Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki
CZYJA ONA, WYSPA WĘŻY?
WSCHODNIA „PROŚWITA” KIEDYŚ I TERAZ
Maschinelle Übersetzung
Lubow HOŁOTA
Jesienią, jeśli odbędą się wybory, będziemy mogli w pełni ocenić obywatelską i polityczną odwagę deputowanych ludowych dwóch frakcji opozycyjnych — BJuT i „Naszej Ukrainy”, którzy dobrowolnie złożyli swoje mandaty (nawiasem mówiąc, jest to pierwszy przypadek w historii parlamentaryzmu w Europie). Zatem, zgodnie z artykułem 82 Ustawy Zasadniczej, Rada Najwyższa powinna była ulec samorozwiązaniu i, zgodnie z najwyższymi ustaleniami politycznymi trójki W. Juszczenko—W. Janukowycz—O. Moroz, potwierdzić datę wyborów — 30 września. Jednak parlament koalicyjny, jak gdyby nigdy nic, kontynuuje pracę: 5 czerwca 262 deputowanych ludowych zarejestrowało się imiennie i pod przewodnictwem O. Moroza, który oświadczył, „że dopóki Centralna Komisja Wyborcza nie przekaże sygnałów, że tych, którzy odeszli, nie ma kim zastąpić i że mandaty zostały złożone, Rada Najwyższa będzie pracować”. Kurczowa próba utrzymania władzy, jawne nadzieje na „celową pracę” z „odmawiającymi” oraz proceduralne kruczki prawne jedynie pogłębiają kryzys polityczny w państwie: oczywiste są próby blokowania pozbawienia mandatów deputowanych opozycyjnych. Obserwatorzy polityczni już wyrażają przypuszczenia, że kolejnymi krokami koalicji będzie próba odciągnięcia wyborów na czas nieokreślony, a później socjaliści, komuniści i regionali mogą wezwać swoich wyborców do ignorowania wyborów. Strasząc naród „twardymi rządami prezydenckimi”, koalicja chce kontynuować zajmowanie się „tworzeniem prawa” w nieskończoność, to znaczy do otwarcia pierwszego posiedzenia Rady Najwyższej Ukrainy nowego zwołania. Zarówno Wiktor Janukowycz, jak i Ołeksandr Moroz jednoznacznie to oświadczyli. I tylko trzeci uczestnik wysokich negocjacji — Prezydent Wiktor Juszczenko jeszcze nie wyraził swojej opinii na temat tych zamiarów. Zatem o zakończeniu kryzysu na Ukrainie nie ma mowy, co więcej, staje się on przedmiotem międzynarodowych dyskusji i targów. Mówiąc o chęci zachowania równowagi sił, niedopuszczenia do monopolu władzy poprzez koncentrację jej w jednych rękach, zarówno Rosja, jak i Waszyngton, i Unia Europejska napomykają o tym, że na „Ukrainie nie ma oponentów politycznych, którzy nie wyszliby z prawego pola”. A prezydent W. Putin, „demokrata czystej wody”, pożałował „chłopaków z Ukrainy”, którzy od demokracji rwali się w stronę autokracji… Właściwie, jeśli się zastanowić, to stworzenie przez frakcje SPU, PR i KPU koalicji w lipcu ubiegłego roku właśnie to oznaczało, a ta nietolerancja, polityczne bezguście i brutalność (czego warte są łyse „wyrocznie” i „pytie” z bazarowymi głosami!), które panują w parlamencie i na antenie (czy nie warto zaprzestać transmisji posiedzeń RN?), zmuszają do ubolewania nad Prezydentem W. Juszczenką, który nie odważył się rozwiązać Rady Najwyższej jeszcze na początku 2005 roku. Bezsprzecznie, imię kryzysu to walka o władzę. I nie jest to już banalne kłócenie się o miskę, a próba zmiany ukraińskiej drogi, ekonomicznego i humanitarnego rozwoju społeczeństwa, na którego życiu zgubnie odbijają się wzajemne zwalczanie się najwyższych władców. Ukraińcy coraz bardziej męczą się kryzysem politycznym, który powoli, ale groźnie nabiera cech zarówno ekonomicznych, jak i destabilizacyjnych — w odniesieniu do porządku społecznego i obywatelskiego, i grożą moralną depresją społeczeństwa, rozbudzonego pomarańczowym Majdanem 2004 roku. Błądzenie labiryntami poradzieckiego minotaura, faktyczny brak narodowo zaangażowanej elity ekonomicznej, rozmywanie tożsamości narodowej Ukraińca na tle braku państwowej idei narodowej nie dają nadziei na szybkie przezwyciężenie ukraińskiego kryzysu. Naród już dawno zrozumiał, że nieodpowiedzialność i bezkarność polityków najwyższego szczebla stwarzają zagrożenie zarówno dla państwowości, jak i dla prawa oraz ustawy. „Ryba psuje się od głowy”, a wyrzuty dotyczące niskiej moralności i świadomości będą wysłuchiwać szeregowi członkowie społeczeństwa. Zastraszanie i prześladowania staną się metodami zarządzania, pierwsze dzwonki — bicie ludzi na stadionie, obietnice przypomnienia każdemu, kto co mówił i mówi, rozchwianie władzy sądowniczej, która raczej nie obroni gwarantowanych praw i wolności obywatela. Imię naszego kryzysu to kwestia ukraińska. W aspektach geopolitycznym, międzynarodowym, wewnątrzpaństwowym. Rozwiązywać i rozwiązać kwestię ukraińską trzeba i można nie formalnie, kiedy ta czy inna junta oligarchów opłaci sukces polityczny i wygraną tej czy innej siły politycznej. Jedynie wola polityczna i decyzje polityczne są zdolne rozwiązać kryzys, który z każdym dniem coraz bardziej zagraża ukraińskiej państwowości, przybliżając dyktaturę oligarchów. A, jak wiadomo, aby rozwiązać problem, warto go bezlitośnie i dokładnie zdiagnozować oraz nazwać. Piętnastoletnia anihilacja tego, co narodowe na Ukrainie, brak państwowego programu likwidacji kolonialnych i postkomunistycznych standardów form życia i działalności społeczeństwa, ciągłe zdrady władzy wobec narodu i państwa nie dają nadziei na szybkie rozwiązanie kryzysu. Jedynie te siły polityczne, które nie przestraszą się sformułować kwestii ukraińskiej i dać na nią odpowiedź w swoich programach politycznych, są warte poparcia narodu. Być może właśnie to doprowadzi upragnioną połowę wyborców do lokali wyborczych nie jako kurczęta, które liczy się jesienią, a jako naród, który ma państwowość i któremu potrzebna jest ukraińska władza.
Maschinelle Übersetzung
Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko podpisał dekret o wyznaczeniu przedterminowych wyborów do Rady Najwyższej na 30 września 2007 roku. Dekret został podpisany w celu realizacji odpowiednich punktów Wspólnego oświadczenia Prezydenta, Przewodniczącego Rady Najwyższej i Premiera z 27 maja, a także z uwagi na podjęte 3 czerwca decyzje BJuT i „Naszej Ukrainy” o przedwczesnym zakończeniu mandatów posłów wybranych z tych bloków, co zgodnie z Konstytucją Ukrainy i decyzją Trybunału Konstytucyjnego z 17 października 2002 roku pociąga za sobą nieważność RN. Biorąc pod uwagę niemożliwość uzyskania dwóch trzecich składu konstytucyjnego Rady Najwyższej Ukrainy V kadencji, Prezydent postanowił przeprowadzić wybory 30 września. Centralna Komisja Wyborcza, zgodnie z Konstytucją, ustawą o wyborach posłów narodowych i innymi ustawami, ma w ciągu 60 dni przed datą wskazaną w artykule 1 niniejszego dekretu zapewnić przygotowanie i przeprowadzenie przedterminowych wyborów parlamentarnych. Gabinet Ministrów Ukrainy ma zapewnić finansowanie przedterminowych wyborów do Rady Najwyższej. Dekret został opublikowany w specjalnym wydaniu „Urzędowego Biuletynu Prezydenta Ukrainy” nr 14 z 5 czerwca 2007 roku. Innym dekretem Głowy Państwa uznano za tracące moc: dekret z 26 kwietnia 2007 roku o przedwczesnym zakończeniu mandatów RN i wyznaczeniu przedterminowych wyborów, a także dekrety z 29 maja, 31 maja i 1 czerwca 2007 roku. Dekret opublikowano w „Urzędowym Biuletynie Prezydenta Ukrainy” nr 13 z 5 czerwca 2007 roku.
ŁĄCZNIE NA RACHUNKU CERKWI TARASOWEJ — 812 961 hrywien 00 kopiejek
Maschinelle Übersetzung
Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk
To, co dzieje się z Ukrainą, jest już dość trudne do przyjęcia i omawiania. Właściwie już wszystko omówiono, pozostaje tylko do śmierci „zagadywać” nieszczęsnego posiadacza telewizora czy odbiornika radiowego, zasypywać go truciznożerną, szkodliwą żółto-obcojęzyczną prasą. Amerykanie nie bez powodu przerzucili się na komiksy. Tak łatwiej bez długich uzasadnień przyjmować oczywiste rzeczy. Gdyby pisać ukraiński komiks na temat współczesnej chwili politycznej, na myśl przychodzi bajka o niedźwiedziu. Ojciec złapał niedźwiedzia i woła do syna: „Hej, synu! Chodź tutaj, złapałem niedźwiedzia!” Syn odzywa się zza krzaków: „To prowadźcie go tutaj, tato!” — „Nie mogę, niedźwiedź nie puszcza!” — „A wy, tato, znajdźcie z nim polityczny kompromis, może sam zgodzi się wyjść, a jeszcze zatańczy przed nami dla uciechy!” Tak siedzą pojedynczo Ukraińcy, każdy za swoim krzakiem przy własnej chacie, i niedobrze snują rozważania o prezydencie, mianowicie, że nie może wreszcie rozpędzić tego nijakiego parlamentu i zmusić wszystkich do zatańczenia wesołego hopaka wolnych, przejrzystych wyborów. Gniewają się, dlaczego nie może się jakoś dogadać we wszystkim. A inni uważają, że wyprowadzać wielkiego, niewytresowanego politycznego niedźwiedzia na święto demokracji nie warto, niech żyje niezgodny gospodarz politycznego „nieprzejezdnika” w pokoju i spokoju. Nikt nie wie, co to za zwierz taki zagnieździł się we władzy politycznej, skoro od wiosny bije garnki w przestronnej ukraińskiej chacie? Praktyka pokazuje, że nie poddaje się on ani namowom, ani tresurze, nie chce słuchać o żadnych kompromisach i zachowuje się nie tak, jak powinna zachowywać się rodzima siła polityczna, nawet najbardziej agresywna czy stuprocentowo anarchiczna. „Rządząca większość”, która sprawia wrażenie zrobotyzowanej, wielogłowej istoty, mechanicznego niedźwiedzia na zdalnym sterowaniu, pilot od którego znajduje się gdzieś daleko poza granicami Ukrainy. Świadczy o tym konwulsyjne szarpanie politycznym wozem na wszystkie strony i ciągłe spychanie na pobocze szerokiej drogi świata… Dlatego pojawia się myśl — czy jest w Ukrainie siła, zdolna ujarzmić władzę, która nie jest właściwa ukraińskiej wspólnocie, i zmusić ją do wykonywania woli narodu? Pewnie nie ma, inaczej po piętnastu latach niepodległości Ukraina byłaby kwitnącym i samodzielnym państwem europejskim. Kapitał rządzącej siły zapewne również jest „zdalnie sterowany” z zewnątrz i nie jest w stanie prowadzić niezależnej polityki na rynku światowym. Odważyć się zmienić taką politykę na korzyść wyłącznie interesów narodowych — to tak samo, jak łapać niedźwiedzia gołymi rękami, by posadzić go na łańcuchu. Morał jak w ukraińskiej bajce: kto bardziej „winien” — zdesperowany ojciec, który postanowił gołymi rękami złapać zmechanizowanego zwierza, czy bezradni, leniwi synowie ojczyzny, którzy wygodnie czekają za krzakami i spokojnie radzą, jak osiągnąć niemożliwy kompromis. Pokona ojca niedźwiedź, powiedzą, że był za słaby, niezdecydowany, nie posłuchał w porę mądrych rad, nie zdołał się dogadać kosztem miodu z własnej pasieki, a potem skłonią głowy i pójdą sobie do nagród i prywatnych posiadłości, by gospodarować dla jakiegoś zarobku. Czy synowie Ukrainy zdołają pomóc ojcu pokonać potwora manipulowanego zza ogrodzenia, który zagnieździł się w polityce i rośnie do niewiarygodnych, groźnych rozmiarów? Czy będziemy czekać w krzakach do końca bajki o niedźwiedziu, szanowni ukraińscy politycy?
Maschinelle Übersetzung
* * * 2 czerwca 2007 roku Zjazd Międzypartyjny Bloku Wyborczego „Blok Julii Tymoszenko” podjął decyzję o przedterminowym wygaśnięciu mandatów 103 deputowanych ludowych Ukrainy z frakcji BJuT. Deputowani ci zwrócili się z osobistymi pisemnymi oświadczeniami do Aparatu Rady Najwyższej Ukrainy, w których wskazali, że w celu zapewnienia Prezydentowi Ukrainy dodatkowych podstaw do przedterminowego rozwiązania parlamentu, ogłaszają swoje wystąpienie z frakcji deputowanych Bloku Julii Tymoszenko. Zgodnie z częścią szóstą artykułu 81 Konstytucji Ukrainy, takie oświadczenie stanowi konstytucyjną podstawę do przedterminowego wygaśnięcia mandatu deputowanego ludowego Ukrainy. Osobiste pisemne zawiadomienia o wystąpieniu z frakcji deputowani przesłali do Rady Najwyższej, aby spełnić żądanie koalicji dotyczące potwierdzenia decyzji deputowanych BJuT o złożeniu mandatów deputowanych. Taka procedura uniemożliwia ingerencję Rady Najwyższej (większości parlamentarnej) w procedurę wygaszania mandatów deputowanych ludowych Ukrainy. Zgodnie z Konstytucją Ukrainy, decyzja o przedterminowym wygaśnięciu mandatu zapada na podstawie osobistego pisemnego oświadczenia o wystąpieniu z frakcji deputowanych i jest podejmowana przez najwyższy organ kierowniczy partii politycznej (bloku wyborczego partii politycznych), z list których dany deputowany ludowy Ukrainy otrzymał mandat deputowanego. Uprawnienia deputowanych ludowych Ukrainy wygasają z dniem podjęcia decyzji przez najwyższy organ kierowniczy partii politycznej lub bloku wyborczego partii politycznych. Zatem procedura prawna przedterminowego wygaśnięcia mandatów 103 deputowanych ludowych Ukrainy z Bloku Wyborczego „Blok Julii Tymoszenko” została w pełni zakończona. Zjazd Międzypartyjny Bloku Wyborczego „Blok Julii Tymoszenko” podjął również decyzję o przedterminowym wygaśnięciu mandatów 26 deputowanych ludowych Ukrainy, którzy nie złożyli oświadczeń o wystąpieniu z frakcji. Podstawą decyzji Zjazdu Międzypartyjnego o wygaśnięciu mandatów tych 26 deputowanych stał się fakt, że faktycznie przestali oni brać udział w jej pracach. Deputowani ci weszli w skład koalicji większościowej parlamentu, zdradzając wyborców oraz frakcję deputowanych BJuT. Postanowienia części trzeciej artykułu 8 Konstytucji Ukrainy przewidują zasadę bezpośredniego stosowania norm konstytucyjnych. Na podstawie tego artykułu Zjazd Międzypartyjny zastosował normę Konstytucji Ukrainy o przedterminowym wygaśnięciu mandatu deputowanego ludowego Ukrainy, przewidzianą w części szóstej artykułu 81 Konstytucji Ukrainy. Według informacji służby prasowej BJuT. Petro ANTONENKO 29 i 30 maja to te dwa dni, na które Prezydent wstrzymał działanie swojego Dekretu w sprawie rozwiązania parlamentu, aby po zebraniu się wszystkich frakcji deputowani mogli przegłosować ustawy i uchwały niezbędne do przeprowadzenia wyborów. Mnie, przeciętnemu wyborcy, nie było to specjalnie potrzebne. Czuło się, że wszystkie te „uzgodnienia” to spektakl, imitacja negocjacji i demokracji. Wybory można było przeprowadzić na istniejącej bazie legislacyjnej. Mandat imperatywny? Immunitet deputowany? Mechanizm odwołania deputowanego? Wszystkie te piękne życzenia można by w pełni zrealizować w nowym parlamencie na pierwszej sesji. Dlatego przypomnę jeszcze jedną tezę Prezydenta i w pełni się z nią zgodzę: wszystkie te negocjacje, które trwają „już 57. dzień od pierwszego Dekretu” (cytuję Prezydenta), to po prostu zyskiwanie na czasie ze strony koalicji. A zatem dwa ostatnie dni pracy parlamentu. Wtorek poszedł „w niebyt”. Kłócili się. Przegłosowali ustawy o podniesieniu minimalnych emerytur i płac dla budżetówki. Z decyzją w sprawie wyborów nie spieszyli się — z jakiegoś powodu czekali na następny dzień, którego poranne posiedzenie przeniesiono na godzinę 14:00. O 14:00 nam, dziennikarzom, ogłoszono: posiedzenie rozpocznie się o 16:00. Rzekomo nadszedł sygnał o „zaminowaniu parlamentu”. „No i dobrze” — powiedział ktoś z dziennikarzy. Odezwały się głośniki, zapraszając do sali, deputowanych — do parteru, nas, dziennikarzy — do loży prasowej. Stamtąd dobrze widać, że deputowanych z frakcji opozycyjnych jest na razie bardzo mało. W szeregach koalicji też nie jest gęsto. Za trzecim razem podjęto decyzję o pracy do godziny 24:00, a także przyjęto porządek obrad. „Przepycha się” (w żargonie parlamentarnym) decyzję w ten dziwny sposób, który ja, zwykły wyborca, próbuję zrozumieć już półtorej dekady. Czy można w parlamencie głosować cudzą kartą ZA KOGOŚ INNEGO? Widzieliśmy to na ekranie telewizora nie raz i jestem pewien, że nikt dzisiaj nie może pojąć: MOŻNA CZY NIE? Głosowanie trwa: przebieżka po rzędach, naciskanie przycisków za siebie i nieobecnych sąsiadów z frakcji. Decyzje są podejmowane. W sprawie ustaw państwowych… W sprawie zmian w Konstytucji… W sprawie powołania Rządu… W sprawie wszystkiego! Biedne państwo, nieszczęśni wyborcy! …Posiedzenie parlamentu zrywają w mniej niż godzinę. Opozycja opuszcza salę. Przyczyna: pod obrady poddano kwestię, której parlament nie powinien rozpatrywać zgodnie z porozumieniem trzech liderów kraju. Uchwała o mianowaniu prezesów sądów przez Wysoką Radę Sprawiedliwości to kolejna próba uzurpacji władzy sądowniczej przez koalicjantów. Przecież z 19 członków rady 14 to nominaci koalicji. Nie mówiąc już o tym, że zgodnie z artykułem 92 Konstytucji tryb postępowania sądowego określa się wyłącznie Ustawami Ukrainy, a nie uchwałami. Na to wyraźnie wskazali w swoich wystąpieniach deputowany z „Naszej Ukrainy” Mykoła Oniszczuk oraz przedstawiciel Prezydenta w parlamencie Roman Zwarycz. Jak grochem o ścianę: „Poddaję pod głosowanie”. Przebieżka rzędami, naciskanie przycisków. „Decyzja podjęta”. Po jeszcze jednym naciskaniu przycisków za uchwałą, że „parlament uznaje za nielegalne zwolnienie Piskuna z funkcji Prokuratora Generalnego”, opozycja opuszcza salę. Zerwano posiedzenie? Czy coś więcej: wszystkie negocjacje w sprawie przezwyciężenia kryzysu? O tym rozmawiam tutaj, w foyer drugiego piętra, z deputowanymi z opozycji. * * * Zjazd Międzypartyjny Bloku „Nasza Ukraina” przyjął decyzję o przedterminowym wygaśnięciu mandatów 66 deputowanych ludowych Ukrainy, wybranych z Bloku „Nasza Ukraina”. Za tą decyzją zagłosowało 280 delegatów, 2 było przeciw. Decyzję zjazdu delegaci przyjęli owacjami. Według słów lidera frakcji „Nasza Ukraina” Wiaczesława Kyryłenki, decyzja zjazdu to ostateczna realizacja trzeciego punktu wspólnego oświadczenia Prezydenta, premiera i spikera w sprawie przedterminowego wygaśnięcia mandatów deputowanych opozycji. W ten sposób, według niego, Rada Najwyższa V kadencji kończy swoje urzędowanie. Kończąc kolejne posiedzenie Zjazdu Międzypartyjnego Bloku „Nasza Ukraina”, Wiaczesław Kyryłenko zaznaczył: „Zrobiliśmy bezprecedensowy i zasadniczy dla naszych sił politycznych krok. Należało go zrobić dla ochrony demokracji, ukraińskich wartości, których broniły i bronią nasze siły polityczne. Tą decyzją zatrzymaliśmy rozpasanie korupcji politycznej, która kwitła w Radzie Najwyższej V kadencji”. Na briefingu, na którym byli obecni praktycznie wszyscy deputowani V kadencji z frakcji „Nasza Ukraina”, Wiaczesław Kyryłenko zaznaczył: „Właśnie postawiliśmy kropkę w procesie składania mandatów deputowanych. Poprzedziło to napisanie przez deputowanych ludowych oświadczeń o złożeniu swoich mandatów. Na żądanie rządzącej koalicji zmuszeni byliśmy pisać dodatkowe oświadczenia”.
frakcji opozycyjnych „BYT” i „Nasza Ukraina”. Oddajemy im głos: Mykoła KATERINCZUK: „Koalicja, która próbuje ustanowić pełną kontrolę nad systemem sądowniczym i prokuraturą, nie zamierza przestrzegać porozumień. Kompromis, osiągnięty z tak wielkim trudem, jest naruszany działaniami Ołeksandra Moroza. Nie mamy ochoty wracać na salę, by obsługiwać rządzącą koalicję. A pojawienie się Moroza w trakcie kończenia negocjacji i osiągania kompromisu uważam za taktyczny ruch Janukowycza, aby to właśnie Moroz torpedował te ustalenia, i właśnie to teraz robi. Gdyby rozpatrywano to, co przewidziano, zdążylibyśmy wszystko przegłosować w ciągu dwóch dni”. Ołeh LASZKO: „Zerwanie posiedzenia parlamentu i zerwanie porozumień — wszystko to Moroz robi świadomie. A skoro głosowali za tym także regionali, to istnieje tu odpowiednie porozumienie Janukowycza i Moroza. Jest lista tego, co należało rozpatrzyć, wszystko rozpisane, ale kiedy świadomie wnosi się inne kwestie, zabierając czas, jest to świadome zerwanie procesu pokojowego uregulowania konfliktu. W celu zerwania wyborów. I to świadczy o tym, że podpis Moroza pod oświadczeniem trzech liderów nie jest wart złamanego grosza. Oto cena jego podpisu”. Wszystkie podpisy deputowanych ludowych przeszły weryfikację. I wreszcie wczoraj, na posiedzeniu sesyjnym Rady Najwyższej V kadencji, na posiedzeniu przekazaliśmy przewodniczącemu pisemne zawiadomienia o zrzeczeniu się mandatów deputowanych”. „Swoją decyzją uniemożliwiliśmy rewanż kuczmyzmu, o krok od którego byliśmy — uważa lider „Naszej Ukrainy”. — Od dzisiaj jesteśmy przekonani, że nasi przeciwnicy polityczni uspokoją się i skoncentrują na kampanii wyborczej. Mam nadzieję, że obecnie na Ukrainie nie ma ani jednego człowieka, który wątpiłby w to, że 30 września odbędą się przedterminowe wybory parlamentarne”. Odpowiadając na pytanie, kiedy zostanie określona kolejność na listach wyborczych „Naszej Ukrainy”, Kyryłenko zaznaczył: „Ta kwestia będzie rozpatrywana na zjeździe, który odbędzie się zgodnie z ustawodawstwem wyborczym — na 60 dni przed przeprowadzeniem wyborów, czyli 30 lipca”. Odpowiadając na pytanie dotyczące prawdopodobieństwa sformowania szerokiego bloku sił demokratycznych, do którego przyłączyłyby się „Samoobrona Ludowa”, „Ukraińska Prawica” i inne partie o orientacji narodowo-demokratycznej, lider frakcji zauważył, że kwestia stworzenia takiego bloku jest rozwiązana praktycznie w 95 %. „Dzisiaj omawiane są nieznaczne kwestie: nazwa bloku, zobowiązanie o stworzeniu jednolitej partii itp.” — powiedział Wiaczesław Kyryłenko. Podkreślił również, że „Nasza Ukraina” będzie lokomotywą takiego bloku. Według informacji służby prasowej „NU”. Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki. * * * Co było dalej, już wiecie. Prezydent dołożył dwa dni pracy parlamentu, opozycja wróciła na salę, przyjęto wszystkie ustawy dotyczące wyborów. Kraj śledził walki w Prokuraturze Generalnej, w Centralnej Komisji Wyborczej. Tajemnicza choroba ministra Cuszki — zawał od upału, gorących walk o władzę czy otrucie, nocny przelot do Niemiec — ucieczka przed zagrożeniem życia czy przed sprawą karną… Wersje, domysły, insynuacje… Deszcz zmywa wszystkie ślady, deszcz przywraca do normalnego życia? A ono przecież istnieje, prawdziwe życie, którego przeciętni obywatele, pospólstwo wyborcze mogą nawet nie dostrzegać za tymi walkami nie tylko o znaczeniu parlamentarnym. Komuś są one bardzo potrzebne. Oto i premier W. Janukowycz uważa, że Rada Najwyższa powinna „przyjmować ustawy”. Można pozazdrościć radiu i telewizji ich przewagi — operatywności. Zanim materiał ukaże się drukiem w tygodniku, wydarzy się wiele rzeczy, bo w ostatnim czasie rano nie wiesz, co będzie wieczorem, a wieczorem — nie jesteś pewien, co wydarzy się rano. Oto dziennik jednego z ostatnich (we wszystkich znaczeniach) dni parlamentu V kadencji, jeden z kluczowych dni kryzysu parlamentarnego. Popieram właśnie tę tezę Prezydenta, który jeszcze w kwietniu oświadczył, że kryzys polityczny — to kryzys parlamentu. Zatem środa 30 maja, dzień, w którym miały zostać postawione wszystkie kropki nad „i”.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
w którą trafiła? A sewastopolskich Ukraińców miejscowi włodarze trzymają z dala od władzy, duchowo niszcząc ich w swojej szowinistycznej maszynce do mięsa, nie zważając na publiczne protesty. Ze wschodu i południa Ukrainy podnoszą się ci, którzy walczą przeciwko narodowi ukraińskiemu, którzy od dawna pozostają na służbie u moskiewskich imperialistów. Lecz choćby nie wiem jak szaleli najemnicy Kremla, choćby nie wiem jak obrzucali błotem nasze narodowowyzwoleńcze ideały, choćby nie wiem jak narzucali synom i córkom Ukrainy fałszywe „wartości” w rodzaju „drugiego języka państwowego” czy „jednej przestrzeni gospodarczej”, całe to bluźniercze szaleństwo daje praktycznie zerowy rezultat. Zwykłych rosyjskojęzycznych Ukraińców wcale nie obchodzi status „wielkiego, moguczjego, russkogo”, bo nikt i nic na Ukrainie nie przeszkadza im swobodnie porozumiewać się w jakimkolwiek języku, po co więc walczyć jeszcze o jakiś wydumany „status”? Niezbyt obchodzi rosyjskojęzycznych Ukraińców także „jedna przestrzeń gospodarcza”, dobrze wiedzą oni, że narody, „nieuszczęśliwione” przebywaniem w tej „przestrzeni”, żyją nie gorzej, a znacznie lepiej niż przeciętni Rosjanie. Ale sami Rosjanie z niczym nie mogą się pogodzić, działają bezczelnie i otwarcie. Jedna z decyzji sewastopolskiego korpusu deputowanych, która zatwierdziła „Program rozwoju języka rosyjskiego w Sewastopolu na lata 2007—2011”, przewidziała wykorzystanie 7 milionów hrywien z budżetu miejskiego, bo językowi rosyjskiemu rzekomo coś zagraża. W rzeczywistości zaś w Sewastopolu w języku rosyjskim rozmawia przeważająca większość, a spośród 69 szkół miejskich aż 68 jest z rosyjskim językiem nauczania. Z 18 lokalnych gazet tylko jedna wydawana jest w języku ukraińskim. Czyje więc prawa zostały naruszone? To cudzoziemskie zamówienie. Przecież w realizacji programu rozwoju języka rosyjskiego wyznaczono znaczące miejsce Flocie Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej — obcemu wojsku. W pkt 4.4. zapisano: „Rola Floty Czarnomorskiej w kształtowaniu środowiska kulturowego w Sewastopolu”. To oburzyło miejscowych Ukraińców. Wcześniejszych pisemnych oświadczeń w prasie, w telewizji, analizy problemu na ukraińskich katedrach miejskich wyższych uczelni, zwracania się z konkretnymi propozycjami do stałej komisji ds. humanitarnych rady miejskiej nikt z rządzących Rosjan nie usłyszał. Wtedy stowarzyszenie „Proświta” 7 marca 2007 roku przyjmuje protest przeciwko działaniom urzędników rady miejskiej i 12 marca umieszcza go na forum strony „Sevastopol. Info” w dziale „Polityka”. Prawne żądania miejskiej „Proświty” wobec władz: spotkać się z naszymi przedstawicielami w kwestiach wykonania Postanowienia Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 1746 z 2003 roku, dotyczącego przyjęcia programu rozwoju języka państwowego, który rada miejska ignoruje od trzech i pół roku, — były na stronie 15 minut, po czym tekst usunął moderator ob. Zarudniew K. W. bez ostrzeżeń, z naruszeniem art. 34 Konstytucji Ukrainy. W celu pociągnięcia sprawcy do odpowiedzialności 14 marca skierowano wniosek do prokuratora miasta Derezy W. P., który przekierował go do naczelnika Zarządu MSW Ukrainy w m. Sewastopolu Biriukowa W. P. Kontrola trwała zaledwie 10 dób. Wydane w języku rosyjskim postanowienie o odmowie wszczęcia sprawy karnej przeciwko Zarudniewowi K. W. z powodu braku w jego działaniach znamion przestępstwa, przewidzianego w cz. 1 art. 361 Kodeksu karnego Ukrainy, wyjaśnia, po czyjej stronie są kontrolerzy. Jeszcze zrozumieli, że wroga dla Ukraińców Sewastopola strona „Sevastopol. Info”, stworzona w 2002 roku, znajduje się poza granicami Ukrainy. Właściciele strony w polu prawnym są praktycznie nieosiągalni i pozwy sądowe wobec nich są daremne. Jak powstała strona, kontrola nie ustaliła, ale całkiem oczywiste jest, że jej kierownictwo ani z Sewastopolem, ani z Ukrainą żadnego związku nie ma, ale pragnie mieć wpływ informacyjny na obywateli Ukrainy. Proświcianom nie pozostaje nic innego, jak oficjalnie zwrócić się do Ministerstwa Spraw Zagranicznych z żądaniem położenia kresu ingerencji w sprawy wewnętrzne Ukrainy z zagranicy. Zatem pytanie do Ministerstwa Spraw Zagranicznych: czy ma prawo Sewastopolska Rada Miejska nadawać prawa w realizacji programu rozwoju języka rosyjskiego obcemu wojsku bez uzgodnień z kierownikami państw na wysokim szczeblu? Jeszcze większe zdziwienie budzi pobłażanie antypaństwowym działaniom obcokrajowców ze strony ukraińskich urzędników. I to nie pierwszy raz. Analogiczna była odpowiedź na list prośwician dotyczący działań niezarejestrowanej organizacji miejskiej „Sewastopolskiego frontu »Przeciw NATO«”, której kierownictwo rozpowszechniło ulotkę o formowaniu bojówek. Pan Dereza, tak jak w pierwszym przypadku, skierował nasze podanie nie do SBU, jak należało, a do tej samej milicji i do tych samych kontrolerów. Czyżby nie istniało porozumienie między urzędnikami-antypaństwowcami o zbiorowym przeciwdziałaniu prawnym żądaniom Ukraińców, stojących na straży państwowości? Najbardziej oburza, że dzisiaj w kraju gospodarzami czują się antypaństwowcy-regionalni oraz komuno-socjaliści. Ideologia „piątej kolumny” puściła w naszym społeczeństwie bardzo głębokie i rozgałęzione korzenie. Będzie ona jeszcze długo przeszkadzać nam iść drogą narodowej niepodległości. Właśnie dlatego, że na Ukrainie jest bardzo wielu zdrajców, mankurtów, politycznie krótkowzrocznych obywateli, musimy już dzisiaj pełnym głosem mówić nie tylko o „kryzysie politycznym”, ale i o tym, kim są jego inspiratorzy i twórcy. Musimy przygotowywać naród do walki z politykami i partiami politycznymi, które nie reprezentują interesów pewnej części ukraińskiego społeczeństwa, a są marionetkami sąsiedniego państwa — odwiecznego wroga naszego narodu. My, patrioci Ukrainy, pragniemy temu przeciwdziałać, ale bez wsparcia ukraińskiej władzy „sewastopolska ukraińska diaspora na Ukrainie” nic nie zdziała. Tylko zwartość sił patriotycznych i pomoc potężnych ukraińskich obwodów dadzą rezultat. Ale niestety, kijowscy czy winniccy patrioci-Ukraińcy tylko oburzają się działaniami ukraińskich Rosjan i ich zrusyfikowanych pachołków. Czy zobaczymy gospodarzami w Sewastopolu Ukraińców, a nie Rosjan-przesiedleńców, którzy nigdy nie będą uważać państwa ukraińskiego za ojczyznę? Dzisiaj wyszkolona jeszcze w Moskwie „piąta kolumna” próbuje ostatecznie udusić Ukraińców, aby zrealizować swoją wieczną ideę: „Ukraina — to część Rosji!”. Nam, Ukraińcom, trzeba o tym pamiętać i jednoczyć się, kochać, szanować siebie nawzajem, wzmacniać swoje młode państwo, rozwijać ojczysty język, kulturę, wspierać ludowe zwyczaje i tradycje, poczucie narodowej ukraińskiej godności. Naszym poprzednikom było o wiele trudniej niż nam. Oni po 25 lat cierpieli w obozach GUŁAG-u, ginęli, ale nie tracili wiary w Ukrainę, w jej wielki naród. Pamiętajmy o nich i kontynuujmy naszą wyzwoleńczą sprawę. Tylko jednolitym frontem będziemy mogli zwyciężyć ukrainożerców. Niech więc wiedzą, że jest siła, która walczy za Ukraińskie na Ukraińskiej Ziemi.
Maschinelle Übersetzung
Wołodymyr PROCENKO, specjalny korespondent „SP” LIST PIERWSZY A KTÓŻ SĄ NASI WROGOWIE? Przez całą historię ludu ukraińskiego kluczową przyczyną porażek w budowaniu samodzielnego państwa była nasza miękkość duszy, dobroduszność, zaufanie do zapewnień zarówno przyjaciół, jak i wrogów. Niestety, w naszych czasach sytuacja się nie zmieniła. Władza na Ukrainie wpadła w ręce antypaństwowców, którzy udają dobroczyńców i protegują sobie podobnych. Często zadaję sobie pytanie: „Dlaczego przez wszystkie piętnaście lat niepodległości naród ukraiński pozostaje na politycznym i duchowym rozdrożu? Dlaczego jego pochód jeszcze nie dotarł do wielu obwodów i miast na wschodzie i południu państwa?”. Odpowiedzi jest bez liku. Jedna z nich jest istotna. Od wieków była ona zakorzeniana w duszy Ukraińców: każde dążenie do wolności to śmierć. Samoobrona jednak działa poprzez obojętność wobec własnego państwowotwórstwa. A ci Ukraińcy, którzy wzięli udział w budowie niepodległej Ukrainy, nie znaleźli środków łączących w tak ważnej kwestii, jak formowanie patriotycznej ukraińskiej elity na całym terytorium państwa. Teraz jest oczywiste, że w wielu centrach obwodowych, gdzie przeważnie mieszkają Ukraińcy, kwestia patriotycznej władzy została rozstrzygnięta poprzez ustawodawstwo wyborcze. A na wschodzie i południu Ukrainy rozstrzygano ją na korzyść narodu rosyjskiego, który, mając istotne rozbieżności polityczne, zaczął już otwarcie współpracować z rosyjskimi strukturami państwowymi, dążąc do formowania rosyjskiej państwowości na Ukrainie. Opracowując teorię przyszłej ukraińskiej rewolucji, wielki myśliciel Stepan Bandera wyraził nieprzemijającą prawdę: „…nie chodzi o walkę z moskiewskim reżimem, a z moskiewskim narodem…”, czego do dziś nie chce zrozumieć przeważająca większość Ukraińców. Słaba spoistość Ukraińców, całkowity brak pomocy nielicznym ukraińskim wspólnotom w tych miastach, gdzie obecny „starszy brat” ma absolutną władzę, jeszcze długo będzie dawać wrogom możliwość przeciwstawiania się naszej niepodległości. Politycy Rosji zaczęli otwarcie ingerować w sprawy wewnętrzne Ukrainy, narzucać i wspierać wrogą, celową zbrodnię — językobójstwo. Pomoc z zagranicy stała się regularna, a rosyjskojęzyczni urzędnicy pseudo-narodowej elity zaczęli działać bezczelnie, uzupełniając szeregi podobnymi do siebie i wszędzie, prawdą czy nieprawdą, przejmując władzę. System wyborczy, który u nas działa, jest antynarodowy, rosyjskiego wzorca, ma na celu pozbawienie narodu możliwości brania udziału w zarządzaniu państwem, pozbawienie prawa do bycia wybranym na jakiekolwiek stanowisko kierownicze i przekształcił wybory w polityczno-finansową aukcję według obcych scenariuszy, gdzie wszystko jest na sprzedaż i wszystko można kupić. Jeśli rosyjskojęzyczna elita pozostanie przy władzy — to restauracja wielkomocarstwowego imperializmu, zniszczenie języka i kultury ukraińskiej, powrót naszej Ojczyzny do moskiewskiej niewoli kolonialnej. Dlaczego ja, Ukrainiec, mam płacić podatki, aby finansować obcy moskiewski język? I dzisiaj w Sewastopolu trwa dalsza moskwizacja naszych dzieci, w szkołach miasta z rosyjskim językiem nauczania rusyfikuje się do 20% dzieci z rodzin ukraińskich. Taki oto poligon niszczenia narodu. Jakich musimy dołożyć starań, aby Ukraina wreszcie wyszła z tego denacjonalizującego korkociągu, w Wiktor CHOMENKO, Krym W centrum Kerczu ekspedycja archeologiczna Narodowej Akademii Nauk Ukrainy właśnie odkryła znaczny zbiór unikalnej dawnej ceramiki i szkła, odsłoniła 52 obiekty grobowe, w tym cmentarzysko osoby znacznej, o czym świadczą detale luksusowego stroju z charakterystycznymi, dobrze zachowanymi cennymi sprzączkami, rarytasowe monety IV i VI wieku naszej ery. Szczegółowe wykopaliska archeologiczne prowadzone są na miejscu fundamentów i podmurówek Kerczeńskiego Muzeum Krajoznawczego w wykopie dwadzieścia na czterdzieści metrów. Nawet taki niewielki skrawek ziemi przechowuje głęboką pamięć wielu epok i cywilizacji, okazał się tradycyjnie hojny w nowe, bezcenne dla nauki skarby i powinien ucieszyć archeologów znaleziskami ważnymi dla zrozumienia źródeł naszej historii. Jak nakazuje prawo, prace archeologiczne stały się preludium do wielkoskalowej rekonstrukcji tej znanej na świecie skarbnicy starożytności Bosporu, której wkrótce wzniosą godną oprawę — nowy, majestatyczny budynek. Dzięki takiej okazji, mówią uczeni, po raz pierwszy po długiej przerwie udało się rozpocząć zakrojone na szeroką skalę badania wczesnobizantyjskiego Bosporu czasów cesarza Justyniana. Nie jest tajemnicą, że zarówno oficjalne, jak i tajne znaleziska skarbów na półwyspie już dawno stały się tradycyjnymi „codziennymi sensacjami”. Przykro, że do dziś prawdziwych archeologów wszędzie znacznie wyprzedzają całe brygady najlepiej wyposażonych w różnorodny nowoczesny sprzęt do przestępczego procederu tak zwanych „czarnych” kopaczy i „szczęściarzy”. To, że pięć lat temu muzeum przekazano odkryty u podnóża Czufut-Kale skarb Kirk-Ork z ponad czterech tysięcy złotych i srebrnych monet przez entuzjastów i profesjonalistów-speleologów grupy „gospodarza krymskich jaskiń” Ołeksandra Kozłowa, a kilkadziesiąt lat przed tym — bajecznie bogaty skarb cennych monet oraz srebrnych i złotych arcydzieł sztuki antycznej: ołtarzyków, statuetek bogów sanktuarium czasów antycznych i średniowiecza z Gurzufskiego Siodła stał się kolekcją o światowym znaczeniu Jałtańskiego Muzeum Historyczno-Literackiego, to tylko rzadkie wyjątki od reguły. A kosztowne, często naprawdę bezcenne w znaczeniu rarytasy naszej najdawniejszej historii nadal wzbogacają kryminalistów i nowobogackich; zwyczajnie, dawno przetartymi kryminalnymi manowcami i niepewnymi ścieżkami, kanałami i strumykami przesiąkają za bliskie i dalekie granice w katastrofalnych dla nauki i bezpieczeństwa państwa skalach: specjaliści oceniają coroczny wyciek skarbów archeologicznych poza granice Ukrainy tylko z Krymu średnio na ponad milion dolarów. Temu nieszczęściu organy ścigania na razie należycie zaradzić, niestety, nie mogą. Czy zbyt zakonspirowane i utajnione są meliny, czy zbyt już skorumpowany jest ten superdochodowy bandycki biznes rabowania rodzimej historii?
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
ad hoc odpowiednio ze strony ukraińskiej i rumuńskiej. Praktyka wydawania orzeczeń przez Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości świadczy o tym, że w swoich wyrokach dotyczących rozgraniczenia przestrzeni morskich trybunał nigdy w stu procentach nie zaspokajał żądań jednej ze stron. Wynika to z postanowień statutu Międzynarodowego Trybunału, w którym mowa o tym, że trybunał wydaje orzeczenia zgodnie z normami prawa międzynarodowego oraz na zasadach sprawiedliwości, co wymaga bardzo skrupulatnego uwzględnienia najdrobniejszych szczegółów sprawy. Właśnie dlatego uzasadnienie wyroku Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości ONZ składa się z co najmniej 200—300 stron. Ponad 60-letnia praktyka działalności trybunału świadczy o tym, że na jego decyzje nie wpływa koniunktura polityczna. Nigdy nie było wobec niego ani pretensji, ani nawet sporów naukowych czy krytyki w mediach. Równolegle z rozpatrywaniem sprawy w trybunale strona ukraińska próbowała rozwiązywać sporne kwestie na różnego rodzaju i szczebla spotkaniach oraz posiedzeniach, jednak bezskutecznie. Rumuni są nieugięci. Dla nich to kwestia prestiżu, tak samo jak dla Ukrainy. Oczywiście Ukraina mogła nie zgadzać się na sądowe rozpatrzenie sprawy, ponieważ na mocy zawartych wcześniej umów o ukraińsko-rumuńskiej granicy państwowej oraz tak zwanego Wielkiego traktatu z Rumunią wyspa Wężowa została uznana za terytorium ukraińskie. Jednak istnienie sporu między państwami zatruwa ich wzajemne relacje i szkodzi międzynarodowemu autorytetowi Ukrainy. Właśnie po to, aby raz na zawsze zakończyć spekulacje na ten temat, zdecydowano się zwrócić do trybunału. Strona ukraińska nie ma wątpliwości, że Wężowa zostanie uznana za wyspę, ponieważ rozmowy w kuluarach i konsultacje ze specjalistami świadczą, że w historii prawa międzynarodowego zdarzały się przypadki, gdy znacznie mniejsze formacje brano pod uwagę przy delimitacji. Pytanie tylko w tym, jak zostanie sformułowane znaczenie wyspy, jej status (pełnego, pół- czy ćwierć-efektownego). Właśnie od tego będzie zależeć odległość linii demarkacyjnej. Jak na ironię, największych problemów w tej sprawie Ukraińcom przysparzają nie Rumuni, a oni sami sobie. Tak na przykład nadanie zupełnie nieuzasadnionej klauzuli tajności postanowieniu Gabinetu Ministrów w sprawie zasiedlenia wyspy Wężowa wywołało u strony rumuńskiej falę niezadowolenia i znalazło odzwierciedlenie w materiałach sądowych: jeśli wyspa jest terytorium ukraińskim, to Ukraina może rozmieszczać tam cokolwiek. Po co nadmierną tajemniczością dawać powód do różnego rodzaju przypuszczeń? Dotyczy to rozmieszczenia na wyspie filii banku „Aval”. W odpowiedzi na ukraińskie kontrmemorandum strona rumuńska oskarża Ukrainę o próbę oszukania trybunału i społeczności światowej, ponieważ telefony podane jako oficjalne kontakty filii bankowej albo nie odpowiadają, albo znajdują się w Izmaile. Czyli sprawa o delimitację szelfu kontynentalnego oraz wyłącznej strefy ekonomicznej między Ukrainą a Rumunią jest bardzo zagmatwana. Eksperci twierdzą, że jej rozpatrywanie może przeciągnąć się do pięciu lat. Dziś zaś każda ze stron przekonuje, że to właśnie jej pozycja jest najsilniejsza, potwierdzając to niezbędnymi argumentami prawnymi, które czerpie z niewyczerpanego źródła światowej praktyki. Oczywiste jest, że w tej sytuacji Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości ONZ będzie musiał wypracować metodykę, która w sumie uwzględni wszystkie te linie, zasady, specjalne okoliczności, konkretne warunki geograficzne i geologiczne, a także zobowiązania międzynarodowe.
Maschinelle Übersetzung
Iwan JUSYPJUK HISTORIA ZAGADNIENIA Jeśli odwołać się do historii, można wysnuć wniosek, że kwestie terytorialne zawsze znajdowały się w centrum uwagi państwa rumuńskiego. A szczególnie zintensyfikowało ono swoje działania w tym kierunku po rozpadzie Związku Radzieckiego. W szczególności dotyczy to również roszczeń związanych z rozgraniczeniem szelfu wokół Wyspy Wężowej. Wszystko zaczęło się od nalegań strony rumuńskiej, że traktat z 1961 roku, który został zawarty przez Związek Radziecki i Rumunię, jest nielegalny, ponieważ był zawierany przez ZSRR z pozycji siły. Dlatego Rumunia swego czasu zaproponowała wprowadzenie do artykułów dokumentu uzupełnień, które zmieniłyby linię przebiegu granicy na Dunaju (do Rumunii miałyby przejść ukraińskie wyspy). Odpowiednio, nie na korzyść Ukrainy zmieniałaby się również morska linia podziału. Należy jednak zaznaczyć, że przymus w tym przypadku wobec Rumunii zastosowała koalicja antyhitlerowska jako wobec państwa, na które traktatem pokojowym z Paryża z 1947 roku nałożono odpowiedzialność międzynarodowo-prawną za udział w II wojnie światowej po stronie Niemiec. Jednakże obrana przez rumuńską dyplomację taktyka ciągłego przypominania o tym problemie zarówno Ukrainie, jak i społeczności międzynarodowej, jeszcze bardziej go zaostrzała. Strona rumuńska w latach 1993—1995 przesłała do MSZ Ukrainy kilka not, ogłaszając (jednostronnie i z naruszeniem norm prawa międzynarodowego oraz odpowiedniej procedury) Traktat o reżimie radziecko-rumuńskiej granicy państwowej z 1961 roku oraz Protokół o doprecyzowaniu linii przebiegu radziecko-rumuńskiej granicy państwowej z 1948 roku za takie, które utraciły moc. Według opracowanej przez Rumunów strategii, pierwszy okres kształtowania się stosunków rumuńsko-ukraińskich (praktycznie do połowy lat 90.) był demonstracją aktywnej postawy wobec ujawniania dokumentów i dowodzenia przynależności wspomnianych ziem do Rumunii, prowadzenia działań politycznych na rzecz ich zwrotu w celu utworzenia „Wielkiej Rumunii”. Od połowy lat 90. obserwuje się zmianę akcentów stanowiska rumuńskiego: kraj wykonał kroki naprzeciw ożywieniu współpracy ukraińsko-rumuńskiej. Przejawiło się to w zintensyfikowaniu wizyt na najwyższym szczeblu, oświadczeniach wysokich rangą urzędników Rumunii dotyczących przyjaźni i współpracy z Ukrainą, unikaniu otwartych wypowiedzi na temat przynależności i zwrotu ziem. Taka umiarkowana postawa rumuńskiego kierownictwa tłumaczy się nastawieniem kraju na wstąpienie do struktur europejskich, przede wszystkim do NATO. Według wymogów Sojuszu Północnoatlantyckiego, kraj-kandydat, a tym bardziej członek organizacji, nie może liczyć na preferencje w przypadku posiadania roszczeń terytorialnych wobec innych kra-
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
їн. Uwzględniano również to, że do Rumunii podobne roszczenia terytorialne mogłyby zgłosić także inne państwa, na przykład Węgry w odniesieniu do Transylwanii — prowincji Rumunii, gdzie mieszka przeważająca część Węgrów etnicznych, którzy doświadczają ucisku ze strony lokalnych władz, prowadzących „rumunizację” regionu.
CENA PYTANIA W listopadzie-grudniu 1995 roku stosunki ukraińsko-rumuńskie zaostrzyły się w wyniku nowych oświadczeń ze strony rumuńskiej dotyczących przynależności wyspy Zmijowy. Do swoich osiągnięć w polityce zagranicznej Rumunia zaliczyła następujące: „6 grudnia — Rumunia protestuje przeciwko roszczeniom Ukrainy, by nadać statusu wód terytorialnych odległości 12 mil morskich wokół wyspy Zmijowy”. Nowy problem ogłosił minister spraw zagranicznych Rumunii T. Meleszkanu, który w parlamencie oświadczył o odmowie Ukrainy zwrotu terytorium stronie rumuńskiej i obiecał jednostronnie zwrócić się do międzynarodowego sądu.
Takie spojrzenie na problem wyjaśniało się prosto — na szelfie wyspy znajduje się ropa i gaz. Potwierdziły to wówczas badania ukraińsko-amerykańskiej grupy z „Odesmorgeologii” i firmy „Western Geophysical”, które przeprowadziły rozpoznanie w wymienionym regionie. Specjaliści twierdzili, że szelf w pobliżu wyspy to 1/3 ukraińskich zasobów ropy i 1/4 nierozpoznanych zasobów gazu. Ponadto tak intensywne zainteresowanie wyspą ze strony rumuńskiej wynikało także z tego, że obecność ropy potwierdzili sami Rumuni, którzy od 1996 roku zbudowali tuż za szelfem wyspy platformę i eksploatują duże przemysłowe złoże Lewada.
Mimo to oświadczenie kierownika rumuńskiego resortu spraw zagranicznych nie zaniepokoiło Ukrainy, ponieważ zgodnie ze wszystkimi obowiązującymi umowami międzynarodowymi wyspa jest terytorium ukraińskim, a sąd nie rozpatrywałby tej kwestii. Wówczas strona rumuńska sięga po inny (że tak powiem, próbny) wariant, ogłaszając wyspę Zmijowy skałą. Jak wiadomo, skały zgodnie z Konwencją o prawie morza nie mogą mieć wód terytorialnych ani szelfów kontynentalnych. Tymczasem szelf kontynentalny Zmijowego liczy 7000 km kw.
Jednak wracając do położeń teoretycznych, zauważmy, że zgodnie z artykułem 121 Konwencji ONZ o prawie morza z 1982 roku wyspą, która może mieć własny szelf kontynentalny i strefę ekonomiczną, uważa się naturalnie uformowaną część lądu, która pozostaje nad wodą podczas przypływu i nadaje się do życia lub działalności gospodarczej. Mając na uwadze powyższe, wyspę Zmijowy można zaliczyć do takiej definicji: średnia wysokość wyspy nad poziomem morza wynosi 37 m, nadaje się ona do życia, znajdują się tu jednostki Sił Zbrojnych, Państwowej Służby Pogranicza Ukrainy, mieszkają rodziny oficerów itd.
„SPOTKAMY SIĘ W SĄDZIE” W 2004 roku Bukareszt zwrócił się do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości ONZ z zamiarem stoczenia decydującej walki o złoża ropy naftowej i gazu w rejonie Wyspy Zmijowej. Już w 2003 roku Bukareszt przesłał do Hagi memorandum, w którym prawnie uzasadnił swoje stanowisko i przeanalizował precedensy w światowej praktyce w zakresie rozgraniczenia przestrzeni morskich. Formalnym powodem zwrócenia się Rumunów do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości ONZ stał się brak postępu w dwustronnych negocjacjach. Jedna z głównych kwestii, w sprawie których dyplomaci nijak nie mogą dojść do porozumienia, to określenie punktu początkowego do delimitacji szelfu kontynentalnego i wyłącznych stref ekonomicznych obu państw. W Kijowie uważają, że tym punktem powinien być punkt styku wód terytorialnych Ukrainy i Rumunii, którego współrzędne określono jeszcze w artykule 1 umowy o reżimie granicy państwowej. Dyplomacja rumuńska jest temu przeciwna i upiera się przy własnym wariancie jego określenia. Bukareszt proponuje poprowadzić od lądowej granicy linię umowną, która przebiegałaby w jednakowej odległości od ukraińskiego i rumuńskiego wybrzeża. Dopiero potem należy wyznaczyć punkt na łuku oznaczającym morze terytorialne Ukrainy i Rumunii wokół Wyspy Zmijowej. Jeśli zgodzić się na propozycję Rumunów, rejon delimitacji poważnie przesunie się w stronę Ukrainy. Wiele sporów budzi także status Wyspy Zmijowej. Jeśli ukraińscy dyplomaci przekonują, że jest to wyspa nadająca się do życia i działalności gospodarczej, to Rumuni nie mniej uparcie dowodzą, że jest to skała. A zatem nie ma ona prawa do szelfu kontynentalnego i wyłącznej strefy ekonomicznej. W tym sporze dyplomaci stosują rozmaite wybiegi i odwołują się do precedensów, które występowały w praktyce Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. Bukareszt nazywa teraz Wyspę Zmijową na nowo — „Wyspa Zmijowa”. Albo też Rumuni proponują przyrównać status Wyspy Zmijowej do szczególnego statusu Antarktydy, a nawet… do modułów kosmicznych. (Antarktyda i przestrzeń kosmiczna zostały wyłączone ze sfery działania zwykłego prawa międzynarodowego, a ich status reguluje się osobnymi umowami międzynarodowymi ze względu na szczególne okoliczności). Z kolei Kijów przedstawia własną argumentację, mającą przekonać Bukareszt i światową społeczność, że Zmijowa jest pełnoprawną wyspą i spełnia wszystkie parametry zapisane w trzech punktach artykułu 121 Konwencji ONZ o prawie morza: nie zalewa jej przypływ, funkcjonują tam poczta, sklep, przystań i latarnia morska. Na wyspie rosną drzewa, jest woda pitna i mieszkają ludzie. Ogólnie rzecz biorąc, Wyspa Zmijowa nadaje się do życia człowieka i działalności gospodarczej. A zatem ma prawo do szelfu kontynentalnego i wyłącznej strefy ekonomicznej. Na tym rozbieżności Kijowa i Bukaresztu się nie kończą. Ukraina i Rumunia odmiennie podchodzą również do metodologii delimitacji szelfu kontynentalnego i wyłącznych stref ekonomicznych. Jeśli Kijów proponuje, by przy rozgraniczeniu uwzględnić Zmijową i poprowadzić linię między nią a rumuńskim brzegiem, to Bukareszt — linię tymczasową bez uwzględnienia ukraińskiej wyspy. Wynika to z tego, że Wyspa Zmijowa ma morze terytorialne o szerokości 12 mil morskich. Konwencja ONZ o prawie morza zakazuje tworzenia sytuacji, w których morze terytorialne państwa zostałoby odcięte od jego wyłącznej strefy ekonomicznej. Innymi słowy, wyłączna strefa ekonomiczna Rumunii i jej szelf kontynentalny nie mogą przylegać do morza terytorialnego Ukrainy. Dotyczy to także strefy wokół Wyspy Zmijowej. Wreszcie Kijów i Bukareszt odmiennie podchodzą do stosowania metody proporcjonalności i zasady sprawiedliwości. Ukraińska dyplomacja, mając na uwadze zasadę sprawiedliwości, kładzie nacisk na metodę proporcjonalności. Zgodnie z nią sektor szelfu kontynentalnego i wyłącznej strefy ekonomicznej powinien być podzielony między oba państwa z uwzględnieniem stosunku długości linii brzegowej jednego kraju do długości takiej linii drugiego państwa. Biorąc pod uwagę łącznie te dwa czynniki, stosunek ten między Ukrainą a Rumunią wynosi obecnie około 5:1 na korzyść naszego kraju.
SYTUACJA NA DZIŚ Dziś prawie dobiegła końca pisemna faza rozpatrywania sprawy, czyli etap, na którym strony wymieniają dokumenty zawierające pisemne uzasadnienie swoich stanowisk. Ponieważ jako pierwsza do sądu zwróciła się strona rumuńska, jako pierwsza przedstawiła swoje memorandum. Ukraina w ciągu 9 miesięcy, które wyznaczył jej sąd, przedstawiła kontrmemorandum (sprostowanie). Zgodnie z procedurą 22 grudnia 2006 roku Rumuni odpowiedzieli na ukraińskie kontrmemorandum, a obecnie Ukraina do 22 lipca powinna odpowiedzieć na tę odpowiedź. Na tym zakończy się pisemna faza, a sędziowie Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości zajmą się studiowaniem dokumentów, po czym wyznaczą datę rozpraw ustnych. Aby raz i na zawsze postawić kropkę w tej sprawie, Ukraina dopięła tego, by rozpatrywał ją sąd w pełnym składzie (15 osób) w obecności dwóch sędziów
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
złych Ormian-heretyków. O niewierni! O wrogowie prawdziwej wiary! Ustanawiacie wrogów wiary panami nad chrześcijanami, władcami nad wybranym Bożym narodem prawosławnym, aby gnębiąc go, samowolnie nawracać na swoją wiarę, aby zniewoliwszy go i dręcząc przez jego wrogów, zmusić do przyjęcia waszej religii. Ale apostołowie w dawnych czasach głosili kazania tylko narodom zbłąkanym i niewiernym oraz Izraelitom; wy zaś czyniliście wtedy wbrew nauczaniu świętych apostołów i pozwoliliście wrogom Bożym heretykom wywyższyć się nad prawosławnymi, aż Pan rozgniewał się na was i wygubił wiele tysięcy z was, dając siłę każdemu z Kozaków, by zmusić do ucieczki setki was, a setkom — tysiące, a was, pysznych, poddał pogardzie i zniszczeniu, jak obiecał ustami swoich dawnych proroków. On wyzwolił Kozaków z niewoli i stali się oni lepszymi, wybranymi synami. Dzięki swojej cierpliwości stali się w końcu spadkobiercami Jego Królestwa; was zaś uczynił pożywką dla ich mieczy, a w przyszłym życiu — narodem zbłąkanym i złym, zgodnie z tym, jak obiecał, że będzie nieczuły na pysznych i daruje swoją łaskę pokornym, źli zaś staną się poplecznikami przeklętego szatana”. “W ósmą niedzielę po Pięćdziesiątnicy nasz władyka patriarcha odprawił mszę w cerkwi Zaśnięcia, 11 lipca. Przemierzyliśmy dwie wielkie mile i dotarliśmy do wielkiego miasta, okopanego dwoma rowami z płynącą wodą, z innym umocnieniem i zamkiem. Nazywa się ono — Gogolew. W mieście są dwie cerkwie: jedna — pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego, druga — Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy. Stoi także katolicki kościół, jeszcze niedokończony. Nasz władyka patriarcha polecił mieszkańcom Gogolewa dokończyć go, poświęcić i, nazywając cerkwią Świętego Jerzego, odprawiać w niej służbę Bożą. Milę od Gogolewa spotkaliśmy osadę o nazwie Rusanów, ma ona cerkiew, w pobliżu rozlewa się ogromne jezioro, na brzegu stoją bardzo duże młyny i folusze. Za pół mili przyjechaliśmy do niewielkiej osady z malowniczą twierdzą o nazwie Jadłówka. W miasteczku jest prześliczna cerkiew Narodze-
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
tragicznie zginął na polu buraczanym. I trzebaż takie! Odwiedziwszy południową Winniczyznę, Czerkaszczyznę, Kijowszczyznę, Kijów — Paweł z Aleppo… znowu trafia w bliskie mi strony. Naprawdę bliskie. Dawna kozacka Jadliwka „z malowniczą twierdzą”, w której nawet przenocował patriarcha Makary III ze swoim synem, archidiakonem Bulosem ibn az-Za’im al-Halabim — w świecie Pawłem z Aleppo i z towarzyszącym orszakiem oraz kozacką ochroną — to jest właśnie ta sama wieś Peremoha, w której trzydzieści lat temu kupiłem małą, wrośniętą w ziemię prawie po okna chatę. Tutaj, w tej chacie, wyrosły moje dzieci Światosław i Łesia, tutaj zbudowałem bocianie gniazdo i bociany zasiedliły je pierwszej wiosny. I kiedy one teraz zatrzymują się w swojej dalekiej drodze — u nas na duszy niespokojnie. Pewnego razu one Tutaj, do Peremohy, sześćdziesiąt kilometrów od Kijowa, „zwabiłem” także mojego towarzysza, akademika-patriotę Witalija Donczyka, który spędza tu lato, uprawia ogród, pomaga najlepszym absolwentom miejscowej szkoły wstępować na uczelnie (dlatego tak wielu ukraińskich filologów w Peremosze) i pisze książki literaturoznawcze. Dlaczego więc dawna wieś, którą, według przekazów historycznych, założył kozak Jadło i która nigdy nie zaznała pańszczyzny, straciła tak dźwięczną i rzadką (jedyną na całą Ukrainę!) nazwę Jadliwka i nosi teraz taką urzędową, dla wielu po prostu niezrozumiałą — Peremoha, których na Ukrainie jest kilkadziesiąt? Przyczyną tego stała się II wojna światowa. W miejscowych lasach zawiązała się grupa partyzancka, głównie z tutejszych ludzi. Dowódcę tego oddziału później (w latach osiemdziesiątych) zdemaskowano i pozbawiono nagród. Jednak partyzanci czasami robili swoje wypady, jak mawiał jeden dowcipniś: „Samogon i słonina się skończyły — pora iść na zadanie bojowe”. Pewnej nocy po pijanemu ostrzelali budynek rady wiejskiej z niemiecką wartą. Jedynie podziurawili w kilku miejscach blachę, ale to wystarczyło, żeby już następnego dnia kaci wygnali wszystkich jadliwczan do browarskiego obozu koncentracyjnego, a wieś spalili doszczętnie, ocalała tylko cerkiew Narodzenia Najświętszej Bogurodzicy. W niej po wojnie była szkoła, później — klub, a w czasach Niepodległości — znów odrodziła się cerkiew. Część jadliwczan została wywieziona do Niemiec, część rozstrzelano, a większość przesiedlono do Transnistrii, na moją Winniczyznę. Tak więc po wojnie żywi jadliwczanie wrócili na to pogorzelisko, do połowy lat sześćdziesiątych żyli w ziemiankach, a ktoś z gorliwych rejonowych przemianowywaczy przyczepił Jadliwce nazwę Peremoha. Ja nie jestem przeciwny temu pięknemu i świętemu pojęciu, ale wymazanie z ukraińskiej historii utrwalonej nawet w książce Syryjczyka Pawła z Aleppo „Ukraina — ziemia kozaków” nazwy Jadliwka — to świętokradztwo. Ile razy prosiłem miejscowe władze: przywróćcie wsi jej rodzimą nazwę, poprę was w Radzie Najwyższej, podejmijcie na sesji wiejskiej taką decyzję. Cóż, były przewodniczący wsi był całkowicie obciążony kompartyjnymi stereotypami, przysięgał, że nigdy w życiu nie podniesie nad radą wiejską niebiesko-żółtej flagi (jednak podniósł, bojąc się utraty stanowiska). Dlatego zwracam się do dzisiejszej przewodniczącej oraz radnych wiejskich: przywróćcie historyczną sprawiedliwość. Nawet z wdzięczności dla arabskiego kronikarza. Ciąg dalszy nastąpi. chodziło jedynie o przeniesienie, a nie o zniszczenie monumentu. Jak wiadomo, departament informacji i prasy MSZ Rosji 14 maja tego roku nie omieszkał zakwalifikować tego jako aktu wandalizmu i wezwał władze Ukrainy do podjęcia skutecznych działań w związku z tym, że dzień wcześniej na kompleksie memorialnym radzieckich żołnierzy we Lwowie „z obu końców Alei zostały zerwane brązowe girlandy”. Ależ w odróżnieniu od Lwowa, gdzie, jak zaznaczono we wspomnianym komentarzu rosyjskiego MSZ, „zostały dokonane chuligańskie działania”, w podmoskiewskiej Aprieliewce zburzenie pomnika Wasyla Pojdenki usankcjonowały władze. My nikogo nie wzywamy do pikietowania z tego powodu ambasady Federacji Rosyjskiej na Ukrainie, jak to czynili zawodowi „patrioci” w Moskwie przed przedstawicielstwem dyplomatycznym Estonii. My po prostu proponujemy rosyjskim strukturom władzy, po pierwsze, spojrzeć w lustro na siebie, aby w przyszłości unikać praktyki podwójnych standardów, i po drugie, raz na zawsze odrzucić pouczający ton wobec nowych niepodległych państw, pamiętając, że w kalendarzu rok 2007 i epoka „starszego brata” na zawsze odeszła w przeszłość. Sekretariat Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy
Maschinelle Übersetzung
PODRÓŻE PRZEZ HISTORIĘ Z WOŁODYMYREM JAWORIWSKIM
Ciąg dalszy. Początek w nr 15, 16, 18, 20, 21.
Kwiat i sława ukraińskiego młodego pokolenia złożyły swoje głowy pod Żółtymi Wodami, Korsuniem, Białą Cerkwią, Bracławiem, Piławcami, Zbarażem, Beresteczkiem… Mnie przynajmniej wydawało się, że nasza ówczesna ojczyzna leżała w gruzach, była usiana drewnianymi krzyżami na mogiłach zbiorowych, niezaorane i nieobsiane pola cięły oko na całą głębię źrenic, w ocalałych obejściach — wycieńczone wdowy, a na ulicach — bezdomne dzieci… A jednak nie! Już się przekonaliście, że i po takiej wszechświatowej biedzie nasz naród nie stracił wiary w siebie, nie stracił wiary w Boga, nie stracił godności narodowej, że on i wtedy był niemal w całości wykształcony, głęboko moralny i odrębny, bo zaledwie pół roku zadomawiali się tu moskiewscy oprycznicy, jeszcze ostrożnie zagarniając Ukrainę w swoje chciwe ręce. Postawiłem sobie za cel zwrócić uwagę Ukraińców na fragmenty tego poruszającego dokumentu naszej historii, stworzonego przez bezstronnego, prawdomównego cudzoziemca. Po spotkaniu z Bohdanem w Bohusławiu delegacja patriarsza przebywała w Kaharłyku, Trypolu, Obuchowie, Wasylkowie, na długo zatrzymała się w Kijowie. Ówczesny Kijów, a zwłaszcza nasza narodowa świętość (tak nieudolnie zaniedbana obecnie i sprowadzona do ulicznych „przepychanek”) Ławra Peczerska, opisane są przez Chalebskiego z taką czułością, z takim przejmującym sentymentem i arabskim pedantyzmem, że warto byłoby zatrzymać się nad tym szczegółowiej. Jednak nasz Kijów nie jest pozbawiony uwagi ówczesnych i późniejszych kronikarzy oraz historyków, dlatego uniknę pokusy długiego „zatrzymywania się” w stołecznym grodzie, ale nie pominę poszczególnych miejsc. Tutaj odtworzono ówczesną Ławrę Peczerską, jej Bliskie i Dalekie pieczary, spotkanie z metropolitą kijowskim i całej Ziemi Kozackiej Sylwestrem Kossowem, odtworzono Podół, świątynie Sofijską, Michajłowską, Zaśnięcia Matki Bożej, Wniebowstąpienia żeński klasztor, Ławerski dom wydawniczy („Z niego wychodzą wszystkie ich księgi cerkiewne wszelkiego dziwnego wyglądu i koloru, a także rysunki na wielkich arkuszach, pamiątki krajów, święte ikony, traktaty naukowe itp. Zwyczajowo, za patriarchów, wydrukowaliśmy w tym domu wiele listów odpustowych z imieniem naszego patriarchy w ich języku (wyróżnienie moje — W. J.) czerwonymi literami oraz z wizerunkiem Świętego apostoła Piotra”). My, Ukraińcy, w XVII wieku, po wielkiej i okrutnej wojnie i ruinie mieliśmy czym wywołać zachwyt u cudzoziemca. Obok opisu naszego ówczesnego bytu, zwyczajów, obrazu etnicznego, on nieustannie przenika w okoliczności polityczne ówczesnego ukraiństwa. Oto niby mimochodem historyczny ekskurs podczas pobytu na podolskim jarmarku. „Jezuitom mało było tego, co już mieli lachy, zawzięli się wytępić cały ród kozaków, zagarnąć klasztor Peczerski i Świętą Sofię, przekształcić na swoje kościoły i klasztory. Wtedy Chmiel wybuchł gniewem, jak prorok Eliasz, pomścił się na nich, wyzwalając wybrany naród Boży z rąk niewiernych i nikczemnych ludzi, u których wiele głów, lecz nie ma tej, która do buławy, i wyzwolił go od niewolniczego ucisku bezbożnych żydów i od władzy
Przenajświętszej Bogurodzicy na prośbę mieszkańców dolnego Kijowa. (Przypomnę, to ta cerkiew, w której później będą odprawiać nabożeństwo żałobne za Duszę Tarasa Szewczenki podczas przewożenia jego ciała z Petersburga do Kaniowa. — W. J.) Były wielkie uroczystości. Święty ołtarz przyozdobili bazylią i innymi kwiatami. Nasz władyka patriarcha rozdał antidor wszystkim obecnym w cerkwi wiernym, nawet chłopcom i dziewczynkom. Wyjechaliśmy z dolnego Kijowa w poniedziałek 10 lipca i znaleźliśmy się za miejską okolicą, na brzegu słynnego Dniepru, większego od Dunaju. Załadowaliśmy się na wielkie statki wraz ze swoimi wozami i końmi i płynęliśmy z prądem około dwóch godzin, podziwiając krajobrazy prawego brzegu, klasztory na Kijowskich górach, a mianowicie: Michała, Mikołaja, Peczerski, ten, który zbudował mołdawski hospodar Wasyl, cerkwie, pieczary. Potem stąpiliśmy na ziemię lewego brzegu. Dalej jechaliśmy wąską drogą przez puszczę, jeziora oraz piaszczyste mierzeje i wydmy, nieogarnioną puszczę, gdzie rosną same tylko sosny; podobne do cyprysów, porażają wyobraźnię”. Przypomnę, że chodzi o dzisiejszą Rusanówkę, Lewobrzeże, Osiedle Leśne, Darnicę, Bykownię. Kontynuuje świadectwo Paweł Chalebski: „Wieczorem, pokonawszy dwie mile, przybyliśmy do niewielkiego miasteczka, którego nazwa to — Browary. Miasteczko ma śliczną cerkiew pod wezwaniem Piotra i Pawła, a przy niej — dwór, zamieszkany przez mnichów, bo to — posiadłość klasztoru Peczerskiego. Wyruszyliśmy z Browarów we wtorek — święto Przenajświętszej Bogurodzicy. W Jadłowce przenocowaliśmy”. Tutaj muszę przerwać Arabowi Pawłowi swoim, rzec można, lirycznym odskokiem czy też — natarciem. Przypadkowo (wierzę, że rzeczywiście przypadkowo) moje życie ułożyło się tak, że jest ono geograficznie mocno przywiązane do podróży Pawła Chalebskiego. Rozpoczął ją z południowego Podola, przebywał z noclegiem w kozackim setnym mieście Miaskówce (dzisiejsza duża wieś Horodkiwka w rejonie kryżopolskim w obwodzie winnickim), gdzie minęło moje dzieciństwo, gdzie pamiętam każdą ścieżkę, każdy kamień i pagórek, gdzie ukończyłem szkołę średnią, gdzie jest mogiła mojego ojca, który
Pisarze Ukrainy byli oszołomieni listem przewodniczącego Komitetu ds. Społeczności Ukraińskiej w Rosji Wasyla Kołomackiego oraz zastępcy przewodniczącego Federalnej Komisji Narodowo-Kulturalnej Praw Ludzkich i Obywatelskich przy Światowym Kongresie Ukraińców Stefana Paniaka, opublikowanym w „Literackiej Ukrainie” z 15 lutego 2007 roku, w którym mowa była o zamachach na życie liderów ukraińskich organizacji społecznych i religijnych w Rosji. I oto nowa wiadomość: w podmoskiewskiej Aprieliewce zburzono pomnik Ukraińca, lotnika, porucznika Wasyla Pojdenki, który zginął 28 sierpnia 1941 roku, broniąc Moskwy przed faszystowskimi najeźdźcami. Przypomnijmy, urodzony w ukraińskim mieście Zaporoże został odznaczony Orderem Czerwonego Sztandaru. Obecnie, po prawie 66 latach, pomnik Wasyla Pojdenki pod Moskwą zburzono rzekomo w związku z poszerzeniem szosy. Dobrze pamiętamy, jaki hałas podniosły niedawno rosyjskie struktury władzy wraz z profesjonalnymi „patriotami” w związku z przeniesieniem figury radzieckiego żołnierza-wyzwoliciela w stolicy Estonii. Ależ nie przyleciały, i umarła moja wielkoduszna teściowa. Piszę te słowa, a Lel i Lela, odpocząwszy po wyczerpującym przelocie, już radośnie klekoczą w gnieździe. Tutaj napisałem kilka swoich powieści i opowiadań, tutaj w każdą sobotę i niedzielę przygotowuję dla was audycję radiową, tutaj przebywali wszyscy moi przyjaciele z Ukrainy i z dalszych światów, tutaj wszyscy mnie znają i ja znam prawie wszystkich. Tutaj zbudowałem zwykły trzypokojowy domek, w którym pamiętam każdy betonowy blok, krokiew, belkę stropową, gwóźdź i każdą deskę, bo w latach osiemdziesiątych wszystko to było niemożliwe do kupienia, a jedynie do „zdobycia” za butelkę czy trzy-litrowy słój samogonu na jakiejś państwowej budowie.
OŚWIADCZENIE
Maschinelle Übersetzung
Hanna DENYSKO, m. Połtawa. I znowu sytuacja wokół Połtawskiej Obwodowej Biblioteki Dziecięcej im. Panasa Myrnego osiągnęła punkt wrzenia. O niedolach tej książnicy pisano już wielokrotnie. Jej lokal przy ul. Gagarina 5, sprywatyzowany i trzykrotnie odsprzedany w tajemnicy przed zespołem bibliotekarzy, był nawet podpalany — w ten sposób „wygaszano” oddanych strażników słowa drukowanego dla małych czytelników (sprawy do dziś nie wyjaśniono). I oto Dzień Dziecka 1 czerwca 2007 roku stał się tą graniczną datą, od której dla biblioteki znów zaczyna się okres udręk i prób. Ponieważ Rada Obwodu Połtawskiego, kierowana przez regionalistę Ołeksandra Udowyczenkę, dzisiaj podpisuje się pod swoją niezdolnością do wykonania wcześniejszych decyzji i wybudowania biblioteki. Niektórzy radni w ogóle twierdzą, że książka dzieciom nie jest potrzebna, potrzebny jest komputer, a książka, powiadają, to przeżytek. O wyjaśnienie sytuacji z biblioteką zwróciliśmy się do jej dyrektora Leonida CZOBITKA. — 22 czerwca ubiegłego roku Sąd Apelacyjny obwodu połtawskiego podjął decyzję o rocznym odroczeniu eksmisji obwodowej biblioteki dziecięcej, do 1 czerwca 2007 roku. Co wydarzyło się przez ten rok? Właśnie w maju 2006 roku na przewodniczącego obwodowej administracji państwowej mianowano Wałerija Mychajłowycza Asadczewa, który obiecał pomóc rozwiązać ten problem. W decyzji rady obwodu z 10 sierpnia 2006 roku powiedziano: przeznaczyć środki na dokumentację projektowo-kosztorysową, wykonać projekt biblioteki. Obiecywano nam, że w marcu 2007 roku ruszy już budowa! — A gdzie ma powstać nowa biblioteka? — Na ulicy Zyhina 1-a. To za obwodową administracją państwową, gdzie jest archiwum. Obecny lokal archiwum jest już przepełniony i było porozumienie, że z budżetu państwa zostaną wydzielone środki na jego rozbudowę. To korzystniejsze, gdy jednocześnie wznosi się dwa obiekty: można obniżyć koszty budowy. Jednak pieniędzy na rozbudowę archiwum w 2007 r. nie wydzielono. — Widocznie nowa szefowa branży pani Hinzburg, znana komunistka, ma inne priorytety… — Ustaliłem u specjalistów, że te dwie nowe budowy nie są ze sobą powiązane aż tak, by jednej bez drugiej nie można było wznieść. Ale rada obwodu zaczęła stosować to powiązanie, powiadając, że skoro archiwum się nie buduje, to i biblioteki nie będzie. Chociaż dyrektor Państwowego Archiwum Obwodu Połtawskiego Hanna Biłous jest pewna, że środki na rozbudowę archiwum zostaną wydzielone, bo jest to zbyt ważne dla zachowania dokumentów. W „Miśkbudprojekt” stworzono grupę specjalistów, którzy projektowali naszą bibliotekę. Ja też brałem w tym udział, wysyłałem wiele zapytań do innych obwodów, oglądaliśmy projekty w książkach. Projektantów „z góry” poganiano, stale interesowano się, jak idą sprawy. 300 tys. hrywien przeznaczono na projektowanie. I po Nowym Roku wszystko było już gotowe. Biblioteka miała być czteropiętrowa. A potem komisja budżetowa rady obwodu, której przewodniczy Wołodymyr Hryszko, wyciągnęła wniosek, że pieniędzy na budowę biblioteki dziecięcej nie ma i nie będzie. — Ale przecież w Programie rozwoju kultury do 2010 roku, zatwierdzonym przez radę obwodu, zapisano: wybudować bibliotekę dla dzieci. I suma, jak pamiętam, jakaś była przewidziana… — Tak, jest w programie punkt 90 i przewidywano wydzielenie 3,5 mln hrywien na budowę. — Zatem i ten program już trafił do kosza? — Wychodzi na to, że tak. W tym roku obwód otrzymał około stu milionów subwencji. Czyżby więc obwodowa biblioteka dla dzieci nie mogła pretendować do priorytetowego finansowania? Przecież dzieci i kultura to to, co określa teraźniejszość i przyszłość narodu. A cierpią one przez rażące naruszenie praw Ukrainy, przez „prywatyzację” dokonaną przez komunistyczną nomenklaturę. Kto, jeśli nie państwo, ma je chronić? — Leonidzie Hryhorowyczu, waszej bibliotece wydzielono powierzchnię w obwodowej bibliotece naukowej im. I. Kotlarewskiego. Jakie problemy wynikają z takiej przeprowadzki? — Tutaj, na ul. Gagarina, mamy 515 metrów kwadratowych, tam — 360. Tutaj jest wiele niewielkich pokoi, gdzie mieszczą się działy, a w bibliotece dla dorosłych niemożliwe jest wygodne rozmieszczenie czytelni dla małych i starszych czytelników, sali wychowania estetycznego, działu bibliograficznego, metodycznego, warsztatu, gdzie naprawia się książki. Nasz magazyn książek ulokował się tam normalnie, ale reszty księgozbioru nie ma gdzie pomieścić. Nie ma miejsca ani na książki, ani na bibliotekarzy, ani na dzieci. Do tego problem jest z węzłami sanitarnymi. Dalej. Planowano, że w bibliotece im. Kotlarewskiego zrobią remont, zainstalują automatyczny system przeciwpożarowy, nową sygnalizację. To nie zostało zrobione. Oświetlenie tam jest fatalne, żarówki wysoko pod sufitem. Zimą w wydzielonych nam pomieszczeniach panuje chłód. Jest jeszcze jeden problem. Małych czytelników nie można odgrodzić od ogólnych powierzchni. A tam są śliskie marmurowe schody, na których dzieci mogą ulec wypadkowi. Studnia klatki schodowej ma niskie barierki. Ale to jeszcze nie wszystko. Budynek biblioteki im. Kotlarewskiego jest w stanie awaryjnym — tylko żadna komisja nie śmie tego napisać na papierze. Szczeliny na piątym piętrze w suficie, szczeliny w ścianie świadczą o tym, że po tym, jak do biblioteki dobudowano sklep „SELA” (należy do imperium biznesowego mera Matkowskiego — przyp. autora), coś zostało naruszone i budynek pęka. Może dojść do awarii i ucierpią nasze dzieci. Potrzebne są znaczne środki, aby spiąć budynek klamrami. — A co kierownicy obwodu mówią o tych problemach? — Przewodniczący obwodowej administracji państwowej Wałerij Asadczew, obejrzawszy pomieszczenia, przyznał, że lepiej byłoby znaleźć dla biblioteki dziecięcej inny tymczasowy budynek. A przewodniczący rady obwodu Ołeksandr Udowyczenko, o ile mi wiadomo, powiedział, że wszystko tam jest wspaniale, czyściutko… — Czy proponowano inne warianty tymczasowych pomieszczeń? — Był pomysł obwodowej administracji państwowej, by przenieść nas do dawnego bibliokolektora przy ul. Puszkina 16. Przygotowano projekt decyzji do rozpatrzenia na kolejnej sesji rady obwodu. Ale całkiem niedawno stała komisja ds. edukacji, nauki, kultury, polityki młodzieżowej, sportu i turystyki opowiedziała się za odrzuceniem tego projektu. Mnie na to posiedzenie nawet nie zaproszono. Na stronie „Majdan” w publikacji „Stabiliziec: władza nie może wybudować nowego lokalu dla biblioteki dziecięcej” można przeczytać, że na tym posiedzeniu „żadna alternatywna opinia nie wybrzmiała, jak za starych dobrych czasów”. Strona internetowa rady obwodu połtawskiego informuje, że przewodniczący rady Ołeksandr Udowyczenko na tej komisji „wezwał zainteresowane strony do kierowania się w tej trudnej sprawie wyłącznie interesami małych czytelników i zapewnienia im nieprzerwanego procesu obcowania z książkami”. Nie zrozumiałe jest tylko, jak on, przenosząc bibliotekę dziecięcą do biblioteki dla dorosłych, zapewni dzieciom bezpieczeństwo, ciepło, przytulność i przestrzeganie norm sanitarno-higienicznych? Obecni koledzy doliczyli się na tym posiedzeniu aż trzech członków komisji. No, może jednego kogoś nie zauważyli.
Trudno uznać takie posiedzenie za prawomocne, choć prowadził je sam Udowyczenko. Szczególnie dziwi stanowisko przewodniczącego komisji, członka frakcji socjalistów Iwana Halczenki. Ten wychowawca przyszłych pedagogów (dyrektor Kremenczuckiego Studium Pedagogicznego) zdaje się odnosić do biblioteki dziecięcej z niezrozumiałą podejrzliwością. Dlaczego etat jest tak duży? Wystarczyłoby sześć osób. Po co tyle książek? Rozdać do rejonów! I w ogóle, dlaczego ta biblioteka jest obwodowa? No a sakramentalna fraza o tym, że książka to przedwczorajszy dzień, padła, jak mówią, na tejże komisji z ust deputowanego Ołeksandra Kowala. Otóż to. Nic poza zimnym i niewygodnym magazynem biblioteki dla dorosłych z pękniętą ścianą nasi wybrańcy nie potrafią zaproponować dzieciom.
Maschinelle Übersetzung
Jurij KONONENKO, kierownik działu ukrainistyki rosyjskiej Biblioteki Literatury Ukraińskiej w Moskwie, pierwszy zastępca przewodniczącego Zjednoczenia Ukraińców Rosji. Zadzwoniła do mnie Ołena Marynyczewa, dziennikarka i tłumaczka z języka ukraińskiego na rosyjski utworów Oksany Zabużko, Marii Matios oraz innych współczesnych autorów. Jako pierwsza znalazła na bezkresnych przestrzeniach Internetu cudowne przesłanie: anonimowy list na stronie „Miestnych”, adresowany do kierowników kultury Moskwy. Oburzona jego treścią, wzywała mnie, bym nie zwracał na niego uwagi i w żaden sposób nie reagował. Jednak z pierwszego wykształcenia jestem pedagogiem, więc chciałem przeprowadzić małą lekcję korespondencyjną z alfabetu pracy bibliotecznej dla jego nienazwanych autorów, występujących w imieniu młodych „patriotów”, a przy okazji przedstawić opinii publicznej swój pogląd. Rosyjski politolog Andrij Okara, co prawda, poradził złożyć na „Miestnych” doniesienie do sądu — za zniesławienie i zniewagi. Nie zrobię tego — za podobne „polityczne” oświadczenia i paszkwile u nas, niestety, nie sądzą. Analizowany materiał pod względem gatunkowym to donos polityczny, utrzymany w najlepszych tradycjach końca lat 60., a ściślej — 1937 roku, z odwołaniami do „informatorów”, z wypowiedziami w rodzaju „nieprzejednani wrogowie Rosji”, „literatura nacjonalistyczna i akcje propagandowe o charakterze antyrosyjskim”, „otwarcie „pomarańczowi” nacjonaliści”, „antyrosyjskie poglądy” i żądaniami „oczyszczenia się z garstki(!) nacjonalistów”. Całkowicie bezpodstawnie, bez zrozumienia przeznaczenia i roli bibliotek w społeczeństwie — powołanych do zapewnienia dostępu czytelnika do różnorodnych informacji, w tym przypadku o Ukrainie, jej historii i kulturze, w szczególności w językach ukraińskim i rosyjskim, anonimowi autorzy z nieukrywaną tendencyjnością podmieniają i przekręcają fakty. Najwyraźniej nie dociera do nich, że zgodnie z Ustawą Federacji Rosyjskiej „O działalności bibliotecznej”, biblioteki powinny w swojej działalności odzwierciedlać ukształtowaną w społeczeństwie różnorodność ideologiczną i polityczną. W tym sensie w Bibliotece Literatury Ukraińskiej, zwłaszcza w części literatury politologicznej i historycznej, jak i w każdej innej rosyjskiej bibliotece, przedstawione są zarówno nowe prace, odzwierciedlające współczesne, czasem diametralnie odmienne podejścia do problemów, jak i książki z minionych lat. Wspomniana rosyjska ustawa, nawiasem mówiąc, nie dopuszcza cenzury państwowej ani innej, ograniczającej prawo użytkowników bibliotek do wolnego dostępu do zbiorów bibliotecznych. Przy tym należy uwzględniać, że w przeszłości złożone, niejednoznaczne, a czasem i tragiczne wydarzenia w historii Ukrainy albo w ogóle były przemilczane, albo naświetlane tendencyjnie. Nie dziwi więc zainteresowanie czytelników: Ukraińców i Rosjan, ludzi innych narodowości tymi problemami. Dokumenty zbiorów pozwalają Bibliotece, nie narzucając żadnego punktu widzenia, pokazać różnorodność i pluralizm podejść do ich badania. Na przykład powszechnie uznanym jest już fakt wielkoskalowego głodu nie tylko na Ukrainie, ale i w niektórych obwodach Rosji, Kazachstanie w latach 1932—33; w 2006 roku po raz pierwszy za błogosławieństwem Patriarchatu Moskiewskiego w dużych miastach Rosji odbyły się panichidy za niewinnie zmarłych z głodu na Ukrainie. W bibliotece szeroko przedstawione są różne punkty widzenia w pracach rosyjskich i ukraińskich autorów na ten temat, zbiory dokumentów. W ten sposób Biblioteka Literatury Ukraińskiej w ciągu prawie 20 lat stara się literaturą, materiałami audiowizualnymi, wydanymi na Ukrainie, wypełnić próżnię informacyjną, która powstała w Rosji po rozpadzie ZSRR. Jest to jedyna taka biblioteka na terytorium Rosji. Co więcej, Biblioteka Literatury Ukraińskiej w Moskwie — to, w istocie, jedyna w Rosji wyspecjalizowana państwowa instytucja kultury, powołana do zaspokajania informacyjnych, edukacyjnych, kulturalnych potrzeb Ukraińców mieszkających tutaj. Ogólnie rzecz biorąc, pojawienie się dokumentu bez podpisu, przedstawionego przez autorów jako apel „Miestnych”, można rozpatrywać w szeregu niezrozumiałych (a może przeciwnie — dobrze zrozumiałych?) ani dla pracowników, ani dla czytelników, ani dla opinii publicznej akcji, skierowanych na stworzenie nieznośnych warunków dla pracy Biblioteki Literatury Ukraińskiej w Moskwie, z wielkimi trudami odtworzonej dzięki wysiłkom ukraińskich organizacji społecznych i rosyjskich entuzjastów książki. W związku z tym pożądane byłoby usłyszeć wreszcie wyraźną reakcję na wydarzenia, które mają miejsce, ze strony organów władzy Rosji i Moskwy.
Maschinelle Übersetzung
Występuje Mykoła Pryjma — zwycięzca w kategorii „Badania”
Raisa BUDKO, służba prasowa UNF „Porozumienie i pojednanie”
W 2005 roku, z okazji obchodów 60. rocznicy zwycięstwa nad faszyzmem, UNF „Porozumienie i pojednanie” ogłosił pierwszy Ogólnoukraiński konkurs referatów wśród uczniów szkół ogólnokształcących i średnich placówek oświatowych na temat: „Los obywateli Ukrainy poszkodowanych przez prześladowania nazistowskie”. W ostatnim czasie temat wykorzystywania pracy przymusowej przez Trzecią Rzeszę przyciąga uwagę wielu badaczy na Ukrainie, w Niemczech i innych krajach. Długie zapomnienie tej karty historii wreszcie dobiegło końca: prowadzone są nie tylko czysto naukowe badania i poszukiwania archiwalne, szerokie rozpowszechnienie zyskała praktyka zapisywania wspomnień byłych „ostarbeiterów”, więźniów obozów koncentracyjnych, gett i innych miejsc odosobnienia podczas II wojny światowej. Taka praca ma ogromne znaczenie, ponieważ świadkowie tamtych wydarzeń stopniowo odchodzą od nas, zabierając ze sobą swoją prawdę o wojnie. Masowy wywóz siły roboczej z Ukrainy do Trzeciej Rzeszy rozpoczął się od kwietnia 1942 r. i trwał do ostatecznego wyzwolenia od najeźdźców. Bardzo niewielka część robotników wyjechała przy tym dobrowolnie (poprawniej byłoby powiedzieć — warunkowo dobrowolnie, gdyż stosowano pośrednie metody nacisku), przeważnie stosowano obławy, wywożenie całej ludności z poszczególnych miejscowości, karanie jak za sabotaż niestawienia się w punktach zbornych. Z Ukrainy wywieziono ponad 2,4 mln osób, przeważnie młodzież. Wielu ludzi przebywało w obozach i gettach na okupowanym terytorium Ukrainy. Dzisiaj wśród żywych pozostaje nieco ponad 500 tys. obywateli ukraińskich, którzy jeszcze mogą opowiedzieć o swoich cierpieniach w młodości. Tym ludziom bardzo potrzebna jest uwaga ze strony młodzieży, pomoc moralna, współczucie i troska. Mieliśmy nadzieję, że konkurs się do tego przyczyni. I nie pomyliliśmy się. Konkurs składał się z dwóch kategorii: praca indywidualna i praca zbiorowa. Obowiązkowym wymogiem była obecność w referatach zarówno części teoretycznej, jak i praktycznej, która zawierałaby wywiady z ofiarami prześladowań nazistowskich, ich wspomnienia, a także własne wnioski autorów dotyczące przyczyn i skutków prześladowań nazistowskich. Kryteriami oceny referatów określono głębię naświetlenia tematu, obecność własnych badań, przemyśleń, wniosków, oryginalność rozwinięcia tematu, jakość osobiście przeprowadzonych wywiadów z byłymi ofiarami nazizmu; uwzględniano również udzieloną konkretną, możliwą do zrealizowania pomoc tym ludziom. Zarząd Funduszu stworzył wysoko wykwalifikowaną komisję konkursową (jury) z wiodących specjalistów z historii II wojny światowej, przedstawicieli organizacji społecznych byłych ofiar nazizmu, pracowników twórczych, przedstawicieli UNF „Porozumienie i pojednanie”. Na konkurs wpłynęło ponad 400 prac ze wszystkich regionów Ukrainy, autorzy i zespoły autorskie najlepszych prac zostali zaproszeni na finałowy etap konkursu do Kijowa. Jury zauważyło wysoki poziom teoretyczny prac, ich oryginalność i twórczą niebanalność, głęboką wiedzę autorów, ujawnioną podczas publicznej obrony referatów na finałowym etapie konkursu. W rezultacie, oprócz znaczenia oświatowego i wychowawczego, wydarzenie dostarczyło również cennego materiału historycznego: autorzy prac zebrali ponad 1000 wspomnień osób poszkodowanych przez nazizm w różnych zakątkach Ukrainy, wydobyto kolosalną warstwę dokumentów — prawdziwych świadków epoki, jej relikwii i pamiątek, które leżały w szufladach i skrzynkach ofiar nazizmu lub u ich potomków. Na podstawie wyników konkursu uczniowskiego Fundusz wydał w językach niemieckim i ukraińskim zbiór najlepszych prac „Ten ból w sercu nie ustaje”. Tytuł zbiorowi dała praca zwycięzców w kategorii zbiorowej Je. Harszti i N. Makarenki z Ołeksandriwki w obwodzie mikołajowskim. W październiku 2005 roku odbyła się prezentacja zbioru w Niemczech w mieście Gersthofen podczas uroczystego otwarcia kompleksu memorialnego, poświęconego robotnikom przymusowym. Ubiegłoroczny II Ogólnoukraiński konkurs zebrał ponad 600 referatów i prac twórczych. Najlepsze prace weszły do zbioru „Piołunowy los”, tytuł któremu dał poemat Wiktorii Kałasznikowej z miasta Mohylów Podolski w obwodzie winnickim. Ogłoszony przez Fundusz III konkurs również wywołał duże zainteresowanie młodzieży uczniowskiej. Wszak wojna dotknęła praktycznie każdą rodzinę, która przechowuje listy, fotografie, dokumenty archiwalne, wszystkim bliski jest temat II wojny światowej i los naszych rodaków. Wciąż jest możliwość porozmawiania z żywymi uczestnikami niby odległych, ale tak bliskich wydarzeń. Ogółem w czasie trwania wszystkich konkursów kompetentna komisja przeczytała około 1400 prac. Tym razem otrzymaliśmy 325 prac. Najbardziej aktywni okazali się uczniowie obwodu dniepropetrowskiego — 81 prac, zaporoskiego — 58 prac. Zainteresowanie wykazały również obwód kijowski — 32 prace, Kijów — 14 prac. Po 25 prac przysłano z obwodów czernihowskiego i czerkaskiego. W kategorii „Twórczość” przedstawione są praktycznie wszystkie gatunki literackie: nowela, poemat, esej, opowiadanie, scenariusz filmowy, sztuka, poemat liryczny. Najszerzej — nowela i opowiadanie. Badacze (kategoria „Badania”) znaleźli wiele nowych cennych dokumentów, przeprowadzili sondaż społeczny mieszkańców swojej miejscowości, krewnych, zapisali ich wspomnienia dotyczące wydarzeń okresu okupacji i przebywania w faszystowskiej niewoli. To cenny materiał dla historyków. Komisja konkursowa wyłoniła 6 najlepszych prac twórczych i wytypowała do obrony 15 najbardziej gruntownych referatów w kategorii „Badania”. Publiczna obrona odbyła się 15 maja 2007 roku w Narodowym Centrum Ekologiczno-Naturalistycznym Młodzieży Uczniowskiej (miasto Kijów). W foyer finaliści, goście i kibice mieli możliwość zapoznać się z wystawą tematyczną obrazów uczniów Kijowskiego Technikum Przemysłowego „Opaleni wojną” oraz pozostawić swoje wrażenia w Księdze pamiątkowej. Otwierała prezentacja sztuki „Przełamanie” w wykonaniu uczniów 112. Specjalistycznej Szkoły w Kijowie, którzy zostali laureatami konkursu w kategorii „Twórczość literacka”. Losowanie określiło kolejność wystąpień finalistów kategorii
Byłe ofiary nazizmu: I. Mirczewska, A. Stryżkowa, N. Slesariewa, L. Symonowa
„Badania”, i rozpoczęła się wytężona praca — zarówno dla występujących, jak i dla jury. Praktycznie wszyscy występujący byli na wysokości zadania: pokazali gruntowną wiedzę na temat okresu II wojny światowej. Po wystąpieniu każdy finalista odpowiadał na pytania członków jury oraz oponentów z sali. Zdarzały się i takie pytania, na które odpowiedzi szukali nie tylko występujący, ale i wszyscy konkursowicze. Obojętnych na sali nie było. Pierwszy dzień dla członków jury zakończył się późnym wieczorem wyłonieniem zwycięzców na podstawie zdobytych punktów. Następny dzień był dniem nagród i gratulacji. Przede wszystkim do mikrofonu zaproszono twórców literackich, którzy opowiedzieli, że do napisania utworów skłoniły ich rozmowy z bliskimi i mieszkańcami wsi, którzy doświadczyli faszystowskiej niewoli, cierpieli, mieli nadzieję, marzyli i kochali. U wielu obecnych wywołał łzy fragment opowiadania Mariany Tymoszenko „Maria”. Z zapartym tchem słuchano autorskiego wiersza o języku ojczystym Ołeksandry Kostyrko oraz fragmentu jej poematu „Spowiedź więźniarki”. Łesia Romanenko opowiedziała w swoim utworze „Brat” tragiczną i niemal baśniową historię miłości dwojga więźniów, która wydarzyła się naprawdę. Jełyzaweta Hreczaniuk, wysłuchawszy niemało ludzkich spowiedzi, zbudowała fabułę opowiadania „Miliony serc — jedna nadzieja” o siostrach bliźniaczkach o różnych losach. Dyplom pierwszego stopnia oraz nagrodę otrzymała szóstoklasistka Ołeksandra Kostyrko ze szkoły ogólnokształcącej nr 3 we wsi Popiwka w rejonie konotopskim obwodu sumskiego. Drugie miejsce przypadło Marianie Tymoszenko z osiedla typu miejskiego Caryczanka w obwodzie dniepropetrowskim. Dyplom trzeciego stopnia pojechał z Bohdanem Hołodem (uczniem szkoły ogólnokształcącej nr 11) do Iwano-Frankiwska. Jego nieprawdopodobne opowiadanie „Chytryj”, napisane barwnym językiem, o tułaczce byłego więźnia w latach powojennych, nie pozostawiło obojętnym żadnego z członków jury ani członków komisji eksperckiej. Dwie nagrody zachęty podzieliło między siebie troje laureatów konkursu: uczennica zespołu szkolno-wychowawczego nr 66 w Dniepropetrowsku Jełyzaweta Hreczaniuk, Łesia Romanenko — uczennica szkoły ogólnokształcącej I—III stopnia we wsi Biłocerkówka w rejonie kujbyszewskim obwodu zaporoskiego oraz zespół autorski kijowskiej szkoły specjalistycznej nr 112. Oprócz dyplomów zwycięzców i laureatów konkursu wszyscy finaliści otrzymali prezenty. Wśród nich obrazy i wyroby ceramiczne uczniów Kijowskiego Technikum Przemysłowego, książki o historii II wojny światowej, wydanie Ukraińskiego Związku Więźniów — Ofiar Nazizmu „Pamięć dla przyszłości”, specjalne wydanie o działalności Ukraińskiego Funduszu „Więźniowie Trzeciej Rzeszy”, opublikowane przez Fundusz wspomnienia osób poszkodowanych w latach wojny, książki z najlepszymi pracami finalistów dwóch poprzednich konkursów — „Ten ból w sercu nie ustaje” i „Piołunowy los”, wydanie Stowarzyszenia Organizacji Żydowskich byłych więźniów faszystowskich obozów koncentracyjnych „Życie i śmierć w epoce Holokaustu” oraz inne. Wśród finalistów w kategorii „Badania” pierwsze miejsce godnie zajął uczestnik wszystkich trzech konkursów Mykoła Pryjma z Sum. Drugie miejsce zajęła Olha Stadnyk (uczestniczka zeszłorocznego konkursu) z Krasnoperekopska w Republice Autonomicznej Krym. „Brąz” przypadł ósmoklasiście Romanowi Łyhowydowi ze wsi Mazinky w rejonie perejasławsko-chmielnickim obwodu kijowskiego. Dyplomy laureatów i nagrody zachęty otrzymali Anastasija Desiatowa — uczennica sanatoryjnej szkoły z internatem we wsi Miszkowo-Pohoriłowe w rejonie żowtnewym obwodu mikołajowskiego oraz Serhij Ihnatow z Czernihowskiego Liceum nr 15. Jury szczególnie wyróżniło najlepszą publiczną obronę Jewhenii Ancybor — uczennicy Liceum Pedagogicznego dla uzdolnionej młodzieży wiejskiej z Czernihowa. Laureatami konkursu w kategorii „Badania” zostali Wasyl Badrak z Liceum w Sokołówce w rejonie żaszkowskim obwodu czerkaskiego, zespół autorski Szkoły Ogólnokształcącej w Azowskim w rejonie jakymiwskim obwodu zaporoskiego, zespół autorski Wiśniowskiego Centrum Twórczości Dzieci i Młodzieży w rejonie kijowsko-swiatoszyńskim obwodu kijowskiego, zespół autorski Zespołu Szkolno-Wychowawczego nr 49 „Nadija” w Makiejewce w obwodzie donieckim, Hałyna Fastoweć ze szkoły w Antoniwce w rejonie wilniańskim obwodu zaporoskiego, Honczarenko ze szkoły nr 7 w Perejasławiu Chmielnickim, Marharyta Kostryba — uczennica szkoły nr 4 w Melitopolu, Olha Kowzikowa ze szkoły nr 8 w Melitopolu oraz Anna Hołowko — uczennica specjalistycznej szkoły średniej nr 142 o profilu ekologiczno-ekonomicznym w Dniepropetrowsku. Prace finalistów również zostaną wydrukowane.
Maschinelle Übersetzung
Wasyl KOROSTYLOW, nauczyciel, krajoznawca, proświcianin, m. Hulajpole obwodu zaporoskiego. Na 1914 rok dawna wojskowa słoboda Hulajpole, wówczas wieś gminna powiatu aleksandrowskiego guberni jekaterynosławskiej, miała 16150 mieszkańców. Dla porównania i uświadomienia stopnia wyniszczenia mieszkańców tej miłującej wolność i niepokornej wsi, od 1934 roku już miasta, zaznaczmy, że liczbę 16200 mieszkańców Hulajpole osiągnęło dopiero po 56 latach, w 1970 roku! I to zwiększenie liczby ludności nastąpiło w znacznej mierze kosztem dosiedlenia z innych miast i wsi. A w dalekim 20 listopada 1916 roku towarzystwo „Proświta” otwiera w Hulajpolu, w dużym nowo wybudowanym według specjalnego projektu dwupiętrowym budynku pełnoprawne męskie, ściślej — chłopięce gimnazjum. O tym fakcie świadczy zapis nr 1 z archiwum Hulajpolskiego Gimnazjum Męskiego towarzystwa „Proświta”. Jest to brudnopis prośby o dopuszczenie diakona Hulajpolskiej Cerkwi Świętej Trójcy imienia Aleksandra Newskiego (świętego wojskowego), absolwenta Mariupolskiej Szkoły Duchownej, Gieorgija Jurjewa do pełnienia obowiązków kancelisty gimnazjalnego (Państwowe Archiwum Obwodu Zaporoskiego, f. 50, op. 1, jedn. zb. 1). Tutaj też przechowuje się brudnopis zawiadomienia Komitetu Jej Cesarskiej Wysokości Wielkiej Księżnej Elżbiety Fiodorowny, gdzie konkretnie wskazano datę otwarcia: „Niniejszym zawiadamiamy, że zajęcia lekcyjne w Hulajpolskim Gimnazjum towarzystwa „Oświata” rozpoczęły się 24 bieżącego listopada roku szkolnego 1916/17”. Najpierwszych uczniów było dziewięciu. Ich rodzice wpłacili pełniącemu obowiązki dyrektora gimnazjum obywatelowi Łokciowi czesne za naukę w pierwszym półroczu w kwocie 225 rubli Imperium Rosyjskiego, o czym mowa w podaniu do Hulajpolskiej kasy kredytowej: „Do towarzystwa Wzajemnego Kredytu we wsi Hulajpole 28 listopada 1916 roku. Mam zaszczyt prosić Administrację Hulajpolskiego Towarzystwa Wzajemnego Kredytu o zapisanie przesyłanych przy niniejszym 225 rubli, zebranych od 9 uczniów gimnazjum za prawo nauki w pierwszej połowie roku szkolnego 1916/17 na rachunek bieżący Hulajpolskiego towarzystwa „Oświata”, w odbiorze której to sumy proszę wydać okazicielowi pokwitowanie”. Pierwszy pełniący obowiązki dyrektora gimnazjum, radca stanu F. Łokot pisze list do kuratora Odeskiego Okręgu Naukowego z prośbą o prenumeratę katalogu bibliotek uczniowskiej i fundamentalnej („…nie odmówić w wysyłce do nowo otwartego Hulajpolskiego Gimnazjum Męskiego towarzystwa „Oświata”). Jednocześnie p. Łokot przesyła pieniądze — koszt prenumeraty okólnika Odeskiego Okręgu Naukowego. Pieczątka gimnazjum była okrągła z następującym tekstem: „Hulajpolskoje gimnazija o-wa „Proswieszczenije”. Od 8 listopada 1916 roku F. Łokot został mianowany dyrektorem Hulajpolskiego Gimnazjum. Nauczycielem klasy przygotowawczej był Spirydon Konstantinowicz Iszczenko. Roczny uposażenie S. K. Iszczenki według stanu na 3 maja 1917 r. wynosiło 1080 rubli. Suma ta składała się z dodatku mieszkaniowego — 240 rub., pensji — 780 rub., dodatku za wysługę jednego pięciolecia — 60 rub. W następnym roku szkolnym 1917—1918 otwierają w Hulajpolu gimnazjum żeńskie (dziewczęce). W aktach osobowych nauczyciela Prawa Bożego w Hulajpolskich gimnazjach Łoskutowa Aleksandra Timofiejewicza (f. 51, op. 1, jedn. zb. 22) z 25 czerwca 1918 roku jest już wzmianka o gimnazjum żeńskim. Analiza składu społecznego i narodowego rodziców, którzy złożyli podania o chęci kształcenia dzieci w Hulajpolskim Gimnazjum Męskim towarzystwa „Proświta” pokazuje, że nawet na rok szkolny 1916—1917 w tym gimnazjum odmowy nie było nikomu. W listach i podaniach są nazwiska Ukraińców i Żydów, Polaków i Rosjan. W tamtym czasie w Hulajpolu była, oprócz sotni Boczańskiej, Werbowskiej, Piszczańskiej, Huriańskiej, Chersońskiej, Podolańskiej, także sotnia Polska z przymusowo sprowadzonych po stłumieniu powstania polskiego przesiedleńców z Polski. Są podania od chłopów, na przykład podanie od chłopa państwowego Sidora Lutego, szeregowego żołnierza 474. Jekaterynosławskiej drużyny o przyjęcie do 3 klasy jego syna Iwana, urodzonego w 1900 roku. Później, w 1919 roku, Sidor Luty, bojownik Rewolucyjnej Powstańczej Armii Ukrainy (machnowcy), ranny, trafi do niewoli do denikinowców, którzy rozepną go na samochodzie pancernym i pogonią samochód pancerny na baterię machnowską. Sidor Luty heroicznie zginie, komenderując swoim donośnym głosem: „Na wprost, w samochód pancerny, ognia!”. Wśród nauczycieli gimnazjów byli absolwenci duchownych i nauczycielskich
seminariów, osoby z petersburskim wyższym wykształceniem. Są to w szczególności Olga Afanasijiwna Wuczycewycz, która ukończyła wydział przyrodniczy Petersburskich Wyższych Kursów Żeńskich. Rozporządzeniem ministerstwa oświaty Państwa Ukraińskiego z dnia 16 października 1918 roku w Hulajpolskich męskim i żeńskim gimnazjach towarzystwa „Proświta” wprowadzono obowiązkową naukę ukrainoznawstwa (język ukraiński, literatura, historia). Towarzystwo „Proświta”, oprócz dwóch dwupiętrowych budynków gimnazjów (obecnie są to budynki rad miejskiej i rejonowej oraz kompleksu handlowego „Etałon”), zbudowało Dom Ludowy z dużą salą, sceną, foyer, pokojami do zajęć w kółkach. Nauczyciele i uczniowie Hulajpolskich gimnazjów od 1918 roku na bazie pierwszego zespołu teatralnego hulajpolskiego aktora i dramaturga Jełyseja Andrijowycza Karpenki (pseudonimy — Ukrajinśkyj, Stepowyj hist, Szaszura, Lusznia, Ajra, Ołeh Azowśkyj, zmarł w 1933 roku w Nowym Jorku jako kierownik ukraińskiego teatru im. Tarasa Szewczenki) utworzyli Fenomen Hulajpolski — silny profesjonalno-amatorski teatr „Kolizej”, który działał w Domu Ludowym „Proświty” i w którym wystawiano spektakle według sztuk ukraińskich klasyków, w repertuarze było 29 sztuk, wśród nich „Sujeta” oraz „Żyteśke more” I. K. Karpenki-Karego. Obecnie te sztuki wystawiają teatry akademickie Kijowa, Lwowa. Jesienią 1927 roku skład aktorski teatru „Kolizej” został aresztowany, jak mówił mój ojciec, aktor tego teatru, za „ukapizm” (co to takiego, nikt nie wiedział). Aresztowani aktorzy i kierownik artystyczny teatru Petro Petrowycz Smirńskyj, wybiwszy wraz z ościeżnicami drzwi z piwnicy pod teatrem, gdzie ich trzymano, rozbiegli się w ciągu nocy z Hulajpola kto gdzie: do Zaporoża, Juziwki, Berdiańska, Orichiwa, Azerbejdżanu. A teatr od tego czasu przestał istnieć. W 1920 roku Hulajpole żyło nasyconym, aktywnym życiem, jego ludność uważano za postępową. W Hulajpolu mieszkało niemało inteligencji — nauczycieli, lekarzy, ludzi ze specjalnym wykształceniem technicznym. Aktywne jądro machnowców, które pozostało w Hulajpolu, energicznie prowadziło konstruktywną pracę przy pomocy entuzjastów z ludu. Ludzie ci zajęli się organizacją wolnych Rad pracujących. Rady były powołane, by założyć podstawy nowego życia gospodarczego i społecznego, opartego na zasadach wolności i równości bez żadnej „politycznej” władzy. Jak tylko pozwoliły okoliczności, machnowcy i cała ludność Hulajpola przystąpili do odnowienia systemu oświatowego. W Hulajpolu było kilku nauczycieli — zwolenników zasad Wolnej szkoły słynnego hiszpańskiego wolnomyśliciela, założyciela systemu wolnej oświaty — Francisca Ferrera. Szczególnie ważne i ciekawe są główne idee, na których bazowało odnowienie systemu oświaty. Oto niektóre z nich: 1. Oświatą i wychowaniem młodego pokolenia obowiązani są opiekować się sami pracujący. Pomnik T. H. Szewczenki we wsi Uspeniwka w rejonie hulajpolskim. 2006 r. 2. Szkoła powinna być nie tylko źródłem niezbędnej wiedzy, ale i powołana jest do wychowywania świadomego, wolnego człowieka, zdolnego prowadzić walkę o prawdziwie humanitarne społeczeństwo, uczyć żyć i pracować w nim. 3. Dla wykonania tych zadań szkoła powinna być niezależna, czyli oddzielona od cerkwi i państwa. 4. Oświata i wychowanie młodzieży powinny być sprawą tych, którzy mają do tego skłonności, zdolności, posiadają wystarczającą wiedzę i inne niezbędne cechy. Zrozumiałe, że wszystko powinno odbywać się przy realnej kontroli pracujących. W Hulajpolu stworzono komisję, która składała się z nauczycieli, chłopów, robotników i która była obdarzona wszystkimi pełnomocnictwami: i gospodarczymi, i pedagogicznymi. W bardzo krótkim czasie komisja na podstawie idei Francisca Ferrera opracowała plan organizacji wolnej oświaty. Do wsi przyjechało kilku specjalistów. Oświata ludowa odradzała się na nowych podstawach. Pod wpływem nowych idei odnowiono ciekawe inscenizacje w teatrze „Kolizej”. W Hulajpolu otwierają studia muzyczne i plastyczne. Ulicę Wokzalną przemianowano na ulicę Szewczenki. Rejonowemu domowi kultury (wtedy — klub robotniczo-chłopski) nadają zaszczytne imię Tarasa Szewczenki. Ten twórczy zryw ludzi brutalnie przerwał kolejny napad bolszewików, który miał miejsce 26 listopada 1920 roku. Przyjście 1 stycznia 1921 roku do Hulajpola rosyjskich czerwonych wojsk okupacyjnych „oznaczyło się” wzięciem i rozstrzelaniem 300 zakładników, pokojowych mieszkańców Hulajpola. W mieście na kwaterunek i wyżywienie rozlokowano pułk piechoty, pułk kawalerii, dywizjon artyleryjski. Wymuszanie siłą broni zapasów żywności od mieszkańców Hulajpola i powiatu w ciągu 1921 roku doprowadziło do niespotykanego głodu, o którym opowiadali mi rodzice, naoczni świadkowie tamtego strasznego czasu. A już 25 stycznia 1922 roku przewodniczący Hulajpolskiego komitetu wykonawczego Kawranow śle do ówczesnej stolicy Ukrainy m. Charkowa zawiadomienie o wymieraniu z głodu ludności powiatu. Tekst podaję w języku oryginału: „W głodujących wołostiach powiatu hulajpolskiego ludność wymiera, setki zmarłych, tysiące chorych. Na tle głodu zdarzają się przypadki zjadania przez matkę dzieci, a także przypadki duszenia dzieci. Koty, psy, a także padlina idą na pożywienie. Masowe porzucanie rodzin przez głowy rodzin, odchodzące w nieznanym kierunku. Nastroje ludności paniczne. Przysyłane żałosne ochłapy nikogo nie ratują od śmierci i wywołują tylko rozdrażnienie. Niezbędne jest pilne wysłanie 20 punktów lekarsko-żywieniowych o przepustowości po 2 tys. osób dziennie. Tyle samo punktów niezbędne jest dla podtrzymania wycieńczonych. Odnotowano wsie, w których nie ma koni. W przypadku zwłoki i niepodjęcia środków doprowadzi to do wymarcia ludności, zniszczenia rolnictwa i powstania pustyni w powiecie hulajpolskim”. (CDAWO Ukrainy, f. 20, op. 1, spr. 8, ark. 68, odw. — 69). Cytowano za książką „Głód 1921—1923 lat na Ukrainie”. Zbiór dokumentów i materiałów. Kijów, Naukowa dumka, 1993 rok, str. 75, nr 41. A od 15 stycznia 1921 roku Hulajpolskie męskie i żeńskie gimnazja zostały przeniesione do statusu Sowieckich szkół pracowniczych i połączone w szkołę siedmioletnią. Z czasem, w pięciolatkę bezbożnictwa, w Hulajpolu z cegły zburzonego Hulajpolskiego prawosławnego Soboru Świętej Trójcy zbudują i otworzą w 1936 roku technikum pedagogiczne, potem nadadzą mu status instytutu nauczycielskiego. Zrobi on przed wojną 1941—45 lat jeden nabór. Po wojnie i do początku lat 50. w Hulajpolu działała szkoła pedagogiczna, którą potem przeniesiono do innego miasta. A w Hulajpolu i we wsi Nowozłatopole rejonu hulajpolskiego otwarto z jakiegoś powodu aż dwie szpitale psychiatryczne. „Wymienili szkołę pedagogiczną na dwie psychiatryki”, — gorzko żartowali hulajpolanie. Tradycje oświatowe i kulturalno-oświatowe, założone przez Hulajpolskie gimnazja, odczuwane są i dzisiaj w szczególnym, pełnym szacunku stosunku hulajpolan do nauk i sztuk (Hulajpole dało tylko 9 artystów), do książek, do ukraińskiej pieśni ludowej (działa ludowy chór pieśni ukraińskiej „Wolnycia”), do swojej historii. A historia, jak mówili starożytni Latynosi, jest nauczycielką życia. Męskie (chłopięce) gimnazjum Towarzystwa „Proświta” we wsi Hulajpole
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Niedawno ługańska „Proświta” świętowała swoje 90-lecie. Jej obecny przewodniczący oraz dyrektor wykonawczy Ukraińsko-Kanadyjskiego Centrum „Odrodzenie” Wołodymyr Semystiaha opowiedział o współczesnej działalności Towarzystwa. — Panie Wołodymyrze, jaka jest dzisiaj ługańska „Proświta”? Na czym koncentrujecie swoją działalność? — Na popularyzacji ukraińskiego słowa. W tym celu zainicjowaliśmy powstanie różnorodnych kółek literackich twórczej młodzieży. Mamy stowarzyszenie literackie „Stan”, do którego należą studenci Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Tarasa Szewczenki, Wschodnioukraińskiego Uniwersytetu im. W. I. Dala, uniwersytetu rolniczego oraz uniwersytetu spraw wewnętrznych MSW Ukrainy w Ługańsku. Zawsze zbiera się duża publiczność. Mamy też inne stowarzyszenia literackie, niektóre z nich jeszcze bez nazwy. A raz w miesiącu prowadzimy salon literacki „Pierwiosnek” dla uczniów. Organizujemy spotkania z członkami Narodowego Związku Pisarzy. Niezapomniane było spotkanie z Bohaterem Ukrainy Dmytrem Pawłyczkiem. Imponujący był wieczór Ołeksija Neżywoho „Taras Szewczenko w moim życiu” (pisarz, tak jak Taras Hryhorowycz, urodził się 9 marca). Odbył się wieczór autorski poetki, proświtanki, członkini naszego „Stanu” Lubow Jakymczuk. W maju wspólnie z wydziałem filologii ukraińskiej przeprowadziliśmy wieczór poezji Ołeny Telihy. Liczny był również zorganizowany przez nas „Dzień obrońcy języka ojczystego”. Przyjechali poeci, literaturoznawcy, goście z obwodu. Przyszli studenci i z zainteresowaniem nas słuchali. Mieliśmy też wieczór-requiem poświęcony tragedii czarnobylskiej. Wspólnie z organizacjami społecznymi i stowarzyszeniami literackimi przeprowadziliśmy II Ogólnoukraiński Festiwal Literacki „Nacisk światła”. Do 9 marca mieliśmy obwodowe i regionalne konkursy recytatorskie utworów Tarasa Szewczenki oraz poezji autorskiej o poecie. Swój konkurs literacki „Sława siwego echa”, przyурочений 9 maja, przeprowadziła też „Młoda Proświta”. Grandiozne wydarzenie przeprowadziliśmy wspólnie z organizacjami kobiecymi i innymi organizacjami społecznymi z okazji Dnia Matki. Dawno takiego nie było. Nagranie trafiło do radia i zyskało rozgłos w obwodzie. — Do radia? — Tak, konkurs recytatorski utworów Tarasa Szewczenki oraz wieczór z okazji Dnia Matki były transmitowane w radiu obwodowym na żywo oraz w powtórce. Potem otrzymaliśmy telefony od słuchaczy z podziękowaniami za dobrą sprawę. Wydajemy też kilka własnych audycji: „Trasami historii”, „Szlakami kozackiej sławy”, radio-magazyn „Lekcja ukraińskiego” oraz „Czas ukraińskiego”. W ramach radio-magazynu zapoczątkowaliśmy jeszcze audycję „Państwo, naród i ja”, w której udział biorą studenci, doktoranci i młodzi nauczyciele. Na kanale telewizyjnym „Lot” odbywa się nasz teleturniej „Co wiesz o ukraińskim?”. A niedawno, z okazji 90-lecia ługańskiej „Proświty”, zaproszono mnie do telewizji obwodowej w celu omówienia na żywo tematu „Konsolidująca rola ługańskiej „Proświty” na wschodzie Ukrainy”. Było 12 telefonów, tylko jeden w języku rosyjskim. Musiałem zatrzymać się także przy innych kwestiach, w szczególności OUN-UPA. — Ługańska „Proświta” kontynuuje jednoczenie wokół uk
Maschinelle Übersetzung
Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki ukraińskiej idei, tak jak od początku swojej działalności, która ma 90 lat… — Szczerze mówiąc, znaleźliśmy inną datę. Jesteśmy starsi i bierzemy początek od 1911 roku. Jednak oficjalnie na terenach Ługańszczyzny zespoły proświtańskie powstały podczas rewolucji narodowo-demokratycznej w kwietniu i maju 1917 roku. O roli konsolidującej. 23 partie polityczne i organizacje społeczne, wśród których jest nasze Towarzystwo, połączyły się jako Rada Koordynacyjna Sił Demokratycznych Ługańszczyzny. Złożyliśmy już apel do W. Janukowycza z żądaniem wykluczenia z Partii Regionów tych deputowanych ludowych Ługańszczyzny, którzy prowokują rozłam wschodu i zachodu. A ogólnie nasz problem polega na tym, że dzisiaj w państwie nie mamy idei narodowej, wychowania narodowego i w ogóle takiego projektu narodowego. — Co Pan wkłada w pojęcie „idea narodowa”? — Na początku XX wieku Mykoła Michnowski rzucił hasło „Ukraina dla Ukraińców”, później Mykoła Chwylowy (Fitilow) zaproponował „Precz od Moskwy”. Dzisiaj ideą narodową może być hasło „Naprzód, do Europy”. Mówimy o budowie państwa, dobrym życiu i majątku. To model socjalny lub projekt ekonomiczny, polityki w nim mało. W Ługańsku zaś w ogóle dochodzi do niedorzeczności. Proponują hasła, pod którymi walczyli młodo-gwardziści przeciwko Niemcom. Stworzyli program patriotycznego wychowania młodzieży, co nie jest złe, ale niedorzeczność w tym, że powieści Ołeksandra Fadiejewa „Młoda gwardia” oraz Mykoły Ostrowskiego „Jak hartowała się stal” znowu mogą być wprowadzone do kursu szkoły średniej, niby to Fadiejew — ofiara stalinowskiego totalitaryzmu. I to nie zważając na to, że jego podpis stoi pod nazwiskami pisarzy skazanych na rozstrzelanie. Ten problem aktywnie omawialiśmy podczas ostatniego „okrągłego stołu”: „O. Fadiejew, jego powieść „Młoda gwardia” i współczesność”. — A jakie „okrągłe stoły” były wcześniej? — „Okrągłe stoły” u nas odbywają się często. Ostatnie — „Wiaczesław Łypynski i jego dziedzictwo historyczne”, poświęcony 125. rocznicy od dnia jego urodzin, „Kultura elitarna czy sztuka degeneracka”, dokąd zjechali się pisarze, muzykologowie, artyści, działacze społeczno-kulturalni zewsząd, w szczególności z Dniepru, Kijowa, Charkowa. Mieliśmy „okrągły stół” i konferencję naukową poświęconą Iwanowi Ohijence. Swoją drogą, niedawno otrzymaliśmy od Siostrzeństwa Świętej Olgi przy parafii Świętego Andrzeja pod Waszyngtonem książki, na jednej z których jest autograf metropolity Iłariona. Nieocenzurowanego „Kobziarza” przysłała czołowa działaczka kanadyjskiej spółdzielni kredytowej „Samopomoc” Natalija Iwanicka, spotkanie z którą przeprowadziliśmy 26 kwietnia. Właśnie mąż pani Natalii przekazał środki na budowę pomnika Tarasa Szewczenki w Ługańsku. — Do naszego tygodnika dotarł list z podziękowaniami dla ługańskiej „Proświty” za przekazaną literaturę oraz płyty kompaktowe Wydawniczego centrum „Proświta” dla szkoły. — Tak, rozpowszechniamy literaturę. Kiedy dwa lata temu spłonęła biblioteka wsi Brusiwka w rejonie biłowodskim, zaczęliśmy zbierać literaturę dla niej. I oto już 20 tys. książek przekazano bibliotece. A ogólnie w ciągu dwóch lat bezpłatnie rozpowszechniliśmy książek naszego wydawnictwa na pół miliona hrywien. I nasz tygodnik „Słowo Proświty” regularnie otrzymuje 100 placówek oświatowych centrum obwodowego. Odbywają się także prezentacje książek. Ostatnia — omówienie książki „Jak stać się i być bogatym: filozofia indywidualnego sukcesu” doktora nauk filozoficznych, profesora Uniwersytetu w Montrealu Jewhena Kalużnego. Trzeba wspomnieć także o spotkaniach z deputowanymi ludowymi Ukrainy. W ciągu dwóch ostatnich lat odbyło się ich około 50: przyjeżdżał i Łewko Łukjanenko, i Anatolij Matwijenko, i Wołodymyr Stretowycz. My, społeczność narodowa, obecnie nie mamy przedstawiciela w Radzie Najwyższej, oprócz naszego proświtańczyka profesora, rektora Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Tarasa Szewczenki Witalija Kuryły (Blok Julii Tymoszenko), dlatego takie spotkania dają możliwość wyrażenia naszego stanowiska. Próbowałem spotkać się także z urzędnikami obwodowymi: zastępcami przewodniczącego administracji państwowych, naczelnikami zarządów, ale oni ostro odbierają krytykę i niewygodne pytania. Byłem zaproszony na spotkanie z Prezydentem Ukrainy Wiktorem Juszczenką, kiedy przyjeżdżał do Ługańska, miałem z nim rozmowę. W ogóle nie zamykamy się w sobie. Utrzymujemy kontakty z diasporą Rosji. Składaliśmy apel do mera Moskwy Łużkowa z protestem dotyczącym stanu Biblioteki Literatury Ukraińskiej w Moskwie. Otrzymaliśmy porażającą odpowiedź z podpisem B. Siłajewa, że korzystamy z niesprawdzonej informacji, a w rzeczywistości oni opiekują się językiem ukraińskim i w Moskwie działa centrum kulturalne, o czym powiadomiona jest nasza administracja państwowa, i wzywali nas, by nie być wrogo nastawionymi… Troszczymy się także o wymianę kulturalną. Nasz zespół „Cantabile” pojechał do Serbii do miejscowego towarzystwa społecznego, analogicznego do „Proświty”. Przekazaliśmy tam produkty wydawnicze. — Porównując z minionymi latami, jak ocenia Pan swoją pracę? — W ciągu ostatniego roku trochę podupadliśmy, to prawda. Jeśli w centrum obwodowym działamy potężnie, to na miejscach, zwłaszcza w odległych rejonach wiejskich, nie możemy wpływać na sytuację. Trudno dotrzeć, potrzebny jest transport, którego nie mamy. A ogólnie pracujemy jak na wulkanie. Nie układają się stosunki z władzą. W Ługańsku działa antyukraiński wektor. Spowodowane jest to tym, że po II wojnie światowej na Donbas wysyłano całe rodziny z Rosji budować kopalnie, zakłady. 25 kwietnia ubiegłego roku rada obwodowa podjęła decyzję o wprowadzeniu drugiego języka państwowego. Do tej pory żaden z sądów nie rozpatrzył naszych pozwów: i osobistych, i kolegialnych, i od towarzystwa. Pobito naszego proświtańczyka Serhija Melnyczuka, który wystąpił przeciwko nauczaniu w języku niepaństwowym na uniwersytecie im. W. I. Dala. A obecnie próbują zniszczyć starodawny cmentarz w centrum Ługańska, gdzie pochowane są duchowne i wybitne osobistości miasta, ofiary Wielkiego Głodu 1932—33 lat, od 5 do 7 tysięcy ofiar rozstrzelań NKWD 1937—39 lat. Tamże stoi pomnik afgańczyków, krzyż ofiarom Wielkiego Głodu, stela pamięci represji politycznych, płyta żołnierzom, którzy zmarli od ran lub zginęli w 1945 roku. Tamże Prezydent otworzył znak pamięci poświęcony ofiarom Wielkiego Głodu. Dzisiaj powstało całe miasto, i my jesteśmy na ostrzu. — Panie Wołodymyrze, a jak Pan ocenia działalność WUT „Proświta”? — WUT „Proświta” nie jest aktywna na Ukrainie Lewobrzeżnej. Zapytajcie Pawła Mychajłowycza Mowczana, kiedy ostatnio był w Ługańsku, zapytajcie o to pracowników Sekretariatu oraz członków zarządu. Dlaczego przedstawiciele sił politycznych przyjeżdżają, a nasi działacze — nie? Możemy zrobić audycję w radiu, pójdzie rozgłos. Zamiast tego kisimy się we „własnym sosie”. Po drugie, nie mamy swojej ukraińskiej gazety. Kiedy przyjeżdżał Prezydent, ja także poruszałem tę kwestię. Co proponuję? Żeby w tygodniku „Słowo Proświty” była strona Ługańska. Wy zobaczcie, co wyczynia Jurij Łużkow. On na Krymie nie tylko wzywa do obalenia naszego ustroju, ale i dobro czyni: domy buduje, zespoły twórcze przywozi. A gdzie nasza stolica? Potrzebujemy potężnego wsparcia „Proświty”. Przecież przez kulturę można dowieść siły języka ukraińskiego. Rozmawiała Olha SKRYPKINA
Wołodymyr Semystiaha występuje w Kijowie podczas tegorocznych uroczystości z okazji powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki
Maschinelle Übersetzung
W pomieszczeniu ługańskiej Proświty zawsze jest tłoczno. Wiąże się to z imprezami artystycznymi, wśród których regularnie odbywają się: posiedzenia Międzyregionalnego Zrzeszenia Literackiego „STAN”, klubu literackiego dla uczniów „Pierwiosnek”, spotkania, m.in. z laureatem Nagrody im. Szewczenki, członkiem AUP Wasylem Hołobородьkiem, z członkami NSPU Oleksą Piwniem, Hryhorijem Połowynką, Oleksą Niżywym, Iwanem Nyzowym, Jarosławem Kremińskim i innymi. A także nieformalne wieczory ukraińskiej i światowej klasyki poetyckiej oraz poezji nowoczesnej. Wśród tych ostatnich znakowym stał się wieczór feministyczny, zorganizowany przez członkinię zarządu obwodowego zrzeszenia proświtiańskiego Ljubow Jakymczuk oraz dziewczęta-proświtianki z twórczego zespołu „Je”. Po tym wydarzeniu ochrzczono je mianem nacjofeministek. Ten genderowy wieczór artystyczny nosił tytuł „Spodnie czy spódnice”. Inną imprezą był twórczy wieczór autorski „Napisy na ścianach” Ljubow Jakymczuk, znanej w internecie jako poetka Jakym. „Jaka to różnica — czy pisać na świeżo naklejonych tapetach, czy na mokrym tynku? — mówiła Ljuba, malując cyrylickie znaki. — Pisząc rysunki i graffiti, przedłużamy siebie poza własne ciało, bo nie chcemy się kończyć”. Zaprezentowała też swoją pierwszą samizdatową książkę „W czterech ścianach (zestaw tapet)”. W Ługańsku wspólnymi siłami z Proświtą przeprowadzono eliminacyjną turę Ogólnoukraińskiego konkursu „Młode wino”, w którym pierwsza była proświtianka Ljubow Jakymczuk. Poetka pojechała do Kijowa na finał konkursu, w którym również zwyciężyła: została jedną z trzech laureatek. Co ciekawe, młodzi ługańscy poeci wyróżniają się na tle Ukrainy sposobem prezentacji tekstów: prezentacja wizualna i teatralna przypomina nieco teatr i autorski monodram. „Z różnorodnych konkursów, slamów (turniejów poetyckich) i festiwali wyłania się wrażenie, że współczesny ukraiński poeta nie wyobraża sobie siebie na scenie bez kartki lub książki, a biała celuloza prześladuje go wszędzie. Taka tendencja była widoczna także na »Młodym winie«. Mimo zezwolenia na swobodne poruszanie się po pomieszczeniu i robienie wszystkiego, na co kto ma ochotę, uczestnicy w większości nie rozstawali się z karteczkami i patrzyli w nie, a nie na słuchaczy” — dzieli się wrażeniami Ljuba, która miała inne podejście: rozsypywała ziarna, zapalała zapałki i kołysała się na stołku, naśladując pociąg: „Ty duch / Ty duch / Ty duch / Czy bóg / Ty bóg / Ty bóg”. Laureatom konkursu wręczono po glinianej żabie-świeczniku ręcznej roboty, które prawdopodobnie mają coś wspólnego z „Żabami” Arystofanesa. W tej komedii starożytnego greckiego poety żaby w postaci chóru były obecne przy wyborze najlepszego spośród poetów-tragików.
Centrum prasowe Ługańskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Maschinelle Übersetzung
W ramach obchodów Dni Szewczenkowskich w obwodzie tarnopolskim, od 20 do 22 maja bieżącego roku, przeprowadzono program wydarzeń „Ukraińska idea państwowa” z udziałem znanego kulturoznawcy, pisarza, redaktora naczelnego czasopisma „Ukraiński Świat”, pierwszego zastępcy redaktora naczelnego gazety „Słowo Proświty” Ołeksandra Szokała. Program przewidywał omówienie głównych założeń koncepcji ukraińskiej idei państwowej na podstawie narodowo-państwowych fundamentów twórczości T. Szewczenki oraz prezentowanych książek: „Ukraińska idea państwowa. Antologia tradycjonalizmu politycznego” (opracowanie i przedmowa O. Szokało, J. Oros; artykuły biograficzne O. Szokało. — Kijów, 2007, 520 s.) oraz „Pantelejmon Kulisz. Powieść o narodzie ukraińskim. Moje życie. Filozofia chutorowa i poezja oddalona od świata” (opracowanie, przedmowa, przekład, przypisy O. Szokało. — Kijów: Redakcja czasopisma „Ukraiński Świat”, 2005. — 384 s.). Głównym organizatorem cyklu wydarzeń stało się ogólnoukraińskie czasopismo naukowe „Mandriweć”. Fedir POLAŃSKI, redaktor naczelny czasopisma „Mandriweć”. Zdjęcie Ihora KROCZAKA. Prezentacja programu wydarzeń „Ukraińska idea państwowa” odbyła się w Tarnopolskim Obwodowym Radiu Państwowym (redaktor naczelny Bohdan Pekysewycz) zaraz po otwarciu Dni Szewczenkowskich i złożeniu kwiatów pod pomnikiem wielkiego proroka Ukrainy. Tutaj redaktorzy naczelni czasopism „Ukraiński Świat” i „Mandriweć” przedstawili program wydarzeń oraz omówili ich istotę i zawartość merytoryczną. „Okrągły stół” pod hasłem „Ukraińska idea państwowa: teoria i praktyka”, który odbył się w świetlicy Tarnopolskiej Obwodowej Biblioteki dla Młodzieży, potwierdził aktualność tego problemu. Omawiano następujące główne kwestie: 1) źródła ukraińskiej idei państwowej; 2) klasyka ukraińskiej ideologii państwowej; 3) główne kierunki rozwoju ukraińskiego budowania państwa. Uczestnicy „okrągłego stołu” — naukowcy, przedstawiciele organizacji społecznych (Tarnopolska Obwodowa i Miejska Organizacja Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, „Nasza Ukraina — Tarnopolszczyzna” itp.), środki masowego przekazu, młodzież studencka i uczniowska — z zainteresowaniem i entuzjazmem słuchali o dorobku twórczym Ołeksandra Szokała, a także podzielili się swoimi przemyśleniami oraz doświadczeniem w pracy z młodzieżą. Tak więc w swoim wystąpieniu dyrektor biblioteki Myrosława Chmurycz podkreśliła potrzebę i zasadność takich wydarzeń, szczególnie dla młodzieży uczniowskiej i studenckiej. Przewodnicząca Tarnopolskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” Darija Czubata podzieliła się swoimi wrażeniami z „okrągłego stołu” oraz spostrzeżeniami na temat wychowawczego i edukacyjnego znaczenia takich spotkań twórczych. Naukowiec Wasyl Sztokało naświetlił wkład dziedzictwa cywilizacji trypolskiej Tarnopolszczyzny w historię Ukrainy. Przewodniczący Tarnopolskiego Obwodowego Towarzystwa „Proświta” Petro Szymkiw podkreślił, że takich działań proświatowych potrzebują również szkoły, w szczególności wiejskie, gdzie konieczne jest tworzenie podstawowych ognisk oświatowych. Szczególnym kierunkiem pracy biblioteki obwodowej dla młodzieży, który wywołał ożywioną dyskusję, jest funkcjonowanie teatru czytelnika. Iwan OLIJNYK. Na kaniowskich urwiskach Taras Hryhorowycz marzył, by żyć — „Postawię chatę i pokój, ogród-raj zasadzę…”, — ale znalazł tam swoje ostatnie schronienie. Pomnik otwarto przy wsparciu Kaniowskiej Rejonowej Administracji Państwowej, mieszkańców Keleberdy oraz mecenasa Wołodymyra Butki — prezesa korporacji „Etalon”, kontynuatora sławnych tradycji Tereszczenków i Chanenków. Inicjatorem przeprowadzenia akcji jest przewodniczący zarządu fundacji „Ziemia Tarasowa” Mychajło Iszczenko, który odnalazł miejsce powstania etiudy. A dyrektor generalny Narodowego Rezerwatu Kijowsko-Peczerska Ławra Serhij Kroliweć podczas otwarcia zainaugurował plener, na który zebrali się znani ukraińscy artyści. Okolicznościowe skasowanie znaczka na kopercie, poświęconej Dniom Szewczenkowskim.
Maschinelle Übersetzung
Wiktor MAZANYJ, pisarz, członek komitetu organizacyjnego Akademii Laureatów Nagrody im. Szewczenki
Akademię Laureatów Nagrody im. Szewczenki utworzyli wybitni artyści Ukrainy. Jest to jeden z rezultatów przeprowadzonego w Równem zgromadzenia przedstawicieli ukraińskiej elity twórczej, uhonorowanych tą nagrodą.
Początki tej idei sięgają „Городецького автографа” — swoistej sesji literaturoznawczej, zainicjowanej na Rówieńszczyźnie w 2004 roku. Na pograniczu wiosny i lata do Równego przybyła cała konstelacja laureatów, choć nie tylu, ilu oczekiwano. Dzięki wysiłkom niezrównanej plejady artystów, kompozytorów, reżyserów filmowych, pisarzy, malarzy, krytyków sztuki, architektów położono początek niebywałej imprezie artystycznej w Ukrainie. Organizatorami forum zostali Międzynarodowy Uniwersytet Ekonomiczno-Humanitarny im. S. Dem’janczuka oraz Rówieńska Obwodowa Administracja Państwowa.
„Galeria honorowych gości naszej Studenckiej Agencji Informacyjnej wzbogaciła się w dniach zgromadzenia o jedenaście portretów laureatów, z którymi przeprowadzono tu konferencje prasowe — powiedział rektor MEGU Anatolij Dem’janczuk. — U nas odbyły się także »okrągłe stoły« na tematy duchowości, rozwoju współczesnej muzyki, literatury, sztuki scenicznej i kinematografii, w których uczestniczyli również specjaliści z innych uczelni miasta. Reżyserzy pokazywali w naszych salach swoje filmy, a wydawcy zaprezentowali wystawy książek laureatów”.
Goście odwiedzili Dermań, Ostrih, Dubno, gdzie jeszcze widoczne są właściwe warstwy dziedzictwa narodowego i gdzie współcześni opętani śmiałkowie przezwyciężają słabość kulturalnej biurokracji zmęczonego kraju. Przewodniczący Komitetu ds. przyznawania Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Roman Łubkiwski zauważył: „Z pewnych względów ta asamblea miała charakter protestu — odrzuca bowiem dominację złego smaku i szlachetnie skłania każdego do wnikliwego spojrzenia na owoce ducha uznanych twórców różnych narodowości, żyjących w Ukrainie. Właśnie w tym celu powołano Akademię laureatów Nagrody Szewczenki”.
Według słów Romana Łubkiwskiego programowe założenia nowej organizacji społecznej, której współprzewodniczącymi komitetu organizacyjnego wybrano Wiaczesława Miedwedia i Stepana Sapeliaka, przewidują m.in. zintensyfikowanie działań na rzecz ponownego wydania najlepszych dorobków w dziedzinie literatury, tłumaczenia utworów pisarzy-laureatów na inne języki, angażowanie szerokich kręgów społecznych do zapoznawania się z arcydziełami rodzimej architektury, muzyki, sztuki teatralnej, malarstwa. W ten sposób będzie to gwarancją, że dziedzictwo ukraińskiej elity twórczej stanie się szeroko znane, zostanie należycie ocenione przez współczesnych i godnie przekazane potomnym.
Akademia powinna odegrać swoją rolę także we wspieraniu zawodowej działalności laureatów, zachowaniu ich wysokiego statusu w państwie, obronie ich honoru, godności, ochronie praw autorskich i socjalnych, w walce przeciwko uciskowi wolności twórczej i prześladowaniom za przekonania polityczne, narodowe czy religijne. Zgodnie ze statutowymi postanowieniami członkami Akademii mogą być nie tylko laureaci Nagrody Szewczenki, lecz także przewidziano członkostwo stowarzyszone. Mając taki potencjał, Akademia może zgłaszać kandydatury pretendentów do nagrody i, co najważniejsze, sprzyjać kwalifikowanej dyskusji i recenzowaniu ich utworów. „I to udzieli Komitetowi wielkiej pomocy, jakiej dziś tak potrzebujemy” — podkreślił Roman Łubkiwski.
Nowa struktura zamierza również tworzyć biblioteki, galerie artystyczne, centra wystawiennicze, organizować konkursy twórcze, konferencje naukowe, sympozja, festiwale, święta literacko-artystyczne. Zgodnie z zamysłem organizatorów Akademia będzie uczestniczyć w kształtowaniu polityki humanitarnej państwa, składając propozycje organom władzy i administracji państwowej.
Istotą działalności Akademii jest ochrona czystego imienia Tarasa Szewczenki, obrona treści i moralnej głębi jego utworów, które bez wątpienia są patentem szlachetności narodu ukraińskiego.
Maschinelle Übersetzung
W przyszłości planuje się uczynienie pleneru corocznym, aby każdy maj był uświetniony zgromadzeniem malarzy z całej Ukrainy, którzy malowaliby krajobrazy malowniczych kaniowskich wzgórz z drogi Tarasa: Keleberda—Prochoriwka—Mychajłowa Hora. Obrazy planuje się wystawiać w dniu powtórnego pochówku Tarasa Hryhorowycza — 22 maja. Na uroczystym otwarciu pomnika byli obecni: dziennikarz Maksym Rylski (wnuk Maksyma Tadejowycza), znany reżyser filmowy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Jurij Illenko, artysta, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Anatolij Hajdamaka, kierownik zespołu „Kobza original” Wałerij Witer, artysta Łeonid Hopanczuk, aktorka Łudmyła Jefymenko, kandydat nauk filologicznych, prezenterka telewizyjna Iryna Olijnyk, kwartet wokalny „Jawir” oraz członek zarządu fundacji „Tarasowa ziemia” Swiatozar Sosiura (wnuk Wołodymyra Sosiury). Uczestnicy pleneru odwiedzili Mychajłową Horę we wsi Prochoriwka. Tutaj Taras Hryhorowycz pisał wiersze, podziwiając majestatyczny Dniepr, namalował portrety Mychajła Maksymowycza i jego żony Marii. Całą trasę wspomnianej drogi Tarasa — ostatniej drogi bez kajdan (właśnie pod Prochoriwką zabrano go na podstawie donosu) planuje się uczynić narodową strefą chronioną. Anatolij Hajdamaka rozpoczął już projekt kompleksu memorialnego „Ostatnie kroki wolnego człowieka”. W ten sposób społeczność zwraca uwagę państwa, które powinno wesprzeć inicjatywę zachowania i upamiętnienia miejsc związanych z Tarasem, które obecnie, niestety, są zagrożone. 19 maja we wsi Keleberda w rejonie kaniowskim obwodu czerkaskiego odbyło się uroczyste otwarcie pomnika Tarasa Szewczenki, a dokładniej jednej z jego etiud. Właśnie w tym malowniczym miejscu, naprzeciwko kaniowskich gór, mistrz namalował etiudę „Pod Kaniowem” (1859). Pawło Mowczan na otwarciu wystawy „Malownicza Ukraina”. Uczestnicy „okrągłego stołu” obejrzeli wystawę prac plastycznych studentów i uczniów, które zachwycają swoim kunsztem i ukrainocentryczną obrazowością. Wychowywanie młodego pokolenia to niezwykle ważna kwestia współczesnej Ukrainy, zwłaszcza w formie akademickich dysput, wykładów i seminariów. Tak więc 21 maja odbyły się spotkania O. Szokały ze studentami i kadrą profesorsko-dydaktyczną wydziału historycznego Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. Hnatiuka (dziekan wydziału Wiktor Sawenko) oraz Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Ekonomicznego. Wykładowcy opowiedzieli o najnowszych innowacyjnych technologiach nauczania, planach pracy naukowej i wychowawczej ze studentami. Studentów interesowały: stan i perspektywy rozwoju ukraińskiej państwowości, kwestie kultury narodowej i ideologii, języka ukraińskiego, duchowości, gospodarki itp. Bibliotekom wszystkich placówek, w których odbywały się spotkania, O. Szokało przekazał swoje książki, zbiory czasopisma „Ukraiński Świat” oraz gazety „Słowo Proświty”. Przy niedostatecznym zaopatrzeniu bibliotek w wydania ukrainoznawcze, bez wątpienia przyczynią się one do wychowania młodzieży w duchu patriotyzmu. Drogi wdrażania podejść państwowotwórczych, ich trudności i osiągnięcia — takie kwestie stały się przedmiotem spotkania z naczelnikiem wydziału analityki i prognozowania polityki wewnętrznej Tarnopolskiej Obwodowej Administracji Państwowej Wołodymyrem Tkaczem. Podsumowania programu dokonano na żywo na antenie radia „Ukraińska chwila” (dyrektor Jurij Fartuszniak). W rozmowie z dziennikarką radiową Tetianą Zińko mówiono o kwestiach, które niepokoją ukraińskie społeczeństwo: rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, koncepcjach państwowotwórczych ukraińskich historiozofów, myślicieli, politologów, pedagogów oraz drogach ich wdrażania, wykorzystaniu potencjału naukowego Ukraińców i problemach migracji (gdyż Ołeksander Szokało jest przewodniczącym Międzynarodowej Organizacji Społecznej Ukraińców „Czwarta Fala”). Odbyły się również wywiady z dziennikarzami gazet „Swoboda” i „Wilne żyttia”. Program wydarzeń „Ukraińska idea państwowotwórcza” z udziałem Ołeksandera Szokały przebiegł na wysokim poziomie naukowo-metodycznym i społeczno-oświatowym oraz wypełnił dni szewczenkowskie istotnym sensem, rozwijając wiodącą ideę twórczości Wielkiego Kobziarza — narodowo-państwowotwórczą w kontekście ukraińskiego tradycjonalizmu politycznego.
Maschinelle Übersetzung
OŚWIADCZENIE Ogólnoukraińskiej Organizacji Społecznej „Ukraińska Wzajemna Pomoc” i Międzynarodowej Organizacji Społecznej Ukraińców „Czwarta Fala” w sprawie zapewnienia prawa wyborczego obywateli Ukrainy przebywających za granicą
W związku z przeprowadzeniem przedterminowych wyborów do Verkhovnej Rady Ukrainy 30 września 2007 roku ponownie nabiera aktualności od dawna istniejący i wciąż nierozwiązany problem — zapewnienie swobodnej i powszechnej realizacji prawa wyborczego każdego obywatela Ukrainy, który w dniu wyborów będzie przebywał za granicą. Dlatego pilną koniecznością jest wprowadzenie odpowiednich zmian do ustawodawstwa wyborczego Ukrainy.
Według oficjalnych danych Organizacji Narodów Zjednoczonych, poza granicami Ukrainy stale przebywa 8 milionów obywateli Ukrainy (na zarobkach, w nauce, na stażach, w delegacjach produkcyjnych i twórczych itp.). Stanowi to czwartą część ukraińskiego elektoratu. Jednak ich prawo wyborcze przez wszystkie lata niepodległości Ukrainy było ignorowane i ograniczane.
Obecnie zarówno koalicja, jak i opozycja ponownie próbują różnymi sposobami w znacznym stopniu ograniczyć prawo głosu obywateli, którzy w dniu wyborów będą przebywać za granicą. Tak więc 1 czerwca Verkhovna Rada 252 głosami przyjęła poprawkę do ustawodawstwa wyborczego, zgodnie z którą „przy przeprowadzaniu wyborów przedterminowych do list wyborców na zagranicznych obwodach wyborczych włączani są wyborcy, którzy w czasie sporządzania list wyborców pozostają na ewidencji konsularnej”. Zrobiono to rzekomo w celu wyeliminowania podwójnego głosowania w warunkach braku wiarygodnych informacji o rzeczywistym przebywaniu w Ukrainie lub za granicą danego obywatela. Jednocześnie inna poprawka wskazuje, że odpowiednie instytucje będą miały niezbędne informacje, ponieważ „organy państwowej służby granicznej na trzy dni przed dniem wyborów są zobowiązane przekazać do okręgowych komisji wyborczych dane o osobach, które w momencie przekazania danych są nieobecne na terytorium Ukrainy”.
Z różnych przyczyn na ewidencji konsularnej znajduje się jedynie 1% obywateli Ukrainy przebywających za granicą. W ten sposób 99% obywateli Ukrainy za granicą cynicznie i bezprawnie pozbawia się prawa głosu.
Ogólnoukraińska organizacja społeczna „Ukraińska Wzajemna Pomoc” i Międzynarodowa organizacja społeczna Ukraińców „Czwarta Fala” kategorycznie potępiają zamach na konstytucyjne prawo każdego obywatela Ukrainy do wybierania organów władzy i bycia wybieranym do nich, niezależnie od miejsca jego pobytu. W związku z tym domagamy się pociągnięcia do odpowiedzialności karnej każdego polityka lub urzędnika, który opracowuje odpowiednie plany lub wzywa do naruszenia tego podstawowego konstytucyjnego prawa obywatela Ukrainy.
Jednocześnie wzywamy Prezydenta Ukrainy jako gwaranta Konstytucji Ukrainy do objęcia szczególną kontrolą udoskonalenia odpowiedniej części ustawodawstwa wyborczego, do wezwania stron politycznych, komitetów Verkhovnej Rady Ukrainy i wyspecjalizowanych grup roboczych do uwzględnienia doświadczeń innych krajów, zwłaszcza Francji, USA, Filipin i innych, których znaczna część obywateli masowo i stale głosuje za granicą, oraz do doprowadzenia ustawodawstwa wyborczego Ukrainy w części dotyczącej zapewnienia wyborów za granicą do zgodności z Ustawą Zasadniczą państwa ukraińskiego.
W związku z powyższym Ogólnoukraińska organizacja społeczna „Ukraińska Wzajemna Pomoc” i Międzynarodowa organizacja społeczna Ukraińców „Czwarta Fala” w imieniu milionów obywateli Ukrainy przebywających za granicą żądają od Verkhovnej Rady Ukrainy, Prezydenta Ukrainy, Gabinetu Ministrów Ukrainy i Centralnej Komisji Wyborczej Ukrainy:
1. Podczas wprowadzania zmian do ustawodawstwa wyborczego Ukrainy oraz przeprowadzania na jego podstawie przedterminowych wyborów do Verkhovnej Rady Ukrainy w 2007 r. wykorzystać międzynarodową praktykę głosowania za granicą i wprowadzić głosowanie pocztowe obywateli Ukrainy, którzy w dniu wyborów przebywają poza granicami kraju.
2. Przewidzieć w obowiązującym ustawodawstwie wyborczym Ukrainy utworzenie i funkcjonowanie Okręgowej Komisji Wyborczej zagranicznego okręgu wyborczego.
3. Przypisać uprawnienia i funkcje Okręgowej Komisji Wyborczej zagranicznego okręgu wyborczego Centralnej Komisji Wyborczej lub specjalnie utworzonemu w jej składzie wydziałowi. Nie tworzyć w organach wykonawczych władzy państwowej struktur pośredniczących między zagranicznymi obwodowymi komisjami wyborczymi a Okręgową Komisją Wyborczą zagranicznego okręgu wyborczego (CKW), jak to miało miejsce podczas poprzednich wyborów parlamentarnych.
4. Określić i ustanowić prawnie przejrzyste, skuteczne i efektywne mechanizmy tworzenia, weryfikacji i uzupełniania list wyborców przebywających za granicą.
5. Określić i ustanowić prawnie miejsca i procedury odbierania i wypełniania kart do głosowania pocztowego.
6. Rozważnie i jednoznacznie określić w ustawodawstwie wyborczym Ukrainy instancję sądową, do której obywatele Ukrainy przebywający za granicą mają prawo się zwracać w przypadku naruszenia ich prawa wyborczego, lub powierzyć odpowiednie funkcje CKW.
7. Nie utrudniać konstytucyjnego prawa do gwarantowanej, wolnej i bezpośredniej woli obywateli Ukrainy za granicą poprzez wprowadzanie do ustawodawstwa wyborczego różnorodnych ograniczeń i warunków. Każdy obywatel Ukrainy ma prawo głosować za granicą, jeśli legalnie przekroczył granicę, w dniu wyborów fizycznie przebywa na zagranicznym obwodzie wyborczym i posiada zagraniczny paszport ukraiński.
8. Określić i ustawowo zagwarantować mechanizmy i procedury zapewnienia szybkiego rozpatrywania skarg i pozwów obywateli Ukrainy przebywających za granicą.
9. Włączyć do dyskusji i opracowania propozycji dotyczących udoskonalenia ustawodawstwa wyborczego Ukrainy w części dotyczącej przeprowadzania i zapewnienia wyborów za granicą przedstawicieli WOO „Ukraińska Wzajemna Pomoc”, MOOU „Czwarta Fala” oraz organizacji społecznych Ukraińców w krajach ich pobytu.
Aktywność obywatelska ukraińskich studentów i migrantów zarobkowych w wyborach 2004 i 2006 roku szczególnie zaostrzyła problem prawnego i społecznego zabezpieczenia naszych obywateli za granicą. Ich prawo wybierania i bycia wybieranym uzasadnione jest już tym, że ukraińscy migranci zarobkowi inwestują w Ukrainę od 19 do 22 miliardów euro rocznie.
Państwo ukraińskie jest zobowiązane zapewnić swoim obywatelom nie tylko odpowiednie warunki realizacji ich prawa wyborczego poza Ojczyzną, lecz przede wszystkim maksymalnie gwarantować każdemu obywatelowi wszystkie prawa człowieka i ochronę socjalną w kraju. Dla przezwyciężenia kryzysowych zjawisk w kulturze, gospodarce i polityce Ukrainy niezbędne są wspólne, strategicznie uzasadnione, skoordynowane działania państwa ukraińskiego i ukraińskiego społeczeństwa obywatelskiego, którego czwarta część jest zmuszona przebywać za granicą. W tym celu oraz dla odnowienia i zachowania integralności społeczeństwa ukraińskiego państwo ukraińskie powinno wreszcie opracować strategię polityki narodowej wobec Ukraińców za granicą, przede wszystkim wobec swoich obywateli.
Dla zapewnienia spójnej społecznej podstawy budowy państwowości nowo wybrana Verkhovna Rada powinna w pierwszej kolejności opracować i przyjąć Narodowy program powrotu Ukraińców na Ukrainę.
Właśnie dlatego obywatele Ukrainy za granicą aktywnie dążą do swojego pełnoprawnego udziału w procesie wyborczym.
O. A. Szokało, przewodnicząca WOO „Ukraińska Wzajemna Pomoc” i MOOU „Czwarta Fala”, 3 czerwca 2007 r.
Maschinelle Übersetzung
Maria Kozaczok
Od ponad półtora roku ukazuje się „Gazeta Ukraińska we Włoszech” – niezależne wydanie informacyjno-analityczne o nakładzie 20 000 egzemplarzy, założone przez wydawnictwo „Cudzoziemcy we Włoszech”. Gazeta stała się intelektualnym przewodnikiem dla ukraińskiej społeczności, ponieważ jest jedyną w pełni ukrainojęzyczną gazetą, rozprowadzaną na całym terytorium Włoch. Wydawnictwo relacjonuje wydarzenia polityczne, kulturalne i sportowe na Ukrainie, zapomniane karty ukraińskiej historii oraz działalność ukraińskich organizacji za granicą. Oprócz tego gazeta ma jeszcze jedną niezwykle ważną misję, wykraczającą poza funkcje informacyjne. W redakcji nierzadko rozlegają się telefony rodaków, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji i nie mają do kogo zwrócić się po radę. Ludzie nie są zbyt obeznani z prawem, dlatego celem „Gazety Ukraińskiej” jest wspieranie edukacji prawnej czytelników oraz pomoc w integracji społecznej. Gazeta jednoczy Ukraińców, którzy z woli losu znaleźli się w Apeninach, wspiera zagubionych. Nad tworzeniem gazety pracują Marianna Soroniewicz i Ihor Hulyk, a także liczni korespondenci, którzy opowiadają o życiu Ukraińców w różnych prowincjach Włoch. „Gazeta Ukraińska” jest rozprowadzana bezpłatnie w Ambasadzie Ukrainy we Włoszech, konsulatach w Rzymie i Mediolanie, punktach przekazów pieniężnych, a także sprzedawana w kioskach z prasą. Wersja elektroniczna dostępna jest na stronie internetowej www.stranieriinitalia.it. Chętni mogą zamówić roczną prenumeratę. Osoby zainteresowane współpracą mogą pisać na adres e-mail: ukrainska@etnomedia.org.
Maschinelle Übersetzung
Marianna SORONEWYCZ
Włochy dały światu wiele znakomitych symboli tego kraju: Krzywą Wieżę w Pizie, Koloseum, kanały Wenecji, a także spaghetti i pizzę. Co roku w mieście Salsomaggiore odbywa się Międzynarodowy Mistrzostwa Pizzy. Już po raz trzeci Ukraina była na nim reprezentowana – wśród 41 krajów uczestniczących. Nasz kraj reprezentowała Tetiana Nemyrowska wraz z pomocnikami. W ubiegłym roku zajęła drugie miejsce w kategorii „Presentazione”, a w tym roku – pierwsze. Biorąc pod uwagę wcześniejsze doświadczenie, ukraińska mistrzyni przygotowała dzieło sztuki pizzy, które zachwyciło członków jury i gości święta. Tetiana przyjechała siedem lat temu na zaproszenie siostry. Pracowała w pizzerii, której właściciel później został jej mężem. Rozpoczęcie życia w innym kraju nie było łatwe. Na ojczyźnie Tetiana pracowała jako zastępca dyrektora gimnazjum w obwodzie chmielnickim, a wolny czas poświęcała malowaniu obrazów. We Włoszech również twórczo podeszła do swojego nowego zajęcia – wypiekania pizzy w pizzerii „Serafino” w Scafati. „Jest najstarsza w mieście – opowiada Tetiana, –
założona jeszcze przez dziadka mojego męża, a potem jego potomkowie kontynuowali rodzinną tradycję, otwierając nowe pizzerie”. W 2005 roku Tetiana po raz pierwszy postanowiła pojechać na mistrzostwa. Długo główkowała, co przygotować. Dla ludzi twórczych najważniejsze jest nie tylko smaczne przyrządzenie potrawy, lecz także przekazanie tego, co przeżywa twoja dusza w procesie gotowania. Praca nie z przymusu, a z wezwania serca przynosi moralną satysfakcję i szczęście w życiu. Cokolwiek robimy, powinniśmy znajdować w tym zadowolenie, a jeśli nie, szukajcie czegoś innego. W tym roku, przygotowując się do pierwszej światowej olimpiady wypieku pizzy, Tetiana postanowiła skomplikować kompozycję i wprowadzić do niej nutę historyczną, lepiąc figury królowej Małgorzaty i ludowego neapolitańskiego bohatera Pulcinella. Ta praca w 80 % składała się z pizzy i różniła się złożonością od pizz innych konkurentów, które prezentowały statyczne kompozycje światowych zabytków architektury, katedr. Już podczas prezentacji pierwszeństwo przyznano ukraińskiej drużynie, która wywołała falę owacji żywiołowym tańcem, ukraińskim korowajem i narodowymi strojami. We wszystkim Tetianie pomagał syn Ołeksandr, uczeń liceum lingwistycznego. W przyszłym roku planują przygotować występ w kategorii „Stile libero acrobatico” — ukraiński taniec z pizzą. Tetiana Niemyrowska założyła „Stowarzyszenie Pizzaiolo” na Ukrainie, którego celem jest zorganizowanie konkursu „Giropizza d’EUROPA” w Kijowie. Zaprasza do współpracy wszystkich pizzaiolo oraz osoby pracujące lub związane z produkcją pizzy.
Maschinelle Übersetzung
Mariana SOROniewycz, redaktor naczelna „Gazety Ukraińskiej we Włoszech”
20 maja w Rzymie odbyło się „Święto Narodów”, w którym wzięła udział także społeczność ukraińska. To wydarzenie, organizowane już po raz 16. z rzędu, ma charakter jednocześnie duchowy i świąteczny, a jego celem jest zapoznanie z duchowością i kulturą różnych narodów zamieszkujących Wieczne Miasto. Na placu przed bazyliką św. Jana na Lateranie rozstawiono 55 stoisk, prezentujących narody świata. Każdy naród przyniósł to, co najlepsze, a dzięki staraniom naszych wolontariuszy Ukrainę również godnie reprezentowano w tym wianku narodów. Specjalnie na święto Mariana Sороniewycz i Olha Jezerska przygotowały cztery ilustrowane broszury, które po włosku opowiadają o kulturze i kuchni, prowadzą w podróż przez historię i miasta Ukrainy. Ojciec Adrian Cykuj przygotował broszurę o historii Cerkwi ukraińskiej. Cieszyły się one powodzeniem nie tylko wśród gości święta różnych narodowości, lecz także wśród naszych rodaków, którzy brali po kilka egzemplarzy, aby zapoznać swoich pracodawców z historycznym i kulturowym bogactwem Ukrainy. Dzięki wsparciu Stowarzyszenia „Święta Zofia” w ukraińskiej części święta wystawiono skarby naszej kultury: pisanki, haft, wyroby rzeźbione w drewnie. Odbyła się także wystawa włoskiego fotoreportera-dokumentalisty Luki Sinerkii, prezentująca najważniejsze momenty z życia ukraińskiej społeczności w Rzymie. Uczestnicy święta reprezentowali swoje kraje także sztuką kulinarną. Krucheniki, duszoną kapustę i zupę grzybową przygotowali ukraińscy kucharze. Podczas święta odbył się koncert amatorskich zespołów folklorystycznych z całego świata, w którym Ukrainę z powodzeniem reprezentowały tańce dzieci ze szkoły ukraińskiej przy bazylice Świętej Zofii.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
atmosfera społeczna związana z wydarzeniami 1812 roku inspirowała rosyjskie piśmiennictwo do manifestacji literacko-publicystycznych… jednak wszystko skończyło się dokładnie tak, jak w Rosji bywa zawsze. Trafiwszy do nowego miasta, bohater Nareżnego stoi pośrodku ulicy i rozgląda się na obie strony. „Po prawej stronie wznosił się duży kamienny dom, na którego szczycie przybity był drewniany, pomalowany, dwugłowy orzeł (kursywa należy do powieściopisarza — W. W.). Wchodzący do tego domu mieli na twarzach wypisane oczekiwanie […], wychodzący stamtąd byli smutni”. Spojrzał bohater powieści w lewo: „…widzę mały, stary domek, a nad drzwiami jego przybity krąg, na którym również namalowany jest dwugłowy orzeł […], lecz różnica w tym, że na twarzach wychodzących zamiast smutku była radość, a niektórzy nawet podskakiwali i wesoło wykrzykiwali”. Czy domyślacie się, panowie, o co chodzi? „Co za przepaść! — krzyknąłem z irytacją, — orzeł tu i tam orzeł: jak gdyby to też był dom carski, tylko mały; dlaczego więc taka różnica na twarzach wychodzących ludzi?”. Prze-śmierci, obłożony wizerunkami swoich przodków” — i umarł. O Chmielnicki… To, ogólnie rzecz biorąc, anegdota (wymóg gatunku), jednak potyczki Złotnickiego z Przyłuckim autor nie przedstawia jako czegoś podobnego do głupiej kłótni i okazuje sympatię do hetmańskiego potomka. Zły los „Gil Blasa” zmusił Nareżnego do uczenia się autocenzury. W powieści „Bursak” (1824) wszystkie wydarzenia rozgrywają się już nie na Ukrainie, a w Małorosji. Hetman, pod którego dowództwem kozactwo idzie pod rękę moskiewskiego cara, przedstawiony jest jako postać pozahistoryczna i ukryty pod imieniem Nikodem. (Warto zauważyć, że Nareżny szukał różnych sposobów, aby obejść cenzurę. Satyryczna powieść „Czarny rok, czyli górscy książęta”, nad którą pisarz pracował w latach 1816—1817 i w której wykorzystał swoje obserwacje z pobytu na Kaukazie, naszpikowana jest aluzjami i parafrazami literatury europejskiej (Diderot, Swift). One jako tako „wygładzają” tekst, ale za pierwszym podejściem powieść do prasy drukarskiej nie dotarła, została opublikowana po śmierci Nareżnego i — przez
Maschinelle Übersetzung
Wołodymyr WOJTENKO, profesor. Petersburski urzędnik proponuje wydawnictwu powieść (o miłości, zdradzie, oszustach, skradzionych i odnalezionych dzieciach, podłych możnowładcach) i ustami jednego z bohaterów ogłasza plan tragedii „z życia cara Iwana Groźnego”. Pierwszy akt „zawiera w sobie życie cara do pełnoletności… nie omieszkam przedstawić na początku, jak władcy królestwa krzywdzą na wszelkie sposoby ukoronowane niemowlę. Dalej otworzy się powszechny w Moskwie pożar, od którego płoną dwie trzecie miasta, pałace i sobory, podczas gdy carska krewna, wielka czarownica, wraz z córką latają po powietrzu i rozdmuchują pożar. W konsekwencji przedstawi się ich egzekucję, bicie bojarów, różne wewnętrzne bunty, zarazy, głód, zdobycie przez cara Kazania, Astrachania, wykorzenienie nowogrodzkich szlachciców i duchowieństwa, i to całe majestatyczne widowisko zakończy się zabójstwem syna i śmiercią cara. Całe armie zetrą się, a krew będzie płynąć rzekami, krzyk i jęki wzniosą się do nieba; wilki i wrony będą pożerać zabitych…”. Tym tekstem rozpoczyna się druga połowa utworu, więc nic dziwnego, że cenzura ją zakazała; opamiętawszy się, literaccy nadzorcy zakazali również pierwszej połowy, która zdążyła ujrzeć światło dzienne. Działo się to w 1814 roku; powieść nosiła tytuł „Rosyjski Żilblaz, czyli Przygody księcia Gawryły Szymonowicza Czistiakowa”; napisał ją Wasyl Trochymowycz Nariżny (1780—1825) — pierwszy, którego Połtawszczyzna (powiat mirhorodzki) delegowała do literatury rosyjskiej. Ojciec przyszłego pisarza miał szlachectwo, ale nie miał majątku; gospodarował jak prosty kozak i przez to nie uważał się za człowieka „nie tego gatunku”, a tradycje kozackie szanował. Tak jak szanował edukację: Wasyla, ledwo stanął na nogi, zapisano do Czernihowskiego seminarium duchownego (za 100 lat przywiozą tam Pawłusia Tychynę). Nie wiem, kto o to zabiegał, ale od 12 roku życia Wasyl Nariżny uczył się w gimnazjum przy Uniwersytecie Moskiewskim, a w wieku 19 lat został jego studentem. Z powodu niedostatku nie mógł ukończyć nauki i od 1802 r. do końca swojego krótkiego życia pisarz — za nędzne pieniądze — nosi mundur drobnego urzędnika. Pisać zaczął jeszcze w gimnazjum, a pierwsze utwory opublikował w zbiorze uniwersyteckim. Większą część życia spędził w Moskwie i Petersburgu; nie wiemy, jak często przyjeżdżał do rodzinnej Ustwyci i kiedy był tam ostatni raz. Jednak nie ma wątpliwości, że niczego ukraińskiego nie zapomniał — tak jak oczywistym jest i to, że stał się poprzednikiem Gogola nie tylko w sensie chronologicznym, ale i twórczym. WZDŁUŻ I WSZERZ ROSJI. Awanturnicza (łotrzykowska) powieść francuskiego pisarza Lesage’a, której głównym bohaterem był Gil Blas, ujrzała światło dzienne prawie 100 lat przed utworem Nariżnego i triumfalnie przejechała przez Europę. Rosyjski jej odpowiednik w istocie nie miał podobieństwa do utworu Lesage’a. Nariżny, mówiąc współcześnie, skorzystał z „wypromowanej marki”, co było zgodne z praktyką wydawniczą tamtej epoki. Po pierwszym zakazie powieść jeszcze dwukrotnie (w 1835 i 1841 roku) nie mogła przebić się przez cenzurę i właśnie trzeci cenzor zdołał zwięźle określić szkodliwość tego utworu dla imperium: „Wszystkie bez wyjątku osoby szlacheckiego i wyższego stanu opisane są czarnymi barwami; w przeciwieństwie do nich wielu z prostego ludu, w tym Żyd Jańka, wyróżniają się uczciwymi i nienagannymi postępkami”. Zauważę, że Jańka zajmuje miejsce nie pierwszego, a przynajmniej dziesiątego planu, jednak Nariżny (organicznie dla siebie, bez publicystycznej ostrości) nakreślił go po prostu jako człowieka, „można powiedzieć, mojego przyjaciela”. Nie ja pierwszy powiem, że rodowód tego utworu musimy zaczynać od Radiszczewa i „Podróży z Petersburga do Moskwy”. Ale Nariżny stał się nie tylko naśladowcą zniesławionego mistrza: jego satyra (być może nieco bardziej powierzchowna) jest wszechogarniająca, bezwarunkowa w tematyce i środkach, a przez to o wiele bardziej dotkliwa. Żilblaz-Czistiakow (chronologicznie niby niespiesznie, a pod względem artystycznego tempa gorączkowo) „włóczy się” od Moskwy i Petersburga do Kijowa i Warszawy, przy tym mając możliwość spotkać i (co najważniejsze) naprawdę posłuchać i usłyszeć mnóstwo różnych ludzi — częściowo porządnych, częściowo takich łotrzyków jak on sam. Uważa się, że
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
tłumaczyli prostaczkowi, że „большой дом” to „присутственное место”, gdzie generałowie i tajni radcy rządzą ludem, a „маленький” to „кабак” (państwowa „монополька”). W powieściach „szachrajskiego gatunku” główny bohater z reguły pozostaje – niezależnie od sytuacji – tożsamy sam ze sobą, natomiast inne postaci mogą istnieć w szerokim spektrum moralności – od anielskiej czystości po szatańskie wiarołomstwo. Kolejna przenikająca światową literaturę postać – błazen – również potrafi zachować swoją maskę, jednocześnie demaskując wszystko i wszystkich. Gdy rolę błazna przejmuje autor, typowe dla takiej maski komediowe amplua może nabierać tragicznych lub lirycznych odcieni. Takie modulacje mało interesowały Lesage’a; Nariżny chętnie korzystał z tego środka, a Gogol w najlepszych swoich utworach w ogóle zniósł stałą pozycję autora-błazna, przed oczami szanownej publiczności bezczelnie i owocnie przeobrażając się. Ten teoretyczny passus zanotowałem, by przybliżyć szanownym czytelnikom epizody rosyjskiej szachrajskiej epopei, które rozgrywają się na Ukrainie. A te słowa – „na Ukrainie” – piszę z wielką przyjemnością, bo właśnie tak pisał Nariżny; wierzcie lub sprawdźcie, ale prawie 200 lat temu „Małorosja” dla niego, petersburskiego urzędnika, nie istniała: „Na Ukrainie niedawno przed tym mieszkał pewien pan Złatnicki, bogaty właściciel ziemski”. Swój ród wywodził od hetmanów i „nigdy nie chciał wstąpić do służby państwowej. Po co mam służyć, mówił, skoro nawet nie ma nadziei na dosłużenie się hetmaństwa? Codziennie przeklinał Chmielnickiego, który był pierwszym hetmanem, poddanym się rosyjskiemu berłu. […] Większą część dnia spędzał w osobnym pokoju, ozdobionym wizerunkami dawnych hetmanów i ich żon”. Ten osobny pokój pan Złotnicki nazywał Koronną Komnatą i „żaden ze sług nie śmiał tam zajrzeć. Do ścierania pajęczyn i strzepywania kurzu używana była jego jedyna córka”. Oto zjawił się pan Pryłucki, by ją swatać dla swojego syna, który również szczycił się swoim pochodzeniem: „Mój pradziad podczas bitwy pod Połtawą był tylko kornetem, ale umiał się wyróżnić, a nasz wielki monarcha nagrodził go majątkiem. Mój dziad zmarł w stopniu porucznika, ojciec kapitana, a ja teraz żyję w stopniu majora, czyż to nie wspaniałe?” Sytuacja jest bardzo klarowna – historycznie, psychologicznie i fabularnie, bo major, odpychając służbę, przepchnął się ze swoją sprawą do tej komnaty, do której nie wszystkim wolno wchodzić. I usłyszał: „Jeśli chcesz, żebym z tobą rozmawiał, opuśćmy tę świętą komnatę. Cienie moich przodków nie wybaczą mi hańby, którą wyrządzam ich pamięci, rozmawiając z takim człowiekiem. […] Sprawiedliwy Boże i Twoi święci, dokąd doszła moja ojczyzna! O Chmielnicki!” Dalej działo się wiele wszystkiego, przeważnie śmiesznego. Syn Pryłuckiego oszukał potomka hetmanów i ożenił się z jego córką; od takiego wstydu stary „leżał na łożu” zagmatwania stylu – pozostał faktycznie niezauważony przez krytykę). Wracając do ukraińskiego wątku w „Żil Blasie”, nie można pominąć postaci Iwana Osobniaka; za nią prześwituje sylwetka Hryhorija Skoworody (mimo fabularno-biograficznych swobód, do których prawo ma romansopisarz). Książę-szachraj Czystiakow przypadkiem spotyka Iwana i widzi go tak: „… stało kilka starych lip, a u korzenia jednej siedział dojrzały mężczyzna; czarne, z siwizną włosy były gęsto przystrzyżone. Przy nim leżała skórzana torba, a na niej zeszyt papieru. W ręku nieznajomy trzymał ołówek i wydawało się, że był pogrążony w rozmyślaniach”. Po wszelkich perypetiach następuje bliższe poznanie. Urodzony „z rodziny szlacheckiej”, Iwan po nauce domowej został „wysłany” do Akademii Kijowskiej; „nie będąc bez zdolności, przyzwoicie rozumiał język łaciński i polski, a z czasem zaczął się wyróżniać w filozofii i teologii”. Nauka akademicka słabo godziła się z grubą prozą życia; opuszczając Akademię z powodu choroby rodziców, Iwan nie czuł za nią żalu. Wkrótce odziedziczył rodzinny majątek – siedzibę, stawy, ziemię i dwie setki „stworzeń, zwanych poddanymi pańszczyźnianymi”. Gospodarstwo było sprawne, ale jednak… Tu podchodzimy do problemu, który Nariżny wyraźnie zarysował, a Gogol w „Wybranych miejscach…” – tak mu się zdawało – bardzo prosto rozwiązał. Zatem Iwan Osobniak doszedł do wniosku, że „poddany pańszczyźniany jest dokładnie człowiekiem podobnym do mnie, ma wszystkie przywileje duszy i ciała, a więc nieśmiertelną duszę i wolną wolę […] ograniczać tę ostatnią – to znaczy obrażać pierwszą i tym samym przeciwstawiać się wysokiemu Stwórcy jednej i drugiej”. Opierając się na szlachetnych zasadach i mając zamiar „naprawić dawną niesprawiedliwość moich przodków”, młody posiadacz zebrał swój lud i wyjaśnił wszystko o duszy i „wolnej woli”. Ludowi to się spodobało, przez co przestał siać i żąć, a zaczął chodzić do szynku i bić się; nie pozostała ani jedna „dorosła dziewka, której imię nie zostało splamione”, nie stało się „mężem i żoną, którzy cokolwiek by sobie wzajemnie wierność stawiali”. (Oto widzicie! – krzyknął Gogol – ani wolność, ani piśmienność nie są dla niewolników na korzyść, a wpędzić ich do raju trzeba siłą, i zrobi to moralne zwierzchnictwo. W „Wybranych miejscach…” napisał recepty moralności, a w spalonym tomie „Martwych dusz” kreślił szkice raju). Iwan wrócił do Kijowa na stanowisko nauczyciela „filozofii moralnej”, lecz jego wykłady i demaskatorskie przemowy ludzie albo puszczali mimo uszu, albo się śmiali, albo zaczynali nauczyciela bić. Porzucił Kijów, zatrudnił się jako wychowawca u syna właściciela ziemskiego… bez skutku. Nie mamy potrzeby szukać rozbieżności między bohaterem literackim a rzeczywistym filozofem – są oczywiste, jednak… „Świat go ścigał i nie schwytał” Skoworodę, lecz i sam nie dał się mu w ręce; filozofowie i nie-filozofowie żyją osobno; w tym tkwi wczorajszy, dzisiejszy i jutrzejszy problem – i właśnie o tym napisał Nariżny: każdy myśliciel – to Osobniak.
ZABRAŁ ZE SOBĄ USTYWICĘ
Mówiąc o stylu języka Nariżnego, musimy wziąć pod uwagę jego zmienność. Wczesne utwory są tradycyjnie – jak na swoje czasy – zorientowane na to, co w encyklopediach oznaczono terminem euphuism, czyli wyszukaną stylistykę retoryczną, której źródłami były średniowieczne kazania i traktaty naukowe oraz dydaktyczne utwory późnego renesansu. Etykieta literacka wymagała, aby wszystko odpowiadało określonym kanonom: światopoglądowi bohaterów, ich uczuciom i czynom, a także słownemu warsztatowi autora. Ten styl zmierzał w stronę ludzkiego wymiaru: chodziło o to, by jak najkrótszą drogą dotrzeć do uczuć czytelnika, omijając problem formalnej doskonałości konstrukcji leksykalnych i retorycznych. Tak było w Europie, Rosja zwlekała. Wydając w 1812 roku chrestomatię prozy rosyjskiej, Greč – wśród innych jej najlepszych przykładów – wykorzystał fragmenty powieści Nariżnego „Kij i Dulеb” (1809). To jest świadectwo jakości, ale tej, od której dojrzały Nariżny świadomie odstąpił. Szachraj, głupiec i błazen zawsze są aktywni w folklorze i w „niskich” gatunkach literatury. Mają swój język, a swój język o nich musi znaleźć autor. Historyczno-bohaterskie poematy „Brzegi Alty” i „Wyzwolona Moskwa” (z 1798 r.), powieść „Rohwold” (1799), tragedia „Dmitrij Samozwaniec” (1804), cykl powieści historycznych „Wieczory słowiańskie” (1809) – powiedzmy wprost – przeminęły wraz z Dierżawinem. Fonwizin (1745–1792), Kapnist (1758–1823), Dmitrijew (1760–1837) i Kryłow (1769–1844), pracując w satyrze i dostosowując język do jej potrzeb, jednocześnie wpływali – nie mogli nie wpływać – na cały język literacki we wszystkich jego realizacjach. Nariżny nie był ani pierwszy w kolejności, ani najlepszy na tej liście. Ale był, pozwolę sobie powiedzieć, „osobnikiem”, ponieważ udało mu się najskuteczniej wykorzystać „efekt mieszanki”, łącząc wysoki styl z niskim, a nawet – z najniższym (1), „wywracając” go za pomocą łagodnej ironii (2) i łącząc te metody na jednej stronie, w jednym akapicie (a nawet w jednym zdaniu). W poszczególnych fragmentach rozległego (600 s.) „Gil Blasa” wszystkie te „oные, кои, блистающие взоры, несчастия в сей юдоли, безмерное отчаяние i вскричала, заломив руки” [„ci, którzy, błyszczące spojrzenia, nieszczęścia w tej dolinie łez, bezmierna rozpacz i krzyknęła, załamawszy ręce”] powoli zaczynają „przytłaczać”, i nagle, bez ostrzeżenia, „był nieco niższy od małego”; a kartkę dalej opowieść o metafizyku Bibariusie (w tłumaczeniu z łaciny jego imię znaczy „pijak”), który – mimo uczoności – „strasznie bał się diabłów, zjaw, marzeń i wszystkiego tego podobnego”. Ogólnie wobec nauki i uczonych Nariżny poświęca wiele uwagi, m.in. przedstawiając czytelnikowi postać, która „była już siwym starcem, choć miała nie więcej niż pięćdziesiąt pięć lat. Nauki wyniszczyły jego ciało. Patrząc na bladą twarz, zapadnięte oczy, drżącą całą postać, nie można nie poczuć silnego obrzydzenia do uczoności”. W innym miejscu mowa jest o panu, który, wychowując własną córkę, „zbił ją na pół śmierci osiemdziesiątym dziewiątym tomem encyklope-
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
...dii, wydanej przez Akademię Paryską wierszem aleksandryjskim. Grubiej skomponowana jest opowieść o zwycięstwie księcia Dymitra nad chanem Mamajem: „Don kipiał, Niepriadwa szumiała, a Mecza syczała. Przy tej sposobności dokonano ważnego odkrycia w rosyjskich starożytnościach: że Mamaj, zły Tatar, miał brodę dłuższą niż książę, za to ogon jego konia był znacznie krótszy, i właśnie dlatego przegrał bitwę”. Na tej drodze Narieżny nie zatrzymuje się przed ryzykownymi eksperymentami słownymi. Oto Filolog (oczywiście uczony) ogłasza swoje osiągnięcia: „Czyż to nie ja nazwałem aktora licedejem, teatr – pozoryszczem, tragedię – smutnopowieściem, bilard – kulokatem, kij – kulopychem, a łuzę – przeprucharstwem?” Matematyk (oczywiście uczony) i jego zwolennicy szydzą z tego; Filolog otrzymuje przezwisko „Kulopych”, jego żonę nazywają „Przeprucharstwem”, a rodzina słowników, zbulwersowana wątpliwą przyzwoitością tych imion, wszczyna bójkę (trwającą całą stronę). Przypomniawszy, dajmy na to, Rabelais’go i „Gargantuę i Pantagruela”, przekonujemy się, że literatura europejska takich środków użyła dawno temu, znalazła im miarę i uspokoiła się. Ale Narieżny żył w kraju bizantyjsko-prawosławnym i świętoszkowato-purytańskim (na pokaz), toteż (napisawszy to, co napisał) zadał oficjalnej moralności estetycznego kopniaka; po latach to samo w „Hawriiliadzie” uczynił Puszkin. Wróćmy do Bibariusa, pijaka-metafizyka: bał się „czertów, widziadeł (banalność, bo tego wszyscy się boją – W. W.), wyobrażeń i wszystkiego temu podobnego”. Skąd ta dziwna sytuacja, że wyobrażenia stoją w jednym szeregu z czartami i zjawami? NAMIERZONA NIEŚCISŁOŚĆ LOGICZNA CZY LEKSYKALNA – potężna broń stylistyczna w rękach Narieżnego. Czytajmy razem (oprócz „Żil Blasa” najlepsze dzieła okresu dojrzałego – „Bursaka”, 1824, „Marię”, 1824, „Dwóch Iwanów, czyli Namiętność do procesów”, 1825): prowadził życie przyjemne; człowiek starszy i rodzinny; wy argumentacyjnie rozumujecie; rozpacz wzbierała w sercu; bywał w Lipsku, Berlinie, Jassach, nie mówiąc już o drobnych miasteczkach; (o jednookim) mgła rozlewała się w jego drugim oku; (żona do męża) zaczęła okazywać znaki zgodności; (o pracy rzemieślnika i metalu) szabla dobrej dobroci; krokami ukośnymi szedł od grobu… Obok takich nieścisłości widzimy, tak rzec by, nadtrafne epitety czy metafory: (w tę sprawę) nie wplączę się; zabrał się do roboty gęsto; zajęcia były bardzo nieumysłowe; zwyrodnialec bezwstydu; ospa nakleiła na oko bielmo; naczynie rozpadło się na części; łasił się nadzieją; szmer owadów. Jeszcze jeden środek artystyczny – tworzenie słów za pomocą nietradycyjnych prefiksów, pod wpływem których „stare” rdzenie nabierają nowego brzmienia: już odmyślił (zrezygnował z czegoś); o tym się dowiesz (dowiesz się); odcisnął pocałunek na wargach; nie zapomnij przetwierdzić siostrzenicy przetwierdzić rolę z komedii; trochę przeskrobali; czy ja dosłyszałem (zamiast usłyszałem); szpilki, którymi przypinała swoje wdzięki. WSZYSTKIE OSOBLIWOŚCI LEKSYKALNE PROZY NARIEŻNEGO WIDZIMY W UTWORACH GOGOLA. To zdumiewające: mamy coś podobnego do rezonansu, pokrewieństwa strun językowych duszy dwóch ludzi z powiatu mirogrodzkiego, którzy urodzili się w odstępie trzydziestu lat i nigdy się nie spotkali. Jest to zdumiewające, ponieważ chodzi nie o przestrzeganie pewnych reguł, lecz o w żaden sposób nieuregulowane łamanie reguł. Nie widzę innego wyjaśnienia tego, jak wpływy rodzimego ukraińskiego żywiołu językowego (za co obu im zarzucano, zwłaszcza Gogolowi). Ostatecznie genialny sorocyniec przewyższył talent Narieżnego różnorodnością i wyrafinowaniem „niepoprawnego” tekstu, unikalną „niepoprawną” składnią, a przede wszystkim szczególną jakością ironii, której najważniejszą cechą nie jest sytuacja (w którą postawione są postacie), nie pojedyncze trafne słowo, lecz ów duch (aromat, aura), jakiego w literaturze światowej nie ma już u nikogo więcej. Każde porównanie ma wady, ale zaryzykuję: ironię Gogola można chyba dostrzec w oczach zmęczonego boga, który z puszystego obłoku przygląda się krzątaninie i niedorzecznościom ukochanych dzieci swoich na ziemi. Jednocześnie w planie fabularno-tematycznym, w zarysie konturów niektórych swoich bohaterów Gogol wiele zapożyczył od rodaka; sądzę, że pod względem świadomości i nieskrywania zapożyczeń, a przede wszystkim zdolności nadawania „obcemu” nowego życia, Mikołaja Wasylewicza można porównać jedynie z Goethem. Oto szachraj,
który podaje się za księcia i obiecuje pieniądze swojej mieszczańskiej ukochanej: „— Jutro zaraz napiszę do mojego ojca i wkrótce dostanę złote góry. — A gdzież są włości waszego rodzica? — Stolicą mojego ojca jest Golkonda w Indiach. — Przecież Indie są bardzo daleko, słyszałam. — To inne Indie! Bo Indii jest wiele, Indie, podległe mojemu ojcu, leżą niedaleko Morza Kaspijskiego, i list dochodzi w trzy tygodnie, a przy dobrej pogodzie jeszcze mniej”. Mamy Chlestakowa. Oto bomonde, nakreślony przez Nariżnego i starannie domalowany przez Gogola w „Martwych duszach”: „… cała wyższa sfera już się zebrała: sędzia siedział na pierwszym miejscu i palił fajkę; isprawnik trzymał w rękach kieliszek i, zapewniając, że to napój zbawienny dla duszy, opróżnił go. Pani sędzina poruszała wachlarzem, starając się jak najbardziej kręcić środkowym palcem prawej ręki, aby lepiej było widać turkus w jej pierścionku”. Czyż nie tęsknicie za jarmarkiem? U Nariżnego jest tak: „Już nasi goście kilka razy obeszli wzdłuż plac jarmarczny; już obaj Iwanowie i niektórzy z towarzyszy zaopatrzyli się w baturyński tytoń; już ich żony trzymały w obu rękach po pudełeczku z jedwabiem, igłami i szpilkami; już na rękach córek błyszczały srebrne pierścionki: jak nagle, przy wejściu na główną ulicę, pokazał się pan Charyton…” Nie będę cytować dalej — poszłoby na to zbyt wiele papieru; pozwolę sobie jednak polecić szanownym czytelnikom porównać 13. rozdział „Żila-Blasa” (zatytułowany „Carycа nocy”) z 23. rozdziałem Bułhakowowskiego „Mistrza i Małgorzaty” („Wielki bal u szatana”). Feeria Bułhakowa jest bogatsza od strony karnawałowej dekoracji i psychologicznego oraz filozoficznego podtekstu niż masoński bal w powieści Nariżnego, lecz ideę kijowski moskal zapożyczył od mikołajowskiego petersburczyka — i wykorzystał ją błyskotliwie. „Chcesz li być światłem świata, przyjacielem ludzi i władcą?” Bohater Nariżnego chce, i oto „… ujrzałem przeogromną salę, wspaniale oświetloną”, a po wszelkich zdarzeniach „ściany sali zadrżały, świece w żyrandolach stopniowo pogasły, kanapy zaczęły się poruszać i w jednej chwili znalazłem się w małym, czystym, odosobnionym pokoju, w kącie którego płonęła lampka”. Lecz znalazł się tam nie sam, lecz w towarzystwie swojej żony, która kiedyś wiadomo z kim zawieruszyła się wiadomo dokąd, a nazywała się „księżną Feklą Sidorowną” — gatunek tego wymaga.. W 1825 r. P. A. Wiazemski, a w 1874 r. I. O. Gonczarow — w tym roku, gdy nie stało Wasyla Trochymowycza Nariżnego, i po półwieczu — ogłosili piękne słowa o pisarzu, faktycznie uznając go i proklamując fundatorem rosyjskiej powieści. Gogol dokończył i błyskotliwie kontynuował to, co rozpoczął Nariżny. Wkład Ukraińców w literaturę rosyjską to ich wkład w kulturę światową. Musimy być z tego dumni, mimo wybryków koniunktury politycznej. Jeśli prezydent sąsiedniego państwa proponuje nam połączenie wysiłków dla uczczenia w 2009 r. dwusetnej rocznicy urodzin Gogola i trzechsetnej rocznicy bitwy pod Połtawą, uznając obydwa wydarzenia za święta, to jest to jego osobista sprawa. Prezydenci, jak wiadomo, przemijają, a artystyczne Słowo jest wieczne. „Wszyscy wyszliśmy z Gogolowskiej »Szynela«” — powiedział Dostojewski. Ale i Gogol nie zaczynał od pustego miejsca. Przed nim przyszedł i odszedł Nariżny, a w tym roku, gdy Mikoła Wasylowicz zaczynał naprawdę oswajać Petersburg, ukazały się puszkinowskie „Opowieści Biełkina”. Gogola jednocześnie zajadle łajano i entuzjastycznie chwalono, Nariżnego zakazywano i przemilczano. Nędzne urzędnicze zarobki i niepewna pozycja w literaturze izolowały go od świata, bo nigdzie nie chciał czuć się biednym krewnym. W 1813 r. ożenił się. Jego syn, ledwie dobiegając dziesięciu lat, pozostał półsierotą. Pewnego razu to dziecko wyrwało się: datowane na 1863 rok starania „majora i kawalera Galicyjskiego Pułku Piechoty” Wołodymyra Nariżnego o publikację pełnego tekstu „Żila-Blasa”. Zrobić tego się nie udało, lecz Wołodymyr Wasylowicz zdołał otrzymać z archiwów cenzorskich jego drugą część (rękopis leżał tam 50 lat), dzięki czemu, jak się przypuszcza, ocalił dla nas z wami ten powieść. We wsi Ustywica w rejonie myrhorodzkim na Połtawszczyźnie stoi pomnik W. Nariżnego i jest ulica jego imienia.
W artykule wykorzystano fragmenty z książki „Gogol. Geniusz i szaleństwo”, nad którą rozpocząłem pracę wspólnie z synem Ołeksandrem (1958–2005) i którą mam nadzieję ukończyć.
POSTACIE
Maschinelle Übersetzung
Jurij KONONENKO, Moskwa
W Państwowej Publicznej Bibliotece Historycznej Rosji odbyła się prezentacja książki „Mazepa”, która ukazała się nakładem wydawnictwa „Młoda Gwardia” w cieszącej się popularnością wśród rosyjskiego czytelnika serii biografii „Жизнь замечательных людей” („Życie wybitnych ludzi”), założonej jeszcze pod koniec XIX wieku. Autorka książki — doktor nauk historycznych, dyrektorka Centrum Badań nad Historią Ukrainy Petersburskiego Uniwersytetu Państwowego Tatiana Tairowa-Jakowlewa opowiada o środowisku kulturalnym ukraińskiego odrodzenia końca XVII — początku XVIII wieku, o Mazepie jako jego jaskrawym przedstawicielu — poecie, protektorze architektury, wydawnictwa książkowego, oświaty i teologii. Dwadzieścia lat, w ciągu których rządził Ukrainą, stało się okresem gospodarczego rozkwitu, umacniania administracji państwowej w ramach autonomii oraz licznych wypraw wojskowych. Książka składa się ze wstępu, 14 rozdziałów i zakończenia; w aneksie opublikowano listy Iwana Mazepy do Motrii Koczubej. W książce podano także główne daty życia i działalności hetmana oraz bibliografię. Otwierając prezentację, dyrektor Państwowej Publicznej Biblioteki Historycznej Rosji Michaił Afanasjew zaznaczył, że wiodąca wyspecjalizowana biblioteka Federacji Rosyjskiej jest zawsze otwarta na dyskusje na aktualne problemy nauki historycznej, w tym także na te, w odniesieniu do których w przeszłości ukształtowały się określone stereotypy. Wydanie w Rosji książki o jaskrawym przedstawicielu ukraińskiej elity politycznej XVII—XVIII wieku z pewnością posłuży ich przezwyciężeniu, lepszemu zrozumieniu historii naszych krajów. Tatiana Tairowa-Jakowlewa, prezentując książkę, powiedziała: „Iwan Mazepa — obok Bohdana Chmielnickiego — jest najbardziej znanym szerokiemu kręgowi czytelników działaczem Ukrainy tego okresu. Przy tym w Rosji i na Zachodzie o nim wiedzą przede wszystkim z poematów Puszkina i Byrona, a na Ukrainie — z wizerunku na banknocie dziesięciohrywnowym. „Zdrajca” lub „bohater” — innych barw, poza białą i czarną, dla Mazepy nie używa się, a w szczegóły i podrobności wnika się bardzo rzadko. Dziwne, jak polityczne przedstawienie z anatemą, urządzone Mazepie przez Piotra I dla osiągnięcia absolutnie określonych zadań, na trzysta lat zakorzeniło się w świadomości większości rosyjskich historyków. Potępienie „zdradzieckości” — oskarżenie, które w odbiorze współczesnych było jedynie pretekstem do zniszczenia autonomii Ukrainy, nabrało formy”
Tairowa) Jakowlewa T.H. Mazepa
Hetman Iwan Mazepa. Dokumenty ze zbiorów archiwalnych Petersburga, aksjomaty i niezaprzeczalnego grzechu. Mazepę wyrywano z trudnego i sprzecznego okresu wojen kozackich, w ciągu którego wszyscy hetmani Ukrainy, począwszy od Bohdana Chmielnickiego, wielokrotnie zmieniali politycznych sojuszników, i traktowano jego układ z Karolem XII jako coś bezprecedensowego i haniebnego. Nagromadzenie mitów i stereotypów tak gęsto otacza postać Mazepy, że negatywnie oceniali go nawet najwybitniejsi historycy Ukrainy — Mykoła Kostomarow i Mychajło Hruszewski. Prawda, zajmowali się oni hetmanatem Mazepy jedynie powierzchownie, nie badali go poważnie i ograniczali się do pierwszego tendencyjnego wrażenia, bez głębokiej analizy źródeł. Tymczasem Iwan Stepanowicz Mazepa — osobowość tak niezwykła i wielostronna, że do jego przedstawienia potrzebna jest cała paleta barw. Urodzony polityk, utalentowany wódz i dyplomata, człowiek odważny, ambitny i konsekwentny — był uosobieniem epoki ukraińskiego odrodzenia duchowego i rozkwitu kozaczyzny. Poeta i filozof, znakomicie wykształcony, bajecznie bogaty, o przenikliwym i ironicznym umyśle, przez dwadzieścia lat z powodzeniem żeglował po oceanie walki politycznej, pozostając przy sterze Ukrainy”. Autorka szczegółowo opowiedziała o nowych źródłach historycznych, wprowadzonych przez nią do obiegu naukowego podczas przygotowania wydania. Część z nich zostanie opublikowana w dwutomowym naukowym wydaniu „Hetman Iwan Mazepa. Dokumenty ze zbiorów archiwalnych Petersburga”. W pierwszym tomie, którego egzemplarz sygnalny otrzymano właśnie, znalazły się dokumenty z lat 1687—1705, w tym materiały tzw. „archiwum baturyńskiego”, wywiezionego przez O. D. Mienszykowa w 1708 r., publikowane po raz pierwszy. We wnioskach do przedstawionej książki zaznacza się, że „dawno nadszedł czas, aby odrzucić polityczne anatemy i przekleństwa pod adresem Mazepy i postarać się wyciągnąć naukę z tragedii naszych przodków. Nie należy trzymać się propagandowych stereotypów, które próbowały wyjaśnić rosyjsko-ukraiński konflikt początku XVIII wieku korzyścią jednego „zdrajcy-hetmana”. Trzeba zebrać odwagę i uznać, że interesy i cele młodego Imperium Rosyjskiego oraz osłabionego Hetmanatu były bardzo różne. W pewnym stopniu Ukraina stała się zakładniczką geopolitycznych planów Rosji. Piotr dążył do stworzenia nowego państwa, zdolnego rywalizować z krajami europejskimi pod względem wojskowym i gospodarczym. Ta polityka była możliwa jedynie przy najokrutniejszej centralizacji. Sytuacja wojskowa i gospodarcza pozwalała przeprowadzić zjednoczenie Ukrainy i wyrwać z przerażającej otchłani ruiny Prawobrzeże. Jednak te plany poświęcono na rzecz gry dyplomatycznej. Wobec zagrożenia szwedzkim natarciem Lewobrzeże musiało zamienić się w spaloną ziemię, areną działań wojennych. Właśnie te dwa czynniki, obok osobistych uraz, skłoniły Mazepę do próby sojuszu z Karolem XII. Innym czynnikiem był plan likwidacji Hetmanatu i włączenia go do ogólnej struktury Imperium Rosyjskiego. Cokolwiek by mówiono o Mazepie, nie był mu ten plan wcale obojętny, i nie tylko dlatego, że nie chciał zamieniać realnej władzy hetmańskiej buławy na pusty tytuł księcia. Naprawdę drogie było mu to, co stanowiło część jego dwudziestoletniej pracy, inaczej spoczywałby na laurach swego ogromnego bogactwa. Prawda polegała na tym, że wielu starszyzn spokojnie przyjęło perspektywę przemiany w pokojowych rosyjskich szlachciców-właścicieli ziemskich, kim zresztą później się stali. Właśnie ci ludzie ze starszyzny nie poparli Mazepy”.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
tekstu błyskotliwą oprawą artystyczną. Po prostu wspaniała praca Kateryny — wielka księga litewskich baśni ludowych “Czarodziejski pierścień”. Zabierając się za jej opracowanie, artystka uważnie przestudiowała litewski folklor, pradawną symbolikę ludową, a także dziesiątki książek w oprawie artystycznej słynnych litewskich grafików książkowych — Kazysa Šimonisa, Stasysa Krasauskasa oraz Stasysa Eidrigevičiusa, litewskie krajobrazy fotografa Antanasa Sutkusa. Zaczęła nawet uczyć się języka litewskiego, aby pełniej przesiąknąć tym żywiołem. Co nieco już nawet przetłumaczyła. Dla wydawnictwa “Ukraiński pisarz” Kateryna wykonała oryginalną oprawę wydania powieści Ułasa Samczuka “Maria”, która wchodzi do programu szkolnego i teraz będzie cieszyć czytelnika także wspaniałą okładką, dla “Pulsarów” — “Sztuki” Maurice’a Maeterlincka. Katusia to artystka o szczególnym, jak to mówią, graficznym sposobie myślenia. Jej dusza nie znosi powierzchowności. Każda kropka, każda kreska, każda linia — są przemyślane. Wystarcza jej cierpliwości, by wyrysowywać godzinami, dniami, nawet tygodniami. Pointylizm Kateryny Miszczuk to swego rodzaju magiczny obrzęd zachowania korzeni narodowych. Podobnie jak od dawien dawna kobiety na Ukrainie podświadomie wkładały potężną życiodajną informację, tworząc dniami i miesiącami filigranowy wzór wyszywanki, ręcznika, wielkanocnej pisanki — amuletów rodziny, rodu, Ukrainy, artystka niesie dalej tę tradycję — tuszem, piórem, pędzlem, farbami.
Maschinelle Übersetzung
Olana RUTA. Kateryna Miszczuk. Takich już chyba niewielu na świecie. Idzie w świat z bezbronną duszą i nie może pogodzić się z niesprawiedliwością tego świata — z triumfem pieniądza nad talentem, obcych nad tubylcami, biznesu nad twórczością. Nie potrafi się przystosowywać, łamać. Inaczej, być może, żyłoby jej się o wiele lepiej, prościej. Kateryna Miszczuk, artystka i poetka, chciałoby się dodać — młodziutka, ale sama Katiusza (ma nieco ponad dwadzieścia lat) uważa się za „starą jak świat”. I rzeczywiście, pod względem głębi światopoglądu, ostrości odczuwania świata i mądrości sądów jest o wiele starsza niż wskazuje na to jej wiek metrykalny. Zresztą nie przywiązuje wielkiej wagi do umownych oznaczeń i zmiennych wielkości, bo przecież, jak powiedział pewien prawie poeta, „ludzie się nie starzeją, ludzie po prostu żyją”. Oto i Katiusza — żyje, tak jakby żyła od wieków, w malowniczym zakątku Ukrainy — we wsi Trebuchów w rejonie browarskim, zakochana w jego krajobrazach: małej wijącej się rzece, jeziorkach z tatarakiem, białymi liliami, żółtymi grzybieniami, pośród których tak pięknie pływa się łodzią. Gra barwami las i gaj, nucą szczere motywy wilgi i słowiki. Katiusza jest tak organiczna na tym tle, ona sama — jakby ta rzeczka,
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
jezioro, wilga… Rozumie poetycki język ptaków i malarski język barw lasu. Bardzo kocha zwierzęta. Wśród przyrody czuje się swobodnie i dobrze. A znacznie trudniej — w „przykrym świecie” (jak śpiewa jej ulubiony zespół muzyczny) ludzi… Dniprze mój, Z ciebie horyzont się zaczyna, Więc płyń naprzeciw wszystkich wiatrów, I niech ten biały świat się rozjaśnia… Tak poranno mi. W dorobku poetyckim Kateryny Miszczuk są dwa tomiki w jej własnej oprawie artystycznej — „Deszcz w dzbanie” (2004) i „Zaćmienie słonecznika” (2005), za który przyznano jej nagrodę imienia Wasyla Symonenki. Jej poezja jest dobra, czuła, nie ma w niej demonstracyjności, duchowego striptizu dla spragnionej publiczności. Brak modnego dziś fizjologizmu, apologii instynktów i wywyższania psychopatii, brak żargonu i gwary przestępczej. Innymi słowy, jej poezja jest „niemodna”. Ale bardzo głęboka. A ten, kto przywykł pływać po modnych mieliznach, może utonąć w jej szczerości… Nawiasem mówiąc, pisać wiersze Kateryna zaczęła w … wieku trzech lat. Oczywiście, najpierw zapisywała je za nią mama. Drugim „skrzydłem” tej niezwykłej, utalentowanej dziewczyny jest sztuka. Katruśka maluje profesjonalnie. A zaczęła malować także od najmłodszych lat, zainspirowana barwami rodzinnych stron, zakochana w stanie zadumy w samotności z przyrodą… A w 2002 roku ukończyła wydział grafiki użytkowej Kijowskiego Instytutu Sztuki Dekoracyjnej i Użytkowej im. M. Bojczuka. Pracowała w Kijowskim Obwodowym Centrum Ludowej Twórczości. W wolnym czasie malowała — pracowała jako graficzka książkowa. Znaczna część twórczej biografii Katrusi związana jest z literackim zrzeszeniem „Radosyń” przy Związku Pisarzy Ukrainy, do którego uczęszcza od kilku lat. Tam rozwijała się jako poetka i jako artystka. Opracowała tomiki poezji „radosynian” — Melanii Pawlenko-Krawczenko, Lidii Nowikowej, Nonny Teploucholowej. Opracowanie unikatowej antologii twórczości „radosynian” dla dzieci „Słoneczna malwa” — także dzieło Katrusi, wykonane w jej niepowtarzalnej technice pointylizmu — grafiką z drobnych kropeczek i kreseczek, która wymaga dużo czasu i cierpliwości. W wydawnictwie literatury zagranicznej „Junivers” Kateryna Miszczuk opracowała szereg książek. Są to: „Latająca klasa”, jeden z najlepszych utworów niemieckiego pisarza Ericha Kästnera, z serii „Laureaci Nagrody Andersena”, — powieść o wychowankach internatu, interesująca zarówno dla dzieci, jak i dorosłych. Oprawa została utrzymana w zabawnej dziecięcej manierze, obrazy są jaskrawe i dowcipne i postrzegane są jako nierozerwalnie związane z tekstem. A wszystko dlatego, że Katrusia, zanim zacznie rysować, ma rzadki zwyczaj przeczytania tekstu od początku do końca, przejęcia się nim, czasem nie szczędząc swojej nadczułej duszy. Pamięta szczegóły każdego tekstu, jakby sama go napisała. Wczuwa się w rolę autora, potem w rolę dziecka-czytelnika, czytelnika-dorosłego, i dlatego jej ilustracje tak pięknie „brzmią” na stronach książek. A „Pieśń Salomona” amerykańskiej pisarki Toni Morrison w serii „Laureaci Nagrody Nobla” zabrzmiała w szczególny, osobliwy sposób. W oprawie tej książki Kateryna trafnie uchwyciła osobliwość literackiej manier autorki, która swoją twórczością broniła praw czarnoskórych, opisywała historię i współczesność „czarnej Ameryki”, jej mentalność ukształtowaną przez trzy stulecia niewolnictwa, walkę o narodową samoświadomość oraz młyny nowoamerykańskiego globalizmu. Niezwykle interesujące graficzne rozwiązanie oprawy książki „Porywacz aniołów” nowoczesnej norweskiej pisarki Evy-Marii Lund o przedziwnym aniele Feliksie Fiksie, który spadł z nieba, ponieważ w same skrzydła trafiła go czyjaś złowroga myśl. Charakter tego anioła jest zupełnie nieanielski, ale tylko dlatego, że jeszcze nie zdał egzaminów na anioła stróża. Jednak gromadzi wokół dobrej sprawy towarzystwo miejscowych dzieci i (jak zawsze w optymistycznych książkach) dobro zwycięża zło. Katrusia piórem grafika zdołała przejść po cienkiej granicy między wzniosłym a komicznym, poważnym a żartobliwym, wygładziła niejednoznaczność nowoczesnego
Maschinelle Übersetzung
N. Pietrenko
Dyplomem Drugiego Ogólnoukraińskiego Telefestiwalu „Otwórz Ukrainę” uhonorowano telewizyjno-radiową kompanię „Telewizja Niżyńska” za mistrzowskie urzeczywistnienie idei konkursu. Wysokie miejsce w rankingu wśród siedemnastu zaprezentowanych prac z Kijowa, Odessy, Tarnopola i Mariupola zajął telereportaż „Ukraiński apostoł”. Autorka Nadija Onyszczenko i operator Jurij Wołoszczuk pokazali widzom wybitną postać Pyłypa Moraczewskiego, który, pracując w Niżyńskim Liceum Prawniczym im. księcia Bezborodki, zaczął układać „Słownik języka małoruskiego według gwary połtawskiej” i tłumaczyć Pismo Święte na język ukraiński. Jego apostolskiej pracy nie zatwierdził do druku rząd carski, dlatego Biblia w tłumaczeniu Moraczewskiego ukazała się dopiero w 1906 roku, już po śmierci autora oraz po wydaniu w 1904 roku dzieła Panteleimona Kulisza. 200. rocznica urodzin ukraińskiego apostoła stała się wydarzeniem przede wszystkim dla Czernihowszczyzny, ponieważ pisarz, pedagog i tłumacz urodził się we wsi Szestowica, a spoczywa w Szniakiwce.
Maschinelle Übersetzung
Aleksander Bułyha, dyrektor Riwneńskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego
23 maja w Riwneńskim Muzeum Krajoznawczym odbyła się naukowo-praktyczna konferencja poświęcona 190. rocznicy urodzin wybitnego uczonego Mykoły Kostomarowa. Konferencję zorganizowała grupa instytutów akademickich i uczelni wyższych Riwneńszczyzny. Obrady badaczy rozpoczęły się w budynku muzeum, gdzie Mykoła Kostomarow pracował w latach 1844–1845, w męskim gimnazjum. Właśnie stąd wyruszał w swoje podróże po Ziemi Wołyńskiej, badając zabytki historyczne i stając się pierwszym krajoznawcą tej ziemi. W konferencji wzięli udział badacze z Ukrainy, Polski, Rosji, a nawet Hiroshi Kataoka z Japonii, doktorant Instytutu Sztuk Pięknych, Folklorystyki i Etnologii im. Maksyma Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Jego badania poświęcone są porównaniu japońskiego i ukraińskiego folkloru. Właśnie materiał folklorystyczny z Wołynia, zebrany przez Kostomarowa, został później opublikowany w Saratowie, gdzie uczony przebywał na zesłaniu za działalność w Bractwie Cyrylo-Metodiańskim. Wołyńskie karty biografii Kostomarowa zaprezentowano na wystawie przygotowanej z okazji jubileuszu. Obrady konferencji zakończyła dyskusja „okrągłego stołu” w Instytucie Sztuk Riwneńskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego, która zainicjowała realizację projektu w Riwnem.
Maschinelle Übersetzung
Aleksander BULYHA
24 maja w Muzeum Sztuki im. Bohdana i Warwary Chanenków (Kijów) podsumowano II Ogólnoukraińską Programę „Wydarzenie muzealne roku”. Jej organizatorami są Międzynarodowa Fundacja Charytatywna „Ukraina 3000” (przewodnicząca Rady Nadzorczej Kateryna Juszczenko), Ukraiński Centrum Rozwoju Muzealnictwa oraz Narodowa Telekompania Ukrainy. Wśród prawie 40 wybitnych wydarzeń muzealnych 2006 roku laureatami zostały następujące wydarzenia: I miejsce — otwarcie kolekcji wschodniej Muzeum Sztuki im. Bohdana i Warwary Chanenków. II miejsce — wystawa dzieł Niko Pirosmanaszwilego w Narodowym Muzeum Sztuki w Kijowie; III miejsce — otwarcie Muzeum Michała Hruszewskiego w Kijowie; Takie wyniki wynikają, oczywiście, z wielkiej pracy kijowskich muzeów, wystarczającego finansowania, a także z tego, że zdecydowaną większość ekspertów stanowili kijowianie, oprócz muzealników — dziennikarze, deputowani, urzędnicy, działacze społeczni, którym, niestety, nieznane są projekty muzealne na prowincji. Mamy nadzieję, że w przyszłym roku laureatami staną się także projekty regionalne. Rok ma być owocny — planowane jest przeprowadzenie I Ogólnoukraińskiego Forum Muzealnego, II Festiwalu Muzealnego oraz innych ciekawych imprez muzealnych. Przewodnicząca Rady Nadzorczej Międzynarodowej Fundacji Charytatywnej „Ukraina 3000” Kateryna Juszczenko wysoko oceniła pracę muzeów Wołynia i obiecała odwiedzić muzea krajoznawcze Łucka i Równego.
Maschinelle Übersetzung
Z. Karaś
Odbył się przegląd twórczości amatorów ludowej twórczości miasta Kołomyja, poświęcony 65. rocznicy powstania UPA oraz 100. rocznicy urodzin R. Szuchewycza. Wzięli w nim udział najlepsi artyści miasta: chóry, zespoły choreograficzne, duety, tria, zespoły wokalne i instrumentalne, pojedynczy wykonawcy oraz recytatorzy. Koncert rozpoczął się przepiękną sceną choreograficzną w inscenizacji Serhija Krymskiego, czołowego aktora kołomyjskiego teatru dramatycznego. Zachwyt publiczności wzbudzili zaporoscy kozacy w kompozycji „Kozacka” (inscenizacja Natalii Melnyczuk, kierownik artystyczny Halyna Hermaniuk). Nową, oryginalną pracę zaprezentowało zespół „Pokucie” – „Hymn do Słońca” w inscenizacji T. Pawluk. Na koniec wystąpił Wasyl Wołoszeniuk, który wykonał piosenkę T. Petrynenki „Ukraina” przy akompaniamencie orkiestry estradowo-symfonicznej (kierownik B. Iwanczuk). To szczególnie wzruszyło widzów.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
miasto Kosów, literacko-pamiątkowe muzeum I. Franki i M. Hruszewskiego we wsi Kryworównia. We wsi Berkut jest lecznicza woda mineralna. W tarnopolskiej wsi H. Iwancziw na brzegu rzeki obok wodospadu i stawu wygodnie usadowiła się „Stara chata”. Tam w dziadowskim piecu wypiekany jest wiejski chleb, wędzone są kiełbasy i szynka, w czasie dozwolonego polowania można skosztować także dziczyzny. Gospodarze chaty łączą ukraińską gościnność z serwisem na europejskim poziomie. Zrealizować swoje dawne marzenie — przejechać się konno, powędrować po okolicy, jest możliwość w miasteczku Sławsko w obwodzie lwowskim. Tutaj znajduje się stadnina „Domek 4 pory roku”. Na huculskich koniach można dotrzeć do niedostępnych dla innych środków transportu miejsc w Karpatach, przeprawiać się przez wodę, a zimą wesoło pojeździć w luksusowych saniach. We wsi Brusnycia w rejonie kocmańskim obwodu czerniowieckiego złoże wód mineralnych posiada cudotwórcze lecznicze źródła. Chętnych do podreperowania zdrowia i wypoczynku z wykorzystaniem usług szpitala balneologicznego witają gospodarze wiejskich zagród, które położone są w pobliżu malowniczego wąwozu z ziołami leczniczymi, zbieraniem grzybów i jagód, lekcjami pszczelarstwa i ludowego haftu. W zagrodzie „Chata Sawki” ze wsi Nowe Petriwci w rejonie wyszogrodzkim każdy gość otrzyma pamiątkę, zobaczy życie typowej poleskiej rodziny, wszystkie rodzaje prac rolniczych, archaiczne obrzędy, usłyszy nagrania autentycznych pieśni i skosztuje potraw przygotowanych w piecu. Odwiedzających zagrodę „Babczyna chata”, która znajduje się we wsi Truszky w rejonie białocerkiewskim, radośnie powita „Stara wieś”, opiewana przez I. S. Neczuja-Łewyckiego w swoich utworach. Kto wybierze etnograficzną trasę „Białym po białym” z osiedla Reszetyliwka do wsi Suchoriakiwka, niechybnie zapozna się ze sztuką ludową rejonu reszetyliwskiego. Rzemiosła hafciarskie i tkactwo dywanowe
Maschinelle Übersetzung
Turystyka na Doniecczyźnie. Turystyka konna w Karpatach. Bokoraszu dogodnie położony liman Budacki, znany ze swoich leczniczych błot. Od dawien dawna miejscowi mieszkańcy trzymają krowy, kozy, owce, zajmują się warzywnictwem, sadownictwem. Rozwinięte są rzemiosła ludowe: garncarstwo, hafciarstwo, dziewiarstwo, wytwarzanie amuletów. Dobrze opracowane są trasy wycieczkowe do warsztatu garncarskiego, miejscowego muzeum, twierdzy w Białogrodzie nad Dniestrem, parku wodnego i delfinarium w mieście Odessie, do miasta Wilkowo — „Ukraińskiej Wenecji”. Zainteresowani haftami narodowymi będą mogli odwiedzić studio haftu krymskotatarskiego „Orniek” („Wzór”) w krymskiej wsi Tepliwka. Nasza rodzinna, wieczna wieś, opiewana przez pisarzy i poetów, malowana przez artystów! Jesteśmy zobowiązani zachować ją dla potomnych jako niepowtarzalny, a w niektórych miejscach nawet patriarchalny sposób życia ludzi.
Maschinelle Übersetzung
Trostianiec. Wasyl WOWK, Kijów. Związek Wspierania Rozwoju Wiejskiej Turystyki Zielonej na Ukrainie proponuje odwiedzić krajowe gospodarstwa agroturystyczne, które są rozmieszczone i z powodzeniem funkcjonują niemal we wszystkich strefach geograficznych kraju. Czyste powietrze, szczera gościnność gospodarzy, wysoka kultura ludowa zawsze przyciągały turystów na wieś. Wśród Karpat, w malowniczej wsi Synewyr, znajduje się przytulna posiadłość „Bokorasz” z wykwintną kuchnią narodową. Wieś ma dawną historię, zachowało się w niej niemało zabytków architektury. Jedyne na Ukrainie Muzeum Lasu i Spławu prezentuje unikalną budowlę XIX wieku, którą zbudował austriacki architekt Ernest Klaus. Niedaleko znajduje się unikalne jezioro Synewyr, które położone jest na wysokości 989 m n.p.m. Wielkie, głębokie, przejrzyste niebieskie jezioro tonie w gęstwinie zielonych świerków. Odpoczywając w gościnnych domach „Smerekiwata chata”, „Wodospad”, „U Anatolija”, „U Kuryliaka”, ma się dobrą okazję, by poznać Rachiwszczyznę. Jest to najbardziej wysokogórski rejon na Ukrainie. Tutaj wznosi się góra Howerla, geograficzny środek Europy, tutaj bierze początek największy dopływ Dunaju – rzeka Cisa, znajduje się Karpacki Rezerwat Biosfery, jedyne w kraju Muzeum Ekologii Gór, wielka liczba leczniczych źródeł wód mineralnych i niepowtarzalna karpacka przyroda o każdej porze roku. Dobrzy z duszy Huculi, którzy święcie strzegą swojej prastarej kultury i zwyczajów, z radością witają gości w swoich barwnych chatach. W rejonie wielkoberezniańskim, obok wsi Małyj Bereźnyj, w rajskim zakątku przy górskiej rzece Uż, w dwupiętrowym domku gościnnie zaprasza na wypoczynek wiejska posiadłość. Gospodarze domu profesjonalnie zajmują się sztuką dekoracyjno-użytkową: snycerstwem, ceramiką, ikonopisarstwem, witrażami, malarstwem. Mogą udzielić lekcji garncarstwa, lepienia, malarstwa. Zimą do usług turystów jest trasa narciarska „Krasija”, latem – jazda na rowerach górskich, zbieranie grzybów, wędkarstwo, kąpiele i spływ z prądem rzeki na łodziach, wycieczki do zabytków architektury drewnianej. Kuchnia domowa oferowana jest o każdej porze roku. A czy słyszeliście, jak śpiewają trembity, jak świerki szepczą legendy? Czy próbowaliście prawdziwej karpackiej bryndzy? Nie? Wtedy prywatna posiadłość „Okolycia” z Wierchowiny w obwodzie iwanofrankiwskim zaprasza do siebie. Posiadłość położona jest w bardzo malowniczej okolicy niedaleko rzeki Czarny Czeremosz i lasu. Niedaleko znajduje się miasto Jaremcze, osiedle Worochta. Nad Dunajem. Wasyl Wowk w miłym towarzystwie bukowińskich opiekunek. Proponowana jest wycieczka do ciekawych zakątków bukowińskiej przyrody: lasu, jeziora łabędziego we wsi Czortoryja, rzek Czeremosz i Prut; miejsc historyczno-kulturowych, w tym Muzeum aktora i reżysera Iwana Mykołajczuka we wsi Czortoryja (2 km), unikalnego Muzeum Przyrody we wsi Zełeniw (1,5 km), Muzeum kompozytora Wołodymyra Iwasiuka w mieście Kicmań (20 km), klasztoru żeńskiego na Górze Anny w mieście Waszkiwci, do miasta Czerniowce – 30 km oraz w Karpaty (miasto Wyżnica, 40 km). Mieszkańców wsi Pidzacharyczi w rejonie putylskim od dawna żartobliwie nazywają „harczykami”, bo dobrze im wychodzi zagęszczanie mleka w harczyku (naczyniu bednarskim), które nosili na sprzedaż do Wyżnicy. Co więcej, miejscowi mieszkańcy są żartobliwi, bystrzy i mają wesołe usposobienie, a w pracy nie lenią się, zagrzewają się do niej własnymi humoreskami i powiedzonkami. Właśnie dlatego w tym kraju narodził się folklorystyczno-etnograficzny festiwal „Zakarpatskyj Harczyk”, założony w 2001 roku, którego celem jest rozwój aktywności społecznej młodzieży, propagowanie i wspieranie rozwoju wiejskiej turystyki zielonej w regionie, odrodzenie kultury narodowej, tradycji etnicznych i rzemiosł. We wsi Kowalyn w obwodzie kijowskim spotkacie niezwykłe połączenie prastarych tradycji Polesia i gościnności Perejasławszczyzny. Będziecie mieli okazję odwiedzić kolegium, w którym uczył się Hryhorij Skoworoda, przejść miejscami, gdzie został napisany światowej sławy „Testament” Tarasa Szewczenki, podziwiać akację, którą zasadził, zobaczyć starodawną cerkiew. Posiadłości „Zwenyhorod”, „Czariwnyj kutoczok” we wsi Bałyko-Szuczynka w rejonie kagarłyckim oferują święta rodzinne, wycieczki do sztuki, która liczy tu kilka stuleci. Możliwe jest połączenie wypoczynku z nauką rzemiosła ludowego, odwiedzinami wystawy „Oberih”, Muzeum Liceum Artystycznego, Muzeum Fabryki Wyrobów Artystycznych. Kupiańszczyzna to swoisty, niepowtarzalny kraj Słobożanszczyzny. Tylko tutaj, a jeszcze w Stepach Strileckich na Ługańszczyźnie, zachował się bajkowy reliktowy kwiat – piwonia cienkolistna (woroneć). Chłód letnich dąbrów, grzybowa szczodrość borów, porywająca piękność stepów, błękitna przestrzeń Zbiornika Czerwonooskolskiego, czarująca zaduma Oskołu i jego dopływów, mnóstwo jezior i źródeł. Odkryjcie dla siebie północ Doniecczyzny! A w szczególności edukacyjno-oświatową posiadłość Czernowa O. D., doświadczonego pszczelarza i winiarza. Ugoszczą was pampuchami z miodem i napoją herbatą z ziół leczniczych, będziecie degustować miód pitny i pyłek kwiatowy. Tak samo gościnni i chlebosolni są gospodarze agroposiadłości rejonu słowiańskiego: „Mariczka”, „Wysznewyj sad”, „Butenko”, „Berezowyj winyk”, „Hałyna”; rejonu krasnoarmijskiego: „Szans”, „Melodija”, „Iwanna”, „Sadowa”, „Barwinok”, „Rajśka nasołoda”. Na zboczach Siewierszczyzny we wsi Petrusziwka w rejonie iczniańskim obwodu czernihowskiego znajduje się „Sokołynyj chutir”, który gościnnie czeka na was. W pobliżu muzeum słynnego kompozytora L. M. Rewuckiego. Hetmańska stolica Baturyn, majątek Hałahanów we wsi Sokyrynci, Kaczaniwski Narodowy Historyczno-Kulturalny Rezerwat, Trostianecki Park Dendrologiczny, Monaster Hustyński, założony na początku XVII wieku na ziemiach książąt Wiśniowieckich. Mieszkańcy wsi Mykołajiwka w rejonie białogrodzko-dniestrowskim obwodu odeskiego oferują zakwaterowanie i wyżywienie (kuchnia besarabska) w wiejskich posiadłościach. Wieś rozłożyła się na wybrzeżu Morza Czarnego i ma około 6 km czystych piaszczystych plaż, graniczy z Lebediwskim kompleksem leśnym, jednym z niewielu w stepach Nadczarnomorza. Nieda-
Maschinelle Übersetzung
Góra, Dwór Książęcy, Dzieciniec, Jar Chreszczaty, Swiatoszyn i inne. Tutaj powinny zostać stworzone (zbudowane lub urządzone w istniejących obiektach) centra z ekspozycjami “jednej ulicy”, mikrorejonu, gdzie krajoznawcy, historycy, pisarze będą mieli możliwość udostępniania eksponatów, dokumentów, relikwii, literatury, propagowania najlepszych tradycji, utrwalonych w życiu kijowskiej społeczności na przestrzeni wieków, zapoznawania kijowian i gości miasta z ciekawymi kartami naszej historycznej drogi, utalentowanymi projektami nowych budowli. Obecnie otwierają się szerokie możliwości dla działalności artystów-monumentalistów, dokumentalistów, badaczy starożytności, autorów opracowań naukowych, znawców ludowości, pedagogów-wychowawców młodzieży i dzieci. Wychowawczego znaczenia w krzewieniu patriotyzmu wśród młodych kijowian, miłości do swojej “małej ojczyzny” zatem trudno zaprzeczyć. Wszak kijowska ziemia to swoisty historyczny skarb, ów “ukraiński bestseller”, z którym nie sposób zapoznawać się bez wzruszenia… Tę ziemię musimy chronić, bronić przed roztrwonieniem, badać i wysławiać nie tylko słowami, ale i “muzyką zastygłą w kamieniu”, czyli tworząc nowe i zachowując istniejące środowisko architektoniczno-historyczne najwyższej wartości. Bez wątpienia tak ważna sprawa będzie prowadzona (pod kierownictwem Narodowej Akademii Nauk Ukrainy) przy udziale specjalistów Muzeum Historii Kijowa, które naszymi wspólnymi siłami — ludzi biznesu i mecenasów — powinno zostać zaopatrzone w odbudowany lokal w “niedokończonej budowie”, przekazanej mu przy ul. Instytuckiej naprzeciwko stacji metra o tej samej nazwie, lub w innej prestiżowej siedzibie. W tak eleganckim gmachu, do Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10F-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.com.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie “Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301223 Nakład ogólny — 32000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. słowa, chciałoby się widzieć także Ukraiński Fundusz Kultury, Towarzystwo Ochrony Zabytków Historii i Kultury oraz Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” im. Tarasa Szewczenki, które zgodnie ze swoimi zapisami statutowymi są zaangażowane w zachowanie i propagowanie źródeł naszej narodowej autentyczności. Dzięki ściśle połączonym wysiłkom wspomnianego “kwartetu” ukraińska idea narodowa jest w stanie w znacznym stopniu się kształtować i nabierać skutecznej mocy, i tylko w takich warunkach wykluczymy odrażającą konstatację, niestety obecnego dziś faktu, że ona, ta Idea, “nie zadziałała”. Na czym polega istota tego “niedziałania”, wie każdy świadomy współczesny człowiek: finansowanie według zasady rezydualnej wszystkich składników kultury narodowej prowadzi do jej upadku, wynosi na powierzchnię historycznego procesu budowania państwa pragmatyczne, obojętne na twórczość warstwy społeczeństwa. Właśnie w tym tkwią przyczyny niszczenia środowiska historyczno-kulturowego i przyrodniczego, nieodwracalnej utraty w stolicy i regionach pereł pradawnej kultury — monumentalnych świadectw naszej praukraińskiej “tytularności” wśród narodów, plemion i ludów świata. Właśnie w ofierze wzbogaceniu kilku procent populacji składane są lasy i góry, rzeki i morza, pałace i świątynie… Znając z doświadczenia, jakim w praktyce mądrym budowniczym jest naród ukraiński, my z wami, panowie technokraci, ekonomiści i ustawodawcy, nie możemy stać z boku. Widzi się pilną potrzebę, na wzór następców Hipokratesa, złożenia Przysięgi szlachetnego architekta, budowniczego, projektanta. Dewiza “Nie szkódź świętej Ziemi i Człowiekowi” stanie się naszym credo! Ciąg dalszy nastąpi. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,38 hrywny, na 3 miesiące — 9,89 hrywny, na 6 miesięcy — 19,18 hrywny. 0 7 0 2 3 4 820095 780016 STOLICA
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
ukrytym „certyfikatem” — musi mieć swoje oblicze na urbanistycznym zdjęciu Kijowa. Są to takie kwartały, urochyska, ośrodki miasta, jak Honczary, Kożum'jaky, Dziohtiari, Dorohożyczi, Żytni Bazar, Synni Bazar, Krasnyj Traktyr, Krasnyj Dwir, Krasnyj Chutir, Radosyń, Bortnyczi, Puszcza-Wodycja, Holosijiw, Kytajiw, Wydubyczi, Batyjewa
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK
Dział literatury
Uliana HLIBCZUK, 270-55-57
Dział kultury
Walentyna DAWYDENKO, 270-55-57
Dział pracy proswiatowej
Olha SKRYPKINA, 270-55-57
Dział korekty
Tetiana SZCZERBAK, Iryna STELMACH, 278-63-69
Skład komputerowy
Iryna SZEWCZUK, Oleh BESKYJ, 278-63-69
Redaktor dyżurny
Ołeksander SZOKALO
Maschinelle Übersetzung
Borys SPYSARENKO
Ciąg dalszy. Początek w nr 17–22 z 2007 r.
PROPAGOWAĆ NAJCENNIEJSZE Nareszcie dojrzała potrzeba połączenia tematycznej prezentacji wojskowo-historycznej, obronnej przeszłości Ukrainy-Rusi, Hetmanatu, UNR, nie przemilczając poddańczej egzystencji Ukraińców w latach 1919–1941, 1941–1943, a także w latach powojennych (a to — ekologiczne ludobójstwo za pomocą «Morza Kijowskiego», czarnobylskiego absurdu, obiektów specjalnych typu «Czarnobyl-2» itd.). Tworzenie komfortowych szlaków turystycznych bezsprzecznie wymaga nakładów kapitałowych i profesjonalizmu przewodników-prosvitian, których trzeba uczyć historii Ukrainy łącznie z architekturą, sztuką monumentalno-artystyczną, kozackim trybem życia na Ukrainie, programami folklorystycznymi i literackimi, kobzarskimi, a także widowiskami charakterników i „szou” sztuk walki. Nakłady na te programy bezsprzecznie się zwrócą i przyniosą stokrotny zwrot, jeśli zostaną połączone z inwestycjami w pierwszorzędny hotelowy i inny niezbędny gościom serwis. Jak świadczy doświadczenie regionów zachodnich, znacznym dawcą dla budżetów wszystkich szczebli staje się właśnie „zielona turystyka”, a Kijów i Kijowszczyzna wraz z Siewierszczyzną, Połtawszczyzną, Słobożanszczyzną, Naddnieprzańszczyzną mogą tu wysunąć się na prowadzenie, pod warunkiem oczywiście państwowego wsparcia startowego. Skanseny, kwartały nowoczesnych kotedżów, kuchnia narodowa i serwis ekspozycyjno-jarmarczny z udziałem sławnych wytworów ludowego rzemiosła artystycznego — od Opiszni (ceramika) po Reszetyliwkę (haft), od Krolewca (ręczniki) po Pietrykiwkę (malowidła), a także kowalstwo, rzeźbiarstwo, lalkarstwo i pszczelarstwo — wszystko, co mamy na poziomie światowym, otrzymawszy „drugi oddech”, korzystnie uzupełni der-
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Paweł MOWCZAN
Maschinelle Übersetzung
Zdjęcie z archiwum “SP” Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Anatolij POHRIBNYJ, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Ołeksander SZOKAŁO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) państwowy wizerunek i bez wątpienia doda do “skarbca”. Potwierdzenie autochtoniczności kijowskiej Hromady to niezwykle perspektywiczna droga wzmocnienia demokratycznego ładu w stolicy. Każdy mikrorejon, który oznaczył się monumentalnymi zabytkami starożytności, historycznie ustalonymi toponimami, samonazwą, to-
Maschinelle Übersetzung