Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №23 за 2012 рік

16 S. · 37 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 23 (660), 7–13 czerwca 2012. Nowi Wałujewowie, miejcie się na baczności!

Zdjęcie Mykoły Cymbaluka ...rządzić naszym krajem, jeśli rzeczywiście gwarantuje jego całość i świętość Ustawy Zasadniczej. Niech zakończy tę orgię, która odbywa się w Radzie Najwyższej. Ciągłe rozchwiewanie społeczeństwa, obciążonego poważnymi trudnościami gospodarczymi i społecznymi, wywoła burzę i wepchnie Ukrainę w międzynarodową izolację. Przewrotne moskalofilstwo regionałów kryje się pod rzekomą troską o interesy mniejszości narodowych, ale od razu czyni je głuchymi i ślepymi, gdy chodzi o to, że Federacja Rosyjska nie ratyfikowała Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych, że we wszystkich autonomiach, krajach i obwodach tego państwa panuje jedyny język rosyjski! Obywatele Ukrainy! Stójmy na straży swoich praw, wykorzystując różnorodne metody protestu! Zwracajmy się do Rady Europy z ostrzeżeniami, że Ukraina zamienia się w strefę ogólnoeuropejskiej niestabilności: powoływanie się na Europejską kartę języków, która ma chronić zagrożone języki mniejszości, jest w rzeczywistości maskowaniem denacjonalizacji i unicestwiania języka autochtonicznego narodu ukraińskiego. Nie dopuśćmy do uwięzienia naszego języka ukraińskiego, który dziś jest największą opozycją wobec rządzącego reżimu! Nie bójmy się — z nami są nasi chwalebni dziadowie i pradziadowie, z nami — narodowi bohaterowie, nasi prorocy Taras Szewczenko, Iwan Franko, Lesia Ukrainka. Bądźmy razem, nie pozwólmy splugawić naszej duszy — języka ukraińskiego! Apel sekretariatu Narodowej Spółki Pisarzy Ukrainy do narodu ukraińskiego Drodzy współrodacy! POETYCKA ANTOLOGIA „STRZAŁA” WŁADCA ZŁOTEGO ZIARNA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

Nie pozwólmy zbezcześcić naszych dusz! Apel Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki do obywateli Ukrainy

Wbrew Konstytucji Ukrainy 5 czerwca 2012 roku 234 posłów ludowych w pierwszym czytaniu uchwaliło projekt ustawy Kolesniczenki—Kiwałowa, zdradzając narodowe interesy Ukrainy, łamiąc ślubowanie posła ludowego i lekceważąc Ustawę Zasadniczą państwa, które reprezentują w parlamencie. Otwarte lobbowanie języka sąsiedniego państwa, który był i jest językiem imperialnej okupacji, istotnie ogranicza funkcje języka państwowego, niszczy narodowe wartości, narodową kulturę, narodową przestrzeń informacyjną. Partia Regionów i jej satelity zalegalizowały swoje pogardliwe podejście do wszystkiego, co ukraińskie, i zademonstrowały zbrodniczy zamiar podzielenia naszego państwa na rosyjskie i ukraińskie terytoria, co nieuchronnie doprowadzi do powstania dwóch różnych stref politycznych i administracyjnych oraz zrujnuje ukraińską państwowość. Nowi Wałujewowie położyli początek konfliktom językowym na odwiecznych ukraińskich ziemiach. Ale niech wiedzą rusyfikatorzy wszystkich politycznych maści, że są poza prawem! I jeśli Prezydent, a nie rezydent pra- Centralny Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Ukraina jest w niebezpieczeństwie. Antykonstytucyjna większość w Radzie Najwyższej zrobiła pierwszy krok ku wojnie domowej. 234 naciskaczy guzików w parlamencie uzurpowali sobie prawo milionów Ukraińców do decydowania za nich o losie naszej niepodległości. W pierwszym czytaniu uchwalono projekt ustawy Kiwałowa—Kolesniczenki, skierowany nie tylko przeciwko zapisanemu w Ustawie Zasadniczej językowi państwowemu, lecz także na zaostrzenie sytuacji politycznej w Ukrainie, co może spowodować rozłam kraju według zasady językowej i postawić pod znakiem zapytania samo istnienie niepodległej Ukrainy. Utrata języka państwowego to początek utraty terytorium, jedności narodu. Od każdego z nas dziś zależy, czy zdołamy powstrzymać zbrodnicze zamiary ukrainofobów i obronić największą zdobycz wszystkich pokoleń Ukraińców — prawo do własnego państwa, wolności, ojczystego języka. Apelujemy do was, drodzy współobywatele, o wykazanie obywatelskiej odwagi i stanięcie w obronie Konstytucji Ukrainy. Obrońmy język — obrońmy Ukrainę! Sekretariat NSPU EURO 2012 12–13 KSIĘŻNA I BARBIE Z nami Bóg i Ukraina!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Antypaństwowi głosowali „za” Głosowanie imienne w sprawie projektu ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” (nr 9073) — w pierwszym czytaniu Data głosowania: 05 czerwca 2012 10:01 Za: 234 Przeciw: 2 Wstrzymało się: 0 Nie głosowało: 12 Razem: 248 DECYZJA PRZYJĘTA

Do Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy W. M. Łytwyna, do deputowanych ludowych Ukrainy Szanowny Panie Przewodniczący! Szanowni deputowani ludowi! Rozpatrzenie projektu ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” w przededniu wyborów do Rady Najwyższej Ukrainy, przeprowadzenia Euro-2012 świadczy o zamówionym, prowokacyjnym charakterze projektu tego dokumentu. Przeciwko narodowi ukraińskiemu rozpętano wojnę informacyjną, która jest składową współczesnej polityki międzynarodowych grup finansowo-przemysłowych. W ostatnich latach obecna władza podjęła decyzję o nieobowiązkowości języka ukraińskiego w muzycznych kanałach radiowych, w szkołach, zniosła obowiązkowe tłumaczenie filmów na język ukraiński. Książek, gazet, czasopism w języku państwowym drukuje się znacznie mniej niż w rosyjskim. Prezenterzy telewizyjni wiodących kanałów w różnych programach telewizyjnych porozumiewają się wyłącznie po rosyjsku… Listę można kontynuować. Zatem istnieją wszelkie podstawy prawne, by bronić właśnie języka ukraińskiego — art. 10 Konstytucji Ukrainy wymaga tego od wszystkich osób na stanowiskach urzędowych. Komisja Wenecka oraz Pełnomocnik ds. praw mniejszości narodowych OBWE skrytykowali ten dokument, ponieważ jego przyjęcie jest zagrożeniem dla języka tytularnego narodu tworzącego państwo. Jednak pragnienie „partyjnych” deputowanych, by za wszelką cenę pozostać w następnym składzie parlamentu, zmusza ich do uciekania się do prowokacji. Ogólna tendencja hamowania odrodzenia pamięci historycznej narodu ukraińskiego nie ominęła także Sił Zbrojnych Ukrainy. Wbrew obowiązującemu ustawodawstwu, bez uzgodnienia z Ministerstwem Obrony Ukrainy, Ministerstwo Oświaty zmniejszyło o 50% liczbę godzin przedmiotu „Obrona Ojczyzny” w szkołach ogólnokształcących, a zamiast kozackiej gry „Dżura” wprowadzają dawną radziecką „zarnicę”. Proces odrodzenia języka ukraińskiego dla Związku Oficerów Ukrainy (ZOU) jest priorytetowy, jako że Związek wniósł znaczący wkład w wprowadzenie języka ukraińskiego w SZU i innych formacjach wojskowych. W szczególności ZOU w 1992 roku przygotował projekty dyrektyw MO Ukrainy dotyczące funkcjonowania języka państwowego w wojsku. W 1996 roku wszyscy 15 deputowanych ludowych będących członkami ZOU głosowało za Konstytucją Ukrainy (art. 10). W 1998 roku nakładem ZOU wydano podręcznik „Topografia wojskowa” w języku ukraińskim, w 2005 roku — dwutomowy słownik specjalnych terminów wojskowych w języku ukraińskim. Członkowie organizacji bronili języka ukraińskiego w organach MSW na drodze sądowej. Jest to język naszych ojców, dziadów, pradziadów i naszym obowiązkiem jest go bronić. ZOU wyraża swój stanowczy protest przeciwko rozpatrywaniu wspomnianego antykonstytucyjnego projektu ustawy i na podstawie art. 10 Konstytucji Ukrainy żądamy natychmiastowego wycofania z rozpatrzenia projektu ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”. O wynikach rozpatrzenia prosimy powiadomić Związek Oficerów Ukrainy. Z poważaniem Wiaczesław BIŁOUS, przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy, deputowany Rady Najwyższej Ukrainy II kadencji, pułkownik Niezrzeszeni Liczba deputowanych: 29. „Za” — 12: Gracz Ł. I., Hubski B. W., Łabunska A. W., Martyniuk A. I., Malicz O. W., Osyka S. H., Szepelew O. O., Pysarenko W. W., Buriak O. W., Czerpicki O. Z., Worotniuk I. B., Szamanow W. W. „Przeciw” — 0. „Wstrzymało się” — 0. „Nie głosowało” — 0. „Nieobecni” — 17. Frakcja Partii Regionów w Radzie Najwyższej Ukrainy Liczba deputowanych: 192. „Za” — 187: Andros S. O., Arkałłajew N. H., Achmetow R. Ł., Bahrajew M. H., Baranow-Mochort S. M., Barwinienko W. D., Bachtiejewa T. D., Bewzenko W. F., Bereżna I. H., Bereżkin S. S., Biłasz B. F., Biłyj O. P., Bohosłowska I. H., Bohusłajew W. O., Bołdyriew Ju. O., Bondarenko W. W., Bondarenko O. A., Bondyk W. A., Borysiw W. D., Bort W. P., But Ju. A., Wasadze T. Sz., Wasyljew H. A., Wasyljew O. A., Wasiutin S. I., Werewski A. M., Wernydubow I. V., Weczerko W. M., Wołkow O. A., Woropajew Ju. M., Geller Je. B., Hłazunow S. M., Hłus S. K., Hłuszczenko I. M., Horbatiuk A. O., Horbal W. M., HoroszKewycz O. S., Horina I. A., Humeniuk I. M., Hrycak W. M., Husarow S. M., Huriejew W. M., Dejcz B. D., Darda O. P., Demczyszen W. V., Demydko W. M., Derkacz A. Ł., Demyanko M. I., Jehoreńko T. W., Jewtuchow W. I., Jedin O. J., Jehorow O. M., Żurawko O. V., Jefremow O. S., Zabarski W. V., Żurawski W. S., Zasuha T. W., Zabłocki W. P., Zwarycz I. T., Zac O. V., Zubanow W. O., Zwiagilski Ju. Ł., Zubyk W. V., Zubec M. W., Iwanenko W. H., Zubow W. S., Isajew Ł. O., Iwaniuszczenko Ju. V., Kaluzny W. A., Kałetnik H. M., Kasianiuk O. R., Karaka Ju. V., Kij S. V., Kyryczok O. E., Kisełow W. O., Kiwałow S. V., Kinach A. K., Kłymec P. A., Klimow Ł. M., Klujew S. P., Kowalewska Ju. S., Kowalowa Ju. V., Kożara Ł. O., Kozub O. A., Kolesniczenko W. V., Kołoczej Ju. O., Komar M. S., Konowaliuk W. I., Korż W. P., Korż P. P., Korżew A. Ł., Kuźmenko P. P., Kuźmuk O. I., Kunczenko O. P., Łandyk W. I., Łandik W. I., Łebediew P. V., Leszczynski O. O., Łysow I. V., Łytwynow Ł. F., Łyczuk W. I., Litwinow W. H., Łukjanow W. V., Łucki M. H., LowoczKina Ju. V., Majboroda S. F., Makiejienko W. V., Małyszew W. S., Malcew W. O., Mankowski H. V., Melnyk P. V., Melnyk S. A., Myrny I. M., Myronenko M. I., Mirosznyczenko Ju. R., Momot S. V., Moroko Ju. M., Moszak S. M., Mchitarian N. M., Nadosza O. V., Nakoneczny W. Ł., Netecka O. A., Olijnyk W. M., Omelianowycz D. S., Orłow A. V., Pawłenko W. V., Pawłenko E. I., Paczesiuk S. N., Pinczuk A. P., Piskun S. M., Płotnikow O. V., Płochoj I. I., Połuniejew Ju. V., Popescu I. V., Potapow W. I., Prasołow I. M., Pryhodski A. V., Prytyka D. M., Prutnik E. A., Pszonka A. V., Rewa D. O., Rybak W. V., Romaniuk M. P., Sawczenko I. V., Sawczuk O. V., Samojłenko Ju. P., Samofałow H. H., Sandler D. M., Swiatasz D. V., Seliwarow A. B., Synycia A. M., Sihał Je. Ja., Skubenko W. P., Skudar H. M., Smitiuch H. Je., Sołoszenko M. P., Sołtus P. S., Stelmaszenko W. P., Stepanenko A. A., Stolar W. M., Stojan O. M., Sułkowski P. H., Suprunenko O. I., Suchy Ja. M., Tabacznyk Ja. P., Tediejew E. S., Tołstenko W. Ł., Turmanow W. I., Fedun O. Ł., Feldman O. B., Chara W. H., Charlim W. M., Chmielnicki W. I., Chomutinnik W. Ju., Cariow O. A., Ciurko P. I., Czernomorow O. M., Czertkow Ju. D., Czeczetow M. V., Szkiria I. M., Szencew D. O., Szczerbań A. V., Szpenow D. Ju., Janukowycz W. V., Jankowski M. A., Jacenko A. V., Jaroszczuk W. I. „Przeciw” — 2. „Wstrzymało się” — 0. „Nie głosowało” — 1. „Nieobecni” — 2. Frakcja Bloku „Nasza Ukraina—Ludowa Samoobrona”: Ludowy Związek „Nasza Ukraina”, Partia Polityczna „Naprzód, Ukraino!”, Ludowy Ruch Ukrainy, Ukraińska Partia Ludowa, Ukraińska Partia Republikańska „Sobór”, Partia Chrześcijańsko-Demokratyczny Związek, Europejska Partia Ukrainy, Partia Obywatelska „PORA”, Partia Obrońców Ojczyzny Liczba deputowanych: 64. „Za” — 2: Wasylenko S. V., Charowski S. Ju. „Przeciw” — 0. „Wstrzymało się” — 0. „Nie głosowało” — 0. „Nieobecni” — 62. Frakcja Komunistycznej Partii Ukrainy Liczba deputowanych: 25. „Za” — 25: Ołeksandrowska A. O., Ołeksejew I. V., Baburin O. V., Bewz W. A., Wołynec Je. V., Hajdajew Ju. O., Hołub O. V., Hordijenko S. V., Danyłenko W. A., Demianczuk W. O., Kilinkarow S. P., Krawczenko M. V., Leszczenko W. O., Marmazow Je. V., Matwiejew W. H., Matwiejew W. J., Najdionow A. M., Perestenko M. V., Samojłyk K. S., Symonenko P. M., Tkaczenko O. M., Chrapow S. A., Carkow Je. I., Cybenko P. S., Szmielowa S. O. „Przeciw” — 0. „Wstrzymało się” — 0. „Nie głosowało” — 0. „Nieobecni” — 0. Frakcja „Blok Julii Tymoszenko — „Batkiwszczyna” Liczba deputowanych: 100. „Za” — 0. „Przeciw” — 0. „Wstrzymało się” — 0. „Nie głosowało” — 0. „Nieobecni” — 100. Frakcja Partii Ludowej Liczba deputowanych: 20. „Za” — 2: Hrywkowski W. O. Hrynewecki S. R. „Przeciw” — 0. „Wstrzymało się” — 0. „Nie głosowało” — 0. „Nieobecni” — 18. Grupa „Reformy dla przyszłości” Liczba deputowanych: 19. „Za” — 6: Hejman O. A. Kaplijenko W. W. Kruk J. B. Trajduk M. F. Haćko W. P. Konstantynow J. S. „Przeciw” — 0. „Wstrzymało się” — 0. „Nie głosowało” — 11. „Nieobecni” — 2. „Z politycznymi oszustami nie da się porozumieć” Jarosław KENDZIOR, frakcja NU-NS: — W przeddzień, w poniedziałek, odbyło się posiedzenie rady koordynacyjnej parlamentu z udziałem liderów frakcji, w tym opozycyjnych. Rzekomo osiągnięto jakieś porozumienie. Przynajmniej nam, deputowanym, dziś rano liderzy frakcji nie mówili nic o tym, że będzie takie bezczelne głosowanie. A my byliśmy gotowi blokować trybunę i prezydium. Ale wygląda na to, że z deputowanymi z Partii Regionów o nic nie można i nie warto się umawiać. Dlatego opozycja powinna była kontynuować blokowanie pracy parlamentu w sali posiedzeń, które rozpoczęliśmy 24 maja podczas pierwszej próby uchwalenia tej ustawy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Posłowie komentują

„Oszustwo podczas głosowania” Wołodymyr KAPŁIJENKO, grupa deputowanych „Reformy dla przyszłości”: — Oficjalnie oświadczam z trybuny parlamentu i złożyłem stosowne pismo do jego kierownictwa: ja, poseł do Rady Narodowej Ukrainy Wołodymyr Kapłijenko, głosowałem przeciwko projektowi ustawy Kiwałowa—Kolesniczenki. Jednak system elektroniczny pokazał, rzekomo, że głosowałem za tą ustawą, a ja w żadnym wypadku bym za nią nie zagłosował. Dlatego żądam od parlamentu obrony mojej deputowanej godności i wyjaśnienia, jak mogło dojść do czegoś takiego przy ustalaniu wyników głosowania.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

zapisano w Konstytucji, czy nie państwo, a zbieranina różnych plemion? Że projekt ustawy Kiwałowa—Kolesniczenki jest skierowany na zniszczenie języka ukraińskiego, a zatem i ukraińskiej państwowości, jasno świadczy artykuł 20 „Język edukacji”, część szósta: „Język nauczania w prywatnych placówkach oświatowych wszystkich poziomów edukacyjnych jest określany przez założycieli (właścicieli) tych placówek”. Jeszcze A. Gribojedow pytał: „A sędziowie kto?”. I część ósma: „W państwowych i komunalnych ogólnokształcących placówkach oświatowych z nauczaniem w językach regionalnych nauka przedmiotów prowadzona jest w językach regionalnych (z wyjątkiem języka ukraińskiego i literatury, których nauka prowadzona jest w języku ukraińskim)”. Jest to, po pierwsze, rażące naruszenie tej samej Europejskiej karty (listopad 1992), do której rzekomo modlą się kiwałowy, oraz Rekomendacji haskich dotyczących praw mniejszości narodowych do edukacji (październik 1996); po drugie, w ten sposób za dziesięć-piętnaście lat (a może i wcześniej) język ukraiński okaże się „niepotrzebny”. Sprytnie zaplanowane! Nie mogę pominąć także fałszywych terminów w projekcie ustawy Kiwałowa—Kolesniczenki. Ani w lingwistyce, ani w socjolingwistyce, ani w międzynarodowych dokumentach prawnych nie ma takich pojęć jak „grupa językowa”, „mniejszość językowa”, „regionalna grupa językowa”, istnieją pojęcia „język mniejszości narodowej”, „osoby należące do mniejszości narodowych”. Zresztą nazwa Europejskiej karty nie została przetłumaczona co do istoty, a skalkowana z języka obcego. W języku ukraińskim powinna brzmieć: Europejska karta języków lokalnych lub mało używanych. Oczywiście, rosyjskiego tutaj zaliczyć nie byłoby jak.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

To język ukraiński jest państwowy czy niepaństwowy?

Iwan Juszuk, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy. W Konstytucji Ukrainy, w artykule 10, zapisano: „Językiem państwowym w Ukrainie jest język ukraiński”. Nawet uczniowie o tym wiedzą. Słowo państwowy w 11-tomowym Słowniku języka ukraińskiego wyjaśniane jest jako taki, który „ma ważne znaczenie dla państwa, może wpływać na stan jego spraw”. W decyzji Sądu Konstytucyjnego Ukrainy nr 10-rp/99 z 14 grudnia 1999 roku to słowo zostało zinterpretowane w kontekście: „Pod językiem państwowym (urzędowym) rozumie się język, któremu państwo nadało status prawny obowiązkowego porozumiewania się w sferach publicznych życia społecznego”. Słowo obowiązkowy w tej decyzji powtórzono jeszcze raz: „Język ukraiński jako państwowy jest obowiązkowym środkiem porozumiewania się na całym terytorium Ukrainy przy wykonywaniu uprawnień przez organy władzy państwowej oraz organy samorządu lokalnego (język aktów, pracy, kancelarii, dokumentacji itp.), a także w innych sferach życia społecznego…”. Przystępniej już powiedzieć nie można. Tymczasem w projekcie ustawy Kiwałowa—Kolesniczenki „O zasadach państwowej polityki językowej” nr 9073 natrafiamy na taki zapis: „Zapewnienie wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium państwa ze stworzeniem możliwości równoległego używania języków regionalnych lub języków mniejszości na tych terytoriach i w tych przypadkach, gdzie jest to uzasadnione” (art. 5, pkt 2). Równoległego — czyli jednakowego. W 11-tomowym Słowniku języka ukraińskiego słowo równoległy w znaczeniu przenośnym ma właśnie taką interpretację: „Który jest jednakowy z czymkolwiek”. A co oznacza w projekcie ustawy „jest uzasadnione”? Czy nie to, że cel uświęca środki? W części drugiej art. 7 projektu ustawy 18 języków zaliczono do „języków regionalnych lub języków mniejszości”, które powinny zastępować państwowy. Wszystkie języki jako równoprawne podano alfabetycznie, tylko dlaczegoś rosyjski, widocznie jako najbardziej równoprawny, znalazł się na liście pierwszy. Tutaj wpisano również tak zwany język rusiński, który właściwie stanowi grupę różnych zakarpackich gwar języka ukraińskiego i nawet nie jest skodyfikowany. I w części trzeciej tego samego artykułu wypisano prawa tych języków: „Do każdego języka, określonego w części drugiej tego artykułu, stosuje się środki, skierowane na używanie języków regionalnych lub języków mniejszości, które przewidziano w tej Ustawie, pod warunkiem, jeśli liczba osób — nosicieli języka regionalnego, zamieszkujących na terytorium, na którym rozpowszechniony jest ten język, stanowi 10 procent i więcej liczebności jego populacji”. I dalej jeszcze lepiej: „Na mocy decyzji rady lokalnej w poszczególnych przypadkach, z uwzględnieniem konkretnej sytuacji, takie środki mogą być stosowane wobec języka, którego regionalna grupa językowa stanowi mniej niż 10 procent populacji odpowiedniego terytorium”. I na zakończenie tego w części szóstej ogłasza się wymóg: „Język regionalny lub język mniejszości (języki), który odpowiada warunkom części trzeciej tego artykułu, używany jest na odpowiednim terytorium Ukrainy w pracy lokalnych organów władzy państwowej, organów Autonomicznej Republiki Krymu oraz organów samorządu lokalnego, stosowany jest i nauczany w państwowych i komunalnych placówkach oświatowych, a także używany jest w innych sferach życia społecznego w granicach i trybie, który określa ta Ustawa” (wszystkie osobliwości oryginału zachowano). O państwowym języku ukraińskim nie ma tu już nawet wzmianki. A jeszcze 16 lipca 1990 roku, kiedy Ukraina nie była nawet niepodległa, Rada Najwyższa Ukraińskiej SRR w „Deklaracji o państwowej suwerenności Ukrainy” jednoznacznie określiła zadanie: „Ukraińska SRR zapewnia narodowo-kulturowe odrodzenie narodu ukraińskiego, jego świadomości historycznej i tradycji, narodowo-etnograficznych osobliwości, funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego”. O jakim odrodzeniu teraz może być mowa? Teraz chodzi jedynie o okradanie Ukrainy pod każdym względem. A po przyjęciu projektu ustawy Kiwałowa—Kolesniczenki tym bardziej. W Konstytucji Ukrainy określenie państwowy, oprócz wyrażenia język państwowy, używane jest także w połączeniach flaga państwowa, godło państwowe, hymn państwowy. Te pojęcia są ściśle ze sobą powiązane, ponieważ, jak zaznaczono we wspomnianej decyzji Sądu Konstytucyjnego, „pojęcie języka państwowego jest składową szerszego pod względem treści pojęcia symboli państwowych”. Jeśli i w tych przypadkach pójść za Kiwałowem—Kolesniczenką, to można będzie w ukraińskich instytucjach państwowych używać flagi sąsiedniego państwa (takie rzeczy już widzieliśmy), zamiast tryzuba wystawiać dwugłowego orła czy orła z krzyżem w dziobie, a zamiast „Szcze ne wmerła…” na uroczystościach państwowych śpiewać „Sławsia, otieczestwo…”. Bo tak zechce 10 procent i taką decyzję podejmie rada lokalna. A precedens dla tego tworzą Kiwałow i Kolesniczenko. Nawiasem mówiąc, w Konstytucji Ukrainy istnieje jeszcze pojęcie granica państwowa. Czy i ją można traktować według Kiwałowa—Kolesniczenki? Ale w Kodeksie karnym istnieje pojęcie zdrada państwowa. Czy to ignorancja, czy celowe podkopywanie Konstytucji Ukrainy? Ukraina — państwo unitarne, jak za- Rada Najwyższa w pierwszym czytaniu przyjęła projekt ustawy o zasadach państwowej polityki językowej, którego inicjatorami są deputowani ludowi z Partii Regionów Wadym Kolesniczenko i Serhij Kiwałow. Za tym zagłosowało 234 z 248 deputowanych ludowych, zarejestrowanych w sali obrad.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Toczy się walka o wolność Ukrainy…

Tegoroczna granica wiosny i lata na Ługańszczyźnie upłynęła pod znakiem nie tylko kataklizmów pogodowych. Zbliżają się do szczytu namiętności życia społeczno-politycznego. Chyba najzacieklejsze starcie między antyukraińską władzą a patriotyczną opinią publiczną regionu toczy się na froncie językowym. Rządząca Partia Regionów, starając się zachować choćby okruchy dawnego autorytetu w oczach niektórych naszych rodaków, a przy tym nie mając nawet zamiaru prowadzić polityki państwowej w interesie narodu, mocno osiodłała swojego ulubionego konika na biegunach, po raz kolejny wyciągając na wierzch dawno pożółkły i przesiąknięty naftaliną pomysł dwujęzyczności. „Regionałowie” i ich satelici już nie raz próbowali w ten czy inny sposób wprowadzić w Ukrainie drugi język państwowy — rzecz jasna rosyjski. Tym razem jednak są zdecydowani: zrozumiawszy, że wprost nie uda im się uzakonić dwujęzyczności (nie mają do tego konstytucyjnej większości), opracowali projekt ustawy, który formalnie niby pozostawia ukraiński językiem państwowym, ale faktycznie niemal w każdym obwodzie wprowadza „swój”, tak zwany „regionalny” język. Jak zawsze, nie pozostaje w tyle w sprawie forsowania dwujęzyczności „wierna rewolucyjnym, bojowym i pracowniczym tradycjom” „biało-niebiesko-czerwona” Ługańszczyzna. Właśnie tu ostatnio szaleje prowadzona przez aktywistów Partii Regionów kampania propagandowa, mająca stworzyć iluzję „powszechnego poparcia” dla tej narzucającej się „idée fixe”. Co więcej, „regionałowie” nie ograniczają się do agitacji na ulicach i placach, lecz aktywnie wciągają do swojej brudnej gry pracowników sfery budżetowej, z których większość w naszym kraju, niestety, nie przyzwyczaiła się do wyraźnej postawy obywatelskiej, a zamiast tego postępuje tak, jak byłoby to miłe zwierzchnikom. Proponując złożenie podpisu „za językiem rosyjskim”, obiecują im wyższą emeryturę i inne ulgi. W szczególności taka praktyka jest powszechna w wielu ługańskich szkołach ogólnokształcących. Kolejnym przejawem dzisiejszych czasów jest mobilizacja swoich zwolenników przez „regionalnych” zwierzchników, których „rodna” partia zbierała na 5 czerwca na wyjazd do Kijowa pod mury Rady Najwyższej. Jak wiadomo z poinformowanego źródła, każdemu z nich za udział w „rosyjskojęzycznym” staniu obiecano dwieście hrywien. Takie zastrzyki finansowe jasno świadczą o tym, że kwestia językowa na Ukrainie jest sztucznie wymyślona, a dla przeciętnych mieszkańców pozostaje w ogóle na peryferiach interesów. Wskazuje na to również fakt, że Ługańczyków za językiem rosyjskim agitują w większości obywatele Rosji, którzy pracują, jak wyjaśniają, „w sztabie Jefriemowa”. Mamy więc do czynienia z naruszeniem ukraińskiego prawodawstwa, ponieważ do udziału w działalności partyjnej angażuje się obywateli obcych państw. Komu potrzebna jest ta orgia wokół drugiego języka? Ługańscy władcy chwalą się (choć gdzie tu powód do chwały?) tym, że w obwodzie mieszkają przedstawiciele ponad 120 narodowości. Ale czy naprawdę można poważnie uważać, że „regionalny” język pomyślano dla Tatarów czy Greków Przyazowia? Nie, bo każdemu jest jasne, że projekt ustawy Kolesniczenki—Kiwałowa wysunięto w interesie jednej jedynej mniejszości narodowej, której przedstawiciele zajmują najwyższe stanowiska w naszym obwodzie i reprezentują go w Radzie Najwyższej. Nasuwa się pytanie: dlaczego mniejszość ma dyktować swoje warunki większości, którą stanowi naród tytularny? I dlaczego w państwie ukraińskim nie utworzono ministerstwa ani departamentu do spraw polityki narodowościowej, które miałyby strzec praw takich mniejszości etnicznych, jak Gagauzi, Grecy, Karaimi i inne, a jednocześnie chronić państwotwórczy naród ukraiński? Nadchodzą decydujące dni walki o ukraińską tożsamość, kiedy niezbędna jest ścisła współpraca patriotycznych sił politycznych i szerokiej opinii publicznej. W porządku dziennym stoi los języka ukraińskiego jako atrybutu państwotwórczego etnosu. Przecież od dawna wiadomo: czyj język, tego i władza. I nowej klęski nasi potomkowie nam już nie wybaczą. Bo nie będzie komu wybaczać. Bo Ukraińcy, rozjechawszy się po świecie i asymilując się „na naszej — nie swojej ziemi”, stopniowo staną się Rosjanami, Polakami, Turkami — kimkolwiek, byle nie Ukraińcami. Dlatego dzisiejsze wydarzenia, jak podkreśla Lina Kostenko, to „walka o wolność Ukrainy. Cała reszta to wielkie kłótnie o drobiazgi”. Centrum prasowe Ługańskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Ruszyła ogólnoukraińska kampania „Zemsta za rozłam kraju”

Aktywiści społeczni rozpoczęli kampanię obniżania poparcia dla tych sił politycznych i posłów ludowych, którzy opowiadają się za rozłamowym projektem ustawy Kolesniczenki–Kiwałowa „O podstawach państwowej polityki językowej”. Kampania rozpoczęła się 31 maja 2012 r. w mieście Antracyt w obwodzie ługańskim. Właśnie w tym okręgu zamierza ponownie dostać się do Rady Najwyższej Ołeksandr Jefremow, zastępca przewodniczącego frakcji „Partii Regionów”. W ciągu jednego dnia aktywiści rozprowadzili w mieście 10 tysięcy ulotek w języku rosyjskim, wzywających do nieglosowania na Partię Regionów i O. Jefremowa. W ulotkach wskazano na porażki rządzącej partii w sferze gospodarczej i społecznej. „Wynik eksperymentu przerósł nasze oczekiwania. Prawie wszyscy mieszkańcy miasta, zapomnianego przez władzę, przyjmują tę akcję z dużym entuzjazmem i ostro negatywnie wypowiadają się przeciwko „Partii Regionów” i jej przywódcom. Ludzie zostawili nam swoje kontakty i wyrazili gotowość do kontynuowania kampanii na miejscu, utrzymując kontakt z Kijowem. Do udziału w kampanii zgłosili się również przedsiębiorcy z Ługańszczyzny”, — powiedziała Olha Sało, jedna z uczestniczek akcji. Obecnie społeczeństwo przygotowuje akcję przeciwko rozłamowej ustawie o językach 5 czerwca pod Radą Najwyższą w Kijowie. Właśnie tego dnia projekt ustawy nr 9073 został skierowany pod obrady posłów. Po głosowaniu nad ustawą aktywiści planują kontynuować wyjazdy do centralnych i wschodnich obwodów Ukrainy, gdzie będą kandydować posłowie, którzy zagłosują „za”, nie tylko z „Partii Regionów”, ale także z frakcji Łytwyna oraz tzw. „tuszki”. Środki na ulotki i wyjazdy zbierane są podczas akcji publicznych i w mediach społecznościowych.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Podzielili nas, ale nie oślepili

Partia władzy wraz z komunistami po raz kolejny rozdarła naród ukraiński na pół, na żywca. Nie zapomnieli: „dziel i rządź”. Przy całej swojej ograniczoności pamiętają dewizę despotów: dziel, a będziesz u władzy, staniesz się bogaty; dziel, a będziesz oszukiwać ludzi, oślepisz przebiegłością i kłamstwem ich rozum; dziel, a będziesz drwić ze sprawiedliwości, a nawet z najwyższego prawa w kraju — Konstytucji. Tym razem uderzyli w jeden z fundamentów ukraińskiej państwowości — język ukraiński, jednoczącą i konsolidującą siłę społeczeństwa i kraju. Jednym podstępno-zdradzieckim ciosem odwracając uwagę obywateli od palących problemów społeczno-ekonomicznych i porażki własnej polityki wewnętrznej w przededniu wyborów. Drugim — wykonując prowokacyjne wytyczne odpowiednich służb neoimperialnej Moskwy, co jest częścią szerszej strategii niszczenia Ukrainy jako niepodległego państwa i Ukraińców jako narodu. Mykoła CYMBALIUK Zdjęcie autora. To rozcięcie można było naocznie zobaczyć w Kijowie na ulicy Mychajła Hruszewskiego — od Placu Europejskiego do Arsenału. Od strony pierwszego, do trybuny sił opozycyjnych niedaleko Rady Najwyższej, cała przestrzeń pokryła się narodowymi niebiesko-żółtymi flagami przemieszanymi z licznymi sztandarami partyjnymi partii „Batkiwszczyna”, „Front Zmian”, „Swoboda”, „Udar”, UNP, Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, „Sobór” itd. Z drugiej strony, od Arsenału, rzadkie szeregi muskularnych chłopaków i niedrogo opłaconych statystów z tych niewybrednych emerytów pod biało-niebieskimi flagami Partii Regionów. „Demarkacyjną” granicę utworzyli obrońcy i podpora władzy (nie narodu) — oddziały ZOMP-owców w hełmach, kamizelkach kuloodpornych i z pełnym rynsztunkiem bojowym. A w Parku Maryjskim i na podwórkach, czekając na komendę „wyższego” — bataliony młodych milicjantów, którzy z ciekawością słuchali i przyglądali się uczestnikom akcji protestacyjnej przeciwko projektowi ustawy o faktycznym nadaniu językowi rosyjskiemu statusu drugiego języka państwowego. Jeden po drugim głos na trybunie zabierali szeroko i mało znani działacze społeczno-polityczni, kulturalni i oświatowi, pisarze, artyści, dziennikarze, przedstawiciele młodzieżowych ruchów protestacyjnych. Emocje protestujących „sięgały zenitu”. Zwłaszcza po komunikacie deputowanego ludowego Ołeksandra Turczynowa, że w piątej (!) minucie od rozpoczęcia posiedzenia plenarnego półpusta sala obrad zagłosowała kartami regionalistów i komunistów wraz z kilkoma litwynowcami 234 głosami „za” przyjęciem prowokacyjnej ustawy w pierwszym czytaniu. Wystąpienie lidera partii „Udar” Witalija Kliczki o przebiegłości i fałszu obecnej władzy, która zamiast podnoszenia sfer życia społecznego, w których język ukraiński jeszcze jest stosowany. Ukraińska Światowa Rada Koordynacyjna oświadcza, że przyjęcie tej Ustawy jest sprzeczne z Konstytucją Ukrainy. Ukraińska Światowa Rada Koordynacyjna jest upoważniona do podania do wiadomości opinii publicznej, że we wszystkich krajach osiedlenia Ukraińców przed ambasadami Ukrainy odbyły się lub odbywają się akcje protestacyjne przeciwko brutalnej rusyfikacji na Ukrainie. Ukraińska Światowa Rada Koordynacyjna potępia działania władzy, która użyła brutalnych metod siłowych walki z inaczej myślącymi i rozpędziła akcję w obronie języka ukraińskiego w Kijowie 5 czerwca 2012 roku. Ukraińska Światowa Rada Koordynacyjna wspiera wszystkich, którzy walczą o przywrócenie Ukraińcom konstytucyjnego prawa do uznawania języka ukraińskiego za jedyny język państwowy. Wzywamy obywateli Ukrainy do ochrony swojego konstytucyjnego prawa do używania języka ojczystego we wszystkich sferach życia społecznego. Mychajło RATUSZNYJ, Przewodniczący Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej standardów życiowych Ukraińców i integracji europejskiej naszego państwa sieje niezgodę i wrogość, lekceważąc nawet Konstytucję, gdzie status i nienaruszalność języka ukraińskiego jako jedynego państwowego są chronione prawem, jednakowo aprobująco przyjęli podzieleni milicyjnym kordonem. Kliczko wezwał do aktywnego przygotowania się do następnych wyborów i udowodnienia, że jesteśmy narodem, a nie niewolnikami. Kiedy Turczynow poddał pod głosowanie kwestię wotum nieufności dla Rady Najwyższej, Rządu i Janukowycza jako prezydenta, wielotysięczny wiec uczestników od Chreszczatyku do Peczerska skandował „Precz!”. To nie krzyczał Kijów, to wołała cała Ukraina: od Donbasu do Karpat, od Prypeci do Morza Czarnego. Pomimo wezwań do milicji, by nie stosowała siły wobec narodu, „berkutowcy” mimo wszystko nie wytrzymali i użyli gazu łzawiącego. Po jakiejś godzinie rzecznik MSW oświadczył, że rzekomo pracownicy milicji podczas starć z protestującymi pod murami RN go nie stosowali. Ale nawet dla tych, którzy nie stali tego dnia ramię w ramię wśród przedstawicieli sił opozycyjnych, uwierzyć w „uczciwość” naszych organów ścigania jest niezwykle trudno. Tak samo, jak uwierzyć, że jeden z synalków prezydenta przez dwa lata uczciwą pracą zarobił kilka miliardów dolarów, a członkowie Gabinetu Ministrów Azarowa stali się dwukrotnie bogatsi od rządu Wielkiej Brytanii. Dlatego hasło ulic i placów „Bandę precz!” przetaczało się od Rady Najwyższej do Gabinetu Ministrów, od Bankowej do obrzeży kraju. Mówię tak, ponieważ tego dnia analogiczne akcje protestacyjne odbyły się w wielu regionach kraju: w Doniecku, Lwowie, Kirowohradzie, Charkowie itd. Ale to dopiero początek. Lider partii „Front Zmian” Arsenij Jaceniuk na wiecu pod Radą Najwyższą ogłosił rozpoczęcie bezterminowej akcji protestacyjnej przeciwko antykonstytucyjnemu projektowi ustawy nr 9073 „O zasadach państwowej polityki językowej”. Kukiełkarze i ich marionetki — wrogowie narodu ukraińskiego i ukraińskiej państwowości przyjęli ustawę w pierwszym czytaniu. Naród w osobie opozycji pierwszą bitwę przegrał. „Po to — zaznaczył Jaceniuk — aby nie zostały zniszczone język ukraiński i państwo, jesteśmy zobowiązani rozpocząć stałą akcję protestacyjną”… W tym dniu w Kijowie, pod murami Rady Najwyższej, oni, którzy kryją się za biało-niebieskimi i czerwonymi płótnami, naobiecywawszy „lepsze życie już dziś”, rozdarli, podzielili naród ukraiński na pół. Ale nikomu, nawet obecnej, bezgranicznie okrutnej i cynicznej władzy nie uda się rozciąć na dwie części duszy narodu, każdego z Ukraińców, których przodkowie przez wieki wywalczali swoją niepodległość i prawo do bycia obywatelami własnego państwa ukraińskiego.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

W Zaporożu milicja aresztowała organizatorów akcji w obronie języka ukraińskiego

W Zaporożu milicja aresztowała organizatorów akcji protestacyjnej w obronie języka ukraińskiego i sporządziła wobec nich protokoły administracyjne. Wiec rozpoczął się około godziny 12:00, 5 czerwca, przy budynku Zaporoskiej Rady Obwodowej. Z państwowymi flagami i plakatami na akcję przyszło około trzydziestu obywateli. Członkowie zaporoskiej obwodowej „Proświty” próbowali rozdawać ulotki i rozstawić namiot, lecz przeszkodzili im milicjanci, informując, że wiec jest nielegalny. Funkcjonariusze powołują się na słowa urzędnika z rady miejskiej, według którego nikt nie powiadomił organów samorządu terytorialnego o przeprowadzeniu akcji. Organizatorzy akcji okazali milicji oraz dziennikarzom dokumenty potwierdzające legalność zgromadzenia. Zezwolenie podpisał naczelnik wydziału polityki wewnętrznej Zaporoskiej Rady Miejskiej Jewhen Sokulski. Jego zastępca, który przyszedł na wiec razem z milicjantami, poinformował, że Jewhen Sokulski przebywa na urlopie, a on osobiście nikomu żadnych zezwoleń nie wydawał. Pikietujący twierdzą, że naczelnik wydziału polityki wewnętrznej podpisał dokumenty osobiście 5 czerwca rano. Milicjanci nie szukali winnych, lecz zażądali zakończenia akcji. Kierownika Zaporoskiego Oddziału Obwodowego towarzystwa „Proświta” Ołeha Tkaczenkę zabrano do rejonowego komisariatu milicji, a na lidera organizacji społecznej „Niebo” Ihora Artiuszenkę na miejscu sporządzono protokół administracyjny o naruszeniu zasad przeprowadzania akcji masowych. Według informacji radia „Swoboda”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

OŚWIADCZENIE

UKRAIŃSKIEJ ŚWIATOWEJ RADY KOORDYNACYJNEJ W ZWIĄZKU Z PRZYJĘCIEM PRZEZ RADĘ NAJWYŻSZĄ UKRAINY PROJEKTU USTAWY O JĘZYKACH W PIERWSZYM CZYTANIU. Ukraińska Światowa Rada Koordynacyjna wyraża stanowczy protest przeciwko przyjętej przez Radę Najwyższą Ukrainy 5 czerwca 2012 r. ustawie o językach w pierwszym czytaniu. UŚRK oświadcza, że przyjęcie tej ustawy sprowadza Ukraińców do pozycji mniejszości narodowej na Ukrainie, ponieważ: 1. Faktycznie nadaje status państwowego językowi rosyjskiemu i wynosi pozycję rosyjskojęzycznych obywateli na Ukrainie; 2. Zorientowana na Rosję władza śpieszy się, by przywrócić praktyki przeszłości — asymilację Ukraińców w celu uczynienia procesu denarodowienia narodu nieodwracalnym; 3. Europejska karta języków regionalnych, którą zasłaniają się autorzy projektu ustawy, ma na celu ochronę języków zanikających, do których w żaden sposób nie należy język rosyjski na Ukrainie, który i tak posiada liczne przywileje; 4. Ustawa pozwoli prorosyjskiej władzy manipulować rzeczywistymi danymi dotyczącymi ukraińskojęzyczności z jednej strony, a z drugiej wzmocni pozycję pracodawców, którzy będą wymagać od pracowników oświadczeń o przyznaniu pierwszeństwa językowi rosyjskiemu; 5. Ukraińcy nie będą mogli w pełni kształcić swoich dzieci w języku ukraińskim, ponieważ obowiązkowe ankietowanie uczniów, ich rodziców i studentów w sprawie języka, w którym chcieliby się uczyć, przekształci edukację w pole niekończących się wojen językowych, gdzie politycy wszystkich opcji znajdą wdzięczny grunt do wygłaszania najbardziej radykalnych haseł. 6. Ukraińcy stracą nawet te nieliczne obecnie elektroniczne środki masowego przekazu, dystrybucję filmów, reklamę i inne

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Apel do społeczeństwa i do deputowanych Rady Najwyższej Ukrainy

Przewodniczącemu Rady Najwyższej Ukrainy Wołodymyrowi Łytwynowi. My, członkowie Rady Społecznej przy merze Wasylkowa, jesteśmy zaniepokojeni próbą deputackiej większości Rady Najwyższej Ukrainy zmiany sytuacji językowej w naszym państwie nie na korzyść Ukraińców, a zatem ze szkodą dla całego ukraińskiego społeczeństwa. Przypominamy, że kwestia językowa nie powstała z historycznego pragnienia Ukraińców bycia dwujęzycznymi, nie z powodu ucisku przez Ukraińców języka rosyjskiego czy języków innych mniejszości narodowych, lecz z powodu celowego wykorzeniania naszego oryginalnego języka w ciągu kilku stuleci przebywania Ukrainy w składzie carskiej Rosji i imperium radzieckiego. Czyżby autorom projektu ustawy nr 9059, deputowanym ludowym Kołesniczence i Kiwałowowi, nie było wiadomo, że język ukraiński oficjalnie, na różne sposoby, w ciągu kilku stuleci zakazywano dziesiątki razy. Ale najbardziej ucierpiał on w latach 30. ubiegłego wieku, kiedy Hołodomor, zsyłki, masowe represje, agresywny ateizm, niszczenie zwykłych relacji produkcyjnych i międzyludzkich zniszczyły ukraińską elitę rolniczą, a dalej także wierzchołek narodowej inteligencji. W rezultacie tego ludobójstwa okaleczono psychologię, filozofię, wiarę, kulturę, a co najważniejsze — zrujnowano niepisane normy i zasady postępowania, zgodnie z którymi każde następne pokolenie budowało swoje życie na doświadczeniu swoich ojców, dziadów i pradziadów. W ten sposób zniszczono system przekazywania życiowej mądrości od poprzednich pokoleń następnym. Śmierć kolejnych około 8 mln Ukraińców podczas II wojny światowej i szybkie wypełnienie Ukrainy przedstawicielami innych narodów Związku Radzieckiego, w szczególności Rosjanami — trwałymi nosicielami rosyjskiej idei narodowej, a zwłaszcza języka rosyjskiego, który dla nich jest świętością, nieodwracalnie zmieniało narodową niepowtarzalność osłabionych brakiem państwowości Ukraińców, zwłaszcza wschodu i południa Ukrainy, aż do utraty przez nich języka ojczystego. Na czas ogłoszenia niepodległości naszego kraju przynajmniej 30% potomków wielkiej ukraińskiej rodziny utraciło poczucie przynależności do ukraińskości. Ten wynik poraża, jeśli wziąć pod uwagę, że rozkwit językowego przeobrażenia Ukraińców przypada na okres, kiedy rosyjska mniejszość narodowa stanowiła nie więcej niż 15% całej populacji Ukrainy. Cóż to za braterskie stosunki były między dwoma narodami, jeśli Ukraińcy nagle tak bez zastrzeżeń „pokochali” język innego narodu, że wyparli się własnego?! Jak mogło się stać, że język znacznie mniejszej liczebnie grupy narodowej zapanował nad wielkim ukraińskim narodem na jego własnej ziemi? A stało się to w rezultacie strasznego cywilizacyjnego wstrząsu. Zapewne nikt (zwłaszcza Rosjanie) nie wątpi, że utrata przez naród języka jako podstawowego składnika jego narodowej istoty jest właśnie rażącym faktem takiego nieszczęścia. Właściwie i bez dowodów zrozumiałe jest, że utrata języka nie wzmacnia, a pustoszy naród. Wszak język każdego narodu to rdzeń jego kultury. A bez utwierdzenia i rozkwitu kultury narodowej niemożliwy jest rozwój konkurencyjnej gospodarki. Trudno na przykład wyobrazić sobie, by Węgrzy, Polacy czy Rosjanie mogli być samowystarczalnymi narodami państwowymi bez kultur narodowych, a tym bardziej bez języków narodowych. Te i inne okoliczności od początku ogłoszenia niepodległości Ukrainy wprost wołają o potrzebę powrotu na łono ukraińskości zrusyfikowanych Ukraińców, a nie o ich ostateczne zwyrodnienie, co przewiduje projekt ustawy ukrainofobów. Mamy nadzieję, że świadomi obywatele pochodzenia rosyjskiego, nosiciele rosyjskiej idei, nie popierają tego szalonego zamysłu. Bo ten, kto ceni własną niepowtarzalność, nigdy nie będzie niszczył języka wykrwawionego ludobójstwem narodu. Zatem wszystkim, którzy nierozważnie popierają ideę oficjalnej dwujęzyczności Ukraińców, warto wiedzieć, że kwestia językowa jest długofalowa, dramatyczna i krwawa. Należy uświadomić sobie, że kwestii językowej nie można rozwiązywać według faktu stosunku liczbowego nosicieli języka ukraińskiego i rosyjskiego. Dlatego każdy, kto żyje w naszym kraju i chce dobra sobie oraz swoim dzieciom i wnukom, powinien pomóc Ukrainie stać się pełnowartościowym, sobornym państwem, wypełnionym ukraińską treścią. Podążanie inną drogą jest niedopuszczalne. Przy obecnym niskim poziomie kultury ogólnej i politycznej dwa języki to dwa różne światy, podwójne standardy, podział społeczeństwa na „naszych” i „nie naszych”, to separatyzm, kolejna tragedia. W takich okolicznościach każdy, kto nie utracił zdolności do rozumowania i współczucia, powinien w żałobie skłonić głowę przed pamięcią milionów zamęczonych Ukraińców i ustrzec się przed tym, by nie stać się współuczestnikiem kolejnej wielkiej zbrodni. To się nie stanie, jeśli potomkowie kozackiego rodu wyzwolą się ze skóry „rozdwojonego chochoła” i uświadomią sobie, że oni są Ukraińcami, a nie „ukraińcami”. Wysiłki aktywu społeczno-politycznego naszego kraju warto skierować na odrodzenie narodu ukraińskiego poprzez odrodzenie jego kultury i języka, bez czego udany rozwój społeczeństwa i państwa jest niemożliwy. Przypominamy wszystkim, że autorem ukraińskiej niepodległości jest właśnie naród ukraiński, który stanowi około 80% całej populacji. Pamięć o tych, którzy wywalczyli tę niepodległość w różnych okresach naszej historii, musi być listem żelaznym o prawie Ukraińców do bycia gospodarzami na swojej ziemi. Zatem żądamy wycofania projektu ustawy nr 9059 z rozpatrzenia przez Radę Najwyższą Ukrainy. A. T. MARUSZCZAK, przewodniczący Rady Społecznej przy merze Wasylkowa. Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Oświadczenie Sewastopolskiego Miejskiego Związku Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki

Sewastopolski Miejski Związek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, rozpatrzywszy projekt ustawy „O podstawach państwowej polityki językowej”, który opracowali deputowani ludowi z frakcji Partii Regionów Wadym Kołesniczenko i Serhij Kiwałow, oraz uwzględniając sewastopolskie realia życia Ukraińców, oświadcza, że jest on skierowany wyłącznie na naruszenie Konstytucji Ukrainy, praw językowych Ukraińców oraz ostateczne wyparcie języka ukraińskiego z użycia we wszystkich sferach życia publicznego. Świadczy o tym sytuacja na Krymie, gdzie za regionalne ogłoszono języki rosyjski, ukraiński i krymskotatarski, a siłą wprowadza się tylko jeden — rosyjski. W ciągu ostatnich dwóch lat działalności Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza i rządu Azarowa w Sewastopolu zlikwidowano jedyną ukraińską szkołę z internatem, zamrożono budowę ukraińskiej szkoły-kolegium, rozpoczętą jeszcze za czasów prezydentury Łeonida Kuczmy, zlikwidowano ukraiński status centrum kulturalno-informacyjnego, nie wydano ani jednej książki w języku ukraińskim. Ukraińskie i inne patriotyczne organizacje Sewastopola są całkowicie odsunięte od środków masowego przekazu Sewastopola, w których dominują rosyjskojęzyczne partie i ruchy, przeważnie opozycyjne wobec ukraińskiej państwowości. W Sewastopolu tylko rosyjska społeczność „ma prawo do swojej historii i swojego języka”, a wszystko, co związane z historią Ukrainy, z walką naszego narodu o wyzwolenie z kolonialnych pęt, poddawane jest obstrukcji i nagonce. W tym samym czasie, gdy ukraińskie organizacje społeczne Sewastopola wegetują za własne środki, na rozwój języka rosyjskiego, kultury i mediów z budżetu miasta wydzielono milion hrywien ukraińskich podatników! Jaki więc język na Ukrainie wymaga ochrony i wsparcia parlamentarnego? Sewastopolskie doświadczenie niszczenia języka ukraińskiego i ukraińskiego ducha we flocie stolicy Ukrainy sewastopolski deputowany ludowy z Partii Regionów Wadym Kołesniczenko próbuje przenieść na całą Ukrainę. Sewastopolski Związek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oświadcza, że w razie uchwalenia i wcielenia w życie tego projektu ustawy, jeszcze większą skalę przybiorą naruszenia praw językowych Ukraińców nie tylko w Sewastopolu i na Krymie, ale i w całym państwie, może rozpocząć się proces federalizacji kraju, powstanie poważne zagrożenie dla integralności państwa, do czego tak dążą poszczególni politycy zarówno na Ukrainie, jak i poza jej granicami. Wspierać podobne projekty ustawodawcze na ukraińskiej ziemi mogą tylko koloniści, zagraniczni osadnicy oraz zajadli wrogowie niepodległości Narodu Ukraińskiego. Sewastopolski Związek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wzywa Ukraińców — deputowanych ludowych Ukrainy, wszystkie zdrowe siły ukraińskiego parlamentu, aby nie dopuścili do uchwalenia kolonialnego dla Ukrainy projektu ustawy, oświadcza, że jest on sprzeczny z interesami narodowymi Ukrainy i każdego Ukraińca, zagraża pokojowi społecznemu i spokojowi w naszym wspólnym domu — Ukrainie. Oświadczamy, że w przypadku dalszego prześladowania ukraińskiego słowa na Ukrainie, Ukraińcy Sewastopola pod przewodnictwem „Proświty” wyjdą na akcje nieposłuszeństwa. Precz z kolonialnymi rękami od języka ukraińskiego! Uchwalono jednogłośnie na zebraniu Sewastopolskiego Związku Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” 30 maja 2012 roku. Pierwszy zastępca przewodniczącego związku Myrosław MAMCZAK 30. 05. 2012 r. Prezydentowi Ukrainy Wiktorowi Janukowyczowi List otwarty Panie Prezydencie! Zarząd Chmielnickiego Miejskiego Związku Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki prosi Pana o interwencję w sytuacji, która ponownie prowokuje niezgodę w naszym społeczeństwie. Projekt Ustawy „O podstawach państwowej polityki językowej” nr 9073 to bezpośrednie zagrożenie dla NIE-Ukrainy na Ukrainie. Jest Pan gwarantem Konstytucji Ukrainy i to właśnie Pan jako pierwszy powinien chronić jej artykuł 10. To, co zostało przedłożone przez Kołesniczenkę i Kiwałowa do Rady Najwyższej, zniszczy język państwowy — jeden z głównych symboli państwa, któremu Pan przewodzi. Jaki więc jest sens tego projektu ustawy, jeśli dzisiaj ochrony wymaga tylko państwowy język ukraiński?! A ci, którzy przed wyborami prowadzą antyukraińskie ataki, robią przede wszystkim Panu niedźwiedzią przysługę. Panie Prezydencie i wszyscy NIE-deputowani ludowi Ukrainy: my nie jesteśmy przeciwko językowi rosyjskiemu, tatarskiemu, niemieckiemu, językom innych etnosów. My jesteśmy za ukraińskim! Naszym ojczystym, państwowym, ukraińskim językiem! Dziękujemy Panu, Panie Prezydencie, za zrozumienie! Sława Ukrainie! Sława państwowemu językowi ukraińskiemu! Z upoważnienia zarządu Chmielnickiego Miejskiego Związku Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Zoja DIDENKO, przewodnicząca zarządu

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Studenci NMAU za językiem ukraińskim!

Jewhen BUKET Studenci Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego proszą rektora Wołodymyra Rożka o podjęcie działań, aby wykładowym językiem był tu język ukraiński, a także aby aktualizowano literaturę dydaktyczną. Studenci powołują się na art. 10 Konstytucji Ukrainy oraz na odpowiednią decyzję Sądu Konstytucyjnego z 14 grudnia 1999 roku. W trakcie zbierania podpisów aktywiści ustalili, że więcej wykładów w języku ukraińskim czytają studentom na katedrze instrumentów ludowych, natomiast na katedrze instrumentów smyczkowych niemal wszystkie wykłady są prowadzone po rosyjsku. 11 maja grupa inicjatywna przekazała rektorowi apel. Pod dokumentem podpisało się 114 studentów. Studenci zaczynają uświadamiać sobie, że wykłady po rosyjsku pozbawiają ich możliwości opanowania ukraińskiej terminologii, literackiego i naukowego stylu komunikacji w ojczystym języku i – zupełnie logicznie – bronią swojego prawa do zdobywania wiedzy. Wykładowcy mówiący po rosyjsku skarżą się, że przetłumaczenie wykładów na język ukraiński to dość trudne zadanie intelektualne. Ale prawdopodobnie nie trudniejsze niż napisanie pracy doktorskiej. Chciałoby się wierzyć, że kierownictwo uczelni wysłucha swoich studentów i podejmie pozytywną decyzję w sprawie kwestii językowej.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Obojętni — «szósta kolumna» neowałujewców

Ołeh HRYNIV, doktor nauk filozoficznych, profesor, m. Lwów Polski profesor pyta swojego kolegę z Ukrainy: „Dlaczego wy, Ukraińcy, jesteście tacy niemocni? Dlaczego pozwalacie ukrainożercom znęcać się nad sobą?”. Nie wyrzuca, a ubolewa: mimo wszystko polska elita wyciągnęła wnioski z własnej historii, rozumie, że bez wolnej Ukrainy wolna Polska nie będzie mogła istnieć. Wiekowa wrogość między sąsiadami odchodzi w przeszłość. Komu ona na korzyść? Czyż nie jest to zrozumiałe? Na waśniach między Ukraińcami a Polakami wygrało trzecie państwo, które podbiło i rozszarpało najpierw Ukrainę, a potem Polskę. Innymi słowy, polska elita zdrowieje z miniimperializmu, który nieodmiennie związany jest z pyszałkowatymi pretensjami do ukraińskich ziem. Mam nadzieję, że z czasem do takiego wniosku dojdzie narodowa elita w sąsiednim państwie północno-wschodnim, a Ukraina zacznie żyć z Rosją jako narodowym państwem demokratycznym na takich zasadach, jak, na przykład, Kanada ze Stanami Zjednoczonymi. Ale obecna Moskwa swoich imperialistycznych planów nie porzuciła. Zdrowy rozsądek zapytałby: po co to, kiedy własny naród żyje w nędzy? Czy nie warto pomyśleć o obecnym pokoleniu? Rosyjski historyk Serhij Sołowjow, który w linii matczynej pochodzi z rodu naszego mędrca Hryhorija Skoworody, zwrócił uwagę na paradoks: kiedy w Europie feudalizm dożywał ostatnich lat, w Rosji jeszcze bardziej wzmacniano feudalną zależność chłopów w najbardziej zdegenerowanej formie poddaństwa. Było to rezultatem manii wielkości imperialnego kierownictwa dążącego do zaboru cudzych ziem, co wymagało licznej armii, którą trzeba było karmić, odziewać, uzbrajać. Tak oto dalecy od polityki chłopi stawali się zakładnikami szalonych idei państwowych sterników. Podobna sytuacja w sąsiednim państwie jest obecnie. Kierownictwo z KGB zamienia własny naród w zakładnika imperialnych planów. Kremlowscy zwierzchnicy ze skóry wychodzą, by podważyć doświadczenie historii, które potwierdza: ŻADNE IMPERIUM JESZCZE SIĘ NIE ODBUDOWAŁO! Wniosek potwierdziła historia światowa, poczynając od czasów Aleksandra Macedońskiego. Państwa europejskie straciły swoje kolonie w XX wieku. W końcu Imperium Rosyjskie już dwukrotnie (1917 i 1991 r.) rozpadało się w ciągu siedemdziesięciu czterech lat. Po co sklejać rozbity garnek? Lecz tutaj górę bierze nie rozsądek, a chorobliwe ambicje. Czego tylko nie wypróbowali kremlowscy przywódcy i ich antyukraińska kreatura z „piątej kolumny” w naszym państwie przez ostatnie dwadzieścia lat! I wszystko leciało na łeb na szyję z peczerskich wzgórz! Wspólnota Niepodległych Państw dowiodła nieefektywności i nie przekształciła się w moskiewską pętlę dla Ukrainy! W inne neoimperialne struktury z dominacją Moskwy nasze państwo woli nie wchodzić! Czyż opłaca się donieckim oligarchom zależeć od woli i łaski urzędników z KGB, kiedy mają nieograniczone możliwości grabienia ukraińskiego narodu pod jego narodowym sztandarem? Kryminalni krwiopijcy dobrze wiedzą, że ich przestępczej działalności przyjdzie kres wtedy, gdy ukraiński naród uświadomi sobie, że jest wspólnotą narodową z interesami narodowymi! Taki naród nie dopuści, aby do parlamentu wybierano jego wrogów, ukrainofobów, aby rząd składał się z ukrainofobów, aby w strukturach wyznaniowych panowali ukrainofobi! Nie dopuści — i kwita! Zatem wrogowie niepodległego państwa ukraińskiego wypróbowują różne eksperymenty. Cel jest prosty: nie dopuścić do narodowej samoświadomości ludności naszego państwa, zaszczepić jej bakcyle obojętności. Wyzyskiwacze przypominają karaluchy: boją się światła. Najłatwiej wyzyskiwać ciemnych ludzi! A ciemnota prowadzi do obojętności! Obojętność — to słomka dla tonących z obozu neowałujewców! Obojętni — to pomocnicy „szóstej kolumny”! Aby taka kolumna zwiększała się liczebnie, trzeba narzucić Ukraińcom niechęć do wszystkiego, co narodowe, utrzymywać w „sytuacji granicznej”, jak wiadomo z filozofii zachodnioeuropejskiego egzystencjalizmu, czyli na granicy życia i śmierci. W stanie tak skrajnej biedy człowiek wyzuty z majątku myśli tylko o przetrwaniu, właściwie mówiąc, traci ludzkie cechy, bo troszczy się tylko o potrzeby biologiczne. Proszę o wybaczenie tych kolegów, którzy tak lekceważąco odnoszą się do ludności naszego państwa, piętnują ją jako bydło. Sądzę inaczej. Czy mamy prawo karcić ślepca, który nie widzi, że przed nim przepaść? Uznajmy, panowie inteligenci, także własną winę za to, że obojętność poraziła organizm narodowy. Obwiniać naszą ludność o to, że jeszcze nie stała się pełnowartościowym narodem, nie mamy prawa! Przede wszystkim zważmy, że właśnie ta ludność, która przez wieki wychowywała dzieci jako przyszłość narodu, swoim pługiem okulturzała „Dzikie Pola”, zachowywała ojczysty język, który oszlifowali narodowi rycerze na Chortycy, przekazywała pokoleniom ojczystą pieśń i — co najważniejsze! — przez wieki niewoli w 1991 roku na pierwszogrudniowym Ogólnonarodowym referendum wyraziła pragnienie życia w niepodległym państwie narodowym Ukrainie! Kiedy kompradorska bandooligarchia brała za gardło Ukraińca, on wyszedł na Majdan. Wyszedł i zwyciężył! Niestety, przywództwo zlekceważyło naród — rozpoczęło kłótnię, bo nie mogło podzielić dochodowych miejsc przy państwowym korycie. W cywilizowanych krajach zawsze na pierwszym miejscu stawia się nie interesy grupowe (partyjne), a interesy narodu. Zapytajmy Polaka, kim jest, usłyszymy dumną odpowiedź: „Jestem Polakiem!”. Czyż nie takimi byli Ukraińcy zaraz po Pomarańczowej rewolucji? Powiem bez żadnej obłudy: „Mamy z czego być dumni!”. Nasze słowo „Majdan” weszło do wszystkich języków cywilizowanych narodów jako symbol zwycięskiej bezkrwawej rewolucji. Ukraińcy zapoczątkowali nowy typ rewolucji — rewolucji pokojowej, bezprzemocowej, rewolucji Ducha! Przyjście takiej rewolucji przewidział nasz wielki twórca „Soboru” Ołeś Honczar w swoich „Dziennikach”. Pomarańczowy kolor zmienił kolor czerwony, kolor rewolucji socjalnych! Naszego Prezydenta witali europejscy parlamentarzyści z szalikami w kolorze pomarańczowym. Nastała nowa era w historii Ukrainy — era pomarańczowa! Niech szydercy chichoczą, a fakt pozostaje faktem! Pomarańczową rewolucję wygrał naród, a pretendenci na przywódców zhańbili czyste porywy narodu! Właśnie przez nich nasz wyborca znów zaczął obojętnieć na politykę, wyobcowywać się od państwa. Rewanż ukrainofobicznych grup? Tak! Zdołali się przegrupować, skorzystać z nieudolności chorobliwych, a nawet pysznych politykierów, którzy stali na scenie w dniach Pomarańczowej rewolucji. Oni pragnęli. Starcie w parlamencie wokół kwestii zasad polityki językowej w naszym państwie — to świadectwo niemoralności domorosłych politykierów i degradacji samego społeczeństwa, które nie przezwyciężyło wad odziedziczonych po totalitarnym reżimie. Na co liczą ukrainofobi, agresywni wykonawcy zaleceń kierownictwa KGB sąsiedniego państwa? Przede wszystkim na mieszczańską obojętność, która poraziła żywe komórki organizmu narodowego. stanowiska, nie zastanawiając się, czy są w stanie udźwignąć ciężar władzy. Niekompetencja niektórych kandydatów po prostu porażała, zwłaszcza z partii, której lider jeszcze na początku lat dziewięćdziesiątych stał się symbolem żelbetonowej polityki komunistycznej jako przywódca „grupy 239” w parlamencie. Zasiadłszy w ciepłych fotelach, nowi urzędnicy wyobcowali się od narodu. Szczerze mówiąc, niektórzy neofici nie wiedzieli, co mają robić, aby przypodobać się wyborcom: wychodzić na lodowisko w strojach sportowych czy sadzić drzewka w parku. W końcu kłótnie o stanowiska, o pierwszeństwo w przyszłych wyborach prezydenckich, nienormalne relacje najwyższych urzędników ułatwiły rewanż tym, których obiecywali wsadzić do więzień. Nie wsadzili, a teraz wsadzają ich, dziwiąc cywilizowaną Europę swoją zuchwałością w procesach sądowych, „wybiórczą sprawiedliwością”: przeciwnikom orzekają najwyższe wyroki więzienia, a swoim partyjnym kolegom wybaczają znacznie cięższe winy. Na takim politycznym gruncie mógł powstać bezprecedensowy dla cywilizowanego świata fenomen zdrady w parlamencie, niemoralny w swojej istocie. Sądzę, że żadna ze stron nie ma powodów do chwalenia się nim, ponieważ jedna grupa wprowadziła do parlamentu sprzedajnych politykierów, a druga — zagrała na ich bez zasadności, chciwości i strachu przed groźbą utraty nieuczciwie nabytego majątku. Więc widziały gały, co kupowały! Przegrana jest tymczasowa! Takie zwycięstwa, jak na Majdanie, nie są zapominane, inspirują naród. Właśnie na obojętnych liczą autorzy założeń polityki językowej na Ukrainie: Wadym Kołesniczenko, którego profesor Timothy Snyder z Uniwersytetu Yale oskarża o naruszenie praw autorskich, oraz Serhij Kiwałow, pretendent do miana „telewizyjnej gwiazdy”, bo pojawia się codziennie przed telewidzami z gołosłowną tyradą… po ukraińsku. Obaj ukrainofoby są oddani Rosji, ale nie proponują wzmocnić, za przykładem swoich kremlowskich czekistowskich mocodawców, roli języka państwowego na Ukrainie. Co z tego wychodzi? W Federacji Rosyjskiej, w składzie której jest wiele autonomii narodowych, musi być jeden język państwowy, bo inaczej, według twierdzeń jej przywódców, wielonarodowe imperium się rozpadnie, a w unitarnej Ukrainie — czyżby nie dla jej państwowego wzmocnienia? — trzeba wprowadzić aż trzynaście (!?) języków regionalnych. A wszystko sprowadza się do podstępu: język rosyjski jako regionalny ma wyprzeć ukraiński, czyli państwowy. Zauważę, że na Ukrainie językowi rosyjskiemu nic nie zagraża: dominuje on we wszystkich sferach humanistycznych. Z dziesięciu książek wydanych na Ukrainie ukraińskojęzyczna jest tylko jedna, a z dziesięciu gazet tylko trzy są w języku państwowym. Tak oto cierpi język rosyjski na terenach naszego państwa! Czy nie czas, aby nasze organizacje kulturalno-oświatowe i partie, które traktowane są jako patriotyczne, przezwyciężyły wyobcowanie od narodu? Dlaczego partyjni aktywiści wspominają o narodzie tylko wtedy, gdy nadchodzą wybory? Taka epizodyczna praca propagandowa nie daje oczekiwanego rezultatu. Wyborcy są zdezorientowani, nie wiedzą, na kogo głosować. Czy przypadkiem na mera stolicy aż dwukrotnie wybierano Czernoweckiego? Za pierwszym razem emeryci skusili się na paczki z kaszą gryczaną, cukrem, konserwami i jeszcze czymś. Kto nie widział, jak gospodaruje miejski sternik, beztalencie w wykonywaniu obowiązków służbowych i zbyt pomysłowy, gdy chodziło o handel ziemią, o budowę w miejscu zabytków historycznych i inne źródła zysku. Wyborcy w wieku emerytalnym nie ukrywali, dlaczego głosują znowu na Leonida Mychajłowycza: „Widzicie, kradną wszyscy, ale z tego coś i nam skapnie”. „Coś skapywało”, a miejski sternik dysponował milionami. Jak ucierpiał w czasach jego rządów książęcy Kijów! Opowiadają, że zbudowane naprzeciw świętych świątyń nowoczesne budynki tylko nazywają się hotelami, a mają nieco inne przeznaczenie. Zresztą, w tym dobroczyńca nie jest oryginalny! Podobnie było i przed nim! Dlaczego nasza elita boi się wyborcy, działa formalnie? Oto przeprowadzili na placu Sofijskim wiec. Przyszło kilkuset uczestników. Słuchali czy nie słuchali — więcej rozmawiali o różnych codziennych sprawach. Po co słuchać? Mówcy ci sami, gadają o tym samym już dwadzieścia lat. A jak ich czekają ludzie w centrach obwodowych, miasteczkach i wsiach! Nie przyjeżdżają, myślą, że wystarczy porozmawiać z narodem z ekranów telewizorów. Aby urozmaicić wychowanie patriotyczne, politycy, zawodowcy i amatorzy, przeprowadzają w stolicy „okrągłe stoły” w różnych kwestiach naszego życia politycznego czy społecznego. Znowu — ci sami mówcy! W telewizji poinformowali o patriotycznym wydarzeniu — i na tym poprzestali! Między narodem a politykami — „chiński mur”! Mój kolega w Kijowie stale podkreśla, że Ukraińcy przegrywają w Internecie. Prawda — nie da się zaprzeczyć! Nasi intelektualiści nie tylko nie wykładają swoich poglądów na stronach internetowych, ale i nie reagują na wrogie podstępy. Taką alienację od Internetu trzeba przezwyciężyć, inaczej pozostaniemy na informacyjnym marginesie. Choć z Internetu korzysta tylko pewne koło ludzi, to właśnie od nich zależy w znacznej mierze polityczny, intelektualny i duchowy klimat w państwie. Gorzej, że całe warstwy społeczne są pozbawione wiarygodnej informacji, korzystają z różnych plotek, są obojętne na życie polityczne. Właśnie na takich warstwach naszej ludności zamierzają żerować ukrainofoby przed wyborami. Czyż nie mamy przykładów? Na przykład nie wszyscy chrześcijanie rozumieją, że Rosyjska Cerkiew Prawosławna, która ukrywa się pod nazwą „Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej”, nie wyraża interesów narodu ukraińskiego, a faktycznie funkcjonuje jako instytucja polityczna, posłuszne narzędzie Kremla. Przezwyciężyć obojętność naszym ludziom nie pozwala też to, że podupadła praca placówek kulturalno-oświatowych w miejscowościach. Gdyby w nich pracowały lokalne oddziały „Proświty”, kultura wyborcza ludzi jako składowa część kultury politycznej stworzyłaby przesłanki do przezwyciężenia analfabetyzmu politycznego szerokich warstw ludności. Niestety, do mieszkańca wsi nie docierają takie gazety, jak „Słowo Proświty”, „Literaturna Ukrajina”, inne patriotyczne wydania polityczne. Poraża obojętność nie tylko mieszkańców odległych miejscowości. W stolicy niepodległej Ukrainy do tej pory ulice i place nazwane są dla upamiętnienia bolszewickich działaczy, którzy walczyli przeciwko narodowi ukraińskiemu — i taka sytuacja nie niepokoi ich mieszkańców. Nikt z nas nie ma prawa milczeć, kiedy ukrainofoby szkalują nasz język, naszą historię, naszą kulturę. Jednocześnie trzeba pomagać współobywatelom odczuć zależność ich sytuacji od wypełniania obowiązków obywatelskich, bo oni kształtują życie polityczne w naszym społeczeństwie, przyszłość naszego państwa.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

demik NAN Ukrainy, Bohater Ukrainy Petro Tronko. Obecnie Zarząd Związku jednogłośnie postanowił uczcić jego pamięć, ustanawiając krajoznawczą Nagrodę imienia akademika Petra Tronki NSKU. Będzie ona wręczana, począwszy od 2013 roku, corocznie w lipcu poszczególnym krajoznawcom za znaczący wkład w sprawę badania, zgłębiania i popularyzacji historyczno-kulturowych i przyrodniczych bogactw rodzinnego kraju w kilku nominacjach. Przyszli laureaci nagrody będą otrzymywać dyplom, znak honorowy oraz nagrodę pieniężną, której wysokość na razie będzie wynosić 500 hrywien.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Ustanowiono Nagrodę imienia akademika Petra Tronki

29 maja w sali posiedzeń Rady Naukowej Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu im. W. N. Karazina odbyło się uroczyste plenum Zarządu Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, poświęcone 85. rocznicy wydania pierwszego numeru czasopisma „Krajeznavstwo”. Przemawia prorektor ChNU im. W. N. Karazina Mykoła Azarjenkow. Jewhen BUKET, zdjęcie autora. „Proletarij”, po tym, jak UKK posiadał jasne dane o budżecie, w którym żadnych środków na wydawnictwo nie przewidziano. A jednak, mając niewielkie fundusze operacyjne, Komitet rozpoczął działalność wydawniczą i zdołał wydać w 1927 roku trzy numery; w 1928 roku — dziesięć; w 1929 roku — dziesięć numerów w trzech wydaniach; w 1930 roku — pięć numerów czasopisma. Ale totalitarny reżim szybko zakończył tę działalność, niszcząc 30 tysięcy badaczy ojczystego kraju. I dopiero w latach powojennych życie ukraińskiego krajoznawstwa odrodziło się. W 1990 roku utworzono Ogólnoukraiński Związek Krajoznawców — następcę prawnego UKK, który wznowił w 1993 roku także czasopismo „Krajeznavstwo”. Światło dzienne ujrzało już 77 jego numerów. Czasopismo ukazuje się kwartalnie. Znacznie poprawiły się objętości, nakład i ranga pod koniec maja 1925 roku w Charkowie odbyła się wielka narada z udziałem 22 regionalnych ośrodków krajoznawczych — Pierwsza Ogólnoukraińska Konferencja Krajoznawstwa, na którą zebrali się specjaliści różnych dziedzin nauki, zajmujący się sprawą badania ojczystego kraju. Na konferencji podjęto decyzję o utworzeniu Ukraińskiego Komitetu Krajoznawstwa (UKK). 8 stycznia 1927 roku UKK zdecydował: „Przystąpić do wydawania organu periodycznego w rozmiarze 2 arkuszy wydawniczych, w nakładzie 2000 egzemplarzy”. Pierwszy numer czasopisma „Krajeznavstwo” ujrzał światło dzienne w kwietniu 1927 roku na maszynach drukarskich największego charkowskiego zakładu „Pro- Roman PODKUR, kandydat nauk historycznych, starszy pracownik naukowy Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy, sekretarz odpowiedzialny Głównej Kolegium Redakcyjnego naukowo-dokumentalnej serii książek „Rehabilitowani historią”. W historii każdego narodu są heroiczne i tragiczne strony. W naszej historii chyba najtragiczniejsze są te, które wiążą się z represyjną polityką bolszewickiego reżimu. W historycznej pamięci narodu na zawsze zapisały się ludzkie tragedie lat 30. XX wieku, kiedy za nieostrożne słowo można było zapłacić życiem. Setki tysięcy zginęły niewinnie, bo działał zachęcany przez reżim system donosów i oszczerstw. Niepowetowane i niczym nieusprawiedliwione straty poniósł naród ukraiński w wyniku masowych represji politycznych, różnorodnych ucisków praw i wolności, które dotknęły wszystkich warstw ludności, przerwały i okaleczyły życie milionów naszych rodaków. Uwolnienie się od negatywnego dziedzictwa przeszłości — zadanie niełatwe. Wymaga ono nie tylko formalnego odtworzenia obrazu zbrodni, ale także głębokiego przemyślenia ich korzeni. Może być ono skutecznie rozwiązane tylko przy ogromnej koncentracji wysiłków naukowców, entuzjastów, którzy widzą w uczciwym odtworzeniu historycznej prawdy gwarancję niepowrotu do czasów strasznego nieszczęścia. Pierwszy, bardzo ważny krok do realizacji tego zadania został zrobiony jeszcze w Radzieckiej Ukrainie. 17 kwietnia 1991 r. Rada Najwyższa republiki przyjęła Ustawę „O rehabilitacji ofiar represji politycznych na Ukrainie”, w której znalazła w sobie odwagę przyznać: „Miliony niewinnych ludzi na podstawie antyhumanitarnych i antydemokratycznych praw oraz w wyniku bezpośredniego bezprawia i samowoli doznały prześladowań za swoją działalność polityczną, wypowiedzi oraz przekonania religijne”. Stanowczo odcinając się od terrorystycznych metod kierowania, Rada Najwyższa Ukrainy, jak wiadomo, jednym ze swoich priorytetów ogłosiła przywrócenie historycznej sprawiedliwości. Odpowiadając na społeczne zapotrzebowanie ukraińskiego społeczeństwa, kierownictwo Narodowej Akademii Nauk, Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy, Służby Bezpieczeństwa Ukrainy, wspólnie z Państwowym Komitetem ds. Prasy, Ukraińskim Towarzystwem Historyczno-Oświatowym „Memoriał”, Ogólnoukraińskim Związkiem Krajoznawców zainicjowało czasopismo po 2008 roku, kiedy Ogólnoukraiński Związek Krajoznawców otrzymał status Narodowego. Od 2009 roku czasopismo uzyskało fachową rejestrację w WAK Ukrainy i bezpłatnie trafia do 140 największych zbiornic w kraju (uniwersytety, biblioteki, archiwa, muzea), ponadto jego wersja pdf jest dostępna do pobrania na stronach NSKU, Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. I. Wernadskiego oraz Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy. W przeddzień jubileuszu informacja o czasopiśmie „Krajeznavstwo” pojawiła się także w ukraińskojęzycznej sekcji Wikipedii. A na uroczystościach w Charkowie badacze ojczystego kraju zaprezentowali płytę, na której umieścili pełną elektroniczną wersję swojego czasopisma od 1927 do 2011 roku. Także podczas uroczystego plenum mowa była o współczesnych tendencjach ukraińskiego ruchu krajoznawczego, projektach Związku, w szczególności cyklu filmów dokumentalnych „Muzealne skarby Ukrainy”, zaprezentowanym niedawno w agencji informacyjnej „RegioNews” oraz ekspedycjach krajoznawczych. Swoje wydawnictwa uczestnikom plenum zaprezentowali charkowscy krajoznawcy, wydawcy i redaktorzy ukraińskiej Wikipedii. Członkowie zarządu NSKU odwiedzili także miejsca, gdzie pracował w latach 20. Ukraiński Komitet Krajoznawstwa i mieściła się redakcja czasopisma „Krajeznavstwo”. Inicjatorem odrodzenia i niezmiennym przewodniczącym Związku Krajoznawców (do 2011 r.) był doktor nauk historycznych, profesor, aka- Członkowie zarządu NSKU przy budynku, w którym ujrzał światło dzienne pierwszy numer czasopisma „Krajeznavstwo”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

«Wielki terror» 1937—1938 lat w Ukrainie: rozważania o obchodach tragicznych wydarzeń

ły Państwowy program naukowo-dokumentalnej serii książek „Rehabilitowani przez historię” — wydania, w których przywrócono pamięć historyczną o tragicznych kartach naszej historii. Wielotomowe wydanie ma służyć przywróceniu sprawiedliwości historycznej, gruntownemu naświetleniu tragicznych wydarzeń w historii Ukrainy, zwrócić jej niesłusznie zapomniane nazwiska mężów stanu, naukowców, artystów, robotników i chłopów, uczcić tych, którzy walczyli o wolność i niepodległość Ukrainy. Na tych aspektach działalności kładli nacisk uczestnicy konferencji „Polityczne represje w Ukraińskiej SRR 1937—1938 lat: refleksje badawcze i interpretacje (w 75. rocznicę „Wielkiego terroru” w ZSRR)”. Forum naukowe zainicjowały Instytut Historii Ukrainy NAN Ukrainy, Główna redakcja naukowo-dokumentalnej serii książek „Rehabilitowani przez historię”, Narodowy Związek Krajoznawców Ukrainy. Na otwarciu konferencji dyrektor Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy Wałerij Smolij podkreślił wyniki przeprowadzonej pracy badawczej — zdjęcie Jewhena Buketa wydanie 77 tomów naukowo-dokumentalnej serii „Rehabilitowani przez historię”, ujawnienie na podstawie archiwalno-kryminalnych spraw SBU ponad 720 tys. ofiar represji politycznych, opublikowanie prac naukowych z historii państwowego terroru w ZSRR. Naukowcy skupili się na aktualnych problemach badania „Wielkiego terroru” w Ukrainie, reakcji ludności na inicjatywy społeczne dotyczące obchodów tej smutnej rocznicy. W szczególności doktor nauk historycznych, doradca ministra sprawiedliwości Ukrainy Iryna Matiasz zaakcentowała uwagę na kolizjach prawnych dotyczących dostępu do informacji archiwalnych o ofiarach totalitaryzmu, dyrektor Branżowego Państwowego Archiwum SBU, kandydat nauk historycznych Switłana Laskowska zapoznała badaczy z perspektywicznymi badaniami naukowymi dotyczącymi „Wielkiego terroru” i jego skutków, które prowadzą pracownicy archiwum z instytucjami naukowymi Czech, Niemiec, Polski itd. Aktualny był referat dyrektor Branżowego Państwowego Archiwum MSW Ukrainy Natalii Tatuś o materiałach dotyczących deportowanych obywateli jako źródle w badaniu masowych represji politycznych w Ukrainie w latach 30. XX wieku. O niejednoznaczności w wynikach „operacji polskiej” 1937—1938 lat NKWD Ukrainy podkreślił doktor nauk historycznych, pierwszy zastępca dyrektora Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Wołodymyr Krywoszeja. W referacie Tamary Wronskiej ujawniono tajne aspekty sztucznej marginalizacji członków rodzin „wrogów ludu”. Badaczka kładła nacisk na potrzebę interdyscyplinarnego podejścia w badaniu państwowego terroru epoki radzieckiej, w szczególności zaangażowanie specjalistów-prawników. O przeniesieniu „doświadczenia” przeprowadzania masowych operacji podczas „Wielkiego terroru” 1937—1938 lat przez pryzmat zabezpieczenia kadrowego organów UNKWD obwodów zachodnioukraińskich referował kandydat nauk historycznych Andrij Żywiuk (m. Równe). Osobliwością tej konferencji była żywa wymiana myśli o regionalnych osobliwościach „Wielkiego terroru”. Udział w dyskusji brali Eduard Petrowśkyj (Odessa), Wałerij Stojczew (Zaporoże), Ludmyła Rowczak (Charków), Natalia Romanec (Dniepropetrowsk), Łarysa Kopijczenko (Żytomierz), Dmytro Omelczuk (Symferopol), Ołena Łysenko (Czernihów) i inni. Podczas dyskusji badacze zaczęli wyznaczać pewne kierunki przyszłych badań: badanie zmian w grupach społecznych, narodowych ludności Ukrainy, wpływ „Wielkiego terroru” na rozwój gospodarki i sfery kulturalnej, wpływ pamięci historycznej o represjach epoki radzieckiej na przyszłe pokolenia. Uczestnicy konferencji są jednomyślni w opinii o konieczności obchodów na szczeblu państwowym 75. rocznicy „Wielkiego terroru” w Ukrainie, o zasadności aktywnej publikacji materiałów w mediach. Naukowcy zaakcentowali konieczność zaangażowania potencjału organizacji społecznych (w szczególności Narodowego Związku Krajoznawców) do zbierania ustnych świadectw obywateli, którzy pamiętają ciężkie lata niedoli, reform chruszczowowskich, breżniewowskiego „zastoju”, i na podstawie tych wspomnień skompletować nową warstwę „archiwum historii mówionej”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

żadnych gwałtownych gestów. Nie deklarując oporu i nieakceptacji. Było jednak jedno i drugie. Ale na poziomach genetycznym i duchowym. Swidziński żył jakby w równoległym świecie lub na innej planecie. Zauważyli to już współcześni. W szczególności J. Sawczenko. Skóra ziemska się wznosiła, pękała od wstrząsów tektonicznych, grunt wyślizgiwał się spod nóg, rosły normy rozstrzeliwań ludzi, wymierały wsie, a ten zdumiewający, do nikogo niepodobny pustelnik tłumaczył antycznych poetów i jak Franciszek z Asyżu zwracał się do wszystkiego, co istnieje, po imieniu: „Listeczku jasny, czy ty jesteś szczęśliwy? Niczym, niczym nie jestem większy od ciebie”. I jeśli nawet skarżył się — „stało się ciężko nieść mi czas”, to przeważnie od ciosów losu, zadanych mu osobiście, bo z natury był człowiekiem umiarkowanym, łagodnym, nie bardzo pewnym siebie. Samotnik, wytworzył kult samotności, bo tylko w niej czuł się sobą. Wchodząc w stany medytacyjne, jak w morskie głębiny, nierzadko łamiąc wers graficznie, to wydłużając go, to skracając, Swidziński wynosił stamtąd skarby swojej własnej Jak wachlarz, tajemną ręką Rozwinięty, wstają przede mną. I pierwotna utajona miłość Na zwiędłe serce napływa znów. Nad pędem, nad wiosennym potokiem Chylę się i płaczę samotnie… Kto zgubił go? Czyja ręka? Nienaruszona płynie Dunaj-rzeka. Gdzież ognisko na marzycielskim zmierzchu? Gdzie postać miła w białym ubraniu? 1937 * * * — Czyżbyśmy wyszli z mroku książek? Gdzie my z tobą, gdzie? — Pod parasolką do parku idziemy, Wokoło kręci śnieżek. Park i śnieg na wiele staj, Ty — w prawo ukłon, Ja — w lewo ukłon, Szum obciąga wierzchołki jodeł. — O, teraz nam na długo smutek! Ani gwiazdy malowana emalia, Ani rozszerzona światłem dal… — Prawda, na długo smutek! — Ach, gdyby świat, miły świat I należał przypadkiem nam — Artystom i mistrzom! — Cóż by się działo? Daj odpowiedź. — Nie gasłby tak szybko strój Wiosny i lata, o nie! Jeździec na pstrym koniu, Nie swawoliłby listopad. — Lecz jednak byłaby zima? — Ja myślę… byłaby. I zima, I miasto w śniegu, i dal, Otulona mgłą, i żal… Cóż, i ty, i futerko twoje, I na lewo od futerka ja. — To, jak widzę, — oddajże pokłon, — Nie zaszłyby szczególne zmiany. A teraz my z tobą gdzie? — Pod parasolką do parku idziemy. Tylko ty na łukowate rzęsy Padać śniegowi nie dawaj. Odganiaj go machnięciem wachlarza, Płytkami wachlarza odbijaj. 1934 * * * W zaułku wąskim Cienko mgleje mgła; rodzi się tylko z niewidzialnego i niemożliwego. Filozoficzne rozmyślania i liryczne westchnienia Swidzińskiego mają swój szczególny czar. Jest on poetą zdumiewającej wewnętrznej niezależności. Poczucie kruchości istnienia, samotności, marzycielskiego znużenia zbliża go do Płużnyka. Ale i wyodrębnia. Jego związki z rzeczywistością są znacznie bardziej harmonijne. Samotność dla Swidzińskiego to radość poznawania uniwersum i siebie w nim. A cisza — możliwość wyrażenia poznanego i przeżytego: „słodko przykuć siebie do ciszy”. Jeśli Płużnyk szuka w ciszy harmonii i nie znajduje, to dla Swidzińskiego jest ona okazją do zrealizowania siebie jako osobowości. On ze swoim przejrzystym wierszem, rozmiłowany

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Wołodymyr SWIDZIŃSKI (1885—1941) Łowca tego, co niewidzialne i niemożliwe

Opracowanie i autor rozpraw literacko-krytycznych laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ Tak ostro patrzę, A widzę tylko widzialne, Tylko możliwe… W. Swidziński Albinos wśród ukraińskich poetów swojego pokolenia. Nie sposób znaleźć innego poety, który nieobecność w swoim czasie doprowadził, rzec by można, do takiego stopnia doskonałości. I przy tym bez żadnych wysiłków woli. Bez demonstracji. * * * Teraźniejszość! Jak chatka z kart, Upadasz od powiewu westchnienia, Od ruchu warg — a zawsze niewzruszona. Teraźniejszość! Złotogranna świeca, Co każdą chwilę spala się bezustannie Na słonecznym tronie, a jednak Stoi na nim od wieku do wieku! Moje “teraz”! Ty przecież i wtedy było, Kiedy całowałem kochane ciało, I dziś jest, kiedy w ziemi głębokiej Do niego śmierć ustami przywiera. Ty — dzień i noc, początek i koniec. Strzała i cel, wiosna i więdnięcie. W tobie szukałem i w tobie znajduję, W tobie byłem młody i w tobie się starzeję. O dziwna chwilo! Jak przez koral korali, Przez ciebie nitka czasu przechodzi, To złota, to czarna, to bezbarwna. Nic nie istnieje, oprócz ciebie, Ale i ciebie nie ma. Usta nie zdążą Ciebie nazwać, jak znikasz ty. Oto ja prowadzę o tobie pieśń tę: Jeszcze dźwięk nie umarł, a ty już na wieki Odbiegłaś od narodzin jego, Już ty oddzieliłaś się od słowa, Które ja właśnie wypowiedziałem. Przyszłość Tobą się stała — i odstąpiła w dawne. 26.X.1937 * * * Przejrzysty styczeń niebo otworzył I znów światło światu objawił. Srebrzy się horyzont w delikatnej mgle; Szeroko dzień rozdał błyszczące krawędzie, I ja patrzę — i wszystkie szczęśliwe dni, Co spopielały w słonecznym ogniu, duszy, samoczwitne ziarna, jeśli skorzystać z jego własnego określenia. Stamtąd też metafizyka, kosmogoniczne przejrzenia, transcendentalne olśnienia, ogólnie psychologiczna prawda, która jest niezależna od bieżączki, bo skrojona na wszystkie czasy. To ważne zapamiętać, ponieważ poetę ogłaszano będącym poza czasem i przestrzenią. Są dwa rodzaje dysydentyzmu: zewnętrzny, który wymaga publicznego gestu, i dysydentyzm jako organiczna forma istnienia. Swidziński — organiczny, choć latentny dysydent. W tym nie ma sprzeczności. On jest dysydentem już dlatego, że jest panteistą. Jego stosunki z przyrodą — to stosunki z Absolutem w demonicznej epoce walki z Bogiem. Żaden z ukraińskich liryków nie przejmował się tajemnicami życia i śmierci tak, jak ten inteligentny, pokorny w codzienności i zuchwały w swoich zanurzeniach w atmosferę, gdzie brakuje tlenu, człowiek. On, który całe życie szukał “życiodajnej wody”, próbował “połączyć niebo i ziemię, jak dwie łagodne dłonie” i ufnie wyznawał “miło mi w samotności”, “moja radość samotna i zagubiona”, — jednocześnie w pełni poznał i to, co sam nazywał “żelazem samotności”. Pragnąc przeniknąć w “tajemnicę zachodnich granic”, z przykrością nie raz był zmuszony uznać swoją bezsilność: “…a widzę tylko widzialne, tylko możliwe”. Z przykrością, bo jako poeta prawdziwy, uświadamiał sobie: bajka tworzy Cień wysokiego domu Pochłonął plac. Przybliża zmierzch, Milknie wiatr-bajkopisarz... Chłodek więdnięcia Obejmuje bulwar. Lśni zachód świąteczny, Jak kwitnie łęg; W kawiarni mleczny Rozpuścił się ogień. Delikatnym płomieniem kanna Wśród skweru płonie. Chwila życia niewysłowiona Nieodczuwalnie leci. 9.X.1940 * * * * * * Zbiera ranek Cienkie płótna mgły. Pachnie czereśnia, Biała czereśnia. Do domu, domu Sadami wije się droga… Jak twoje oczy Młodo świeciły. Idę sadami, A pamięć pełna ciebie. Pachnie czereśnia, Biała czereśnia. * * * Jak deszczu migotanie przejrzyste Pochłania głucha trawa, Tak co chwila rozpada się gwieździście, Rozsypuje się sieć życiowa. Odeszłaś ty z pociemniałego świata W tajemnicę zachodnich granic, I rozwiał wieczorny wiatr Woń twoich czystych szat. I spoczęło księżycowe lśnienie Na pochylonym kłosiu w nocy, Jak główka twoja jasnowłosa Spoczywała mi na ramieniu. Gdzieś strumieni się w nieznanej krainie Ognistej rzeki nurt. Przyjdzie czas, i zapomnę w pustyni Miły głos, kochane imię. Wyjdę z koła twojego złotego. Lecz nie zgaszą nigdy lata Gwiezdnego światła wokół serca mojego, Śladu niebieskiego twojej ręki. I jaśnieje, rośnie, rozsypując się, I gęstnieje każdą chwilę. Podnosząc się, rozchylając się, Tysiąckrotnie drży. Jeszcze pielęgnujemy, przyjaciele, jeszcze świecimy się Chwiejnym, trzepotliwym ogniem. Sieć drgnie — i my posypiemy się I, jak krople w trawie, przepadniemy. * * * W płomieniu byłem od początku I w płomień znów wrócę… I jak ten węgiel w piecu W burzliwym płonięciu znika, Tak rozniosą, rozrzucą Słoneczne wichry w pasma błyszczące Spalone ciało moje. I tam, nieświadomy, nieznany, Miriadą bezmyślnych cząstek Spotkam się znów z tobą, Kiedyś — jak i ja — żywą. Miriadą bezmyślnych cząstek Z rozsypanym pyłem pyłku ziemskiego. I nie powie nam, nie powie nic, Jak w czasie niezgłębionym, W świecie zaginionym, Dwa listki na jednym drzewie, My zapłonęliśmy kiedyś, I zaczarowanym wzrokiem ujrzeliśmy Kwiat ognisty nad sobą, I rozkwitliśmy w jego świetle łagodnym, I niewolnicy woli jego Tak bezumnie, tak drżąco Wyrywali się sercem do serca, Nie powie nam, nie powie nic. * * * Stanąłem nad brzegiem. Mój czółen Leżał spokojnie na wodzie. Gdzieś słońce wschodziło wtedy, Rosnącym blaskiem świat był pełen. I dzień, zrodziwszy się, otwierał Dzwoniące rurki powoju*, Który nieprzerwaną ścianą Przeciwległy brzeg oblewał. One były i pod wodą, Tam obficie odblask ich leżał. Z urwiska czapla przeleciała, Zaskroniec zwinnie przepłynął rzekę: Złotogranna, na listku Obok mnie kropla drżała. I miły Tiasmyn smukle biegł, Z wesołym bełkotem powitania Tam, gdzie wstało słońce świata; I, jak dziecko, dziewanna Patrzyła prosto w oczy latu I napatrzeć się nie mogła. 2.III.1940 ——————— * Powój — roślina

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

nością w antyk, w Horacego zwłaszcza, tylko uwydatnia nerwową pulsację, urywaność oddechu Płużnika-poety. Swidziński postrzega życie we wszystkich sprzecznościach, pokora zaś Płużnika — to niepewna pokora dumnej osobowości. Ale obaj oni wyłamują się ze swojego czasu zafiksowaniem na tym, co osobiste, a co jest nieodłączne od uniwersalnego. Obaj przyciągają tym ładunkiem organicznego egocentryzmu, kiedy wyczuwalne są najdelikatniejsze poruszenia duszy. I Swidziński, i Płużnik to marzyciele. Tylko u Swidzińskiego zmierzchowość nastrojów, elegijne westchnienia, szukanie “w mule dna samorodnego ziarna” wcielają się w doskonałości i prostocie klasycznego rysunku, w akwarelowo przejrzystej plastyce: “Nadejdzie dzień mój smutny — Odlecę, odłączę się od ogniska żywego, Co tak wysoko wzleciało, Tak rozkwitło * * * Co dziwnego, że ulica pusta, Że wieczorami nie śpiewa młodzież? Okno, jak murem, lodem zarasta, Strumiennych wód zawiązano usta, I potopem brnie po polu chłód. I wieczorem na twardzi ciemnoniebieskiej Nie ma mojej gwiazdy między gwiazdami, Jakby i tam był huragan jesienny I powalił błyszczący domek. * * * Dół znikał w ciemności wieczornej, Szron gęsto odziewał ogrody. Od studni po ścieżce górskiej Ty szłaś z konwią wody. Ja powiedziałem ci słowa powitania. Ciemne było twoje spojrzenie i nieme. Tylko świecił promieniem rozbitym W konwi księżyc młody. 1926 * * * Nadejdzie dzień mój smutny — Odlecę, odłączę się od ogniska żywego, Co tak wysoko wzleciało, Tak rozkwitło cudownie Swój śpiewny, porywczy ogień. I zgaśniesz dla mnie Ty, namiętny świecie, Nienapatrzony świecie. Burzliwy, upojny. Nie będę jak liść drzewny, Ani jak trawka, pozbawiona słowa, A będę jak senny granit Nad szumem wód niespokojnych. Zamknę się w milczeniu ciężkim. Zleję się z niewyraźną myślą W wielkim wszystkim… Będę jak senny granit. * * * Śnił się biały rękaw — Jabłoni kwiat… Ciemna ścieżka, Rosisty chłód. Śniła się krajka* gorąca — Wczesna zorza, W gałęziach dzwoniła Trzciniak. Śniła się radość mi — Młoda miłość. Rosisty chłód, Kwiat jabłoni. __________ * Krajka — kraj, kobiecy pas * * * Kiedy ty byłaś ze mną, lado moje, Wszystko było w ładzie, Jak słońce w ogrodzie, A teraz rozstroił się świat, lado moje. Wstała między nami rozryw-trawa. Rozryw-trawa wysoko rośnie, cudownie Swój śpiewny porywczy ogień. I zgaśniesz dla mnie Ty, namiętny świecie. Burkliwy, upojny”. “Niech ona (zorza — W. B.) świta młodym, jak nam kiedyś. A my — zdobycz ciemności. O bracie mój, ostatni raz wspomnijmy, jak złociliśmy się”. Inaczej u Płużnika. Te same nastroje on wylewa przez urywaną intonację człowieka ze zbitym oddechem. Ale ten i tamten dzielą się tym, co najskrytsze, zachowując przy tym indywidualność duchowego kosmosu. Przy całej różności — światopoglądowej i stylistycznej — rozbrzmiewają dusze, nastrojone na jeden kamerton. Swidziński tuż zbliżył się do tematu śmierci. Żaden z ukraińskich poetów nie wpatrywał się w jej woskowe oblicze tak uważnie, jak on. Ale bez nuty rozdzierającej. Jak przystało panteiście. Przelewanie się czasu, zależność od niego tego, co istnieje, objawione są przez niego z Rozdarła noce i dni. Pierwsze były one jak skrzydła jaskółki: Wierzch czarny, spód biały, a skrzydło jedno. Teraz one jak rozłamany kamień — Kłują i ranią, lado moje. Stało się ciężko nieść mi czas. Tęsknota rwie myśli moje, Jak burza miota śniegiem. Jedna śnieżynka pada na lód, I wiatr goni ją w niebyt, Druga kładzie się przy brzegu W skuty ślad kopyta, Trzecia rozbija się o sęk. Stało się ciężko nieść mi czas. Ja wiem: wszystko umiera. Kwiatek w polu, Drzewo w lesie, Dziecko w mieście. Wszystko umiera, lado moje. Nie w jedne drzwi prowadzi nas wieczór, Nie w jednym oknie witamy my poranek, I zapomniałem tworzyć bajkę. Tak ostro patrzę, A widzę tylko widzialne, Tylko możliwe, oj lado moje. 1932 * * * Łuska mrozu srebrzy okno. Próżny smutek porzuć. Pij w samotności wino. Tam, nad jeziorem, marznie sitowie. Dzień idzie, noc idzie — On czeka. Na łące, na brzegu Będzie słońce miotać stóg, Będzie spływać rybka Sitowiu do nóg. Zadrżą pióra wiatrowych skrzydeł — Wachlarzem bystrych strzał Tak i odbłyśnie precz. Noc. Płytki śniegu głuszą okno. Pij wino. 16.XI.1931 * * * Takie noce, tak świecą dni — Gdybyż nie tęskno mi, Nie smutno być mi! Stoję przed światem na ganku, Jedno błagam: “Śpij, świcie, W sosnowych dziuplach! Podrzem, Błyszcząca żmijko nierozwinięta, W tajemnych pogrzebach lata”. Otóż nie! Odróżnił się od ciemności jesion, — Jesion — sokół między drzewem, — Odróżniła się ważka, Gołąbka między trawami. Dzień wschodzi… dawny przyjaciel. Ja wychodzę na jasną łąkę. Ja śpiewam — łąka smutno brzmi, siłą nadzwyczajną. O dziwna chwila! Jakby przez koral korale, Przez ciebie nitka czasu przechodzi, To złota, to czarna, to bezbarwna. Nic nie istnieje, oprócz ciebie, Ale i ciebie nie ma. Usta nie zdążą Ciebie nazwać, jak znikasz ty. Wiersze Swidzińskiego o przesunięciach czasu, śmierci, zwłaszcza takie jak “Rozmyślnie, ciężko stąpały konie”, “Teraźniejszość! Jak chatka z kart…”, “Umrą i niebo, i ziemia” — z najcenniejszych osiągnięć ukraińskiej poezji. Stereoskopowe odtworzenie stanów psychologicznych — to on, Swidziński: Kto daje mi duszę cudzą, Kiedy ja jestem z ludźmi? Poeta wielobarwny i pomysłowy, Swidziński to nie lada mistrz nieoczekiwanej definicji: Zza drzewa wyfrunął uciekający deszcz I obryzgał mnie ze złotej konewki. To tak o ślepym deszczu. A oto o wieczorze. Na olchy, na skały spada Pokoszona mierzwa ciemności. W poezji nie zawsze współgrają świeżość i dokładność. U Swidzińskiego one są w parze. Rosnącym blaskiem świat był pełen. . . . . A dzień szumny, szeroki dzień. Poeta, który skłonny jest do refleksji, on umie pojawić się i w innej tonalnej jakości, współbrzmiącej z różnobarwnością świata. Świeci zachód świąteczny, Jak kwitnie łęg. W kawiarni mleczny Rozpuścił się ogień. Delikatnym płomieniem kanna Wśród skweru płonie. Srebrnowierchowy dworek stoi. Tam świece, wino, kwiaty. Ta, otruty jadem piękna, Wszystkoż nie pragnę wejść. Ja wkraczam w wielkie lasy. Zboczem drzewa idą, Otwartą trumnę niosą. Na dnie powleczone puste, Na wieku zawiasy złote. Po co zawiasy te? Pełni szum wierzchołek gęsty: “Na zabawę, na uciechę pustą, Jak twoje przeznaczone pieśni Na twojej nieubłaganej drodze — Tylko ozdoby, stroje puste, Też zawiasy na trumnie”. 1934 * * * Łagodnie szumią ajlanty, Obficie błyszczą oliwki. Na łódź, mona Fiore! Będziemy dzisiaj szczęśliwi. Wy zanurzycie w morze rękę, I będzie woda pod nami Przez wasze palce cieniutkie Żubrować trzema strumykami. A na morzu ani wiatru, ani fali — Tylko wstążka od kapelusza Będzie łasić się i wić Wokół delikatnego uszka. Będziemy śpiewać, mona Fiore, Wy — o ojczystym kraju, O dziewie Marii, o sinych górach, A jeszcze o miłości do zgonu. A ja o wieńcu pawim, Darze młodzieńczego wieku, Który wiatr, zerwawszy ze mnie, Zagnał na otchłań wielką. A gdyby nadciągnęła burza, To nie lękajcie się, mona Fiore. Wyobrażone rzeczy w wodzie nie toną, Zresztą i was nie pochłonie morze. Wy niczym nie ryzykujecie, miła mono, A jak boicie się ryzyka, To zostawajcie. A ja zawołam Madonnę Amororyskę. Nie, nie, ja nie zdrajca, nieprawda. Niesprawiedliwe wasze wyrzuty. A tylko tęskno samemu być, Kiedy tak opromienione morze. Wy nie wiecie, miła mono, Jak pusto u mnie w domu starym. Wieniec mój w morzu, w wodzie głębokiej, Miga, jak siwy dym. Wy nie wiecie, jak okrutnie Wrastał w serce stary chwast. Chwila życia niewysłowiona N i e u c z u c i e leci. . . . Śpiew pokrzewki, wczesna rzeka, Nad konopiami dym zielony — Jakżeśmy pełnią władali światem! Jest u Swidzińskiego i to, co zbliża go do młodego Tyczyny, z którym przyszło mu pracować przez jakiś czas w jednej gazecie. Są i kroki w kierunku surrealistycznych wizji: “Odradza się drzewo myśli mojej”. Wszystko to w rezultacie potwierdza myśl, że wybitny poeta nie poddaje się uproszczonym ocenom. Jak i Płużnyk, Swidziński przewidział swoją śmierć: W płomieniu byłem od początku I w płomień znowu wrócę. Spłonął w płomieniu, rozdmuchanym przez państwowych satanistów. Estetyczny i psychologiczny fenomen poety, który “rozbłysnął sam od siebie”, zawsze będzie wabił badaczy. Wieniec mój w morzu, w wodzie głębokiej, Leży, jak jesienna mgła. 1935 * * * Zadumane, ciężko stąpały konie. Ty leżałaś wysoko i spokojnie, Sama nieruchoma, ty wszystkich prowadziłaś. Surowi ludzie szli za tobą, I dzieci także cię odprowadzały. Po prawej płynęło wieczorne słońce, Po lewej lipy jaśniały kwieciem. Do dźwięków muzyki, ciężkich, jak żelazo, Swój lekki głos wilga dołączyła, I moje łzy padały na drogę. I tak przyszliśmy w dziwne osiedle, Dziwne osiedle, gdzie żadnego domu. Nigdzie nie widać wysokich okien, A tylko gałęzie szumią i wieją. Muzyka ucichła. Zamarło światło. Ciebie podnieśli, ciebie opuścili, I ja całowałem twoją cichą rękę… Kiedy przestał migotać szpadel, Na pagórek położyli wieniec z klonu, A w wezgłowiu wieniec sosnowy. Westchnęło słońce. Powiał oddech Ciszy wielkiej. 13.VIII.1933 * * * O. S-kiemu Weszliśmy w noc. Gwiazda zgasła nam. Nasz jasny dzień umilkł i odszedł. Nad nami śmierć się skłoniła. A tam, Na wschodzie naszym, gwiazda jaśnieje znów. Niech ona jaśnieje młodym, Jak nam kiedyś. A my — zdobycz ciemności. O bracie mój, ostatni raz wspomnijmy, Jak złociliśmy się. * * * Umrą i niebo, i ziemia, Umilkną głosy przyrody, I, nadbiegając z oddali, Nie będą pluskać wody. Wszystko, co rośnie, jaśnieje, pachnie, Bezgłośny chłód pożre, I złość bez ludzi zwiędnie, I śmierć bez zdobyczy umrze. Lecz ja chciałbym sobie wyobrazić, Pośród swoich ostatnich marzeń, Że ty na wieki będziesz żyć, O bujny wietrze stepowy! Twoje nie ucichnie drżenie; Ty w mroku, pośród ruin, Echem dawnego zmagania Będziesz powtarzać wciąż sam Słowa poetów przenikliwych, Orędowników ziemskich, Błagania ich pieśni żałosnych, I skargi, i przekleństwa ich. 17.X.1940

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Petro Perebyjnis: „Pielęgnuję złote ziarno, zdolne przebić płytę nagrobną”

Są ludzie, od których obecności relacje, atmosfera i woda stają się czystsze, a gleba — bardziej czarnoziemna. I to niezależnie od tego, że ktoś o nich nawet nie słyszał. Ci ludzie istnieją i niewidocznie wpływają na jakość naszych dusz i naszego życia. Bez nich wszystko utonęłoby w demonicznej czerni zła. Wśród nich jest poeta Petro Perebyjnis, który mógłby być pierwowzorem Małego Księcia Francuza Antoine’a de Saint-Exupéry’ego. Jest on do dziś dziecinnie romantyczny, szczery, delikatny, skromny, sumienny — „człowiek bez skóry”. Lecz jego bezpośredniość-naiwność jest przeniknięta taką mądrością-przenikliwością, że aż strach bierze — on zdumiewająco rozumie, gdzie się znajdujemy, dokąd zmierzamy i co możemy osiągnąć. Tak, Petro Perebyjnis to poeta-liryk ze swej głębokiej istoty, całe życie oddany Poezji, nie sposób wyobrazić go sobie jako dezertera do innych gatunków, powiedzmy, do powieści czy pamiętników (choć jest autorem sztuki, a i w niej dobra połowa to poezja), codziennie wyostrza poetyckie wersy, fanatycznie udoskonala napisane (powiedzmy, tomik „Pszeniczny zegar”, za który Petro Perebyjnis otrzymał Nagrodę Szewczenkowską, do dziś nabiera innej jakości i wyglądu, bo nie ma granic udoskonalaniu), a przy tym jego serce jest otwarte na wszystkie tragiczne przemiany na Ukrainie i w świecie. On nie tylko konstatuje, on szuka rozwiązania i leczy słowem wszystkich tych, którzy są zdolni obecnie czytać poezję. Petro Perebyjnis jest tam, gdzie kipi piękne słowo i sztuka — na prezentacjach książek, na otwarciach wystaw literackich, na wydarzeniach międzynarodowego konkursu języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka, w jury konkursów literackich… Charakterystyczne są pasje poety — muzyka klasyczna i lotnictwo. Witamy pana Petra z okazji urodzin — 75-lecia! Życzymy zdrowia i poetyckiej inspiracji! Wołodymyr KOSKIN, zdjęcie autora — Petrze Mojseowyczu, niech kamertonem naszej rozmowy będą takie Pańskie słowa: Stoję wśród wszystkich moich krewnych o krwi kalinowej. Jednych — już nie ma, innych — jeszcze nie ma. A ja żyję. Łączę niebo i trawę. „Kim jesteście, prapradziadowie?” — wołam. „Kim jesteście?” — i powraca echo. I tajemnicę Lete pochłania… Poetę tworzy własna biografia, rodzinne niebo i ziemia, ludzie wokół. Więc jakie kamienie milowe-wydarzenia i ludzie skłoniły Pana do pójścia poetycką ścieżką, która „w niebo zawraca”? — Moja poezja — moje życie. To moja czarna podolska ziemia, bez której nie sposób wyobrazić sobie planetę. To mój dawny rolniczy ród, bez którego nie sposób wyobrazić sobie ludzkość. Mało powiedzieć, że kocham swoją ziemię. Przyrosłem do niej sercem i krwią. Mało powiedzieć, że kocham swój kozacki ród, żyję jego nieskończonym pracowitym losem, oddycham życiodajną dumą z niego. Mój dziadek Feodosij Danyłowycz Perebyjnis był prostym chłopem, ale bardzo kochał książki. Stale szukał, gdzie można coś przeczytać o Maksymie Perebyjnosie-Krywonosie. Dziadek zdołał policzyć, że przez trzysta lat po Maksymie (a to tylko kilka pokoleń) innej linii rodowej Perebyjnisów nie było. I rzeczywiście, potwierdza to niedawno opublikowany „Rejestr Wojska Zaporoskiego”. Zatem jesteśmy bezpośrednimi potomkami legendarnego kozackiego pułkownika, pobratymca i współpracownika hetmana Chmielnickiego. A i nasza wiśniowa Słoboda Szargorodska to historyczna wieś, która do dziś zachowuje resztki murowanego tureckiego słupa. Kiedyś był on symbolem Imperium Osmańskiego. A teraz stoi jak niemy świadek naszego nieposłuszeństwa. Oto tutaj dorastałem, tutaj nabierałem tchu heroiczną historią i chabrowym słowem rodzinnego Podola. Sam nie wiem, jak i dlaczego zacząłem pisać. To jakaś niebiańska tajemnica. Prawdę mówią: pisarzem trzeba się urodzić. I tutaj żadnej mistyki nie ma. To ja do tego, że gwiazdozbiory, czynniki astrologiczne jednak wpływają. Kiedy mnie po raz pierwszy pokazano mamie, sąsiadka z sali, cyganka-położnica od razu wykrzyknęła: „O, młoda, ten czarnowłosy chłopak będzie robił książki!” Mama zasłoniła mnie przed złym okiem i przestraszona powiedziała: „Skamieniaj, cyganko! My biedni ludzie…” Ale jednak wywróżyła czarnooka. Jak w wodę patrzyła. Kim tylko nie widziałem siebie w dzieciństwie: i malarzem, i lotnikiem. A do słowa ciągnęło mnie podświadomie. Pierwsze rytmiczne wersy wyłaniały się w wyobraźni, kiedy jeszcze nie umiałem trzymać pióra. Były to jakieś mimowolne echa muzyki słowa Szewczenki. A najpierwszy wiersz napisałem w wieku jedenastu lat. Zrobiłem, że tak powiem, parafrazę ulubionej dziecięcej bajeczki o Kozie-Derezie. Życie zmusiło mnie do nauki na agronoma. I wstąpiłem do Szargorodskiego technikum rolniczego. Tata cieszył się, kiedy przynosiłem dyktanda i wypracowania z czerwonymi piątkami. Kto wie, widać już wtedy świeciło mi słowo. Nawiasem mówiąc, nasze technikum mieściło się w dawnej bursie duchownej, gdzie uczyli się Stepan Rudanśkyj i Mychajło Kociubynśkyj. I to też mogło wpłynąć na wybór drogi. Co więcej, w technikum ogłoszono konkurs literacki. Na nim otrzymałem pierwszą nagrodę: książkę Gogola z dedykacją, pieczątką i niespotykany ówczesny cud — pióro wieczne. Tata z nieukrywaną dumą długo oglądał moje wyróżnienia i w końcu zamyślony rzekł: „A może ty będziesz tym… pisarzem…”. Do „pisarza” było jeszcze daleko. Ale czytelnikiem urodziłem się naprawdę. Moją pierwszą książką okazał się być może jedyny we wsi dziadkowy „Kobziarz”. Do dziś przechowuję go jako najdroższą rodzinną relikwię. Stary, z przyschniętymi grudkami naszej wiecznej czarnoziemu, stoi na honorowym miejscu obok „Kobziarzy” wielu następnych pokoleń. A była jeszcze u nas wtedy zrudziała od czasu stara chrestomatia literacka. To niezrozumiałe słówko brzmiało w duszy jak muzyka. Jak coś niebiańsko-ziemskiego, nęcąco-tajemniczego: krzyż i matka… Często przed niepiśmiennymi ciotkami żałosnym głosem odczytywałem szewczenkowską „Katerynę”. A potem pod kopcącą lampą naftową do późnej nocy zanurzałem się w niepodatną słowną koronkę powieści Franki „Borysław się śmieje”. I to mimowolne oczarowanie na zawsze rozjaśniło moje życie, mój los. Nic dziwnego, że już w dojrzałych latach z ołówkiem w rękach przeczytałem wszystkie pięćdziesiąt tomów z bezmiaru spuścizny wielkiego Iwana Franki. Ktoś może zaprzeczyć, ale jak dla mnie — pisarz zaczyna się od czytelnika. A zresztą — pisarz zaczyna się od matczynej pieśni. I tego już nikt nie będzie mógł zaprzeczyć. Otóż na początku powiedziałem, że poezja to moje życie. Nie skarżę się na swój los, chociaż los mnie nie oszczędzał. Nie napatrzyliśmy się na tatę-frontowca, nie nacieszyliśmy się nim. Tata bronił dobra ludowego i zginął jako żołnierz z bandyckiej ręki. Wśród srogiej powojennej zimy biegłem boso przez niekończące się zaśnieżone pole, przez które na zamarzniętych długich saniach wieźli mojego surowego, młodego tatę z niezwykle białą, rozjaśnioną świtowymi śniegami twarzą. Biegłem do mamy i nie wiedziałem, jak jej o wszystkim powiedzieć, jak ochronić ją przed niewiarygodną, niespodziewaną wieścią. Ale mama wszystko zobaczyła w moich skostniałych z bólu oczach, jęknęła i potknęła się w głębokiej zaspie przed naszymi klonowymi wrotami… Cóż mówić, wiele przeżyłem w swoim życiu. I kiedy było niewymownie ciężko, zawsze ratowałem się myślą: Panie, jakie szczęście, że mam jeszcze poezję! Moją żar-ptaka, którego niełatwo złapać… — I znów wróćmy do Pana wierszy. …Ale co ze mną? Gdzie ja? Dokąd moja droga pobiegła? Stąpa cień Anteusza boso po roli. Albo: „Mnie niepokoją pociągi // i widziadła prorocze…” Zatem, gdzie Pan jest obecnie, gdzie my wszyscy? Jakie widziadła prorocze Pana niepokoją, mam na myśli społeczny, polityczny podtekst teraźniejszości Ukrainy i tego, gdzie może się ona znaleźć. — Gdzie ja jestem obecnie? W bezpowietrznej przestrzeni. Brakuje tlenu. Nie ma czym oddychać. Takie odczucie, że świat wokół ciebie to ogromna kosmiczna komora ciśnieniowa, z której powoli wypompowują ostatnie krople nieogarnionej, niewidzialnej substancji życia. I ty się dusisz. I w wnętrze twoje wdziera się ze świstem straszliwa, zabójcza pustka. I serce, płuca, cała istota napełniają się bólem, kipią zatrutą krwią. Strasznie? Okrutnie? Niesprawiedliwie? Cóż, jestem gotów usłyszeć inne metaforyczne definicje naszego dzisiejszego stanu. Nie chcę wypowiadać się za wszystkich. Nie chcę być prorokiem. Proroków beze mnie wystarcza. Jeden widzi w swojej rozpalonej wyobraźni widma wojny domowej, drugi — krwawe majdany, a nawet hajdamaczyznę, a trzeci w ogóle nic nie widzi. Pogorzelisko. Wypalona ziemia. Marsjańska pustynia… Trzeba tak nie wierzyć w życiodajne siły naszego narodu, żeby takie rzeczy wygadywać! Tylko słyszysz: jesteśmy skazani, Ukraina ginie… Ale tego nigdy nie będzie! A tlenowy głodomór, który teraz przeżywamy, to rezultat nie tylko władzy, ale i, można by rzec, terroru informacyjnego. Ot, prześledźcie chociaż tydzień programy telewizyjne. Od czego z reguły zaczynają się ostatnie wieści? Może od przyjemnych wiadomości o znaczeniu państwowym czy światowym? Gdzie tam! Morderstwa, kalectwa, katastrofy. Zmasakrowane ciała. Krew, krew!.. Jakiś totalny masochizm. Jakieś fatalne samobiczowanie. A „nienachalna”, niekończąca się reklama i autoreklama. A żelbetonowa nibymuzyka wszędzie i zawsze, na każdym kroku… Czy naprawdę tak trudno na szczeblu państwowym postawić wszystko z głowy na nogi? Wystarczy jeden telefon prezydenta, żeby ta opancerzona maszyna rewersem zakręciła w innym kierunku. Ależ nie można. Demokracja rynkowa. Niech zadusi się pół narodu, byle tylko dogodzić temu nienasyconemu wirtualnemu fantomowi. Cóż to za demokracja, która dusi człowieka poduszką tlenową! Nic to. Damy radę. Przeżyliśmy „komunizmy”, przeżyjemy i quasi-demokrację. I nie ma potrzeby wróżyć, gdzie może znaleźć się Ukraina. Znajdzie się tam, gdzie trzeba. Gdzie stała i stać będzie wiecznie. — Napisał Pan: „Rozrównali zielone parowy, rozdeptali czerwone poziomki. Zaślepili naiwne rumianki wulkanicznym wrzątkiem smoły. Po nasionach, korzeniach, pędach przejechali ogniem i metalem, po żywym sypnęli asfaltem i przeszli się bezlitosnym walcem. Nie umarło pod prasą gorącą tylko jedno złote nasionko – i zuchwałym kolankiem kiełka przebiło mogilną płytę…” Jeśli mówić prozą, to co może przebić mogilną płytę nad nami wszystkimi, nad Ukrainą? — A po co mówić prozą, kiedy mówi poezja? W naszym społeczeństwie nagromadziło się tyle zła i złości, że wydaje się, iż pojednać nas może tylko poetyckie słowo. Poezja to dobroć. Złej poezji nie bywa. Ale to, że tak powiem, zawodowa pewność siebie, literacki maksymalizm. Nie zapominajmy o Wierze, o Biblijnych prawdach. Biblia to przecież pieśń nad pieśniami, to poezja w poezji. I jeśli już zeszła mowa o duchowym, sakralnym, to nie mogę pominąć milczeniem tego, co doprowadziło

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

się usłyszeć tego upalnego pod każdym względem lata od moskiewskiego Patriarchy. Jako wierny od dzieciństwa świecki, szanuję i czczę wszystkich patriarchów. I Patriarchę Cyryla także. Ale jako obywatel wolnego, niepodległego państwa, mam prawo do własnego zdania na temat tego, co zostało powiedziane przez najwyższą osobę duchowną innego kraju na mojej ojczystej ziemi. Cóż więc słyszymy u siebie w domu od Jego Świątobliwości? Choćby wyrażone w błyskotliwym polemicznym stylu retoryczne pytania, „w imię czego” wysadzano w powietrze nasze świętości. Ach, czyżby nie było wiadomo, kto i „w imię czego” dokonywał tej szatańskiej roboty? Ale nam wmawia się, jakoby sprawcą wszystkich naszych nieszczęść była jakaś mityczna inteligencja. Czyż to nie ta inteligencja, która leży w bezimiennych mogiłach na Sołowkach, na Kołymie, na wszystkich bezkresnych przestrzeniach zaśnieżonej Syberii i skutej lodem strefy podbiegunowej? Nikogo nie oszczędziły najświętsze usta. Dobrze dostało się też opasłym sługom przeklętego „złotego cielca”. Żałosny wygląd mieli kijowscy, odescy, dniepropietrowscy udzielni książęta-oligarchowie, kiedy surowy Patriarcha ciskał gniewne gromy na ich biedne głowy. Mówiąc, że złowrogi ten „cielec” jest największym zagrożeniem dla „naszego narodu” i całego cywilizowanego świata. Istotnie tak! Oto tylko… słodkawe to „naszego narodu” wymawiane było jakoś tak podejrzanie „zbiorczo”. No cóż tu powiedzieć? My już, dzięki Bogu, uwolniliśmy się od dusznych „braterskich” objęć. My już sami jesteśmy narodem. My jesteśmy państwem. Mamy swój – Patriarchat Kijowski, mamy swojego Patriarchę Filareta. I nawet kiedy moskiewscy hierarchowie usilnie dają do zrozumienia, jakoby naszego Kościoła nie było, nikt nie wątpi, że byliśmy, jesteśmy i zawsze będziemy na swojej przez Boga darowanej ziemi. Można by właśnie tutaj powiedzieć „Amen!”. Lecz nie opuszcza trwoga: a rzeczywiście – co uratuje Ukrainę? Dwóch zdań tutaj nie ma. Nasza Ukraina stanie się pełnowartościowym państwem tylko wtedy, gdy będziemy mieli jedyny Lokalny Ukraiński Kościół Prawosławny. Tylko Wiara uratuje Ukrainę. I my zmartwychwstaniemy. Jak złote ziarno, które zdolne jest przebić płytę nagrobną. – Gdyby dano Panu możliwość wydania dwóch dekretów prezydenckich, o czym by one były? – Pierwszy dekret: „O państwowej służbie kontroli nad funkcjonowaniem i rozwojem języka państwowego oraz języków mniejszości narodowych Ukrainy”. I drugi: „O państwowym wsparciu ukraińskiego wydawnictwa książkowego” z takimi podpunktami: – Zwolnić z podatków od wartości dodanej i dochodu wydawców oraz poligrafów, którzy wydają ukraińskie książki. – Zdjąć z wydawców ukraińskiej książki wszystkie cła i inne opłaty za import nowoczesnego sprzętu i nowych technologii poligraficznych. Możliwe, że te projekty są zbyt „poetyckie”. Nie ma w tym nic dziwnego. Poeci na Ukrainie prezydentami nie bywają. Redakcja „Słowa Proświty” szczerze i z miłością wita Petra Perebyjnosa z okazji jubileuszu! Zawsze cieszymy się, widząc Pana na łamach gazety.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Era Szewczenki trwa!

W swoim „Testamencie” Wielki Kobziarz prosił, aby go pochowano, „gdzie Dniepr i urwiska”, żeby on z tamtego dalekiego zaświatu widział i słyszał, „jak ryczy ryczący”. Tak też się stało, a Góra Mnicha niedaleko Kaniowa, gdzie poeta marzył o zbudowaniu chaty, stała się Tarasową. Z jakiegoś powodu dawna władza radziecka, fałszywie zasłaniając się imieniem Szewczenki, zabraniała czcić go w te dni… Niedawno z inicjatywy dubieńskich prośwician zeszli się i zjechali wielbiciele Jego Talentu do źródła Tarasa koło wsi Pidłużżaja, gdzie znów brzmiały nieobojętne słowa o tym, kim jest on i dzisiaj dla nas. 70 lat temu w Dubnie wydawnictwo „Ład” podarowało czytelnikom „Erę Szewczenki” Awenira Kołomyjca. Tak w naszym kraju zapoczątkowano ukraińskie wydawnictwo książkowe. Niedawno to wybuchowe dzieło wydali ponownie w dalekiej Australii synowie A. K. Kołomyjca — ksiądz o. Żdan i prawnik pan Taras, za co zostali uhonorowani tytułem laureatów Dubieńskiej międzynarodowej nagrody literacko-artystycznej imienia swojego ojca, której oficjalne wręczenie odbędzie się podczas licznego wiecu na Majdanie Niepodległości 24 sierpnia br. Proponujemy czytelnikom kilka fragmentów z książki. Pisownię oryginału zachowujemy. Prawdziwie przekonujemy się: Era Szewczenki trwa! Nie zapominajmy, że było to powielane w 1942 roku, czyli podczas okupacji niemiecko-faszystowskiej. A wydanie, okazuje się, jest i antyhitlerowskie, i antystalinowskie… Ukraińskie!.. * * * …Wypuszczając drukiem tę książkę, mamy na celu, w pierwszej kolejności, zapobiec, choćby w pewnym stopniu, temu brakowi celowej lektury o Szewczence i jego twórczości, który został spowodowany zniszczeniem na naszych ziemiach ukraińskich prywatnych i społecznych bibliotek podczas działań wojennych oraz w wyniku zmian władzy. Służymy chętnie naszą książką także tym, na których nałożono obowiązek przemówienia w czasie Akademii na cześć naszego Poety o znaczeniu dla nas Jego życia i twórczości na danym odcinku naszej historii… * * * …I oto, w tym tragicznym czasie poniżenia i oczekiwań, w momencie, gdy zagadkę „być albo nie być” dla narodu ukraińskiego i państwa ukraińskiego, lada chwila miało rozstrzygnąć „nie być”, w ukraińskim dorobku literackim pojawiła się niespodziewanie książka „KOBZIARZ”, napisana przez Tarasa Szewczenkę. To był 1840 rok… * * * …Dusza ukraińska, która dotąd miała zadanie — jedynie służyć pokornym kozaczkiem do zabawy i śmiechu władnych, pod wpływem poezji Szewczenki zaczęła się wypróbowywać; pokorni dotąd niewolnicy zaczęli odważnie przyznawać się, że niewola — nie w ich guście, że są urodzeni do wolnego istnienia i że o takim istnieniu tylko marzą… My dzisiaj przywykliśmy do głośniejszych protestów, do bardziej brzęczących haseł, ale w tamtych czasach i w tamtych warunkach tak mówić było najcelniej, tak mówić — już było wielką odwagą. Nikt przed Szewczenką nie odważył się kapnąć na serca i sumienia swoich i cudzych rozpalonym klejnotem naszej historii, nikt nie postawił pytania duszy naszego narodu w naszym języku na tak poważnej płaszczyźnie. To nie były wesołe wybryki pańskiego kozaczka, to były akordy smutku, smutku głębokiego, ale i burzliwego zarazem… * * * …Ukraina, naród ukraiński domagały się całą swoją niedolą, żeby wreszcie przyszedł ktoś w tę „ostatnią ciężką minutę”, żeby wziął za ramiona przygniecioną do ziemi nadzieję, podniósł ją i tak nią wstrząsnął, żeby rozleciały się wiekami kute okowy, żeby odczepiły się pijawki od jej ciała — cudze i swoje, żeby ona zajaśniała, jak najdroższy klejnot w koronie ludzkości. I Szewczenko spełnił to żądanie. Spełnił je tak, że rok pojawienia się jego pierwszej książki, rok 1840, i w naszym odbiorze, i w odbiorze naszych przyjaciół i wrogów pozostał jako data bezspornego przełomu naszej historii, data zapoczątkowania nowej ery w naszym losie i w naszych zmaganiach… * * * …Kajdanami całego ciała nie zamkniesz. Zakazami, zimnymi kazamatami nie zabijesz ciepła żywego ciała. I to ciepło, ten żar zaczyna bić coraz silniej z twórczości Szewczenki. Oficjalnie narzucona „Małorosja” zaczyna blednąć i przestraszona znikać pod ciężarem treści odważnie rzuconej przez Szewczenkę „Ukrainy”. Bohdan, oficjalnie ogłoszony przyjacielem i dobroczyńcą sprawy rosyjskiej, znajduje u Szewczenki ocenę już z punktu widzenia interesów Ukrainy i, otrzymując należne za zasługi, otrzymuje i za niedopatrzenia oraz błędy. Już on i „nierozumny”, i „pijany”… * * * …Wola Ukrainy potrzebna jest nie tylko Ukrainie! W imię czego to wszystko nakazuje czy pokazuje Szewczenko? W imię tego, żeby Ukraina zebrała się, wreszcie, z siłą, wstała, sama nasyciła się swoją prawdą w swoim domu i innym pomogła rozwiać znad siebie ciemność niewoli… * * * …Idea Ery Szewczenki — to idea słusznej walki o wolność i przeciw zniewoleniu. W tym była istota prawdy słowa Szewczenki, w tym — potęga jego uderzenia w zakłamaną, narzuconą systemowi podziału narodów na panujące i zniewolone. Błagań Szewczenko nie uznawał. On wierzył tylko w zderzenie siły z siłą i w zwycięstwo tego, kto za sobą czuje więcej słuszności. „Walczcie — zwyciężcie, Wam Bóg pomaga. Za wami siła, za wami wola I prawda święta!”. W tym czterowierszu — cała podstawa filozofii twórczości Szewczenki oraz przewodnia idea Ery Szewczenki: kto walczy o wolność, o słuszną sprawę walczy, — ten zwycięży!.. * * * …Zna Szewczenko jeszcze i inny wrogi manewr rozkładu ukraińskiej jedności narodowej — to wpychanie przez wroga w ukraińskie środowisko ideologiczno-politycznych koncepcji i programów, obcych naturze tego środowiska… Inny gatunek naszych ziomków poddaje się cudzej zarazie z powodu manii stworzenia jakiejś niesłychanej koncepcji… Kiedy ich pytają zdziwieni trzeźwi: „Dobrze, bracie, cóż ty takiego?”, oni bezwstydnie i bezkrytycznie odpowiadają „Ja nie wiem, — niech cudzoziemiec powie!” („Posłanie”). I dalej już nic nie stoi na przeszkodzie takim ludziom, żeby mechanicznie powtarzać na ukraińskim gruncie to, co gdzieś za granicą na pośmiewisko czy na tragedię naszą produkuje cudzoziemiec… Sprowadza się wszystko, wreszcie, do tego, że cudzoziemiec najpierw kolonizuje naszą duszę, a potem i naszą Sicz, żeby na niej „ziemniaczki” zasadzić… * * * …Wszyscy wrogowie Ukrainy przegrywają walkę z Szewczenką. Car przegrał… Przegrali i ci towarzysze pióra Szewczenki, którzy zazdrościli mu, jego popularności i sławie… Niczym innym, jak właśnie walką przeciw Szewczence, trzeba nazwać dążenia moskiewsko-żydowskich komunistów — tych wiernych spadkobierców carskiej ukrainożerczej polityki — zrobienia z Szewczenki ideologa rewolucji klasowej, rzecznika bezkręgowej „stalinowskiej przyjaźni narodów”… Nie, Szewczenko bardzo i bardzo wyraźnie określił prawa narodu ukraińskiego na ukraińskiej ziemi i bardzo głośno wyjaśnił wiekowe bezprawie na tej ziemi, narzucane nam czy to przez Moskali, czy Polaków, czy innych sąsiadów i pod-sąsiadów… Istota w tym, że walkę z Szewczenką, z jakiegokolwiek powodu by jej nie wszczynali, a więc i walkę z ideą Ery Szewczenki, systematycznie i nieodwołalnie przegrywają wszyscy wrogowie Szewczenki, wszyscy wrogowie naszego odrodzenia. Oni przegrywają tę walkę nawet wtedy, kiedy na jakiś czas udaje im się opanować pozycje, okrzyknąć nas zniszczonymi i na zewnątrz wyglądać na zwycięzców… * * * …Nasz naród jest niezniszczalny. Fizyczne, widzialne stłamszenie narodu nie jest jeszcze jego zniszczeniem… Niejednokrotnie niszczone były materialne i zbrojne siły naszego ludu, byli odrywani od rodzinnej ziemi i zagnani w nieprzyjazną obczyznę nasi najlepsi bojownicy, a jednak naród jako całość nie przestawał myśleć o sobie jako o odrębnym narodzie, nie wyrzekał się swojej tradycji, nie załamywał się pod ciężarem strat bliskich ludzi, nie przestawał i nie przestaje być dumny ze swojej kultury i twardo wierzy, że dzień ostatecznego zniesienia wszelkiego zniewolenia jest nieuchronny, nadejdzie, bo nie może nie nadejść. Bo my jesteśmy narodem, który ma Szewczenkę… * * * …Nie zginiemy! Niech niosą się nad Ukrainą wichury, niech krwawią srogo nasze łany i szlaki ukraińskie, niech płoną pożary, i ruiny nieustannie niech jeszcze przypadają nam w udziale — nam, gospodarzom z woli Boga i historii najpiękniejszego i najbogatszego kraju, my nie zginiemy!.. Z przelanej krwi rodzą się nowe oddziały bojowników, jeszcze odważniejszych, jeszcze bardziej pewnych swego zwycięstwa… Wszystko, co skierowane jest na naszą zagładę, wbrew oczekiwaniom wrogów sprzyja naszemu wzrostowi. Przejęci głęboką pewnością, że możemy powiedzieć światu wiele pięknego i prawdziwego, wbrew pragnieniom wrogów — nie zginamy się, nie milkniemy, a jeszcze głośniej domagamy się prawa głosu. Wykreślani ze wszystkich map świata, wyrysowujemy się na nich coraz jaśniejszą plamą, i wbrew staraniom wrogów żadna farba, która zamalowuje mapy, nas nie bierze. Dzieleni wszystkimi wypróbowanymi sposobami dzielenia, jednoczymy się coraz ściślej, coraz szybciej dostrzegamy pośród siebie ręce, które chciałyby nas porozsuwać czy poróżnić, chwytamy za te ręce i bijemy po nich, zawstydzając wrogów i tych „przyjaciół”, którzy są gorsi od wrogów… * * * …Jeśli nas nieustannie okradali i okradają sąsiedzi ze wszystkich stron, a my dalej wytwarzamy na miejsce utraconego jeszcze większe wartości i nie tylko nie stronimy od ruin, a jeszcze bardziej do nich przywiązujemy się, to robimy to zgodnie z testamentem Szewczenki: „Swoją Ukrainę kochajcie…”. * * * …Chcecie pojąć istotę zaborczej polityki silniejszego sąsiada oraz przewidzieć jej skutki, — otwórzcie „Kaukaz”. Zgorzkniało wam postępowanie sprzedajnego rodaka, który wysługuje się na waszą szkodę przed waszym wrogiem, — przypomnijcie sobie „Sen” i wierzcie, że tak samo ci zaprzańcy nie zwyciężą was, jak nie zwyciężyli Szewczenki… Awenir Kołomyjec, m. Dubno, 1942 rok. Przygotował Mykoła PSZENYCZNYJ

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Narodowy Stadion w Warszawie, często zasłaniano się przygotowaniami do EURO. Wystarczy wspomnieć, jak niszczono jedno z historycznych wzgórz miasta, mówiąc, że będzie tu jakaś „strefa” na EURO. Tak zwana „rekonstrukcja”, a w rzeczywistości niszczenie i „rozgrabianie” Andriejewskiego Zjazdu, również w znacznej mierze „zasłaniano” mistrzostwami Europy. W sierpniu ubiegłego roku zobaczyłem całkowicie odnowiony Stadion Narodowy w Warszawie, na którym 8 czerwca odbędzie się otwarcie EURO 2012, mecz Polska–Grecja. Dobrze pamiętam go z poprzednich przyjazdów do Warszawy. Od dawna nie funkcjonował już jako obiekt sportowy. Był tu największy bazar Europy, który rozrósł się także na ogromny okoliczny teren. Wraz z podjęciem decyzji o EURO w Polsce, te wszystkie handlowe dżungle błyskawicznie wyczyszczono i rozpoczęła się, w istocie, budowa nowego stadionu w miejscu starego. A przypomnijmy sobie przeciągającą się kijowską epopeję z wyburzaniem wieżowca tuż przed wejściem na Narodowy Stadion Olimpijski, gdzie odbędzie się finał EURO! Albo niedawny skandal z cenami w ukraińskich hotelach dla turystów EURO, wyższymi niż w Rzymie, Paryżu czy Londynie. Pragnienie chciwców z branży hotelarskiej, by wzbogacić się na mistrzostwach, rozwścieczyło nawet poprawnego prezesa UEFA Michela Platiniego, który wygłosił bardzo ostre oświadczenie. Dlatego wielu kibiców zareagowało adekwatnie: będą mieszkać w Polsce, a na mecze jeździć tutaj. Nawiasem mówiąc, tak zrobiły też niektóre reprezentacje piłkarskie, a to duże delegacje. Nawet występując zgodnie z kalendarzem mistrzostw na Ukrainie, osiedlają się w Polsce. Zakład z rektorem Ogólnie rzecz biorąc, w Polsce piłkę nożną kocha się nadzwyczajnie. Przekonałem się o tym po raz kolejny, odwiedzając przygraniczny Przemyśl. Miasto, oczywiście, nie jest jedną ze stolic piłkarskich kraju, ale powiew EURO czuć we wszystkim — na stronach prasy, w księgarniach, w produktach pamiątkowych. Zamieszka tu niemało kibiców, którzy będą jeździć na Ukrainę na mecze. Niedaleko uniwersytetu zakończono rekonstrukcję wspaniałego stadionu. Rektor Uniwersytetu w Przemyślu, doktor Jan Draus, jest kibicem piłkarskim z wieloletnim stażem. Rozmawialiśmy z nim o sławnych czasach polskiego futbolu, wspomnieliśmy słynnych także u nas niegdyś piłkarzy Polski, takich jak Zbigniew Boniek, Grzegorz Lato, Włodzimierz Lubański, Kazimierz Deyna. Ale co do obecnej reprezentacji Polski, pan rektor był nastawiony dość krytycznie. Nawet zaproponował mi zakład, twierdząc, że reprezentacja Polski przegra wszystkie trzy mecze turnieju eliminacyjnego w grupie, przy tym dość nietrudnej (Polska, Rosja, Grecja, Czechy). Nie zgodziłem się, mówiąc, że Polacy nie mogą wszystkiego przegrać, nie remisując choćby jednego meczu czy nawet nie wygrywając. Założyliśmy się. A pan rektor życzył sukcesów reprezentacji Ukrainy w jej znacznie trudniejszej grupie (Anglia, Francja, Szwecja). Cóż, niech namiętności polityczno-biznesowe odejdą na drugi plan. A zaczyna się święto europejskiego sportu, które przeprowadzamy razem z sąsiadami-Polakami.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Polski wektor EURO

Petro ANTONENKO. Trochę historii i statystyki. Mistrzostwa świata i Europy w najpopularniejszej na planecie grze — piłce nożnej odbywają się raz na cztery lata. W latach przestępnych — czempionat europejski, w odstępach między nimi — światowy. Zatem po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości odbyło się 10 takich turniejów, po 5 mistrzostw świata i Europy. Ukraina występowała tylko na jednym z nich. Na mistrzostwa dostać się nie jest łatwo, istnieje eliminacja, wyjątek tylko dla gospodarzy turniejów. W ostatnim czasie grono uczestników turniejów rozszerza się, obecnie w mistrzostwach świata biorą udział 32 drużyny, Europy — 16. Ale przecież pod egidą Światowej Federacji Piłki Nożnej (FIFA) jest około 200 krajów, Unii Europejskich Związków Piłkarskich (UEFA) — około pół setki. Więc uczestników turniejów wyznaczają wstępne turnieje eliminacyjne. Na mistrzostwa Europy w 1992 roku Ukraina po prostu nie mogła trafić, bo eliminacje do nich zaczęły się 2 lata wcześniej, kiedy jeszcze byliśmy w składzie ZSRR. A oto na MŚ—1994 trafić moglibyśmy. Ale światowa wspólnota piłkarska zbyt powoli uznawała Ukrainę i FIFA podjęła dość dyskryminacyjną decyzję — dopuścić do eliminacji MŚ—1994 z byłego ZSRR tylko Rosję jako „następczynię prawną” Związku. W eliminacjach do wszystkich kolejnych 8 turniejów Ukraina już brała udział. Niestety, nieudanie. I przebiła się tylko na mistrzostwa świata w 2006 roku w Niemczech, gdzie wystąpiła z sukcesem, stała się jedną z 8 najlepszych drużyn. Głównym trenerem reprezentacji był Ołeh Błochin, najwybitniejszy piłkarz w historii ukraińskiego i radzieckiego futbolu. On też kieruje reprezentacją Ukrainy i na EURO—2012. Wizytówka reprezentacji Polski jest o wiele bardziej znacząca. Na arenie międzynarodowej reprezentacja kraju jest jeszcze od czasów międzywojennych. Polska — uczestniczka 7 mistrzostw świata, zaczynając od trzecich, od 1938 roku. Najwyższe osiągnięcia (i to był rozkwit polskiego futbolu) — trzecie miejsca i brązowe medale na mistrzostwach świata w 1974 i 1982 roku. Od 1924 roku reprezentacja kraju bierze udział w Igrzyskach Olimpijskich. Polska — mistrz Olimpiady w 1972 roku i srebrny medalista w 1976. Więc porównywać jest trudno. Choć wybitnych sportowców na Ukrainie zawsze wystarczało. Ale oto jeszcze jeden przejaw naszej bezpaństwowości: zbyt długo żyliśmy, graliśmy pod cudzymi flagami. Przypomnieć choćby mistrzostwa świata w 1986 roku. W składzie reprezentacji ZSRR z 11 piłkarzy na boisko wychodziło 9—10 dynamowców Kijowa. A przecież za reprezentację z sukcesami występowali gracze z „Dnipro” (Dniepropietrowsk), „Szachtara” (Donieck). Dwaj gospodarze turnieju. Decyzję o przeprowadzeniu mistrzostw Europy w 2012 roku na Ukrainie i w Polsce UEFA podjęła pięć lat temu, w 2007. Mistrzostwa nie zawsze odbywają się w krajach — grandach futbolu. W ostatnim czasie wybór dyktują też zamiary aktywniejszego rozwijania tej gry w niezbyt piłkarskich regionach. Zatem MŚ—2002 FIFA po raz pierwszy przeprowadziła w Azji, przedostatni światowy czempionat — po raz pierwszy w Afryce, w RPA. Dla większego objęcia krajów grą nr 1 zaczęto praktykować przeprowadzanie turniejów w dwóch krajach. MŚ—2002 przeprowadzono w Japonii i Korei Południowej, EURO—2008 — w Austrii i Szwajcarii. I oto Ukraina—Polska. Bez wątpienia, ta decyzja UEFA miała też podtekst polityczny. 2007 — to czas prezydentury Wiktora Juszczenki, przy którym otrzymaliśmy prawo do EURO. Ta prezydentura jednoznacznie kojarzyła się na świecie z europejskim wektorem rozwoju Ukrainy. Jeszcze świeża była w pamięci europejskiej wspólnoty i nasza Pomarańczowa rewolucja, ten ruch ku demokratycznemu rozwojowi. Polska zaś — to nie tylko nasz sąsiad, to kraj bliski nam językiem, mentalnością, wreszcie wspólną, choćby i nieprostą, historią. Polska stała się naszym głównym przewodnikiem na drodze do europejskiej wspólnoty. A ona w tamtym czasie już 8 lat była członkiem NATO (od 1999) i 3 lata członkiem Eurosojuza (od 2004). Dlatego zaangażowanie Ukrainy, wspólnie z Polską, do przeprowadzenia EURO miało całkiem oczywiste motywy. Zresztą wewnątrz Ukrainy wiązało się to bezpośrednio z europejskim wektorem rozwoju, rozpatrywano to jako realną szansę, możliwość pokazania się Europie, zbliżenia się do niej w planie politycznym. Tak sądzono. Jak się stanie — zobaczymy. Polsko-europejska gotowość. Polska jest o jedną trzecią mniejsza od Ukrainy pod względem terytorium i liczby ludności. Jednocześnie potężniejsza w planie ekonomicznym. I PKB, i budżet państwa są tu znacznie wyższe. A członkostwo w Eurosojuzie tylko podkreśliło różnicę w podejściu i przygotowaniu dwóch krajów do EURO. Wstąpiwszy do UE, Polska otrzymała od Europy ogromne środki. Pomoc finansowa, kredyty, granty europejskich funduszy dawno już wpływają do gospodarki Polski, rozwoju sfery socjalnej — oświaty, nauki, gospodarki komunalnej. Wielkie wsparcie jest też w przygotowaniach do EURO. Ogółem chodzi o setki miliardów euro, własnych polskich środków i zagranicznych, włożonych w turniej. Na Ukrainę zaś oczekiwani inwestorzy nie pobiegli, nie rozrzewnił się też Eurosojuz. Niezbyt zareagował też nasz ukraiński biznes, choć rodzimi oligarchowie już przebili się do kohorty europejskich bogaczy, dawno wypierając polskich. Zatem cały ciężar przygotowań do mistrzostw został złożony na nasze państwo, na jej bardziej niż skromny budżet. Chyba po zakończeniu EURO na Ukrainie trzeba będzie jednak rozliczyć, co i jak wydawano z państwowej kieszeni na przygotowanie mistrzostw. Taką inicjatywę już wysunęła opozycja. W szczególności lider partii UDAR Witalij Kliczko, urzędujący mistrz świata, który bez wątpienia zna się na sporcie, zaproponował wyjaśnić, dlaczego budowa i rekonstrukcja naszych stadionów kosztowały prawie trzy razy drożej niż polskich. Piłkarsko-polityczny bojkot. Ostatnie tygodnie europejska wspólnota była przepełniona ideami i wezwaniami do bojkotu ukraińskiej części EURO—2012. Przyczyny — zwijanie demokracji na Ukrainie, represje polityczne, z konkretnym odniesieniem do głównych więźniów politycznych. Formy bojkotu proponowano różne, zaczynając od całkowitego przeniesienia ukraińskiej części mistrzostw do innego kraju (dla tego nawet proponowano odłożyć turniej o rok). Łagodniejsza forma bojkotu — oświadczenia o demonstracyjnym nieprzyjeździe na turniej na Ukrainę prezydentów i premierów krajów, których drużyny będą grać u nas. Ale nie uciekać się do bojkotu wzywała Europę nawet ukraińska opozycja. W Polsce też nie ma jednoznaczności w tej kwestii. Do całkowitego bojkotu turnieju i przeniesienia go z Ukrainy wzywał lider opozycji Jarosław Kaczyński, szef partii „Prawo i Sprawiedliwość”, były premier kraju. Radykalni Polacy Ukrainę uważają za zbyt zależną od Kremla, stąd i cień na EURO. W każdym razie polskie kierownictwo nie podziela takiej idei. Prezydent Bronisław Komorowski oświadczył, że Ukraina powinna przeprowadzać mistrzostwa. Ale jednocześnie bardzo zdecydowanie i krytycznie wypowiedział się odnośnie politycznego uwięzienia Julii Tymoszenko, z którym w Europie bezpośrednio wiążą ideę bojkotu. Nie warto zapominać, że Polska jednoznacznie poparła Pomarańczową rewolucję, jednym z liderów której była J. Tymoszenko, dość po... popularna w Polsce. Przeciwko bojkotowi wystąpił także premier Donald Tusk. Zresztą opinia publiczna kraju w przeważającej większości jest za wspólnym z Ukrainą przeprowadzeniem mistrzostw. Jeszcze kilka akcentów polskiego EURO. Ślepe losowanie złączyło w jednej grupie turnieju drużyny Polski i Rosji. Zatem do tego meczu dojdzie, i to właśnie w Polsce. O „sympatiach” Polaków do Rosji wiadomo od dawna, choć sport to sport. Reprezentacja Rosji wybrała w Warszawie hotel „Bristol”, jeden z najbardziej luksusowych w stolicy, w samym centrum miasta, obok Pałacu Prezydenckiego. A na sąsiednim budynku umieszczona jest tablica ku pamięci poległych pod Smoleńskiem w 2010 r. prezydenta Kaczyńskiego i polskiej elity. I przy tej tablicy Polacy przeprowadzają, często wbrew życzeniom władz miejskich, wiece i upamiętnienia zmarłych. A winnymi ich śmierci nazywają Rosjan. Dlatego polskie władze poprosiły reprezentację Rosji o zmianę miejsca zakwaterowania, aby zapobiec możliwym ekscesom. Drugi sygnał nadszedł od polskich władz pod adresem rosyjskich kibiców. Kraj, który zdecydowanie zerwał z totalitarną przeszłością, przypomniał Rosjanom, że w Polsce zabroniona jest komunistyczna i inna totalitarna symbolika. Tak więc za wymachiwanie flagami z gwiazdą, sierpem i młotem można trafić pod paragraf. Słowem, od politycznych namiętności raczej nigdzie się nie schowasz. Bez niezdrowego szumu W okresie przygotowań do EURO nie raz bywałem w Polsce, widziałem sytuację od wewnątrz. I porównanie nie wypada na naszą korzyść. Główne wrażenie — przygotowania do mistrzostw przebiegały tam spokojnie, planowo. Jeśli nawet były jakieś nieporozumienia, to nie można ich porównać ze skandalami i demaskacjami, które towarzyszyły przygotowaniom do mistrzostw u nas. Wziąć dwie stolice — Kijów i Warszawę. Nie zauważyłem w Warszawie jakiegoś budowlano-burzycielskiego boomu, dziwnych interesów z powoływaniem się na EURO. A ile takich „okołomistrzostwowych” skandali wybuchło w naszej stolicy! Niszczenie zabytków historii i kultury, o czym pisała nasza ga+

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Welcome to Ukraine!

Ulana WOLIKOWSKA, Natalia ANTONIUK. Startuje „Euro-2012”. Ktoś z ulgą opuszcza na ten pełen zgiełku okres stolicę, wspominając niezłym cichym słowem „wspaniałe” drogi do Euro i myśląc o „zwycięstwach Euro”, czyli napchanych kieszeniach w wyższych sferach władzy. Niektórzy z Ukraińców (uczestnicy akcji „Zapraszamy! Welcome to Ukraine” w sieci Facebook) zapraszają europejskich fanów do swojego przytulnego domu (ceny za mieszkania są przecież kosmiczne). Oto ciocie, które oferują wynajem skromnych mieszkań przy stacji metra „Wokzalna”, mówią, że podczas trwania „Euro” ich ceny będą startować od 100-150 dolarów. Zauważmy, że zwykła cena jednopokojowego mieszkania za dobę wynosi 40 dolarów. Postanowiliśmy sprawdzić, na ile Kijów jest gotowy do „Euro-2012”. Więc wyobraźmy sobie, że jesteśmy zagranicznymi turystami... Aby uczynić Kijów wygodną europejską stolicą, władze zawczasu zadbały o rozmieszczenie tablic informacyjnych ze wskazaniem niezbędnych obiektów infrastrukturalnych. Ich treść można zrozumieć dopiero po szczegółowym przestudiowaniu specjalnych broszur, które będą wydawane turystom. Takie „informacyjne rebusy” są tylko w centrum miasta, na obrzeżach Kijowa żadnych drogowskazów informacyjnych nie ma, bo uważają, że zagraniczni goście będą przebywać tylko w centrum stolicy. Także na „Euro-2012” na skrzyżowaniach Kijowa ustawiono znaki drogowe i drogowskazy informacyjne ze wskazaniem nazw ulic w językach ukraińskim i angielskim. Niektóre z nich zawierają elementarne błędy gramatyczne. Na przykład zamiast ang. „street” — ukraińskie „vul”, w niektórych nazwach pominięto litery lub błędnie zakończono słowa. Od niedawna w Kijowskim metrze nazwy stacji i informacje ogłaszane są w dwóch językach — ukraińskim i angielskim. Jak zaznaczają znawcy angielskiego, niektóre z nazw stacji brzmią intonacyjnie niepoprawnie. Na stacjach podziemki jeszcze wiosną pojawiły się tablice informacyjne i schematy w języku angielskim. Przy kiosku z prasą próbujemy kupić rozmówki angielsko-ukraińskie. Wybór jest niewielki. W każdym kiosku (droga od Stadionu Olimpijskiego do Zjazdu św. Andrzeja) oferują to samo — Oleg Talanov. PHRASE-BOOK (wydawnictwo „Arij”) — 22,40 hrywny. Jeszcze oferują słownik angielsko-ukraiński na 100 tysięcy słów!.. Prawda, są przewodniki po Kijowie, Lwowie, Krymie w językach angielskim i niemieckim. Szczególna uwaga — pamiątki. Tutaj „prawdziwa różnorodność” i główne — we wszystkim czuć „smak” i ukraińskie wypełnienie (oprócz żółto-niebieskiej kolorystyki koszulek fantazja naszych producentów nie bardzo wyróżnia się ciekawostkami, które świadczyłyby — „Ukraina. Zapraszamy!”). Prymitywne figurki, piłki, talerze z drewna, szaliki (29,70 hrywny — 79,20 hrywny), znaczki, kubki, magnesy (19,80 hrywny), naklejki (19,80)... Główne — wszędzie roją się piłki i napisy „Euro-2012”. Przy SK „Olimpijski” jest tłoczno. — Ja rok pracowałem na stadionie. Jest europejskiego poziomu. I przygotowany na 100% do „Euro-2012”. To jeden z najlepszych stadionów w Europie — zauważył jeden z budowniczych, kończąc prace przygotowawcze. Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki. Zdjęcie Ulany Wolikowskiej. Swoją drogą, podczas rekonstrukcji zginęło tu więcej robotników niż przy budowie trzech stadionów w Afryce Południowej. Prawda, miał być budowany za środki inwestorów, którzy otrzymaliby zyski, ale niestety wszystkie wydatki pokrył budżet państwowy. I co mamy w rezultacie: Ukraina wydała na „Euro-2012” więcej niż Anglia na Olimpiadę. Jeszcze jedna miła niespodzianka dla turystów. Po wybuchach w Dniepropietrowsku władze postanowiły walczyć z terrorystami radykalną metodą. Aby nie powtórzyła się sytuacja z podkładaniem materiałów wybuchowych do koszy na śmieci, kijowskie władze po prostu usunęły je z ulic. Teraz zamiast nich na Chreszczatyku są niebieskie worki, a na ulicach z dala od centrum — kartonowe pudełka. Strefa kibica przypomina, wybaczcie, cele więzienne... Na dniach centrum miasta zamieni się w piwiarnię. Także odwiedziliśmy Tymczasowy obóz dla kibiców z Królestwa Szwecji na okres przeprowadzenia w Kijowie finałowej części mistrzostw Europy 2012 w piłce nożnej. Wyspa Truchanów, gdzie mają zamieszkać Szwedzi, nawet na kilka dni przed oficjalnym otwarciem turnieju jest nieposprzątana i nieprzygotowana do życia. — Obóz jest obliczony na 6,5 tysiąca osób, już zamknięto sprzedaż i zatwierdzono raporty z rezerwacji (zostanie sprzedanych 42 tysiące nocy, średnio — to 3000 ludzi dziennie). Będzie pełny kompleks dodatkowych usług, zaczynając od wycieczek, przejażdżek statkami, rowerami, sprzedaży pamiątek. Szwedzi sami sprawdzają każdą usługę i zatwierdzają jej koszt. Doba w miasteczku będzie kosztować od 12 do 25 euro. Pierwszy przyjazd — 8 czerwca — opowiedział Denys Rudenko, kierownik projektu. Jakie wrażenie pozostanie u obcokrajowców o Ukrainie? Turyści będą kojarzyć nasze państwo nie tylko z braćmi Kliczko, Rusłaną i Andrijem Szewczenką, ale także ze zrujnowanym Zjazdem św. Andrzeja, zanieczyszczonymi ulicami, niskiej jakości prymitywnym serwisem, niewiarygodnymi cenami za mieszkania i sztampowymi pamiątkami. Welcome to Ukraine!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Przetrwać Euro 2012

Nadija KYRJAN Zdjęcie autorki Obok strefy kibica znajduje się miasteczko namiotowe, zorganizowane przez zwolenników Julii Tymoszenko przy Peczerskim Sądzie na znak protestu przeciwko jej, jak uważają, bezprawnemu aresztowaniu. Działacze BJuT dyżurują tu już ponad 300 dni. W centrum miasteczka urządzono scenę, na której podczas wieców i zebrań występują mówcy i zespoły artystyczne, jest duży telekran, na którym czasami pokazuje się filmy o charakterze politycznym, prowadzi się szkolenia dla miejscowych liderów partyjnych i tak dalej. Na stendach znajdują się materiały informacyjne i karykatury, które od czasu do czasu się zmienia. Nierzadko można tu spotkać deputowanych Rady Najwyższej i Rady Miejskiej Kijowa z BJuT i innych partii opozycyjnych, a na niektórych namiotach widnieją napisy: „Przyjmownia posła (nazwisko)”. Władza uważa to miasteczko za zadrę w oku; wielokrotnie chciano je zlikwidować, ale jakoś się z nim pogodzono i przywykli. Planowano jego likwidację także przed Euro 2012. Opracowano również inny wariant — odgrodzić miasteczko od cudzoziemców banerami, zamknąć dla przechodniów, a prościej mówiąc — ukryć. Obecnie jednak miasteczko funkcjonuje w zwykłym trybie. Jego komendant Walentyn Wasylowycz Jurczenko powiedział, że dla działaczy jest to wyspa wolności, symbol walki o demokrację. Rozpowszechnia się tu informacje o sprawach sądowych przeciwko Julii Tymoszenko, reakcję na nie Ukraińców i przedstawicieli społeczności międzynarodowej. Okres Euro to swego rodzaju zastój, ponieważ rozprawy przeniesiono do zakończenia tego wydarzenia. — Od strony jezdni — opowiada Walentyn Wasylowycz — nasze hasła i żądania pozostają, będą widoczne. W miasteczku codziennie dyżurują przedstawiciele kijowskich okręgowych organizacji partyjnych, którzy władają językiem angielskim i niemieckim, odpowiadają na pytania cudzoziemców. Goście interesują się, ile tu stoimy, jaki jest cel, jakich rezultatów oczekujemy i tak dalej. Odpowiadamy, że jesteśmy wdzięczni przedstawicielom społeczności międzynarodowej za wsparcie, to nam bardzo pomaga. Wokół nas skupia się naród Ukrainy i dzięki temu wywieramy presję na władzę, na prezydenta, bronimy naszych prawnych praw do pokojowych zgromadzeń, do wolności słowa. Myślę, że przed wyborami Julii Włodzimierzówny nie uda się obronić. Naszym zadaniem jest zapobieżenie wszelkim fałszerstwom wyborczym, wtedy demokraci będą mogli utworzyć większość w parlamencie i rozwiążą kwestię więźniów politycznych. Tymczasem miasteczko jest jednym z centrów, gdzie organizuje się wsparcie dla demokratycznych akcji. 5 czerwca na przykład zbierano tu działaczy, którzy wzięli udział w wiecu pod Radą Najwyższą przeciwko uchwaleniu projektu ustawy językowej Kolesniczenki–Kiwałowa, która mimo protestów została przegłosowana.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

W 4,5 godziny na nowiutkim Hyundai…

Jewhen BUKET, zdjęcia autora Charków także „przygotowuje się” do Euro. I najwyraźniej mistrzostw nie oczekują jak manny z nieba, dlatego dla kibiców buduje się w centrum miasta „klatkę”. A ogólnie proces przygotowań do piłkarskiego turnieju w Charkowie zrobił na mnie przyjemniejsze wrażenie niż w stolicy: załatano dziury na drogach, otynkowano fasady budynków, zmieniono szyldy przy wejściach do stacji metra, pobielono drzewa i posadzono kwiaty. W mieście od razu widać ogólną atrybutykę mistrzostw: pomalowane autobusy, trolejbusy i marszrutki, a także drogowskazy kierujące do metra i innego transportu publicznego w miejscach, gdzie jest dużo ludzi. W Charkowie nie brakuje banerów mistrzostw i ich oficjalnych sponsorów. Gdzieniegdzie te konstrukcje reklamowe zasłaniają niezrekonstruowane obiekty budowlane, żeby te „nie raziły w oczy”. Charków będzie witał gości z Holandii, więc miasto ozdobią w główny kolor tej drużyny — pomarańczowy. Jednak „pomysłowe” miejscowe władze postanowiły zaoszczędzić i do malowania ogrodzeń i fasad używają zwykłej rudej farby do podłóg. Nie zauważyłem w Charkowie ekskluzywnych przewodników dla turystów. W kioskach sprzedają się tylko zwykłe przewodniki po mieście w różnych językach, które od wielu lat wydaje DNVP „Kartografia”. Być może coś się zmieni już podczas turnieju piłkarskiego. Specjalnie na EURO jeden z miejscowych oligarchów otworzył w Charkowie prawdziwą „perłę” nowoczesnej architektury — pięciogwiazdkowy hotel „Kharkiv Palace”. W stylu budynku zrekonstruowano nawet wejście do stacji metra „Derżprom” i przystanek transportu publicznego. Pieniądze rzeczywiście zainwestowano w rozwój, a nie w ruinę, jak na stołecznym Andrijiwskim Uzwozi. Nic więc dziwnego, że właśnie tu znalazła siedzibę charkowska kwatera główna UEFA. Jednym z głównych centrów euroatrybutyki w Charkowie jest dworzec kolejowy. „Charków wita cię”, „Tworzymy historię razem”, „Charków z dumą przyjmuje UEFA EURO 2012” — obwieszczają po ukraińsku i angielsku informacyjne plakaty na dworcu. W budynku dworca jest monitor informacyjny, który zainstalowano również z okazji EURO, a na placu przed dworcem — piłka nożna i konstrukcja z logo mistrzostw, która się obraca. A na koniec chciałbym opowiedzieć o chyba największej „dumie” obecnej władzy — elektrycznym pociągu Hyun- dai, którym udało mi się wracać do Kijowa. Wszyscy już słyszeli o cudownym pociągu, który pokonuje odległość z Charkowa do Kijowa w 4,5 godziny, ma klimatyzację i bezpłatny Wi-Fi. Mogę potwierdzić: rzeczywiście jedzie cztery godziny i trzydzieści minut, miejscami rozwijając prędkość 161 km/h. Ale w wagonie jest trochę duszno, a Internetu na razie nie ma. Poza tym w wagonie-restauracji są ogromne kolejki po gorące napoje, ponieważ stewardzi ich nie roznoszą razem z innym jedzeniem. Ciekawy szczegół: mimo że bilet na Hyundai jest prawie trzy razy droższy niż na zwykły pociąg, a konduktorzy nazywają się stewardami, darmowego obiadu ani herbaty, jak w samolocie, tu nie ma. A kiedy wagonem drugiej klasy porusza się personel obsługi, nikt inny już nie może przejść — korytarz jest zbyt wąski. W pierwszej klasie korytarz jest szerszy, toalet jest więcej, każdy ma osobiste słuchawki, więcej miejsca na bagaż i nieco szersze fotele, ale moim zdaniem takie „udogodnienia” nie kosztują 185 hrywien (dokładnie taka jest różnica w cenie biletów między pierwszą a drugą klasą). Ale w nowiutkim Hyundaju, przynajmniej na razie, jedzie się przyjemnie. Automatyczne drzwi działają sprawnie, hałasu jest znacznie mniej niż w zwykłych pociągach, wysoka prędkość zupełnie nie jest odczuwalna. Ciekawie będzie też zobaczyć Charków rok po mistrzostwach Europy w piłce nożnej. Czy coś przypomni nam o tym wydarzeniu o znaczeniu światowym?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

U Szewczenkiany Jewhena Biezniska — 250 prac

Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński Zasłużony artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki Jewhen Biezniesko to szczególna postać w malarskiej szewczenkiane. I nie tylko dlatego, że w jego dorobku twórczym jest dwieście pięćdziesiąt prac z grafiki ilustracyjnej i malarstwa, poświęconych geniuszowi Kobzarza. Jego prace to filozoficzne i światopoglądowe przenikanie w spuściznę twórczą Tarasa Szewczenki. Szczególną uwagę Jewhen Biezniesko poświęcił utworom „Sen”, „Mój trzynasty rok minął”, „Testament”, „Warnak”, „Katarzyna”, „Maria”, „Wielki loch”, „Tarasowa”, „Wiśniowy sad”, „Nic lepszego nie ma”, „Głupcy i dumni ludzie”, których ilustracje zostały połączone w koncepcję artystyczną „A jednak nie jest mi wszystko jedno…”. Część tego dorobku stała się podstawą wystawy w Rówieńskiej Galerii Sztuki „Art-Forteca” i zainteresowała wielu miłośników sztuki. Co więcej, jej rezonans w kulturalno-artystycznym środowisku miasta zainspirował twórczą grupę galerii do kolejnego projektu twórczego — zorganizowania konferencji artystycznej „Szewczenkiana Jewhena Biezniska w kontekście duchowości ukraińskiej”. W ramach tego wydarzenia swoimi refleksjami i pracami podzieliły się badaczka twórczości Kobzarza Tetiana Mazur, krytyk sztuki, artysta Mykoła Bendiuk, zasłużony artysta Ukrainy Ołeksij Zaworotnij. Jewhen Biezniesko, mówiąc o swojej szewczenkianie, zaznaczył: „Powstało u mnie pragnienie, by po swojemu odsłonić tematykę każdego utworu Tarasa Szewczenki. Czytając jego utwory, wyobrażam sobie przeżycia tego człowieka, staram się patrzeć na wszystko tak, jakby patrzył Szewczenko. Ale jednocześnie nie jest to zwykła wyobraźnia, lecz wielka nauka dla współczesnych w poznawaniu ludzkiego powołania”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Pamięć

Iwan HULEJ, m. Tarnopol Jestem bardzo zadowolony z artykułów, które drukuje gazeta. Na przykład w „Słowie Proświty” (nr 12 z 2012 r.) przeczytałem wpis Pawła Podobiedy „Znaleźć chorążego”. Opowiada on o bitwie z 28 sierpnia 1920 roku w pobliżu wsi Komarówka nad Dniestrem. Wtedy ranny został chorąży Tychon Chyluk. Kozacy przenieśli go przez Dniestr do miasta Niżniów (obecnie wieś w rejonie tłumackim obwodu iwano-frankiwskiego). 29 sierpnia 1920 roku chorąży zmarł. Pochowano go na miejskim cmentarzu greckokatolickim. Za sowietów wszystkie wojskowe groby na tym cmentarzu zrównano z ziemią. Wśród nich była też mogiła Chyluka. Tak niszczono naszą pamięć historyczną. Pamięci i pamiątek nie stało. Nikt ani w Komarówce, ani w Niżniowie nie wie o sierpniowych bojach armii UNR nad Dniestrem z wojskami bolszewickimi. Rodzice, ci, którzy o tym wiedzieli, bali się opowiadać dzieciom o takich wydarzeniach. Dziś nowe pokolenie Ukraińców uczy się w szkołach Komarówki i Niżniowa, pracują tam także nauczyciele historii. Bardzo ważna dla wychowania patriotycznego maluchów może się stać ta opowieść „Znaleźć chorążego”, lecz, niestety, nauczyciele w Komarówce nie prenumerują „SP”. Ja uczyłem historii przez 29 lat w szkole we wsi Hončarówka, oddalonej o 4 km od Komarówki. Nauczycieli komarowieckiej szkoły dobrze znam. W 2010 roku w tarnopolskim wydawnictwie „Wola” wydano książkę „Monastyryska w walce o niepodległość Ukrainy”, dużego formatu, objętości 574 stron. Opisano w niej wydarzenia wyzwoleńczych zmagań we wsiach rejonu monastyryskiego. Na stronach 337—341 — wydarzenia w Komarówce. Pamięć historyczną w tej wsi zagubiono, zagłuszono, zakazano. Jak wszędzie. Autorami „Monastyryska…” są nauczyciel historii z miasta Monastyryska Petro Kozubski i ja. Ciężko nam było przy zbieraniu materiałów do tej książki. Ale i ona daje mały rezultat nawet teraz, gdy ujrzała światło dzienne. Wyrosło młode pokolenie, całkowicie odizolowane od swojej przeszłości historycznej. Poświęciłem się poszukiwaniom regionalnym, które mogą jeszcze komuś pomóc, dlatego postanowiłem oprzeć się na Waszej gazecie. Przygotowałem publikację „Moje odkrycie Zofii Rusowej”. Moje wrażenia z jej „Dziennika”, o którym z jakiegoś powodu nikt z tych autorów, którzy o niej pisali, nie wspomniał, a jest to niezwykle ważny dokument. Przechowuję artykuł „Proświtianie z Drohobycza” („Słowo Proświty”, nr 39, 2010 r.) o naszym galicyjskim pisarzu Tymofieju Bordulaku i jego wnuku Tymofieju. Bordulak od 1890 do 1893 roku był księdzem we wsi Zastawcie, obecnie w rejonie monastyryskim obwodu tarnopolskiego, tam napisał kilka utworów. Mieszkając w Monastyryskach i dowiedziawszy się o tym, w 1995 roku odwiedziłem tę wieś i zajrzałem do nauczyciela Mykoły Pawłowycza Nowyckiego, ur. 1914, wówczas już emerytowanego regionalisty, z którym korespondowałem. Pokazał mi chatę, w której mieszkał ten ksiądz-pisarz, oraz miejsce, gdzie kiedyś stała stara cerkiew, w której służył proboszcz. Nic więcej nie wiedział. Najwidoczniej pamięć o ojcu przez długi czas była zakazana. System wypalania pamięci historycznej, jak w przypadku chorążego Tychona Chyluka, działał bezawaryjnie. A jednak coś ocalało. We wsi Welykyj Chodaczkiw, gdzie Tymofij Bordulak przeżył wiele lat, znajduje się jego muzeum. Tak to nieoczekiwanie splatają się życiowe drogi Zofii Rusowej z Czernihowszczyzny i Tymofieja Bordulaka z Galicji. Bezinteresownie kochali naród ukraiński. Kiedy uczyłem się w Kamieńcu Podolskim, o Rusowej milczano. Czy nasi pedagodzy coś o niej wiedzieli — nie wiadomo. Może ktoś wiedział, ale bał się o tym mówić. Nie wspominano też Iwana Ohijenki (metropolity Ilariona), rektora Kamieniecko-Podolskiego Uniwersytetu Pedagogicznego. Zofia Rusowa, Ludmiła Michajłiwna Staryćka-Czerniachiwska chodziły ulicami Kamieńca. Spotykały się, rozmawiały, działały razem. Dlaczego więc o nich zapomniano na długie dziesięciolecia?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

O współczesnych ikonach stylu Odrodzenia Dmytro Stepowyk. Nowy renesans: Ikony Andrija Dem'janczuka. — Kijów: Wydawnictwo imienia Oleny Teligi, 2012. 368 s., 189 il.

ks. Witalij KLOS Po odzyskaniu przez Ukrainę niepodległości gwałtownie rozwinęły się budownictwo sakralne i ikonopisarstwo (ponieważ żadna cerkiew prawosławna nie może istnieć bez ikonostasu), a także monumentalne malarstwo ścienne w świątyniach. Dlatego po 70 latach oficjalnego bezbożnictwa, które panowało w ZSRR za władzy radzieckiej, pojawiła się potrzeba wykwalifikowanych architektów budownictwa sakralnego i mistrzów malarstwa cerkiewnego, przede wszystkim ikonopisarzy. Oczywiście bez udziału wyższych uczelni artystycznych i szkół plastycznych w przygotowaniu takich specjalistów nie dałoby się rozwiązać tego problemu w pośpiechu. Na szczęście, z Bożej woli, dwie Akademie Sztuk Pięknych, w Kijowie i we Lwowie, już w latach 90. XX wieku otworzyły katedry sztuki sakralnej, kierowane przez profesorów-artystów, którzy wierzą w Boga i mieli doświadczenie ikonopisarzy: w Kijowie — profesor Mykoła Storożenko, we Lwowie — profesor Roman Wasylyk. W ciągu 10–15 lat te katedry przygotowały dziesiątki młodych ikonopisarzy, którzy zdobią cerkwie i ikonostasy w tradycyjnych stylach artystycznych, właściwych dawnej ukraińskiej sztuce sakralnej: od stylu Rusi Kijowskiej (tzw. bizantynizmu) po barok i klasycyzm w ich ukraińskich wariantach. O jednym z takich młodych ikonopisarzy, wychowanków profesora Romana Wasy- …Lika ze Lwowskiej Akademii Sztuk Pięknych, Andrij Dem'janczuk, napisał monografię, którą wydał znany badacz sztuki sakralnej, profesor KPBA, od dwudziestu lat prowadzący na naszej Akademii kursy «Historia sztuki chrześcijańskiej» i «Metodyka pracy naukowo-teologicznej», Dmytro Własowycz Stepowyk. Specyfika badań ikon tego autora polega na tym, że szczególną uwagę poświęca on stylistyce ikon, ponieważ właśnie style ściśle wiążą się z teologicznymi podstawami ikon: z Pismem Świętym, Świętym Przekazem, historią Kościoła Powszechnego, dogmatyką i kanonami kościelnymi. Poprzez kolor, kompozycję, ujęcie czasu i przestrzeni w ikonie oraz inne rzekomo „formalne” cechy ikon artyści zawsze wyrażali złożoną symbolikę i podkreślali istotne momenty treści oraz duchowości ikony. Lwowianin Andrij Dem'janczuk obrał za klucz stylowy dla tworzonych przez siebie ikon ukraiński wariant stylu renesansowego, który rozwijał się i rozkwitał na Ukrainie w XVI i w pierwszej połowie XVII wieku, kiedy powstawały wspaniałe ikonostasy (o nich z zachwytem pisał syryjski archidiakon Paweł Aleppo w swoich dziennikach podczas podróży po Ukrainie w połowie XVII wieku) oraz malowane karty rękopiśmiennych ksiąg, na przykład Ewangelia peresopnicka. Osobliwości ukraińskiego wariantu stylu renesansowego w ikonopisarstwie polegają na czystości palety, szerokim użyciu złoceń, motywach roślinnych w ornamentach, a zwłaszcza na akademicko poprawnych przedstawieniach oblicz i postaci świętych. Kolejną osobliwością jest zachowanie harmonii i praw symetrii w kompozycji ikon. Wszystko to widać na ikonach pędzla Andrija Dem'janczuka, malowanych na deskach, pięknie wyrzeźbionych w klasycznej ukraińskiej tradycji przez jego ojca, profesjonalnego rzeźbiarza z wyższym wykształceniem akademickim, Lewka Iwanowicza Dem'janczuka. Profesor Dmytro Stepowyk charakteryzuje nowoodrodzeniowy styl ikon Andrija Dem'janczuka właśnie w związku z dawną ukraińską tradycją. Szczegółowo bada ikony Pana Jezusa Chrystusa, Przenajświętszej Bogurodzicy, apostołów, proroków, ikony świąteczne, a także liczne ikony świętych Kościoła Powszechnego, zwłaszcza ukraińskiego: Włodzimierza, Olgi, Antoniego, Teodozego, Borysa, Gleba; wysmakowanie i z natchnieniem przedstawił artysta popularnych na Ukrainie świętych Wschodniego Kościoła: Mikołaja Cudotwórcy, Dymitra Sołuńskiego, Jerzego Pogromcy Węża (Jerzego Zwycięzcy), Filareta Miłosiernego (nawiasem mówiąc, oryginał niebiańskiego patrona, ofiarowany z okazji 80-lecia Jego Świątobliwości Patriarchy Filareta; ikona znajduje się w osobistym zbiorze Władyki), pierwszego męczennika archidiakona Szczepana i innych. Książkę łatwo czytać, choć jest to czysto naukowa praca — z dodatkami, przypisami, bibliografią. Profesor Stepowyk przed wydaniem tej pracy napisał i opublikował pięć książek o dawnym i nowym ikonopisie, a wcześniej — szereg solidnych prac o dawnej grafice. Ma on wypracowaną i wypolerowaną metodę badania sztuki sakralnej Kościoła, dlatego jego książki są bardzo popularne. Przedmowa do książki o Andriju Demianczuku „Ukraińska ikona — oryginalność, która rozwija się na podstawie stylów artystycznych”. Dalej są takie rozdziały: „Czy może istnieć ikona w stylu renesansowym?”; „Modlitwa i praca”; „Badania rzeźby ikonostasów”; „Plastyka i malarstwo: Stylowa zbieżność”; „Wschód i Zachód: Wspólne wartości duchowe i estetyczne”; „Przeciw ikonom »krzyworękim i krzywonosym«”; „Najpiękniejszy spośród synów ludzkich”; „Czcigodniejsza od cherubinów”; „Matka światła”; „Z Rzymu do Berdyczowa — cudowna historia jednej cudotwórczej ikony”; „Maryja nieustannie nam pomaga”; „Czułość i Znamię”; „Od biblijnych proroków do świętych orędowników”. Tytuł posłowia: „Nowy wymiar dawnego stylu artystycznego”. Jak widzimy, cała rozmowa toczy się wokół stylu, ale za tym widzimy wyraźne stanowisko wysoko wykwalifikowanego historyka sztuki i teologa (profesor Stepowyk ma trzy stopnie doktora: filozofii, historii sztuki i teologii) oraz wielkie doświadczenie w studiach nad sztuką sakralną Kościoła. Książka jest pięknie wydana. Rozkład kolorów reprodukcji ikon najdokładniej odpowiada oryginałom, wszystkie ikony zreprodukowano na kredowym papierze wysokiej jakości. Oprawa książki jest dwukolorowa: purpurowa i brązowa, tytuł wytłoczony złotem. Tak więc wydawcy wraz z autorem książki, profesorem Dmytrem Stepowykiem, ofiarowali ukraińskim chrześcijanom książkę godną wielkiej i sławnej sztuki ikony.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Księżna i Barbie: symbol narodowy i wytwór globalizacji

Oleksandr NAJDEN, doktor nauk o sztuce. Z czasem, badając tę i podobne lalki, odkryliśmy, że krzyż i węzłowa budowa wewnętrzna są typowymi cechami lalek ludowych całego regionu Środkowego Naddnieprza. Zatem od dawnych czasów w tym regionie istniała pewna kultura lalkarska. Jej podstawowy typ wyobrażeniowy to lalka węzłowa z krzyżem na twarzy lub z „pustą” twarzą, ale obowiązkowo węzłowa. Obecnie w naszej kolekcji znajduje się kilkadziesiąt tradycyjnych lalek węzłowych, stworzonych w latach 1960—1970 we wsiach w pobliżu Czerkas, Czehrynia, Kaniowa, Złotonoszy, Drabowa, Obuchowa nad rzekami Roś, Złotonoszka, Supij. Lalki wytwarzano bezpośrednio dla dziecka (autentyczne) lub na naszą prośbę — „zrób taką samą lalkę, jaką robisz dla wnuczki, jaką kiedyś robiono dla ciebie”. Wszystkie nasze babcie-lalkarki miałyby dziś 100, 110, a nawet 120 lat. Ich lalki przechowywane są tylko u nas, ale wielokrotnie były reprodukowane i opisywane w artykułach oraz książkach. Dziś Hanna Rudenko (ur. 1908) ze wsi Dumanci czy Kateryna Laszko (ur. 1910) ze wsi Chreszczatyk byłyby zdziwione i oszołomione, gdyby zobaczyły, że typ wyobrażeniowy lalki, który zachowały i przekazały, a który robiły im jeszcze ich babcie, dzisiaj w wielkiej ilości wytwarzają w całej Ukrainie. Prezentują go na licznych wystawach, jarmarkach, dniach miast, różnych świętach folklorystycznych. Jeszcze bardziej zdziwiłaby je dziś rozpowszechniona nazwa tej lalki — „motanka”. Wyrażenie „kręcić lalkę” jest podstawowe w leksykonie tych i wszystkich innych lalkarek, a nazwa wszystkich lalek jest jedna — Księżna. Nawet matka z niemowlęciem to Księżna, i młoda mężatka w czepcu to Księżna. Zatem będziemy nazywać je Księżnymi. Jednak Księżna to nie tylko nazwa czy typ lalki, to pewien obraz, symbol, którego rozpowszechnieniu sprzyjały nasze publikacje w prasie w latach 1970—1990 oraz ukazanie się książek „Ukraińska zabawka ludowa. Historia. Semantyka. Osobliwość wyobrażeniowa. Cechy funkcjonalne” (1999) i „Ukraińska lalka ludowa” (2007). Tymczasem w ostatnich latach, równolegle ze wzrostem zainteresowania społecznego Księżną, w Internecie pojawiają się liczne sądy, interpretacje, praktyczne porady dotyczące sposobów wytwarzania, różne domysły o charakterze mitycznym dotyczące tej lalki, które zawężają jej funkcje wyobrażeniowe, nierzadko, spekulując na popularności, nadając jej wymyślone szamańskie właściwości. Rozbieżności poglądów na Księżną w kwestii jej obrazu i funkcji w Internecie oraz w naszych (napisanych z pomocą żony) książkach stały się powodem zwrócenia się do nas licznych mistrzów i miłośników tradycyjnej lalki. Ostatnim listem, który, jak to mówią, skłonił do wzięcia za pióro, stał się list ze Lwowa od pedagoga-psychologa, autorki wielu lalek Oleny Bohdaniwny Tarasenko. Przytaczam wybrane, najistotniejsze dla dalszej rozmowy fragmenty tego listu. „Nie tak dawno odważyłam się nie tylko tworzyć lalki, ale i po trochu nauczać innych — zaprosili mnie do przeprowadzenia warsztatów. Zdecydowałam, że warto, zanim zacznę uczyć ludzi tworzyć lalki, trochę opowiedzieć o ich historii i osobliwościach. Aby się przygotować, zwróciłam się do Pańskiej książki i z przyzwyczajenia do Internetu. Przeglądałam różnorodne artykuły i coraz bardziej zauważałam rozbieżności. 1. Co do terminów. Dzisiaj o lalce węzłowej prawie nikt nie wie. Wszyscy wiedzą tylko o motance. Tak nazywają i tradycyjną lalkę węzłową, i z krzyżem zamiast twarzy, i z pustą twarzą, i lalkę z nici. Mało kto zastanawia się, że cały ten szum rozpoczął się od lalek węzłowych, odnalezionych przez Pana i Pana żonę w latach 70. 2. O pochodzeniu. Motanka (dalej będę używać właśnie tej nazwy) wywodzi swoją historię od kultury trypolskiej. Cytat: „Pierwszym odkrywcą lalki-motanki można nazwać Wikientija Chwojkę, który w 1893 roku po raz pierwszy odkrył pozostałości dawnej cywilizacji w pobliżu osady Trypole”. Znalazłam zdjęcia i rysunki figurek znalezionych podczas wykopalisk, jednak wyraźnego podobieństwa do tych lalek węzłowych, które dotrwały do naszych czasów, nie zobaczyłam. Każda lalka wywodzi swoją historię jeszcze od paleolitu, od antropomorficznych wyobrażeń kobiecych, tak zwanych „paleolitycznych Wenus”. Bardzo przypomina to zwykłą spekulację na dwóch modnych tematach — lalka-motanka i kultura trypolska. 3. Lalka-motanka — nie jest amuletem. W Pana książce żadna z opisanych ukraińskich lalek nie figuruje jako amulet. Zatem ten, kto twierdzi, że motanka to tradycyjny ukraiński amulet, po prostu kłamie? Przy czym szczególnie podkreślają to ci, którzy tworzą lalki masowo i na sprzedaż. 4. O symbolice. Krzyż zamiast twarzy u lalki — to symbol solarny (tutaj jeszcze Dadźboga wplątali — to, mówią, jego znak), skręt u podstawy głowy — swarga (nieskończoność). 5. O osobliwościach motania. Dzisiaj w Internecie „błąka się” mnóstwo „przepisów”, jak stworzyć lalkę — wątpliwy amulet. W liście jest jeszcze wiele pytań i komentarzy, ale te, które przytoczono, wydają się podstawowymi. Co prawda, częściowo odpowiedziała na nie sama autorka listu, jednak i moje przemyślenia nie będą tu zbędne. Od razu zaznaczę: jestem za tym, aby tradycyjne lalki, sprawnie i uczciwie zrobione, korzystnie się sprzedawały. Także zaznaczę, że nie uważam się za monopolistę w kwestii wykładni i interpretacji osobliwości wyobrażeniowych i funkcjonalnych lalki ludowej. Jestem naukowcem, który w swoich pracach trzyma się tylko faktów — historycznych, folklorystycznych, etnograficznych. Przecież prawda, którą zawiera w sobie fakt (jednocześnie i artefakt) — to najcenniejszy dorobek kultury narodowej. Jednak lalki badam prawie 45 lat. Po wspomnianym sierpniowym dniu w Dumancach zaczęły się wędrówki po wsiach, znaleziska, niepowodzenia, rozczarowania, sytuacje bez wyjścia, bezowocne poszukiwania w zbiorach dziesiątek muzeów krajoznawczych, praca w bibliotekach, archiwach, w zbiorach Muzeum Zabawki w Zagorsku (obecnie Siergijew Posad) pod Moskwą, dokąd jeździłem trzykrotnie. Pracowałem też w zbiorach ówczesnego Leningradzkiego Muzeum Etnografii Narodów ZSRR, gdzie byłem dwukrotnie. Miałem mnóstwo spotkań z ludźmi, szczęśliwe znaleziska, nieoczekiwane odkrycia, artykuły w prasie, wreszcie książki, w których częściowo wszystko opisano. Dlatego uważam, że mam prawo wyrazić swoje przemyślenia dotyczące lalki jako superzabawki ludzkości (drugą superzabawką jest piłka) i antropomorficznego obrazu-symbolu. Najlepiej to zrobić poprzez porównanie naszej Księżnej z alternatywną amerykańską lalką Barbie (nazwa uogólniona). Ta ostatnia opanowała cały świat. Uosabia obraz sukcesu — finansowego, politycznego, technologicznego, przemysłowego, designerskiego... go. Jakieś piętnaście lat temu spotkałem w czasopiśmie (w jakim, nie pamiętam) informację o tym, że gdyby wszystkie Barbie, które zostały stworzone i sprzedane w latach 1960—1980, położyć jedna za drugą, to można by kilkakrotnie opasać kulę ziemską. Masowa produkcja maszynowa tej lalki opiera się na wysokotechnologicznej podstawie. Geniusz projektanta stworzył atrakcyjną, tajemniczą, ale nieco wyobcowaną piękność, która dostaje się jako nagroda zwycięzcy. Jej życie to nieustanne święto nieskończonych festiwali, rautów, wybiegów, światowych imprez. Pracują na nią najlepsi krawcy i jubilerzy. Można powiedzieć, że Barbie przewidziała lub nawet w pewnym stopniu zainspirowała powstanie realnego typu kobiecego, który stanowi naturalnie stylizowany model lalkowego ideału. Być podobną do niego powinna marzyć każda kobieta cywilizowanego świata. Jednak taka lalka nie zawiera w sobie idei macierzyństwa, nie jest przeznaczona do pełnienia roli córki dla dziewczynki, a jest raczej przyjaciółką, towarzyszką, nauczycielką życia. Jestem za tym, aby ukraińskie dziewczynki miały za przyjaciółki prawdziwe (nie podrabiane, tanie) Barbie, one też są godne wybiegów, festiwali, rautów. Ale jestem też za tym, aby ukraińskie dziewczynki w duszy trzymały obraz lalki Księżnej, obraz zakorzeniony w historycznej przeszłości, napełniony duchowością, obraz oczekiwań, nadziei na lepszą przyszłość. Dla obiektywizmu zaznaczę, że po opublikowaniu w czasopiśmie „Diekoratiwnoje iskusstwo SSSR” (1987 r., czyli 25 lat temu) mojego artykułu „Kukły i ludi”, gdzie obok ukraińskich Księżnych zostały opisane i zreprodukowane rosyjskie (jarosławskie i archangielskie) lalki, i, co najważniejsze, wyłożone metodyczne zasady badania lalki (poprzez wewnętrzną budowę), w Rosji lalkarstwo zaczęło rozwijać się szybko, intensywnie. Powstały towarzystwa lalkarskie im. Paraskiewy Piątnicy, rozpoczęła się aktywna działalność wystawiennicza, wzrosła armia kolekcjonerów i entuzjastów lalki ludowej, wychodzą książki, broni się dysertacje. W Rosji szczególnie widoczne jest dążenie do przyłączenia się do świata przodków, przeciwstawienia swojej tradycyjnej narodowo-regionalnej lalki cudzej kusząco-atrakcyjnej piękności Barbie i stylizowanym lalkom autorskim. Ale w Rosji, w odróżnieniu od Ukrainy, nie ma ogólnonarodowego lalkowego obrazu, jakim jest węzłowa lalka Księżna. Zatem krótko scharakteryzuję, co to za obraz, czym różni się od obrazu ucieleśnianego przez Barbie, co w nim pozytywne, a co — negatywne, co w tych dwóch typach lalek jest podobne i przeciwstawne. 1) Barbie — typ lalki, w którym przeważają elementy realno-konkretne, naturalne, typowo-standardowe. Księżna — typ lalki, w którym przeważają elementy umownie-uogólnione, dekoracyjne. 2) Barbie — wytwór czysto miejskiego środowiska, środowiska globalnej urbanizacji, dziecko maszynowo-technologicznych osiągnięć. Jej historyczne korzenie sięgają kultury szlachecko-mieszczańskiej XVII—XVIII w. Księżna — wytwór wiejskiego środowiska. Chcemy tego czy nie, a punktem wyjścia ukraińskiej kultury, gdziekolwiek by ona nie powstawała, jest wieś. Ukraińska nauka, sztuka, kultura w ogóle zawierają w swoich głębiach elementy duchowości, moralno-etyczne zasady, wypracowane w wiejskiej przestrzeni kulturowej. W związku z tym lalka Księżna robiona jest ręcznie w warunkach domowych. Nie standard, a kanon wyznacza cechy jej obrazowości. Kanoniczno-tradycyjne czynniki przenikają i w historyczną, i w prehistoryczną przeszłość. 3) Barbie — stemplowana, powielana i standaryzowana konkretność (chociaż są kolekcjonerskie, mało nakładowe Barbie w cenie ponad 15 tys. dolarów). Księżna — rękodzielnicza, indywidualna umowność. 4) Barbie — wytwór procesów globalizacyjnych. Księżna, jej popularność — rezultat wzrostu etnicznej samoświadomości, jeden z czynników ochrony i zachowania narodowo-kulturowego dziedzictwa. 5) Barbie — produkt rozpowszechnionej obecnie tendencji konsumpcji przyjemności, co stało się celem i sensem życia wielu ludzi na całym świecie. Księżna — bytowo-kosmologiczny obraz macierzyństwa, przedłużenia rodu, którego historyczne korzenie sięgają czasów poznawania świata poprzez agrarno-erotyczne paradygmaty. Jednak element nadziei w jej obrazie związany jest z czynnikiem idealizacji przeszłości, czyli pewnego sceptycyzmu wobec współczesności. Jednocześnie Księżna symbolizuje nie powrót do pierwotnej przyrody, a drogę przebytą przez Ukrainę od dawnych czasów, drogę, na której póki co nadziei było więcej niż dokonań. Właśnie te, oznaczone wyżej cechy Księżnej, jej obrazowe podstawy są obecnie potrzebne narodowi, który ciężko, z wysiłkiem, wyrywa się z sideł kolonializmu — fizycznego, ideologicznego i duchowego. Zawarte w Księżnej ludowe duchowe i humanistyczne podstawy podnoszą jej obraz do stopnia symbolu narodowego. Jednak niemożliwe jest przewidzenie, jak długo Księżna będzie istnieć w swojej dzisiejszej obrazowej hipostazie. Więc dziękując Olenie Tarasenko, bez listu której ten artykuł nie zostałby napisany, występujemy za tym, aby wycierpiany przez naród, ogólnie optymistyczny obraz-symbol Księżnej był oczyszczony z różnorodnych spekulacji i mistyfikacji. Wszystko zaczęło się od tego sierpniowego dnia 1968 roku, kiedy my, ja i moja żona Ludmiła Semeniwna Orłowa, zobaczyliśmy pierwszą lalkę z krzyżem na twarzy. Było to we wsi Dumanci nad rzeką Tiasmyn w pobliżu Czerkas. Uderzył właśnie krzyż, ułożony z różnokolorowych nici — czerwonej, białej, zielonej, żółtej, przeplecionych tak, że pośrodku tworzył się czworokąt.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Kiedy bierzesz — to trzeba i oddawać…

Olesia TOMENKO Zdjęcia Hanny OBORSKIEJ 30 maja 2012 roku w Domu Artysty odbył się wieczór literacko-artystyczny z okazji 75-lecia urodzin znanego ukraińskiego poety Mykoły Tomenki. Najlepsi mistrzowie słowa i pieśni przyszli powitać jubilata. Podczas tego wieczoru brzmiały znaczące utwory. Modlitwą stały się rozdziały z „Książki pracy matki” w wykonaniu zasłużonego artysty Ukrainy Petra Bojki. Ten szewczenkowski nerw dotknął każdego obecnego. Przystępna i prosta, na pierwszy rzut oka, poezja Mykoły Tomenki jest w rzeczywistości głęboko metaforyczna, pełna życiowej mądrości i filozoficznych uogólnień. Dla Mykoły Tomenki, którego ojciec zginął na wojnie, kategorie człowieczeństwa, honoru, moralności, wiary w swój naród, w swój język zawsze są na pierwszym miejscu. Tak go wychowała matka, która wcześnie odeszła z życia. I dlatego obraz matki jest centralny w twórczości poety. Tak i żyjemy. Żadnych zmian, Bo nie kradniemy do swojego stołu… I tylko widzi, bystro widzi On Z swojego ziemskiego wiecznego tronu. On — To naród. Jego nie oszukasz. Nie można z nim przebiegle igrać. Nie może być uczucia bez granic: Kiedy bierzesz — To trzeba i oddawać… Wielu przyjaciół i towarzyszy poety dowiedziało się o nim więcej podczas tych kilku godzin skoncentrowanej twórczości, niż po prostu rozmawiając na co dzień. Wszak nieopublikowana mała proza M. Tomenki jest wyważona i lakoniczna. Książka od ponad 10 lat leży w wydawnictwie „Ukraiński pisarz”. Byłoby dobrze, gdyby ludzie związani z wydawnictwem znaleźli środki i podarowali pisarzowi w roku jego jubileuszu wydrukowaną książkę. Mykoła Tomenko to wspaniały pisarz dziecięcy. Jest autorem 11 wierszowanych sztuk-bajek. Są to sztuki, które wychowywałyby młode pokolenie, zakładały wartości duchowe, które obecnie wypiera internet, telewizja. Wiersze dla dzieci, które wykonali uczniowie dziecięcej szkoły sztuk im. Werykiwskiego, rozweseliły i przywróciły każdego do niezapomnianego i słodkiego dzieciństwa. Te wiersze również mogłyby stać się dorobkiem ukraińskiej literatury, ale one już od kilku lat leżą w wydawnictwie „Weselka”. Mykole Tomence Bóg dał także talent poety-pieśniarza. „Pieśń Siwego Łabędzia”, napisaną przez Ihora Szamo i poświęconą pamięci Wasyla Zemlaka, przepuścił przez swoją duszę ludowy artysta Ukrainy Witalij Biłonoszko. Był on pierwszym wykonawcą tej pieśni-requiem. „Prawie 30 lat temu wykonałem ten utwór, a do dziś jest on ze mną, każde słowo to emocjonalny zator” — tak podziękował artysta poecie. Anatolij Paszkewycz podarował Ukrainie sławne pieśni „Mamine ręce”, „Ja twoje ostatnie lato”, których pierwszą wykonawczynią była Raisa Kyryczenko, a na wieczorze zabrzmiały one w wykonaniu zasłużonej artystki Ukrainy Oksany Kalinczuk. Powitał jubilata także Anatolij Ławrinczuk. Pieśń „Żurawli klangor” została laureatem XI Międzynarodowego festiwalu telewizyjno-radiowego „Premiera pieśni” 2011, a premiera pieśni „A tyś taka piękna” poświęcona jest żonie poety Marii. W wykonaniu Ołeha Małyka zabrzmiały pieśń do muzyki Ołeksandra Biłasza „Białe ptaki śniegów” oraz fragment powieści braci Strugackich „Szczegóły życia Nikity Woroncowa”. Zadziwiająca rzecz: u podstaw powieści położono wersy pieśni Mykoły Tomenki „My tak rzadko piszemy listy”. Jeszcze pod koniec lat 80. ubiegłego wieku wykonywali ją bardowie całego byłego Związku, a sam autor nawet o tym nie wiedział. A dowiedział się przypadkiem, dzięki Wołodii Nedilce, który natrafił na ten tekst, może i nie przypadkiem, wszak ich rodzina dawno poszukiwała autora tej pieśni, bo kochała ją siostra Wołodii. Zmarła młodo, a ojciec i syn w pamięci o niej kontynuowali poszukiwania autora. I oto pewnego razu Wsewołod Jakowycz zadzwonił do Mykoły Tomenki, rozgadali się. I jakoś mimowolnie wyrwało się: „Wiesz, Mykoło, coraz rzadziej otrzymuję listy, w tamtym roku byłem zasypany życzeniami, a w tym roku przyszło tylko kilka, jak w tej pieśni: „My tak rzadko piszemy listy i witamy w pośpiechu ze świętem…” — „A lata, a lata za nami, jak mosty, na które nam więcej nie stąpać”, — podchwycił Mykoła Tomenko. „Skąd znasz te słowa?” — wyrwało się Wsewołodowi Nedilce. — „Tak to przecież moje!” — odpowiedział poeta. Zabrzmiała ta pieśń na wieczorze w wykonaniu Ołeksandra Dowhopola. Piękne pieśni brzmiały w wykonaniu żeńskiego zespołu „Zorianka”, kompozytora Hennadija Wołodźki, ludowego artysty Ukrainy Ołeksandra Wasyłenki. Mykołę Tomenkę powitali koledzy z roku z Uniwersytetu Kijowskiego: Mychajło Najenko, Ludmyła Własowa, a także jego przyjaciele z kopalni „Gigant”, która znajduje się w Krzywym Rogu, gdzie po szkole pracował przyszły poeta. W ojczyźnie pana Mykoły, w rodzinnej wsi Jarosławce, która znajduje się na Szpolszczyźnie, również wrzało poetyckie święto słowa i pieśni. Przyjechali powitać pisarza przewodniczący Szpolańskiej rejonowej administracji państwowej Serhij Struk i przewodnicząca Czerkaskiego obwodowego Związku Pisarzy Wałentyna Kowałenko. Szczególnie chcę podziękować bezpośrednim organizatorom i uczestnikom wydarzenia: dyrektorowi Jarosławskiej szkoły średniej Ołeksandrowi Iwanowyczowi Łytwynowi, nauczycielowi-metodyście języka ukraińskiego i literatury Wałentynie Kindratenko, przewodniczącej rady osiedlowej Lubow Ełenhaupt, nauczycielowi historii Anatolijowi Hołowkinowi, nauczycielce muzyki Tetianie Hłuszczenko, Switłanie i Wiktorii Zadwornym. Niski ukłon wszystkim rodakom, przyjaciołom, wielbicielom twórczości Mykoły Tomenki. P R Z E D P Ł A T A — 2 0 1 2 Wartość przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWIATA» IM. TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Indeks pocztowy — 30617, strona 68 w „Katalogu”. Na 11 miesięcy 9 hrywien 37 kopiejek. Na 3 miesiące 27 hrywien 51 kopiejek. Na pół roku 53 hrywny 37 kopiejek.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to Wasza gazeta!

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK. Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57. Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47. Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69. Korespondent Ulana WOLYKOWSKA. Redaktor dyżurny Jewhen BUKET. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10AB, m. Kijów, 01001. Nakład w czerwcu — 20 400. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. 1 2 0 2 3. Email: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua. Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn