. 2,00 Fałko O. O. 2,00 Baburkina A. B. 2,00 Dubowyk I. Ju. 2,00 Mamed Ju. Ju. 1,00 Owsiannikowa Ja. 1,00 Włazło D. A. 1,00 Bilyk D. M. 1,00 Aksionow D. W. 1,00 Studenci V roku Rohożnikowa A. A. 5,00 Beć O. W. 5,00 Żerdiew S. W. 5,00 Denysiuk Je. W. 6,00 Palij O. W. 5,00 Muc N. H. 5,00 Czehliad W. W. 5,00 Wiazmetinowa O. S. 15,00 Utczenko O. W. 5,00 Marczenko N. M. 2,00 Tkaczenko O. W. 5,00 Doroszenko R. S. 5,00 Smirnow A. K. 2,00 Limow S. I. 2,00 Olijnyk I. I. 2,00 Dranyk U. A. 2,00 Ustymenko K. W. 2,00 Szczukina W. W. 2,00 Hawryłowa H. W. 2,00 Szlonczyk O. M. 2,00 Jełysawetska S. S. 2,00 Kalinin A. W. 2,00 Wachnik O. O. 6,00 Makarowa H. Ju. 2,00 Suchina H. O. 3,00 Szindirowska A. I. 2,00 Jełfimowa A. O. 2,00 RAZEM: 368,00 ŁĄCZNIE: 2128,00 Poprawki W nr 4 „SP” za 2007 r. na liście ofiarodawców dopuszczono się nieścisłości w pisowni niektórych nazwisk. Tak więc, zamiast Witiukow O. W. należy wpisać Bitiukow O. W. Zamiast Saratowskin I. H., Saratowskina L. W. należy wpisać Saratowkin I. H., Saratowkina L. W. Zamiast Kojew N. K., Kojewa O. K., Kojewa O. M. należy wpisać Koew N. K., Koewa O. K., Koewa O. M. język ukraiński, ratować Ukrainę, jak nie Szewczenkę. Bronić przed tymi, którzy w Radzie Najwyższej drogą przekupstwa przygotowują 300 „bagnetów”, aby większością konstytucyjną przydeptać język ukraiński, a wraz z nim i Ukrainę. Wielki Kobziarz zrzuca gniew na tych synów Ukrainy, którzy gorzej niż zewnętrzni wrogowie rozpinają Ukrainę. On takich nazywa warszawskim śmieciem, brudem Moskwy. Ale wskazuje nam również, kto jest naszym zewnętrznym wrogiem. Pamiętacie: „Synowie moi na obczyźnie, Na cudzej robocie. Dniepr, brat mój, wysycha, Mnie opuszcza, I mogiły moje miłe Moskal rozrywa…” Od tamtego czasu niewiele się zmieniło, ale niektórzy z nas do dziś nie mogą się rozeznać, kto jest naszym przyjacielem i ciągnie nas tam, gdzie przyjaźń dla nas zamieniła się w jarzmo. Zagrożenie popadnięcia w jarzmo wzrasta. Dlatego patrioci muszą pilnie jednoczyć się dla ratowania Ukrainy („Objmijcie się, bracia moi, błagam was, proszę”). W dniu przewiezienia Szewczenki na Ukrainę my, proświcianie, wzywamy patriotów Ukrainy, aby przyszli do Szewczenki i poradzili się, z kim się jednoczyć, bo na przekór wszelkim ignorantom wiemy: Szewczenko obudził nas do walki o Ukrainę, on też wskaże, z kim się jednoczyć i przeciw komu walczyć, aby droga bojowników znów nie pokryła się mrozem. „Nasza myśl, nasza pieśń nie umrze, nie zginie”. Zróbmy wszystko, aby rzeczywistość to potwierdziła.
Maschinelle Übersetzung
NA CERKIEW TARASA Kontynuacja. Pocz. w latach 2003–2005, nr 8, 10, 14, 19, 22, 27, 35, 45, 52 za 2006 r., 4, 15 za 2007 r. 1 wpłata Komarowa W. H., m. Teodozja 50,00 2 wpłata Komarow P. I., m. Teodozja 50,00 3 wpłata Komarow P. I. oraz Komarowa W. H., m. Teodozja 50,00 Babjuk P. A., m. Kijów 10,00 Szkoła Ogólnokształcąca I—III st. w Barwiniwce, rejon nowomykołajiwski, obwód zaporoski (przez Dobriańską N. A.) 51,00 Brusnińowski P. S., m. Połtawa 100,00 Wasylczenko O. D., m. Ałczewsk 50,00 Wolski I. H., m. Lwów 20,00 Gimnazjum nr 86, m. Kijów (przez Łychoszwaia Anatolija) 300,00 Hładun O. I., m. Kijów 100,00 Hodiak Bohdan, m. Kijów 400,00 Dawydenko O. F., m. Kijów 20,00 Danylczenko H. F., m. Siewierodonieck 20,00 Iwanow, m. Berdyczów, obwód żytomierski 48,00 Karpenko W. H., m. Drużkiwka, obwód doniecki 100,00 Komarow P. I., m. Teodozja 50,00 Komarowa W. H., m. Teodozja 50,00 Szkoła Ogólnokształcąca I—III st. w Łybyckiej, rejon nowomykołajiwski, obwód zaporoski (przez Dobriańską N. A.) 55,00 Szkoła Ogólnokształcąca I—III st. w Lystiwce, rejon nowomykołajiwski, obwód zaporoski (przez Dobriańską N. A.) 55,00 Makasaj P. P. 20,00 Mychajłowska L. I., m. Siewierodonieck 10,00 Szkoła Ogólnokształcąca w Nowoiwankiwce, rejon nowomykołajiwski, obwód zaporoski (przez Dobriańską N. A.) 65,00 Szkoła Ogólnokształcąca I—III st. nr 2 w Nowomykołajiwce, obwód zaporoski (przez Dobriańską N. A.) 52,00 Ośrodek Związku Ukrainek, m. Sokal, obwód lwowski 130,00 Petrenko A. I., obwód ługański 25,00 Pysmenna T. Ju., m. Dniepropetrowsk 25,00 Szkoła w Pidhirnem, obwód dniepropetrowski (przez Bejdyk W. W.) 167,00 Popowa S. M., m. Charków 60,00 Szkoła Ogólnokształcąca I—III st. w Samijliwce, rejon nowomykołajiwski, obwód zaporoski (przez Dobriańską N. A.) 52,00 SPD Nowodworski W. I. 200,00 Taradaj O. I., m. Czerwonogród, obwód lwowski 25,00 Szkoła Ogólnokształcąca w Ternowatce, rejon nowomykołajiwski, obwód zaporoski (przez Dobriańską N. A.) 50,00 Szkoła Ogólnokształcąca I—III st. w Trudowej, rejon nowomykołajiwski, obwód zaporoski (przez Dobriańską N. A.) 34,00 Szkoła Ogólnokształcąca I—III st. w Szewczenkiwce, rejon nowomykołajiwski, obwód zaporoski (przez Dobriańską N. A.) 72,00 Szlachowa I. I., m. Równe 100,00 Kijowski Państwowy Instytut Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i Projektowania im. M. Bojczuka (przez starszego wykładowcę katedry rysunku ŁYCHOSZWĘ M. P.) Kadra profesorsko-dydaktyczna oraz personel pomocniczy Hajdaj A. M. 20,00 Haszycka W. F. 20,00 Łaszko W. M. 20,00 Popow M. T. 20,00 Szpak W. O. 15,00 Kyryczenko M. I. 10,00 Razumow H. I. 20,00 Bazyłewycz O. A. 10,00 Hołowko O. P. 6,00 Małamud W. M. 10,00 Neczyporenko S. H. 100,00 Kucher Ju. D. 20,00 Zabasztą H. W. 20,00 Musijenko W. O. 5,00 Diaczenko-Zabasztą N. M. 20,00 Słobodianjuk N. O. 10,00 Peczornyj P. P. 20,00 Łampeka M. H. 10,00 Czernyczenko-Łampeka N. I. 10,00 Puzenko I. W. 20,00 Sawin W. M. 25,00 Czornous M. M. 50,00 Bożko T. O. 25,00 Senczuk T. W. 20,00 Hopkało W. W. 20,00 Burtowyj A. M. 10,00 Bordjuh O. W. 5,00 Morozow L. O. 10,00 Dowhanenko O. F. 10,00 Połtawec N. W. 50,00 Połtawec-Hujda O. W. 50,00 Worona O. W. 10,00 Striłeć W. F. 10,00 Hładyrenko H. M. 10,00 Strelnyk O. D. 10,00 Majdaneć O. L. 10,00 Nedoszowenko T. F. 10,00 Warkacz O. H. 30,00 Czerniawskyj K. W. 20,00 Maksymowycz K. H. 20,00 Łastowecka H. L. 20,00 Miszczenko I. I. 20,00 Poliszczuk I. D. 10,00 Popjuk I. O. 20,00
Maschinelle Übersetzung
Hnat BIZHYK, m. Nowa Kachowka Taras Szewczenko. Pięćset pomników na świecie przypomina ludziom, że kiedyś żył i tworzył taki geniusz. Informują też o tym, że geniusz ten był i pozostaje synem Ukrainy. I szczyci się Ukraina tym, że ziemia i naród jej są zdolne rodzić posłańców Prawdy, którzy swoją ofiarną walką o tę Prawdę oświetlają wszystkie zakątki planety. Dlatego też utwory Szewczenki przetłumaczone są na prawie wszystkie języki narodów świata. Jeden jego „Kaukaz” przetłumaczony jest na 80 języków narodów, które uważają Szewczenkę także za swojego obrońcę. Tym bardziej my, Ukraińcy, uważamy go nie tylko za geniusza, ale i za proroka, nauczyciela. I to jest prawda. Dlatego z wielkim zdziwieniem i głębokim oburzeniem słuchamy doniesień o tym, że na zaoranej i zasianej przez Szewczenkę ukraińskiej niwie wciąż wyrasta chwast z „tabacznym” nasieniem, który przeplata się z wszelkim bzem i innym trującym dla ukraińskich dusz zielem. Chwast ten nie do końca został wypielony i u nas — w Nowej Kachowce. Jeszcze za czasów budowy pomnika T. Szewczenki w naszym mieście byli tacy, którzy krzyczeli: „Po co nam ten facet z wąsami!”. Teraz ta tabaczno-bezowa bracia chce nie tylko umniejszyć rolę Szewczenki w narodowo-patriotycznym odrodzeniu Ukrainy, ale i zszargać naszego geniusza, a wraz z nim i całą Ukrainę. Przykro, że podobne „szczekanie” rzadko wyskakuje z ust także tzw. inteligencji. Szewczenko, powiadają, to już przeszłość, nieciekawa ani dla dorosłych, ani dla młodzieży, którą, ich zdaniem, trzeba wychowywać na nowych zasadach. A to, że zasady Szewczenki, na których on żył, działał, cierpiał, ale nie kajał się, są najnowocześniejszymi dla wychowania obecnego pokolenia, oni nie biorą pod uwagę. Oni gdzieś wyrwali cudzą frazę i z pozą znawców najwyższych prawd życia, jak papugi, powtarzają, że nam i drugi Szewczenko nie jest potrzebny, bo teraz społeczeństwo ma tyle wysoko intelektualnych osobistości, że bez dodatkowych geniuszy jest zdolne rozwiązywać wszystkie problemy. Nam coś takiego przychodzi słyszeć z ust przedstawicieli zespołów pedagogicznych, choć my takich osobistości spotykamy bardzo mało. Dlatego proświcianie, przychodząc z wiecu poświęconego dniu urodzin Wielkiego Kobziarza, gdzie mówiliśmy o wielkości postaci Szewczenki, zebrali się w pomieszczeniu naszego oddziału, aby omówić pytanie, czy współczesny dla Ukraińców jest Szewczenko. Czego brakuje obecnie nam i młodemu pokoleniu? Bezgranicznej miłości do Ukrainy. Czyż to nie Szewczenko w XIX wieku wzywał i wzywa nas dzisiaj: „Swoją Ukrainę kochajcie, Kochajcie ją… W czasie srogim, W ostatniej ciężkiej minucie Za nią Boga błagajcie”. Miłość do Ukrainy w sercu Szewczenki była na tyle namiętna, że za nią znosił męki na dziesięcioletniej katordze („Kajam się, męczę, ale nie kajam się”), za nią gotów był zgubić i duszę. On gotów był znosić i pozaziemskie męki, byle los Ukrainy był szczęśliwy. Strasznie czytać takie wersy: „Ja tak ją, ja tak kocham Moją Ukrainę ubogą, Że przeklnę świętego Boga, Za nią duszę zgubię!”. To jakiego nowocześniejszego materiału wam potrzeba, żeby na nim wychowywać patriotów Ukrainy? To módlcie się razem z dziećmi do Boga, żeby wybaczył mu te słowa i dał mu królestwo niebieskie, bo słowa te nie z nienawiści, a z miłości. On gotów był oddać siebie w ofierze nie za bogactwo, jak niektórzy dzisiejsi „obrońcy” narodu: „Wielbić będę Małych owych niewolników niemych! Ja na straży koło nich Postawię słowo”. To kto może wziąć na siebie grzech nieprzyjęcia sercem słów Szewczenki, żeby przekazać je młodszym synowi i córce Ukrainy i nie poniżać ich wulkanicznej siły wpływu, a jeszcze i szargać męczeńską drogę życia Wielkiego nauczyciela narodu. To może zrobić jawny grzesznik. Taras Szewczenko jako Ojciec narodu, w odróżnieniu od dzisiejszych obrońców języka sąsiedniego państwa, dobrze rozumiał, że bez języka nie może być ukraińskiego narodu — a więc i państwa. Dlatego też dał ogólną ocenę słowu: „No cóż, zdawałoby się, słowa… Słowa i głos — nic więcej. A serce bije — ożywa. Jak je usłyszy!..” On przychylnie odnosi się do tych, którzy nie zapominali ojczystego języka, karcił tych, którzy go ignorowali. Wspominając Hryhorowycza Wasyla Iwanowicza — sekretarza konferencyjnego Akademii Sztuk, on w poemacie „Hajdamacy” nazywa go „szczerym ojcem” i sławi za to, że kocha ojczysty język: „Nie odwrócił się od tego słowa, Które matka śpiewała, Jak małego powijała, Z małym rozmawiała…” A tych, którzy szukali innego Dniepru, ostro karcił: „Wszystkie języki słowiańskiego ludu, wszystkie znacie, a swojego nie”. Wszyscy my powinniśmy pamiętać wezwanie: „Swojego się nie wyrzekajmy!”, przypomnienie: „Bo kto matkę zapomina, tego Bóg karze”. Pod słowem „matka” on rozumiał nie tylko rodzoną matkę, ale i matkę-Ukrainę z jej ojczystym językiem. I choć nas, obrońców ojczystego języka, jest wielu, ale kogoż mamy brać za sojuszników, idąc w pochód bronić
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von «Trudna droga do świątyni Tarasa», S. 1
Ciąg dalszy. Pocz. na s. 1. Możliwe, że właśnie to nie wszystkim się podoba? Chociaż Komitet Organizacyjny zdecydował, że cerkiew Tarasa będzie pod opieką Narodowego Rezerwatu, i stawiał za przykład Bazylikę Grobu Pańskiego, gdzie na dalekiej od pokojowej izraelskiej ziemi pokojowo modlą się i grekokatolicy, i katolicy, i prawosławni obrządku wschodniego. I choć kaniowska historyczna cerkiew, w której odprawiano nabożeństwo żałobne nad ciałem Szewczenki, należy do Patriarchatu Moskiewskiego, pracownicy rezerwatu, mimo idei podchwyconej przez naród ukraiński, nagle wysunęli własną. Na łamach „Słowa Proświty” wystąpiła pracownica rezerwatu Zinajida Tarachan-Bereza, proponując „zwrócić naszemu narodowi, po kilkusetletnim zapomnieniu, małą drewnianą kozacką cerkiew pod wezwaniem Opieki Najświętszej Bogurodzicy, odnawiając ją w Monastyrku, pod Czerniecza Górą, obok przyszłego monumentu, który od dawna planuje się wznieść tutaj dla odważnych ukraińskich hetmanów — Iwana Pidkowy, Jakowa Szacha oraz Samijła Kiszki…”. Oto taka, z pozoru szlachetna idea, a jeśli pomyśleć — próba „odwrócenia uwagi” tym, którzy marzą o cerkwi Tarasa; właściwie to tylko moja osobista opinia i moje przekonania: żadna odnowiona (cerkiew-makieta?) budowla XVII wieku, na dodatek — jak rozwija swoją hipotezę Z. Tarachan-Bereza, cerkiew-grobowiec dla największych dostojników, dla samego Symona Petlury — nie może być cerkwią Tarasa. Z tymi myślami podjechaliśmy do uroczyska Monastyrka, do pamiątkowego krzyża, który 20 maja 2001 roku stawiali nie tylko proświcianie, ale i mieszkańcy Czerkas, mieszkańcy Kaniowa, przedstawiciele wszystkich obwodów całej Ukrainy. Wypalony na słońcu i zmarznięty na wilgotnych dnieprowych wiatrach, myty deszczami i płukany mgłami, ten sześcioletni krzyż stał na miejscu. A na nim po gospodarsku wisiała czyjaś kurtka. Jak wykorzystywano taką symboliczną drewnianą budowlę jak krzyż w historii — wiedziałam. Pamiątkowy krzyż-wieszak na odzież trafił mi się po raz pierwszy. Nasz korespondent Ołeksandr Łytwynenko postanowił takie cudo sfotografować. Naprzeciw nam, od nowoczesnego i nowego volkswagena-phaetona rzucił się dość postawny, młodziej wyglądający mężczyzna: — Kurtkę zdjąć! Zdjąć moją kurtkę! DYREKTOR GENERALNY Z kurzu ciężarówek i ryku buldożerów zbliżył się do nas człowiek, którego zamierzaliśmy odszukać na Tarasowej Górze: dyrektor generalny Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu Marjan Wołodymyrowycz PINIAK stał się naszym pożądanym rozmówcą, pytając, czego potrzebujemy. — Chcemy porozmawiać i o generalnej rekonstrukcji, i o tym, co tu się dzieje, i co 22 maja będzie u Pana, i o cerkwi Tarasa. — Na dzień dzisiejszy kwestia z cerkwią pozostaje otwarta, dlatego że samo postawienie pytania, zapewne, od samego początku było błędne. Trzeba było najpierw wyjaśnić, jaka ta cerkiew powinna być, do kogo powinna należeć, w jakim miejscu ma stać. Oto stoimy przy krzyżu, ustawionym w miejscu, które zostało wyznaczone, że tutaj będzie stać cerkiew Tarasa. Na kompleksie podejść też stoi kamień i na nim również napisano, że tutaj będzie cerkiew Tarasa — Cerkiew Jedności. Według opinii pracowników rezerwatu (my też wielokrotnie zbieraliśmy się, omawialiśmy ten temat), miejsce wybrano niefortunnie: ani pierwsze, ani drugie. — I pierwsze, i drugie zostało wskazane palcem ówczesnego dyrektora generalnego Ihora Dmytrowycza Lichowego. — Nie wiem, czy zostało wskazane, to nie mój okres i nie mogę twierdzić, przez kogo zostało wskazane. Ale, o ile wiem, Ihor Dmytrowycz również wielokrotnie pisał i zwracał się w tej sprawie, że jedyne miejsce w danym przypadku, które uważamy za celowe wykorzystać, to miejsce za pomnikiem Pidkowy, to wzgórze, które teraz będzie uformowane, zostanie zrobione zagospodarowanie wokół znaku pamiątkowego Iwana Pidkowy. Uważamy, że to jedyne miejsce, które rzeczywiście odpowiada danym historycznym, które się zachowały, które zostały opracowane przez pracowników rezerwatu. — Ma Pan na myśli wersję Tarachan-Berezy? — Tak, chodzi o kozacki klasztor, który wcześniej był tutaj, w którym dożywali swoich dni starzy ranni kozacy i na terenie którego była drewniana niewielka kozacka cerkiew. Jeśli chodzi o cerkiew nadbramną, to nie popieramy tej idei, choćby dlatego, że nie chciałoby się, po pierwsze, dzielić ludzi, którzy przychodzą pokłonić się Tarasowi Szewczence. Dlatego że ludzie idą różnych narodowości i różnych wyznań. I jedni będą iść przez cerkiew nadbramną (tak, jak było zaplanowane, jak przez czyściec), a inni — jakimiś okrężnymi drogami. — I, właściwie, uznał Pan, że nie jest potrzebna rezerwatowi cerkiew-pomnik Tarasa Szewczenki, że Ukraińcy mogą obrazić ukraińską cerkwią na ukraińskiej ziemi inne narody?! — Wiecie, to pytanie jest bardzo skomplikowane. — A na czym polega jego skomplikowanie? Pieniądze na cerkiew wpłacili grekokatolicy, katolicy, wierni Patriarchatu Moskiewskiego i Kijowskiego. I żaden z tych, którzy dawali swoją hrywnę, nie pytał, jaka konfesja będzie w cerkwi, rozumiejąc, że Chrystus, jak i Taras Szewczenko, jest jeden. To pytanie powstaje tylko u dyrektora rezerwatu i u pracowników rezerwatu… I było uzgodnione, mówiono o tym, ustalano, że klucz od cerkwi będzie u dyrektora rezerwatu, u pracowników rezerwatu i że będą mogli tam odprawić swoją służbę i grekokatolicy, i katolicy, i chrześcijanie obrządku wschodniego, i nikt jeden po drugim nie będzie rekonsekrował cerkwi. I że sama forma budowli, wybrana jako symbol ludzi III tysiąclecia, którzy prowadzą swoją rachubę lat od Chrystusa. Tak było zaplanowane i dziwi mnie, że pierwsze pytanie, które powstaje u Pana: do kogo będzie należeć cerkiew i jaka konfesja. To znaczy, pracownicy rezerwatu, którzy powinni być ponad religijną ideologią, ponad konfesyjną walką, jakby zachęcają tych ofiarodawców do międzykonfesyjnej walki i nieporozumienia. — Widzicie, jak Pan długo mówił, skomplikowanie... — Cóż, to wejdzie po prostu w tekst mojego wywiadu jako mój punkt widzenia. — Z tego powodu właśnie to pytanie jest skomplikowane, rozumiecie. — Proszę powiedzieć, czy w Kaniowie jest zaostrzona walka międzykonfesyjna? — Nie. Na dzień dzisiejszy — nie. — Czy rezerwat sprzeciwiał się przekazaniu świątyni, w której odprawiano nabożeństwo żałobne nad Szewczenką, Patriarchatowi Moskiewskiemu? — Teraz mowa o cerkwi Tarasa. — Nie, konkretne pytanie. — Nie mogę Panu powiedzieć za tamten okres, jakie było stanowisko 10—15 lat temu u pracowników rezerwatu. — Jedyna tutaj była potyczka, kiedy przyjeżdżał patriarcha Mścisław… — Bardzo ładnie, widzę, wszystko za mnie Pan powiedział. Prawie wszystko za mnie Pan powiedział. Rzeczywiście, był precedens w 1991 roku, kiedy powstał konflikt międzykonfesyjny na grobie Szewczenki. Właśnie dlatego nie chcieliśmy, aby w przyszłości podobne rzeczy się powtórzyły. Gdzieś Pan słusznie powiedział, oczywiście, i stanowisko pracowników rezerwatu jest takie samo, że cerkiew powinna należeć do wszystkich konfesji. — To co nie odpowiada w koncepcji, przedstawionej przeze mnie i zatwierdzonej przez ofiarodawców?
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
— Uważam, że zanim zaczniemy budować cerkiew, musimy jasno określić, do kogo będzie ona należeć. Nie chodzi tylko o jakąś konkretną konfesję. Słusznie Pan zauważył, może ona należeć również do rezerwatu. Musi być ona uzasadniona historycznie: jaka cerkiew znajdowała się w tym miejscu. Podoba mi się pomysł Hajdamaki dotyczący cerkwi nadbramnej, ale zdaniem pracowników rezerwatu powinna tu stanąć właśnie niewielka, stara kozacka cerkiew. — Artykuł pani Zinaidy Tarachan-Berezy został wydrukowany w „Słowie Proświty” i nie spotkał się ani z żadnym poparciem, ani z sprzeciwem. Został odebrany jako jej badanie historyczne, komunikat, który właściwie z dzisiejszą pracą Rezerwatu i jego rekonstrukcją nie ma żadnego związku. Czyżby Pan, jako dyrektor generalny, chciał budować kosztem państwowych pieniędzy, które są przeznaczone na rekonstrukcję Rezerwatu, ten klasztor? — Budować nie możemy, ponieważ to nie my zbieraliśmy te środki i nie one leżą na naszym koncie. Nie chcę bronić ani obstawać przy stanowisku Zinaidy Opanasiwny Tarachan-Berezy, ponieważ nie jest to do końca tak. Bronią go pracownicy Rezerwatu. Istnieje masa dokumentów, które to potwierdzają. A jeśli chodzi o potwierdzenie jakimkolwiek dokumentem ustawienia tych wszystkich znaków, że tutaj powinna stać cerkiew Tarasa czy tam powinna stać cerkiew Tarasa, niestety, nie mamy. Do tej pory nikt nas nie informował, że zostanie ustawiona cerkiew gdzieś tam, czy to ma być ten krzyż, czy ten kamień, absolutnie nie ma na to żadnego dokumentu. — Panie Marianie, darczyńcy nie mówili o tym, że trzeba znaleźć jakąś starą cerkiew i ją odbudować. Cerkiew Tarasa jest pomyślana jako budowla III tysiąclecia, a nie odbudowa makiety tego klasztoru czy tej kaplicy, które były w XVII wieku. Chodzi o dzień dzisiejszy i o dzisiejszych Ukraińców. Dlaczego mamy wracać do XVII wieku, kiedy nie było tu Narodowego Rezerwatu, na sto lat przed narodzinami Szewczenki? Jakie jest Pana uzasadnienie tej idei, jeśli jest Pan jej zwolennikiem? — Klasztor zapewne nie ma związku z Tarasem Szewczenką, ponieważ był znacznie wcześniej. My przywiązujemy się do terenu i tych faktów historycznych, które miały miejsce. A jeśli chodzi o ludzi, to zapewne, jeśli nie wpłacali pieniędzy na taką cerkiew, to nie wpłacali też na cerkiew nadbramną. Nie było to warunkowane ani w jednym, ani w drugim przypadku. — Jednym z pomysłów jest zrobienie cerkwi nadbramnej, innym — kaplicy, trzecim — cerkwi-chaty. Ludzie nawet samodzielnie tworzą jakieś projekty i je proponują. Ale bez wątpienia nie odbędzie się to poza uwagą pracowników Narodowego Rezerwatu, Ministerstwa Kultury i władz. Nie chcemy żadnej przemocy, a chcemy porozumienia wokół idei, która powstała, jak Pan powiedział, „nie w porę” w „Proświcie” i którą poparły tysiące ludzi. — Nie, nie mówiłem o samej idei. Idea jest wspaniała i ją popieramy. Mam na myśli procedurę tego wszystkiego: ustawienia, określenia, jaka to ma być cerkiew, gdzie powinna być, rozumie Pan. To wszystko od samego początku zostało zrobione niewłaściwie, tak uważam. Trzeba było się określić. DROGĄ NA GÓRĘ TARASOWĄ — Czy ma Pan plan rekonstrukcji Rezerwatu? Na czym on polega, kiedy się zakończy? — Plan rekonstrukcji polega na tym, aby wyremontować Muzeum Tarasa Szewczenki, które od 1939 roku praktycznie nie było remontowane, przeprowadzono jedynie remont kosmetyczny. Sam Pan rozumie: budynek wznoszono od 1933 do 1939 roku, kiedy w kraju był wielki deficyt materiałów budowlanych i wykwalifikowanych specjalistów — ludzie pracowali za kawałek chleba. Projekt Petra Kostyrki i Wasyla Kryczewskiego realizowano z wielkimi trudnościami — warianty są utrwalone, mamy książkę: warianty pomnika i samego muzeum, ale wychodzimy z tego, jaki jest dzisiaj, i chcemy, aby to muzeum, kiedy zostanie przeprowadzony cały kompleks rekonstrukcji, było maksymalnie zbliżone do pierwotnego zamysłu. Widzi Pan, rekonstrukcja jest podzielona na kilka etapów. Pierwszy: rekonstrukcja samego muzeum i tych instalacji, które zapewniają jego funkcjonowanie. Wyznaczono już kilka dat, ale niestety nie mogę Panu podać żadnej konkretnej daty — wszystko zależy od tego, jak regularne będzie finansowanie. W związku ze stanem naszej gospodarki następuje ciągły wzrost cen materiałów budowlanych, energii elektrycznej itd. Odpowiednio rośnie też kosztorys prac rekonstrukcyjnych muzeum Szewczenki. — Ile milionów hrywien wykorzystano w zeszłym roku? — Wykorzystano 5 mln 100 tysięcy hrywien. Przeznaczono właśnie taką sumę i została ona wykorzystana. — A w tym roku? — W tym roku suma jest niewielka — zaledwie 2 mln 800 tysięcy hrywien, ale jest ona wydzielana zgodnie z harmonogramem wpływów. ROZMOWA PRZY KAMIENIU — A oto i kamień, poświęcony w obecności Wiktora Juszczenki,
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von «SZEWCZENKIANA», S. 7
Julii Tymoszenko, Wołodymyra Łytwyna oraz Ihora Lichowego. Kontynuujmy temat cerkwi Tarasa? — Idealnym wariantem byłoby, gdyby Pan wszystkie swoje pytania, które Pan ma, wyłożył na papierze, a ja dałbym Panu oficjalną odpowiedź. — Jak długo pracuje Pan jako dyrektor? — Półtora roku. — Jaka droga twórcza i zawodowa prowadziła Pana do tego stanowiska? — Pracowałem w Kaniowie, w Iwano-Frankiwsku… Nawiasem mówiąc, jako dziennikarz… — Ale obecnie jest Pan urzędnikiem państwowym, dyrektorem generalnym Rezerwatu. Odniosłem takie wrażenie — i może Pan je teraz, natychmiast, sprostować — że pracownikom Rezerwatu postawiono zadanie: za wszelką cenę bronić się przed cerkwią Tarasa, bo to pomysł sił narodowych. Tak jak wtedy, za Kuczmy i za Medwedczuka, kiedy chciano nie dopuścić sił narodowych do Kaniowa i do Czarnej Góry. W Ukrainie obecnie jest prezydent Juszczenko, który robi niezwykle dużo dla zachowania miejsc historycznych i pomników Ukrainy, ceni imię Szewczenki… A Pan — wciąż przy tym samym, starym zadaniu… — Nie powiedziałbym, że przy starym zadaniu — sam pomysł postawienia cerkwi Tarasa został wysunięty przez „Proświtę”. My, ze swojej strony, wspieramy… — A czyż „Proświta” nie jest związana z imieniem Szewczenki? — Tak, absolutnie. — Czy ten pomysł poparła cała Ukraina? — Tak, absolutnie. Nikt nie występuje przeciwko idei cerkwi. Dziś każdy ma prawo do własnego zdania. — Tak, moje zdanie jest takie, że to powinna być budowla braterstwa i jedności: lekka, lotna, gwiezdna. Proszę wspomnieć: „Gwiazda leci, jak młody Szewczenko!” Bo Szewczenko jest nieśmiertelny dla Ukrainy. Dopóki będą Ukraińcy, dopóty on będzie żył. I taki ma być mu pomnik, a nie ciemny, głuchy klasztor XVII wieku… — Myślę, że zgodzi się Pan ze mną: kiedy były te stare cerkwie, to wiary w duszach ludzi było o wiele więcej niż teraz, nie patrząc na to, że budujemy bardziej nowoczesne cerkwie. — Duchowość zależy od tych ludzi, którzy się modlą. Póki co, chętnych do modlitwy w cerkwi Tarasa jest tylu, ilu darczyńców. — Odeszliśmy z Panem trochę od tematu. Od samego początku, i uważam, że gdyby to zostało poparte, można było zrobić kaplicę. Za pomnikiem Iwana Pidkowy. — Ależ ówczesny dyrektor generalny, późniejszy minister kultury i turystyki I. D. Lichowy wskazał właśnie to miejsce, powołując się na to, że w uroczysku Monastyrok są kurzawki. — Powołuje się Pan na poprzednika, a ja nie mogę potwierdzić jego słów. Zaprośmy go, usiądźmy przy „okrągłym stole”, posadźmy przy nim przedstawicieli wyznań religijnych, specjalistów, aby każdy wyraził swoje zdanie, i dojdziemy do wspólnego wniosku. SCHODAMI DO SZEWCZENKI — Około godziny szesnastej 11 maja. Słowiki śpiewają. I nikogo dziś nie ma przy Szewczence, na jego grobie… Dwaj ochroniarze obchodzą budynek muzeum. Robotników — ani z „Ukrrestawraciji”, która ma prowadzić prace, ani innych nie widać. Do budynku muzeum nie da się dostać. Więc proszę opowiedzieć, Marianie Wołodymyrowyczu, co już tam zrobiono? Jakie są sukcesy, począwszy od stycznia 2004 roku? W grudniu 2008 roku remont i rekonstrukcję powinni byli zakończyć… — Nie jestem bynajmniej pewien, że ta data nie będzie przesuwana. Wszystko zależy od tego, jak regularnie będzie płynęło finansowanie. Dyrektorzy wykonawczy u nas, na miejscu, okresowo zmieniają się, bo powstaje potrzeba zrobienia przetasowania. Oto niedawno grupę zabrano do Odeskiego Teatru Operowego, tam obiekt jest bardziej „oddawalny”, jak to mówią. Teraz muzeum zajmują się inni specjaliści z „Ukrrestawraciji”. — Ilu budowlańców pracuje na obiekcie? — Liczba budowlańców na obiekcie jest zawsze różna, zależy to od tego, jakie jest finansowanie — oni odpowiednio do środków przysyłają sprzęt i specjalistów, wyznaczają kalendarzowy harmonogram prac, mieszczą się w wyznaczonych terminach. — Co robi się w budynku muzeum? — Wykonują prace tynkarskie wewnątrz budynku — w sumie w muzeum jest osiem sal, westybul — mniej więcej 50 procent prac tynkarskich wykonano. Teraz trwają prace nad wentylacją i klimatyzacją pomieszczenia. — Ogrzewanie? — Ogrzewania póki co nie ma, bo żeby rozpocząć budowę ciepłowni, potrzebne są pewne środki, abyśmy znów nie zatrzymali się na niedokończonym obiekcie. Ciepłownia będzie zlokalizowana we wschodnim skrzydle muzeum. — Widzę, że już przykryli dach… — Zrobili to w dwóch poprzednich latach, drewniany dach zamienili na konstrukcje metalowe, wzmocnili ściany, ścianki działowe — bo obciążenie ścian wzrosło. Zrobiono tak, jak było zaplanowane w projekcie. — A freski na fasadzie będą? — W projekcie Kryczewskiego to przewidywano, ale w 1939 roku nie zostały wykonane. Wysuwano ten sam powód: brak środków, a być może dlatego, że usuwano wszystko, co podkreślało ukraińskość, przynależność do Ukrainy, jej tradycji i ornamentów. Obecnie wszystko to jest zawarte w projekcie i będziemy mogli zobaczyć na odnowionej fasadzie malowidła majolikowe, będą je robić na końcowym etapie. — Przy obecnym tempie prac, kiedy zostanie zakończona rekonstrukcja muzeum? — Mamy do 2014 roku jeszcze siedem lat. Ale przez te siedem lat musimy nie tylko oddać muzeum jako obiekt budowlany do eksploatacji, ale także odnowić górny i dolny park. — Póki co żadnego posadzonego drzewa nie widzę… — Propozycja parku narodowego była tylko omawiana, póki co nie została przyjęta. — Tymczasem, dopóki trwa rekonstrukcja, nad czym pracuje zespół twórczy muzeum? Jak zostaną wykorzystane archiwa, nowe poszukiwania w szewczenkoznawstwie, kto pracuje nad ekspozycją z artystów i naukowców? — Pracujemy i mamy prawie gotową koncepcję ekspozycji: jej wizję przez pracowników Rezerwatu. Będzie ktoś z artystów, kto wniesie swoje poprawki. Kieruje tą pracą mój zastępca ds. naukowych. — Jakimi oryginałami zostanie wzbogacona ekspozycja? Na czym będzie polegała odnowa? — Nie będziemy kopiować innych muzeów, będziemy bardziej zorientowani na uczczenie pamięci Tarasa Szewczenki, mamy wystarczająco dużo materiałów. Oprócz tego chcemy zastosować środki techniczne, pokazać przyjazdy znanych działaczy, gości z diaspory, zespołów. Na ekranie będą demonstrowane najjaśniejsze przyjazdy, uczczenie pamięci Tarasa Szewczenki. — Czy obecnie liczba wycieczek zmalała? — W tych latach, kiedy muzeum Szewczenki pracowało na pełną moc, były otwarte wszystkie sale, mieliśmy mniej więcej 100 tysięcy zwiedzających. Teraz ich liczba zmalała do 30—40 tysięcy. Cykliczność jest taka, że najwięcej ich przyjeżdża przed początkiem i pod koniec roku szkolnego. Lipiec-sierpień — prawie martwy sezon. * * * Tutaj, na zakończenie, zwracamy się ze stron gazety do ministra kultury i turystyki Ju. P. Bohuckiego.
Szanowny Juriju Petrowyczu! Prosimy o odpowiedź dla czytelników naszej gazety, czy przedłużono oficjalnie rekonstrukcję Narodowego Rezerwatu „Tarasowa Góra” do 2014 roku? Ogólnoukraińska akcja „Zbudujmy Tarasową cerkiew!” trwa od 2003 roku. Zebrano 811 tysięcy hrywien, zbiórka funduszy trwa, istnieje postanowienie Komitetu ds. Kultury i Duchowości Rady Najwyższej poprzedniej kadencji o włączeniu budowy „Tarasowej cerkwi” do planu rekonstrukcji rezerwatu. Dyrektor, a z czasem minister I. D. Lichowyj dwukrotnie wskazywał miejsce pod cerkiew – w uroczysku Monastyrok, później – u podnóża Czerneczej Góry, ale budowa wciąż nie została włączona do planu rekonstrukcji. Bardzo prosimy Pana o wsparcie budowy ogólnonarodowej Tarasowej cerkwi jedności oraz o wsparcie ofiarodawców z całej Ukrainy i zagranicy: przeprowadzić konkurs projektów i zatwierdzić rozporządzeniem ministra plac pod budowę Tarasowej cerkwi (kaplicy). Z poważaniem redaktor naczelna gazety „Słowo Proświty” Lubow HOŁOTA. Fotoreportaż Ołeksandra ŁYTWYNENKI
Maschinelle Übersetzung
Ołeksandr KRYNYCKYJ, m. Niżny Nowogród. Niedawno w obwodowej bibliotece dziecięcej w Niżnym Nowogrodzie odbyło się spotkanie twórcze: „Żeby słowo płomieniem płonęło”, poświęcone wielkiemu ukraińskiemu poecie T. H. Szewczence. Spotkanie przygotowało Niżnonowogrodzkie Towarzystwo Kultury Ukraińskiej „Dżereło”, zespół obwodowej biblioteki dziecięcej oraz Centrum Edukacji Dodatkowej Dzieci „Mołodist”. Goście biblioteki zapoznali się z biografią i drogą twórczą „poety, rytownika, malarza…”, jego pobytem w Niżnym. Na wystawie książek zaprezentowano cenne pozycje ze zbiorów biblioteki centralnej. Dorośli mogli podziwiać rysunki dzieci, w których przedstawiły one bohaterów utworów Kobziarza. Wystawę nazwano: „Twórczość T. H. Szewczenki w rysunkach niżnonowogrodzkich dzieci”. Dzieci czytały wiersze i fragmenty poematów w ojczystym języku poety oraz w przekładzie na rosyjski, śpiewały i grały na instrumentach muzycznych. Słuchaczy ucieszył występ wokalnego zespołu ludowego „Kałynowe hrono” pod kierownictwem Lubowi Wołdyrewej. Lirycznie i melodyjnie brzmiały pieśni do słów Tarasa Szewczenki. Nagrodą dla organizatorów i uczestników tego święta były szczere słowa podziękowania od gości. Operatorzy stacji telewizyjnych filmowali to wydarzenie w pełnym zakresie. Zdjęcie Halyny Krynyckiej. Zdjęcie W. Falina.
Maschinelle Übersetzung
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
Walentyna LISNYCZA, Toliatti
18 marca 2007 roku w Toliatti odbyło się tradycyjne miejskie święto kultury ukraińskiej. Już dwunaste! Ukraińskie zrzeszenie rodaków „Dniepr” pod kierownictwem Rostysława Kolady starannie zorganizowało tę imprezę. Już od dnia poprzedzającego do budynku filharmonii zaczęli przychodzić ludzie, których interesował nie tylko koncert, ale także barwna wystawa ukraińskich wyrobów, ceramiki, rzeźby w drewnie, reprodukcji obrazów, haftów.
Wielki świąteczny koncert przygotował kierownik artystyczny chóru „Dniepr” Witalij Hołowko. Nasze siły artystyczne to przede wszystkim chór „Dniepr”; zespół folklorystyczny, zespół wokalny pod kierownictwem Anatolija Korolowa; męski i żeński zespoły wokalne, trio bandurzystek; soliści; tancerze.
Miejskie święto kultury ukraińskiej to święto nie tylko ukraińskiego zrzeszenia rodaków naszego miasta, ale także gości z innych miast i wszystkich mieszkańców Toliatti, którzy szanują kulturę ukraińską i swoimi twórczymi siłami sprzyjają jej rozwojowi. Profesor Halina Sorokina, głęboko odczuwająca i rozumiejąca muzykę ukraińską, zdołała zaszczepić swoim wychowankom miłość do ukraińskich pieśni, przepojonych szczerymi uczuciami i wysokimi przeżyciami duchowymi. Z Dymitrowgradu przybyli do nas przewodnicząca zarządu Ukraińskiego zrzeszenia rodaków „Krajany” Majja Kłokowa oraz żeński duet wokalny. Szczególną miłość widzów wzbudził znakomity gość z Samary — zasłużony artysta Ukrainy Mykoła Moroz. Niezwykle ucieszyły uczestników święta dzieci: Anfisa i Bohdan Boczkarowie, którzy za swoje występy mają wiele nagród o znaczeniu lokalnym, obwodowym i okręgowym; zespół taneczny „Młode czarodziejki” ze szkoły nr 13 (kierownik artystyczny Halina Bohdan); domrysta Sasza Walkow;
Młodzi trojaści artyści: Anfisa Boczkar i Katia Pietrowa (śpiew i taniec), Bohdan Boczkar (skrzypce i śpiew), Aloszа Sołowjow (bajan). Ogólny zachwyt wywołała pięcioletnia Polinka Ohuriecznikowa, która recytowała wiersze o Tarasie Szewczence. Przewodnią ideą święta stał się język ukraiński. Wcześniej organizowaliśmy koncerty po rosyjsku i po ukraińsku, a teraz postanowiliśmy: na święcie kultury ukraińskiej trzeba rozmawiać wyłącznie w ojczystym języku. Widzowie bardzo życzliwie przyjęli brzmienie wyłącznie języka ukraińskiego na święcie i czutko reagowali na wszystkie niuanse: czy ocierali łzę, wywołaną pieśnią rodzinnego kraju, czy wspólnie śmiali się z udanych żartów humorystów. Ukraińcy nie zapomnieli swojego języka, a przedstawiciele innych narodowości z zadowoleniem wsłuchiwali się w niepowtarzalne, barwne intonacje. Hasłem XII miejskiego święta kultury ukraińskiej w Togliatti stały się słowa wypowiedziane w przemówieniu przewodniczącego zarządu Ukraińskiego Zrzeszenia Ziomkostwa „Dniepr” Rostysława Koliadę: „Szanujmy, przyjaciele, ojczystą mowę — podstawę naszej kultury”.
Maschinelle Übersetzung
Mykoła STASYSZYN
Miasto Bendery, bogate w historię (położone na prawym brzegu Dniestru, ale administracyjnie należące do lewobrzeżnego Naddniestrza), w przyszłym roku będzie obchodzić swoje 600-lecie. Z miastem wiążą się nazwiska Iwana Mazepy, którego pierwszy pochówek odbył się w Benderach; Iwana Kotlarewskiego, który odbywał służbę wojskową jako adiutant dowódcy wojsk rosyjskich w twierdzy; hetmana Pyłypa Orlika, który podpisał w mieście pierwszą ukraińską konstytucję; Marii Zankowieckiej, która w pierwszym ukraińskim teatrze narodowym, stworzonym wspólnie z Iwanem Tobiłewyczem (Iwan Karpowycz Karpenko-Karyj), po raz pierwszy zagrała Natalkę Połtawkę właśnie w Benderach.
Bendery najbardziej ucierpiały podczas zbrojnego konfliktu z Mołdawią w czerwcu 1992 roku. Miasto jednak odrodziło się, i w nim funkcjonują wszystkie instytucje państwowe, działają ośrodki kultury, organizowane są wystawy. Już od drugiego tygodnia bendерzanie mogą odwiedzać nową ekspozycję Galerii Obrazów im. Łosiewa. Sale tej placówki artystycznej zajęły fotografie artystyczne, obrazy malarskie i rzeźby uczestników zeszłorocznego Międzynarodowego Sympozjum „Kam Art-2006”, które odbyło się w kurorcie Kamianka. W salach galerii, obok obrazów powstałych podczas forum artystycznego, pojawiły się nowe dzieła. W wydarzeniu kulturalnym wzięła udział nie tylko cała elita artystyczna z Tyraspola i innych miast Naddniestrza, lecz także przedstawiciele struktur państwowych, środków masowego przekazu, w tym goście z Ukrainy. Odeski oddział Związku Dziennikarzy Ukrainy (Jurij Rabotin, Wołodymyr Niewmytyj) przekazał ukraińskiemu gimnazjum w Benderach całą bibliotekę książek. Pierwszymi zwiedzającymi wystawę byli pracownicy wydawnictwa „Sprawa”, salonu sztuki, państwowego archiwum z Tyraspola, wykładowcy i uczniowie Benderskiego Kolegium Plastycznego, dziennikarze. Każdego dnia galerię odwiedzają dzieci i dorośli z Bendery i Tyraspola, z innych miast ziemi naddniestrzańskiej. Artyści zaś przygotowują się do kolejnego sympozjum, które jesienią ma znów odbyć się w Kamiance. Organizatorzy zapraszają do współpracy nowe siły twórcze (propozycje prosimy kierować na adres e-mail: [kontakt ukryty]).
Maschinelle Übersetzung
Petro ANTONENKO
Zjednoczenie Ukraińców w Polsce — główna ukraińska organizacja kraju, która powstała pół wieku temu, w czasach odwilży po kulcie Stalina, czasach chruszczowowskiej „odwilży”, która przetoczyła się również przez kraje obozu socjalistycznego. Obecnie OUP prowadzi wielką pracę na rzecz organizacji i wsparcia polskiego ukraiństwa. Zjednoczenie posiada własne wydawnictwo, od kilku dziesięcioleci wydaje gazetę „Nasze Słowo”. W OUP główną troską jest obecnie obchodzenie 60. rocznicy niesławnej Akcji „Wisła”. Główne uroczystości odbyły się pod koniec kwietnia w mieście Przemyśl. A potem wydarzenia będą trwały w Polsce przez cały ten rok. Przypomnijmy, że chodzi o akt ludobójstwa dwóch komunistycznych reżimów — ZSRR i Polski, które przeprowadziły powojenną „czystkę” swoich przygranicznych terytoriów. Z zachodnich regionów ZSRR polską ludność wysiedlono daleko na wschód. Ale jeszcze bardziej masowa była ta sama Akcja „Wisła” w 1947 roku. Władze komunistycznej Polski, za przyzwoleniem Kremla, wygnały ze Wschodnich województw, z ziem swojego odwiecznego zamieszkania setki tysięcy Ukraińców. Deportowano całymi wsiami, wysyłano na wschód i północ kraju. Praktycznie z pustymi rękami, zabrawszy domy, ziemię, majątek, cerkwie, domy ludowe, szkoły. Już po 9 latach, od 1956 r., rozpoczęła się rehabilitacja i powrót Ukraińców na swoje ziemie. Ale wracali nie wszyscy. Kogoś rozproszyło po świecie, ktoś zginął podczas akcji lub na wygnaniu. Teraz Ukraińcy domagają się od władz Polski oficjalnych przeprosin za akt ludobójstwa, a także rekompensaty za zagrabione mienie. W szczególności zwrotu ocalałych cerkwi, szkół, domów ludowych. Czy zgodzi się na to państwo, obecnie już członek Unii Europejskiej? Czas pokaże.
CZWARTA FALA
Aktualności z Ukraińskiej Światowej Sieci Informacyjnej
* * * Pod koniec 2006 roku na terytorium obwodu rostowskiego zarejestrowano pierwszą ukraińską gazetę „Hromada” (założyciel — Związek Ukraińców Obwodu Rostowskiego). Celem gazety jest informowanie mieszkańców obwodu rostowskiego o życiu Ukraińców na południu Federacji Rosyjskiej, a także o historii, kulturze Ukrainy. Gazeta została zatwierdzona przez Konsulat Generalny Ukrainy w Rostowie nad Donem oraz Zgromadzenie Ustawodawcze Obwodu Rostowskiego. * * * Oficjalnie ogłoszono, że reorganizacja Biblioteki Literatury Ukraińskiej w Moskwie nie będzie przeprowadzana, biblioteka pozostaje odrębną państwową instytucją kultury. Nakaz zamknięcia biblioteki w celu kontroli zbiorów został anulowany, pracuje ona w normalnym trybie. * * * Nowa książka angielskiej autorki ukraińskiego pochodzenia Mariny Lewyckiej „Dwie przyczepy na kółkach” ponownie opowiada o Ukraińcach, tym razem o pracownikach sezonowych na polach truskawek w hrabstwie Kent, którzy mieszkają w dwóch przyczepach kempingowych. Ta ironiczna powieść, podobnie jak poprzednia „Krótka historia traktorów po ukraińsku”, napisana jest humorystycznym angielsko-ukraińskim surżykiem. * * * Z inicjatywy ministra oświaty i nauki S. Nikołajenki od 1 września 2007 roku w Kijowie zostanie otwarta Międzynarodowa Szkoła Ukraińska, w której zdobywać będą wykształcenie dzieci Ukraińców pracujących za granicą oraz dzieci obywateli zagranicznych. Jak podaje służba prasowa Gabinetu Ministrów, nauka w szkole będzie odbywać się eksternistycznie, w formie nauczania zdalnego z wykorzystaniem najnowszych technologii: zadań blokowych, konsultacji, końcowych prac kontrolnych. Znaczna część pracy będzie realizowana w sieci Internet. Placówka oświatowa zostanie otwarta w budynku Ministerstwa Oświaty i Nauki. Tworząc taką szkołę na Ukrainie, można będzie zaoszczędzić środki na otwieraniu ukraińskich szkół w Libii, Grecji, Hiszpanii, Portugalii, Włoszech, Czechach. Według wstępnych danych w Szkole Międzynarodowej uczyć się będzie do 1000 uczniów. * * * Międzynarodowe Stowarzyszenie Obywateli Ukrainy w USA zorganizowało spotkanie ministra spraw zagranicznych Ukrainy Arsenija Jaceniuka, który przebywał tam z wizytą, z ukraińskimi studentami, którzy kształcą się na kierunkach biznes międzynarodowy i administracja publiczna. Krótka rozmowa dotyczyła edukacji i doświadczenia, które studenci zdobywają w USA, a także perspektyw zatrudnienia ich na Ukrainie. Minister zaznaczył, że w ostatnim czasie Ministerstwo Spraw Zagranicznych Ukrainy zmieniło politykę płacową i oferuje wynagrodzenia bliższe rynkowym. * * * W kwietniu 2007 r. rozpoczęło swoją działalność Brytyjsko-Ukraińskie Towarzystwo, organizacja non-profit, której celem jest wzmocnienie więzi między Wielką Brytanią a Ukrainą na wszystkich szczeblach. Towarzystwo będzie zajmować się programami edukacyjnymi i kulturalnymi. Wśród 9 dyrektorów towarzystwa 4 to Ukraińcy (dyrektorzy Ukraińsko-Brytyjskiego City-Klubu I. Tymczyszyn i T. Czaban, doktoranci Instytutu Ekonomii i Zarządzania NAN Ukrainy S. Krułyk i W. Hranowśkyj). * * * „Gorąca linia” MSZ w sprawach wizowych dla Ukraińców. Będzie to całodobowe call-center, przyjmujące telefony od obywateli Ukrainy przebywających za granicą, jeśli wystąpią u nich problemy podczas przekraczania granicy, a także inne pytania związane z ich pobytem za granicą. Do call-center będą mogli również zadzwonić Ukraińcy przebywający na terytorium Ukrainy w przypadku, gdy z pewnych przyczyn nie mogli otrzymać wizy w odpowiednich zagranicznych ambasadach lub gdy wystąpią u nich problemy związane z działalnością odpowiednich urzędów konsularnych na Ukrainie. Na każdy telefon dyplomaci Ministerstwa będą pilnie reagować i nawiązywać kontakt z odpowiednimi zagranicznymi urzędami konsularnymi w celu jak najszybszego rozwiązania problematycznej sytuacji. * * * Fundacja „Ukraina—USA” jest być może najlepszym przykładem wykorzystania pomocy finansowej, którą USA udziela Ukrainie, ponieważ większość środków wydawana jest nie na zagranicznych konsultantów, sprzęt i technologie, jak to często bywa z pomocą finansową, a na szkolenie tych ukraińskich urzędników, którzy są w stanie zmienić radzieckie podejście w samorządach; na wychowanie młodych liderów i świeżych kadr do pracy w rządzie, biznesie, edukacji, organizacjach społecznych; na ustanawianie więzi między społecznościami, które nie znikają po zakończeniu formalnej części projektu.
Adres elektroniczny UŚSI: [kontakt ukryty].com lub [kontakt ukryty]. Przedruk materiałów dozwolony pod warunkiem powołania się na UŚSI przy MGOO „Czwarta Fala”.
Przygotował Dmytro SŁAWOW, współkierownik UŚSI przy MGOO „Czwarta Fala”, Austria, Wiedeń
Maschinelle Übersetzung
Zdjęcie S. Mizerniuka. Lesia Horowa ze swoją córką w mediach, aby przedsięwzięcia o charakterze patriotycznym i duchowym miały ogólnoukraiński rozgłos i gromadziły pełne sale słuchaczy oraz widzów w najbardziej prestiżowych miejscach w całej Ukrainie. pochodach. Przykładem może być udział w dekadach języka ukraińskiego (szkoły średnie nr 11, 34), w sprawozdaniach twórczych poetki Switłany Trawnewej (Jelisejewej), z których jeden odbył się w Kijowie, w prezentacjach czasopisma literacko-artystycznego „Stożary”, którego redaktorem jest Switłana Trawnewa. Różnorodne wydarzenia uświetnia zespół „Proświta” oraz jego soliści. W 2007 roku planujemy produkcję filmów wideo oraz programów edukacyjnych telewizyjnych i radiowych, wydawanie książek, obchodzenie jubileuszy naszych wybitnych rodaków, przeprowadzanie turniejów intelektualnych i „okrągłych stołów” z okazji pamiętnych dat oraz akcji artystycznych. Tych działań, niestety, jest za mało, gdyż „Proświta” istnieje dzięki entuzjazmowi, patriotyzmowi i świadomości swojej niezbędności dla ukraińskiego odrodzenia; pracujemy „dla narodu i dla swojego kraju”.
Maschinelle Übersetzung
Swiatosław MIZERNiUK „W naszym raju na ziemi Nic lepszego nie ma, Jak ta matka młoda Z swoim dzieciątkiem małym”, — tak napisał Wielki Kobziarz i właśnie te wersy mogą być epigrafem do Światowego Dnia Matki. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. H. Szewczenki oraz Kijowski Miejski Dom Nauczyciela zorganizowali 11 maja w stolicy wieczór świąteczny, poświęcony Dniu Matki. W sali brzmiało uroczyste, szczere i ciepłe słowo powitania laureata Nagrody Szewczenkowskiej, przewodniczącego „Proświty”, pisarza Pawła Mowczana. Inspiratorką, reżyserką i prowadzącą święta, które udało się znakomicie, jest zasłużona artystka Ukrainy Lesia Horowa. Artystka przyznaje, że opracowując reżyserię tego wieczoru twórczego, po raz pierwszy odważyła się połączyć na scenie dorobek piosenkarski z recytacją słowa poetyckiego. I jej widowisko muzyczno-poetyckie odniosło ogromny sukces. I nie ma w tym nic dziwnego. Bo niczym strumyki w wiosennym wodograju, organicznie splatały się na scenie w całościowe płótno artystyczne i poezja, i piosenka, które nieśli spragnionym radości widzom zarówno dziecięce zespoły, jak i zasłużeni aktorzy, a nawet jeszcze całkiem małe dzieci… Lesia Horowa śpiewała, recytowała i prowadziła wieczór. W tym artystycznym wodograju — dziecięcy zespół „Switanok” ludowego kolektywu artystycznego Ukrainy; zespół chóru „Rajduha” dziecięcej szkoły sztuk nr 8; kwartet bandurzystów studia sztuki kobziarskiej przy Narodowej zasłużonej kapeli bandurzystów Ukrainy im. H. I. Majborody; Daryna Kuźmenko. Leonid FIŁONOW, przewodniczący WOO WUT „Proświta” Najpierw Galicja, a dalej Wielka Ukraina tworzyły ogniska rodzimojęzycznych budzicieli ducha narodowego. Na Winniczyźnie zaczęło się to od małego miasteczka Pieczery, gdzie duchowym pasterzem był ojciec Iwan Kułmatycki, który stanął na czele pierwszego ogniska Towarzystwa „Proświta”. Kułmatyccy mieli więzi rodzinne z wybitnymi działaczami kultury ukraińskiej: profesorem Kruszelnickim, kompozytorami z rodziny Kolessów, Męcińskich i Ławrowskich. Członkami Towarzystwa byli nauczyciele i studenci, spółdzielcy i rolnicy, medycy i duchowieństwo. Stworzyli chatę-czytelnię, a stodołę przerobili na miejscowy teatr. Jeden z członków „Proświty” był deputowanym Dumy Państwowej. Ognisko proświatowe w Winnicy zostało zarejestrowane w marcu 1917 roku. Jego siedzibą było pomieszczenie Domu Ludowego. Towarzystwo rozwinęło aktywną działalność, była tu biblioteka z czytelnią (proświatowcy korzystali z niej bezpłatnie), kinematograf, dla uczniów ukraińskich gimnazjów utrzymywano stołówkę. Artyści teatru „Proświty” grali w sztukach najsłynniejszych ukraińskich autorów: Szewczenki i Hrinczenki, Myrnego i Kropywnyckiego, Karpenki-Karego i Wynnyczenki. Największy rozkwit Towarzystwo „Proświta” przeżywało w latach 1918—1919, zwłaszcza gdy w mieście przebywały ministerstwa Rządu URL. Towarzystwo wydawało codziennie gazetę „Szliach” — główne źródło informacji. Winnicka „Proświta” utrzymywała orkiestrę symfoniczną, która grała bezpłatnie dla winniczan, opiekowała się szkolnictwem. Zresztą w Winnicy drukowano wiele podręczników w języku ukraińskim dla szkół i wyższych uczelni. Lecz gdy tylko w mieście władzę zdobywali bolszewicy, proświatowców prześladowano i represjonowano. Tak aresztowano i rozstrzelano winnickiego lidera proświatowego p. Ozeriańskiego. Wielu proświatowców rozstrzelano w Lesie Hrocholskim i zakopano w zbiorowej mogile. Nazwiska poległych wymieniała gazeta „Szliach” po wyparciu z Winnicy przez wojska ukraińskie bolszewickich najeźdźców. Wraz z utrwaleniem władzy radzieckiej „Proświta” została zniszczona i odrodziła się dopiero na przełomie lat 90. Inicjatywę stworzenia ówczesnego Towarzystwa Języka Ukraińskiego („Proświta”) wziął na siebie Związek Pisarzy Ukrainy. Pierwszym przewodniczącym. Zdjęcie S. Mizerniuka. Solista Jarosław Wełykyj: „Nicz jaka, Hospody”. (6 lat) ze swoją mamą Switłaną; grupa taneczna zespołu „Switanok” z kompozycją choreograficzną „Hucułka”; Iwanka Papuszenko (6,5 lat) i Lidoczka Opanasenko (5,5 lat). Wszyscy oni podbili serca obecnych. Widownia to zrywała się owacjami, słuchając piosenki „Mrijnycia” solistki Wiktorii Harkowenko ze „Switanku”, to podśpiewywała „Czornobrywciom” i „Ridna maty moja…” razem z zasłużonym artystą Ukrainy Ołehem Marcynkiwskim. W kanwę piosenek wplatały się wersy poezji Tarasa Szewczenki, Bohdana-Ihora Antonycza, Wioletty Dworzeckiej, Natalii Pozniak, Mychajła Jaworskiego… Widzowie-miłośnicy święta to pogrążali się w zadumie, słuchając piosenek bandurzystów: „Nicz jaka, Hospody”, „Tam, pid Lwiwśkym zamkom…”; zachwycali się szalonym rytmem tancerzy w strojach huculskich; albo klaskali w dłonie w takt piosenki „…Ja — Ukrajinka, taka czariwna żinka… Ja — Ukrajinka — zawżdy nowa storinka…”, którą wykonywała Lesia Horowa. Zatem szczera i twórcza atmosfera święta, dobry nastrój podbiły serca widzów. Po tym wspaniałym wieczorze artystycznym pomyślałem, jak my, Ukraińcy, u siebie w domu, na ojczystej ziemi, katastrofalnie mało widzimy utalentowanych wykonawców-artystów, słyszymy drogą i miłą sercu ukraińską piosenkę! A jakżeśmy się za nią stęsknili! Przecież na takie świąteczne widowisko, na którym udało się być, naszemu państwu warto byłoby oddać scenę Pałacu „Ukraina”, zrobić potężną rekla-
Maschinelle Übersetzung
W każdej epoce narody przetrwały dzięki sile duchowej. Nośnikiem tej siły była intelektualna elita społeczeństwa: uczeni i nauczyciele, ludowi mędrcy i uzdrowiciele, działacze religijni. Samoświadomość (dziedziczona poprzez uczucie genetyczne) miała szczególny wyraz w epoce romantyzmu w pierwszej połowie XIX wieku, kiedy część ukraińskiej szlachty, która zachowała godność narodową, zbierała szczątki naszej kultury, aby uczynić ją publiczną i potrzebną do poznawania i przyswajania. Druga połowa XIX wieku, mimo licznych przeszkód „ołujewszczyzny” Imperium Rosyjskiego, stała się przełomowa dla powstania organizacji społecznej nowego typu — „Proświty”.
został wybrany znany poeta i publicysta Anatolij Bortniak, a sekretarzem odpowiedzialnym nie mniej znany krytyk i poeta Myhajło Strelbycki. Winnicka świetlica Towarzystwa wzięła na siebie misję organizatora i propagatora odrodzenia duchowych podstaw ukraińskiego języka i kultury. Spotkania, konferencje, pierwsze wydania, wyjazdowe koncerty-agitki, wystawy, publikacje w czasopismach stały się główną treścią działalności. Stałym hamulcem Towarzystwa były braki finansowe, „Proświta” żyła dzięki entuzjazmowi wykładowców szkół wyższych, nauczycielstwa, wąskiej warstwy inteligencji technicznej. Wszyscy przewodniczący Towarzystwa: Bortniak, Filonow, Bardin, Czernyszuk, Potupejko — dążyli do tego, aby „Proświta” rzeczywiście pracowała „dla narodu i dla swojego kraju”, jak mówił Mykoła Woronyj. Z łona naszej „Proświty” wyszło wielu organizatorów i przywódców partii o orientacji narodowo-demokratycznej. Proświtianie Winnicy przygotowują programy telewizyjne „Winnicki płyn”, „Szczerze”, „Uważam tak”; co roku TO „Płyn” i „Proświta” wypuszczają po jednym telefilmie o wybitnych działaczach naszego kraju. W radiu popularne są programy Myhajła Strelbyckiego i jego studentów z katedry kulturologii WNTU. Popularny w obwodowym radiu teatr radiowy, który prowadzi nasz proświtianin, zasłużony artysta Ukrainy Mykoła Sardakowski. Dziś nasi proświtianie nie wyobrażają sobie przeprowadzania naszych wieczorów bez płomiennego słowa profesora Anatolija Podolnego, dyrektora muzeum Michajła Kociubynskiego Fedora Pantczuka (z nim przeprowadziliśmy wiele imprez), wykładowczyni psychologii Wiry Winniczuk, a także naszej „Młodej Proświty” bez studentów
Dmytra Sztofela, Serhija Biłochatniuka, Andrija Szwediuka i innych. Dziś Towarzystwo organizuje konferencje czytelnicze oraz konferencje naukowo-praktyczne. Mamy dziesiątki książek. W ostatnim roku przeprowadziliśmy szereg działań w ramach projektu „Ukraińskie wartości narodowe jako czynnik konsolidacji ukraińskiego społeczeństwa”. W ramach tego projektu wygraliśmy grant z budżetu Zarządu Polityki Wewnętrznej. A także telewizyjny program „Ołeh Czornohuz” z okazji 70. rocznicy urodzin. Przeprowadzono również intelektualno-zabawową imprezę na podstawie jego utworów „Arystokrata ziemi winnickiej”.
Warto zaznaczyć, że nasz młodzieżowy klub intelektualny „Kit-Bajun” co miesiąc organizuje intelektualno-zabawowe imprezy z udziałem wykładowców i studentów uniwersytetów, a także szkół zawodowych, techników, kolegiów i szkół. Interesującym był turniej intelektualno-zabawowy z okazji Dnia ukraińskiego kozactwa „Kozacka sotnia”. Odbył się on w VNTU. Uczestnikom zaproponowano maraton ze 100 pytań z tematyki kozackiej. W turnieju wzięło udział 32 drużyny. „Niezłomny duch Kamieniara” — tak nazywał się turniej intelektualny z okazji 150. rocznicy urodzin Iwana Franki. O tej wybitnej postaci stworzyliśmy program wideo „Franko oczami pedagoga”, który wyemitowano na kanale WDT-6, a także na kanałach telewizyjno-radiowych spółek z Żytomierza, Użhorodu i Chmielnickiego.
W ciągu 2006 roku przeprowadzono kilka „okrągłych stołów”: „Kruty i Pomarańczowa Rewolucja w kontekście historii”, „Mąż stanu — Symon Petlura”. Z okazji Dnia ukraińskiego piśmiennictwa i języka zorganizowano „okrągły stół” „Język w naszej codzienności”, z okazji rocznicy Pomarańczowej Rewolucji podobne wydarzenie — „Wolności nie da się powstrzymać”, a z okazji chlubnego jubileuszu Hruszewskiego — „okrągły stół”.
Zorganizowano prezentację książki Serhija Plachyndy „Łebedia” w Winnickim Państwowym Technicznym Uniwersytecie (ВНТУ) oraz w Winnickim Państwowym Uniwersytecie Medycznym im. M. Kociubynskiego (ВДМУ), a także prezentację filmu wideo „Zagadka powstania norylskiego”. Wśród najważniejszych przedsięwzięć zrealizowanych przez Obwodową Organizację Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki (ВОО ВУТ „Proświta”) była uroczysta akademia z okazji 140. rocznicy urodzin znanego naszego rodaka Danyły Zabołotnego. Na uroczystą akademię nakręcono i pokazano film wideo „Danyło Zabołotny”, a także wydano zbiór tez naukowych. Oprócz przedsięwzięć finansowanych, Towarzystwo „Proświta” prowadzi lub bierze udział w wielu innych za-
Fot. O. Łytwynenko
Maschinelle Übersetzung
14 maja w Narodowym Akademickim Teatrze im. Iwana Franki odbyło się uroczyste zamknięcie tego konkursu, w którym wzięło udział oprócz Ukrainy jeszcze 23 kraje świata. Liga Ukraińskich Mecenasów, założyciel i organizator konkursu, tym razem przeprowadziła go wspólnie nie tylko z Ministerstwem Edukacji, a także z ministerstwami kultury i turystyki, obrony oraz spraw zagranicznych. Przyłączyło się również Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta», przekazując do wręczenia nagród zwycięzcom swoje wydawnictwa.
Uczestnikom konkursu przesłał pozdrowienia Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko, od którego laureaci otrzymali imienne zegarki.
Określono i nagrodzono zwycięzców VII konkursu. Wręczono liczne nagrody od organizacji społecznych i instytucji państwowych. Szczegółowo o konkursie przeczytacie w kolejnym numerze gazety.
Inf. „SP”
Maschinelle Übersetzung
Hryhorij Husejnow, nasz krajan (pochodzący z Pomicznej), redaktor czasopisma „Kur’er Krywbasu”, krajoznawca i pisarz, zrezygnował z Nagrody im. Tarasa Szewczenki, otrzymanej w ubiegłym roku za wielotomowe wydanie „Hospodni zerna”. Nie z jakichś zasadniczych powodów politycznych czy moralnych — po prostu zdecydował: to, co będzie narastać co roku, jak odsetki od złożonej w banku sumy ogólnej Nagrody Państwowej, może stać się niezłą zachętą i wsparciem dla wielu ukraińskich twórców, którzy być może jeszcze nieprędko doczekają się poważnego państwowego uznania, ale którzy obdarzeni są talentem i Bożą iskrą twórczości. Pod koniec kwietnia w Kijowie, Kirowohradzie i Nowoarchanhelśku odbyło się wręczenie literacko-artystycznej nagrody „Glodoski skarb” jej pierwszemu laureatowi — kobziarzowi Tarasowi Kompaniczence oraz imprezy kulturalno-oświatowe dla społeczności Nowoarchanhelśka (w tym roku, kiedy minęło 110 lat od urodzin Jewhena Małaniuka, założyciele nagrody, członkowie jury, laureat odwiedzili jego ojczyznę; takie wizyty w wybitnych miejscach naszego stepowego kraju będą odbywać się co roku) i Kirowohradu. W budynku technikum budowy maszyn, a niegdyś szkoły realnej, gdzie w swoim czasie uczyli się i Jewhen Małaniuk, i Jurij Janowski, i Mykoła Sadowski, i Panas Saksahanski, i Jewhen Cykałenko, i Ołeksandr Tarkowski, odbyła się prezentacja nagrody „Glodoski skarb” (o tym, jak dokładnie został on znaleziony, opowiedział emeryt, mieszkaniec Hłodos, Wołodymyr Chuchrij, który jako młodzieniec go znalazł) oraz jej pierwszego laureata. Obecnych poraziła nie tylko niezwykle ciekawa, harmonijna, a co najważniejsze, praktycznie nieznana współczesnemu słuchaczowi muzyka Tarasa i jego kolegów, ale jego świadoma duchowa ukraińska postawa (występy muzyczne opatrywał swoimi komentarzami). O nowej nagrodzie, jej osobliwościach i nie tylko — nasza rozmowa z Hryhorijem Husejnowem. Switłana Oreł, m. Kirowohrad — Hryhoriju Dżamałowiczu, proszę opowiedzieć, jak pojawiła się idea powstania nowej nagrody? — Praca nad wielotomowym wydaniem „Hospodni zerna” to 25 lat mojej pracy, to spotkania i rozmowy z wieloma ludźmi, to wreszcie trzy samochody, które rozbiłem na stepowych drogach Centralnej Ukrainy w poszukiwaniu materiału do tych książek. Za pomocą tej nagrody postanowiłem kontynuować swój związek z „Hospodnimi zernami”, czyniąc go publicznym i angażując w niego coraz więcej ludzi, którzy niosą w sobie duchowość. Do tego jeszcze żona podpowiedziała: „Pieniądze zawsze są potrzebne, ale gdybyś nie został laureatem, i tak by ich nie było, więc nie wydajmy ich po prostu, a zróbmy coś takiego, żeby zostało i dla innych”. — To była idea Pańskiej żony? Kobiety z reguły wręcz przeciwnie — są bardziej merkantylne i do tego skłaniają mężczyzn… — Moja żona pochodzi ze szlacheckiego polskiego rodu, z Podola. W ich rodzinie jest czworo dzieci, a za najbardziej znamienną cechę jej charakteru uznałbym minimum egoizmu. — Miał Pan szczęście do żony. Ale jak Pan rozwijał tę ideę? — Skontaktowałem się z Wołodymyrem Bazylewskim, jeszcze raz wszystko omówiliśmy i doszliśmy do wniosku, że z pomocą Mychajła Słaboszpyckiego i jego Ligi Ukraińskich Mecenasów zdołamy bardzo dobrze załatwić wszystkie formalności: przygotować regulamin, skład jury, wypisać procedurę wręczenia. A ona musi być szczególna. W Kijowie będzie wręczany dyplom, odbędzie się wycieczka do muzeum, gdzie obecnie przechowywany jest skarb znaleziony w Hłodosach, będą odbywać się spotkania z prasą. Samą nagrodę, ściślej mówiąc, kartę bankową (a ma to być około 15 tysięcy hrywien, biorąc pod uwagę to, jakie odsetki dziś wypłacają banki), należy wręczać w Kirowohradzie, po czym laureaci, członkowie jury, jeśli zechcą, oraz przedstawiciele społeczności odwiedzą któreś z wybitnych miejsc, w które bardzo bogata jest Kirowohradszczyzna. Przekonywałem się o tym przez nie jeden rok, kiedy przygotowywałem wielotom „Hospodni zerna”. Inna sprawa, przyzwyczailiśmy się wykazywać niezwykłą skromność, co moim zdaniem jest mentalnie charakterystyczne dla mieszkańców stepów. Ale jeśli wziąć historię końca XIX — początku XX wieku, to prawie wszystkie wybitne postacie, które ją tworzyły, urodziły się właśnie tutaj — na terenach dzisiejszej Kirowohradszczyzny i okolicznych stepów. — Ale dlaczego wybrał Pan właśnie Kirowohradszczyznę, przecież niemało lat mieszka Pan już na Dniepropietrowszczyźnie? — Bo to moja Ojczyzna, tutaj się urodziłem, tutaj uformowałem się jako osobowość i pisarz. I choć już 25 lat mieszkam w Krzywym Rogu, ale wszystko stąd, gdzie moje korzenie. Przypominam sobie, jak po raz pierwszy, jeszcze jako uczeń, trafiłem na chutor Nadija. Mieszkaliśmy na stacji Pomiczna, przez którą przechodziło niemało pociągów. Wiedziałem, że chutor Nadija jest obok stacji Szostakiwka. Pewnego wiosennego ranka wsiadłem do pociągu i pojechałem. Od stacji musiałem jeszcze długo docierać do chutoru. Tam spotkałem Andrija Jurowycza, to już później dowiedziałem się, że on jest wnukiem Iwana Karpenki-Karego, że właśnie dzięki jego kolosalnym wysiłkom chutor zachował się dla przyszłych pokoleń jako muzeum. A wtedy niczego o tym nie wiedziałem. I odebrałem gospodarza chutoru jako zwykłego wiejskiego wuja. Spędziliśmy z nim wtedy cały dzień na chutorze, ciągaliśmy jakieś drewno, jedliśmy chleb ze słoniną. Później już w pełni świadomie przyjeżdżałem na chutor, z Andrijem Jurowyczem korespondowaliśmy aż do jego śmierci. A moje pierwsze poznanie skarbów rodzinnego kraju było bardzo proste, bez zbędnego pietyzmu. Największym odkryciem związanym z chutorem, które mnie poraziło, było to, że przez pewien czas przebywali tam strzelcy siczowi. — A propos skarbów. Dlaczego „Glodoski skarb”? — Wieś Hłodosy jest legendarna pod wieloma względami. Po raz pierwszy przyjechałem tam razem z Łarysą Terentiwną Masenko — córką znanego wspaniałego poety Terenia Hermanowycza Masenki, który urodził się w tej wsi. To była bardzo inteligentna rodzina. Ich dziadek kierował chórem cerkiewnym, dom stał akurat przy wiejskiej świątyni. Na dziwo,
ona do dziś się zachowała, obecnie mieszka tam miejscowy ksiądz. Wielkim autorytetem i, można powiedzieć, pierwszym nauczycielem Terentija był jego starszy brat Stepan, który ukończył Chersońskie Seminarium Nauczycielskie. Brat przywoził z miasta ukraińskie książki, do których Terentij odnosił się z zachwytem. On też poszedł uczyć się do ukraińskiego gimnazjum (w Hłodosach była jedna z pierwszych w kraju ukraińskich gimnazjów). Stepan, kiedy rozpoczęło się powstanie przeciwko hetmanowi, zebrał trochę ludzi i poszedł na Pomoczną bronić Ukraińskiej Republiki Ludowej. Tam spotkały się różne siły, a Stepan zbliżył się do Jurka Tiutiunnyka, a ten został zastępcą atamana Mykoły Hryhorjewa. Stepan był członkiem jego sztabu. Zachował się testament Hryhorjewa, który pisał: jeśli coś mi się stanie, mają mnie zastąpić Jurko Tiutiunnyk, a dalej — Stepan Masenko. Później on, oczywiście, zmuszony był emigrować. Mieszkał początkowo na Podkarpackiej Ukrainie, pracował jako nauczyciel. Przyjaźnił się na emigracji z Jurijem Horlisem-Horskim, z Ulasem Samczukiem. Potem ukończył wydział filozoficzny Uniwersytetu Karola w Pradze, długo mieszkał w Ameryce. Tak więc, kiedy przyjechaliśmy po raz pierwszy, chodziliśmy faktycznie po ruinach — nic nigdzie się nie zachowało, żadnej pamięci o tej unikalnej rodzinie. Ale kiedy po pewnym czasie obchodziliśmy 100-lecie Terenia Masenki, zobaczyliśmy inny obraz: przy tablicy pamiątkowej kwiaty, wszystko posprzątane, wymiecione, w szkole odbyło się bardzo miłe spotkanie. Zatem wręczenie nagrody właśnie w taki sposób — z wyjazdami w stepową głusz, uważam, przyciągnęłoby uwagę władz do tych miejsc, i nawet bez wkładania jakichś poważnych środków pomogłoby uporządkować je, odnowić i wzmocnić świadomą pamięć miejscowej ludności o swoich wybitnych rodakach. — Wieś Hłodosy w naszym kraju znana jest jeszcze z tego, że za czasów URL, po jednym z wieców, wysłała od razu niemal pułk żołnierzy do Ukraińskiej armii. Taki poziom świadomości narodowej, choć był on niszczony bezlitośnie w kolejnych latach, też można nazwać swego rodzaju skarbem. Ale przecież chodzi też o prawdziwy skarb, znaleziony tutaj? — Tak, z tą wsią związana jest masa romantycznych historii. Jeszcze podczas naszego pierwszego przyjazdu zwróciłem uwagę na pomnik, który stoi przy jednym z podwórek. Przewodniczący rady wiejskiej opowiedział, że w 1905 roku jeden chłop wzniecił tutaj powstanie. Kilku ludzi po tym rozstrzelano, a jego wysłano do Chersonia do więzienia. To było więzienie, z którego nikt nie mógł uciec, a hłodosowiec uciekł. Zachował się pomnik uczestników tego powstania. A jeśli chodzi o prawdziwy skarb, — gdzieś na początku lat 60. w jednym z jarów chłopiec-pastuszek znalazł kamień, pod którym okazało się wiele złotych przedmiotów. Było ich, mówią, do kilograma. Myślę, że chłopiec znalazł pochówek jakiegoś scytyjskiego króla, dokonany pospiesznie, podczas bitwy. Wtedy było prawo, że człowieka trzeba pochować przed zachodem słońca. Widocznie dlatego tak go pochowali. Ponieważ nie było tam żadnego kurhanu, to złote przedmioty nie zostały rozgrabione i zachowały się bardzo dobrze. Teraz ten skarb eksponowany jest w jednym z muzeów Ławry. Dobrze byłoby, gdyby laureaci razem z dyplomem i kartą bankową otrzymywali także hologram któregoś z przedmiotów tego skarbu. — Samą ideą tej nagrody sprzeciwia się Pan filozofii małomiasteczkowego prowincjonalizmu, która jest bardzo rozpowszechniona wśród naszego ludu. — Już wspominałem o naszej tak zwanej “skromności” — my jakby boimy się uświadamiać, jaką duchową i energetyczną siłą jest nasza wspólnota, zwłaszcza jeśli zajrzeć w historię. Małaniuk nasz rodak? To niemożliwe! Tutaj urodził się Czyżewski? Czyżby? A Wynnyczenko, a Czykałenko? To tylko najsłynniejsze nazwiska, które w jednej chwili przyszły do głowy. A ilu ciekawych osobistości mniej znanych, ale które zrobiły dla swojego kraju nie mniej, można jeszcze wymieniać! Na mnie w dzieciństwie wielkie wrażenie zrobiła maleńka książeczka odeskiego krajoznawcy Hryhorija Złenki “Nietlinne”. Kupiłem ją w naszym wiejskim sklepie za 11 kopiejek. Tam wymienione były miejsca, znane mi z dzieciństwa, ale ja dotąd nie widziałem, żeby o nich było gdzieś coś wydrukowane. To wywarło na mnie takie wrażenie, że ja, wtedy uczeń, napisałem do autora list, na który ten odpowiedział. Później dużo z nim rozmawialiśmy, spotykaliśmy się. Ale od tamtej pory mam odczucie — najprawdziwsza i najciekawsza historia — to ta, która jest obok.
Maschinelle Übersetzung
Anatolij Pohribnyj: „Przypomina się Stefanykowskie: albo zrobimy naród, albo… upadniemy. Upadniemy? Nie, tę wariację, mimo nowych Berestecz, należy kategorycznie odrzucić. Ileż to razy, ba, ile wieków upadaliśmy! A szczególnie w czasach nowożytnych. Teraz zaś, mówiąc słowami Liny Kostenko, nie mamy czasu na klęskę. To znaczy na ostateczną klęskę. Zatem pozostaje tylko zrobić naród. Dokończyć ukształtowanie świadomej swej misji, samoszanującej i dzielnej, nowoczesnej nacji ukraińskiej. Język jest pierwotnym materiałem do wykonania tego zadania o historycznym znaczeniu. Bez jego wypełnienia nasza obecność na ziemi traci sens. Nie polegajmy w umacnianiu języka na mądrych programach, specjalnych towarzystwach i komitetach, a nawet na znacznych środkach. Nie liczmy też dziś na władzę, bo ją – jako ukraińską, narodową – dopiero musimy wywalczyć. Dlatego potrzebny jest czyn każdego, komu Ukraina jest droga. Zrobić zaś własny czyn dla języka ukraińskiego oznacza najprościej: bez żadnych kompleksów, pewnie i z szacunkiem dla siebie posługiwać się nim wszędzie. Zasadniczo na taki czyn zdolny jest każdy. Musimy wspólnym, połączonym wysiłkiem odrodzić zniszczoną językową aurę naszej ziemi. Musimy przywrócić naturalność jej brzmieniu, właśnie w ukraińskim słownictwie. Musimy umocnić swój język w zakresie, który odpowiada co najmniej naszej obecności etnicznej w kraju. Każde słowo powiedziane nieukraińsko to wydatek z ukraińskiego skarbca, który do niego już nigdy nie wróci. Tak powiedział kiedyś M. Drahomanow. Dlatego pilnujmy swojego zachowania językowego. Pamiętajmy: wydatków językowych z naszego skarbca dokonano przez stulecia już tyle, że wkrótce – takie realne zagrożenie – nie będzie już czego wydawać. Zatrzymajmy się. Dość zdradzania swojemu językowi. Dość, by własną niedbałością i brakiem zasad poszerzać ozonową dziurę rusyfikacji naszej ziemi. Parafrazując wspomnianą wyżej myśl, mocno zapamiętajmy: każde szczere słowo, wypowiedziane po ukraińsku, to uzupełnienie naszego ukraińskiego skarbca, to pomnożenie naszej narodowej czci i godności. Solidaryzujmy się w tym przekonaniu, bo zaiste piekło może poczekać, jeśli weźmiemy się za ręce. Naród tworzy język, ale język z kolei kształtuje naród. Z pomocą swojego języka musimy stać się silni”.
Maschinelle Übersetzung
Fundacja Borysa Hmyri za wsparciem Ministerstwa Kultury Ukrainy i Międzynarodowego Funduszu „Odrodzenie” zaprezentowała wydanie artystyczne „Hmyrja i Szostakowicz”. Książka jest swoistym badaniem twórczych i ludzkich relacji dwóch genialnych artystów, światowej sławy kompozytora Dmitrija Szostakowicza i genialnego śpiewaka Borysa Hmyri. W 2003 roku UNESCO odnotowało: „Majestatyczny bas Borysa Hmyri został uznany za unikalny fenomen, należący nie tylko do Ukrainy, lecz także do kultury światowej w ogóle…” Książka opiera się na bogatym materiale archiwalnym i przedstawiona jest jako wydanie biomemuarowe oraz historyczno-muzyczne.
Inf. „SP”
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
...wzajemne oddziaływanie stylów. Słowiański świat, zwłaszcza południowy, graniczył bowiem z prowincjami rzymskimi, i tak czy inaczej istniały wzajemne wpływy. Zatem nasze związki z Europą, o których dziś marzymy, w dawnych czasach były naturalne, nasz region właśnie był Europą, choć nieodmienioną, lecz peryferią europejskiej cywilizacji kulturalnej. — A czy temat dzieciństwa obecny jest w znaleziskach archeologicznych, które Pan zaprezentuje? — Temat dzieciństwa jest obecny zawsze, znajdujemy również dziecięce zabawki, rzeźbiarskie figurki, nawet w kulturze trypolskiej. Choć główna bogini to kobieta, znajdujemy także dziecięce figurki. Ale wydaje mi się, że Włosi dokonali dobrego odkrycia, podkreślając temat dzieciństwa i uczynili go tematem wystawy. Najwyraźniej na pewnym etapie zapożyczymy ich doświadczenie i również pokażemy, jak na terytorium Ukrainy od dawnych czasów odnoszono się do dziecka, jak jest ono odzwierciedlone w rzeźbie, dziełach sztuki i innych znaleziskach. — Ale widocznie u nas to jednak matka uczyła dzieci, a nie ojciec… — Jeśli spojrzeć na dzisiejszy dzień, to rzeczywiście matka. Pewnego razu żona powiedziała mi: „Czy choć raz byłeś w szkole?” I rzeczywiście, ani razu nie byłem w szkole, kiedy moje dzieci się uczyły (śmieje się).
Ryasnianskiego, że zebrał tę kolekcję. Korespondował z kolekcjonerami z całego Związku Radzieckiego, którzy byli gotowi podarować swoje obrazy muzeum. Tak dzięki jego pomocy tworzyła się kolekcja Chersońskiego Muzeum. A mikołajowskiemu muzeum podarował część swojej kolekcji i w ciągu dwóch lat muzeum wypełniło się pracami z XIX i XX wieku. Był inicjatorem utworzenia Związku Artystów Plastyków w Mikołajowie i zapoczątkował tradycję, zgodnie z którą każdy członek organizacji powinien do 90 roku życia podarować muzeum jedną swoją pracę. — Wymagający wobec zawodowych cech malarza, pisał we wspomnieniach o dzisiejszych już czasach, że w sztuce, w związku z pojawieniem się licznych „geniuszy”, pojawiło się zagrożenie dla profesjonalizmu. — Myhajło Riasnianski stworzył własną szkołę, własną pracownię na bazie uniwersytetu pedagogicznego; nie tylko prowadził tam zajęcia, ale też wydawał certyfikaty, które przyznawano wyłącznie narodowym artystom, potwierdzające, że malarz odbył staż w pracowni Myhajły Riasnianskiego. Znam ponad 300 takich osób, wśród nich są nawet zasłużeni. Sądzę, że pejzaż był głównym gatunkiem, w którym czuł się swobodnie. Jeśli wszystkie portrety zostały stworzone w kluczu realistycznym, czego wymagał ówczesny czas, to pejzaże napisane są w swobodnej manierze; w niektórych konwencjonalność posuwa się do tego stopnia, że polemizuje z ogólnie przyjętym realizmem.
Materiał przygotowała Walentyna DAWYDENKO
PALETA
Maschinelle Übersetzung
Włoski Instytut Kultury na Ukrainie oraz Muzeum Sztuki im. Bohdana i Warwary Chanenków zaprezentowały wystawę rzeźby starorzymskiej z muzeów Włoch pod tytułem „PUERITIA / DZIECIŃSTWO”. Projekt odbywa się w ramach działań poświęconych 15. rocznicy nawiązania stosunków dyplomatycznych między Włochami a Ukrainą. Wzięły w nim udział Ministerstwo Kultury i Turystyki Ukrainy, Ministerstwo Działalności Kulturalnej i Dziedzictwa Włoch, Generalna Dyrekcja Dziedzictwa Archeologicznego, Ministerstwo Spraw Zagranicznych Włoch oraz Ambasada Włoch na Ukrainie. Centaur Chiron, który uczy młodego Achillesa gry na lirze, to jeden z uniwersalnych motywów starożytnych fresków, który wyraźnie oddaje ideę dominującego aspektu w wychowaniu dzieci w czasach starorzymskich — zdobywanie wykształcenia. Za to w rodzinie odpowiadał właśnie ojciec, na niego nakładano decydującą rolę w wychowaniu dziecka. Być może tłumaczy się to surowymi zasadami życia w tamtej dawnej epoce, dlatego do wejścia w dorosłe społeczeństwo dzieci przygotowywano poważnie i z wyprzedzeniem. Nie zaszkodzi wspomnieć o najdawniejszych zwyczajach w starorzymskim społeczeństwie. Noworodka, starannie wykąpanego w naczyniu o owalnym kształcie, kładziono tego samego dnia u stóp ojca w celu przeprowadzenia rytuału uznania. Jeśli ojciec brał na ręce malucha, dziecko uważano za uznane, jeśli nie — za porzucone; zazwyczaj wynoszono je na ulicę i kładziono obok tak zwanej Kolumny Mlecznej w nadziei, że niemowlę zabiorą obcy ludzie. Zwyczaj wynoszenia niechcianych dzieci istniał we wszystkich klasach społecznych, szczególnie dotyczyło to noworodków z wadami fizycznymi lub wynikało z aspektów moralnych w zachowaniu matki. Cesarz August (63 r. p.n.e. — 14 r. n.e.) nakazał wynieść na ulicę dziecko swojej wnuczki, którą oskarżył o niemoralność. Uznane zaś przez ojca noworodki przechodziły rytuał oczyszczenia za pomocą wody. Tego dnia krewni i przyjaciele rodziny przynosili prezenty, a dziecku nadawano imię. Obdarowywano je bullą — amuletem na szczęście w postaci złotego medalionu, który zakładano na szyję. Był on również symbolem wolnego urodzenia i w zależności od statusu społecznego dziecko nosiło bullę ze złota lub skóry. Na otwarciu wystawy Anna Maria Regioni, Generalna Dyrektor ds. Dziedzictwa Archeologicznego Ministerstwa Działalności Kulturalnej i Dziedzictwa Włoch, zwróciła uwagę na wychowanie dzieci poprzez zabawy; Rzymianie uważali to za całkowicie naturalne, pomimo surowych zasad wprowadzania nastolatków w świat dorosłych. Tak jak współczesne dzieci, bawiły się one zwierzętami domowymi, jeździły w wózku, który ciągnęły same dzieci lub kozy. Miały też bączka, drewniane koło, a nawet coś w rodzaju trzykołowego roweru. Grały w kości, orła i reszkę, parzyste-nieparzyste liczby, w orzechy, które zbierały w kupki tak, aby spadały w określony sposób. Powszechne wyobrażenie o Włochach jako narodzie kochającym dzieci ma korzenie również w świecie starorzymskim. Przez swoje przywiązanie do dzieci rodzice z rodzin patrycjuszowskich często zabierali je ze sobą na oficjalne zgromadzenia czy obrzędy. Dzieci deklamowały panegiryki na cześć swoich wybitnych krewnych, brały udział w oficjalnych ceremoniach. Na ścianach Ołtarza Pokoju, wzniesionego w 9 r. p.n.e. przez cesarza Augusta, znajdują się wizerunki dzieci i kobiet z rodziny oraz otoczenia cesarza. Postacie są ustawione zgodnie z surową hierarchiczną kolejnością. Wśród dzieci można rozpoznać Gajusza Cezara, który trzyma się fałd togi swojego ojca Agryppy, odwrócony twarzą do matki — Julii. Bardzo wiele zasad współczesnej edukacji kładziono jeszcze w starożytnym Rzymie, dość wspomnieć Wergiliusza. Wszystkie antyczne dzieła zaprezentowane na wystawie to 10 oryginalnych rzeźb: marmurowe portrety młodych Rzymian, wotywne (poświętne) rzeźby terakotowe, a także fotoekspozycja płaskorzeźb — z zagranicznych kolekcji, muzeów Rzymu, Kapui, Parmy. Najwcześniejszy eksponat, datowany na IV wiek p.n.e. i znaleziony podczas wykopalisk starożytnego sanktuarium w Kapui, to majestatyczny posąg kobiety z dwójką niemowląt na rękach, siedzącej na luksusowym tronie. Jest to święty wizerunek starowłoskiej bogini Mater Matuta — opiekunki kobiet. Antyczni artyści, zwracając się do wizerunku dziecka, oddają jego nastrój poprzez zabawę czy otoczenie. Takimi są posągi. W obrazach, wierszach i wspomnieniach pozostawił swój niepowtarzalny ślad ludowy artysta Ukrainy, uczestnik Wielkiej Wojny Ojczyźnianej Mychajło Riasnianśkyj. Pierwsza duża wystawa jego pejzaży otworzyła się w kijowskiej galerii „Szarm”. Jeszcze za życia tego znanego mistrza liczni uczniowie cenili jego szczerość uczuć w sztuce i ludzką dobroć. Siedemnastolatkiem trafił na front, kiedy wojna już się kończyła. W swoich wspomnieniach napisze o tym zwięźle: „Trafiłem do 108 gwardyjskiej dywizji strzeleckiej. Walczyłem niedługo. Byłem ciężko ranny i kontuzjowany”. Po szpitalu ze świeżą jeszcze raną pojechał do ojca. Zdemobilizowany z inwalidztwem drugiej grupy. Potem, po latach, będzie malował portrety takich samych młodych żołnierzy-towarzyszy broni, którzy trafili w bezlitosne koło wojny, i ten temat, jedyny z „zamówionych”, będzie w jego płótnach zawsze pełen szczerości i prawdy. Ta wewnętrzna szczerość naznaczy także jego twórczą manierę, swobodne wyrażanie uczuć, jego paletę, bogatą w barwy i półtony. Twórczy spadek Mychajła Ołeksijowycza Riasnianśkiego bada historyk sztuki z Odessy Anna Hłazowa, która uważa, że na rozwój ukraińskiego malarstwa „rjasnianśkyj impresjonis-”
„Chłopca, który zakłada maskę teatralną” (I–II w. n.e.), która od 1733 roku przechowywana była w kolekcji papieża Klemensa XII, „Chłopca z latarnią”, „Posągu chłopca ubranego w togę” (I w. n.e.), który najprawdopodobniej przedstawia młodego cesarza Nerona. W starożytnym społeczeństwie rzymskim chłopca od dzieciństwa otaczała atmosfera świętości, związana z Senatem, prawami i władzą, o czym świadczy użycie togi obszytej purpurą. Historyczno-społeczna koncepcja, położona u podstaw wystawy – dzieciństwo w starożytnym społeczeństwie rzymskim – podpowiedziana została ideą filmu, który w 2006 roku kręciło kilku znanych europejskich reżyserów, w szczególności Kusturica – był on poświęcony utraconemu dzieciństwu – zaznaczyła Anna Maria Regioni. „Mowa o dzieciach, które mieszkają na terytoriach, gdzie prowadzone są operacje bojowe. Dzieciach, które straciły rodziców, są bez opieki, głodują. Dlatego chcieliśmy przedstawić dzieciństwo takim, jakim było w starożytnym Rzymie według tej samej koncepcji, bo bywało ono szczęśliwe, zabawne, a jednocześnie nieszczęśliwe, nawet niewolnicze, praktycznie do ubiegłego wieku w wielu krajach. Zatem główną dewizą wystawy jest spokój i szczęście dzieciństwa”. Minister kultury i turystyki Ukrainy Jurij Bohuckyj wyraził przypuszczenie, że najwyraźniej u Włochów historycznie wykształciła się znamienna cecha mentalności – miłość do dzieci jako poczucie przyszłości, potomków, którzy poniosą naukę, oświatę, sztukę w następne stulecia. Dlatego ważność wymiany kulturalnej określił w ten sposób: „Jeśli mój włoski przyjaciel ma pieśń i ja mam swoją, to kiedy się wymienimy, będziemy śpiewać każdy już po dwie. Więc i dzięki tej wystawie Ukraińcy malarska maniera” wywarła odczuwalny wpływ. – Mychajło Riasnjanskyj mieszkał w różnych obwodach Ukrainy. Uczył się w Kijowie, stworzył szkołę w Mikołajowie, pracował w Odessie. Dlatego wchłonął różne tradycje. Oczywiście szkoła, która dominuje na południu Ukrainy, wpłynęła na niego najbardziej. Ale on także wpłynął na nią. A co najważniejsze, stworzył archetyp wody w sztuce Ukrainy. To unikalne zjawisko, woda – obowiązkowy element we wszystkich jego dziełach, nawet zamawianych, nawet tych, gdzie mogłoby jej nie być. Woda w powietrzu, kropelki rosy na liściach, to jest to, co jest dla niego życiem. Jedno z płócien nosi tytuł „Nad cichą rzeką”. Szeroka i spokojna woda, jak rzeka życia artysty, którą płynął, poznając jej tajemnice i odkrywając je przed widzem. Badanie archetypu wody jest nawet dla światowej sztuki osobnym kierunkiem, ponieważ woda – to żywioł, do którego zwracają się wszyscy artyści. Obecna zaś wystawa jest przyуроczona do 60-lecia działalności Mychajła Riasnjanskyja, w tym roku skończyłby 81 lat. W wieku 21 lat po raz pierwszy wystawił swoje dzieła i gdzie – w Kijowie, na dodatek z pracą, w której już była woda. Wielka wystawa Mychajła Riasnjanskyja odbyła się w 2004 roku, gdzie były portrety działaczy kultury, w szczególności znanych ukraińskich pisarzy. – Artysta urodził się da* leko od Ukrainy, przeprowadzał się w różne miejsca, i jak zmienia się ko*
duchowo wzbogacą się, zrozumieją, co jest wieczne, do czego należy dokładać wysiłki”. Dyrektor Włoskiego Instytutu Kultury Nicola Franco Balloni zaznaczył, że w murach Muzeum Bohdana i Warwary Chanenków przeprowadzono już niemało projektów wspólnie z włoskim przedstawicielstwem: to i wystawa majoliki, szkła z Murano od epoki Odrodzenia do naszych dni, w tym pomogła Galeria sztuki antycznej, a także wystawa wysokiej mody „Hollywood nad Tybrem”, która odbywała się w latach 90. i cieszyła się wielką popularnością. Wyraził nadzieję na nowe spotkania z włoską sztuką na Ukrainie i ukraińską we Włoszech. Ostatnia teza wydała mi się aktualna w rozmowie z dyrektorem Instytutu Archeologii Ukrainy akademikiem Petrem TOŁOCZKĄ. – Oceniając znaczenie tej wystawy, czy możemy przed* stawić podobną we Włoszech? – Nieustannie wymieniamy się ekspozycjami, wystawami i na Pańskie pytanie mam dobrą odpowiedź, bo 29 maja w mieście Trento otworzy się wspaniała wystawa archeologiczna z arcydzieł znalezionych w ziemi Ukrainy. To eksponaty z czasów kultury trypolskiej, epoki scytyjskiej, słynne piramidy stepów scytyjskich, gdzie znajduje się złoto, srebro, to także rzeczy z epoki antycznej, ponieważ Ukraina kiedyś wchodziła w strefę wpływów kultury rzymskiej i wcześniej greckiej, u nas znaleziono wspaniałe zabytki na południu Ukrainy w czarnomorskich miastach-koloniach, Olbii, Chersonezie. Będą także eksponaty naszej słynnej kultury czerniachowskiej, która istniała na terytorium Ukrainy w granicach II–V wieku naszej ery i ma jeszcze nazwę kultury wpływów antycznych, bo jest wyraźnie zabarwiona kulturą późnorzymską, jest koloryt obrazów, jak wpływała na niego przyroda Ukrainy? – Koloryt zmieniał się od spokojnych tonów, którymi przesiąknięte jest jego malarstwo w latach 50.–60., do bardziej bujnych barw w późniejszych czasach. Tłumaczę to tym, że począwszy od lat 80. odchodzi od malarstwa zamawianego, które było obowiązkowe dla jego statusu, i przechodzi do prac twórczych. Tam właśnie wylała się cała ekspresja jego duszy, bujność barw ukraińskiej przyrody. – Był człowiekiem bardzo emocjonalnym, energetycznym? – Jego uczniowie mówią przede wszystkim o dobroci tego artysty. Kochał zwierzęta miejskie, dokarmiał je, był prawdziwym miłośnikiem przyrody, nie tylko mówił o niej, ale przedstawiał ją, napełniał dzieła tym wysokim sensem, który ona w sobie niesie. Jest uczestnikiem wojny już ostatniego roku, bo urodził się w 1926 roku. Jednak to ważny etap i główna część jego twórczości w latach 50.–70. była związana z tym tematem, i nie tylko portrety towarzyszy broni, których jest około 160, ale i wojny, jako jedynego prawdziwego wydarzenia pośród „zamawianych” tematów. To był temat, na który zawsze się zgadzał. Według wspomnień jego kolegów, uczniów, przedstawiał tylko tych działaczy wojskowych, którzy nie splamili się. Albo też byli to bojownicy, którzy go otaczali, zakończył wojnę jako porucznik. W 1983 roku powstało muzeum w Mikołajowie i tutaj główna zasługa Mychajła
Maschinelle Übersetzung
Uljana Hlibczuk
Wybaczcie, w tym przypadku bardzo chce się napisać coś emocjonalnie sentymentalnego… Kocham, kocham, całym sercem kocham Międzynarodowy Festiwal Monospektakli „Echo”… Może to nie bardzo przystoi, bo nie bardzo profesjonalnie, ale mam w zapasie kilka argumentów. „Po pierwsze”, „po drugie”, „po trzecie”… Nie chce mi się zajmować kancelaryjszczyzną… Festiwal dąży do swobody i wolności. Nawet jeśli jego organizatorzy starają się wpędzić „Echo” w ciemny czechowowski futerał. Na wszelki wypadek, „как би чєво нє вишло”… Główny program festiwalu odbywał się w teatrze „Koło”, na Andrijiwskim Uzwozie. W niewielkiej kameralnej sali na kilkanaście miejsc dla widzów nie zaw-
Mariusz Donkin w monospektaklu „Pan Ibrahim i kwiaty Koranu”
...wały się na krawędzi sceny. Co to świadczy? Oczywiście o naszej szczególnej „miłości” do niekomercyjnego teatru, w którym nie ma „gwiazd” rozkręconych serialami i podchwyconych przez prasę. O naszej zależności od patosu nazwiska. Tabakow, Kaliagin, Wolczek… Te nazwiska nie znikają z łamów ukraińskich gazet. W końcu nie chcę, żeby podtekstem moich słów było gołosłowne uogólnianie: to przecież wszystko ulubieńcy publiczności. Na każdy ich „gig” publiczność śmieje się nie gorzej niż na koncercie Miszy Zadornowa. Ale publiczność publicznością… Przez całą historię teatru niewiele się zmieniła. Somerset Maugham pisał: jeśli za skalę intelektualną widowni wziąć alfabet, to odbijając od tęgiej sprzedawczyni pasztecików z pasztetem, zakończymy zawodowym krytykiem teatralnym. To skrajności, pierwsza i ostatnia litera. Przeciętny poziom intelektualny widza zatrzyma się gdzieś na literze „o”. Dziwne tylko, że na Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym Monospektakli nie zauważyłam nikogo z ukraińskich aktorów. Parafrazując ulubionego Maugham’a, powinni oni osłaniać tyły intelektualne widowni, być jej ostatnią literą w alfabecie… Niech tam, z tym „miękkim znakiem”… Panowie, czy naprawdę nie jest interesujące być literą „ja”? A rozmowy, wymiana doświadczeń? Solidarność… Choćby ambicja powinna wywinąć jakieś koleńko… Brak reklamy? W świecie teatralnym, otwartym i wyczulonym na plotki i wydarzenia, to nie argument. Wszystko znacznie banalniej: niechęć i obojętność… Kto zaś
Ołeksandr Formanczuk w monospektaklu „Głodny grzech”
...czy można lubić tę kameralność, iluzję współudziału? Program festiwalu jest bogaty. Spektakle — trzy razy dziennie. Na początku przeszkadzała bariera językowa. Aktorzy zwracali się do widzów po polsku, bułgarsku, niemiecku, angielsku, rosyjsku… Z czasem zaczynasz „wchodzić w to”, że teatr jednego aktora to szczególna sztuka, która nie wymaga tłumaczenia. Oczywiście pod warunkiem talentu. Miernota wymaga tłumacza. W przerwie między spektaklami miałam radość rozmowy z jednym z członków jury „Echa” Wiesławem Herasem. Od wielu lat organizuje w Polsce festiwale monospektakli. „Z zawodu jestem dziennikarzem, a teatr to moje hobby”. Pan Wiesław przyznał, że ma to swoje zalety. Taki „boczny” punkt widzenia pozwala bardziej adekwatnie, precyzyjnie i subtelnie odbierać grę aktorską. „Podstawową cechą monospektaklu jest nieustraszoność aktora. Wszak wychodzi on do widza sam na sam. Nie ma asekuracji, jak w pełnowymiarowych przedstawieniach teatralnych.
Na scenę powinien wychodzić tylko w razie najwyższej konieczności: gdy ma coś do powiedzenia… W przeciwnym razie nie ma sensu…” W tym, jak na scenę wychodzili Bułgar Marius Donkin, Niemka Gabi Schelle, Anglik Peter Tate, Litwin Aleksandras Rubinovas, Polka Olena Cykuj, Ukrainiec Oleksandr Formanczuk, był sens. Były odcienie sensu. Każdy z widzów znajdował swoje. Odczucie cudu, jakby artysta mógł podzielić się bochenkiem chleba ze wszystkimi. Zglobalizowany świat pożera indywidualność. A jeśli w przyszłości oryginalność będzie kojarzyć się tylko z odciskami palców? Przerażające… Teatr jednego aktora to wyzwanie dla pojęć kliszy i technologii. Teatr jednego aktora to pojedynczość, oryginał, wyraźna monochroniczna linia, która wyróżnia
Ojciec i syn Rubinovasowie oraz Wiesław Heras (w środku)
indywidualne „ja” z gęstego strumienia „my”. W układzie współrzędnych sztuki głos osobnej persony jest ceniony. Szanuje się go, dla niego wola i wolność… Tylko pytanie, na ile współrzędne sztuki pokrywają się z realnym życiem? A jeśli to równoległe światy? Niebezpiecznie jest stracić poczucie rzeczywistości. To jakby zlekceważyć złoty środek i rozumieć dosłownie antyczny aforyzm „człowiek człowiekowi — wilkiem”… Zdawałoby się efektowne zakończenie i można postawić kropkę… Gdyby nie gra Ołeksandra Formanczuka. Inscenizację Ołeksandra Biłozuba „Głodny grzech” według noweli Wasyla Stefanyka „Nowina” trudno jakoś nazwać efektowną albo byłoby to nie na miejscu. W końcu to słowo ukrywa coś z pozdrawiania salutem i powierzchowności. Bryzgi szampana… Tymczasem Ołeksandr Formanczuk zachwycał. Bardzo subtelnie ucieleśnił to, co graniczne, tę granicę szaleństwa, gdy człowiek jest już poza rzeczywistością — w niewoli potworów rozumu — ale wciąż z miłością ogląda się za swoją rodzoną krwią.
Maschinelle Übersetzung
Ołeksandr BIŁOZUB zaczął pracować w Kijowskim Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. I. Franki w 2002 roku. W tym samym roku na małej scenie teatru Biłozub wystawia spektakl „Ojciec” na podstawie sztuki Strindberga. Wkłada w spektakl duszę jako reżyser-inscenizator i jako plastyk. Wynik końcowy jest imponujący: w nominacji „Najlepszy spektakl kameralny” Ołeksandr zostaje nagrodzony najwyższą nagrodą teatralną Ukrainy — „Złotą Pektoralą”. Czy to przypadek, czy wieloletnia praca nad sobą?
Olena BONDARIEWA-RIEPINA
— W naszym zawodzie bardzo ważne jest, aby uśmiechała się Fortuna, jednak ta dama nie każdemu się uśmiecha. Dużo się uczyłem. W 1979 roku ukończyłem Kijowski Instytut Artystyczno-Przemysłowy i zdobyłem zawód plastyka-dekoratora. A w 1990 roku ukończyłem naukę w Kijowskim Uniwersytecie Kultury i Sztuki. Dzięki mistrzostwu profesora D. S. Czajkowskiego, mojego pedagoga, otrzymałem dyplom reżysera. — Wiem, że twoja pierwsza poważna praca reżyserska była poświęcona A. M. Wertyńskiemu w 1993 roku. Potem z tym spektaklem zaproszono cię na występy do Izraela. Czy to prawda? — Tak. Stworzyłem monodram, który nosił tytuł „Ja dzisiaj śmieję się z samego siebie”, i jest on poświęcony wielkiemu Wertyńskiemu. Jako reżyser i aktor zaprezentowałem tę pracę na jednym z międzynarodowych festiwali. To był dobry znak, od tamtej pory zapraszano mnie jako reżysera-inscenizatora, scenografa czy kostiumografa nie tylko na terenie rodzinnej Ukrainy, ale i za granicę. Bardzo lubię pracować i jestem dumny z każdej swojej pracy. Niestety, za granicą pracowałem o wiele więcej niż na Ukrainie, jednak jako plastyk pracowałem w teatrach w Mikołajowie i Sumach. — Ołeksandrze, jak to jest dzisiaj być bardziej znanym za granicą niż na rodzinnej ziemi. — Dużo pracować, czytać, doskonalić się i nigdy nie narzekać. Nie odmawiać prezentom losu (mam na myśli każdą pracę twórczą). Uwierzcie, każda praca przynosi swój owoc. I jakość owocu zależy od jakości waszej pracy. Na przykład w 1997 roku pracowałem jako aktor i scenograf z Andrijem Żoldakiem, reżyserem spektaklu „Idiota” na podstawie Dostojewskiego. Właśnie z tym spektaklem występowałem za granicą: w Rumunii, Francji, Jugosławii, na Węgrzech. Chcę podkreślić, że to nie są wycieczki rozrywkowe, nie oglądanie zagranicznych cudów, a poważne egzaminy z przetrwania twórczego, które są przypieczętowane surowymi kontraktami. Często pracuję z gwiazdami światowej wielkości, jak na przykład Eva Morton — primadonna z Niemiec czy Moriko Töröcsik — dobro narodowe Węgier, zdobywczyni dwóch „Złotych Palm” w Cannes. Właśnie z Moriko Töröcsik miałem zaszczyt pracować jako scenograf przy spektaklu „Trzy siostry” na podstawie Czechowa. — Ołeksandrze, proszę opowiedzieć o dorobku twórczym właśnie na scenie teatru im. I. Franki. — Nie będę opowiadał o swojej pracy aktorskiej: boję się być nieobiektywny. Jako reżyser-inscenizator prawie zrealizowałem swoje marzenie o Ogólnoukraińskim Tryptyku. Pierwszy spektakl mojego Tryptyku poświęcony jest życiu Tarasa Szewczenki. Jest to spektakl „Boska samotność” O. Denysenki, zrealizowany na scenie Narodowego Teatru im. I. Franki w 2003 roku. Nie mam wątpliwości, że każda młoda dusza, która obejrzała ten spektakl, nie pozostanie obojętna wobec wielkości wielkiego Kobziarza. A być może ktoś po raz pierwszy zechce przeczytać dzieła wielkiego mistrza poza programem szkolnym. Drugi spektakl Tryptyku — „Salome” stworzony w 2005 roku na scenie teatru im. I. Franki. Spektakl poświęcony jest Salomei Kruszelnickiej. Dzięki Salomei opera Pucciniego „Madame Butterfly” zyskała światową sławę, a sama Salomea, mimo zakazu języka ukraińskiego, nie bała się śpiewać przed rosyjskim carem ukraińskich pieśni ludowych. Życie Salomei — to życie jej głosu. Nie na darmo na scenie głosem operowej diwy gra aktor Ołeksandr Formaczuk. Samą Salomeę brawurowo zagrała Polina Łozowa. Aktorkę Łarysę Rusnak za rolę młodszej siostry Salomei nagrodzono „Pektoralą”. Właśnie Łarysa Rusnak wykona rolę Kateryny Biłokur w trzecim spektaklu mojego Tryptyku. Sama w sobie tworzy się paralela między malarką-prymitywistką Fridą a prostą ukraińską kobietą, genialną malarką z ludu Kateryną Biłokur. Moim celem jest propagowanie tego, co w sercu nie umiera. — Między wystawianiem spektakli w Ojczyźnie i za granicą, grą na scenie i w kinie zdołałeś zrobić kilka wystaw indywidualnych jako plastyk. Co daje siły i natchnienie do szalonego tempa życia w sztuce? — Miłość do życia, świadomość, że życie, niestety, jest jedno. Chcę nie tylko wszystko od niego wziąć, ale i zostawić dobry ślad. Bardzo lubię ukraińską pieśń ludową, ukraiński epos, ukraińską historię i język ojczysty. Moja praca w teatrze im. I. Franki nie ogranicza się do marzenia o Tryptyku. W moim dorobku twórczym jest spektakl „Premiera” Cromwella, gdzie byłem reżyserem i plastykiem. Bardzo lubię swój spektakl „Łowcy snów” M. Pavicia. I mam nadzieję, że każdy widz, który widział lub jeszcze zobaczy moje spektakle, nie pozostanie obojętny. A mój los dlatego jest dla mnie łaskawy, że nigdy mu nie wyrzucałem, a przeciwnie — pomagałem. I nigdy nie rozmieniałem się na drobne.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
się miejscowy legendarny zespół „Szeroko zamknięte oczy”. W kwietniu akcja „Zrób prezent Ukrainie na nowy rok! Od 2007 roku przejdź na ukraiński!” wystartowała w Czernihowie i będzie przeprowadzana w bardziej południowych miastach Ukrainy. W Czernihowie po raz pierwszy odbyła się prezentacja książki — poradnika psychologicznego, jak przejść na język ukraiński. Jak zaznaczył jeden z autorów książki Denys Samyhin: „Przez to, że w języku rosyjskim na ulicach rozmawia nieco więcej ludzi, nie powinniśmy zapominać swojego języka”. Andrij Tymczuk, lider „FlayZ-zZy”, podsumował: — Jesteśmy już 16 lat niepodlegli, a z każdym rokiem tracimy nasz język, kulturę. Mam znajomych z francuskiego zespołu, dość często u nas występują, to producent zmusił ich w pół roku do nauczenia się języka ukraińskiego. Teraz ukraińskiego aktywnie uczą się Polacy, żeby zrozumieć teksty naszych piosenek, przyjeżdżają na Ukrainę po płyty z naszą muzyką. Nie pominęli uwagą dziennikarze również czernihowskiego „nieobojętnego” muzyka, lidera zespołu „SzyZo” Ołeksandra Łehkobyta. Szczerze przyznał, że w życiu rozmawia po rosyjsku, ale pragnie zmienić wszystko, żeby jego rodzinne miasto mówiło w języku ukraińskim. Po podarowaniu książek czernihowskim szkołom wolontariusze ruchu rozdali na ulicach miasta 1,5 tysiąca książek — poradników psychologicznych, jak przejść na język ukraiński. Ciekawie było obserwować reakcję czernihowian na pytania wolontariuszy. „Czy rozmawiacie państwo w języku ukraińskim?” Niektórzy stanowczo zaprzeczali, jednak książki i znaczki z napisem „Zmieniam czasy na zegarek” brali wszyscy. Ciekawa historia wyszła z wolontariuszami: takiej liczby chętnych do rozdawania książek „NBB” nie było nawet w Kijowie, zaznaczali organizatorzy. MUZYKA
Maschinelle Übersetzung
Czym jest „Art-Weles”? To pytanie może wydawać się dziwne dla tych, którzy choćby czasami interesują się współczesną i tradycyjną kulturą muzyczną Ukrainy. Przecież najbardziej znaczące wydarzenia muzyczne w stolicy (a są to wielkie festiwale, imprezy, koncerty zbiorowe i prezentacje) organizuje i prowadzi Agencja Artystyczna „Art-Weles”. Kilka lat temu „Art-Weles” zaczął wydawać płyty. Oprócz festiwalowych składanek CD, jest to swoisty projekt multimedialny „Moja Ukraina. Barwy”, poświęcony tradycyjnej kulturze. Płyty te otrzymały wysoką ocenę nie tylko w kraju, ale i na międzynarodowych targach fonograficznych. W rzeczywistości „Art-Weles” to niewielka grupa młodych ludzi, twórczych, ambitnych i mobilnych. Dyrektor kreatywny agencji artystycznej „Art-Weles” Taras GRYMALUK jest gościem naszej redakcji.
Oleksandr JASENCZUK
Niedawno w szkole ogólnokształcącej nr 13 w Czernihowie zdarzył się cud. Ruch społeczny „Nie bądź obojętny” bezpłatnie przekazał szkołom miasta komplety współczesnych ukraińskich książek, przy czym takich, że niektórym z dziennikarzy zachciało się wrócić do dzieciństwa i znów zostać uczniem. Komuż nie chce się otworzyć stron „Tarasa Bulby” Gogola w ukraińskim przekładzie czy delektować się „Toreadorami z Wasiukiwki” Wsewołoda Nestajki w autorskiej redakcji, albo zesztywnieć z przerażenia, czytając „Drakulę” Stokera, i w ogóle zanurzyć się w książkowy świat, podarowany przez „nieobojętnych” czernihowskim uczniom. A jak miło widzieć szczęśliwe oczy dyrektorów szkół, którzy osobiście przyjeżdżali po podarowane książki! „Biblioteki szkolne otrzymują taką odrobinę nowych ukraińskich książek artystycznych, że aż strach! Jesteśmy wam tak wdzięczni” – mówili pracownicy bibliotek. Czymże jest ten ruch społeczny „Nie bądź obojętny!”? To zrzeszenie ludzi, którego celem jest wspieranie odrodzenia ukraińskiej świadomości obywatelskiej i narodowej. Pod hasłem „Nie dla Małorosji! Uczyńmy kraj Ukrainą!” ruch w ciągu 1,5 roku przeprowadził 16 akcji muzyczno-interaktywnych w miastach Centralnej Ukrainy. Stopniowo do formatu rozrywkowego dodano komponent humanistyczny. Biblioteki szkolne otrzymują od „nieobojętnych” współczesne wydania w języku ukraińskim oraz naukowy digest „Lekcja ukraińskiego”. Dla 11 kolonii karnych prenumerowany jest młodzieżowy magazyn „Odnokłasnyk”. W ostatnim czasie ruch rozpoczął akcję „Zrób prezent Ukrainie na Nowy Rok! Od 2007 roku przejdź na ukraiński!”. W wydaniu o tym samym tytule zebrano praktyczne porady dla młodych zrusyfikowanych Ukraińców, jak przejść na ukraiński lub stać się jego aktywnym sympatykiem. Największymi aktywistami ruchu są ukraińscy muzycy: zespoły „Tartak”, „Motor’rolla”, „Ot Winta”, „FlayZzZa”, Nina Matwijenko, Wołodymyr Kuszpet, Serhij Zachareć, „Hajdamaky”, „Mandry”, „Hulaj-Horod”, a w Czernihowie dołączyli do nich
Oleksandr JEWTUSZENKO
— Państwa agencja skończyła już piętnaście lat. Z jakimi myślami i uczuciami świętują Państwo swój jubileusz? — Nie mamy zwyczaju śledzić dat. Szczerze powiem: dopiero co zrozumiałem, że mamy 15 lat… Przypominam sobie „Czerwoną Rutę” w Zaporożu. To był 1991 rok. Tam zebrali się nieobojętni ludzie, którzy chcieli zrobić coś pożytecznego dla ukraińskiej muzyki, kultury. Doświadczenia nie było, nikt nie wiedział, czym jest prywatny biznes i jak to wszystko się robi. Ale wszyscy wtedy przebywaliśmy w atmosferze ogólnego narodowo-patriotycznego uniesienia, organizowaliśmy koncerty, jakieś akcje. Współpracowaliśmy z Centrum Inicjatyw Kulturalnych Ministerstwa Kultury. Przyszły oficjalne zamówienia na przeprowadzenie różnych wydarzeń, imprez. Jednak od początku postanowiliśmy, że będziemy wkładać zarobione środki we własne projekty muzyczne, interesujące dla nas. Tej zasady trzymamy się do dziś. W ten sposób w połowie lat 90. założyliśmy festiwal „Rock-egzystencja”, który kultywuje najlepsze wzorce ukraińskiej muzyki rockowej, alternatywnej sceny. Z takim formatem muzycznym pracować nie jest łatwo, gdyż ani państwo, ani sponsorzy nie rozumieją, co to jest. Takich festiwali u nas jest bardzo mało. Założyliśmy także festiwal „Kijowska Ruś” — to ukraińska muzyka różnych epok: i barokowa, i tradycyjna, i akademicka. Co roku festiwal wybiera jakiś osobny temat z historii ukraińskiej muzyki i stara się go odkryć przed widzem. Robiliśmy festiwale literackie i dziecięce. Osobno chcę wspomnieć o corocznej akcji „Bohaterom Krut”. Przypominając o znanym wydarzeniu historycznym, dość tragicznym, prowadzimy paralele z dniem dzisiejszym, dowodzimy, że śmierć 300 młodzieńców nie była daremna. — Wiadomo, że „Art-Weles” wytrwale opiekuje się zachowaniem dziedzictwa folklorystycznego. W tym celu został zapoczątkowany projekt „Moja Ukraina. Barwy”? — Tak. Stworzyliśmy grupę twórczą ze specjalistów, realizujemy ekspedycje folklorystyczne, a także staramy się ratować archiwalne zasoby autentycznych materiałów poprzez ich przepisywanie na nośniki elektroniczne. Płyty, które produkujemy, nie są komercyjne. W ogóle ten projekt nie jest komercyjny, on jest kulturologiczny. W rzeczywistości to gigantyczny problem, gdyż na naszych oczach znika bardzo cenna warstwa ukraińskiej kultury. Tą sprawą, oprócz nas i Towarzystwa „Proświta” razem z firmą „Atlantic”, nikt się nie zajmuje. — Jeden z największych etnofestiwali „Kraina Mrij” — to również Państwa praca? — Pomysł, koncepcja i wypełnienie „Krainy Mrij” należą do Ołeha Skrypki. On to wymyślił, a realizujemy tę imprezę razem. Z dumą zaznaczę, że w krótkim czasie „Kraina Mrij” zyskała dużą popularność nie tylko na Ukrainie, ale i w wielu krajach europejskich. Liczba krajów-uczestników co roku wzrasta. — Zważywszy na zakres prac agencji, powinien Pan mieć solidny sztab pracowników. Ale w rzeczywistości jest on bardzo mały. Każdy człowiek jest na wagę złota, czyż nie? — U nas stale pracuje 10—12 osób. Są weterani i nowicjusze. Chciałbym wymienić ludzi, z którymi łączą mnie przyjacielskie i biznesowe relacje już od wielu lat. To nasz dyrektor Ihor Kulit, reżyser Wołodymyr Hołosniak, autor, prowadzący i reżyser Jewhen Niszczuk. Oczywiście, jeśli bierzemy się za supermasowe akcje, wtedy dobieramy zespół pomocników. — Oprócz festiwali, dobrze znane i popularne są oficjalne święta, które Państwo prowadzą — „Dzień Młodzieży”, „Dzień Niepodległości”, „Dzień Świętego Walentego, czyli Impreza dla wszystkich zakochanych”. Ale najbardziej bezprecedensowym wydarzeniem w życiu „Art-Welesu” i całego kraju był, zapewne, Majdan jesienią 2004 roku. Przecież organizacją i reżyserią tego niezapomnianego widowiska zajmowała się Państwa agencja? — W pewnej mierze tak. Dlaczego właśnie my się tym zajmujemy? To naturalne, ponieważ od dawna współpracowaliśmy z tymi siłami politycznymi, które wyszły na Majdan. I z „Naszą Ukrainą”, i z siłami, które reprezentują Jurij Kostenko, Ihor Hrymiw,
Wołodymyr Bondarenko. Jeszcze przed rozpoczęciem kampanii wyborczej na prezydenta organizowaliśmy wielkie akcje masowe, w szczególności na „Śpiwoczym Poli”, gdzie odbyło się wysunięcie Juszczenki na stanowisko prezydenta. Potem były wielkie trasy po całej Ukrainie. Czyli Majdan był w tym łańcuchu ostatnim i najjaśniejszym ogniwem. Kiedy zaczęliśmy budować scenę na Majdanie, robiliśmy ją z myślą o tym, że ta scena stanie się swoistym megafonem wolności, prawdziwej informacji. W tym celu instalowano wielkie ekrany, które bez przerwy transmitowały „5 kanał”. Prawda, w tamtym momencie nikt nie mógł zagwarantować, że „5 kanałowi” nie odetną tlenu. Gdyby do tego doszło, mieliśmy gotowe alternatywne źródła informacji. Po wielkich bojach z władzami lokalnymi scenę udało się zainstalować. Uważam, że to była największa „wpadka” ówczesnej władzy. Nie jesteśmy przyzwyczajeni do ekstremalnych warunków pracy. Po prostu nauczyliśmy się uwzględniać wszystkie możliwe „niespodzianki”. Oto taki przykład. Jeszcze przed Majdanem na Placu Kontraktowym w Kijowie robiliśmy studencką akcję nieposłuszeństwa. Przybył tam OMON. „Wyłączyli” nam generator dźwięku i światła oraz otoczyli plac techniczny. Ale „W.W.” na scenie kontynuuje śpiewanie. OMON nic nie mógł zrozumieć, tylko stoją i patrzą na siebie. Przecież nie wiedzieli, że niedaleko mieliśmy jeszcze jeden zamaskowany generator... A na Majdanie było super! I ciężko. Przez cały czas czuliśmy presję zarówno od swoich, jak i od obcych. Była tam masa ludzi, wielu chciało rządzić. Ale dość szybko ustaliliśmy jasny schemat pracy sceny. To teraz mówimy, że był to nasz największy festiwal w życiu, kiedy przed całym światem wystąpiły setki artystów, dziesiątki polityków. Ale regulowanie przebiegu wydarzeń na Majdanie było niezwykle trudne. Przez cały czas przybywali nowi artyści, którzy prosili się na scenę, przekazano nam kilka skrzynek z płytami. Tak powstał cały blok pomarańczowych piosenek. Niektóre z nich stały się hymnami rewolucji. To, co było potem, to już temat innej rozmowy.
Maschinelle Übersetzung
Zespół muzyki tradycyjnej „Буття” powstał w 2000 r. (m. Kijów). Nazwa zespołu pochodzi od pierwszego słowa w szeregu synonimów: буття, istnienie, materia, natura, które w przeciwieństwie do niebytu jest obrazem życia. Zespół „Буття” właściwie nadaje nowe życie kulturze wiejskiej, która ma tendencję do upadku i wyradzania się. Zachowanie i kontynuacja gry na instrumentach muzycznych oraz śpiewu tak zwanego „autentycznego” kierunku w warunkach współczesnego miasta — to cel rodziny Butów i pozostałych członków zespołu. Podstawowy skład zespołu tworzą: Oleg But (śpiew, pierwsze skrzypce), Oksana But (śpiew, cymbały, bubon), Wasyl But (śpiew, bęben). W koncertach zazwyczaj uczestniczy 4—5 członków grupy instrumentalnej (+ skrzypce drugie i basola) oraz możliwe jest zaangażowanie większego zespołu do śpiewu akapelnego i tańców. Wykonywane utwory członkowie zespołu zapisali w wyprawach folklorystycznych. Podstawą repertuaru są tradycyjne melodie weselne, muzyka towarzysząca tańcom, pieśni liryczne, kolędy i szczedrówki. Zespół jest uczestnikiem festiwali „Światowid”, „Kijowska Ruś”, „Kraina marzeń”, „Szeszory”, „Skamba skamba kankle” (Litwa), „Viljandi” (Estonia). Bierze udział w audycjach radiowych, uroczystych koncertach i świętach folklorystycznych. W latach 2004—2005 zespół „Буття” gra na prezentacjach i w „szkole tańca” (w środy i piątki o 18.30) w muzeum I. Hončara. Zespół zapraszają na wieczornice i wesela miłośnicy prawdziwych tradycji. Dyskografia: „Буття” (2001, pieśni liryczne), „Поклонімося” (2003, kolędy i szczedrówki), „Мелодії душ” (2004, pieśni wywoławcze), „Життя Буття” (2005, muzyka instrumentalna do tańca i wesela, pieśni liryczne i rekruckie). Inf. „SP”
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
fenomenalnym cierniem pseudooszczędności w urbanistyce. I oto tysiące ton konstrukcji Mostu Parkowego wyruszają z powrotem do Mariupola. Tam czynią je cieńszymi, smuklejszymi i niemal o jedną trzecią lżejszymi — przekonstruowują, obliczywszy według zasady granicznie dopuszczalnych obciążeń. I znów przywożą do Kijowa. Podczas montażu z pontonów sti- Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział kultury Wałentyna DAWŁDENKO 270-55-57 Dział pracy proświtańskiej Olha SKRYPKINA 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor dyżurny Lubow HOŁOTA
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
mocowanie dwóch bloków wielkiego przęsła „popłynęło”, jak mówią montażyści, i zauważycie niemałą „strzałkę ugięcia” na styku nad torem wodnym rzeki. Lecz największa przykrość w tym, że zmieniła się prognozowana częstotliwość drgań własnych podwieszonej części tego mostu pieszego. Dopóki przeprowadzano ryzykowne wypróbowanie — bieg po moście oddziału żołnierzy w nogę, most nie zareagował, bo częstotliwość wstrząsów od biegaczy — ponad 45 na minutę. Właśnie 45 razy na minutę — drgania własne konstrukcji, i rezonans nie nastąpił. A oto częstotliwość kroków pieszego, który śpieszy się przed groźbą deszczu — akurat 45 na minutę! Rezonansowe rozkołysanie wielkiego przęsła staje się takie, że most cudem utrzymuje się na podporach przegubowych. Lampiony od rozkołysania rozbijają się o konstrukcje pasów podwieszonych, plażowicze z lękiem spoglądają w głębię Dniepru — byle zdążyć na prawy brzeg… Były projekty zainstalowania sprężyn na skrajnych, brzegowych przęsłach, czy podwieszenia przeciwwag. Ale „uspokoić” arcydzieło bezmyślności nie udało się. Inny „podarunek” dla kijowian — most Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk, 104B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.com.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301220 Nakład ogólny — 41000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo redagowania i skracania tekstów. Zdjęcie od autora przez ulicę Instytucką. Komu i po co był on potrzebny? Mówią: „Pomnik epoki architektonicznych archioligarchów”. Podczas pomarańczowych protestów można było usłyszeć folklorystyczną nazwę tego technicznego wytworu: „Kucz-Most znikąd donikąd”. Przepraszamy za ten gorzki ludowy humor, ale most — nieco niezgrabny, po nim jeździć czołgiem, a nie błąkać się zamyślonym romantykom. Przesłania on widok na Majdan Niepodległości, jak i ulicę Instytucką. Porównajmy z ażurowymi zarysami mostu pieszego nad aleją Pietrowską… To — projekt dyplomowy absolwenta KPI, inżyniera Jewhena Patona, na tamtym mostku niejedno pokolenie zakochanych wyznawało swoje wysokie uczucia… Do mostów Moskiewskiego, Kolejowego i Południowego przez Dniepr-Sławutę ma lada chwila dołączyć jeszcze jeden, umownie powiedzmy, Rusanowski, bo, na szczęście, podobno kończy się procedura kancelaryjna z wysiedleniem ogrodników i budowa zostanie doprowadzona do projektowego finiszu. Ciąg dalszy nastąpi. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,38 hrywny, na 3 miesiące — 9,89 hrywien, na 6 miesięcy — 19,18 hrywien. 0 7 0 2 0 4 820095 780016 STOLICA Muza twórczości Dmytra Łucenki
Maschinelle Übersetzung
Borys SPISARENKO Kontynuacja. Początek w nr 17, 18, 19 z 2007 r. KORONKA KIJOWSKICH MOSTÓW Komu przychodzi pokonywać wodną granicę między lewym a prawym brzegiem, ten niejednokrotnie pomyśli w korkach w godzinach szczytu — czy nie pora wprowadzić niezawodne „odkorkowywacze” tych marnotrawnych „zatorów”? Bo skutecznych regulujących ruch już nie ma, helikopterowych zespołów do wyciągania z potoku transportowego niezdarnych aut osobowych jeszcze nie mamy. Wtedy cała nadzieja w komfortowych kompleksach mostowych z wygodnymi dojazdami, chodnikami. Światowy cud techniki, jakim jest most spawany Patona, przez pół wieku istotnie się zestarzał. Kto powtórzy naukowo-techniczny wyczyn sławnego inżyniera, syna rosyjskiego konsula w Nicei? Most Patona to synteza innowacji konstrukcyjnych, organizatorskich, spawalniczych, a czas wymaga kontynuacji tradycji mądrego tworzenia, i potencjał naukowo-produkcyjny kijowianie mają. Należy tylko nim gospodarsko rozporządzić, a liczba mostów przez Dniepr i cieśniny wzrośnie. Gdyby tak dwukrotnie! „Budowniczym mostów” warto pamiętać także niektóre przykre strony swojego doświadczenia. O nim przypomina Zdjęcie autora Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
plażowiczom Wyspy Truchanowej pierwsza już groźna sytuacja — Parkowy Most kołysze się tak, że masa „uciekinierów" przed deszczem chwieje się, jakby była upita. W czym więc tkwi haczyk? Pod koniec lat pięćdziesiątych ubiegłego stulecia autorzy z „Projektstalkonstrukcji" przyszli do studentów wydziału budowlanego KIBI i wszystko przyznali: zgubiła ich próżność… Kiedy z zakładu Żdanowskiego (czytaj: Mariupolskiego) do kijowskiego oddziału mostowego przybyły zamówione konstrukcje metalowe mostu, ktoś (czy nie Lucyfer!) szepnął projektantom: jest szansa otrzymać Nagrodę Leninowską albo jakąś inną nagrodę za oszczędność metalu. Bo szalała zaraza „walki z nadmiarami", czyli „izliszestwami", przez którą na przykład hotel „Moskwa" (czytaj: „Ukraina") został pozbawiony przez Mykytę Chruszczowa kilkunastu pięter, a metalowy szpic zwieńczenia budynku naprzeciwko ul. B. Chmielnickiego (z kinem „Drużba") — od tamtej pory zapewne do dziś leży na dachu. A „dostępne dla ogółu" prokrustowe mieszkania — „chruszczowki" — wybaczcie, do dziś są.
Redaktor naczelny Ljubow HOLOTA
Kolegium redakcyjne: Ljubow HOLOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Anatolij POHRIBNYJ, Oleksander PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Pierwszy zastępca redaktora naczelnego
Oleksander SZOKAŁO 279-49-47
Zastępca redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279-49-47
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych
Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks)
Maschinelle Übersetzung