Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 14Originalseite ↗

O współczesnych ikonach stylu Odrodzenia Dmytro Stepowyk. Nowy renesans: Ikony Andrija Dem'janczuka. — Kijów: Wydawnictwo imienia Oleny Teligi, 2012. 368 s., 189 il.

Слово Просвіти, №23 за 2012 рік

ks. Witalij KLOS Po odzyskaniu przez Ukrainę niepodległości gwałtownie rozwinęły się budownictwo sakralne i ikonopisarstwo (ponieważ żadna cerkiew prawosławna nie może istnieć bez ikonostasu), a także monumentalne malarstwo ścienne w świątyniach. Dlatego po 70 latach oficjalnego bezbożnictwa, które panowało w ZSRR za władzy radzieckiej, pojawiła się potrzeba wykwalifikowanych architektów budownictwa sakralnego i mistrzów malarstwa cerkiewnego, przede wszystkim ikonopisarzy. Oczywiście bez udziału wyższych uczelni artystycznych i szkół plastycznych w przygotowaniu takich specjalistów nie dałoby się rozwiązać tego problemu w pośpiechu. Na szczęście, z Bożej woli, dwie Akademie Sztuk Pięknych, w Kijowie i we Lwowie, już w latach 90. XX wieku otworzyły katedry sztuki sakralnej, kierowane przez profesorów-artystów, którzy wierzą w Boga i mieli doświadczenie ikonopisarzy: w Kijowie — profesor Mykoła Storożenko, we Lwowie — profesor Roman Wasylyk. W ciągu 10–15 lat te katedry przygotowały dziesiątki młodych ikonopisarzy, którzy zdobią cerkwie i ikonostasy w tradycyjnych stylach artystycznych, właściwych dawnej ukraińskiej sztuce sakralnej: od stylu Rusi Kijowskiej (tzw. bizantynizmu) po barok i klasycyzm w ich ukraińskich wariantach. O jednym z takich młodych ikonopisarzy, wychowanków profesora Romana Wasy- …Lika ze Lwowskiej Akademii Sztuk Pięknych, Andrij Dem'janczuk, napisał monografię, którą wydał znany badacz sztuki sakralnej, profesor KPBA, od dwudziestu lat prowadzący na naszej Akademii kursy «Historia sztuki chrześcijańskiej» i «Metodyka pracy naukowo-teologicznej», Dmytro Własowycz Stepowyk. Specyfika badań ikon tego autora polega na tym, że szczególną uwagę poświęca on stylistyce ikon, ponieważ właśnie style ściśle wiążą się z teologicznymi podstawami ikon: z Pismem Świętym, Świętym Przekazem, historią Kościoła Powszechnego, dogmatyką i kanonami kościelnymi. Poprzez kolor, kompozycję, ujęcie czasu i przestrzeni w ikonie oraz inne rzekomo „formalne” cechy ikon artyści zawsze wyrażali złożoną symbolikę i podkreślali istotne momenty treści oraz duchowości ikony. Lwowianin Andrij Dem'janczuk obrał za klucz stylowy dla tworzonych przez siebie ikon ukraiński wariant stylu renesansowego, który rozwijał się i rozkwitał na Ukrainie w XVI i w pierwszej połowie XVII wieku, kiedy powstawały wspaniałe ikonostasy (o nich z zachwytem pisał syryjski archidiakon Paweł Aleppo w swoich dziennikach podczas podróży po Ukrainie w połowie XVII wieku) oraz malowane karty rękopiśmiennych ksiąg, na przykład Ewangelia peresopnicka. Osobliwości ukraińskiego wariantu stylu renesansowego w ikonopisarstwie polegają na czystości palety, szerokim użyciu złoceń, motywach roślinnych w ornamentach, a zwłaszcza na akademicko poprawnych przedstawieniach oblicz i postaci świętych. Kolejną osobliwością jest zachowanie harmonii i praw symetrii w kompozycji ikon. Wszystko to widać na ikonach pędzla Andrija Dem'janczuka, malowanych na deskach, pięknie wyrzeźbionych w klasycznej ukraińskiej tradycji przez jego ojca, profesjonalnego rzeźbiarza z wyższym wykształceniem akademickim, Lewka Iwanowicza Dem'janczuka. Profesor Dmytro Stepowyk charakteryzuje nowoodrodzeniowy styl ikon Andrija Dem'janczuka właśnie w związku z dawną ukraińską tradycją. Szczegółowo bada ikony Pana Jezusa Chrystusa, Przenajświętszej Bogurodzicy, apostołów, proroków, ikony świąteczne, a także liczne ikony świętych Kościoła Powszechnego, zwłaszcza ukraińskiego: Włodzimierza, Olgi, Antoniego, Teodozego, Borysa, Gleba; wysmakowanie i z natchnieniem przedstawił artysta popularnych na Ukrainie świętych Wschodniego Kościoła: Mikołaja Cudotwórcy, Dymitra Sołuńskiego, Jerzego Pogromcy Węża (Jerzego Zwycięzcy), Filareta Miłosiernego (nawiasem mówiąc, oryginał niebiańskiego patrona, ofiarowany z okazji 80-lecia Jego Świątobliwości Patriarchy Filareta; ikona znajduje się w osobistym zbiorze Władyki), pierwszego męczennika archidiakona Szczepana i innych. Książkę łatwo czytać, choć jest to czysto naukowa praca — z dodatkami, przypisami, bibliografią. Profesor Stepowyk przed wydaniem tej pracy napisał i opublikował pięć książek o dawnym i nowym ikonopisie, a wcześniej — szereg solidnych prac o dawnej grafice. Ma on wypracowaną i wypolerowaną metodę badania sztuki sakralnej Kościoła, dlatego jego książki są bardzo popularne. Przedmowa do książki o Andriju Demianczuku „Ukraińska ikona — oryginalność, która rozwija się na podstawie stylów artystycznych”. Dalej są takie rozdziały: „Czy może istnieć ikona w stylu renesansowym?”; „Modlitwa i praca”; „Badania rzeźby ikonostasów”; „Plastyka i malarstwo: Stylowa zbieżność”; „Wschód i Zachód: Wspólne wartości duchowe i estetyczne”; „Przeciw ikonom »krzyworękim i krzywonosym«”; „Najpiękniejszy spośród synów ludzkich”; „Czcigodniejsza od cherubinów”; „Matka światła”; „Z Rzymu do Berdyczowa — cudowna historia jednej cudotwórczej ikony”; „Maryja nieustannie nam pomaga”; „Czułość i Znamię”; „Od biblijnych proroków do świętych orędowników”. Tytuł posłowia: „Nowy wymiar dawnego stylu artystycznego”. Jak widzimy, cała rozmowa toczy się wokół stylu, ale za tym widzimy wyraźne stanowisko wysoko wykwalifikowanego historyka sztuki i teologa (profesor Stepowyk ma trzy stopnie doktora: filozofii, historii sztuki i teologii) oraz wielkie doświadczenie w studiach nad sztuką sakralną Kościoła. Książka jest pięknie wydana. Rozkład kolorów reprodukcji ikon najdokładniej odpowiada oryginałom, wszystkie ikony zreprodukowano na kredowym papierze wysokiej jakości. Oprawa książki jest dwukolorowa: purpurowa i brązowa, tytuł wytłoczony złotem. Tak więc wydawcy wraz z autorem książki, profesorem Dmytrem Stepowykiem, ofiarowali ukraińskim chrześcijanom książkę godną wielkiej i sławnej sztuki ikony.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn