Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 3Originalseite ↗

To język ukraiński jest państwowy czy niepaństwowy?

Слово Просвіти, №23 за 2012 рік

Iwan Juszuk, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy. W Konstytucji Ukrainy, w artykule 10, zapisano: „Językiem państwowym w Ukrainie jest język ukraiński”. Nawet uczniowie o tym wiedzą. Słowo państwowy w 11-tomowym Słowniku języka ukraińskiego wyjaśniane jest jako taki, który „ma ważne znaczenie dla państwa, może wpływać na stan jego spraw”. W decyzji Sądu Konstytucyjnego Ukrainy nr 10-rp/99 z 14 grudnia 1999 roku to słowo zostało zinterpretowane w kontekście: „Pod językiem państwowym (urzędowym) rozumie się język, któremu państwo nadało status prawny obowiązkowego porozumiewania się w sferach publicznych życia społecznego”. Słowo obowiązkowy w tej decyzji powtórzono jeszcze raz: „Język ukraiński jako państwowy jest obowiązkowym środkiem porozumiewania się na całym terytorium Ukrainy przy wykonywaniu uprawnień przez organy władzy państwowej oraz organy samorządu lokalnego (język aktów, pracy, kancelarii, dokumentacji itp.), a także w innych sferach życia społecznego…”. Przystępniej już powiedzieć nie można. Tymczasem w projekcie ustawy Kiwałowa—Kolesniczenki „O zasadach państwowej polityki językowej” nr 9073 natrafiamy na taki zapis: „Zapewnienie wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium państwa ze stworzeniem możliwości równoległego używania języków regionalnych lub języków mniejszości na tych terytoriach i w tych przypadkach, gdzie jest to uzasadnione” (art. 5, pkt 2). Równoległego — czyli jednakowego. W 11-tomowym Słowniku języka ukraińskiego słowo równoległy w znaczeniu przenośnym ma właśnie taką interpretację: „Który jest jednakowy z czymkolwiek”. A co oznacza w projekcie ustawy „jest uzasadnione”? Czy nie to, że cel uświęca środki? W części drugiej art. 7 projektu ustawy 18 języków zaliczono do „języków regionalnych lub języków mniejszości”, które powinny zastępować państwowy. Wszystkie języki jako równoprawne podano alfabetycznie, tylko dlaczegoś rosyjski, widocznie jako najbardziej równoprawny, znalazł się na liście pierwszy. Tutaj wpisano również tak zwany język rusiński, który właściwie stanowi grupę różnych zakarpackich gwar języka ukraińskiego i nawet nie jest skodyfikowany. I w części trzeciej tego samego artykułu wypisano prawa tych języków: „Do każdego języka, określonego w części drugiej tego artykułu, stosuje się środki, skierowane na używanie języków regionalnych lub języków mniejszości, które przewidziano w tej Ustawie, pod warunkiem, jeśli liczba osób — nosicieli języka regionalnego, zamieszkujących na terytorium, na którym rozpowszechniony jest ten język, stanowi 10 procent i więcej liczebności jego populacji”. I dalej jeszcze lepiej: „Na mocy decyzji rady lokalnej w poszczególnych przypadkach, z uwzględnieniem konkretnej sytuacji, takie środki mogą być stosowane wobec języka, którego regionalna grupa językowa stanowi mniej niż 10 procent populacji odpowiedniego terytorium”. I na zakończenie tego w części szóstej ogłasza się wymóg: „Język regionalny lub język mniejszości (języki), który odpowiada warunkom części trzeciej tego artykułu, używany jest na odpowiednim terytorium Ukrainy w pracy lokalnych organów władzy państwowej, organów Autonomicznej Republiki Krymu oraz organów samorządu lokalnego, stosowany jest i nauczany w państwowych i komunalnych placówkach oświatowych, a także używany jest w innych sferach życia społecznego w granicach i trybie, który określa ta Ustawa” (wszystkie osobliwości oryginału zachowano). O państwowym języku ukraińskim nie ma tu już nawet wzmianki. A jeszcze 16 lipca 1990 roku, kiedy Ukraina nie była nawet niepodległa, Rada Najwyższa Ukraińskiej SRR w „Deklaracji o państwowej suwerenności Ukrainy” jednoznacznie określiła zadanie: „Ukraińska SRR zapewnia narodowo-kulturowe odrodzenie narodu ukraińskiego, jego świadomości historycznej i tradycji, narodowo-etnograficznych osobliwości, funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego”. O jakim odrodzeniu teraz może być mowa? Teraz chodzi jedynie o okradanie Ukrainy pod każdym względem. A po przyjęciu projektu ustawy Kiwałowa—Kolesniczenki tym bardziej. W Konstytucji Ukrainy określenie państwowy, oprócz wyrażenia język państwowy, używane jest także w połączeniach flaga państwowa, godło państwowe, hymn państwowy. Te pojęcia są ściśle ze sobą powiązane, ponieważ, jak zaznaczono we wspomnianej decyzji Sądu Konstytucyjnego, „pojęcie języka państwowego jest składową szerszego pod względem treści pojęcia symboli państwowych”. Jeśli i w tych przypadkach pójść za Kiwałowem—Kolesniczenką, to można będzie w ukraińskich instytucjach państwowych używać flagi sąsiedniego państwa (takie rzeczy już widzieliśmy), zamiast tryzuba wystawiać dwugłowego orła czy orła z krzyżem w dziobie, a zamiast „Szcze ne wmerła…” na uroczystościach państwowych śpiewać „Sławsia, otieczestwo…”. Bo tak zechce 10 procent i taką decyzję podejmie rada lokalna. A precedens dla tego tworzą Kiwałow i Kolesniczenko. Nawiasem mówiąc, w Konstytucji Ukrainy istnieje jeszcze pojęcie granica państwowa. Czy i ją można traktować według Kiwałowa—Kolesniczenki? Ale w Kodeksie karnym istnieje pojęcie zdrada państwowa. Czy to ignorancja, czy celowe podkopywanie Konstytucji Ukrainy? Ukraina — państwo unitarne, jak za- Rada Najwyższa w pierwszym czytaniu przyjęła projekt ustawy o zasadach państwowej polityki językowej, którego inicjatorami są deputowani ludowi z Partii Regionów Wadym Kolesniczenko i Serhij Kiwałow. Za tym zagłosowało 234 z 248 deputowanych ludowych, zarejestrowanych w sali obrad.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn