Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №21 за 2011 рік

16 S. · 39 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 21 (606), 26 maja — 1 czerwca 2011 LOS EKSMINISTRA ŁUCENKI

22 maja członkowie Proświty, przedstawiciele Ukraińskiej Partii Ludowej oraz innych partii nurtu narodowo-demokratycznego wyruszyli do Kaniowa. Wieźli ze sobą memoriałowy „Kobziarz”, który przeniesiono drogą pamięci od Petersburga do Kaniowa, aby wręczyć tę Wielką księgę naszego narodu pracownikom Narodowego rezerwatu, kwiaty oraz ogromne niebiesko-żółte płótno flagi narodowej. Ten oto sztandar państwowy, któremu obecnie stuknie dwadzieścia lat, a którego przedwiek to tysiąclecia, jest bodaj największym osiągnięciem społeczeństwa, które żyje na ziemi, którą Taras Hryhorowycz Szewczenko nazwał Ukrainą, z którą zlał się prochem swoim na wieki, a duszą wzniósł się na równi z jej słońcem, błogosławiąc niepodległość. Trzymając się za skrzydła flagi państwowej, wchodzili na stromą górę i chyba tylko z dnieprzańskim wezbraniem można było porównać uczucia ukraińskich serc, które z roku na rok jednoczą się w pielgrzymce do Szewczenki, bo gdzież, jak nie tutaj, mają być jednością? Z karpackich i krymskich stron, z połtawszczyzny, czerkaszczyzny, doniecczyzny, z innych ziem przybyli do Tarasa pielgrzymi, pokłonili się Jemu i powitali pozdrowieniem wolnego narodu „Sława Ukrainie!”, śpiewem „Testamentu”, „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki”, w ojczystym języku pomodlili się w te wielkanocne dni na Jego Mogile, tak jak przy pomniku w Kijowie oraz innych miastach i wsiach Ukrainy. To, właściwie, było najważniejsze, dla czego splatały się drogi członków Proświty z całej Ukrainy na Czerniczej Górze w Kaniowie w 150. rocznicę powtórnego pochówku narodowego Proroka. Smutno, że przedstawicielom władzy wystarczyło bezczelności, by zaprosić na nabożeństwo księży jedynie moskiewskiej cerkwi, a na dodatek pouczać obecnych urzędowymi frazami i „napominać”: „wybacz im, Panie, bo nie wiedzą, co czynią”… Ci, którzy weszli na Mogiłę pieszo, a nie w opancerzonych „mercedesach”, mieli dość rozumu, by wytrzymać podobny podział władzy na „ichniego” i „naszego” Szewczenkę. Oczywiście, nie wytrzymawszy skandowania „Hańba!”, „Precz z moskiewskimi popami!” oraz określenia „niewolnicy, podnóżki, błoto Moskwy”, władcy zakończyli swój rytuał i opuścili Górę Tarasową. Bo tak to już dzisiaj jest: dla kogoś dni szewczenkowskie to tylko rytuał (nawet jeśli państwowej rangi), a dla innych — serdeczna przysięga. Tych drugich, dzięki Bogu, zawsze było i jest więcej. I oni wiedzą, co czynią. Wł. kor. Zdjęcie Olesia Dmytrenki Zdjęcie Olesia Dmytrenki WADYM PEPA: OBSERWACJE PRZED NAMI 200-LECIE T. H. SZEWCZENKI JEDEN Z GENIUSZY WSPÓŁCZESNOŚCI LATO–2011: I DESZCZ, I UPAŁ, I PROGNOZA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

«WOLNOŚĆ DLA JURIJA ŁUCENKI!»

Petro ANTONENKO Zdjęcie autora. Tę frazę skandowali uczestnicy akcji protestacyjnej przeciwko ściganiu sądowemu Jurija Łucenki. Rozpoczęła się ona w poniedziałek rano pod murami Peczerskiego Sądu Rejonowego w Kijowie jednocześnie z rozpoczęciem procesu sądowego przeciwko byłemu ministrowi spraw wewnętrznych. Domagając się wolności dla Łucenki, uczestnicy pikiety pod sądem mieli nadzieję nie tylko na jego zwolnienie z aresztu, ale także na zaprzestanie ścigania go z absolutnie oczywistych powodów politycznych — jako jednego z liderów opozycji. Jurija Łucenkę przywieziono do sądu ze szpitala, w którym przebywał z powodu gwałtownego pogorszenia stanu zdrowia, wywołanego nie tylko głodówką aresztowanego, ale także zaostrzeniem chorób przewlekłych w wyniku przebywania za kratami. Głodówka trwała trzy tygodnie. Nawet liczne prośby sojuszników Łucenki z opozycji, rodziny, deputowanych, przedstawicieli kościoła nie zachwiały Jurija Witalijowycza w zamiarze kontynuowania tego protestu przeciwko przetrzymywaniu w areszcie. Dopiero wraz z rozpoczęciem procesu sądowego Łucenko zdecydował się przerwać głodówkę. Oświadczył w sądzie: „Zacząłem to, aby udowodnić, że u nas na Ukrainie nie ma prokuratury. Dzisiejsze posiedzenie sądu udowodniło, że u nas nie ma sprawiedliwego sądu, ale dalej potrzebuję mojego zdrowia, żeby to złamać”. Przedtem w wystąpieniu w sądzie Łucenko oświadczył, że na Ukrainie działa system represyjny, koncentrujący w jednych rękach władzę wykonawczą, organów ścigania i sądowniczą. W związku z tym, jako polityk i obywatel, zwraca się do ukraińskich polityków, do instytucji Unii Europejskiej z prośbą o domaganie się od ukraińskiej władzy wypełnienia podjętych przez nią zobowiązań dotyczących standardów demokratycznych. Na sali rozpraw Łucenko pojawił się bardzo wychudzony, zmizerniały, ale nieugięty. Kategorycznie odrzuca wysunięte wobec niego oskarżenia o nadużycie stanowiska służbowego. Co więcej, Łucenko niedawno ujawnił informację, że władza próbowała się z nim dogadać, proponując haniebny scenariusz: wypuszczą go zza krat i w ogóle wycofają oskarżenia, jeśli złoży jakiekolwiek zeznania przeciwko Julii Tymoszenko. Co Łucenko kategorycznie odrzucił. Posiedzenie sądu rozpoczęło się przy akompaniamencie skandowania setek uczestników pikiety, którzy domagali się, oprócz zwolnienia Łucenki, jawności procesu sądowego, a także pociągnięcia do odpowiedzialności prawdziwych korupcjonierów, w szczególności w wyższych szczeblach władzy, którzy organizują polityczne nagonki na byłego ministra. „Jura, trzymaj się!” — wielogłosowo skandowali pikietujący. Tak, szerokie wsparcie społeczne jest Łucence niezwykle potrzebne. Dlatego zebrali się pod murami sądu przedstawiciele różnych sił politycznych, zjednoczeni jednak w opozycyjności wobec reżimu. Na sali rozpraw obecni są deputowani parlamentu z opozycji. Przybyli również na proces przedstawiciele korpusu dyplomatycznego, w szczególności ambasadorzy Szwecji i Finlandii na Ukrainie. Bardzo ciepło ludzie przyjęli przyjazd na posiedzenie sądu Julii Tymoszenko, która postanowiła osobiście okazać wsparcie Jurijowi Łucence. Oto co powiedziała liderka „Batkiwszczyny” dziennikarzom w budynku sądu: „My wszyscy dobrze znamy prawdziwą cenę naszego tak zwanego sądownictwa, dlatego nie oczekujemy od niego żadnej sprawiedliwości. Oni sądzą patriotów. A Jurij Łucenko to prawdziwy patriota Ukrainy i przyjdzie czas, kiedy zostanie nazwany bohaterem naszego narodu”. Proces sądowy, co do którego przeważająca większość obywateli absolutnie nie wierzy w prawdę i sprawiedliwość, rozpoczął się. Sąd od razu odrzucił wniosek Łucenki i jego adwokatów o brak zaufania do przewodniczącego procesu. Tak samo odrzucono wniosek Łucenki o rozpatrzenie sprawy przez sąd przysięgłych. Zamiast tego postanowiono słuchać części sprawy, w której, zdaniem sądu, będzie mowa o tajemnicy państwowej, w trybie niejawnym. 23 maja, po południu, po naradzie w pokoju narad, sąd wydał decyzję: środek zapobiegawczy w postaci aresztowania Łucenki pozostawić bez zmian, czyli będzie on dalej przebywał w areszcie, w areszcie śledczym. Następne posiedzenie sądu wyznaczono na 27 maja.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

„WIDŁY ZAMIAST WILLI”

Petro ANTONENKO, zdjęcia autora Takie było jedno z haseł Wiosennego Marszu Protestu, który przeprowadzono w zeszłym tygodniu w ramach Ogólnoukraińskiej Akcji Obywatelskiej „Naprzód”. Główna akcja przebiegała pod murami Rady Najwyższej Ukrainy. Do stolicy zjechały się, mimo wszelkich przeszkód ze strony władz, tysiące ludzi z całej Ukrainy. Akcję organizowali Ogólnoukraińskie Zjednoczenie Przedsiębiorców i niezależne związki zawodowe. Oto kilka kolejnych haseł, które uczestnicy akcji wystawili przed parlamentem i które charakteryzują nastroje jej uczestników. „Wy nam — korupcję. My wam — rewolucję!” „Cierpliwość się skończyła! Jeśli nie my — to kto?! Jeśli nie teraz — to kiedy?!” „Kryzys duchowy — najstraszniejszy kryzys na świecie”. „Precz z brudnymi rękami od przedsiębiorczości!” „Piątą kolumnę od Azar… do Janu… — do dymisji!”. O politycznym zabarwieniu akcji świadczyły także hasła w rodzaju „Wolność Jurijowi Łucence!”. A tuż na ogrodzeniu, którym odgrodzono Pałac Mariński — rezydencję Prezydenta, wisiał wielki plakat „PREZY DENTU — IMPEACHMENT”. Przy tym pierwsza litera „P” przechyliła się na bok i wyglądało to raczej jak „rezydentu”: jakiego państwa — domyślić się nietrudno. Plakat szybko zapełnił się autografami, które składali uczestnicy akcji, zgadzając się z napisanym wezwaniem. Co zaś do hasła z nagłówka, to oto jak uczestnicy wydarzenia „odpowiedzieli” na propozycję premiera, by wszyscy Ukraińcy wzięli łopaty i ratowali samych siebie na działkach: kupili prezent dla szefa rządu — łopatę i widły. Słowem, akcja miała ostry polityczno-ekonomiczny charakter z żądaniami dymisji Gabinetu Ministrów i Prezydenta. I nie jest to przypadkowe, ponieważ w istocie była to kontynuacja listopadowego podatkowego Majdanu. Wówczas władza, przestraszona, obiecała nie wywierać nacisków na przedsiębiorczość, na małe i średnie biznesy, które w rozwiniętych krajach są podstawą gospodarki. Ale uczestników Majdanu oszukano, bo nowy Kodeks podatkowy jedynie zwiększył nacisk na przedsiębiorczość. Ponadto gwałtownie spada poziom życia obywateli, szybko rosną ceny i taryfy. O tym wszystkim mówili również uczestnicy akcji protestu „Naprzód”. Ona nabiera rozpędu i idzie przez Ukrainę.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

SŁOWO POŻEGNANIA

Rano 10 maja na 64 …m roku życia odeszła w wieczność Swietłana Kostiantynówna ŻOŁOB, poetka, tłumaczka, wydawczyni, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Już jako uczennica zwróciła uwagę swoim oryginalnym talentem. O tej Swietłanie z Miżyricza mówił Pawło Tyczyna, że ma prawdziwe poetyckie ziarno. Miżyriczańską szkołę średnią ukończyła w 1965 roku ze złotym medalem, a Kijowski Uniwersytet Narodowy im. Tarasa Szewczenki (wydział filologiczny) w 1970 roku z wyróżnieniem. Studiowała język i literaturę gruzińską na Uniwersytecie w Tbilisi. Pracowała w latach 1975–2001 w wydawnictwie „Dniepr” (w latach 1987–2001 jako redaktor naczelna), a od 2001 roku jako zastępczyni redaktora naczelnego w wydawnictwie „Pedahohichna preso”. Swietłana Żołob jest autorką tomików poezji „Jarosławna” (1969), „Słoneczne pagórki” (1982), „Drzewo życia” (1986), wyboru „Z głębin”; zbioru wybranych przekładów dzieł klasyka współczesnej poezji gruzińskiej Any Kalandadze „Wysokie niebo Gruzji” (1987), książki wybranych przekładów poetyckich z różnych literatur świata „Rzeka — niekończąca się” (2007). Tłumaczyła z języka gruzińskiego, hiszpańskiego, niemieckiego, litewskiego, słowiańskich i innych języków. Jej przekłady ukazywały się w antologiach, zbiorach antologijnych i chrestomatycznych, osobnych wydaniach książkowych oraz w periodykach — ponad 450 utworów poetyckich, a także przekłady prozy: z hiszpańskiego — powieści G. Garcii Márqueza „Jesień patriarchy” (we współautorstwie), z rosyjskiego — noweli W. Kataiewa „Już napisany Werter” i innych. Poezje Swietłany Żołob przetłumaczono na języki: gruziński, polski, hiszpański, litewski, rosyjski, rumuński, węgierski i inne. Zamieszczono je także w krajowych i zagranicznych antologiach oraz zbiorach antologijnych, w szkolnych chrestomatiach (m.in.: „Wieszczy szum. Poezja ukraińska drugiej połowy XX w.”. — Kijów, wydawnictwo „Hramota”, 2003; „Ja — dziecko Ukrainy”, 2008 i in.). Informacje o twórczości Swietłany Żołob znajdują się w Ukraińskiej encyklopedii literackiej, t. 2, Kijów, 1990; we Współczesnej encyklopedii ukraińskiej pod redakcją Iwana Dziuby oraz w innych wydawnictwach encyklopedycznych. Swietłana Żołob jest laureatką nagrody im. Maksyma Rylskiego w dziedzinie przekładu literackiego, została odznaczona Orderem „Znak Honoru” oraz medalem „Na cześć 1500… ceremonii Kijowa”, honorowym znakiem „Zasłużony dla oświaty Ukrainy”. „Zawsze pochłaniały ją ciężkie zajęcia jej działalności wydawniczej, nieustanna praca z licznymi pisarzami, których książki redagowała (jej wyjątkowe wyczucie języka i poezji bardzo sobie cenili autorzy) i podpisywała do druku; była w centrum wielu burzliwych wydarzeń literackich i poetyckich. Jej dumna postawa, jej duchowe światło, szczerość i wewnętrzna niezależność były odczuwalne przez wszystkich, którzy przychodzili do niej po radę”, — pisał o niej Dmytro Pawłyczko. Wierzymy, że będą ją czytać obecne i przyszłe pokolenia, strzegąc „złotego meteorytu jej nieśmiertelnego słowa”. Wiktor Baranow, Hryhorij Biłous, Serhij Borszczewski, Wasyl Herasymiuk, Ljubow Hołota, Iwan Drach, Anatolij Dimarow, Oleh Żupański, Petro Zasenko, Switłana Jowenko, Mikolas Karcziauskas, Halina Kyrpa, Iryna Krasućka, Jurij Kuzniecow, Borys Łoboda, Roman Łubkiwski, Olesz Łupij, Marcelijus Martinaitis, Pawło Movczan, Ołeksandr Mokrowolski, Dmytro Pawłyczko, Jarosława Pawłyczko, Dmytro Pylypczuk, Olana Ruta, Iwan Riabczij, Taras Serhijczuk, Mykoła Sulyma, Andrij Sodomora, Natalia Trochym, Hryhorij Chalymonenko, Anatolij Czerdakli, Dmytro Czerednyczenko, Raul Czyłaczawa, Wasyl Szkliar, Wołodymyr Jaworiwski.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

oświaty i nauki, a maraton językowy trwa”. PRZED NAMI — DWUNASTY Laureatów trzeciej nagrody nagradzał członek Ligi Ukraińskich Mecenasów, dyrektor generalny SA “Eksimer” Ołeksandr Hornijczuk. “Prawie dziesięć milionów hrywien ofiarowali darczyńcy dla uczniów i studentów w 11 konkursach. Ten turniej może stać się punktem wyjścia dla innych udanych przedsięwzięć ukraińskiej społeczności”, — powiedział. Na uroczystą ceremonię przybył wołyński powieściopisarz Iwan Korsak: “Niewidomy starożytny grecki filozof zazwyczaj witał swoich gości słowami: “Odezwij się, abym cię zobaczył”. Słowo — to kolor, światło, całe piękno świata. Oto dlaczego ważny jest konkurs Petra Jacyka, który daje możliwość dostrzeżenia językowego piękna”. Iwan Korsak życzył siły ukraińskiej młodzieży. Prestiżowe nagrody otrzymali studenci uczelni wyższych, zawodowych placówek oświatowych, wręczali je przewodniczący stowarzyszenia wydawców i dystrybutorów książek obwodu lwowskiego, mecenas konkursu Mychajło Watulak oraz archimandryta Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, członek Ligi Ukraińskich Mecenasów Rafael Turkonjak. Nagrody wręczono licealistom i kursantom wyższych wojskowych uczelni Sił Zbrojnych Ukrainy. Zmęczoną salę udało się rozbawić humoryście Jewhenowi Dudarowi, którego słowo jest ostre i celne. Dwunasty — będzie! Uroczyste przekazanie sztafety od dniepropietrowców do zakarpackich gospodarzy miało miejsce. Kolejny konkurs wystartuje 9 listopada, w Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa na Zakarpaciu. Przewodniczący jury, przewodniczący zakarpackiej organizacji Narodowego Związku Pisarzy, kandydat nauk pedagogicznych, docent katedry Zakarpackiego Instytutu Kształcenia Pedagogicznego Petro Chodanycz rozpoczął kolejny maraton językowy słowami: “Naród można zjednoczyć tylko wokół słowa”. Zatem niech płoną serca młodych Ukraińców ogniem miłości do ojczystego słowa! Kiedy płoną szczerze, nigdy nie zgasną.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

NARÓD MOŻNA ZJEDNOCZYĆ TYLKO WOKÓŁ SŁOWA

Zakazy i ograniczenia dla języka ukraińskiego są jak wiatr, który rozdmuchuje ogień. Im mocniej wieje, tym jaśniej płonie płomień oporu, tym nieugaszenie wybucha miłość do ojczystego słowa. Dzisiaj jest wietrznie. Burza pochodzi od Ministerstwa Oświaty i Nauki, Młodzieży i Sportu Ukrainy oraz jego szefa Dmytra Tabacznyka, którego ukrainofobia stała się haniebną przypowieścią. To on chciał zgasić Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka — popularny i prestiżowy projekt. Jedną z metod była chytra idea naprędce wymyślonego konkursu, którym Tabacznyk postanowił zastąpić turniej językowy. Na dodatek spekulując na świętym imieniu Kobziarza. Na przekór złoczyńcom XI Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka odbył się, jego uroczyste zamknięcie tradycyjnie miało miejsce 17 maja w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Iwana Franki. Konkurs sponsorowała Liga Ukraińskich Mecenasów, wsparli go patrioci-dobroczyńcy ze wszystkich zakątków świata. Liczba uczestników konkursu imienia Petra Jacyka sięga prawie 5 milionów osób z ponad 20 krajów. Tegoroczni 100 zwycięzców i laureatów to uczniowie, nauczyciele, studenci wyższych uczelni I—IV poziomu akredytacji, uczniowie szkół zawodowo-technicznych, licealiści i kadeci wyższych wojskowych uczelni Sił Zbrojnych Ukrainy. Zwycięzcy konkursu językowego otrzymali dyplomy, pieniądze, roczną prenumeratę czasopisma „Kurier Krzywbasu”, książki oraz specjalną płytę „Mówimy i piszemy wzorowym językiem ukraińskim”. Natalia ANTONIUK KOMU NIE WOLNO JEŚĆ UKRAIŃSKIEGO CHLEBA Prowadzący świąteczne wydarzenie — dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów, przewodniczący rady koordynacyjnej Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka, pisarz Mychajło Słaboszpycki oraz artystka ludowa Natalia Sumska. Nagrody zwycięzcom wręczali znani pisarze, działacze społeczni, artyści i mecenasi. Konkurs pobłogosławił Jego Świątobliwość Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret. W przeddzień w jego rezydencji wysokimi odznaczeniami cerkiewnymi nagrodzono dziesięciu mecenasów, którzy włożyli wysiłek w rozwój kultury, duchowości, oświaty i organizację konkursu języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka. Wystąpienie Jego Świątobliwości to żarliwy apel do współczesnych: „Dziwne: mamy państwo, a musimy jeszcze troszczyć się o odrodzenie swojego języka. Świadczy to o tym, że przez długie wieki naród ukraiński był zniewolony i próbowano odebrać mu ojczysty język. A to znaczy — chciano zniszczyć Ukraińców jako naród. Dlatego to, co robimy, jest świętą sprawą. Jakkolwiek nie poniżano i nie poniża się języka ukraińskiego, jest on słowiczy, najlepszy spośród innych języków Europy. Dlatego osiągniemy ten czas, kiedy cały naród ukraiński będzie mówił i znał ojczysty język. Będą go znały wszystkie narody, które żyją na Ukrainie. I w tym Cerkiew odgrywa ważną rolę: wiernych uczymy modlić się po ukraińsku, a nie w obcym języku. Bo ten, kto choć raz pomodlił się do Boga w ojczystym języku, w obcym już modlić się nie będzie”. Jego Świątobliwość gorąco wierzy w siłę ukraińskiego słowa: „Takie konkursy świadczą, że miłość do języka ukraińskiego rośnie. Jednocześnie rośnie i przeciwdziałanie. Ale zniewoliciele nie odniosą sukcesu, bo nie dopuścimy do tego, żeby język ukraiński był na wszelkie sposoby niszczony. Bóg pobłogosławił Ukrainę, by była państwem. Ten, kto nie chce mówić w języku ukraińskim, ten nie chce mieć państwa ukraińskiego. A kto nie chce mieć państwa ukraińskiego, niech nie korzysta z dóbr Ukrainy. A tak chleb ukraiński jedzą, a języka ukraińskiego uczyć się nie chcą”. Potem Mychajło Słaboszpycki zaintrygował salę: „Chciałbym wygłosić pozdrowienia od prezydenta Ukrainy, ale go nie ma”. Odczytał pozdrowienia od innego prezydenta — prezydenta Światowego Kongresu Ukraińców Jewhena Czolija. Następnie wystąpił prezydent Ligi Ukraińskich Mecenasów Wołodymyr Zahorij, człowiek, dzięki któremu przeprowadzany jest konkurs: „W tym roku były ciężkie czasy — konkurs znalazł się pod groźbą zerwania, turniej językowy po raz pierwszy odbywał się bez ministerstwa oświaty. Ale czarne siły poniosły klęskę. Bo solidarność narodowa w wielonarodowym państwie to ta armatura, na której trzyma się państwo”. PETRO JACYK — CZŁOWIEK STRATEGICZNEGO MYŚLENIA Pisarz Jurij Szczerbak podkreślił unikalność tego święta: „Większość naszych świąt zwrócona jest w przeszłość. To zaś jest unikalne tym, że zwrócone jest w przyszłość. Bo strzała życia zawsze leci do przodu, nigdy nie wraca wstecz, i dlatego miło mi widzieć tutaj młode twarze”. Opowiedział też o Petrze Jacyku, z którym miał zaszczyt się przyjaźnić i rozmawiać: „Był unikalnym człowiekiem, bezgranicznie i szczerze kochał Ukrainę. Miał trudny charakter, był bardzo surowy. Daleko nie wszyscy, którzy oczekiwali od niego słodkich słów, byli zadowoleni, bo często ostro mówił prawdę w oczy. Petro Jacyk był człowiekiem strategicznego myślenia, wybierał takie programy, które kierowały nasze słowo i naszą kulturę w przyszłość, na utwierdzenie dopiero co zbudowanego państwa. Mieszkając w Kanadzie, przejmował się losem Ukrainy. Raz go zapytałem: »Panie Piotrze, nie wydaje się Panu, że mogą pojawić się zarzuty wrogich sił, że Kanadyjczyk zapoczątkował taki konkurs na Ukrainie?«. Powiedział: »Wręcz przeciwnie — jestem Ukraińcem. Będę pozostawał z Ukrainą. Musimy wspierać ukraińskie słowo. Ukraina jest jeszcze biednym państwem i ja jej pomogę. Ale przyjdzie czas, kiedy i państwo, i społeczeństwo będą w stanie wspierać ten konkurs«. Myślę, że ten czas nadszedł”. Julia Tymoszenko, która finansowo wsparła konkurs, nie mogła przyjść na uroczyste zamknięcie. Dlatego deputowany ludowy Wołodymyr Jaworiwski odczytał od niej pozdrowienia. Przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. kultury i duchowości położył akcent na tym, że język to ratujący amulet, fundamentalna podstawa samego bytu narodu. Wołodymyr Jaworiwski wręczył nagrody za pierwsze miejsce w konkursie. Redaktor naczelny czasopisma „Kurier Krzywbasu” Hryhorij Husejnow podkreślił energetyczną siłę konkursu, jego podniosłość i uroczystość. A przewodniczący jury konkursu, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, doktor filologii Pawło Hrycenko, podsumował prosto: „Konkurs Petra Jacyka to triumf języka ukraińskiego. To święto, kiedy niesiemy jedność całej Ukrainy, wszystkich regionów (»nie tych Regionów«, — żartuje), gdzie dzieci i nauczyciele rozumieją znaczenie języka, perspektywiczność władania językiem, którzy z miłością odnoszą się do niego codziennie. Ten konkurs zaświadczył przede wszystkim, że to wszystko od złego: dzielenie Ukrainy według różnych regionalnych osobliwości”. Pawło Hrycenko podkreślił, że językowi ukraińskiemu zagraża tylko nasza obojętność: „Musimy odnosić się do języka z wysoką odpowiedzialnością i tworzyć środowisko wysokiej kultury języka ukraińskiego”. Właśnie Instytut Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy wraz z fundacją Leonida Kuczmy „Ukraina” przygotował specjalną płytę „Mówimy i piszemy wzorowym językiem ukraińskim” na konkurs Petra Jacyka. Mychajło Słaboszpycki znów ironizuje: „Na dyplomach zwycięzców nie ma nazwiska ministra oświaty Ukrainy. Minister Dmytro Tabacznyk ma problem — on po prostu nie lubi języka ukraińskiego i nie uważa za potrzebne go wspierać”. Pisarzowi, laureatowi Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Anatolijowi Dimarowowi 17 maja stuknęło 89 lat — jest szczęśliwy, że jego urodziny zbiegają się z tym uroczystym dniem języka ukraińskiego. Do młodzieży zwrócił się lider zespołu „Tartak” Saško Położynśkyj, który podkreślił, że język ukraiński jest potrzebny nie tylko państwu i narodowi, jest to również korzystne dla każdego użytkownika języka. Opowiedział o własnym doświadczeniu: „Trafiłem do specjalnej szkoły z internatem z pogłębionym nauczaniem języka rosyjskiego i wzmocnionym przygotowaniem wojskowo-fizycznym, gdzie mnie, ukraińskiego chłopca, uczono stale porozumiewać się po rosyjsku. Od tego czasu przez kilka lat komunikowałem się głównie po rosyjsku. W 1989 roku na festiwalu „Czerwona Ruta” poznałem ludzi, którzy rozumieli, że nie jesteśmy „ludźmi radzieckimi”, a Ukraińcami. Zacząłem zmieniać swój światopogląd i w pewnym momencie przeszedłem na język ukraiński. Podnosiłem poziom znajomości języka ojczystego, uczyłem się mówić tak, aby samemu czerpać z tego przyjemność. Z czasem zauważyłem pewne skutki. Kiedy grałem w instytutowym KVN, zaproponowałem uczestnikom przejście na ukraiński. Udało nam się — było to i wesołe, i jakościowe. Potem stworzyłem zespół „Tartak”, wystąpiliśmy na festiwalu „Czerwona Ruta” i zwyciężyliśmy na nim”. Nie obyło się bez krytyki konkursu ze strony Saška Położynśkiego: „Obserwowałem młodych ludzi, którzy są na sali, i zobaczyłem, że się nudzą. Bo oni są ludźmi nowego tysiąclecia i różnią się od starszego pokolenia. Żyjemy w nowym tysiącleciu — radio, telewizja, Internet… Na Ukrainie jest bardzo mało ukraińskojęzycznych treści. Czy są jakieś wyraziste młodzieżowe czasopisma po ukraińsku? Nie ma. A w radiu i telewizji jest dużo języka ukraińskiego? Z każdym razem coraz mniej i mniej. Problem języka ukraińskiego polega na tym, że staje się on archaiczny, językiem wczorajszego i przedwczorajszego dnia, językiem starszych ludzi. A młodzież trzeba zainteresować. Festiwal „Czerwona Ruta” bardzo silnie wpływał na to, by język ukraiński był popularny wśród młodzieży. Teraz festiwal ledwo tli się i nie ma już tego wpływu. Dlatego my z wami musimy wspierać takie wydarzenia i inicjatywy. Konkurs Jacyka to dobry konkurs. Ale wyobraźmy sobie, że są tu nowoczesne dekoracje i technika, wszystko jest jaskrawe. Można pewną sumę środków przeznaczać na nowoczesną oprawę uroczystego zamknięcia. Zwycięzców konkursu można nagrodzić tak, aby zobaczyła to cała Ukraina, cały świat, i w przyszłym roku jeszcze więcej ludzi wzięłoby udział w językowym maratonie”. Saško Położynśkyj mówił o ważności akcji na rzecz języka ukraińskiego: „Byłem na akcjach protestacyjnych przeciwko przyjęciu ustawy o drugim języku państwowym — nie widziałem tam Związku Pisarzy Ukrainy w pełnym składzie, nauczycieli i tłumaczy języka ukraińskiego. My, ludzie, którzy zarabiamy językiem ukraińskim na życie, nie pomyśleliśmy, że trzeba w pewnym momencie go obronić, ochronić, wychodząc na akcje protestacyjne. Młodzież wyczuwa fałsz. Dlatego jeśli wychodzimy na scenę i mówimy im, że jesteśmy za językiem ukraińskim, to musimy być za nim nie tylko na scenie, ale działać każdego dnia”. Laureatów, którzy zdobyli drugie i imienne nagrody, nagradzali deputowani ludowi — Wołodymyr Stretowycz, Mychajło Kosiw, Mykoła Kulczycki, Pawło Mowczan. Mychajło Kosiw mówił o tym, że język jest wyższy od władzy: „Konkurs Jacyka to przykład ukraińskiej solidarności. Zmieniają się prezydenci, zmieniają się premierzy, ministrowie os-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

OTWARTY LIST WIĘKSZOŚCI WERCHOWNEJ RADY UKRAINY

Nie cieszcie się własną niezdarnością, porównując nas, lwowiaków, do prastarego symbolu siły i pracowitości, — pisał poeta Wasyl Symonenko o narodzie ukraińskim: „w jego wołowych żyłach krew kozacka pulsuje i huczy”. A z kim porównuje się komunistów, czy wiecie? Istnieje znane ukraińskie przysłowie: „komuniści — to nie ma kto pracować, a jest kto jeść”. Pracować zaś nie chcą tylko pasożyty, na przykład pluskwy (po rosyjsku „kloпy”). Może dlatego w latach 70. francuscy nauczyciele zadawali swoim uczniom pytanie: „co jest wspólnego między komunistami a pluskwami”? Komunistyczna „Prawda”, komentując to, aż pieniła się ze złości. Bo odpowiedź jest oczywista: jedni i drudzy są czerwoni, bo piją ludzką krew, jedni i drudzy, gdy się ich wytruwa, zamieniają się w bezbarwną łuskę i chowają po szparach. Lecz jeśli gospodarze nie dbają o mieszkanie, dopuszczają do brudu, pluskwy znów wyłażą na boży świat… Czy to ilustracja tego, do czego doprowadziliście dziś Ukrainę? Ale porzućmy ironię — mamy pytania. Powiedzcie, dlaczego do dziś, w już niepodległej Ukrainie, jacyś „nieznani elementy” zabijają tylko tych, którzy nigdy nie byli ani w przemalowanej KPU, ani w ugrupowaniach typu „Rodina”, „Russkoje jedinstwo”, ani nawet w partiach regionałów i łytwynowców? Zabijają tylko za to, że są Ukraińcami — z ducha, z miłości do prawdy i wolności, że bronili interesów niepodległej Ukrainy! Dziś lista zabitych, począwszy od deputowanego Werchownej Rady I kadencji Wadyma Bojko, generała Saninа, Wiaczesława Czornowoła, od dziennikarza Gija Gongadze, po niedawno zamordowanych w Odessie, w Charkowie, w Kijowie i innych miastach Wielkiej Ukrainy dziennikarzy i studentów, liczy już setki nazwisk. A ponieważ do szeregu zabójstw (na przykład studenta Ihora Indyła) prawdopodobnie przyczyniła się wasza milicja, mimowolnie nasuwa się myśl o „magii nazwisk” — to na pewno grabarze. Powiedzcie, dlaczego niektórzy wasi ministrowie i deputowani stale poniżają i obrzydliwie obrażają Ukraińców? Podoba wam się brudna tabachnikiana? Dlaczego milcząco pochwala ją wasz główny czekista, pogardzając przy tym i zastraszając strachem, ku zdumieniu świata, przywódcę Partii Regionów? Bawi was to? Czy jesteście ponad takie „drobnostki”? Nie oszukujcie siebie! Bo wszystkim już widać, że, udając „rasę wyższą”, aby do was chodzili po chleb i sól, a chińską grykę zgięci w ukłonie niewolnicy, ukrywacie swój oligarchiczny strach przed gniewem oszukanych przez was prostych pod- Oksentij ONOPENKO, Moskwa Postawa przewodniczącego Komunistycznej Partii Ukrainy, zwłaszcza w związku z wydarzeniami, które miały miejsce 9 maja we Lwowie, nie budzi niczego poza smutkiem. I wniosek tutaj jest oczywisty: szczep rosyjskiego komunizmu nie jest produktywny. „Uznajemy hybrydyzację międzygatunkową, a nawet międzyrodzajową. Uznajemy pewien wpływ otwartego przez was mentora”, jak powiedziałby Ołeksandr Dowżenko, ale taki pęd nie jest dla europejskiej Ukrainy. W reakcji komunistów, progresywnych socjalistów, stalinistów, kolonialistów i nawet apofigistów na wydarzenia we Lwowie wokół pagórka „przemijającej chwały” można było usłyszeć wiele. Jak choćby w słowach głównego pnia komunizmu Petra Symonenki o „federalizacji” Ukrainy, ani więcej, ani mniej. „Doczekała się Ukraina, że jej dzieci — jej własnych przedsiębiorców, nauczycieli, lekarzy, inżynierów, studentów, robotników i chłopów z całej Ukrainy. I dlatego próbujecie działać według starego hasła »dziel i rządź«. I dlatego popieracie schizofreniczne urojenia stalinistów, że na zachodnich ziemiach Ukrainy wszyscy Ukraińcy są »wrogami«, którzy śnią i widzą, jak dokonać zamachu na życie jakiegoś tam nieszczęsnego członka KPU. Choć dobrze wiecie, że nie naszym, lecz ich — komunistów — zawsze było pragnieniem »poświęcić na dobro zwycięstwa komunizmu« i miliony niewinnych ludzi, a także własnych towarzyszy (jak poświęcono Kirowa)… Lecz skoro teraz nie są czasy stalinowskie, a wśród stalinistów nie było »ofiarnych bojowników za interesy proletariatu« (od pierwszych dni swojego panowania »sowiecka władza« grabiła i niszczyła cerkwie, muzea, konfiskowała dorobek przedsiębiorców, rzemieślników, chłopów, unicestwiała inteligencję, urządzała straszliwe represje i głód — aż do ludobójstwa w Ukrainie), to ich klony »Rodina«, »Russkoje jedinstwo«, KPU, za przyzwoleniem waszej »większości«, postanowiły zademonstrować »triumfalny marsz zwycięzców« pod krwawymi sztandarami, portretami Stalina i własnymi, obecnie partyjnymi odznakami — imperialnymi »wstążkami Gieorgija«. Po to, by według stalinowskiej tradycji »triumfalnie« zadrwić z pamięci niewinnie zamordowanych żołnierzy II wojny światowej. Najwyraźniej nie chcecie nawet dopuścić myśli, że umarli stoją już przed Bogiem. I że czerwonych ludojadów oraz ich klony ukarzą właśnie oni — niewinnie zamordowani. Ci niewinnie zamordowani, którym żywi (wszyscy ci żywi, którzy sprzeciwiają się »triumfalnym marszom« z krwawymi, szatańskimi symbolami stalinistów) oddali dziś należny szacunek, podnosząc spod popiołu sowieckiej pogardy prawdę o ich cierpiałym losie — obejrzyjcie film »Radziecka historia«. A ukraińscy mieszkańcy Lwowa ujawnili dokumenty o straszliwym hitlerowskim obozie koncentracyjnym — Konzentrationslager der Standarte 328 (istniał w latach 1941—1943 na terenie lwowskiej Cytadeli). Męczyło się tam 284 tysiące jeńców wojennych różnych narodowości. Do sierpnia 1943 r. w obozie 328 zgładzono 100 tysięcy sowieckich jeńców wojennych — Ukraińców, Rosjan, Białorusinów, Żydów, Ormian itd. — faktycznie rzuconych przez stalinistów na pastwę niemieckich nazistów nieuzbrojonych robotników i chłopów. Obok nich w obozie męczyli się Belgowie, Czesi, Słowacy… Ogółem, na podstawie zeznań świadków i dokumentów, w obozie 328 zgładzono ponad 140 tysięcy osób. Jednak w czasach komunistycznych teren Cytadeli stał się ściśle tajnym obiektem wojskowym. I nikt nie tylko nie miał prawa postawić tam świecy, ale nawet zasugerować, że była tam hitlerowska katownia — wszyscy musieli „wiedzieć”, że „sowieckich jeńców nie było, a niektórzy to zdrajcy, odszczepieńcy”… „Niektórzy” — to setki i setki tysięcy jeńców, setki i setki tysięcy ludzkich istnień. Bo tych, którzy cudem przeżyli w niemieckich katowniach, wysyłano na śmierć do katowni GUŁAG-u, z których wiele znajdowało się w Rosji w już gotowych, „oczyszczonych” przez enkawudzistów z ludzkich ciał hitlerowskich obozach koncentracyjnych. Taka jest cena stalinowskiego, ramię w ramię z hitlerowskim, zwycięstwa! Obecnie na terenie Cytadeli postawiono, na mocy decyzji deputowanych Lwowskiej Rady Obwodowej, Krzyż Pamięci. W Ukrainie, podobnie jak na bezkresnych przestrzeniach dawnej „wielkiej strefy” — ZSRR, zapewne wciąż żyją żony tych, których nazywano „zaginionymi bez wieści”, wciąż żyją ich dzieci (poniewierane w ZSRR jako dzieci „zaginionych bez wieści”) — być może szczątki ich bliskich spoczywają tutaj, na Ziemi Lwowskiej? Niech więc wiedzą oni, a także rodziny zamordowanych Belgów, Czechów i innych, że we Lwowie, w miejscu obozu śmierci, lwowianie stawiają świece i odprawiają nabożeństwa żałobne za wszystkich. Bo zamordowani żołnierze wzywają nas, wzywają cały świat: „pamiętajcie, jesteśmy ofiarami wojny dwóch bezbożników — Stalina i Hitlera!”. My, Ukraińcy, pamiętamy i zawsze będziemy pamiętać o tym. Dlatego nikt nie ma prawa nosić po Lwowie czerwonych sztandarów z niemiecką i sowiecką swastyką! 15 maja br. Prezydent nie zapomniał wspomnieć o milionach ofiar stalinowskiego terroru. Wy zaś wtórowaliście mu, roniąc krokodylie łzy. A przede wszystkim wasi przyjaciele-komuniści i wy z nimi powinniście były pokajać się za zbrodnie komunistycznego systemu. I potępić go, wymieniając nazwiska czerwonych ludojadów. Nie chcecie? Młode pokolenie, które łączy się od wschodu do zachodu, od północy do południa Ukrainy w bożonarodzeniowej kolędzie, w wielkanocnej pisance, w święcie świętego Mikołaja i Dniu Matki, już wam i tak nie wierzy. Poznaje prawdę i potępia kłamstwo. Bo taki jest Prawo życia — po ciemnościach nocy zawsze nadchodzi świt. Gdzie ukryją się przed jego promieniami oblicza krwiopijców? Deputowana Rady Najwyższej I kadencji Iryna KALINIEC; deputowany Rady Najwyższej I kadencji, akademik NAUN, profesor Mychajło HOŁUBIEC; deputowany Lwowskiej Obwodowej Rady I kadencji, laureat Państwowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, pisarz Ihor KALINIEC; deputowana Lwowskiej Miejskiej Rady Wira ŁASKOWSKA; przewodniczący obwodowego Związku Więźniów Politycznych Ukrainy Wołodymyr HOROWYJ; przewodniczący Lwowskiego Oddziału Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia Weteranów II wojny światowej Jarosław HIRNYK; przewodniczący Lwowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta», zasłużony pracownik oświaty Jarosław PITKO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

OŚWIADCZENIE RADY UKRAIŃSKIEJ W ZWIĄZKU ZE WYDARZENIAMI WE LWOWIE 9 MAJA

Wydarzenia we Lwowie 9 maja — przyjazd tam marginalnych rosyjskich organizacji nacjonalistycznych z Krymu i Odessy, prowokacyjne starcia bojowników tych organizacji z lwowianami — wywołały oburzenie ukraińskiego społeczeństwa. Swój wkład w przygotowanie tych wydarzeń wniosła frakcja Partii Regionów w Radzie Najwyższej, która dzień wcześniej zainicjowała przyjęcie większością Rady Najwyższej Ukrainy, wbrew Konstytucji, ustawy „O używaniu czerwonej flagi ZSRR” (która nie weszła w życie wskutek niepodpisania jej przez Prezydenta Ukrainy). Antyukraińskie organizacje, powołując się na decyzję Rady Najwyższej, wykorzystały Dzień Zwycięstwa (9 maja) do autoreklamy, propagowania rosyjskich imperialnych idei oraz imperialnej symboliki — wstążek św. Jerzego, czerwonych flag i innych. O prowokacyjnym, zamówionym charakterze przyjazdu do Lwowa prorosyjskich ekstremistycznych organizacji świadczy również to, że delegacje te, podróżując z Sewastopola i Odessy do Lwowa, mijały po drodze setki, jeśli nie tysiące mogił żołnierzy Armii Czerwonej, którzy polegli w walkach z faszystami, a które niestety nie wszystkie są należycie uporządkowane, lecz uczestnicy wyprawy nie troszczyli się o ich uporządkowanie. Ich celem nie było wcale uczczenie pamięci żołnierzy poległych w walkach z hitlerowskimi Niemcami, lecz demonstracja osobistej obecności we Lwowie i odegranie roli „judaszowych srebrników”. O zamówionym charakterze prowokacji świadczy również to, że konsul Federacji Rosyjskiej we Lwowie nie wziął udziału w składaniu wieńców na mogile żołnierzy Armii Czerwonej na Pagórku Sławy wraz z przedstawicielami Obwodowej Administracji Państwowej Lwowszczyzny, Rady Miejskiej, Rady Obwodowej i mera Lwowa, lecz uczestniczył w politycznej manifestacji przyjezdnych rosyjskich organizacji, zakazanej decyzją Lwowskiego Sądu; za takie działania w każdym cywilizowanym kraju takiego dyplomatę wydalono by z kraju. Cel zakulisowych reżyserów tej prowokacji jest zrozumiały — odwrócić uwagę społeczeństwa i polityków od ciężkiej sytuacji gospodarczej, nieefektywnej działalności Rządu, niewypełniania wyborczych obietnic Prezydenta, spadku poziomu życia ludzi, a zamiast tego akcentować różnice regionalne w poglądach na II wojnę światową, nadal napuszczając ludzi z różnych obwodów jednych na drugich. Ukraińska Rada Narodowa domaga się od Prokuratury Generalnej i organów ochrony porządku ukarania przyjezdnych do Lwowa prowokatorów z rosyjskich nacjonalistycznych, antyukraińskich organizacji, którzy złamali decyzję Lwowskiego Sądu i na Pagórku Sławy we Lwowie urządzili manifestację oraz chuligańskie działania. UNRada domaga się również wydalenia z Ukrainy konsula Federacji Rosyjskiej we Lwowie jako tego, który naruszył ukraińskie ustawodawstwo i osobiście ingerował w prowokacyjne akcje polityczne. Przewodniczący UNRady M. POROWSKI 17.05.2011 r.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

PRAWDA — OWOC, KTÓRY MOŻNA ZRYWAĆ TYLKO WSPÓLNIE. STATUS QUO ANTE, SECUNDUM NON DATUR

…ają”. Czy P. Symonenko zna te słowa Tarasa Szewczenki? A tymczasem takich symonenków widział nie tylko Wielki Kobzarz. Mikołaj Gogol w epilogu swojej noweli „Straszna zemsta” również przewiduje szarpanie potomków wokół grobów przodków: „I wszyscy umarli, jego dziadowie i pradziadowie, gdziekolwiek by za życia mieszkali, niech ruszą z różnych stron ziemi, by go gryźć za te męki, które im zadawał, i niech go gryzą wiecznie”. Pragnienie kary dla Piotra. Bo co mają z tych wszystkich podbojów tamtego Piotra, albo Stalina czy Jelcyna i Putina, te miliony i miliony poległych oraz ich potomkowie? Miliony poległych od Berlina po Sachalin mają w nagrodę oligarchów z ich chciwością. Wyobraźmy sobie jeszcze jedną sytuację: naród ukraiński — wreszcie w europejskiej rodzinie narodów, „w rodzinie wolnej, nowej”, jak przewidywał Taras Szewczenko. W Europie 8 maja — „Dzień Matki”, 9 maja — „Dzień Żalu i Pojednania” zostały ustanowione nie bez zrozumienia historycznych realiów. I wyobraźmy sobie, że jakaś „rodinę” z Odessy czy tam „jedinstwo” z Jenakijewe, bez zgody władz kraju związkowego Brandenburgia, zapragnęła pojechać na Wzgórza Seelowskie, gdzie wódz położył w grobach ponad 300 tysięcy żołnierzy, i przywieźć tam nie wieńce pamięci i żalu, by położyć je na grobach, lecz przypomnieć, „kto w domie chozjain”, jak chcieli to pokazać we Lwowie — „Chachły — parasza, pobieda była nasza”. „Pobiedytielej” nie interesowała myśl, uczucia, nastroje lwowian, ludności zachodnioukraińskich ziem. Mają w nosie ofiary ludobójstwa i represji, nie dla umarłych i nie dla sierot, lecz chcą „uważenija” dla siebie, bez względu ani na umarłych, ani na żyjące wdowy i sieroty… Marzy im się panowanie „pobiedytielej”. Otóż tak. Na cmentarzach miasteczek i wsi nad rzekami Nysą i Odrą bardzo wiele grobów zrównano z ziemią. Nie ma tam „wzgórz chwały”. Na nagrobkach można przeczytać lata życia tych, którzy tam leżą: „1930 — 1945”. Pochowano tam wiele dzieci — czternastoletnich. Nie Niemców, nie Serbów-Łużyczan, lecz dzieci… I nieważne, kto zmusił je, by chwyciły za broń i dlaczego. Czy warto wyobrażać sobie tam „odeską rodinę” czy „ruskoje jedinstwo” z Ukrainy z flagą „pobiedy”?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

POTWORY I POLITYKANI

Wadym PEPA, członek NSPU, laureat Nagrody Literacko-Artystycznej im. I. S. Neczuja-Łewyckiego. Chodzi o zjawisko, które jeszcze od czasów hellenskiej starożytności było wyśmiewane przez myślicieli najjaśniejszych umysłów. A bliżej współczesności — choćby przez słynnego rosyjskiego bajkopisarza I. Kryłowa: „Nu j moska, sylna ż bo wona, Harczyt, bacz, na Słona”. Na takie samo potomstwo wskazywał tym, którzy pragnęli zachować własną duszę czystą i nie splamioną, także T. Szewczenko: Meni zdajeťsia, ja ne znaju, A lude sprawdi ne wmyrajut, A perelize szcze żywe W swynu, abo-szczo, ta j żywe, Kupajeťsia sobi w kalużi, Mow persz kupałosia w hrichach. Jednak jak było od wieków, tak i obecnie potworności okrutnej ziemskiej doliny żadnej mądrości nie są podległe. Bo przecież i sam Najwyższy, choć strącił nieczystą siłę z górnych szczytów, nie pozbawił jej zdolności siania zła wszędzie, gdzie stąpa noga osobnika, stworzonego na obraz i podobieństwo Boże i ogłoszonego koroną przyrody. Kiedyś otworzyło się wewnętrznemu wzrokowi M. Gogola, jak na jarmarku soroczyńskim napędzało strach na ludzi dobrych „szatańskie zwiedzenie”: „W tym szopie bezustannie czynią się diabelskie sztuczki; i żaden jarmark w tym miejscu nie przechodzi bez biedy. Wczoraj pisarz gminny przechodził późno wieczorem, kiedy spojrzał — w okienko wystawił się świński ryj i zachrumkał tak, że go mróz przeszedł po skórze; tak i czekaj, że znów pokaże się czerwona płachta!”. Gdybyż tylko to. A to i „starej, która sprzedawała obwarzanki, przywidział się szatan w postaci świni”. A gdy ciemność nakryła grzeszną ziemię, „we wszystkich oknach powystawiały się świńskie ryje… świnie na nogach, długich jak szczudła, powłaziły w okna…”. W naszej rzeczywistości kandydaci na odrodzenie nie babrzą się, broń Boże, w brudnych kałużach. Nie. Oni nie w okno, a z niezliczonych ekranów telewizorów wystawiają swoją twarz przed milionami widzów. A nachalni wprost pchają się w oczy łatwowiernym i zombi. I nie sposób powiedzieć, jaki strach na zaskoczonych wywołują. Oto jak zwariowali nieproszeni. Oto jak, wybacz Panie, nie chrumkają, a hałas niesamowity czynią: nie stawiajcie pomnika I. Mazepie w Połtawie. Ukraiński hetman okresu Imperium Rosyjskiego — nieprzebaczalny grzesznik, bo zdradził cara. Niegodny wysokiego zaszczytu… Boże sprawiedliwy! Kto kogo zdradził? Jakiego cara? Zwróćmy się o wyjaśnienie nie do kogoś napiętnowanego jako „ukraiński burżuazyjny nacjonalista”, a do wielkoruskiego hrabiego, genialnego pisarza L. Tołstoja, do myślenia którego cały świat się wsłuchuje: „Od Piotra I zaczynają się szczególnie uderzające i szczególnie bliskie i zrozumiałe dla nas okropności rosyjskiej historii. Szalejąca, pijana, zgniła od syfilisu bestia ćwierć wieku gubi ludzi, karze, pali, zakopuje żywcem w ziemię, więzi żonę, rozpustniczy, sodomizuje. Sam, bawiąc się, ścina głowy, bluźni, jeździ z podobizną krzyża i z cybuchem w kształcie narządów płciowych i podobizną ewangelii — skrzynkami z wódką. Koronuje dziwkę swoją i swojego niewolnika, rujnuje Rosję i karze syna. I nie tylko nie wspominają jego złoczyństw, ale do tej pory nie przestają wychwalania dzielności tego dziwowiska i nie ma końca wszelkiego rodzaju pomników jemu” (Pełne zebranie dzieł. — Moskwa, 1936. — T. 26. — S. 568). Taka już natura caratu. Jej istotę krótko wyraził A. Radiszczew w epigrafie do swojego głównego dzieła „Podróż z Petersburga do Moskwy”: „Potwór ociężały, zły, stugębowy i szczekający”. Zapłacił zsyłką na rozkaz Katarzyny II na Syberię nieprzebytą i doprowadzony prześladowaniami do samobójstwa w domu wariatów. Panie! Coż budzić w istocie współczesnych — sumienie czy rozum? Lecz w porównaniu z szatańskim pomiotem ukraiński hetman jest niemal święty. Jeśli już nie bezgrzeszny, to o ileż czystszy niż „pierwszy i druga”. Zapytać by Synod rosyjskiej cerkwi: komuż anatemę wygłaszać? Temu, kto najwięcej prawosławnych świątyń fundował w pierwotnym Kijowie? Otwórzmy oczy! Jakimiż potworami i wyrodkami są ci, którzy w XXI w. wywyższają nie tylko najohydniejsze, ale i najkrwawsze, najniszczycielskie z całego tego zła, jakiego doznała Europa Wschodnia w swojej historii; wtrącają ukraińskich obywateli w bagno zgubnej nieprawdy, odrażającego kłamstwa, odrażających średniowiecznych potworności, pchają w przepaść nieznośnej niesprawiedliwości społecznej, gdzie znęcanie się nad człowiekiem, jak nad bezgłosym zwierzęciem, jest usankcjonowane haniebną polityką państwową. Do jakiejż podłości staczać się? Kogo ubóstwiać? Co naśladować? A przecież wciąż świeci słońce na niebie! I niech tam co, ludzkość wyrywa się do światła. Nie upodabnia się do świni z ryjem w kałuży, a pielęgnuje wysokie ideały, godne powołania i honoru tych, którzy są koroną przyrody. Odetchnąwszy, połóżmy na drugiej szali wagi proklamację od hetmana Mazepy do wojska i narodu oraz wygłoszoną przed urzędnikami w 1708 r., kiedy król szwedzki Karol XII skierował się na Ukrainę: „Stoimy teraz, Bracia, między dwiema przepaściami, gotowymi nas pożreć, jeśli nie wybierzemy drogi dla siebie pewnej, aby je ominąć… Jeśli Król Szwedzki, zawsze niezwyciężony, którego cała Europa szanuje i się boi, pokona Cara Rosyjskiego i zburzy królestwo jego, to my, z woli zwycięzcy, nieuchronnie zaliczeni będziemy do Polski i oddani w niewolę Polakom… A jeśli dopuścić Cara Rosyjskiego wyjść zwycięzcą, to już zła godzina przyjdzie do nas od samego Cara… Wam bowiem wiadomo, że za odmowę moją w zamysłach jego, zabójczych dla naszej ojczyzny, wybito mnie po policzkach, jak bezecną ladacznicę. I ktoż tu nie przyzna, że tyran, który obraził tak haniebnie osobę reprezentującą naród, uważa, oczywiście, członków jej za bydło niepojętne i swój pomiot? I rzeczywiście za takich ich uważa, kiedy wysłanego do niego deputata narodowego Wojnarowskiego ze skargą na zuchwalstwa i okrucieństwa, czynione bezustannie narodowi od wojsk Moskiewskich i z prośbą o potwierdzenie artykułów umownych, za wiedzą Chmielnickiego ułożonych, których on jeszcze nie potwierdzał, a powinien według tychże umów potwierdzić, on przyjął policzkami i więzieniem i wysłać chciał był na szubienicę, od której uratował się ten jedynie ucieczką…”. Dla nieoświeconych tutaj stosownie jest przytoczyć wyznanie A. Puszkina: „Że przedstawiłem Mazepę złym, w tym się kajam: dobrym ja go nie widzę, zwłaszcza w tę chwilę, kiedy kłopocze się o egzekucję ojca dziewczyny”. nim oszukanej… Mówione przez niego wyjaśnia jego historyczny charakter… Mazepa mógł długo pamiętać zniewagę moskiewskiego cara i pomścić się przy okazji. To cecha, w której zawiera się cały jego charakter, skryty, okrutny, stały. Szarpnąć Lacha lub Kozaka za wąsy było tym samym, co chwycić Rosjanina za brodę”. Lecz kontynuujmy to, co mówił w groźnej godzinie I. Mazepa: “Widziałem się ze wszystkimi wojującymi Królami, Szwedzkim i Polskim, i całą umiejętność swoją użyłem przed nimi, aby przekonać pierwszego o protekcji i łasce dla ojczyzny naszej od wojennych napaści i rujnacji w przyszłej na nią nawałnicy, a co do Rosji… wyprosiłem u niego neutralność, to znaczy nie powinniśmy wojować ze Szwedami, ani z Polakami, ani z Wielkorusami, a powinniśmy, zebrawszy się z siłami wojskowymi naszymi, stać w należnych miejscach i bronić własnej ojczyzny swojej, odpierając tego, kto napadnie na nią wojną, o czym zaraz powinniśmy ogłosić Gosudarowi, a Bojarzy jego, którzy nie są zarażeni jeszcze niemczyzną i pamiętają przelaną niewinnie krew swoich krewnych, o wszystkim tym powiadomieni i ze mną zgodni… a przy przyszłym ogólnym zawarciu pokoju wszystkich wojujących państw postanowiono postawić kraj nasz w tym stanie państw, w którym był przed władaniem Polskim, ze swoimi naturalnymi Książętami oraz ze wszystkimi dawnymi prawami i przywilejami, które wolny naród oznaczają. Poręczyć za to wzięły się najpierwsze w Europie państwa: Francja i Niemcy; i ta ostatnia silnie nalegała na to położenie nasze jeszcze w dniach Hetmana Zynowija Chmielnickiego, za cesarza Ferdynanda III, ale nie sprawdziło się ono…” Nie sprawdziło się ani z imieniem M. Hruszewskiego, który oczerniany był za władzy radzieckiej tak samo, jak I. Mazepa, ani z imionami S. Petlury, S. Bandery, R. Szuchewycza… Samostijnyky, mazepowcy, petlurowcy, banderowcy, a ostatnimi czasy faszyści, nacjonaliści… Przez stulecia święte prawo narodu ukraińskiego do samorządności, samostanowienia wtrącane jest przez silniejszych w piekło nieuchronnego niewolnictwa, okrutnego ujarzmienia, bezlitosnego wyzysku, obrzydliwego poddaństwa przyjezdnym krwiopijcom… Jakieś tam imperialne zamiary narzucane są na słabe, w ich zachłannym rozumieniu, ogniwo w narodów wolnych kole i czego tylko obraźliwego, poniżającego na nie nie wieszają. W takich okolicznościach czyż nie jest powołany, czyż nie jest zobowiązany jak i każdy istniejący na białym świecie, tak i naród ukraiński wywulkanizować wszystkie, na jakie tylko jest zdolny, wewnętrzne siły dla swojej samoobrony, samozachowania. Najmądrzejszym w niepodległym Państwie Ukraińskim należałoby dać jasną i wyczerpującą odpowiedź: kto kogo zdradza? Z której strony — zdrada możliwości płodnego dobrosąsiedztwa, pokojowego, życzliwego współistnienia na wzajemną korzyść, na obopólne bezpieczeństwo w zagrażającym ze wszystkich stron, zarówno od wieków, jak i do dziś, świecie. Kto by wskazał, jak ustrzec się od zguby, od samozniszczenia, nie zginąć, jak Obrowie, a zapewnić, podając rękę jeden drugiemu, wchodzenie na strome szczyty przyszłości. Już w Ukrainie powinno być wystarczająco dużo potęgi naukowej, aby rzucić promień światła na prawdę, spojrzeć w oczy prawdy, przeanalizować, co i do czego, wyjaśnić przyczyny ogólnonarodowych niepowodzeń i goryczy, przejrzeć przez zasłony zgubnych zewnętrznych pouczeń, rzucić spojrzenie na drogę między Scyllą a Charybdą. Ale zamiast profesjonalnych, mądrych sądów — politykierstwo ogłupiające świadomość milionów obywateli wszelkim prymitywem, śmieciami od środków masowego przekazu. Obecnie w niby ukraińskich eterach czołowi prowadzący telewizyjni — to przyjezdni goście. Daj Boże, żeby w najmniejszym stopniu nie dotyczyło ich to, co przepowiedział M. Lermontow odnośnie Dantèsa w wierszu “Śmierć Poety”: “Śmiejąc się, zuchwale gardził on obcej ziemi bytem i obyczajami; Nie mógł oszczędzić on naszej sławy…” A co obiektywnie? Romantyczne rysy obrazu I. Mazepy odtworzone są w europejskiej literaturze pięknej, poczynając od słynnego Woltera w prozie i nie mniej sławnego George’a Byrona w poezji, wyśpiewywane są na scenach europejskich teatrów w operze P. Czajkowskiego. Lecz czy ktoś z tych, którzy z pianą na ustach przeklinają wybitnego ukraińskiego męża stanu, wie, jak oceniał A. Puszkin Byronowskiego “Mazepę”? — “jakie płomienne dzieło! jaki szeroki, szybki pędzel!” I oto naprzeciw wszystkiemu temu wypycha się na ekrany telewizyjne osobnik przypadkowy, mało znaczący, żaden nie na poziomie wysokim, drobnego, przepraszam, kalibru. Opluwa, gani. Wylewa na godne szacunku pomyje bezczelnej antyukraińskiej nienawiści. Jeszcze się chwali albo, po radziecku, robi PR, bo przecież nie rozumie, jak bardzo wyrażane przez niego treści są nędzne, niegodne porządnego ludzkiego sumienia. Czyż nie prosi się na taką głowę przewidziane przez A. Puszkina: “Dzikość, podłość i ignorancja nie szanuje przeszłości”. Budowa współczesności wznoszona jest na podporach przeszłości. Złowrogość je niszczy. Kołatek podtoczy. Mopsiki obszczekują prawdę historyczną, a w konsekwencji oczerniają wszystko, co godne, a nawet wielkie. To jakież jest zadanie nadrzędne podobnych programów telewizyjnych? Dyskredytować wysokie ideały? Potakiwać ignorancji? Siać nienawiść? Wzniecać konfrontację? Obniżać stopień świadomości społecznej? Wszczepiać niemoralność? Aktywizować niskie instynkty? Kurs na degradację mieszczanina? Kalectwo ludzkich dusz? A w ogóle — rozbijanie społeczeństwa? Żeby ściana na ścianę, jak za dawnych czasów na przestrzeniach Rosji z pięściarskimi mordobiciami? Niebezpieczne dla budowania państwa intrygi. Jednakże, powiedzmy i o tak zwanym elektoracie. Jakich idoli nie wybieramy, a tym bardziej, przed jakimi klękamy, na takie życie i zasługujemy. I nie ma co narzekać na Boga. A na zakończenie jeszcze jedno z niemal zabawnych, objawionych w ostatnich latach. Niby zapożyczone z ulicznych prostackich intermedii — politykierstwo w damskich spódnicach. Ono z takimi wybrykami wdziera się na ekrany telewizyjne, że choć świętych z mieszkania wynoś, jeśli nie wyłączasz telewizora, a poddajesz się stustopniowemu wrzeniu, wybaczcie, nie dysput, a ostrych wyzwisk, i słuchasz, póki uszu nie zatka. Ciekawe, przez jakie łzy mógłby spojrzeć na szaleństwo M. Gogol? Damy po prostu przyjemne i przyjemne ze wszystkich stron gwałtownie argumentują swoje wysoce intelektualne wnioski dokładnie według wypisanych jeszcze kiedyś przez Mikołaja Wasiljewicza: “Niegodziwcu! idź umyj się najpierw!.. Ja nie widziałam twojej matki, ale wiem, że ścierwo! i ojciec ścierwo! i ciotka ścierwo!” Nie mrugnąwszy okiem, przegadają każdego oponenta. Zatkają usta — nie zdąży nawet otworzyć. Nie dadzą słowu z przeciwnych ust wylecieć. Rzucają się na oszołomionych dokładnie tak, jak czarnousta Chwioria na narzeczonego pasierbicy, bo przecież on nieodpowiedni dla macochy. Od barwnie opisanej przez wielkiego pisarza bohaterki — wprost wzór dyspozycji w gorących telewizyjnych kłótniach przedstawicielek słabej płci XXI wieku. Więc można by zgadnąć, z jakim uśmiechem sławny humorysta i niedościgniony satyryk odniósłby się do nieprzejednanych namiętności w niebieskim pudełku. Czy nie ochrzciłby takich, według wyrażenia znanego polityka: “psie walki”, czartostwem postępu technicznego? A ponad wszystko czy nie uroniłby: “I ciężko i smutno staje się sercu, i nie ma czym pomóc mu”. Ależ precz pesymizm, zniknij, zwątpienie! Mniejsza z tym, a prawda jest nieśmiertelna. Jej nie zabić, nie wykorzenić z białego świata! Ona, jak i niepokonaność Prometeusza, znowu ożywa i śmieje się znowu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

KONCEPCJA „SŁOWA” U SZEWCZENKI W RECEPCJI DMYTRA DONCOWA. 150. rocznicy powrotu Szewczenki na Ukrainę dedykuję

Iryna FARION, Lwów. Zakończenie. Początek w nr 20, 19—25 maja 2011 r. Według Doncowa, Szewczenko „ogniem — rozpalonym żelazem swojego słowa — przyszedł […] leczyć rany anemicznej współczesności”, on „…rozpłatał zgniłe serce ogniem swojego słowa”, „wypędzał diabła słowem” [4, s. 205, 216]. Ta obsesyjna praca poety jako lekarza-nauczyciela-ezoteryka-proroka miała za podstawę kreatywne traktowanie natury słowa: a) prymat czynnika duchowego nad materialnym: „Słowo, natchnione wiarą w swoją siłę, w prymat czynnika duchowego — tworzy cuda, i w życiu człowieka, i narodu. On to wiedział, wiedział, że Wyższa siła, którą przywoływali do siebie ewangeliczni chorzy, siła niewidzialna, duchowa, — leczyła fizyczne ułomności i duszewne, tworzyła cuda i w dziedzinie fizycznej” [4, s. 79]; b) narodowa odrębność poprzez słowo w przeciwstawieniu swój/obcy: „Przyszedł czas, to słowo ożyło, płomieniem się stało i zapaliło domostwa najeźdźców…”, „ich łukawym słowom nie trzeba wierzyć” — stąd jedna z głównych maksym Szewczenki: „kto nie ma miłości do rodzinnego kraju, — ten sercem dziad, kaleka” [4, s. 69, 194]. Szewczenkowski prymat pierwiastka duchowego nad materialnym, wcielonym w słowo, sięga dawnych systemów filozoficzno-religijnych, w szczególności sądów Heraklita i Platona. Jak zauważył Doncow, „filozofia życiowa Szewczenki — to była filozofia Heraklita z Efezu i ta, którą znalazł w naszej starej, głównie religijnej literaturze. Chciał, aby z jego słowa wyrosły „miecze obosieczne”, a czyż św. Paweł nie powiedział, że „słowo Boże” — to miecz duchowy? „Wszystko płynie, wszystko mija”, — nauczał poeta, tak jak Heraklit. Motorem życia, jego poruszającą dynamiczną siłą nie jest materia, wiecznie zmienna w swoich przejawach i formach, a niewidzialny czynnik duchowy, „wieczny bez końca” [4, s. 33]. Inaczej, widzialne jest tymczasowe, niewidzialne — wieczne. Nieprzypadkowo tym wyrażeniem Heraklita rozpoczynają się słynne „Hajdamacy” poety, których historia powstańczego ducha jest nieśmiertelna, o czym świadczy pamięć-opowieść samego poety, zaczerpnięta ze wspomnień swojego dziadka i adresowana do następnych pokoleń jako historia, która w rzeczywistości nie mija, a duchotworzy. Przykładem tego jest powstanie w Chołodnym Jarze w czasie okupacji moskiewsko-bolszewickiej 1917—1921 lat. Znamienne, że w „Hajdamakach” mamy chyba najjaśniejsze akcenty o słowie nie tylko jako „łzie” — co może być jeszcze czystsze i szczersze od niej? — ale o „rozumnym waszym słowie / Kłamstwem podbitym” i o „radzie łukawej” z jej „martwym słowem” jako reakcji Szewczenki na rekomendację pisania w języku rosyjskim… Tak niewidzialno-duchowe nieuchronnie transformuje się w duchowo-narodowe, któremu poeta składa najwyższy hołd w tym samym utworze: „Nie wyparł się tego słowa, / Które matka śpiewała…” — historia rodzinna jako historia uduchowionego narodu. Ideologię jego wulkanicznych „Hajdamaków” genialnie wyłożył Doncow: „Że lepsza walka od cmentarnej ciszy pokoju. Że lepsza i bardziej celowa wiara od zwątpienia. Że nie ma przeszłości, która nie stałaby się przyszłością dla tych, którzy chcą ją wskrzesić. Że jedyną wartościową rzeczą na świecie jest twórcza myśl, wzmocniona wiarą („fantazja”, jak ją nazywał), która formuje życie. Że nie ma nic niemożliwego, ani możliwego, tylko pożądane, w które wierzy się gorącą, bezwzględną wiarą” [4, s. 205]. Doncow podkreśla bezmierną wiarę Szewczenki w twórczą siłę myśli. Poeta mawiał: „Mocno zachciał — w połowie zrobił” — i tutaj ona jest — siła pierwiastka duchowego nad materialnym [4, s. 151—152]. Według Platona, Słowo ma siłę bezpośredniego przekonywania — jak Piękno, Sława, Rozkosz [3, s. 638]. U Szewczenki to jeszcze większa miara rozkoszy: „Słowo moje, łzy moje, / Raju ty mój, raju!” („Czyhrynie, Czyhrynie”, 1844). Jednak najbardziej bezpośrednim źródłem Szewczenkowskiego uświadomienia kreatywności słowa jest bez wątpienia Biblia, w szczególności pouczenia Jezusa Chrystusa: „Każdy zaś, kto słucha tych słów moich, a nie wypełnia ich, podobny jest do człowieka nierozsądnego, który zbudował swój dom na piasku”, „…i słowem wypędził duchy i uzdrowił wszystkich chorych” [Św. P., Ewangelia według Mateusza, s. 15] oraz rozważania apostoła Jakuba: „Wprowadzajcie zaś słowo w czyn, a nie bądźcie tylko słuchaczami, oszukującymi samych siebie. Jeżeli bowiem ktoś przysłuchuje się słowu, a nie wypełnia go, podobny jest do człowieka, który ogląda w lustrze swe naturalne odbicie: przyjrzał się sobie, odszedł i zaraz zapomniał, jaki był” [Św. P., List św. Jakuba, s. 284]. Najpełniejszy obraz przemiany świata poprzez Słowo-Prawdę Szewczenko kreśli w swoim biblijnie natchnionym utworze „Izajasz. Rozdział 35”. Doncow, akcentując kreatywność słowa, analizuje ten utwór w kontekście panowania ciemnych sił nad Ukrainą, które można usunąć jedynie ponownie odnajdując drogę do Chołodnego Jaru za pomocą własnego Słowa-Prawdy, a nie fałszywych idoli i proroków [4, s. 186]: Wtedy, gdy, Panie, święta Na ziemię prawda przyleci Choć na godzinkę spocząć, Niewidomi przejrzą, a kulawi, Jak sarna z gaju, pomkną. Niemym otworzą się usta; Przerwie się słowo, jak woda, I wąwóz-pustynia niepolana, Uzdrowieńczą wodą umyta, Obudzi się; i popłyną Wesołe rzeki, a jeziora Wkoło gajami porosną, Wesołym ptactwem ożyją. („Izajasz. Rozdział 35”, 1859) Narodowa odrębność poprzez słowo w przeciwstawieniu swój—obcy — to drugi kierunek Szewczenkowskiego traktowania kreatywności słowa. Sądzimy, że poeta intuicyjnie czuł wewnętrzną formę tego leksemu, czyli jego etymologię — słowo jako coś wyjątkowo swojego: „W swojej chacie swoja i prawda, / I siła, i wola” i jednocześnie częste przeciwstawienie słowiańszczyzny „niemieckiej otchłani”: I brat z bratem objęli się I wypowiedzieli Słowo cichej miłości Na wieki wieków! I popłynęły w jedno morze Słowiańskie rzeki! („Heretyk”, 1845) W etymologii makroetnonimu Słowianie zakodowana jest tysiącletnia norma ich samoidentyfikacji, a mianowicie tych, którzy jasno mówią, czyli „swoi”, „nasi”. Tych „swoich” łączyła przede wszystkim zrozumiałość języka, co odczytujemy z etymologii Słowianie — od „słynąć, słowo/słyszeć” w znaczeniu „słyszeć, słuchać, być zrozumiałym”. Stąd też ogólnosłowiański apelatyw swoboda (słoboda) jako zbiorowości swoich, przynależności do swojego rodu, co „sięga ideologii dawnego rodu”. Zatem główna oś poznania świadomości dawnych czasów — to dychotomia „swoje” — „cudze” przede wszystkim poprzez słowo [12, s. 8, 90, 175, 177, 210, 226]. Po raz pierwszy zostało to teoretycznie opisane, a następnie przekształcone w mitologem w „Proglasie” Konstantyna Filozofa: Słowianie posiadają swoje słowo, w odróżnieniu od Niemców — niemych i ignorantów (bez głosu): „słyszycie więc, narody słowiańskie. Słyszycie słowo; od Boga bowiem przychodzi” [9, s. 127]. Następnie Szewczenko realizuje swoją wyjątkową narodową kreatywność słowa, wyrażając ją w lekkiej i przystępnej metaforze uprawy własnej ziemi — ale pola duchowego, która wzorowana jest na Jezusowej przypowieści o siewcy, w której poeta jest tym, „kto słucha i rozumie słowo, i owoc przynosi; i wydaje jeden stokrotnie…” [Św. P., Ewangelia według Mateusza, s. 22—23]: …Orzę Swój ugór — ubogą niwę! I sieję słowo. Dobre żniwa Kiedyś będą. […] Czy nie oszukuję siebie znowu Swoim dziwacznym dobrym słowem? Oszukuję! Bo lepiej oszukać Siebie samego, siebie samego, Niż z wrogiem zgodnie żyć I na próżno narzekać na Boga! („Nie narzekam ja na Boga…”, 1860) Poeta wypowiada typową dla niego i Doncowa kategoryczną nieakceptowalność decydującego wpływu świata zewnętrznego, kompromisów oraz filozofii mniejszego zła — wróg nie bywa mniejszy czy większy, i nie wróg jest twoją winą: „Nie dlatego cierpią ludzie, że gnębią ich carowie, a dlatego ich gnębią, że drobnieją oni duszą” [7, s. 525]. Główny sędzia polubowny w egzystencjalnych poszukiwaniach i afirmacji — to wewnętrznie odczute „swoje dziwaczne dobre słowo”. A następnie szczególny, podwójny nacisk na siebie samego, na swój wybór, swoje słowo („Siebie samego, siebie samego…”). W innych utworach ta indywidualna paradygmatyka bytu, podległa jedynie Panu jako Słowu, wyrażona jest w zaimkach dzierżawczych nasz i moja: Prawe duszo, przyjmij moją mowę Nie mądrą, lecz szczerą. („Na wieczną pamięć Kotlarewskiemu”, 1838) Nasza duma, nasza pieśń* Nie umrze, nie zginie… Oto gdzie, ludzie, nasza sława, Sława Ukrainy! Bez złota, bez kamienia, Bez chytrej mowy, A głośna i prawdziwa, Jak Pana słowo. (“Do Osnowjanenki”, 1839) Te dwa urywki zawierają ekspresywne określenie mowy i słowa jako “nie mądrych” i “nie chytrych”. Błędnie jest szukać semantyki tych leksemów w ich bezpośrednim znaczeniu. Źródłem takiej atrybutywności są mistyczne idee z listów apostoła Pawła o tym, że “Bóg jest prawdomówny, a każdy człowiek kłamliwy”. Napisano bowiem: “Zniszczę mądrość mądrych, a roztropność roztropnych odrzucę!” [Św. P., Listy apostoła Pawła, s. 192, 208]. Znakomitym u poety jest przymiotnik chytry. Słownik staroukraińskiego języka XIV—XV wieku nie zawiera tego leksemu, chyba jego pochodne chytre, chytrość ze znaczeniem “podstępnie”, “podstęp” [SSUM XIV–XV, t. 2, s. 507], co ma także znaczenie “grzeszny, niegodziwy; bies, diabeł”, pierwotnie pochodząc od psł. lokavъ “wygięty, krzywy; chytry, podstępny” [ESUM, t. 3, s. 303]. Zatem, z uwagi na mistyczny religijny dyskurs utworów Szewczenki oraz jego błyskotliwą znajomość Biblii, mamy przeciwstawne użycie nie chytrego i nie mądrego słowa jako bożego, a nie grzesznego: “Niech nikt siebie nie oszukuje! Jeśli komuś z was wydaje się, że jest mądry w tym wieku, niech głupim się stanie, aby stać się mądrym; bo mądrość tego świata jest głupotą u Boga. Napisano bowiem: “On chwyta mądrych ich własnymi podstępami”; i jeszcze: “Pan zna myśli mądrych, że są marne” [Św. P., Listy apostoła Pawła, s. 210]. W ukraińskiej literaturze idee te głęboko rozwinął w swojej twórczości jeden z ulubionych autorów Doncowa późnego średniowiecza Iwan Wyszeński, który stale apeluje do apostoła Pawła (jako swojego nauczyciela) w tej części jego listów, gdzie mądrość świata tego przeciwstawiono sile Bożej: “I słowo moje i kazanie moje nie w przekonywaniu ludzkiej mądrości słów, lecz w objawieniu ducha i mocy, bo wiara wasza nie w mądrości ludzkiej, lecz w mocy bożej będzie” [2, s. 205]. Czy nie najwyższej przeciwstawności swoje słowo cudzemu nabiera w urywku z “Hajdamaków”, gdzie wypisano egzystencjalny antagonizm poprzez zaimkowo-rzeczownikowy koncept wasze słowo oraz główne ostrze bytu Szewczenki ja, siebie, mojej, zrealizowane “w mojej chatynie” — własnym, od nikogo nie zależnym miejscem pod słońcem: Dzięki za radę. Ciepły kożuch, tylko szkoda — Nie na mnie szyty, A rozumne wasze słowo Kłamstwem podbite. Wybaczcie… krzyczcie sobie, Ja słuchać nie będę, I do siebie nie zawołam. Wy rozumni ludzie — A ja głupiec, sam sobie W mojej chatynie Zaśpiewam, zarydam, Jak małe dziecko. A dalej — siłą tego swojego słowa — rozpościera się szeroka panorama hajdamackiego powstania. Poeta raduje się, że bohater jego, opętany mistyczną miłością, prawdą i rodową pamięcią, Nie odwrócił się od tego słowa, Co matka śpiewała, Jak małego powijała, Z małym rozmawiała; Nie odwrócił się od tego słowa, Co o Ukrainie Ślepy starzec, smucąc się, Śpiewa pod płotem. Kocha ją, dumę prawdy, Kozacką sławę, Kocha ją. Dalsze rozwijanie tematu zagrażającej obcości brzmi w wierszach potępienia fałszywych nauczycieli (“Byli fałszywi prorocy w narodzie, i u nas będą fałszywi nauczyciele. I wielu pójdzie za ich zgubną nauką”, “Strzeżcie się fałszywych proroków, którzy przychodzą do was w owczej skórze, a wewnątrz są wilkami drapieżnymi” [Ewangelia według Mateusza, s. 14]): Nieśli, nieśli z cudzego pola I na Ukrainę przynieśli Wielkich słów wielką siłę, I nic więcej. (“I umarłym, i żywym, i nienarodzonym rodakom…”, 1845) Słowo Szewczenki w jego głównej kreacyjno-mistycznej funkcji czyniło globalny podział, absolutnie nie współmierny z rzeczywistością: na żywych i umarłych w znaczeniu idealnych, którzy są opętani Słowem-Duchem, oraz materialnych, określonych słowem jako nominacją i komunikacją. To najlepiej najostrzejszymi uczuciami wyraził Hryhorij Kwitka-Osnowjanenko: “Szewczenko szeroko objął Ukrainę z jej mogiłami krwawymi, z jej straszną sławą, i od tego czasu wszyscy u nas podzielili się na żywych i umarłych, nieprzejrzanych i na wskrzeszonych…” [4, s. 76]. DUALISTYCZNE SŁOWO: SŁOWO-PRAWDA (DLATEGO ŻE BÓG) — SŁOWO-KŁAMSTWO (DLATEGO ŻE OD ZŁEGO) Ten świat jest dualistyczny. W naszym przypadku nie w sensie jedności dwóch pierwopoczątków — ducha i materii, a w sensie jego wewnętrznego rozdwojenia. Apostoł Jakub przemawia: językiem “błogosławimy Pana i Ojca i nim przeklinamy ludzi, którzy stworzeni są na podobieństwo Boże. Z tych samych ust wychodzi błogosławieństwo i przekleństwo. Nie powinno tak być, bracia moi. Czyż studnia z jednego źródła bije słodką i gorzką wodą?” [Św. P., Listy apostoła Jakuba, s. 286]. Chodzi także o słabość ludzkiej natury, która nie umie dojść do zgody sama ze sobą i określić harmonijnego systemu wartości, ponieważ “na miejsce “rozumu świętego” postawiono “ludzki rozum”. Doncow zauważa, jak wyśmiewał poeta tych, którzy swoimi “łuka-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

ustami i językiem wielomównym” — “wywyższyli na podziw rozum nasz i nasz język”, a na dodatek rzucali zuchwałe wyzwanie Stwórcy — “i gdzież ten pan, co nam nakaże i myśleć tak, i mówić”? Jakże szydził z tych fałszywych nauczycieli naszego “postępowego” wieku, którzy bezrozumnie twierdzili, że “nie ma Boga, tylko ja”! — tylko oni i tylko ich cielesny rozum! Jakże proroczo wieszczył im Szewczenko, że rychło powie ten “pan” swoje Słowo, a wtedy “zwiędnie niczym zdeptana trawa” i “myśl ich, i ich słowa”… [4, s. 77]. O tym słowie-kłamstwie, z właściwym Szewczence wypalaniem ran, mowa jest w biblijnym “Naśladowaniu 11 psalmu”. Poeta sięga do pierwotnego źródła (Psalm 11—14), aby przekazać ogółowi całą tragedię podążania narodu za “łudzącymi” i “miodopłynnymi ustami”, co, niestety, zawsze jest aktualne: 2. Ratuj, o Panie! Bo pobożnych coraz mniej, bo prawda pośród ludzi znikła. 3. Kłamstwo jeden drugiemu toczą, paplają pochlebnymi słowami i nieszczerym sercem. 4. Niech Pan zamknie wszystkie usta pochlebcze, język wielomówny tych, co mówią: 5. “Naszym językiem cuda objawimy, i w nas są wargi! Kto pan nad nami?”. 6. “Z powodu cierpienia nędznych i wzdychań biednych oto ja powstanę, — mówi Pan, — ja dam zbawienie temu, kto go pragnie”. 7. Słowa Pańskie — słowa szczere, wypróbowane srebro, oczyszczone od ziemi, siedem razy przelane. 8. Ty zachowasz, Panie, nas; ty ustrzeżesz nas od tego rodu i na wieki. 9. Wokół grzesznicy krążą, gdy podłość ludzka się wynosi. (Psalm 11-14, s. 624) Zarówno psalm-źródło, jak i Szewczenkowe naśladowanie, czy po cerkiewnosłowiańsku — podrażanije, to najbardziej antagonistyczny utwór w sensie zderzenia Bożej Prawdy-Słowa i ludzkiego słowa-kłamstwa z bezspornym Bożym zwycięstwem Słowa jako straży narodu. Apostoł Jakub ludzki język nazywa “ogniem piekielnym” i “światem nieprawości”: “Języka zaś nikt z ludzi nie może okiełznać: to zło, które spokoju nie zna, napełnione śmiertelną trucizną” [Św. P., List apostoła Jakuba, s. 286]. Tę “śmiertelną truciznę” zarówno Szewczenko, jak i Doncow słusznie dostrzegają w fałszywych prorokach, którzy lud “będą łowić pochlebnymi słowami” — i za nimi pobiegnie zbałamucony tłum, wśród których także tak zwana zmarniała “postępowa” elita Zachodu, z jej politycznymi katedrami, gdzie zasiedli ludzie ze skrzywionym mózgiem, z oklapłym sercem, ze sparaliżowaną wolą”, a także “agenci moskiewskiej ordy…” [4, s. 197—198]. Każdemu czasowi jego własne przeciwstawienie i fabularne perypetie, odwieczne jednak jest przeciwstawienie między słowem-prawdą a słowem-kłamstwem. I tylko kontakt z Bożą mocą, “która zwie się modlitwą”, “zabezpieczy twardość duszy”. Na zesłaniu Szewczenko pisał: “…taka straszna beznadziejność, że tylko jedna chrześcijańska filozofia zdolna jest walczyć z nią” [5, s. 261]. Poeta, wykorzystując biblijną kolizję, emocjonalnie wzmacnia swój utwór poprzez palącą metaforykę: “kują kajdany w sercu”, jadowity sarkazm “Całują się i czasu czekają, / Czy szybko brata w trumnie / Z gości na cmentarz poniosą?” z błyskotliwie przekazanym triumfem ofiarnej Bożej siły “Dla nich, / Ludzi zakutych moich / Ubogich, nędznych”. Najwyższa nuta podniesienia wyzutego z praw narodu poprzez Słowo-Prawdę brzmi w życiodajnym cerkiewnosłowianizmie “wywyższę” obok antonimu “małych”: ……Wywyższę Małych owych niewolników niemych! Ja na straży przy nich Postawię słowo. I zwiędnie, Niczym zdeptana trawa, I myśl wasza, i słowa. Niczym srebro kute, bite I siedmiokrotnie przelane Ogniem w tyglu, słowa Twoje, o Panie, takie. Rozrzućże je, twoje święte Po całej ziemi. I cudom Twoim uwierzą na świecie Twoje małe ubogie dzieci! (“Naśladowanie 11 psalmu”, 1859) Jak do prawdziwego źródła zwraca się Szewczenko do proroka Ozeasza, który przestrzega przed modlitwą do ziemskich nieprawdziwych bogów, czyli przed utratą prawdziwych wartości bytowych: “Weźcie słowa ze sobą i wróćcie do Pana. Powiedzcie mu: “Przebacz całą bezprawność! Przyjmij to, co dobre, i my przyniesiemy owoc ust naszych. […] dzieł rąk naszych nie będziemy nazywać więcej naszymi bogami…”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

ODRODZI SIĘ ŚWIĄTYNIA, ROZKWITNIE UKRAINA Zakończyła się akcja „Ostatnią drogą Kobziarza”

[Pismo Święte, Księgi proroków: Ozeasza, s. 1030]. Poeta, jak twierdzi Doncow, „był do głębi duszy przejęty myślą o prymacie duchowego pierwiastka nad materialnym, pewny bezgranicznej kreatywnej, twórczej, efektywnej siły natchnionej wiarą myśli, kreatywnej siły słowa. „Nowe słowo”, które „natchnie, zawoła, napędzi” wskrzeszoną prawdę i „między ludzi krzykiem poniesie”, — takie słowo, — był pewny, — „i lud okradziony ocali” [4, s. 79]: Powiedz im oto co: — Kłamią bogowie, Ci idole w cudzych dworach, Powiedz, że prawda ożyje, Natchnie, zawoła, napędzi Nie stare, nie dawne słowo Zepsute, a słowo nowe Między ludźmi krzykiem poniesie I lud okradziony ocali Od łaski carskiej… („Ozeasz. Rozdział XIV”, 1859) Jednocześnie chyba najwyższą dewaluację słowa opisano w ostrosatyrycznym utworze „Wydaje mi się, nie wiem” (1850), gdzie poeta wyśmiewa i demaskuje tych, którzy „kąpali się w grzechach”, którzy „Rzekami łzy rozlali, / A krew morzami” — i sami nieuchronnie stali się ofiarami własnego zła: Gdzież sława wasza? Na słowach! Gdzie władza wielka? W grobowcach, W grobowcach, powalonych katami, Takimi samymi, jak wy, Żyliście srogimi bestiami, A w świnie się zmieniliście!.. Natomiast, jak już zaznaczono wyżej, „Prawdy słowo, / Świętej prawdy i miłości…” wciela się poprzez dwie zaznaczone funkcje — mistyczną i kreatywną. Ono zawsze będzie znajdować żyzną niwę, by owocować. W „Neofitach” „słowo prawdy” swojego syna przejmuje matka: I ty słowa jego żywe W żywą duszę przyjęłaś… I na targowiska, i w dwory Żywego prawdziwego boga Ty słowo prawdy poniosłaś. („Neofici”) W życiu naszego narodu światło tej „swojej Prawdy” „zapalił Szewczenko słowem swoim, wzywając z wielu „wezwanych” niewielu „zebranych” do walki ze „ślepymi wodzami ślepych” i ze współczesnymi oraz „przyszłymi tyranami” Ukrainy i świata, za którymi — w straszną zapowiedzianą przez niego godzinę pobiegnie zbałamucony tłum” [4, s. 197—198]. Sama obecność w naszej kulturze człowieka, który w tym rozdarto-dualistycznym świecie w najbeznadziejniejszych okolicznościach politycznych i moralnego karłowacenia człowieka, nie wahając się, zakotwiczył się w Bożych głębiach absolutu („…w działalności duchowej średnia droga prowadzi do niczego. Wolał zdecydowany cios obuchem, niż drewnianą piłę czekania” [4, s. 154—155]) jest głośnym drogowskazem. Nie wszyscy, którzy słuchają, usłyszą to. Literatura 1. Waszczenko W. S. Epitety języka poetyckiego T. H. Szewczenki: Słownik-indeks. — Dniepropietrowsk, 1982. 2. Wyszeński Iwan. Utwory. — Kijów, 1959. — 267 s. 3. Dziuba I. M. Taras Szewczenko. Życie i twórczość. — Kijów, 2008. — 720 s. 4. Doncow D. Niewidzialne tablice Kobziarza. — Stryj, 2008. — 230 s. 5. Doncow Dmytro. Krzyżem i mieczem. Utwory. — Tarnopol, 2010. — 316 s. 6. Doncow Dmytro. Szewczenko i nasza generacja // Eseistyka literacka. — Drohobycz, 2010. — S. 27—36. 7. Doncow Dmytro. Idee Szewczenki o Bogu i narodzie // Eseistyka literacka. — Drohobycz, 2010. — S. 522—526. 8. Konkordancja utworów poetyckich Tarasa Szewczenki / Red. i oprac. O. Ilnyckiego, J. Hawrysza. — Edmonton — Toronto, 2001. — T. 3, 4. 9. Mieczkowska N. B., Suprun A. E. Wiedza o języku w średniowiecznej kulturze Słowian południowych i zachodnich // Historia nauk lingwistycznych. Późne średniowiecze / Red. odp. A. W. Desnicka. — Sankt Petersburg, 1991. — S. 125–181. 10. Swerstjuk Jewhen. Rok wysokiego słońca // Na święcie nadziei. Wybór. — Kijów, 1999. — S. 321—368. 11. Słownik języka Szewczenki: W dwóch tomach. — Kijów, 1964. — T. II. 12. Trubaczow O. N. Etnogeneza i kultura najdawniejszych Słowian. Badania lingwistyczne. — Moskwa, 1991. — 271 s. 13. Szewelow Jurij. Rok 1860 w twórczości Tarasa Szewczenki // Zapiski Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki. Prace sekcji filologicznej. — Lwów, 1992. — T. CCXXIV. — S. 89—106. Skróty Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Pełne tłumaczenie, dokonane z oryginalnych tekstów hebrajskich, aramejskich i greckich. Za pozwoleniem władzy kościelnej. — Ukrainian Bible 63 DC, United Bible Societies, 1991. SSUJ XIV–XV — Słownik staroukraińskiego języka XIV–XV w.: W dwóch tomach. — Kijów, 1977–1978. ESUJ — Słownik etymologiczny języka ukraińskiego: W siedmiu tomach / Pod red. O.S. Melnyczuka. — Kijów, 1982–2006. — T. 1–5. W „Słowie Proświty” nr 20 w materiale I. Farion „O upolitycznieniu słów...” ostatni wiersz publikacji należy czytać tak: „Lwowie! Ty zwróciłeś sobie status miasta nieogarnionego Bandery”. Petro ANTONENKO Zdjęcie autora W Nieżynie akcja „Ostatnią drogą Kobziarza” odbywała się tego samego dnia, kiedy 150 lat temu mieszkańcy Nieżyna żegnali Tarasa Szewczenkę, — 17 maja. I w tym samym miejscu, przy świątyni Przemienienia Pańskiego. Właśnie w tej cerkwi z XVIII wieku stała wtedy trumna z Tarasem, tutaj go żegnano. Na cześć tego 20 lat temu przed cerkwią ustawiono Znak Pamięci — krzyż i tablicę z odpowiednim napisem. Obecnie jest to cerkiew wspólnoty Patriarchatu Kijowskiego. Ogółem w mieście jest kilka świątyń eparchii czernihowskiej UCP PK, więcej niż nawet w centrum obwodowym. W czasach władzy radzieckiej ta piękna świątynia, jak i tysiące innych, została zrujnowana. A państwo jakoś nie znajduje środków na odrodzenie naszych świętości. Dlatego odbudowa tej majestatycznej świątyni, która jest zabytkiem historii i architektury i znajduje się pod ochroną i niby pod opieką państwa, w całości spoczywa na wspólnocie kościelnej. Ludzie robią wszystko, co mogą: zbierają datki, szukają mecenasów. Tylko dzięki temu udało się nieco zrobić: odnowiono pokrycie dachu, kopuły świątyni, dobudowano niewielkie pomieszczenie, w którym odbywają się nabożeństwa. Ale to za mało, i odbudowa świątyni trwa już drugą dekadę. Potrzebna jest więc pomoc zarówno państwa, jak i sponsorów. A podczas akcji nieżyńscy księża odprawili nabożeństwo żałobne za Tarasa Szewczenkę, wystąpili działacze Proświty, aktywiści UNP, naukowcy, chór katedralny cerkwi Wszystkich Świętych w Nieżynie. A także — znany kobziarz-lirnik, krajan, urodzony na Czernihowszczyźnie, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, artysta ludowy Ukrainy Wasyl Neczepa.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

reprodukcji wątków biblijnych, architektury cerkiewnej — wszystkiego, co zostało namalowane przez Tarasa Szewczenkę. W ogóle kiedyś naiwnie myślałem — co jeszcze można odkryć u Szewczenki? A kiedy w 1983 roku byłem w Moskwie i w moskiewskim archiwum udało mi się zapoznać z utraconymi dla nauki oryginałami rękopisów Tarasa Szewczenki „Naśladowanie Ezechiela. Rozdział 19”, „Ozeasz. Rozdział 14”, „Mętnymi błotami” oraz „Gdybyś to ty, Bohdanie pijany!”… Widział je na początku XX wieku u pani Mitrofanowej w Moskwie Wasyl Domanicki, kiedy przygotowywał wydanie „Kobziarza”, a potem zniknęły. Wtedy zrozumiałem, że jest bardzo wiele nieznanego o Szewczence. Nawet zaczynałem kiedyś cykl audycji telewizyjnych i radiowych „Nieznane o znanym Szewczence”. Proszę sobie wyobrazić, że niemal o każdym autografie Szewczenki można napisać historię jego powstania, funkcjonowania, przechowywania, publikacji, dokładności odtworzenia i tak dalej. Tak samo o dziele sztuki — można napisać jeśli nie monografię, to broszurę czy interesujący artykuł naukowy. Tylko trzeba zagłębić się w źródła, w fakty, znane w większości profesjonalnym szewczenkoznawcom. Dla zwykłego czytania takie wydanie stałoby się odkryciem! Gdybyście wiedzieli, jakie „historie detektywistyczne” zdarzały się czasami z utworami Szewczenki! Opowiedział pan o portrecie dziewczyny z Łupska — tak, mógł go namalować Taras Hryhorowycz, wszak wiele utworów Szewczenki znanych jest tylko ze wspomnień, niektóre — z reprodukcji. — Jak posuwa się wydanie 12-tomowego pełnego zbioru utworów Tarasa Szewczenki? — Faktycznie stoi w miejscu. Siódmy tom, czyli pierwszy tom spuścizny malarskiej, został wydany w 2005 roku. Po jego wyjściu było wiele dyskusji. W szewczenkoznawstwie są kategorie badaczy, którzy uważają się za monopolistów tego czy innego tematu. Naczytałem się wielu rozmaitych „odzewów” na siódmy tom. Szewczenkoznawcy z Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki uważają, że trzeba przerobić i wydać ponownie siódmy tom. Chociaż, jeśli są tam pewne nieścisłości, można je poprawić w 5 tomie spuścizny malarskiej Szewczenki, bo 12 tom ma być naukowo-informacyjny. Myślę, że można będzie szybciej zrobić go niż 11. Tutaj jest bardzo wiele subiektywnych przyczyn. Przypominam sobie, jak 1 sierpnia 2000 roku, po półtora miesiąca mojego pobytu w muzeum Szewczenki, wyszedł z mojej inicjatywy Ukaz Prezydenta o uczczeniu pamięci Tarasa Szewczenki. I tam mowa była o wydaniu akademickim. I już od jesieni 2000 roku w muzeum Szewczenki została stworzona grupa naukowców, która co tydzień przeprowadzała posiedzenia i rozpatrywała po kilka komentarzy do 7 i 8 tomu. Jest wydanie z lat 60. — 5 luksusowych tomów, które przygotowywali wybitni naukowcy, profesjonaliści-artyści Wasyl Kasijan, Płaton Biłecki oraz Borys Butnyk-Siwerski… Oczywiście, przez to półwiecze dokonano wielu odkryć. Myślę, że inicjatywa powinna być ze strony Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego jako profilowego instytutu, który współpracuje z muzeum Szewczenki, gdzie przechowywane są oryginały dzieł sztuki. Wiadomo mi, że jest nawet postanowienie Prezydium NAN Ukrainy z harmonogramem wyjścia 8—11 tomów, ale żeby dotrzymać

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

SERHIJ HALCZENKO: «KAŻDE WYDANIE «KOBZIARZA» TO KROK NAPRZÓD» Przed nami 200-lecie urodzin T. H. Szewczenki

— Nie stawialiśmy sobie za cel konferencji poszukiwania sensacji. Mogę wyróżnić referaty moich kolegów z Instytutu Literatury, Walentyny Leonidowny Smilańskiej i Niny Pawłowny Czamaty, niezwykle interesujący był referat profesora Wasyla Iwanowicza Pacharenki z Czerkaskiego Uniwersytetu Narodowego. Jest on znany jako autor najlepszych obecnie prac o Szewczence, w szczególności monografii „Niezgłębiony apostoł”. Niezwykle interesujące były posiedzenia sekcyjne, ale mogłem być tylko na jednym z nich — połączonym z dwóch sekcji. Można było tam usłyszeć naprawdę gruntowne referaty naukowe, nie o szerokim, globalnym zasięgu, lecz konkretne opracowania. Mnie, moim kolegom z Instytutu Literatury, szewczenkoznawcom, jest miło, że już kolejny raz w Czerkasach odbywają się takie konferencje szewczenkowskie. 39. odbędzie się w 2013 roku, ale zaproponowałem, że 40., jubileuszową, trzeba przeprowadzić w 2014 roku — w jubileuszowym roku Szewczenki. Wszystkie referaty wygłoszone na tych konferencjach są publikowane. Kiedy przeglądam te tomy konferencji szewczenkowskich, marzę, jako szewczenkoznawca, by wydać dziś kilka tomów wybranych prac z referatów. Przecież zwłaszcza w latach 60.—70. były naprawdę interesujące referaty, które dotyczyły także poszczególnych okresów życia i twórczości Szewczenki, tekstologii jego utworów. Korzystam z niezwykle interesujących prac o spuściźnie artystycznej Szewczenki, opublikowanych jako referaty. Oczywiście, niektóre z tych referatów nie zdały egzaminu czasu, ponieważ budowane były na ideologicznych podstawach socjalizmu, gdzie twórczość Szewczenki próbowano powiązać z kulturą rosyjską, zrobiono z niego niemal ucznia tak zwanych rosyjskich „wielkich rewolucjonistów-demokratów”, którzy byli od niego znacznie młodsi, dlatego o jakimkolwiek wpływie na niego nie może być mowy. Drugi dzień konferencji przeprowadzono w Kaniowie, na tle odnowionej ekspozycji, w wielkiej uroczystej sali. Występowali tam głównie pracownicy placówek muzealnych, w szczególności Kaniowskiego Rezerwatu Narodowego. Referaty miały charakter muzealno-źródłoznawczy. Było mi miło, że muzealnicy, szewczenkoznawcy z wieloletnim doświadczeniem korzystają z mojej książki „Zwrócone szewczenkowskie rarytasy” ze zdjęciami, gdzie zreprodukowano Wasyla Stepanowicza Hnyłosyrowa — wieloletniego strażnika Mogiły Tarasa. Dzięki temu udało się zidentyfikować i datować niektóre inne fotografie. — Na ile dobrze dziś zbadane są życie Szewczenki, jego twórczość, czy znane są wszystkie miejscowości, w których malował, pisał? — To bardzo skomplikowane i niezwykle interesujące pytanie. Już od kilku lat pracuję nad wielotomowym wydaniem „Taras Szewczenko. Kronika biograficzna”. Mamy kroniki życia i twórczości Szewczenki, przygotowane przez poszczególnych autorów — Dmytra Kosaryka, Wasyla Anisowa i Jelizawetę Seredę, Petra Żura. Ten ostatni całe swoje życie poświęcił twórczości Szewczenki. Napisał szereg unikalnych prac o Szewczence: „Duma o ogniu”, „Prace i dni Kobziarza”… Przypominam sobie, kiedy byłem u niego w leningradzkim mieszkaniu w 1973 roku. To było mieszkanie-muzeum z kartotekami… Ale ja przygotowuję kronikę biograficzną, w której zaznaczone byłoby nie tylko to, gdzie jeździł, co namalował, napisał, z kim się spotykał i tak dalej. Będzie to kronika zbudowana na materiałach samego Szewczenki (mam na myśli poezję, prozę, dziennik, jego listy, dokumenty, wspomnienia o nim, listy do niego). Będzie to zbiór dokumentów, gdzie zobaczycie kopię zapisu z księgi metrykalnej w Moryńcach o tym, że urodził się Taras Szewczenko. Dalej — o dzieciństwie: wspomnienia jego kolegów z klasy, mieszkańców wsi, innych ludzi. Czyta się to jak powieść artystyczno-dokumentalną. Możecie sobie wyobrazić, ile Pan przeczyta dokumentów za 1847 rok! Chociaż to wszystko w zasadzie jest opublikowane, ale w różnych wydaniach. Muszę zwracać się do archiwów, źródeł pierwotnych, przede wszystkim do archiwum Szewczenki — funduszu nr 1, który przechowywany jest w dziale rękopisów Instytutu Literatury. Bardzo pomogli przyjaciele z Moskwy, którzy udostępnili mało znane dokumenty. To na przykład duża liczba dokumentów archiwalnych, rozproszonych w trzytomie Leonida Bolszakowa — orenburskiego naukowca, który napisał „Był o Tarasie”, za którą w 1994 roku otrzymał Nagrodę im. Szewczenki. Zacytuję te dokumenty według wydań L. Bolszakowa i wszystkie one zostaną umieszczone w tym wydaniu. — Nad czym pracują szewczenkoznawcy za granicą? — Jeśli chodzi o zagraniczne szewczenkoznawstwo — wiem, że Towarzystwo Naukowe im. Szewczenki w Nowym Jorku przeprowadza coroczne sesje. Niestety, nie mam informacji, co dokładnie tam było w tym roku. Moim zadaniem jako źródłoznawcy jest opublikowanie jak najdokładniejszych tekstów utworów Tarasa Szewczenki. Niemal co roku wydaję „Kobziarza” Tarasa Hryhorowycza i każde słowo, każdą literę sprawdzam z oryginałem. Dlatego nie wstydzę się tego mówić — każde przygotowane przeze mnie wydanie „Kobziarza” to krok naprzód. Mam nadzieję, że kiedy będą jubileuszowe wydania spuścizny literackiej, uwzględnią one także moje skromne opracowania: zostaną wydane najdokładniejsze teksty. — Wiosną opublikowałem w gazecie rejonowej „Makarivśki wisti” badanie „Makarowszczyzna w życiu i twórczości Tarasa Szewczenki”. Po tej publikacji krajoznawca Wałerij Obuchiwśkyj opowiedział mi, że w latach 80. na chutorze Łupśkym przechowywany był portret miejscowej dziewczyny, rzekomo namalowany przez Szewczenkę. Czy obecnie trafiają się sensacyjne znaleziska — nieznane utwory Tarasa Hryhorowycza? — Nigdy nie szukam sensacji. Oto na przykład reprodukcja akwareli Tarasa Szewczenki, którą niedawno odnaleziono (pokazuje). Wokół niej tyle było rozmów, publikacji, autorytety szewczenkoznawstwa nawet mówią, że to nie utwór Szewczenki, bo tam jest pionowy obraz. Ale to błędne twierdzenie. Na podstawie dokumentów, które znam, skłaniam się ku uznaniu, że to oryginalny utwór Tarasa Szewczenki, który, mam nadzieję, znajdzie się w 12-tomniku. W ostatnich latach udało mi się wydać rękopiśmiennego „Kobziarza” z ilustracjami Mychajła Baszyłowa i Jakowa de Balmena. To ten „Kobziarz”, który 70 lat przeleżał w archiwum departamentu policji, bo skonfiskowano go Mykole Kostomarowowi podczas aresztowania. W 1917 roku trafił do profesora Uniwersytetu Kazańskiego, po czym wrócił na Ukrainę. Badali go naukowcy, ale wydanie faksymilowe ujrzało światło dzienne dopiero teraz, z moim opracowaniem, z reprodukcjami prawie 90 ilustracji, winiet. Uważam, że pojawienie się takich wydań to jak „Drugi „Kobziarz”, to odtworzenie wersji autorskiej. „Drugi „Kobziarz” — to ten rękopis, z którym Szewczenko jechał do Kijowa. Miał jeden — wielki album z poezjami „Trzy lata”, a drugi — skromny zeszyt, w którym zapisane były dwie ballady „Rusałka” i „Lileja”, stworzone w 1846 roku, poemat „Osyka”, napisany w Siedniowie w 1847 roku, i przedmowa, nazwana przez Szewczenkę „Priedisłowije” — „Wypuszczam oto w ludzi drugiego „Kobziarza” swego, a żeby nie z pustymi torbami, to nadaję go przedmową…” Oczywiście, Szewczenko nie był pewien, czy jego przyjaciele, w szczególności Kostomarow, odważą się podawać do cenzury zbiór „Trzy lata”, gdzie jest i poemat „Sen”, i „Czyhrynie, Czyhrynie”, i „Stoi we wsi Subotowie…”, i inne utwory, za które Szewczenko otrzymał 10 lat żołnierki. Zarzucają mi, że „nie przeszedł cenzury”. Oczywiście, że carska cenzura nie pobłogosławiłaby tych utworów na świat i nie wiadomo, czy radziecka by pobłogosławiła… Ale on już jest wydany. Dziś niezwykle konieczne jest wydanie ponownie i „Książki za cholewą”, i „Większej książki”, i wielu innych oryginalnych, dokumentalnych rzeczy. Muszą to być faksymile z równoległym odtworzeniem drukiem, przecież nie wszyscy szewczenkoznawcy mogą czytać faksymilowe odtworzenie tych tekstów. Pomimo tego, że niektórzy akademiccy szewczenkoznawcy są przeciwni, chciałbym wydać faksymile autografów, powieści, listów Szewczenki, wydać ponownie zbiór dokumentów Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego w nowej redakcji. Jak pisał Dmytro Pawłyczko, „Plany jak gwiazdy, a gwiazdy — jak aeroplany”. Dlaczego by państwo nie wydało „Kobziarza” — niedrogiego, nie ze skórzaną okładką, nie „w metalu” z ozdobami, który można rozdać bezpłatnie do każdej rodziny. Marzę o wydaniu w masowym nakładzie kieszonkowego „Kobziarza” na dobrym cienkim papierze z kilkudziesięcioma reprodukcjami dzieł malarskich, z autoportretami Tarasa Szewczenki. Sporządziłem prospekt wydania „Dusza z Bogiem rozmawia”. Byłyby to repro- Zupełnie niedawno w Czerkaskim Uniwersytecie Narodowym im. Bohdana Chmielnickiego odbyła się 38. Międzynarodowa Naukowa Konferencja Szewczenkowska, poświęcona 197. rocznicy urodzin Tarasa Hryhorowycza Szewczenki oraz 150. rocznicy jego śmierci i powtórnego pochówku. W tym roku w konferencji wzięło udział 89 uczestników, wśród których byli naukowcy z Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (Polska) oraz z Kazachskiego Uniwersytetu Narodowego im. al-Farabiego (Astana, Kazachstan). W forum naukowym wzięli również udział doktorzy i kandydaci nauk historycznych, filozoficznych, pedagogicznych, psychologicznych, krajoznawcy, naukowcy, badacze, wykładowcy, doktoranci i magistranci z całej Ukrainy. Przeprowadzenie największego i najbardziej znanego zgromadzenia naukowców-szewczenkoznawców stało się powodem naszej rozmowy z zastępcą dyrektora Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki, kandydatem nauk filologicznych, znanym ukraińskim literaturoznawcą, szewczenkoznawcą, redaktorem wielu współczesnych wydań utworów T. H. Szewczenki, Serhijem Anastasijowyczem HALCZENKIEM.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

tego harmonogramu, trzeba pracować konsekwentnie i regularnie. Instytut Literatury wypełnił swój obowiązek. W ciągu dwóch lat wydaliśmy całą spuściznę literacką w sześciu tomach. Na jej podstawie przeprowadzane są liczne wznowienia przez różne wydawnictwa, nawet bez odniesień, ale to już kwestia etyki wydawców. — Jakie badania chciałby Pan wydać w najbliższym czasie? Czyje rozprawy o Szewczence są warte uwagi? — Chciałbym wydać wieloTomową „Bibliotekę szewczenkologa”, w której zostałyby opublikowane prace naukowe, począwszy od Wasyla Maslowa i Mychajła Czałego. W tym roku, dzięki wsparciu Mykoły Tomenki, ukazała się książka M. Czałego „Życie i twórczość Tarasa Szewczenki”, która od wielu lat leżała w wydawnictwie „Wesełka”. W tej serii znalazłyby się interesujące prace ukraińskich i zagranicznych badaczy, na przykład „Komentarz do »Kobzarza« Szewczenki” Jurija Iwakina, a także komentarze do czterotomowego „Kobzarza” profesora Leonida Biłećkiego z Kanady, „Życie Tarasa Szewczenki” Pawła Zajcewa. U Zajcewa jest wiele również artykułów naukowych, które drukowano w czterotomowym wydaniu utworów Szewczenki, wydanym w Chicago w latach 60. XX wieku. Według moich obliczeń to około 30 tomów. A obecnie pojawia się wiele kolejnych rozpraw. Nie do mnie należy decyzja, czy włączyć do tej serii, na przykład, wydania Oksany Zabużko, Hryhorija Hrabowycza, Bohdana Suszynskiego. Do tego musi zostać powołana autorytatywna kolegium redakcyjne naukowe, a państwo musi być zainteresowane takim wydaniem i znaleźć na nie środki. W naszym instytucie zgromadzono unikalne materiały archiwalne w zbiorze Ołeksandra Jakowycza Konyskiego. Najciekawsze jest jego najpełniejsze badanie naukowe o Szewczence, które ukazało się jeszcze na początku XX wieku. Po Mychajle Czałem wykonał on ogromną pracę poszukiwawczą i zebrał unikalny materiał archiwalny o Szewczence, który wykorzystał w około 15%. Korzystają z niego od czasu do czasu badacze-szewczenkolodzy, cytują te materiały, ale chciałbym wydać także osobny zbiór z archiwum Ołeksandra Konyskiego. Jest to wręcz konieczne, bo, ku wielkiemu żalowi, 50 lat temu wydawano znacznie więcej naukowych i popularnonaukowych publikacji spuścizny Tarasa Szewczenki, prac o nim, a obecnie wszystkie programy naukowe, które formujemy i przedstawiamy, prawie nie są finansowane. Kilka lat temu dzięki środkom z budżetu państwa udało mi się wydać wybrane wiersze, malarstwo i grafikę w języku ukraińskim i angielskim. To wydanie ujrzało światło dzienne, mam już do niego recenzję z Ameryki. Analogiczne wydanie w języku niemieckim leży od kilku lat w wydawnictwie „Mystectwo”, ale z budżetu państwa pieniędzy nie przydzielono. Kolejny mój projekt, który ma już prawie 10 lat, to wydać z okazji 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki co najmniej w 10 językach teksty koniecznie z reprodukcjami jego dzieł artystycznych. Ale, ku wielkiemu żalowi, większość wydań ostatnich lat ukazuje się dzięki środkom prywatnych fundacji… Rozmawiał Jewhen BUKET. Zdjęcia autora

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

DOŁĄCZYĆ DO WIECZNEGO…

Zdjęcie Petra Antonenki Zdjęcie Mykoły Cymbaluka Zdjęcie Petra Antonenki Zdjęcie Mykoły Cymbaluka Mykoła CYMBALUK Powtórzenie drogi męczeńskiej przeniesienia prochów Szewczenki zakończyło się w miniony czwartek, 19 maja: uczestnicy akcji „Ostatnią drogą Kobziarza” zatrzymali się w Kijowie na Placu Pocztowym. Tutaj, w cerkwi Narodzenia Pańskiego, 150 lat temu przenocowała trumna z ciałem Tarasa Szewczenki. Uzyskanie na to zgody dla krewnych i przyjaciół poety nie było łatwe. Ostatecznie zrobiono to za „najwyższym zezwoleniem” kijowskiego generał-gubernatora księcia Wasylczykowa, jednak surowo zabroniono jakichkolwiek przemówień w cerkwi nad ciałem Tarasa. Tego dnia, dokładnie 150 lat później, śpieszył na Plac Pocztowy Pawło Mychajłowycz Mowczan, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, deputowany ludowy Ukrainy. I wspomniał, przejeżdżając Parkową Aleją obok Rotundy, że czytał kiedyś o tym, iż do 1917 roku znajdował się tam dawny cmentarz miejski. Jakie tam wspaniałe i majestatyczne nagrobki, wyciosane z kamienia i wymurowane, stały grobowce! Sami generałowie i kupcy, hrabiowie i książęta. Myśleli, że tym wyryją w pamięci ludzkiej, w pamięci narodu swoje imiona. Przeszły nad wysokimi dnieprzańskimi urwiskami lata i stulecia. Przez ten czas ileż zmieciono imperiów, carów, pysznej wielkości. Wszystko obróciło się w pył, w nicość. A tamte groby „potężnych tego świata” zrównano z ziemią, zalali asfaltem ich godni następcy. — A do Tarasa Szewczenki idą — powiedział Pawło Mychajłowycz z przycerkiewnego dziedzińca — i idą jak do świętego na pielgrzymkę. Aby dołączyć do wiecznego, u którego Słowo — od Boga. Przed niewielkim improwizowanym wiecem tutaj, w odbudowanej cerkwi Narodzenia Pańskiego, księża Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego odprawili nabożeństwo żałobne za Tarasa. Oprócz prośwician obecni byli członkowie Ukraińskiej Partii Ludowej, nieliczna społeczność. Cały plac w narodowych państwowych i partyjnych, UNP-owskich, flagach. Nie tłoczył się na Włodzimierzowej Górce tego dnia cały ukraiński i nieukraiński Kijów, jak 150 lat temu, odprowadzając w ostatnią drogę trumnę z ciałem wielkiego poety Ukrainy. Nie widać było wśród uczestników także dzieci. Choć nie warto się temu dziwić — wysokim urzędnikom resortu Tabacznyka nie ma do tego żadnej sprawy. Tak samo, jak i moskiewskiemu duchowieństwu. Stoją oni daleko od uczczenia pamięci wielkiego Kobziarza Ukrainy tak samo, jak i od obecnych interesów ukraińskich. Czasy się zmieniają, idee żyją. Po panichidzie i wiecu część uczestników udała się na nabrzeże, nad Dniepr. Czekali na nich w Kaniowie. Parowca „Kremenczuk” obecnie już nie było. Zamiast niego — kozacka czajka. Właśnie czajką wysłano do Kaniowa i ten świeżo wydany „Kobziarz” Szewczenki z jego testamentem, i cierniowy wieniec. Dokładna kopia tego, który położyła w 1861 roku na trumnie poety kobieta-kijowianka w czerni jako milczący wymowny symbol żałoby i niezniszczalnego wielkiego szacunku Ukraińców dla narodowego Proroka.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

organizowali koncerty, zbierali pieniądze na pomnik T. H. Szewczenki oraz na inne cele charytatywne. A co najważniejsze, działalność prośwityńska obejmowała młodzież, zaszczepiała w młodych ludziach miłość do rodzinnego kraju, własnego języka i kultury. Kiedy przyszli bolszewicy, K. Sołusze, zasłużonemu i szanowanemu obywatelowi, przyszło chodzić po składach drewna i rąbać drwa — nazywano to stosowaniem pracy przymusowej wobec „burżujów”. Oprócz tego surowo zabroniono mu wyjeżdżać z Kamieńca, nawet do chorych. On jednak ignorował ten zakaz i pomagał ludziom w trudnych okolicznościach. 28 stycznia 1922 roku, przeżywszy 60 lat i czyniąc wiele dobra ludziom, Kost Sołucha zmarł na tyfus na swoim posterunku, lecząc chorych na tyfus plamisty. Autorytet Kosta Sołuchy był tak wielki, że władze lokalne nie mogły zignorować tego smutnego wydarzenia. Rodzinie K. Sołuchy przydzielono trzy miliony karbowańców na pogrzeb. Jak pisał W. Prychodźko: „Rodzinne Podole złotymi literami na wieczne czasy musi wpisać w swoje annały imię najlepszego ze swoich synów”. Bardzo wiele dla utwierdzenia ukraińskiej idei na Podolu zrobił Kost Sołucha. Czego warte jest samo otwarcie w 1913 roku Domu Ludowego „Proświty” w Kamieńcu Podolskim. Podolanie strzegą pamięci o Konstantynie Sołusze — wspaniałym człowieku, ukraińskim patriocie, proświtynianinie, lekarzu, który całe swoje życie oddał dla dobra rodzinnego narodu, Ukrainy. Z okazji ważnych jubileuszowych dat w ChODTRK „Podilla-Centr” odbędą się programy edukacyjne, planowane są konferencje tematyczne w Chmielnickiej Akademii Humanistyczno-Pedagogicznej (wspólnie z Chmielnickim Miejskim Towarzystwem „Proświta”), a także w Narodowym Uniwersytecie Kamieniecko-Podolskim imienia Iwana Ohijenki. Ostatnio w Żurawce na walnym zgromadzeniu fundacji odnotowano jej chwalebną pracę: uporządkowano grób Woronych, wydano broszurę, stworzono stronę internetową. Ustanowiono również tablicę pamiątkową na szkole w Żurawce imienia H. Woronego. Odbył się także rejonowy turniej matematyczny, którego zwycięzcy otrzymali nagrody od Fundacji Charytatywnej imienia H. Woronego.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

NAJLEPSZY Z SYNÓW…

Tetiana MOSIJCZUK, sekretarz odpowiedzialny Chmielnickiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” „Rodzinna „Proświto”, matko nasza, Słońcem nam jasnym bądź!” Sydir Worobkewycz W maju 2011 roku przypada 105. rocznica powstania Podolskiej „Proświty” oraz 150. rocznica urodzin jej pierwszego i niezmiennego przewodniczącego Kosta (Konstantyna) Hryhorowycza Sołuchy, znanego lekarza, działacza społecznego i kulturalnego, mecenasa. Konstantyn Sołucha urodził się 17 maja 1861 roku we wsi Korytne w powiecie bałckim guberni podolskiej w rodzinie ubogiego wiejskiego księdza. Rodzice pragnęli dać synowi świeckie wykształcenie, dlatego oddali go do drugiego Gimnazjum Kijowskiego, które ukończył z powodzeniem w 1879 roku. Następnie wstąpił na wydział medyczny Uniwersytetu św. Włodzimierza, po ukończeniu którego został lekarzem. Wśród jego wykładowców był znany naukowiec P. Żytecki. W kręgu studenckiej młodzieży i ukraińskiej społeczności w Kijowie ostatecznie ukształtowały się narodowe i polityczne poglądy K. Sołuchy: stał się świadomym ukraińskim obywatelem i przekonanym demokratą. Od 1885 roku rozpoczyna się cierniowa droga lekarza ludowego i wspaniała działalność narodowo-społeczna Kosta Sołuchy na Podolu. W najcięższych czasach reakcji Kost Sołucha stał na czele ukraińskiego ruchu w kraju. Szczęśliwe połączenie w jego osobie zdolności lekarza i działacza społecznego pozwalało Kostowi Sołusze robić dla ukraińskiej sprawy to, za co inni doświadczali prześladowań i uwięzienia. Tylko dzięki Kostowi Sołusze mogła działać założona w kwietniu 1906 roku Podolska „Proświta”, którą przez cały czas administracja gubernialna próbowała zamknąć. Towarzystwo prowadziło znaczącą pracę ukrainoznawczą, za co nieustannie doświadczało represji władz. Znajdowano różnorodne zaczepki, aby ograniczyć działalność Towarzystwa. Powód do zaprzestania działalności „Proświty” znaleziono latem 1907 r., ale dzięki staraniom Kosta Sołuchy i innych aktywistów Towarzystwo wznowiło pracę w lutym 1908 roku. Przewodniczenie w „Prośvicie” wiązało się z licznymi nieprzyjemnościami, ale Kost Sołucha nigdy nie narzekał, ponieważ był prawdziwym patriotą i uważał to za swój obowiązek. Nawet ideowi wrogowie wysoko oceniali cnoty przewodniczącego „Proświty”. Gubernator podolski Euler wielokrotnie, wzywając K. Sołuchę do swojego gabinetu, krzyczał: „Wy mnie riewoluciju w gubierni razwoditie. Ja was wsiech razgoniu”. A kiedy wyjeżdżał do Petersburga — podarował K. Sołusze popiersie Tarasa Szewczenki i fotografię, na której napisał: „Wysokouważajemomu doktoru Sołuchie na dobruju pamiat ot uważajuszczego jego kacapa. A. Euler”. K. Sołucha oraz inni członkowie „Proświty” wykonali wielką pracę przy rozszerzaniu sieci „Proświt” po miastach i wsiach Podola. Rozpowszechniali literaturę, prasę, wystawiali spektakle, da-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Ukraińska pieśń zwyciężyła

Oleh Tkaczenko, przewodniczący Zaporoskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Z myślą o popularyzacji ukraińskiej pieśni ludowej oraz wprowadzeniu dzieci w duchowość narodu ukraińskiego, 14 maja tego roku w obwodzie zaporoskim odbył się pierwszy festiwal dziecięcej sztuki chóralnej „Śpiewający step”. Organizatorem — Zaporoskie obwodowe zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki — na miejsce festiwalu wybrano malownicze wieś Skelki w rejonie wasylowskim, nad brzegiem Dniepru, właśnie po to, aby zwrócić uwagę społeczeństwa na trudny stan, w jakim dziś znajdują się wsie Ukrainy. Bo przez wszystkie czasy wieś dawała państwu jaskrawe osobowości, bogatych duchowo i moralnie działaczy kultury, oświaty i życia społeczno-politycznego. Wielu znakomitych ludzi w państwie wywodzi się ze wsi, gdzie zachowały się tradycje pokoleń, kultura, a wśród niej również ukraiński ludowy śpiew chóralny. W ostatnich latach wieś potrzebowała pomocy, cierpiąc z powodu kryzysów gospodarczych i politycznych. Byliśmy zobowiązani wyciągnąć rękę z pomocą i uczyniliśmy to. W organizację festiwalu zaangażowali się wiejski głowa Skelek W. W. Bryk, Wasylowska rejonowa administracja państwowa, rejonowy wydział oświaty i nauki, Obwodowy zarząd nauki i oświaty Zaporoskiej OPA, Zaporoskie obwodowe zrzeszenie Związku Ukrainek „Roksolana”, obwodowa federacja „Spas”. Pomogli tacy mecenasi jak Ołeksandr Biłousenko (deputowany ludowy Rady Najwyższej Ukrainy pierwszej kadencji), Andrij Ceberko (dyrektor zakładu „Dniprokeramika”, m. Połohy), Ołeh Szostak (kierownik wiodącej ukraińskiej firmy produkującej naczynia kuchenne — „BiOł”, m. Melitopol), Hennadij Karaczewcew (m. Melitopol), W. M. Ohareńko (rektor Klasycznego Uniwersytetu Prywatnego, m. Zaporoże). Sponsorami informacyjnymi festiwalu były gazety „Subota Plus”, „Zaporizka prawda”, „Słowo Proświty”, kanał telewizyjny TRK „Zaporoże”. 14 maja o godz. 10.00 dom kultury w Skelkach był przepełniony chętnymi, by usłyszeć barwną różnorodność pieśni chórów-uczestników. Na podwórzu domu kultury gości witał zespół bandurzystów „Wesnianka” komunalnej placówki „Centrum twórczości dziecięcej i młodzieżowej oraz turystyki” (m. Wasylówka). Takiego jaskrawego święta Skelki jeszcze nie widziały. Dyplomantami konkursu zostały: zespół chóralny „Perłyna” (Hulajpolska wyspecjalizowana szkoła ogólnokształcąca I–III stopnia), chór dziewcząt „Kalynonka” (szkoła ogólnokształcąca wsi Borysiwka, rejon Prymorski), chór dziecięcy „Sadżanci” (rada wiejska Fruktiwska wsi Fruktowe i Wolinske, rejon melitopolski), zespół chóralny „Prymorczanoczka” (wieś Prymorske, rejon wasylowski, szkoła ogólnokształcąca I–III stopnia), zespół chóralny „Strumoczok” (wieś Balki, rejon wasylowski, szkoła ogólnokształcąca I–III stopnia), zespół chóralny starszych uczniów (Azowska szkoła ogólnokształcąca I–III stopnia, rejon jakimiwski, obwód zaporoski). Zespół chóralny „Perwocwit” ze wsi Skelki, rejon wasylowski, otrzymał dyplom w nominacji „Sympatie widzów”. Czwarte miejsce przypadło zespołowi chóralnemu chłopców Azowskiej szkoły ogólnokształcącej I–III stopnia, rejon jakimiwski, obwód zaporoski, oraz wzorcowemu zespołowi chóralnemu młodszych uczniów „Strumoczok” Nowowasylowskiego zespołu szkolno-przedszkolnego „Harmonija”, rejon priazowski. Trzecie miejsce zdobył chór „Melodija” z m. Mołoczansk, rejon tokmacki. Drugie miejsce zajął wzorcowy zespół chóralny starszych uczniów „Switanok” Nowowasylowskiego zespołu szkolno-przedszkolnego „Harmonija”, rejon priazowski. Pierwsze miejsce przypadło zespołowi chóralnemu „Mrija” Azowskiej szkoły ogólnokształcącej I–III stopnia, rejon jakimiwski. Gośćmi festiwalu były zespół chóralny „Zaporoscy Kozacy” Zaporoskiego obwodowego zrzeszenia OUT „Proświta” im. T. Szewczenki (m. Zaporoże), które profesjonalnie zaprezentowały specjalny program pieśni. Nie obyło się też bez niedogodności. Tak, zespół chóralny „Spiwaniczka” (wieś Bilenkie, rejon zaporoski, szkoła ogólnokształcąca I–III stopnia w Biłenkiwce) nie mógł przyjechać na festiwal z powodu choroby dzieci. Festiwal zdobiły ludowe mistrzynie: Halina Pawliw — zasłużona mistrzyni ludowej twórczości Ukrainy, członkini Związku Mistrzów Ukrainy; Walentyna Charlam — mistrzyni sztuki zdobniczo-użytkowej; Myrosława — mistrzyni sztuki zdobniczo-użytkowej, członkini Związku Mistrzów Ukrainy; Zinaida Rokosowska — mistrzyni haftu, pleciowa słomką, członkini Związku Mistrzów Ukrainy. Po zakończeniu festiwalu, przy domu kultury wszyscy smakowali kozackiej kaszy kulisz i oglądali pokazowe występy szkoły „Spas” z m. Stepnohirsk. Uroczystość się zakończyła, czas minął zbyt szybko. Pod wieczór wieś wróciła do zwykłego, codziennego rytmu życia. Jakby rano nie była wypełniona setkami głosów dzieci ze wszystkich zakątków obwodu zaporoskiego. Opuszczając gościnne Skelki, każdy snuł życzenie powrotu tutaj następnej wiosny, w maju 2012 roku. Chciałoby się znów się spotkać, umocniwszy się i dorosłość, zjechać na nowy śpiewaczy konkurs, znów pieśnią ludową ogrzać serce i duszę wszystkim, którzy dołączą do przyjaznej rodziny chórowej Drugiego obwodowego festiwalu sztuki chóralnej „Śpiewający step”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

UCZCZONO PAMIĘĆ WORONOGO

Wasyl CZEPURNYJ, przewodniczący Czernihowskiej „Proświty”. Zdjęcie autora Wybitny matematyk Heorhij Woroni, wyprzedzając swój czas, napisał prace naukowe, z których niektóre dopiero teraz okazały się przydatne — do programów komputerowych, a nawet do konstruowania robotów. Zmarł w 1908 roku daleko od Ukrainy i zgodnie z jego testamentem przewieziono go do rodzinnej wsi Żurawka w rejonie warwińskim obwodu czernihowskiego, gdzie został pochowany w rodzinnym grobowcu. Jednak władza komunistyczna rękami bezbożników wyrzuciła jego ciało na zniewagę, chociaż wybitny matematyk nie był ani politykiem, ani hrabią. Według jednej z wersji zniewagi dopuściły się „wychowanki” komuny włóczęgów w Ładanie, o których w swoim czasie pisał Iwan Mykytenko. Następnie Heorhij Woroni został „podpochowany” w grobie ojca. Heorhij Woroni był zapomniany przez wiele lat, chociaż w latach pięćdziesiątych wydano jego książkę. Jednak w Seulu (Korea) istnieje Centrum Diagramów Komputerowych im. H. Woronego, a pod względem liczby odniesień w pracach naukowych nadal zajmuje czołowe miejsca na świecie. Z inicjatywy rodaków ze wsi Żurawka w zeszłym roku powołano Fundację Charytatywną im. H. Woronego, na czele której stanęła niestrudzona Olha Oberemko. Jej założycielami zostali Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy Wołodymyr Żeliba, przewodniczący obwodowego towarzystwa pszczelarzy Mykoła Danyłenko, doradca przewodniczącego obwodowej administracji Mykoła Motorko, dyrektor obwodowego instytutu doskonalenia nauczycieli Wołodymyr Tandura, pisarz, kulturolog Ołeksandr Szokało, naukowiec Halina Syta i inni.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

TAKIE NIEŁADNE HISTORIE…

Do redaktorki naczelnej gazety „Słowo Proświty” L. W. HOŁOTY Szanowna Lubow Wasyliwno! Muszę zwrócić się do Pani w sprawie nieoczekiwanej i dość nieprzyjemnej dla mnie, a zapewne i dla Pani. W przeddzień 1 maja otrzymałem list od krajoznawcy ze Zwinogródki, Wołodymyra Mychajłowycza Chomenki. Z wyrzutem pytał: jak mogłem napisać artykuł, którego fragmenty zacytował. Ten list mnie oszołomił: poczułem, że wciągnięto mnie w jakąś niegodną grę. Jeszcze nie wiedząc, o co chodzi, odpisałem W. M. Chomence, że takiego artykułu nigdy nie pisałem. Prosiłem go o wyjaśnienie mi: co to za artykuł i gdzie został wydrukowany. Po pewnym czasie Wołodymyr Mychajłowycz przesłał mi kserokopię. Okazało się, że rzeczywiście istnieje taki artykuł, a jego tytuł brzmi: „Wiktor Żadźko — samotnik, który ciągnie pług historii”, został wydrukowany w „Słowie Proświty” (31 marca — 6 kwietnia) pod moim nazwiskiem. Przeczytawszy go, przeraziłem się. W artykule jakiś nieznany mi autor, zapewne osobiście bliski W. O. Żadźce (ponieważ cały czas zwraca się do niego po imieniu i udziela przyjacielskich rad), bezkrytycznie go wychwalając, jednocześnie nie szczędzi lekceważących słów pod adresem nie wymienionych z nazwiska „krajoznawców lokalnego chowu”. Wykorzystano w artykule także kilka akapitów z mojej opinii o autorskiej encyklopedii W. O. Żadźki „Czerkaszczyna”, złożonej do Komitetu ds. Nagrody Państwowej Ukrainy w dziedzinie nauki i techniki. Tutaj muszę nieco wyjaśnić. Znam W. O. Żadźkę jako pisarza i autora kilku prac historyczno-krajoznawczych. Wspierałem jego wydawnictwa z zakresu nekropolistyki, uważając tę sprawę za potrzebną. Dobre wrażenie o nim jako o osobowości zepsuł jeden przypadek. Zwrócił się do mnie z usilną prośbą o napisanie recenzji jego nowej pracy (zdaje się, że była to właśnie „Czerkaszczyna”). Odpowiedziałem, że niestety nie mam teraz czasu, a poza tym nie jestem specjalistą w tej dziedzinie. W. O. Żadźko zrozumiał to po swojemu i „podrzucił” mi gotową, obszerną recenzję, bez miary apologetyczną, pod którą wydrukowano moje nazwisko — mnie pozostawało tylko złożyć podpis. Odpowiedziałem listem, w którym wyjaśniłem, że taka „praktyka” nie jest dla mnie. Myślałem, że wyciągnął wnioski. Po pewnym czasie W. O. Żadźko zwrócił się do mnie z inną prośbą: jego czerkaską encyklopedię kijowscy krajoznawcy zgłaszają do uzyskania Nagrody Państwowej w dziedzinie nauki i techniki, i prosi o moje wsparcie. Praca „Czerkaszczyna” wydała mi się warta dobrej oceny — dużo materiału, rozmach, ujęto wszystkie aspekty historycznego życia, osiągnięcia kulturalne regionu, wybitne osobistości, tak czy inaczej związane z Czerkaszczyną, czerkaska szewczenkiana itd. O tym właśnie napisałem w swojej opinii. Ale teraz pod adresem W. O. Żadźki padają oskarżenia o zapożyczenia i plagiat. Na ile są one uzasadnione i czy encyklopedia „Czerkaszczyna” może być nominowana do Nagrody Państwowej w dziedzinie nauki i techniki — niech wyjaśniają sami krajoznawcy. To zapewne zostanie zrobione. Tymczasem pozostaje pytanie: kto jest autorem fałszywki-kompilacji, opublikowanej pod moim nazwiskiem? Po raz pierwszy w życiu stykam się z tak cynicznym fałszerstwem. Iwan DZIUBA 18.05.2011 ODPOWIEDŹ REDAKTORA NACZELNEGO 24 marca 2011 roku na adres elektroniczny redakcji nadszedł krótki list od Wiktora Żadźki „Przesyłam materiał I. Dziuby”, którego ostatnia strona zawierała podpis akademika Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, poświadczony przez Naczelnika Sekretariatu Prezydium i pieczęcią. Artykuł „Wiktor Żadźko — samotnik, który ciągnie pług historii” ujrzał światło dzienne w 13. numerze „Słowa Proświty” (31.03—6.04.2011 r.). A już 7 kwietnia br. otrzymaliśmy list ze skrzynki pocztowej Kartunowa Nikołaja z podpisami naszego stałego autora Wadyma Mycyka, zasłużonego pracownika kultury Ukrainy, dyrektora Talniwskiego Rejonowego Muzeum Historii Rolnictwa, Wołodymyra Chomenki, krajoznawcy, historyka, członka NSŻU, Ołeha Szatajły, starszego pracownika naukowego Talniwskiego Rejonowego Muzeum Historii Rolnictwa, członka Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy: „Wielce Szanowna Lubow Wasyliwno! Przeczytaliśmy artykuł akademika Iwana Dziuby „Wiktor Żadźko — samotnik, który ciągnie pług historii” („Słowo Proświty” nr 13, 31.03 — 06.04.2011). To nie jest recenzja i nawet nie opinia, a artykuł na wsparcie i w obronie W. Żadźki. Książka na tytule nazwana jest: „Wiktor Żadźko. Czerkaszczyna. Uniwersalna encyklopedia” (WPK „Ekspres-Polihraf”, 2010). I choć mniejszą czcionką w notkach i słowie „Do czytelnika” podaje się, że W. Żadźko jest autorem-opracowującym, to jednak jest ona autorska — „Wiktor Żadźko. Czerkaszczyna”. W liście do W. Mycyka tak właśnie pisał, że „to moja encyklopedia…” Taką wejdzie ona do wszystkich indeksów bibliograficznych, przeglądów itp. Włożono w nią wiele wysiłku technicznego, środków, czasu, ale encyklopedia nie stała się samodzielną pracą. Tak, ona podaje informacje o historii... historię, ludzi Czerkaszczyzny, ale to przykład skanowanej twórczości, kompilacji i, co najprzykrzejsze, plagiatu, błędów, zniekształceń i przekręceń. Nikt nie dawał W. Żadźce prawa do przedrukowywania słowo w słowo w swojej książce czyichś notek, artykułów, odrzucając autorów, nawet o nich nie wspominając. Źródło podaje, ale autorów — nie. Na stronie tytułowej książki czcionką 26 wypisano nazwisko autora — Wiktor Żadźko. Mamy do czynienia z prawdziwym plagiatem, ale ze swoistym podejściem. Szkoda została wyrządzona zarówno moralna, jak i faktyczna. Przecież dane wydanie „Zalecono do druku przez radę naukową Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. P. Drahomanowa (protokół nr 12 z 29.05.2008)” oraz „Zalecono do druku przez Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy jako podręcznik dla studentów wyższych uczelni oraz szkół i liceów zgodnie z pismem nr 1.4/18-G-2648 z 10.12.2008 r.”. Autorowi-opracowującemu nie miał kto wskazać błędów i encyklopedię w pośpiechu zarekomendowano. Kiedy tylko nas troje krajoznawców z Czerkaszczyzny zajrzało do swoich rejonów, znaleźliśmy aż nadto błędów, przekręceń, a w planie moralnym — bezwstydnych kradzieży. A teraz jeszcze chcą, żeby uczniowie i studenci się na tym uczyli. W liście napisaliśmy do W. Żadźki o takim podejściu i masowych błędach. W odpowiedzi otrzymaliśmy obraźliwe listy za to, że wskazujemy na „pchły”, nazwano nas badaczami „lokalnego rozlewu”. Błędy uważa niemal za prawidłowość, bo one, rzekomo, są u Pochylewicza, Trońki, w wielu encyklopediach, badaniach krajoznawczych. Myśleliśmy, żeby wysłać recenzję do „Słowa Proświty”, ale ostatecznie skierowaliśmy ją do gazet „Dzień”, „Ukraińska Gazeta Literacka”, żeby były nie tylko pochlebne artykuły, ale i krytyczne spojrzenie. One jej nie opublikowały, ale W. Żadźkę z nią zapoznały. Zrozumieliśmy, że tam urządzono grę do jednej bramki. Od awanturniczego W. Żadźki nie zwlekały obraźliwe listy do W. Chomenki, O. Szatajły z odpowiednimi „etykietkami”, z rekomendacjami, by swoje „donosicielstwo” przesyłać do różnych instancji, w tym do „Słowa Proświty”. Sam zaś zorganizował wystąpienie I. Dziuby. Pierwsze odzewy na „Czerkaszczyznę” były napisane przez autorów „pod kalkę” — o tym mowa w naszej recenzji. Przykro za szanownego Iwana Mychajłowicza Dziubę, że poddał się namowom W. Żadźki i niemal pod jego dyktando napisał list w obronie. Początkowo idą rozważania o ogólnej historii Czerkaszczyzny, pracy W. Żadźki, ale już od pierwszego akapitu III kolumny publikacji i do końca czytamy te słowa i „definicje”, które są w listach W. Żadźki do nas. Nie sądzimy, żeby w naukowym leksykonie akademika I. Dziuby, człowieka delikatnego i argumentującego z oponentami, były słowa „tak zwani „znawcy spraw krajoznawczych” szczególnie lokalnego rozlewu” (przykład prorządowych wyzwisk — „tak zwani demokraci”), „innych „pcheł” nakłują”, nawet z naszego artykułu W. Żadźko całkowicie przenosi końcowe słowa „Zauważone błędy”, wspominanych już Pochylewicza i Trońki. W. Żadźko bronił swoich błędów, bo one, rzekomo, są w wielu wydaniach i obwiniał o nie urzędników, krajoznawców. To samo powtarza i akademik I. Dziuba. Oczywiste, że w Instytucie Badań Encyklopedycznych NAN Ukrainy I. Dziuba nie nakierowywał swoich współpracowników na robienie błędów w wydaniach encyklopedycznych. Wartością encyklopedii jest prawdziwość i nieomylność. Błędów się nie usprawiedliwia, ich się nie dopuszcza, a kiedy się zdarzają, to się je poprawia. Jeszcze zauważymy, krajoznawcy są rzeczywiście lokalni, bo oni badają miejsca rodzinnego kraju, a niektórzy stołeczni awanturnicy tylko korzystają z ich pracy. Koleżanka W. Żadźki z uniwersytetu im. Drahomanowa prof. Lubow Maćko pisze, że on „przygotował encyklopedię samodzielnie”, a u I. Dziuby — „samodzielnie podniósł… warstwę” oraz w tytule „samotnik, który ciągnie pług historii”. Zatem, co do treści, jedno i to samo. Szanowni, czy nie zagalopowujemy się? Dlaczego (to dotyczy przede wszystkim W. Żadźki) poniżamy pracę setek krajoznawców, badaczy historii, tych właśnie — lokalnych? Ich co — oprócz Żadźki nie było i nie ma? Wychodzi na to, że W. Żadźko przepisał wszystko z wydań krajoznawców od Drabowa aż po Żaszków, a ich odrzucił do „lokalnego rozlewu”. Zlekceważył początkowo sam, a to jeszcze z pomocą słynnego akademika. Dla wywyższenia jednego, okazuje się, trzeba poniżyć wielu. Może teraz zamkniemy Narodowy Związek Krajoznawców, Instytuty Historii, Badań Regionalnych NAN Ukrainy, bo mamy „samotnika”, który ciągnie swój pług po cudzym polu!? Nie ubożejmy i nie poniżajmy się! I wreszcie — recenzent z uniwersytetu im. Drahomanowa dziekan wydziału A. Wysocki proponuje „Czerkaszczyznę” W. Żadźki do Nagrody Szewczenkowskiej, a I. Dziuba — do Państwowej Nagrody Ukrainy w dziedzinie nauki i techniki. Ręka W. Żadźki, człowieka chciwego sławy i nietolerancyjnego wobec krytyki, rozpoznaje się w autorach różnych publikacji. Jakieś tam przyjazne stosunki między akademikiem I. Dziubą a „autorem-opracowującym” W. Żadźką są, bo on go w publikacji nazywa tylko po imieniu — Wiktorem. Nawet odgradza od krytyki: „Wiktorowi nie radziłbym zwracać uwagi na ten lament”. Wychodzi na to, że błędy — to prawidłowość, a krytyka — to lament. (Witka nie ruszać!) Nie sądzimy, żeby szanowny krytyk tak się wypowiadał. Jednak chce się zauważyć, a jakże z tym fundamentalnym: prawda ponad wszystko!? Każda encyklopedia — to przede wszystkim dokładność, obiektywizm, prawdziwość. Widocznie teraz W. Żadźce po takiej radzie i wsparciu można nadal skanować przez kogoś zbadane, kompilować, zajmować się plagiatem, robić masę umyślnych i nieumyślnych błędów. Pług ma już ustawiony! Temuż samemu W. Żadźce chce się powiedzieć, żeby obniżył swoje ambicje „wszechwiedzącego krajoznawcy”, uznał błędy, a nie przerzucał ich na obwodowych i rejonowych urzędników oraz krajoznawców „lokalnego rozlewu”, nie organizował odzewów na swoje poparcie, nie szukał zwolenników wśród kijowskich znawców, którzy nie znają szczegółowej historii Czerkaszczyzny, oraz nie otaczał się ich pochlebnymi słowami jak ochronnym ogrodzeniem. Przesyłamy Pani, Lubowie Wasyliwno, naszą recenzję, czym jest w rzeczywistości „Wiktor Żadźko. Czerkaszczyzna. Uniwersalna encyklopedia”. Z niezmiennym szacunkiem Wadym Mycyk, Wołodymyr Chomenko, Ołeh Szatajło 6.04.2011 r.” Recenzja z podpisem trzech krajoznawców została niedawno wydrukowana w „Literackiej Ukrainie”. Po wyżej podanym liście do redakcji I. M. Dziuby z 18.05.2011 r., mnie, jak każdemu redaktorowi naczelnemu, którego wprowadzono w błąd, pozostaje tylko przeprosić za publikację nieprawdziwego materiału, którego autorstwo jest negowane przez osobę, której nazwisko zostało wykorzystane. Zgodnie z Ustawą „O prawie autorskim” poszkodowani mogą zwrócić się do sądu. Redakcja składa swoje przeprosiny czytelnikom gazety i odtąd będzie drukować tylko te materiały, które są potwierdzone podpisem, danymi paszportowymi oraz numerem identyfikacyjnym autora.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Przyroda ukraińskiej samotności. Iwanowi Marczukowi — 75

Narzekała na samotność w wyraźnie opustoszałym mieście. Czas urlopów, odpoczynku. Przyleciała z Ameryki — i nikogo ze znajomych nie zastała, a duszy tak bardzo brakowało rozmowy! Iwan Marczuk zaproponował mi odwiedzenie Muzeum Sztuki Rosyjskiej, bo było blisko — rzut beretem. „Chcę pokazać wam mojego ulubionego artystę, — powiedział. — Zgadnijcie, kto to jest”. Przebrałam w pamięci około dziesięciu nazwisk, jednak nie zgadłam. Przyznaję, zdziwiłam się, gdy doprowadził mnie do obrazu Iwana Szyszkina. „Dlaczego tak bardzo podobają mi się jego obrazy? — zauważywszy moje zdziwienie, spytał Iwan Marczuk. — Bo on, jak nikt inny, czuje, czym jest ziemia. U niego jest taka żywa!!! Ona oddycha…” Pokru# …skręcone korzenie sosen, którymi drzewa rozpaczliwie czepiają się piaszczystego gruntu, czyli życia… Wrażenie, jakby ten piasek ciągle się osypywał i osypywał tuż nad samą krawędzią przepaści… I przypomniało mi się, że coś podobnego widziałam w dzieciństwie, a potem wszystko zapomniałam, zatarło się w pamięci. Wtedy zrozumiałam, co miał na myśli Iwan Marczuk… O, wiem, jak szaleńczo kocha tę ziemię, jak chyli czoło przed każdym jej – nawet najmniejszym – ziołem. Nie dlatego wiem, że mi o tym powiedziano, lecz czuję tę czołobitność w jasnych obrazach ziemi, którymi zapełniają się płótna Marczuka. Wdycham miód różnotrawia, udziela mi się to szaleństwo kwitnienia… Wydaje się, że sama ziemia przelewa się w przestrzeń duszy – i dusza staje się niezmiernie szeroka, by pomieścić to bogactwo świata. O tych płótnach można powiedzieć tylko słowami Rabindranatha Tagore: „Wszystko, co miałem, wszystko, co widziałem – nie da się z niczym porównać”. I zupełnie zrozumiałe jest, że taka piękność jest możliwa tylko tutaj, na rodzinnej ziemi. Od dawna wszyscy przywykli, że Iwan Marczuk jest taki różny. Ciągle szuka nowych sposobów wyrazu – nowych stylów i technik. Sam artysta lubi zażartować na ten temat: „Obecnie liczy się dziesięciu zupełnie różnych Marczuków”. Najpierw były pejzaże, potem bardzo ciekawe technicznie akwarele „Kolorowe preludia”, cykl „Kwitnienie”, który rozciągnął się na kilka lat, najukochańszy cykl „Głos duszy”, „Biała planeta” (I, II), „Nowe ekspresje”, „Marzenia, które wychodzą z brzegów”, „Szewczenkiana”. Obecnie artysta jest w rozpaczy: brakuje potrzebnych farb, tych, którymi kiedyś czynił cuda, którymi wyhaftowywał i wyplatał swoje płótna (nawiasem mówiąc, tej techniki, którą trzeba badać pod mikroskopem, nikt dotąd nie zdołał odtworzyć). Zagubiono technologię wytwarzania, czy jak? I nigdzie na świecie ich nie ma. Nigdzie. Nie da się odtworzyć piękna tego świata. Nie ma farb. Nie ma pracowni. Obiecał były prezydent zbudować cały centrum sztuki, gdzie byłyby muzeum i pracownia. Nawet kapsułę wmurowano na Andrijiwskim Uzwozie. Wtedy gazety roztrąbiły tę nowinę na cały świat. Jednak, jak mówią, obietnica-cacanka. Tylko tyle, że zyskał czarną zazdrość, a potem złośliwą radość. Jak wiadomo, artyści słyną z takich cech. Po co kryć, nie jest to najlepsza wspólnota. Tak więc pracuje w starej pracowni, pod samym dachem starego budynku, gdzie już nie ma jak się obrócić, nie ma gdzie postawić obrazów. Artysta z ogólnoświatowej listy „100 geniuszy współczesności”, którego talent wysoko ocenili krytycy sztuki Ameryki, Europy, Australii, przed którym otwierają się drzwi najznaczniejszych galerii świata. Od dawna już ostygł do idei muzeum jego imienia, tak jak oswoił się z myślą, że nie zobaczy innej pracowni niż ta, pod samym dachem. Już ze wszystkim się pogodził. Tylko z tym, co dzieje się na Ukrainie, pogodzić się nie może. „Bóg dał raj, lecz nie dał rozumu, by się za siebie postawić” – smutno konstatuje artysta. Nie ma Ukrainy, o jakiej tak marzono. Nie ma… Oto już i ostatnia ziemia – źródło natchnienia twojej duszy – wysuwa się spod nóg… Jeszcze chwila – i zaduszy się w chciwych rękach. „Los kraju to moja choroba” – mówi Iwan Marczuk. Więc nie pytajcie, skąd te obrazy destrukcji, którymi jak puzzlami zapełnia się przestrzeń duszy: rozbite instrumenty muzyczne, zerwane struny, roztrzaskane dzbany, puste gniazda, rozbite ptasie jaja opuszczonych gniazd… Świat, który rozsypuje się na oczach. Cóż, w swojej Ojczyźnie nie ma proroka. Jakby właśnie o Ukrainie to powiedziano. Ani proroków, ani geniuszy ona nie potrzebuje. Kiedy pytają Iwana Marczuka, czy nie żałuje, że wrócił ze Stanów, odpowiada szczerze: „Żałuję”. Jednak mimo wszystkich narzekań nie waży się opuścić Ukrainy na zawsze. Wrażenie, jakby z każdym rokiem podjęcie tej decyzji stawało się dla niego coraz trudniejsze. Jakby ktoś oplątał, spętał jego własny los, zaplótł kilometrami najmocniejszych na świecie nici… szarp – nie zerwiesz. Taka właśnie jest natura ukraińskiej samotności.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

NIEPOWTARZALNOŚĆ

Marija KUCZERENKO Jego pamięć do dziś przechowuje to ciepłe wspomnienie dzieciństwa: grzebień z kości lekko dotyka dziecięcej główki, mamine opuszki palców czule — aż łaskocząco — przesuwają się po skołtunionych włosach — włos po włosie… “Oj, ależ splątane!” — biadoli mama. Minie czas i to wspomnienie popchnie artystę ku osobistemu stylowi malarstwa, który żartobliwie nazwie plątanizmem. O! Ile setek kilometrów — a może i tysięcy — nawinie-naplącze on tych nitek-włosów przez swoje życie, ukazując oczom to, co widziało serce, przepełnione niezgłębioną czułością do świata. Wygląda na to, że te kilometry włosów akumulowały ciepło maminych opuszek, a ta żywa energia — która, jak wiadomo, nigdzie nie znika — płynie przez cienkie, dziwaczne sploty, transformując się w zdumiewającej urody portrety rodzinnej ziemi: ukraińska wieś, tonąca w magicznym świetle księżyca; dzbany na płotach — niczym głowy na pniach; łódź przywiązana do brzegu srebrnej rzeki — tej chłopskiej Lety, która zdaje się zastygać w oczekiwaniu na swojego Przewoźnika; na tle białych chat olbrzymie ukraińskie grusze z żałobnymi świecami na nich. Taka właśnie jest, terra incognita — Ukraina, której już nie ma… Fantomowy ból pamięci — nie ma, a boli… W gruncie rzeczy, “Głos mojej duszy” — to nazwa nie jednej, osobno wziętej serii obrazów, namalowanej przez Iwana Marczuka w 1979 roku, — ta nazwa powinna jednoczyć całą twórczość Artysty. To ten głos, który mimo wszystkich cierpień, mimo nieukojenia duszy, zawsze zwraca ją do “punktu wyjścia” — do rodzinnej ziemi. Iwan Marczuk żył i pracował w Australii, gdzie miał spokój, wszelkie warunki do pracy, gdzie był “po prostu raj na ziemi”, potem trafił do Kanady, gdzie też pracowało się z przyjemnością, nie narzekał, a stamtąd przeprowadził się do Stanów Zjednoczonych — i tam miał pracownię w centrum Nowego Jorku, miał uznanie. Niby wszystko o’key, jednak nadchodził dzień i godzina, kiedy coś zaczynało uwierać-uciskać, podstępnie ćmić wewnątrz, zdradziecko szeptać… Znowu ten głos duszy. I mimo wszystko, choć uczynił on artystę zakładnikiem, to jednak każdy prawdziwy talent musi mieć swoje źródło. Dlatego też kursował nieustannie, jak sam lubi mawiać, “tam i z powrotem”. Lipiec 1997 roku był jednym z takich powrotów. Szedł zanurzonym w letnim upale miastem. Dumne, wysokie czoło filozofa, długie srebrne włosy, wyraziste wąsy — takiego mężczyznę od razu zauważysz nawet w tłumie. Nie znaliśmy się dobrze — tak, tylko jeden dawny wywiad, o którym, byłam pewna, dawno zapomniał. A jednak nie. Artysta był szczerze rad ze spotkania. Według motywów obrazów Iwana Marczuka Czyż tak dusza zmalała w owym chmielnym rozłogu? Czy może świat zmalał, ciasnym duszy już stał? Nie wiem ja, lecz tylko tak słodko, powoli rozchodzi się po ciele ta niezgłębioność traw, i zasypia nasionami, takimi aż w gardle cierpnie! Aż od zapachów tych przegniłych płuca rozrywa! I tak niesamowicie... i tak... i tak nieznośnie, tak bajecznie#biało ta świeci się trawa! Nooddychać się nie mogę. Przed światem tym zmalałam. Dotknąć się boję. Naruszyć coś grzech. Choć trawy te dawno w stuleciach przeminęły i tylko światło białe zostało po nich. Dusza tylko rozejrzała się i gdzieś w pół drogi, jak pierwszy raz zachłysnęła się tym śpiewem świerszcza, choć pieśń ta niechytrą już na wpół starła się dotąd i gdzieś w świszczącym wietrze zgubiło się echo. Świat — niby ta tajemnica w tajemnicy — niewidziany ani razu. Prześwietlony tym blaskiem do istoty, niczym do dna. Lecz już dusza dawno złuszczyła się w czasie, i tylko powłoka została jedna. A i tej dawno#dawno w samej sobie już ciasno, a i tę już rozmywają te zapachy z otaw, ta pieśń świerszczowa... nie — niepowtarzalność pieśni, te trawy białe#białe... nie — niezgłębioność traw.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

projektów skierowanych na popularyzację systemu wiedzy o Ukrainie, jej historii, jej wybitnych ludziach. Z zapartym tchem przepełniona sala klubu uniwersyteckiego starała się nie uronić ani jednego słowa z szybko przemijających stron czasopisma „Nowyny dnia”. Tworząc i kierując Naukowo-Badawczym Instytutem Ukrainoznawstwa, P. P. Kononenko wprowadził ukrainoznawstwo jako naukę, wzmacniając je własnymi fundamentalnymi badaniami, a także podręcznikami i pomocami naukowymi, odznaczającymi się gruntownością, głębią analizy oraz dążeniem do prawdy. O tym w roku jubileuszowym będzie wiele napisane, ponieważ osoba P. P. Kononenki i jego dorobek naukowy zasłużyły na wysoką ocenę i uznanie. Jednak nasz gatunek jest nieco inny. Ponieważ lubię ludzi wdzięcznych, chciałabym w tym kontekście powiedzieć również to. P. P. Kononenko był moim drugim, a być może nawet pierwszym promotorem podczas moich studiów doktoranckich na katedrze historii literatury ukraińskiej (kierownik A. O. Iszczuk). Kiedy przyszłam na konsultację do swojego oficjalnego promotora A. O. Iszczuka z tematem „Zagadnienia poetyki współczesnej noweli”, powiedział: „Z poetyką będziesz się rozliczać z H. K. Sydorenko albo z P. P. Kononenką. A moja biblioteka jest do twoich usług w dzień i w nocy”. Zapoznawszy się z profesorską biblioteką, zrozumiałam, że to właśnie ona była bazą źródłową wykładów-rozmów P. P. Kononenki i że Arsen Ołeksijowycz oraz Petro Petrowycz (choć różni wiekiem) byli przyjaciółmi. Łączyło ich także to, że obaj byli prawdziwymi Ukraińcami. Jak już wspomniano, wybrany przeze mnie gatunek niby nie pasuje do wyrażenia wdzięczności nauczycielowi i mentorowi, tutaj bardziej stosowna byłaby chyba oda. A może i legenda, chociaż nie wszyscy są jej warci. Lecz o jednej z nich nie mogę nie wspomnieć. W tamtym odległym czasie, kiedy P. P. Kononenko pracował na wydziale filologicznym, poprosił jednego znanego krytyka (ze względów etycznych nie będę wymieniać nazwiska), aby wygłosił wykład dla studentów. Ten długo odmawiał. — Nie mogę. — To przecież zaledwie 45 minut. A Pan ma już tyle książek na ten temat — nalegał P. P. Kononenko. Namówił. Krytyk wyłożył cały materiał w 15 minut. Kropka. Potem opowiadał kolegom: — To dobrze, że w audytorium siedział P. P. Kononenko. Wstał, uścisnął dłoń, podziękował, stanął za katedrą i kontynuował temat („oddział nie zauważył straty bojownika”). Studenci pomyśleli, że tak było zaplanowane. Uznałam za stosowne wspomnieć o tym fakcie, aby podkreślić to człowieczeństwo, o które woła P. P. Kononenko w każdej swojej pracy, w każdym słowie, aby trwało ono również w jego uczniach, w szkole ukrainoznawstwa.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

UNIWERSYTECKA PROFESURA Na cześć P. P. Kononenki

Halyna HRYMYCH, kandydat nauk filologicznych W tamtych odległych latach 60. XX wieku do auli Czerwonego korpusu Uniwersytetu Kijowskiego imienia Tarasa Szewczenki wszedł młody mężczyzna i przedstawił się: „Wasz wykładowca historii literatury ukraińskiej radzieckiej Petro Petrowycz Kononenko”. Moja koleżanka z roku stała się nagle czerwona jak burak i wyszeptała: — Kara boska. Mało tego, że był W. Paszczenko, za którym szalał wydział filologiczny, a teraz jeszcze ten, P. Kononenko. Przepadły, Haluniu, wszystkie dziewczyny z filologii, a jest ich przecież jak w fabryce dzianin imienia Róży Luksemburg. Miała rację: wysoki, szczupły, czubaty, schludny do przesady. Obuwie (proszę Boga), jakie wtedy było obuwie, ale u Petra Petrowycza zawsze było wyczyszczone na błysk. A do tego jeszcze — oczy! Takie niepokojąco miłe. A głos! Bywa głos, który jakby wabi. Właśnie taki głos miał też P. P. Kononenko. Niespieszny, powiedziałabym, nawet powolny, zawsze zrównoważony, z bardzo rozwiniętym poczuciem własnej godności. Petrowi Petrowyczowi przypisane są cechy, które charakteryzują klasycznego uniwersyteckiego profesora: wielostronność i szerokość wiedzy, erudycja, inteligencja, zdyscyplinowanie i punktualność. Wchodził do auli i wychodził — na dzwonek. Nigdy się nie spóźniał, a nas nie zatrzymywał podczas przerwy, w odróżnieniu, na przykład, od prof. F. J. Szołoma (niech spoczywa w pokoju). Bywało, że spóźni się ze 20 minut (my czekamy), a tu nagle dzwonek. Wtedy stanie w drzwiach i kontynuuje swój wykład. I my cierpieliśmy, bo szanowaliśmy tego unikalnego człowieka, głębokiego specjalistę historii dawnej literatury. Mojemu pokoleniu poszczęściło się z wykładowcami. Nadarzyła się okazja wspomnieć, jeśli nie wszystkich, to niektórych z nich: O. D. Nazarewskiego, A. O. Biłeckiego, H. K. Sydorenkę, A. O. Iszczuka, A. H. Iliczewskiego, I. K. Kuczerenkę, P. D. Tymoszenkę, M. O. Karpenkę, obecnie przewodniczącego Rady weteranów wojny i pracy oraz Rady starszyzny. Wśród wymienionego uczonego i szlachetnego grona wykładowczego wydziału filologicznego osoba P. P. Kononenki była organiczna i zauważalna. Wszyscy już wtedy widzieli w nim perspektywicznego naukowca i wnikliwego pedagoga, który w swoich „lirycznych” dygresjach nas pouczał: „Człowiek widzi świat nie tylko oczami. Jest i inne widzenie, które idzie z wnętrza. Właśnie tak postrzegajcie świat”. W tamtych odległych latach 60. nasi wykładowcy odegrali niepowtarzalną rolę swoistych katalizatorów całego szeregu tendencji, które rodziły się w tamtych czasach zarówno w społeczeństwie, jak i w literaturze. Dali możliwość nam, ówczesnym studentom, stać się w aspekcie duchowym tym, kim jesteśmy dzisiaj. I za to im niski pokłon. Wasyl MARUSYK We wsi Rusów w rejonie śniatyńskim na Iwano-Frankowszczyźnie 15 maja br. tłumnie obchodzono 140. rocznicę urodzin Wasyla Stefanyka. Mieszkańcy wsi, Pokucianie, Bukowińczycy, Lwowianie uczcili imię wybitnego pisarza w jego rodzinnej wsi. Odwiedzili cmentarz, gdzie spoczywa Wasyl Semenowycz z żoną, synami i wnukiem, byli przy dębach, które sadzili jeszcze cztery dekady temu Ołeś Honczar, Petro Tronko, Andrij Hołowko, Iwan Kozłowski, Iwan Dracz jako honorowi uczestnicy Dnia wdzięczności wybitnemu mistrzowi słowa. W tym roku wiosenne kwiaty złożono u podnóża pomników Tarasa Szewczenki, Wasyla Stefanyka, jego młodszego brata w duchu — pisarza i pedagoga Iwana Fedoraka, do popiersia na podwórzu posiadłości-muzeum nowelisty. Księża, lwowscy naukowcy, edukatorzy wyższych uczelni, pisarze, artyści ze Lwowa, Kijowa, Czerniowiec, Iwano-Frankowska, Kołomyi, Kosowa złożyli wieniec sławy u podnóża pomnika ukraińskiego geniusza. Przypominam sobie, jak czterdzieści lat temu w Iwano-Frankowskim instytucie pedagogicznym (właśnie nadano mu imię W. S. Stefanyka) uczestnicy jubileuszowego plenum Związku Pisarzy Ukrainy oraz republikańskiej konferencji naukowej, członkowie komitetów jubileuszowych, pedagodzy i studenci oklaskiwali przewodniczącego zarządu ZPU Ołesia Honczara, kiedy on ska- Skłonna jestem uważać, że jakikolwiek przedmiot i ciąg do niego studentów zależy od tego, kto go wykłada. Wykłady P. P. Kononenki miały swoistą formę — rozmowa. W wykładach-rozmowach młody wykładowca powoli kruszył i niszczył lodowe zatory dogmatycznego socrealizmu. Wbrew zideologizowanym programom nauczania zdołał wyjść poza ideologiczne brzegi. W swoistym kontekście podawano imiona i utwory zakazanych M. Kulisza, W. Pidmohylnego, Hr. Kosynki i in. Moje pokolenie pamięta, że my, studenci, notowaliśmy wtedy prawie wszystkie dyscypliny. Notowanie wykładów P. P. Kononenki nie było łatwe. Zachowałam notatki z wykładu „Dyskusja literacka 1925—1926 lat” i przeczytałam. W nim postawiono akcenty tak, jakby został odczytany dzisiaj. Bez przesady po raz pierwszy zrozumieliśmy, że istnieje możliwość i konieczność studiowania historii literatury ukraińskiej inaczej, nie tak, jak wymagał program nauczania lat 50.—60. Z inicjatywy wykładowcy P. P. Kononenki zafascynowani odkrywaliśmy dla siebie świat poetyckiego kina O. Dowżenki, modernistycznych taśm Federico Felliniego, Michelangelo Antonioniego, czy, powiedzmy, wykład-rozmowa poświęcona twórczości J. Janowskiego, która później została opublikowana jako artykuł naukowy „Jurij Janowski i kwestia romantyzmu”. Cenne w pedagogice P. P. Kononenki było również to, że po jego rozmowach-wykładach czasami powstawały ostre dyskusje, spory. W aulach Czerwonego i Żółtego korpusu, gdzie na zmianę mieścił się wydział, wrzały namiętności nie mniej gorące niż w sali posiedzeń dzisiejszej Rady Najwyższej. Kontynuowały się one również w przeludnionych pokojach akademika przy ulicy Oświaty na Sołomiance. P. P. Kononenko ma swój udział także w studenckim studiu literackim imienia Wasyla Czumaka, które hartowało twórcze skrzydła wielu, dzisiaj znanym literatom, w szczególności i moim kolegom z roku, obecnie członkom Narodowego związku pisarzy Ukrainy. W odróżnieniu od dzisiejszych realiów w latach 50.—60. na wydział przychodzili przeważnie z miast prowincjonalnych, ukraińskich wsi. Sam Kijów — nasza wspaniała stolica wraz z naszymi wykładowcami stawały się dla nas ważnym czynnikiem edukacji. Przy braku archiwów, mediów i Internetu, przy tym demagogicznym śmieciu w społeczeństwie, na uniwersytecie pojawiały się przedsięwzięcia, które wypełniały duchową próżnię studenckiej młodzieży. Wymienię choć jedno. Z inicjatywy studentów dziennikarzy i filologów, a także wykładowców, pod przywództwem P. P. Kononenki i S. Telniuka narodziło się ustne czasopismo „Wiadomości dnia”, które wkrótce zdobyło niemałą popularność na uniwersytecie. Stało się leczniczym duchowym źródłem z żywym głosem ciekawych ludzi. Czego tylko warte były „przeglądy wiadomości międzynarodowych z H. M. Cwietkowem”! Kto ich nie pamięta. A czwarta strona czasopisma — to poeci, prozaicy (O. Honczar, M. Rylski, W. Symonenko), aktorzy i reżyserzy kijowskich teatrów, naukowcy (fizycy, medycy, biolodzy, chemicy), mistrzowie sportu. I na zakończenie — kronika filmowa z życia naszego uniwersytetu. Już wtedy u znanego dzisiaj profesora, akademika krajowych i zagranicznych akademii, laureata Międzynarodowej nagrody imienia J. G. Herdera — P. P. Kononenki ujawniły się cechy nie tylko błyskotliwego pedagoga, ale i organizatora, autora (jak dzisiaj mówią) pro-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Dzień podzięki dla Wasyla Stefanyka

W rodzinnej wsi Wasyla Stefanyka, w Rusowie na Prykarpaciu, uczczono 140. rocznicę urodzin „władcy dum chłopskich”. Przewodniczący Przewodu OUN, ostatni prezydent UNR na uchodźstwie pan Mykoła Plawjuk powitał współwieśniaków i rodaków następującymi słowami: „Drodzy rodacy, droga świąteczna rusowska gromado! Z całego serca i z najlepszymi nadziejami witam Was z okazji 140. rocznicy urodzin Wasyla Stefanyka. Niech wiosna Stefanyka, podobnie jak wiosna Szewczenki, łączy Ukrainę i Ukraińców na całym świecie, niech jego życiowa droga inspiruje młodych ziomków do torowania lepszego losu w Ukrainie i dla Ukrainy”. oświadczył: „Gdyby Francja miała nowelistę takiego gatunku jak Stefanyk, pomniki jemu stałyby na wszystkich kontynentach”. Pomniki i popiersia Wasyla Stefanyka w drugiej połowie XX wieku zostały ustawione w Rusowie, Sniatyniu, Iwano-Frankiwsku, Lwowie i Kanadzie. Dziś, 15 maja, uczestnicy corocznych Stefanykowskich czytań powitali nowych laureatów obwodowej nagrody im. Wasyla Stefanyka. Od 1998 roku nagrody wręczono ponad 30 pisarzom i naukowcom. W tym roku laureatami zostali: poetka i naukowiec Olha Słoniowska za zbiór wierszy „Pektoral” (Iwano-Frankiwsk), Wasyl Hanuszczak za książkę własnych wierszy i przekładów „Na strunach czasu” (wieś Mykytynci, rejon kołomyjski), nauczyciel i regionalista Wasyl Charyton za literacko-dokumentalny diptyk o W. Stefanyku i jego towarzyszach Kostaszczukach (wieś Ustia, rejon sniatyński). Uhonorowano też pracę lwowskiego naukowca, biologa, profesora, prawnuka pisarza Wasyla Jurijowycza Stefanyka oraz niezmiennego dyrektora Rusowskiego Literacko-Memorialnego Muzeum Marię Iwanowną Kosmenko… W imieniu Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” rusowską gromadę powitał rodak, pisarz, laureat Nagrody im. Szewczenki Jarema Hojan (autor przedmowy do książki W. Charytona). „Jeden Anioł Opiekun 140 lat temu wręczył pióro jednemu Wasylkowi, a 25 lat później kolejnemu, w sąsiedniej wsi Mykulińce. W czasach I wojny światowej Wasyl Stefanyk, deputowany do Parlamentu Wiedeńskiego, uratował przed rozstrzelaniem młodego artystę, który rysował armaty. Pisarz Wasyl Stefanyk i artysta Wasyl Kasijan wsławili Ukrainę na świat – powiedział on.”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

DOKŁADNA PROGNOZA — TO NIE LIRYKA, A FIZYKA Czego oczekiwać od lata 2011

Dobiegają końca ostatnie kapryśne wiosenne dni… Przed nami — trzy miesiące słońca. Jednak wielu zbliżające się lato nie bardzo cieszy: boją się, że stanie się ono taką samą piekielną próbą, jak minione. Jakie będą tegoroczne czerwiec—sierpień, synoptycy już wiedzą. Czym zaskoczy nas lato 2011 i czy warto nam stopniowo przyzwyczajać się do tropików, czytelnikom „Słowa Proświty” opowiada kierownik sektora prognozowania średnioterminowego i długoterminowego Ukraińskiego Hydrometeorologicznego Centrum Natalia HOLENIA. Pani Natalia opowie także o tym, dlaczego prognoza pogody to nie liryka, a fizyka, dlaczego media często podają błędną prognozę pogody itp. — Natalio Konstantynowno, proszę opowiedzieć o temperaturowych grach pogody. — Żyjemy w umiarkowanych szerokościach geograficznych, gdzie cały czas trwa dość intensywna działalność cykloniczna, dlatego pogoda na terytorium Ukrainy i na terytorium Europy kształtuje się w taki sposób, że w ciągu miesiąca naprzemiennie występują okresy ochłodzenia i ocieplenia, zarówno zimą, jak i latem. Często temperatura waha się w dużych granicach o każdej porze roku. Na przykład, w całej historii obserwacji meteorologicznych temperatura w maju była różnorodna: w nocy słupek termometru spadał do przymrozków 0-6°C, a nawet do -10°C, a dzienne maksima osiągały 30—37°C ciepła. Stale dochodzi do wahań temperatury. Co miesiąc obliczamy średnią temperaturę. I jeśli schematycznie przedstawić te wskaźniki z stu lat, to będzie to krzywa przypominająca kardiogram, która stopniowo pnie się w górę. Świadczy to o ociepleniu. W ciągu stu lat nastąpił wzrost średniorocznej temperatury o 0,4—0,6°C. A w poszczególnych porach roku nawet do jednego stopnia. Oficjalnie odnotowano — temperatura powietrza rośnie, co stało się szczególnie odczuwalne po latach 70. ubiegłego wieku. Od 2001 do 2010 roku większość lat na Ukrainie była ciepła, gdy średnia roczna temperatura przekraczała normę od 0,5°C do 2,5°C. Jedynym rokiem bliskim normie był 2003. Większość miesięcy ostatnich dziesięciu lat miała odchylenia od normy, chociaż w poszczególnych miesiącach temperatura była niższa od normy. — A jak określa się normę? — Norma — to średnia wieloletnia wartość; w Hydrometeorologicznym Centrum używamy norm obliczonych z trzydziestu lat (od 1961 do 1990 roku). Teraz, w związku z globalnym ociepleniem, pojawiło się pytanie o przegląd norm i uwzględnienie ostatnich ciepłych lat. — Jaką pogodą zaskoczy lato 2011 roku? — Większość czerwców w ciągu ostatnich dwudziestu lat jest bliska normie, dlatego czerwiec — to umiarkowany letni miesiąc, a czasami nawet chłodniejszy niż lipiec-sierpień. Dlatego od czerwca żadnych temperaturowych „rekordów” nie oczekujemy, będzie on bliższy normie. Środek lata będzie powyżej normy. Ale lipiec-sierpień — to najcieplejsze miesiące lata z krótkotrwałymi deszczami-ulewami. Latem prognozowanie opadów jest bardzo trudne, ponieważ są to opady konwekcyjne (z potężnych chmur kłębiastych) — w jednym miejscu deszcz spadł, w innym — pokropił, a gdzieś — jest sucho. — Ludzie są przestraszeni zeszłorocznym latem, kiedy upał był po prostu niewiarygodny… — Anomalne lato ubiegłego roku — najgorętsze w całej historii obserwacji meteorologicznych na Ukrainie. Wtedy został przekroczony absolutny rekord temperatury — 42°C, został on odnotowany w Ługańsku (wcześniej było to 41°C w Saracie w obwodzie odeskim). Lato 2010 miało największą liczbę dni, kiedy temperatura przekraczała 30°C. Uważamy, że tak gorącego lata, jak minione, w tym roku nie będzie. Ponieważ w historycznej retrospektywie nie było tak, żeby dwa lata z rzędu były rekordami ciepła. Anomalie pogodowe powtarzają się przynajmniej co dwa-trzy lata. Czyli prawdopodobieństwo silnego upału w 2011 roku istnieje, ale wynosi tylko 2—3%. Tutaj warto zaznaczyć, że na tle globalnego ocieplenia w czasie letnim zwiększa się liczba niebezpiecznych i żywiołowych zjawisk — silnych wiatrów, szkwałów, burz, gradu, być może trąb powietrznych (bardzo lokalnie). — A jesień przyjdzie w terminie? — Teraz trudno powiedzieć, w zeszłym roku listopad również był najcieplejszym miesiącem w całej historii obserwacji meteorologicznych. Czyli lato jakąś część ciepła zostawiło również na jesień. Wszyscy z jakiegoś powodu czekali na mroźną zimę (po tak gorącym lecie), ale była ona normalna, więc „stara wróżba” sprawdza się nie zawsze. W zeszłym roku anomalne lato poprzedziła mroźna zima, ponieważ styczeń 2010 roku był zimny, ale przy tym dochodziło do częstych zmian pogody (od silnego mrozu do odwilży) dzięki aktywnej działalności cyklonicznej w przestrzeniach powietrznych nad Ukrainą. Zima tego roku była spokojna, mamy nadzieję, że i lato będzie, jak zwykle. — Czy możemy jakoś się obudzić, wyjrzeć przez okno i zrozumieć, że na Ukrainie nastały tropiki? — Ocieplenie — to proces stopniowy. Natura stara się jakoś zrównoważyć i uregulować pogodę. Można jedynie przypuszczać, że gwałtowne wahania temperatury oraz zwiększenie liczby niebezpiecznych zjawisk są reakcją natury i pogody na globalny wzrost temperatury (ocieplenie). — Czy synoptycy wsłuchują się w prognozy ludowe? — Na krótki termin (do 12 godzin) prognozy ludowe sprawdzają się, ponieważ odzwierciedlają zmianę zachowania zwierząt, ptaków na zmianę fizycznego stanu atmosfery (ciśnienie, wilgotność). Długoterminowe — bardzo rzadko, chociaż w podstawie mają pewną statystykę pogodową, stworzoną przez lud przez wiele lat. Prognozy ludowe dotyczą pewnych świąt, kiedy ludzie nie pracowali, odpoczywali i obserwowali pogodę. Prognozy ludowe — to rozrywka. Prognozy synoptyczne — to fizyka i matematyka, to wzory, które opisują procesy fizyczne w atmosferze. Właśnie z takich obliczeń korzystają synoptycy-meteorolodzy na całym świecie. Te metody nie są doskonałe, ponieważ opisać wszystkich procesów w atmosferze nie można żadnymi wzorami, a przeliczyć wszystkich szczegółów pogody nie mogą nawet najpotężniejsze komputery. Dokładna prognoza pogody pozostaje najtrudniejszym zadaniem ludzkości. — Jaka jest procedura podawania prognoz pogody w mediach? — Nie wszystkie media chcą otrzymywać prognozę pogody od Ukraińskiego Centrum Hydrometeorologicznego, a te, które współpracują, otrzymują głównie prognozy na następną dobę oraz najbliższe trzy doby. Bardzo szkoda, że na Ukrainie nie ma operacyjnego zabezpieczenia informacyjnego mediów w prognozę pogody, a w mediach nie ma tradycji, by co godzinę (lub przynajmniej co trzy godziny) uaktualniać prognozy. Synoptyk stale śledzi pogodę i dowiaduje się o jej zmianach co godzinę, zwłaszcza o niebezpiecznych zjawiskach, które nie zostały przewidziane w prognozie dobowej, ale nie może powiadomić o nich ludności przez media. Obecnie jest wiele kanałów, w których podają prognozy pogody, jednak nie ma takich interaktywnych jak w USA, gdzie są paski telewizyjne, na których aktualizują prognozę pogody, informują o niebezpiecznych zjawiskach przyrodniczych. Swoją drogą, za granicą zawsze piszą prawdopodobieństwo tych czy innych opadów: na przykład prawdopodobieństwo deszczu — 70 %. Nasi ludzie natomiast oburzają się, gdy rano mówiono o deszczu, a w ciągu dnia go nie było. Jest wiele pretensji do nas, bo wszyscy patrzą na strony internetowe i myślą, że to my, synoptycy Ukraińskiego Centrum Hydrometeorologicznego, dajemy im prognozy pogody. Media biorą z Internetu nie wiadomo co. My natomiast otrzymujemy przez Internet profesjonalne mapy synoptyczne i różne obliczenia. — Którym stronom można ufać? — Oczywiście ufam tylko swojemu UkrGMC (www.meteo.com.ua). Nie mogę powiedzieć, które strony są dobre. Należy podchodzić do nich ostrożnie, ich prognozy czasami radykalnie różnią się od naszych. Informacja prognostyczna, którą otrzymuje UkrGMC, jest aktualizowana co sześć godzin, a prognozy na stronach mogą być sporządzone trzy dni temu. Wszystkie strony podają temperaturę i opady, ale żadna nie poda burzy, gradu, szkwału, mgły, gołoledzi — niebezpiecznych zjawisk. — Na ile wiarygodne są prognozy pogody Centrum Hydrometeorologicznego na miesiąc? — W Centrum Hydrometeorologicznym korzystają z metodyk długoterminowego prognozowania pogody (miesiąc, sezon), które opracowuje Ukraiński Naukowo-Badawczy Instytut Hydrometeorologiczny. Prognozy na miesiąc są wiarygodne w zasadzie w 60—70 %, dajemy prognozy także na sezon, jednak specjalnie ich nie oceniamy. — Natalio Konstantynowno, jaka pogoda najbardziej zapadła Pani w pamięć? — Pogoda podczas zaćmienia słońca 11 sierpnia 1999 roku. Przez Kijów przechodził front atmosferyczny. Dawałam prognozę o krótkotrwałych deszczach z burzami na ten dzień. Front atmosferyczny przemieszczał się z zachodu i w nocy deszcze były w obwodzie żytomierskim, winnickim, a do rana zupełnie rozmył się nad Kijowszczyzną. Było jasne niebo, ani jednej chmurki przez cały dzień. Minąwszy obwód stołeczny, wieczorem odnowił się nad Czernihowszczyzną i Połtawszczyzną, znów padały deszcze burzowe. Przyroda jakby specjalnie rozjaśniła niebo, aby ludzie mogli obserwować bardzo rzadkie zjawisko — całkowite zaćmienie słońca (dla terytorium Ukrainy częściowe). Rozmawiała Natalia ANTONIUK ciągnąć dziesięciu mężczyzn. Dwieście lat temu pod Ikwą wykopano tunel o długości do trzystu metrów w celu ratowania hrabiowskiej rodziny. Minione stulecie zaznaczyło się na Ikwie przede wszystkim wojną, kiedy forsowano ją to w jedną, to w drugą stronę. A bomby i pociski do dziś dają o sobie znać, jak choćby pod koniec 2010 roku, kiedy nurkowie-pirotechnicy wyciągnęli z rzeki pocisk bojowy. Co ciekawe, podczas radzieckiego totalitarno-ateistycznego reżimu w Ikwie chowano kopuły cerkiewne. Ikwa stała się również planem zdjęciowym dla szeregu filmów, wśród których „Ślepy muzyk” Włodzimierza Korolenki. Pomnik stworzono po to, aby zwrócić uwagę na Ikwę, aby szczycono się rzeką tak, jak kiedyś szczycił się nią znany polski poeta Juliusz Słowacki, pisząc list do swojej matki Salomei i wróżąc jej prawdziwą łaskę: „Kiedy ty będziesz w mojej krainie, // Gdzie toczy Ikwa fale swe sine…”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

W Dubnie postawiono pomnik… …rocznicy

W Dubnie, na brzegu rzeki Ikwa, przy wjeździe do centrum rejonowego pojawiła się kompozycja płaskorzeźbiona, która sławi Ikwę ustami Tarasa Szewczenki i wzywa do troskliwego, pełnego miłości stosunku do tej arterii wodnej. Jewhen Cymbaluk, obwód rówieński. Inicjatorem wzniesienia pomnika stał się Dubieński międzyrejonowy zarząd gospodarki wodnej, który wcielił w życie własną inicjatywę. „Na mapie Ukrainy Ikwa o długości 155 kilometrów nie zajmuje najbardziej widocznego i decydującego miejsca — opowiada zastępca naczelnika Dubieńskiego międzyrejonowego zarządu gospodarki wodnej Rostysław Panczuk — jednak jej znaczenie w historii, życiu, gospodarce, a nawet duchowości regionu trudno przecenić”. Rzeka bierze swój początek ze źródeł we wsi Pidkamin w obwodzie lwowskim, wpada do Styru w pobliżu wsi Torhowycia w obwodzie rówieńskim, a oto Dubno — to swoiste centrum tej arterii wodnej. I właśnie tutaj, na terenach dubieńskich, gdzie Ikwa była przekraczana przez Tarasa Szewczenkę podczas ekspedycji archeograficznej w 1846 roku, postanowiono wznieść symboliczną kompozycję rzeźbiarską. Jej projekt wykonał dubieński artysta Wasyl Zacharow — w formie znaku pamiątkowego na tle trójwieżowej kamiennej budowli, która symbolizuje Zamek Dubieński, położony na stromym brzegu Ikwy. Swoistym epigrafem do pomnika stał się cytat z poematu „Warnak” Tarasa Szewczenki: „Wiele rzeczy nie zostało… wody niemało z Ikwy do morza uciekło…”. To miejsce uporządkowano, ogrodzono plecionym płotem, wykonano schody, postawiono ławeczkę dla odpoczywających. Teraz można tu odpocząć, podziwiać nurt i zanurzyć się w historię… Ten pomnik połączył współczesność z przeszłością. Na przykład ciekawy epizod z przeszłości, kiedy Tatarzy szturmowali Zamek Dubieński… Wtedy, w XVI wieku, książęcą twierdzę przed zdobywcami chroniła także rzeka Ikwa, gdyż jej wody wypełniły wykopane kaniony wokół budowli zamkowej. W XVIII wieku na brzegach Ikwy, w pobliżu Pekałowa i Młynowa, hrabiowie Chodkiewiczowie wznieśli zamek. Z XIX wieku pozostały zapisy archiwalne, które świadczą, że w Ikwie złowiono takiego suma, którego nie mogli wy-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Czarnobylski ból

Ihor Hołobućkyj W budynku Desnianskiej Rejonowej Administracji otwarto i działa wystawa obrazów znanego ukraińskiego artysty, laureata Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki oraz innych licznych nagród i wyróżnień (m.in. nagrody im. Wasyla Stusa) Walerija FRANCZUKA. Wystawa pod tytułem „Zczornobylony raj” jest poświęcona 25. rocznicy Czarnobylskiej awarii. „Znamennia”. 2010 Dla autora jest to już 132. wystawa, co świadczy o nadzwyczajnej pracowitości artysty. Jak zawsze, prace W. Franczuka niosą w sobie głębokie filozoficzne, obywatelskie i patriotyczne przesłanie. Pokazują one w języku malarstwa, jakie straszliwe wydarzenia przeżył i nadal przeżywa nasz naród. Wydarzenia o apokaliptycznej, ogólnoludzkiej, ogólnoplanetarnej skali. W poprzednim cyklu swoich prac, „Rozkołysane dzwony pamięci”, poświęconym Wielkiemu Głodowi 1932–1933, mistrzowsko przedstawiono i po filozoficzne przemyślano tragedię narodu ukraińskiego. W swoim czasie za cykl prac na ten temat Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zgłosiło W. Franczuka do otrzymania Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki. Swoją wystawą „Zczornobylony raj” artysta przestrzega i przypomina ludzkości o nieszczęściu, do którego prowadzi nierozsądne wykorzystywanie energii atomowej. Katastrofa czarnobylska nie minęła. Czarnobyl jest i będzie jeszcze długo przypominać o sobie ludzkości. O tym nie można zapominać ani się uspokajać. Trzeba napinać wszystkie siły intelektu i ducha, aby powstrzymać zgubne działanie pokojowego atomu poprzez skażenie radiacyjne środowiska. Artysta w obrazach „Pojedynek”, „Ta ziemia w twojej łasce” i innych z tej serii dowodzi, że mimo strasznego nieszczęścia życie trwa dzięki bohaterskiemu wyczynowi czarnobylskich likwidatorów. W. Franczuk przypomina o tragizmie, a zarazem o wielkości wydarzeń sprzed 25 lat, wzbudza nadzieję na przezwyciężenie ciężkich prób, które spadły na los naszego narodu, poprzez pielęgnowanie duchowej siły narodu i przebudzenie pamięci historycznej…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

OŁTARZ Z JAJEK

FESTIWAL FILMOWY «OTWARTA NOC» (w przededniu swojego 15. dubla) prezentuje „CZERWONĄ KSIĘGĘ WSPÓŁCZESNEGO UKRAIŃSKIEGO KINA” — retrospektywny pokaz wybranych filmów z kolekcji festiwalowej. Od 26 maja do 1 czerwca 2011 roku w Centrum Kultury „Kino „Kijów” (ul. Wielka Wasylkowska 19) odbędą się retrospektywne pokazy filmów z kolekcji festiwalu „Otwarta noc” pod tytułem „Czerwona księga współczesnego ukraińskiego kina”. W ramach programu retrospektywy zostanie zaprezentowanych 18 filmów krótkometrażowych – uczestników festiwalu „Otwarta noc” z ostatnich lat. Program podzielono na dwa seanse, które będą wyświetlane codziennie. Do programu weszły filmy różnorodne pod względem gatunkowym i stylistycznym, które dają możliwość poczucia, jakie ono jest – współczesne, lecz nieznane, ukraińskie kino. Przez tydzień widzowie będą mogli obejrzeć obrazy studentów, debiutantów, autorów kina niezależnego. Wśród nich: Taras Tkaczenko, Maksym Bujnycki, Julia Hohol, Dmytro Sucholytkyj-Sobczuk, Alina Hołowina, Taras Praciowytyj, Andrij Makarczenko, Ołeksandr Usyk, Andrij Marczenko, Serhij Marczenko, Roman Bondarczuk, Roman Browko, Alina Choroszyłowa. Organizacją pokazów zajmują się organizacja społeczna „Nareszcie”, firma „Illenko Film”, agencja producencka „Zielony Pies” oraz firma „Wawilon”. Wsparcie informacyjne zapewniają magazyn „Krajina”, gazety „Gazeta po-ukraińsku”, „Ogólnoukraińskie Zjednoczenie „Swoboda”, „Słowo Proświty”, wydanie internetowe Gazeta.UA. Wsparcie artystyczne zapewnia galeria-pracownia „Domowa galeria”. Informacje dotyczące harmonogramu seansów i cen biletów znajdują się na stronie internetowej kina www.kievkino. Serhij SŁOBOŻANSKYJ, Odessa. Młoda ukraińska artystka i projektantka Oksana Mas już dawno przyciągnęła uwagę światowej społeczności artystycznej swoimi wielkoskalowymi projektami artystycznymi, wśród których najbardziej zauważalnymi stały się ułożone z tysięcy pisanek gigantyczne sfery oraz panneau Matki Boskiej „Spojrzenie w wieczność”. W tym roku to właśnie ona będzie reprezentować Ukrainę na Biennale w Wenecji, gdzie zaprezentuje fragmenty odtwarzanego przez nią za pomocą drewnianych jajek słynnego arcydzieła epoki Odrodzenia – „Ołtarza Gandawskiego”. O tym, jak postępują prace nad tym dziełem, Oksana opowiedziała w wywiadzie dla prasy i zaprezentowała w Humaniu kilka ukończonych fragmentów pracy. Według jej obliczeń, wykonana przez nią kopia „Ołtarza Gandawskiego” będzie miała 92 metry wysokości i 134 metry szerokości. Do mozaikowego obrazu o rozmiarach boiska piłkarskiego potrzeba będzie 3 miliony 480 tysięcy wytoczonych z buka jajek. W Wenecji artystka zamierza przedstawić 8 fragmentów kompozycji o wymiarach 6x6 metrów. Praca nad tym dziełem zostanie ukończona za jakieś sześć-osiem lat. Obecnie w dwunastu krajach dobrowolni pomocnicy artystki malują jajka wizerunkami ludzkich grzechów, wszystkim tym, co zastąpiło w sercach ludzi Boga. U wielu wierzących taka koncepcja wywołała sprzeciw, więc dla równowagi najbardziej wyraziste elementy ołtarza Oksana postanowiła układać z prawdziwych pisanek. Praca nad mozaiką w większości prowadzona jest w Odessie – rodzinnym mieście artystki. Ale tutaj, niestety, nie znalazło się pomieszczenie, w którym można by montować elementy kilkutonowych fragmentów ołtarza. Dlatego teraz składanie odbywa się w jednym z hal niepracującego przedsiębiorstwa w Humaniu. Tylko tam można zobaczyć, jak stopniowo wyłania się „Ołtarz Gandawski”. Jaką ocenę wystawią później pracy Oksany Mas odwiedzający 54. Biennale, które potrwa od 4 czerwca do 27 listopada, jeszcze usłyszymy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

W harmonii kobiecych losów

Lidia ŻELIEZNA, m. Nowodniestrowsk Jak dawny śnieg — na skroniach siwizna, a w sercu burza, a na duszy wiosna. Rozkoszuję się w ziemskim raju, gdy spotkam się z twoim spojrzeniem… Miłość jest jak sztalugi, na których kolorowej palecie znajdują się wszystkie odcienie uczuć: od pierwotnych, czystych tonów po mieszane, kontrastowe. Kobieta zaś jest jak pędzel, który wchłania w siebie nieograniczoną barwną gamę kolorów: od jaskrawych, słonecznych po stonowane, brunatne. A pisarz, jak malarz, miesza na swoich sztalugach całą paletę tonacji uczuć, malując pędzlem na białym płótnie obraz ludzkich losów. Takim, bez przesady, malarzem ludzkich charakterów i życiowych dramatów można nazwać Iwana Semenowicza Nahirniaka, któremu poświęcono wieczór literacki w interpretacji uczestniczek nowodniestrowskiego kobiecego klubu „Harmonia”. Miłość i kobieta są jednymi z przewodnich tematów w dorobku twórczym Nahirniaka, a w przededniu długo oczekiwanego wiosennego ciepła to właśnie one skłoniły członkinie klubu, by wziąć te odwieczne motywy za podstawę swojego świątecznego spotkania. Nie dziwi więc, że zaszczytne prawo otwarcia tego wieczoru przypadło pierwszej damie Nowodniestrowska — niezmordowanej i zawsze energicznej Halinie Ołeksandriwnie Rozhonjuk. W przytulnym, wąskim gronie miłośników twórczości Iwana Semenowicza rozpoczęła się misteria dialogu Miłości i Kobiety, którą tworzyły uczestniczki „Harmonii” wspólnie z małżeństwem Nahirniaków. Raisa Rydwańska, współprowadząca wieczory literackie, zaprosiła tę dobraną parę do mikrofonu, aby opowiedzieli widzom swoją historię miłosną i być może podzielili się przepisem na trwałą rodzinę. Przezwyciężywszy wzruszenie i nieśmiałość wobec publiczności w pierwszych chwilach tak dość intymnego tematu, Iwan Semenowicz i Jewhenija Semenriwna po krótkim czasie mówili już jedno przez drugie, jak po raz pierwszy poznali się jeszcze jako dzieci w szkolnej ławce, jak zrodziły się w nich te niezrozumiałe młodzieńcze uczucia do siebie, a w niespieszną rozmowę o codzienności życia wplatały się poetyckie wersy autora, które, zdawało się, jak nitki pajęczyny, snuły wzory kobiecych losów bohaterek Nahirniaka. Wszystko poznaje się w porównaniu: Bogactwo i nędzę, odległość, głębię. Tylko miłość nie podlega porównaniu — Ona po prostu jest, albo jej nie ma. Miłymi niespodziankami (także dla samego autora) były od razu trzy artystyczne premiery wieczoru: pieśń na słowa I. Nahirniaka i muzykę H. Melnyk „I grzeją duszę matczyne słowa” w wykonaniu tria szkoły muzycznej w składzie Olena Krajczak, Kateryna Hewak i Olesia Rukawycia; obszerny analityczny ekskurs Inni Hončar w świat życiowych dramatów nowelistycznych bohaterek Iwana Semenowycza oraz premiera jej wiersza „Kobieca dola”, który właściwie skupił w sobie cały ból i rozpacz „Dokijnej doli”, „Zaćmienia serca”, „Wesela bez narzeczonego”, „Przepitej urody”… A zamykającą niespodzianką twórczego performansu było przedstawienie na podstawie noweli I. Nahirniaka „Anatomia miłości” w amatorskim wykonaniu uczestniczek klubu kobiecego „Harmonia”. Sam autor przyznał, że od początku do końca wieczór literacki stał się dla niego prawdziwym odkryciem, a przede wszystkim wielka zasługa należy się Halinie Ołeksandriwnie — ideowej inspiratorce projektu „Miłość i kobieta w twórczości Iwana Nahirniaka”. Przemyślany scenariusz, wybór poezji, numery muzyczne, kwestie organizacyjne (ile warto zebrać wszystkich uczestników na próbę, gdy każdy ma własne troski i domowe obowiązki!) — wszystko było organiczne i harmonijne. I po raz kolejny przekonuję się: wszystko, za co bierze się ta odważna kobieta, w rezultacie otrzymuje swoje wysokie uznanie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

UKRAIŃSKI SPEKTAKL W MACEDONII

Anna BAHRIANA, Macedonia 8 maja w mieście Bitola (Republika Macedonii) zakończył się 13. Międzynarodowy Festiwal Monodramu. Przez pięć dni macedońscy widzowie mogli obejrzeć 13 spektakli z 9 krajów świata: Albanii, Bułgarii, Bośni i Hercegowiny, Wielkiej Brytanii, Izraela, Kosowa, Macedonii, Niemiec, Ukrainy i Chorwacji. Ukrainę na festiwalu reprezentował kijowski teatr „Suzirja” ze spektaklem „Moment miłości” (reżyser – zasłużony artysta Ukrainy Taras Żyrko) na podstawie opowiadania Wołodymyra Wynnyczenki „Moment”. Premiera spektaklu odbyła się w Kijowie już w zeszłym roku, w maju. Jest to emocjonalna opowieść, spowiedź uwięzionego młodego patrioty o najszczęśliwszej chwili jego życia – chwili przekroczenia granicy między niewolą a wolnością, śmiercią a życiem. O chwili miłości. Opowieść harmonijnie uzupełnia wideoryad (wizualizacja wspomnień bohatera) oraz współczesna ukraińska muzyka. W ostatnim dniu festiwalu jury wyłoniło zwycięzców. Specjalne wyróżnienie – „Za najlepsze wykonanie aktorskie” – wręczono aktorowi spektaklu „Moment miłości”, zasłużonemu artyście Ukrainy Jewhenowi Nyszczukowi. „Ukraiński spektakl wyraźnie wyróżniał się spośród innych, zaprezentowanych na tegorocznym festiwalu – przede wszystkim emocjonalną głębią i niezwykle wysokim poziomem mistrzostwa aktorskiego” – powiedział o „Momencie miłości” przewodniczący jury festiwalu, dyrektor Skopskiego Teatru Dramatycznego Branko Gjorczew. Jewhen Nyszczuk i Taras Żyrko wyrazili podziękowania prezydent Międzynarodowej Organizacji Pozarządowej „Kobieta trzeciego tysiąclecia” Lidii Lisimowej za sponsorskie wsparcie udziału ukraińskiego spektaklu w bitolskim festiwalu monodramu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

łonie świątyni)… Trzydziestoletni artysta oddaje ten stan poprzez malarstwo. I nagle widz w przestrzeni obrazu zauważa: Budda, czyli Przebudzony, strzeże modlitewnej ciszy, w której dokonuje się świadome oczyszczenie i doskonalenie człowieka zarówno na ziemi, jak i na niebie. Większość artystów, znalazłszy się w innym kraju, zwraca uwagę na zwyczaje, kulturę, ubiór, rysy portretowe, architekturę i samą przyrodę. Malarz Ołeksandr Chrapaczow namalował pokrewieństwo ducha, które jest właściwe współczesnemu człowiekowi niezależnie od tego, gdzie dokładnie, w jakim środowisku przyszedł on na ten świat. Najpierw widzisz ulicę-rzekę, podobną do Wyłkowego, wilgotne powietrze przyjemnego ciepłego dnia, i dopiero potem zauważasz w tym pejzażu po wschodniemu lekko wygięte ku górze dachy budowli, ale nie jesteś już w stanie wyzbyć się myśli, że i ten krajobraz jest ci bliski. Dzisiaj Ołeksandr Chrapaczow, równolegle z malarstwem i pracą dydaktyczną w akademii, pracuje nad sobą, badając i rozwijając naukę o sztuce. Wiele otrzymał od natury, artysta o tym wie i nie marnuje czasu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

LUDZKA DUSZA PRZED BOGIEM

Hanna KOZACZENKO, członkini zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury Kiedy człowiek ma coś do powiedzenia, nie ma potrzeby uciekania się do sztuczek, aby zwrócić na siebie uwagę. Ołeksandr Chrapaczow nie marnuje czasu i do swoich trzydziestych urodzin zdążył osiągnąć niemało. Urodził się w Charkowie 29 grudnia, dorastał w stolicy przemysłu lotniczego — Zaporożu. Właśnie tam po raz pierwszy zanurzył się w prawdziwej sztuce. W 2000 roku rozpoczął naukę w NAOMA w Kijowie, w pracowni profesora Wasyla Hurina. Dyplom magistra otrzymał za obraz „Świątynia”. Po asystenturze-stażu zaczął wykładać w Alma Mater, potem przez cały rok w Chinach przygotowywał do wstąpienia na uczelnie artystyczne Ukrainy swoich przyszłych kolegów. I malował to, co widział w tym dalekim kraju. Tutaj przerwiemy chronologię opowieści. Wieloskrzydłowa ekspozycja dzieł Ołeksandra Chrapaczowa w NAOMA zachwyciła tym, co namalował w Chinach (udział w prawie dwudziestu wystawach jeszcze podczas studiów dał o sobie znać: zarówno twórcza maniera, jak i tematy artystycznych upodobań młodzieńca były znane). Wdzięcznemu uczniowi akademika Wasyla Hu- „Symbol Matki”. 2009 rina pozwalali malować w świątyniach mnisi i księża różnych wyznań. Szczególna przejrzystość jest bardzo organiczna w jego płótnach, gdzie przedstawiona jest, powiedzmy, cerkiew refektarzowa Ławry Peczerskiej w Kijowie, a temat spowiedzi, kontynuowany w kilku innych dziełach, wyraża w innej malarskiej manierze: mocne, szerokie pociągnięcia pędzla tworzą szczególny gęsty aureol wieczornego nabożeństwa, kiedy przestrzeń wydaje się nasycona grzechami, które jeszcze nie rozproszyły się pod sklepieniem świątyni. Artysta żongluje realizmem i impresjonizmem, gdyż nawet duże płótna często maluje w plenerze, pod gołym niebem. Cechuje go świeżość spojrzenia, bez chciwości na wszystko, co nowe. Artysta widzi wszystko, ale dla malarstwa dostrzega tylko to, co piękne i bardzo piękne, wyraziste, wymowne. Zaśnieżony Kijów lub wieśniaczka siedząca na progu drewnianej chaty, zbudowanej według starodawnych, jeszcze z czasów kultury trypolskiej zasad architektonicznych; karpacki krajobraz z bzowym horyzontem, który wyznacza duchową nasyconość naszej przyszłości, i pochylony starodawny młyn wśród innych pejzaży muzeum w Pirohowie — wszystko na obrazach Ołeksandra Chrapaczowa jest atrakcyjne i… prawdziwe. Cała seria niewielkich rozmiarami krajobrazów industrialnych na tej wystawie indywidualnej w NAOMA świadczy o światowej tendencji do kolekcjonowania przykładów dawnego socrealizmu: jest swoiste piękno w gigantach przemysłowych, które służyły kiedyś na rzecz „Kanał. Suzhou. Prowincja Jiangsu”. 2009 społeczeństwa. Ale Chrapaczow nie ulega pokusie dogodzenia popytowi rynkowemu: kiedy maluje te już niewielkie przemysłowe „resztki” w różnych regionach Ukrainy, ujawnia swój dar wrażliwego kolorysty; jednocześnie pewna romantyczna, nostalgiczna nuta brzmi w tych jego krajobrazach. Wszak prawdziwy artysta zawsze jest historykiem. Wszystkie jego obrazy w tej serii są bardzo piękne. Poprzednia wystawa indywidualna w galerii Anny Ławrechy w Kijowie już wyznaczyła wielką drogę malarzowi: łatwo przyjmując uwagi, już wtedy był nastawiony na samodoskonalenie, przede wszystkim w sztuce. W Chinach Ołeksandr Chrapaczow malował nadmierną przestrzeń, tę nieuchwytną wibrację, która łączy ziemskiego człowieka z jego subtelną, niebiańską istotą. W momencie skupionej modlitwy człowiek znajduje drogę dla swojej duszy do tego świata, gdzie nie ma ani bólu, ani westchnienia, pozostając jednocześnie „w odzieniach skórzanych” (czyli twardo stoi na ziemi lub murowanej pod- „Przy stawie. Suzhou”. 2009 Wystawa indywidualna Ołeksandra CHRAPACZOWA (118 obrazów i rysunków) w salach Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy, gdzie wykłada na katedrze malarstwa, przekonuje o niezniszczalności realistycznej szkoły ukraińskiego malarstwa.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite

Zapowiedź

Redaktor naczelny Lubow HOLOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOLOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO, tel. 279 49 47 Jewhen BUKET, tel. 279 39 55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK, tel. 278 01 30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

na 1 miesiąc 4 UAH 77 kop. na 3 miesiące 13 UAH 71 kop. na pół roku 25 UAH 77 kop.

Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279 49 47 Dział literatury Marija KUCZERENKO 270 55 57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK 278 63 69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278 63 69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Natalija ANTONIUK Księgowość 279 41 46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie “Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301221 Nakład w maju — 20 400 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617 Szef redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn