Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №24 за 2008 рік

16 S. · 42 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

JAK NISZCZĄ PEREŁKĘ ARCHITEKTURY

GORĄCY TEMAT Światosław MIZERNIUK Zdjęcia autora Światową sławę Cerkwi Andrzejowskiej przyniosły doskonałość form architektonicznych, proporcje budowli, dzieła malarstwa i bogaty dekor wnętrza, zdumiewająca harmonia z otaczającym krajobrazem. Nadnieprzańskie zbocze to miejsce szczególne. Kiedyś nieopodal znajdowało się sanktuarium Peruna. Potem pierwszy na Rusi kościół Wasyla. Cerkiew Andrzejowska według projektu Francesca Bartolomea Rastrellego powstała w 1754 roku, gdy zakończono wykańczanie budowli. Przy budowie pracowały dziesiątki i setki ukraińskich mistrzów i rzemieślników. W śmiałym zamyśle architekt Rastrelli połączył narodowe tradycje ludu oraz osiągnięcia ukraińskich mistrzów z barokiem, który zrodził się we Włoszech w XVI wieku. Obecnie Cerkiew Andrzejowska to wizytówka Kijowa i jeden z czterech zabytków Ukrainy, które weszły do katalogu „1000 cudów świata”, wydanego w Niemczech. Ze względu na wyjątkową wartość zabytku w 2008 roku Ukraina wystąpiła z propozycją wpisania Cerkwi Andrzejowskiej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Ale czy to uratuje Cerkiew Andrzejowską przed zniszczeniem, tak jak inne wybitne zabytki dawnych czasów – przez niemożliwą, patologiczną chciwość dzisiejszych dorobkiewiczów, którzy próbują przekształcić całą starożytną, historyczną część stolicy w nieustanny plac budowy? Na nadnieprzańskich zboczach w pobliżu Andrzejowskiej obecnie „wyrasta” kaskada nowych budynków. I choć ten teren jest strefą ochronną samej cerkwi i rezerwatu „Starożytny Kijów”, gdzie kategorycznie zakazano nowej masowej zabudowy, a dozwolono wyłącznie prace zachowawcze przy zabytkach historycznych, nieopodal pracuje potężny dźwig: trwa nadbudowa wyższych kondygnacji w budynku na ulicy Dziesięcinnej. Czy można zniszczyć zabytek, nawet go nie dotykając? Okazuje się, że tak! Wystarczy zmienić otoczenie, a znakomita budowla architektoniczna zginie wśród strzelistych wieżowców, a nawet zupełnie się zawali, z powodu nieustannych wstrząsów gruntu od uderzeń potężnego sprzętu budowlanego. Nic dziwnego, że komisja specjalistów-geologów z Instytutu Akademii Nauk Ukrainy wydała wniosek: jedną z przyczyn znacznych osuwisk gruntu na Wzgórzu Andrijiwskim oraz pęknięć w samym kościele jest sąsiednia budowa. 4 czerwca niepozbawiona obojętności stołeczna społeczność zebrała się w Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy, aby zwrócić uwagę struktur rządowych, władz miejskich i całej wspólnoty na sytuację, która wymaga pilnego rozstrzygnięcia losu tej perły architektury w kwestii jej ochrony i zachowania dla potomnych. Lecz, jak się okazało, wszystko splątało się w ciasny węzeł problemów. Cerkiew Andriiwska została przede wszystkim zbudowana jako obiekt kultowy i nie jest to wyłącznie zabytek architektury. Dlatego nie dziwi, że duchowieństwo i wierni chcą i mają prawo odprawiać w niej swoje nabożeństwa. Już od czasów sowieckich istnieje muzeum „Cerkiew Andriiwska”, które ma także własne interesy: prowadzi tu wycieczki, odczyty, imprezy kulturalno-masowe. Nie utraciła mocy również uchwała Gabinetu Ministrów Ukrainy z 9 sierpnia 2001 roku nr 1005 „O wykorzystaniu obiektów kultowych – zabytków architektury, które nie podlegają przekazaniu do stałego użytkowania organizacjom religijnym”. Ta uchwała zezwala Ukraińskiemu Autokefalicznemu Kościołowi Prawosławnemu odprawiać w Cerkwi Andriiwskiej nabożeństwa – w dni wielkich świąt religijnych, jubileuszowych i pamiętnych dat, a także w czasie wybitnych i kościelnych wydarzeń. Nie po raz pierwszy zresztą władze ukraińskie obiecują zwrócić wszystkie obiekty kultowe, zabrane w czasach reżimu sowieckiego Kościołowi, ich dawnym właścicielom – wspólnotom religijnym. W Sekretariacie Prezydenta niedawno omawiano kwestię możliwości przekazania cerkwi Andrijiwskiej w stałe użytkowanie Ukraińskiej Autokefalii. Pracownicy muzeum kategorycznie się temu sprzeciwiają, uzasadniając to tym, że Ukraińska Autokefaliczna Cerkiew Prawosławna i tak odprawia w Andrijiwskiej codzienne nabożeństwa. — Ukraińskie Towarzystwo Ochrony Zabytków Historii i Kultury wpisało (uchwałą swojego kolegium) historyczną część Kijowa do »Czerwonej księgi kulturalnego dziedzictwa« — mówi pierwszy zastępca przewodniczącego Mykoła Parchomenko. — To właśnie ten wykaz zabytków, który prawie straciliśmy, ponieważ jesteśmy przekonani, że historyczne centrum Kijowa, które przetrwało do nas z XVIII–XIX wieku, zostało zrujnowane. I odtworzyć go jest niemożliwe — ani teraz, ani w przyszłości: zabudowano Operę Narodową, Sofię Kijowską; a już gotowe są projekty zabudowy wokół Kijowsko-Peczerskiego Zapowiednika. Zatem historyczne oblicze Kijowa nie tylko zostało zniekształcone — zostało utracone! Planuje się, a częściowo już zaczęto zabudowywać nabrzeże Dniepru. A to, że cerkiew Andrijiwska zostanie przekazana wspólnocie religijnej, to nic w porównaniu z tym, że wokół tej świątyni skorobogaci dążą do zabudowania wszystkiego. I cerkiew jako dominanta architektoniczna zniknie wśród nowych budowli — jest przekonany Mykoła Parchomenko. Jedynie społeczeństwo i jego aktywna patriotyczna postawa, przy wsparciu państwa, może pokonać żądzę zysku i korupcję urzędników, którzy właśnie mają obowiązek strzec architektonicznych perełek Ukrainy, a nie sprzedawać sumienia za zezwolenie na taką zabudowę. Czy ktoś wie, jakie skutki geologiczne przyniesie zwarta zabudowa Andrijiwskiego Uzwozu, gdy nadzwyczaj potężny sprzęt budowlany będzie rozszarpywał dniprowe urwiska, które przetrwały najazd Tatarów-Mongołów? Czy ocaleją narodowe świątynie przed chciwymi i nienasyconymi barbarzyńcami XXI wieku? UKRAIŃSKI OMAR CHAJJAM Dobrowolne ofiary »Na Kobzarewą Cerkiew«: MFB »Ukraińska Rodzina« Rachunek nr 26045200145101 w Podilskiej filii AKB »Kijów«, kod MFO 320401, kod ZKPO 21709106 RAZEM NA RACHUNKU CERKWI TARASOWEJ — 888 879 hrywien 00 kopiejek

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Wydarzenia, fakty, komentarze. Koalicja odeszła i nie obiecała powrotu?

Posiedzenie plenarne Rady Najwyższej 6 czerwca było krótkie: rozpatrywanie bolesnej kwestii odwołania z funkcji przewodniczącej FDMU Walentyny Semeniuk-Samsonenko przełożono „dzięki” nieprzejednanemu stanowisku posłów Partii Regionów i nieoczekiwanej chorobie samej towarzyszki Semeniuk. Przed zamknięciem posiedzenia spiker Arsenij Jaceniuk ogłosił, że posł z BJuT Ihor Rybakow i jego kolega z frakcji NU-NS Jurij But złożyli wnioski o wystąpienie z Demokratycznej Koalicji. Zazwyczaj wyważony Jaceniuk wyglądał na wyraźnie zdenerwowanego. Zastrzegając, że nie chce wystawiać ocen, Arsenij Petrowycz nazwał wyjście posłów z koalicji „pewną zdradą”. I nie bez powodu był zaniepokojony. Oświadczenia dwóch posłów destabilizują sytuację polityczną w parlamencie i w kraju w ogóle. Przedstawiciele BJuT (m.in. Ołeh Laszko) twierdzą, że wyjście z koalicji dwojga jej członków rzekomo nie będzie miało konsekwencji prawnych, ponieważ zgodnie z Konstytucją koalicję parlamentarną tworzą frakcje parlamentarne. Zatem także z niej mogą wychodzić wyłącznie frakcje. Ale to nie jest zapis konstytucyjny, lecz wniosek z niego wyciągnięty. Można wyciągnąć też inny, prostszy wniosek: skoro koalicja liczy obecnie nie 227, a 225 deputowanych, czyli mniej, niż przewiduje Kon- ...ustawą minimum 226 deputowanych, to jest ona niezdolna do działania. Zatem nielegalnie utworzona i stworzona przez koalicję rząd. Wyobraźmy sobie, że tak samo potraktuje to, co się stało, Prezydent Wiktor Juszczenko. Wtedy w związku z niewystarczającym liczebnym składem koalicji może rozpocząć odliczanie tych 30 dni, w ciągu których Rada Najwyższa ma sformować nową koalicję, oraz 60, które Ustawa Zasadnicza przeznacza na utworzenie nowego rządu. Ustawy o imperatywnym mandacie nie było i nie ma. Lider frakcji NU-NS Wiaczesław Kyryłenko obiecuje, że w najbliższych dniach Rada Najwyższa podejmie tę kwestię. Ale nawet jeśli parlament zagłosuje za przekształceniem deputowanych w bezsłowne niewolnice partyjnego kierownictwa, ta ustawa nie będzie miała mocy wstecznej, dlatego wyrzucenie Rybakowa i Buta z parlamentu oraz zastąpienie ich lojalnymi członkami listy jest niemal nieprawdopodobne. Nową demokratyczną koalicję można stworzyć tylko pod warunkiem, że wejdzie do niej frakcja Bloku Łytwyna. Ale nie ma żadnych motywów, dla których łytwynowcy pozbawialiby się „złotej akcji” (najwyraźniej bardzo złotej!) podczas wielu kluczowych głosowań i możliwości, absolutnie za nic nieodpowiadając, ostro krytykować zarówno władzę, jak i opozycję, podnosząc i tak niezły ranking. Koalicja niedemokratyczna również jest mało realna, ponieważ we frakcji NU-NS nie ma 37 deputowanych, którzy zgodziliby się zjednoczyć z regionałami. Frakcja może wejść do koalicji, jedynie głosując większością głosów (w NU-NS jest 72 deputowanych, dlatego potrzebny jest głos 36+1). Według ocen politologów zwolenników „szerokiej koalicji” jest tam nie więcej niż 20. Zatem utworzenie jakiejkolwiek nowej koalicji w ciągu 30 dni jest więcej niż wątpliwe. Zgodnie z Konstytucją Prezydent, gdy upłynie miesięczny termin, nabędzie prawo do rozwiązania Rady Najwyższej. Ale skorzystać z tego na razie nie będzie mógł, ponieważ Ustawa Zasadnicza zabrania tego czynić przez rok po przedterminowych wyborach. Wiktor Juszczenko oświadczył, że wyjście z koalicji dwóch deputowanych nie jest podstawą do jej rozpadu. „Koalicja jest zdolna do działania, będzie kontynuować swoją pracę” — powiedział. W obecnej sytuacji żadna koalicja głowie państwa nie jest potrzebna. Będzie on trzymał parlament w niepewności przez pewien czas, sformuje rząd lojalnych „p.o.” i zyska wszelkie możliwości gromadzenia zasobów oraz przygotowań do dalszych bitew politycznych. Na podstawie materiałów z sieci Internet przygotował Jewhen BUKET

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Cerkiewno-sądowy finał

Petro ANTONENKO Ukraińskiej Temidzie wystarczyły „zaledwie” dwa lata, by w końcu postawić kropkę w rozgłośnej historii z blokadą cerkwi Katarzyńskiej w Czernihowie. Najwyższy Sąd Administracyjny Ukrainy zakończył rozpatrywanie tej głośnej sprawy, która dotąd wędrowała przez niższe instancje sądowe, i wydał orzeczenie: zaskarżone w sądach zarządzenie przewodniczącego Czernihowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Mykoły Ławryka, wydane w kwietniu 2006 roku, o przekazaniu cerkwi wspólnocie kozackiej Ukraińskiego Prawosławnego Kościoła Patriarchatu Kijowskiego jest całkowicie zgodne z prawem. Zatem orzeczenie sądu, które jest ostateczne i nie podlega zaskarżeniu, ma natychmiast wejść w życie. A zarządzenie władz obwodowych należy niezwłocznie wykonać. Organy ochrony prawa mają wreszcie odblokować cerkiew, która przez dwa lata znajdowała się w oblężeniu. Przypomnijmy, że świątynię zablokowali duchowni i wierni Patriarchatu Moskiewskiego, którzy wystąpili przeciwko przekazaniu jej „nie takiej”, jak sądzili, Cerkwi. Już na początku blokady przyłączyły się do niej także niektóre lewicowe partie promoskiewskie, które najwyraźniej pomyliły ambony z trybunami partyjnymi. Pozostają jednak pytania: kto odpowie za ogromne szkody moralne i materialne, za dwuletnie niedopuszczanie wiernych do świątyni, za zepsute ogrzewanie, za zniszczone w zimie, w nieogrzewanej cerkwi, eksponaty (za setki tysięcy hrywien!) dawnego muzeum, których nie zdążono wywieźć z powodu blokady, za ruinę samej cerkwi, którą kilka lat temu odrestaurowano za solidne środki państwowe? Czy odpowiedzą blokujący? Czy milicja, która ponuro przez dwa lata strzegła ich namiotów, nie dopuszczając do cerkwi nawet jej gospodarza — Narodowego Rezerwatu „Czernihów Starożytny”? A może nikt?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Rosyjski imperializm i jego piąta kolumna na Ukrainie

Piotr Masliak Federacja Rosyjska na początku XXI wieku jest klasycznym państwem imperialistycznym, pod każdym względem zgodnym z naukowo określonymi cechami. To niezaprzeczalny fakt. Podstawowe znamiona państwa imperialistycznego to zagarnięte przez stulecia ziemie etnicznych wielu narodów, obecność baz wojskowych na terytoriach innych państw oraz planowe wprowadzanie w innych krajach „piątej kolumny”. Czy Rosja odpowiada tym klasycznym naukowym definicjom państwa imperialistycznego? Bezsprzecznie! Większa część jej terytorium — od Karelii na zachodzie, Tatarstanu i Baszkirii w centrum po Czukotkę na wschodzie; od Kraju Ałtajskiego na południu po Nienieckim Okręgu Autonomicznym na północy — została przez wieki zagarnięta od nierosyjskich narodów w drodze klasycznej ekspansji imperialistycznej. Czy Rosja ma swoje bazy wojskowe i formacje na terytoriach innych krajów? Tak, ma. Sewastopol na Ukrainie, bazy wojskowe w krajach Azji Centralnej, Mołdawii, Gruzji i innych. Jak każde państwo imperialistyczne, Rosja twierdzi, że jej wojska na obcym terytorium pełnią rolę „misyjną”, w przeciwieństwie na przykład do amerykańskich baz wojskowych, które są „naprawdę” imperialistyczne. Czy Rosja wprowadza swoją „piątą kolumnę” w innych krajach? Ukraina w tym sensie jest klasycznym przykładem. Od tak zwanego Ukraińskiego Prawosławnego Kościoła Patriarchatu Moskiewskiego po filie rosyjskich uczelni wyższych, gdzie otwarcie głosi się ideologię rosyjskiego imperializmu. Wróćmy do naukowej definicji pojęcia „piąta kolumna”. Nauka stwierdza, że są to organizacje i ludzie, którzy na stałe istnieją i mieszkają na terytorium jednego państwa, lecz bronią interesów innego. Takich organizacji u nas nie brakuje. Należą do nich na przykład KPU i Partia Regionów. Literatura światowa badająca zjawisko „piątej kolumny” zalicza je do najbardziej haniebnych zjawisk. Ci ludzie żyją i otrzymują pieniądze w obcym sobie państwie. Czynią jego narodowi jedynie zło, ale nie chcą przenieść się do tego kraju, który rzekomo „kochają”. Można by pomyśleć, że „Przeklęci banderowcy” wszelkimi siłami przeszkadzają niektórym przenosić się do tego państwa, którego język i kulturę rzekomo szanują, gdzie cerkiew jest „prawidłowa”, gdzie pensja jest nieporównywalnie wyższa, a stypendia znaczniejsze, nie mówiąc już o emeryturach. Ale ja nie spotkałem ani jednego przedstawiciela „piątej kolumny” rosyjskiego imperializmu, który zamiast walczyć przeciwko ukraińskiemu językowi czy kulturze, sprzedałby swoje mieszkanie w Kijowie i kupił ich kilka w świetnym mieście Kałudze czy Kostromie. Studenci-międzynarodowcy często zadają pytanie o to, jaki okres obecnie przeżywa Ukraina. Interesuje ich, jak długo u nas będzie trwać bezwładza i chaos. Dlaczego nasze „kompetentne” organy nie wypełniają swoich funkcjonalnych obowiązków i nie aresztują korupcjonistów oraz antyukraińskich, antypaństwowych elementów? Ja tylko się uśmiecham. Młode, zielone. Ten etap rozwoju przeszły wszystkie kraje, które później określały politykę światową. Obecny etap jest potrzebny Ukrainie, aby ogółowi stali się znani wszyscy korupcjoniści, ich protektorzy i antyukraińskie elementy. Ukraina wzniesie się do statusu wielkiego państwa nie wcześniej, niż rozpadnie się Imperium Rosyjskie. Wszystkie wielonarodowe imperia się rozpadły: Rzymskie, Osmańskie, Brytyjskie, Mogołów, Perskie, Greckie, Azteków itd. Scenariusz ich powstania, istnienia i upadku jest zadziwiająco podobny. Zgodnie z historycznymi obserwacjami, do upadku Rosji pozostało nie więcej niż 20–30 lat. Ściśnięta nie do pokonania uwarunkowaniami geopolitycznymi przez wieki sprężyna ukraińskiej ekspansji nieuchronnie się wyprostuje. Ukraina zjednoczy wszystkie ukraińskie ziemie etniczne, które w Rosji prawie pokrywają się z pasem rozprzestrzenienia czarnoziemów. Główne niebezpieczeństwo dla naszego państwa, moim zdaniem, polega na tym, że jego przyszli sternicy nie zdołają pokonać pokusy stworzenia nowego ukraińskiego imperium na wzór Rusi Kijowskiej. Ale to droga w ślepy zaułek historii. Nie należy nam powtarzać błędów, lecz stworzyć państwo korporacyjne, adekwatne do czasu globalnego, na podstawie Ukrainy i ukraińskiej diaspory. Lider, który zdoła to zrobić, otrzyma status najwybitniejszego polityka.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Powrót z zapomnienia

Swiatosław MIZERNJUK Zdjęcie autora Przez dziesięciolecia prawdę o ukraińskim ruchu wyzwoleńczym politycznie i ideologicznie zniekształcała komunistyczna maszyna propagandowa. Stereotypy dotyczące historycznej przeszłości w społeczeństwie radzieckim wpajano przez dziesiątki lat. Nawet dziś, w siedemnastym roku niepodległości Ukrainy, znaczna część społeczeństwa znajduje się pod wpływem tego oszustwa. Aby przekazać społeczeństwu obiektywną informację, uczyniono kolejny krok: Służba Bezpieczeństwa Ukrainy otworzyła dotąd nieznaną stronicę naszej bohaterskiej przeszłości — wystawę „Ukraińska Powstańcza Armia. Historia nieujarzmionych”. Wystawa była czynna od 2 do 7 czerwca w pomieszczeniach Centrum Kultury i Sztuki SBU. To wspólny projekt Służby Bezpieczeństwa Ukrainy i Centrum Badań Ruchu Wyzwoleńczego, zrealizowany przy wsparciu Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. Zaprezentowano ponad pół tysiąca fotoilustracji, dokumentów z archiwów radzieckich i niemieckich, a także zdjęcia i dokumenty OUN-UPA. Stwarza to spójny obraz walki wyzwoleńczej ukraińskich patriotów, która rozpostarła się na 150 tysięcy kilometrów kwadratowych i trwała w niewoli i w obozach — za „wolność narodów i człowieka”. Zwiedzający fotowystawę, a było ich bardzo wielu, zobaczyli prawdziwą Ukraińską Powstańczą Armię. Dość uważnie przyjrzeć się zdjęciom, za spojrzeć w oczy powstańców, aby zrozumieć, zobaczyć w nich niegasnącą iskrę dążenia do wolności, wyczuć ich odwagę, hartowność i pewność w swoich ofiarnych czynach i walce. Przeważnie są to młodzi chłopcy i dziewczęta, którzy stawali do szrankowej walki z totalitaryzmem, niemieckim faszyzmem, w imię wolności i dobrobytu rodzinnej Ukrainy. Język fotografii jest prawdziwy i przekonujący. Świadczy on o tym: to nie była „banda niedobitków”, jak zwykli nazywać powstańców komunistyczni ideolodzy, lecz dobrze zorganizowana i wyszkolona podziemna armia. Jej komórki rozwijały też szeroką działalność oświatową: duża liczba przenośnych drukarni wydawała znacznymi nakładami wiele literatury informacyjnej. Szeroki udział kobiet potwierdza zaś ogólnonarodowy charakter wyzwoleńczej walki ukraińskich powstańców. To właśnie kobiety dostarczały żołnierzom jedzenie, odzież, schronienie, były kurierkami, łączniczkami, medyczkami, informatorkami Służby Bezpieczeństwa OUN, pracowały w podziemnych drukarniach. Zazwyczaj były to wykształcone osoby, które kończyły gimnazja, studiowały w instytutach. Później setki tysięcy sławnych Ukrainek-patriotek — jako „pomocnice bandytów” — zostały aresztowane, deportowane i zamordowane. Ukraińscy powstańcy walczyli do ostatniego tchnienia. Aby nie wpaść w ręce wroga, ostatni nabój zostawiali dla siebie. W bunkrach otoczonych przez oddziały NKWD upowcy wysadzali się granatami, znieważając twarze, aby nikt ich nie mógł rozpoznać, by odwrócić okrutną karzącą rękę od swoich krewnych. Szeroko zaprezentowany na wystawie materiał fotoilustracyjny oraz informacyjno-referencyjny pomaga zwiedzającym zrozumieć prawdę i pojąć tragizm powstańczej walki z wrogiem, zobaczyć wędrowne życie powstańców, ich bytowanie, obyczaje. Po pokazie w Kijowie fotowystawa będzie wędrować po Ukrainie, aby naród jak najbardziej dowiedział się o historycznej prawdzie i walce ukraińskich powstańców, dokumentalnych i naukowo uzasadnionych faktach oraz jej motywach. A jest to bardzo ważne dla przyszłych pokoleń. Obecnie w Zachodniej Ukrainie społeczność stawia pomniki bohaterom OUN-UPA, utrwala ich imiona. Śpiewa pieśni powstańcze nie tylko starsze pokolenie, ale też młodzież. Na innych terenach Ukrainy stosunek do UPA jest na razie wrogi, a nawet nieprzyjazny. Odtajnione archiwa-dokumenty SBU przydadzą się przede wszystkim młodzieży, która powinna wiedzieć, że dzisiejsza niepodległość państwa została zdobyta za cenę życia wielu tysięcy bohaterów UPA.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

SPOŁECZEŃSTWO I MY

Petro ANTONENKO Bardzo chciałbym zakończyć temat projektu telewizyjnego „Wielcy Ukraińcy”. Podzielam opinię Jurija Illenki, który powiedział, że narodowi, który ma Tarasa Szewczenkę, po prostu nie przystoi przeprowadzać takich show. Gazeta „Siegodnia” następnego dnia po finale obwieściła nagłówkiem na pierwszej stronie: „Im nie starczyło 600 nieżądnych banderowców”. To znaczy, nie starczyło sześciuset głosów zwolenników Bandery, żeby właśnie jego wyprowadzić na pierwsze miejsce, a nie na trzecie, jak wyszło w rezultacie. Nie przegapił okazji, by zareagować na finał, zaprzysięgły historyk gazety „Siegodnia” Ołeś Buzyna. W felietonie „Zwycięstwo ruskiego księcia” napisał: „Najważniejszym Ukraińcem okazał się Jarosław Mądry, książę Rusi, żyjący na długo przed tym, jak słowo Ukraina pojawiło się na świecie”. Na to można odpowiedzieć bardzo krótko: książę żył jeszcze „dłużej” przed tym, jak na świecie pojawiło się słowo „Rosja”. A wywody, że komuś nie starczyło 600 głosów do zwycięstwa swojego kandydata, są bezsensowne. Przecież cały konkurs był celowo zaplanowaną fikcją. Szkoda, że normalni ludzie dali się wciągnąć w tę grę. Konkurs nie był i nie mógł być wyrazem woli obywateli. Po pierwsze, organizatorzy konkursu z jakiegoś powodu wzięli na siebie misję „odsiewu” głosów. Okazuje się, że głosowanie można w ten sposób „korygować”. Po drugie, w konkursie nie ustanowiono zakazu oddawania przez jedną osobę więcej niż jednego głosu. Technicznie jest to możliwe – komputer mógłby nie zaliczać drugiego, piątego itd. głosu z jednego telefonu komórkowego. Wręcz przeciwnie – afiszowano, kto przyśle więcej! Więc czym to było – wyrazem woli ludzi czy opłaconych funkcjonariuszy, klakierów, najmitów, czyli tych samych pieniędzy? Kto uwierzy w końcową tabelę konkursu, w ten ustalony przez showmanów ranking? W to, że ukraiński naród jest na tyle narodowo obojętny, że uważa w tym rankingu Amosowa za drugiego, wyżej od Szewczenki i Chmielnickiego, a Frankę za ostatniego, dziesiątego? Czy odwrotnie, już na tyle narodowo świadomy, żeby postawić na trzecim miejscu Stepana Banderę? Organizatorzy projektu zadeklarowali jego cel tak: przyciągnąć uwagę do wybitnych postaci Ukrainy, pokazać je Ukraińcom. Czyżby tylko w taki sposób, poprzez takie „projekty” mamy odkrywać naszą historię? Dlaczego dla milionów Ukraińców jest ona do tej pory zamknięta? Dlaczego nie odkrywa się jej normalnie? Teraz w zwykłej wsi na najprostszą antenę telewizyjną można odbierać 10 i więcej programów telewizyjnych prosto z eteru. W miastach, gdzie jest telewizja kablowa, liczba kanałów w niej już sięgnęła pół setki i stale rośnie. Liczby kanałów satelitarnych już nie sposób zliczyć. Ale spróbujcie znaleźć w tym oceanie telewizji coś naprawdę ukraińskiego! W ciągu dwóch lat kijowskie studio „Wiatel” nakręciło ponad 50 filmów dokumentalnych o wybitnych Ukraińcach. Bezskutecznie próbuje „przebić” te filmy do głównych ukraińskich kanałów telewizyjnych. Do tej pory udało się namówić jedynie „5 kanał”. Tak samo w punkcie zamrożenia znajduje się kwestia wydania tych wspaniałych filmów w masowym nakładzie na płytach, a czekają na to tysiące szkół, zamroczonych projektami telewizyjnymi Ukraińców. Dopóki nie odkryjemy sobie naszej prawdziwej, sławnej, tragicznej, skomplikowanej historii, dopóty będą się tłuc w naszej przestrzeni informacyjnej takie telewizyjne show-projekty jako profanacja dla prostaków, za których nas mają.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

JAK UKRADZIONO „WIELKIEGO UKRAIŃCA”

Pod adres Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki napływają liczne oburzające telefony ze wszystkich miast Ukrainy dotyczące fałszerstw organizatorów teleprojektu „Wielcy Ukraińcy” na kanale telewizyjnym „Inter”. Zarząd Główny Towarzystwa na kolejnym posiedzeniu, które odbyło się 4 czerwca 2008 roku, jednogłośnie potępił manipulowanie sfałszowanymi głosami oraz podrzucanie głosów, które miały miejsce za sprawą organizatorów teleturnieju „Wielcy Ukraińcy”. Zarząd Główny podjął uchwałę o zainicjowaniu apelu do Prezydenta, Premiera, Rady Najwyższej Ukrainy w sprawie pozbawienia kanału „Inter” licencji na nadawanie, a także o zwrócenie się do autorów projektu o Wielkich z BBC, aby przeprowadzili własne śledztwo w sprawie kompromitacji ich projektu. Członkowie Proświty wyrażają wdzięczność i swoje poparcie dla byłego szefa redakcji projektu „Wielcy Ukraińcy” na kanale „Inter” Wachtanga Kipianiego za odważny czyn — ujawnienie fałszerstw. Pyrrusowe zwycięstwo Mądrego-Tabacznika „Mógłbym »trzeć« Banderę Szczerbyckim, ale nie zrobiłem tego, bo Szczerbycki to figura z przeszłości” — od tego wyznania zaczął wygłaszać toast na bankiecie po finale „Wielkich Ukraińców” doktor nauk historycznych, profesor, akademik, były wicepremier ds. polityki humanitarnej Dmytro Tabacznyk. Zakończenie przemówienia było pojednawcze — „...ale zdecydowałem się wybrać księcia Jarosława Mądrego — figurę, która jednoczy Ukrainę”. Świadkami tego chełpliwego obnażania się z „Hennessy” w ręku było kilku pracowników „Intera”. Wstyd, szok i śmiech — te trzy emocje towarzyszą reakcji większości moich kolegów i znajomych, którzy śledzili ogłoszenie wyników najbardziej kontrowersyjnego projektu sezonu telewizyjnego na najpopularniejszym kanale kraju. Show się udało. Obejrzały je miliony Ukraińców, operatorzy komórkowi i dostawcy treści zarobili pieniądze, dziennikarze i reżyserzy zdobyli cenne doświadczenie w realizacji wielkoformatowego show. W ciągu sierpnia 2007 — maja 2008 roku w głosowaniu wzięło udział ponad milion ludzi, którzy wysłali około dwóch milionów wiadomości, listów, ankiet, wykonali mnóstwo telefonów. Ale to tylko część prawdy o projekcie. Otrzymawszy po skandalicznym finale pewną porcję informacji poufnych, mogę stwierdzić: ogłoszone wyniki głosowania, w którym rzekomo uwzględniono 1 621 049 głosów telewidzów, to zakrojona na szeroką skalę manipulacja opinią publiczną. Doszło do wypaczenia wizerunku kraju, cynicznego wykorzystania projektu telewizyjnego do zaspokojenia małostkowych ambicji politycznych pigmejów. O tym na końcu tego tekstu. Na mój komentarz dla strony „Telekrytyka”, gdzie ujawniłem skalę zewnętrznej ingerencji w przebieg głosowania, reakcja była całkowicie przewidywalna. Ustami generalnej producentki kanału Hanny Bezliudnej moje słowa dotyczące wyników głosowania nazwano „pragnieniem niektórych sił politycznych wykorzystania ich w swoich celach politycznych”. Jakich dokładnie, niestety nie wskazano. Informacja (na wszelki wypadek): nie mam celów elektoralnych, jak Tabacznyk, który kandydował do Rady Miasta Kijowa. Producent projektu Jehor Benkendorf poszedł jeszcze dalej — „Żadnych fałszerstw i manipulacji w głosowaniu nie było. To po prostu chora fantazja Wachtanga Kipianiego”. Projekt zakończono, ale z zerową legitymacją zwycięzcy. Mam nadzieję, że właściciel licencji — BBC — zainteresuje się okolicznościami wyborów ukraińskiego „wielkiego” nr 1. Wszak „oszustwo w stylu gry w trzy kubki” na ostatnim etapie show podważa zaufanie nie tylko do wyników, ale i do reguł gry opracowanych przez brytyjskich telewizyjowców. Cieszę się, że prowadząca projekt Hanna Homonaj również przyłączyła się do żądania przeprowadzenia audytu podsumowań projektu. „Jestem przekonana, że kanał musi przeprowadzić dochodzenie służbowe, ujawnić wszystkie dane o przebiegu głosowania. Przynajmniej za ostatni tydzień. Tak samo celowo byłoby sprawdzić numery telefonów, z których wykonywano masowe połączenia. Tym bardziej, że autorzy projektu, Anglicy, tę drogę już przechodzili. Jeśli dane o fałszerstwie zostaną potwierdzone — wyniki programu, moim zdaniem, powinny zostać zweryfikowane”. Wyrobić sobie zdanie o cynizmie i niedbalstwie organizatorów tego bezprecedensowego widowiska można, studiując tabelę 1. Ciekawe, co teraz, po ujawnieniu faktu nie tylko brutalnego wrzucania, ale i odbierania (!!!) głosów powiedzą organizatorzy? Cyfry w pierwszej kolumnie to ostatnie dokładne informacje, otrzymane od spółki zależnej „Intera”, dostawcy „VIA Teleport”. W ciągu Tabela 1 miesiąca otrzymywałem takie zestawienia każdego ranka. Potem pod szyderczym pretekstem (i bez dowodów) o tym, że informacja o dokładnej liczbie głosów liderów wyścigu „krąży po Kijowie”, odsunięto mnie, a główna producentka Hanna Bezliudna przejęła bieżącą kontrolę. To był pierwszy sygnał — w istocie ostrzeżenie o przygotowywanym przestępstwie. Kiedy zabrakło bezpośrednich potwierdzeń, jeszcze przez dwa dni pozostawała możliwość rejestrowania pośrednich. Tak, wieczorem we wtorek, po transmisji filmu o Tarasie Szewczence, ogłoszono, że podczas oglądania odnotowano 9 tysięcy głosów, z których 8 tysięcy — na Szewczenkę, i pozostał on na trzecim miejscu. Następnego dnia, w środę 14, na Jarosława Mądrego oddano 11 tysięcy głosów, a jeszcze 5 tysięcy trafiło do koszyka innych „wielkich”. Ostatnia cyfra, nawiasem mówiąc, jest bezprecedensowa. To jedyny przypadek, kiedy podczas filmu o konkretnej postaci historycznej otrzymała ona jedną trzecią głosów „poza kasą”. Ciekawe, do kogo trafiły te głosy? Przypuszczam, że do Bandery i Szewczenki. Przynajmniej tak zrobili niektórzy moi znajomi, reagując na pojawienie się w kadrze prowadzącego Tabacznika, który w języku rosyjskim zastraszał widzów tym, że gdyby nie książę Jarosław, rozmawialibyśmy po turecku lub tatarsku... Całkowicie oczywiste, że fantastyczne cyfry „za Jarosława” to wyzwanie dla wszystkich, którzy nie chcą przyjmować hasła „kasa Tabela 2 15.05—16.05 1. Jarosław Mądry 348 017 2. Mykoła Amosow 21 082 3. Wałerij Łobanowskiśkyj 18 829 4. Stepan Bandera 9 342 5. Hryhorij Skoworoda 8 696 6. Bohdan Chmielnicki 7 550 7. Taras Szewczenko 7 077 8. Iwan Franko 685 9. Wiaczesław Czornowił 573 10. Łesia Ukrainka 149 zwycięża dobro” jako aksjomat. Cały miesiąc — codziennie — wielki książę kijowski nie podnosił się powyżej czwartego miejsca, a w ostatnich dniach po prostu stanął na czele rankingu „społecznego poparcia”. Jakoby aż 40% Ukraińców, którzy wzięli udział w projekcie, oddało na niego swoje głosy. A jeśli policzyć tylko ostatnie dwa dni — to wszystkie 64%. Reżyser Stanisławski odpoczywa, kiedy deputowany ludowy Ukrainy Tabacznyk „pracuje” jako adwokat kijowskiego księcia. Według słów pracownika sztabu, zastosowano bardzo prostą technologię — jeden z banków wyasygnował 550 tysięcy hrywien i z bazy danych klientów, w ich imieniu i, oczywiście, bez ich zgody wygenerowano przez komputer dokładnie tyle „głosów”, ile było potrzeba „dla zwycięstwa”. Organizatorzy manipulacji tak bardzo starali się jak najmocniej podnieść Tabacznyka i „trzeć Banderę”, że z jakiegoś powodu usunęli realnie otrzymane głosy u dwóch nominatów do tytułu najwybitniejszego z Ukraińców. Zwróćcie uwagę na cyfry naprzeciw nazwisk Skoworoda i Łobanowski. W finale głosów u nich okazało się mniej, niż kilka dni przed tym. Może tak być? Tym bardziej, że w ciągu ostatnich dwóch dób nasz wybitny trener i wędrowny filozof otrzymali odpowiednio 8 696 i 18 829 głosów. To jeszcze jeden dowód na to, że cyframi manipulowano i… nie dopatrzono. Eksces wykonawcy, jak mówią kryminaliści. Media bliskie „regionalom” teraz opowiadają bajki o napadach „jarosławomanii” — rzekomo naród samoorganizował się i zaczął masowo oddawać ciężko zarobione hrywny do koszyka projektu. Dla legitymizacji wrzutki nieznani dobroczyńcy opłacili rotację puszczonej w finałowym dniu w wschodnioukraińskie stacje radiowe kłamliwej informacji o tym, że rzekomo główna walka toczy się między księciem a przywódcą OUN. Ależ to nie tak — na dobę przed końcem głosowania Bandera pozostawał pierwszy, a Jarosław — czwarty, tracąc około 140 tysięcy głosów! Ciekawe, kto opłacił reklamę na stacjach FM? Czy nie Partia Regionów, której czołowym członkiem jest Dmytro Tabacznyk? I skąd u zamawiających zamknięta informacja o tym, że Bandera — to lider? Pytanie retoryczne… Dzięki człowiekowi, który pracuje w jednej z firm operatorów telefonii komórkowej, możemy zobaczyć nieco statystyk za 15—16 maja, które na „Interze” nieprzypadkowo utajniono (plik jest w dyspozycji „Ukraińskiej prawdy”). Przy tym nie będziemy zapominać, że na Ukrainie jest kilka firm, które świadczą usługi telefonii komórkowej, i część strumienia SMS mogła być skierowana również przez nie. Te dane dotyczące 350 tysięcy „zorganizowanych” głosów na Jarosława Mądrego zostaną przekazane BBC — żeby wiedzieli. Skala poraża — udało mi się naliczyć 104 numery telefonów, z których wysłano ponad tysiąc wiadomości SMS na zwycięstwo „ojca, teścia i teścia całej Europy”. Razem daje to prawie 90% wszystkich zaliczonych „wyrażeń woli” za Mądrego-Tabacznyka. Sądząc po wszystkim, bez użycia środków technicznych się nie obyło, ponieważ abonent, z numeru którego wysłano najwięcej — 15 454 głosy — wysyłał wiadomości SMS dużymi pakietami. „Bombardowanie” z tego numeru zaczęło się 15 maja około godziny 20. W ciągu godziny wysłano 256 wiadomości SMS, w ciągu każdej następnej — 551, 883, 744, 516, 819, 1031… I tak dalej — z jedną godzinną przerwą! — aż do godziny 15 dnia finału. I oto co z tego wyszło. Oto jak kuto żelazo „regionalnego” zwycięstwa, nie odchodząc od kasy (zob. tab. 1). Swoją drogą, historycznie podkuci anonimowi wydawali pieniądze nie na jednego z „wielkich”, a na trójki pod numerami — 10, 3, 1 — inaczej mówiąc, Jarosław, Łobanowski, Amosow. Na przykład, pierwsza trójka zebrała tyle głosów: 8 630, 2 510 i 1 905. I o liryce. Jednym z warunków udziału tzw. „adwokatów” wielkich Ukraińców w projekcie była ich wcześniejsza zgoda na obowiązkowe przybycie na finałowe show 16 maja. Dał początkowo taką obietnicę i prezenter Jarosława Mądrego. Jednak na kilka dni przed finałem czołowy „regional” zaczął skarżyć się redaktorom projektu, że nie ma zamiaru brać udziału w — cytat — „koronacji Bandery”. Z tego można wyciągnąć wniosek, że jemu, w odróżnieniu od innych uczestników show, były znane prawdziwe bieżące wyniki projektu. Zaczął nawet zbierać się do Paryża rzekomo na spotkanie z prezydentem Sarkozym, aż dopóki nieznani, ale świetnie zorganizowani i uzbrojeni w niemal nieograniczone możliwości finansowe zwolennicy ruskiego księcia załatwili sprawę. I pan Tabacznyk z łatwością zapomniał o spotkaniu z Sarkozym i przyszedł do studia, żeby za kilka godzin z triumfem je opuścić. Jako Fałszywy Dymitr. Tabela 3. Wachtang KIPIANI, eks-szef redaktor projektu „Wielcy Ukraińcy” na kanale telewizyjnym „Inter”. Z wydania internetowego „Ukraińska prawda”, 20.05.2008 (www.pravda.com.ua). Dane na 13.05 (08:42), Finałowe dane 16.05, Różnica. 1. Mykoła Amosow 124 938, 322 321, +197 383. 2. Stepan Bandera 208 926, 261 247, +52 321. 3. Wałerij Łobanowski 54 181, 51 564, -2 617. 4. Hryhorij Skoworoda 31 050, 28 090, -2 960. 5. Łesia Ukrainka 23 295, 26 590, +3 295. 6. Iwan Franko 22 205, 24 247, +2 042. 7. Bohdan Chmielnicki 52 127, 64 931, +12 804. 8. Wiaczesław Czornowił 36 661, 42 743, +6 082. 9. Taras Szewczenko 93 354, 150 873, +57 519. 10. Jarosław Mądry 63 442, 648 443, +585 021. Filmy dokumentalne, Ranking, Udział. 1. Stepan Bandera (16 kwietnia) 4.99, 19.68. 2. Mykoła Amosow (15 kwietnia) 4.23, 16.50. 3. Hryhorij Skoworoda (23 kwietnia) 3.55, 13.00. 4. Wiaczesław Czornowił (7 maja) 3.50, 12.78. 5. Wałerij Łobanowski (22 kwietnia) 3.18, 12.68. 6. Bohdan Chmielnicki (6 maja) 3.44, 12.65. 7. Taras Szewczenko (13 maja) 2.87, 11.49. 8. Łesia Ukrainka (29 kwietnia) 2.87, 9.81. 9. Jarosław Mądry (14 maja) 2.61, 9.66. 10. Iwan Franko (30 kwietnia) 2.06, 6.70.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

ZDROWIE NARODU

Przez wiele lat w różnych publikacjach wielokrotnie zwracałem się do problemu HIV/AIDS jako jednego z wielu, które zagrażają demograficznemu i społecznemu zdrowiu społeczeństwa. Zamiar napisania monografii dojrzał, gdy w jednym z zakładów leczniczych Kijowa na własne oczy zobaczyłem w otwartym pudełku jednorazowych strzykawek, które właśnie nadeszło od dostawcy, jedną w jednej trzeciej wypełnioną jakąś krwią. Istnieje kilka scenariuszy, według których stało się to możliwe; wśród nich są i takie, które zmuszają do wątpienia w sterylność również innych strzykawek (które wydają się „czyste”). A teraz pomyślmy o stomatologii, o salonach tatuażu i piercingu, o przetaczaniu krwi (którego nie można uniknąć przy ciężkich urazach), o szczepieniach dzieci i dorosłych… Nie straszę, a przestrzegam przed obojętnością: HIV/AIDS — to nie cząstkowy, a ogólny problem. W warunkach epidemii wszyscy jesteśmy w ten czy inny sposób zagrożeni i nie ma na to rady — musimy walczyć nie z zakażonymi wirusem HIV współobywatelami, a z zarazą. Chcę zapoznać szanownych czytelników z ogólnymi problemami, o których mowa w pracy, którą właśnie ukończyłem. Zdjęcie Olesia Dmytrenki. Wołodymyr WOJTENKO, profesor. ZARZĄDCY, KOORDYNATORZY ORAZ WYKONAWCY. Na początku grudnia 2007 r. — najwyraźniej w związku z informacją, która pojawiła się w różnych mediach w Międzynarodowy Dzień Walki z AIDS — z oświadczeniem o swoim postrzeganiu problemu wystąpił Prezydent. Nazwał on przestępczą bezczynność Ministerstwa Zdrowia oraz innych resortów branżowych w zakresie walki z HIV/AIDS. Wiktor Juszczenko podkreślił, że bardziej nieudolnej pracy w systemie władzy, niż praca rządu, a w szczególności Ministerstwa Zdrowia, w sferze walki z HIV/AIDS nie istnieje. „Ta porażka jest tragiczna, bo jest uwikłana w cały system błędnych obliczeń, korupcji, rozkradania państwowych środków, nieracjonalnego ich wykorzystania” — powiedział Prezydent. Ostro skrytykował brak jasnego systemu zarządzania w tej kwestii. Według jego słów, walką z HIV/AIDS zajmują się wszyscy, ale konkretnych ludzi, którzy są gotowi wziąć na siebie odpowiedzialność, nie ma. Prezydent skrytykował również brak działań koordynacyjnych między resortami branżowymi. W. Juszczenko podkreślił, że dzisiaj ostro stoi kwestia zmiany systemu zarządzania państwowego w tej sferze. Prezydent zażądał od Prokuratora Generalnego Ukrainy przeprowadzenia kontroli wszystkich operacji przetargowych zakupu leków, które są potrzebne do leczenia i profilaktyki zakażenia HIV/AIDS na Ukrainie. Zaznaczył, że należy wyjść na nowe zasady polityki przetargowej i „znaleźć uczciwego medyka, który sobie z tym poradzi”. Prezydent przytoczył statystykę, która daje podstawy mówić o zgeneralizowanej epidemii, a działania urzędników w zakresie walki z tym złem scharakteryzować jako „przestępczą obojętność”. Komentarz, najwyraźniej, może być taki: bardzo słusznie, nieco za późno, sytuacja wymaga awaryjnych przeciwdziałań. Dzisiaj, razem z nieudolnymi biurokratami, epidemię „kontrolują” konsumenci narkotyków iniekcyjnych i prostytutki; jutro zaś może stać się ona niekontrolowana. D. De Bell i R. Carter („Likarśkyj wisnyk”, 2006, t. 51, nr 1), znający sytuację na Ukrainie lepiej niż wielu naszych urzędników, konstatując gwałtowne rozprzestrzenianie się infekcji, podkreślają, że mamy wyjątkowo młody profil zakażonych HIV — w większości są to nastolatki i młodzież. Śmiertelne połączenie gruźlicy i HIV — to również poważny problem: Ukraina ma najwyższą na świecie liczbę przypadków gruźlicy z wielolekoopornością. Piśmienność społeczeństwa, zdaniem zagranicznych badaczy, pozwala aktywnie angażować media do propagowania zdrowego stylu życia i świadomości dotyczącej specyfiki infekcji. Istnienie systemu ochrony zdrowia z kontyngentem wykwalifikowanych lekarzy poświadcza obecność potrzebnych zasobów medycznych. Dlaczego więc te czynniki nie działają? Autorzy cytowanego artykułu stawiają sprawę na ostrzu noża: dlaczego międzyrządowe i charytatywne instytucje, które wkładają środki w walkę z epidemią na Ukrainie, nie obserwują choćby oznak czegoś, co świadczyłoby o efektywności ich wydatków? I sami odpowiadają na to pytanie, nazywając kilka pozycji (wokół nich ukraińscy lekarze kręcą się, przepraszam za nieakademicki termin, latami). 1. Każdy nowy ukraiński rząd ustala swoje priorytety rozwoju infrastruktur przemysłowych, rolniczych, transportowych i bankowych, ale nie usług społecznych (z ochroną zdrowia w szczególności). 2. Rozbudowa usług dla zdrowia publicznego — to bardzo trudna sprawa w „systemie pionowym” (od ministerstwa do punktu felczerskiego), niezdolna szybko reagować na zmienne codzienne potrzeby. Organizacja współczesnej medycyny, odziedziczona z minionych czasów, skostniała i zdegradowała na tle rynkowo-bazarowych realiów, a jej reformy były i pozostają przedmiotem dyskusji. Zapobieganie, opieka i leczenie — trzy nierozłączne przesłanki walki z zakażeniem HIV, ale ta teza nie ma praktycznego wcielenia. Pioruny, które Prezydent słusznie skierował pod adresem byłego kierownictwa Ministerstwa Zdrowia, dotyczyły przede wszystkim tzw. terapii antyretrowirusowej zakażonych HIV, która — w najlepszym przypadku — pozwala im pozostać zakażonymi, nie przechodząc w stadium klinicznego AIDS (ze wszystkimi konsekwencjami takiego przejścia). Profilaktyka zakażenia HIV — główne ogniwo w walce z epidemią — była i jest najsłabsza. 3. Ukraina w ostatnich latach miała wiele międzynarodowych inwestycji donorskich dla pojedynczych projektów, jednak nie były to spójne i skoordynowane projekty. Koordynowanie musi pochodzić z samej Ukrainy. Dzisiaj dwa główne źródła zasobów — grant Światowego Funduszu, którym kieruje Międzynarodowy Sojusz HIV/AIDS, i pożyczka Banku Światowego, którą koordynuje Ministerstwo Ochrony Zdrowia. Niedawno jeden z zagranicznych obserwatorów doszedł do wniosku, że we wszystkich ukraińskich wysiłkach dotyczących reagowania na problem HIV/AIDS głównym towarem na wymianę była informacja o tym, co robi lub ma zamiar robić każdy oddzielny projekt/program. Kto w las, a kto w pas… W ciągu piętnastu lat problemem HIV/AIDS na szczeblu ogólnopaństwowym konsekwentnie zajmowało się osiem komitetów i komisji, których organizacja i zmiany miały niewielki wpływ na sytuację. Niedawno Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko utworzył Radę Koordynacyjną ds. problemów zakażenia HIV/AIDS, gruźlicy i narkomanii. Odpowiedni dekret nr 220 został podpisany 17 marca 2008 roku. Radzie przewodniczy Prezydent Ukrainy. W jej skład wchodzą: wicepremier Ukrainy, zastępca przewodniczącego Rady Koordynacyjnej; zastępca szefa Sekretariatu Prezydenta Ukrainy; minister edukacji i nauki; minister pracy i polityki społecznej; minister ochrony zdrowia; minister spraw wewnętrznych; Prokurator Generalny Ukrainy; pierwszy zastępca przewodniczącego Służby Bezpieczeństwa Ukrainy, działacze państwowi oraz przedstawiciele społeczeństwa. W szczególności przewodniczący rady koordynacyjnej Ogólnoukraińskiej sieci ludzi żyjących z HIV/AIDS; dyrektor Międzynarodowego Sojuszu ds. HIV/AIDS na Ukrainie; przewodnicząca zarządu organizacji charytatywnej „Fundacja Ołeny Franczuk AntyAIDS”; koordynator na Ukrainie Wspólnego Programu Narodów Zjednoczonych ds. HIV/AIDS (UNAIDS); dyrektor Ukraińskiego centrum profilaktyki i walki z AIDS. Nie mamy żadnych informacji o pracy nowej instytucji, choć od czasu jej utworzenia minęły ponad dwa miesiące. Światowa Organizacja Zdrowia jako struktura koordynująca co roku stawia przed sobą zadanie zwrócenia uwagi społeczności światowej na określony problem. W tym roku takim problemem jest wpływ globalnego ocieplenia na zdrowie i długość życia ludzi. Jest on pilny: w krajach UE wzrost temperatury o jeden stopień może wywołać wzrost śmiertelności o 1—4%, a według danych z 12 krajów europejskich okres ekstremalnych upałów latem 2003 roku doprowadził do 70 tysięcy „nadmiarowych” zgonów. Biuro WHO na Ukrainie powinno być — z definicji — autorytatywną i efektywną instytucją; szkoda, że jego działalność pozostaje nieznana społeczności medycznej. Rąbka tajemnicy uchyliła publikacja w gazecie „Deń” (2008, nr 67). Zatem Ukraińskie biuro WHO na lata 2008—2009 ma cztery priorytety (oprócz globalnego ocieplenia). „Jest to po pierwsze wzmocnienie systemu ochrony zdrowia, co obejmuje rozwiązanie problemu kadr (zwłaszcza dla wsi), finansowanie medycyny, bezpieczeństwo hemotransfuzji i leczniczego wykorzystania składników krwi, doskonalenie medycyny katastrof. Trwa tworzenie i legitymizacja ogólnopaństwowego formularza leków. Po drugie, jest to problem chorób niezakaźnych, propagowanie zdrowego stylu życia. Po trzecie — choroby zakaźne (mamy zamiar zmniejszyć ciężar HIV/AIDS, gruźlicy) i pracujemy nad tym, aby zapobiegać chorobom poprzez szczepienia. W najbliższym czasie wraz z Ministerstwem Ochrony Zdrowia będziemy przeprowadzać szczepienia ludzi w wieku od 16 do 29 lat przeciwko odrze i różyczce — to prawie 9 milionów osób. Celem jest, aby do 2010 roku zachorowalność na te choroby była bliska zeru”. Kierownik biura na pytanie korespondenta (prawdopodobnie nieco zaskoczonego spokojnie-epicką tonacją wywiadu) dodał pewne wyjaśnienia: „Oczywiście, mamy planowanie strategiczne na 6—8 lat. A odpowiedź na pytanie, dlaczego nasze wskaźniki nie poprawiają się, leży w płaszczyźnie globalnych tendencji. Jeśli zaś mówić o HIV/AIDS, to w jednym planie tendencja się pogarsza, a w innym — poprawia. Na przykład w kwestii zapewnienia chorym na AIDS leków, także obniża się rozpowszechnienie HIV/AIDS wśród narkomanów. Teraz staramy się zrobić wszystko, aby wprowadzić terapię zastępczą metadonem. Te kwestie nie są na rok czy dwa: musi minąć 10—20 lat, aby rzeczywiście było czuć pewne zmiany”. Żadna pozycja z tej listy nie budzi sprzeciwu. Jednocześnie wydaje się, że my (Ukraina) musimy mieć wystarczająco dużo rozumu, aby nie usypiać się perspektywami poprawy sytuacji w zakresie HIV/AIDS dopiero za 10—20 lat, i bardzo nie chcemy, aby właśnie tak postrzegano sytuację w nowo utworzonej Radzie Koordynacyjnej: nie mamy tyle czasu w zapasie. Przebadawszy naszą sytuację, przedstawiciele Globalnej Koalicji Biznesowej przeciwko HIV/AIDS, gruźlicy i malarii, którzy niedawno odwiedzili Ukrainę, przedstawili dwie prognozy: optymistyczną i pesymistyczną. Omawiaj±c problem, na optymistycznej nawet się nie zatrzymywali. Przedstawiciel Banku Światowego Martin Browser: „Jeśli HIV na Ukrainie będzie rozprzestrzeniać się w takim samym tempie jak obecnie, do 2025 roku możecie stracić jedną czwartą populacji. Dotkliwie odczuwalny będzie spadek liczebności ludności aktywnej zawodowo, a na biznes wywierana będzie silna presja podatkowa. Państwo i biznes będą wtedy musiały wydawać setki milionów dolarów na leki antyretrowirusowe (aby utrzymać zdrowie ludzi, którzy będą pracować), setki milionów hrywien na wypłaty z tytułu niepełnosprawności, a przedsiębiorstwa Ukrainy, które pracują na PKB, najbardziej na infekcji HIV ucierpią. Jeśli biznes będzie finansował chorych i będzie ich tylu, ilu się przewiduje, to AIDS może po prostu zniszczyć ukraiński biznes”. Prezydent Globalnej Koalicji Biznesowej przeciwko HIV/AIDS Richard Holbrooke: „Środki, które dajemy na stworzenie szczepionki przeciwko tej infekcji, póki co nie dają potrzebnych rezultatów. Obecnie świat wydaje ogromne pieniądze na ten problem i niestety, choć bardzo drogo nas to kosztuje, przegrywamy wojnę. Eksperci powiedzieli, że wirus niedoboru odporności ludzkiej jest bardzo „inteligentny”: jak tylko lekarze dochodzą do jakiegoś rozwiązania, wirus ich „oszukuje”. Dlatego najlepszą „szczepionką” dla Ukrainy musi stać się informacja o niebezpieczeństwie. I nie trzeba całej odpowiedzialności przerzucać na państwo — ono sobie z tym nie poradzi. Jestem przekonany, że skoro przyszłość każdego kraju zależy od biznesu, to to zadanie musi on wziąć na siebie (rozumiem, że biznes jest bardzo egoistyczny, ale z czasem pojawia się zrozumienie, że jest coś ważniejszego niż zysk). Pojedźcie za granicę: doświadczeniem w minimalizacji ryzyka mogą się z wami podzielić USA lub jakikolwiek rozwinięty kraj Europy — Francja, Niemcy, Holandia, Szwecja. Wzywam przedstawicieli ukraińskiego biznesu do zjednoczenia się z nami i wspólnego prowadzenia na Ukrainie „informacyjnej szczepionki”. Właśnie dzięki kampanii edukacyjnej Globalnej Koalicji Biznesowej udało się już zmniejszyć tempo rozprzestrzeniania się HIV w Chinach, USA, Rosji”. Dyrektor wykonawczy Globalnej Koalicji Biznesowej John Tedstrom: „Szczególna rola w kampanii edukacyjnej przypada mediom, organizacjom społecznym, popularnym osobom oraz kościołowi. W USA problem AIDS naświetla się dziesięciokrotnie szerzej niż w Europie, nie mówiąc już o Ukrainie: zwracają na niego uwagę „gwiazdy”, które biorą udział w różnorodnych akcjach charytatywno-oświatowych. Jeśli chodzi o kościół, to zdaniem ekspertów, jeśli duchowni będą brać udział w zapobieganiu HIV/AIDS, będzie to wielka pomoc, gdyż znaczna część Ukraińców najbardziej ufa właśnie kościołowi”. Możemy skonstatować, że nasz biznes powoli zwraca się twarzą ku naglącym problemom medycznym (AIDS, gruźlica), ale jego aktywność nie może być uznana za współmierną do ostrości problemu. W końcu nikt w państwie (z wyjątkiem kilkudziesięciu „wąskich” specjalistów i niektórych organizacji społecznych) nie mówi głośno o sytuacji, która wymaga, aby o niej krzyczeć. Pilne technologie informacyjne (oświatowe, propagandowe i kontrpropagandowe) wymagają stałej uwagi i niewielu środków. Co miesiąc regionalne środki masowego przekazu muszą podawać bieżącą informację o liczbie

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

liczbę nowych przypadków zakażenia wirusem HIV, zachorowań na „kliniczny” AIDS oraz liczbę zgonów z jego powodu. Co kwartał takie informacje powinny być publikowane przez Państwowy Komitet Statystyczny i Ministerstwo Zdrowia w odniesieniu do całego kraju (ogólnoukraińskie gazety, centralne kanały radiowe i telewizyjne). Kampania informacyjna powinna być rzeczowa (chodzi o związek HIV/AIDS z narkomanią i prostytucją, o jego połączenie z gruźlicą). Wymaga akcentowania informacyjnego podział przypadków HIV/AIDS według płci (mężczyźni, kobiety); należy podawać statystyki dotyczące zakażenia HIV u kobiet ciężarnych oraz zakażenia HIV u dzieci. Przedsiębiorstwa, instytucje, szkoły i struktury siłowe muszą otrzymać jasne zalecenia dotyczące wysiłków informacyjnych, skierowanych na ich zespoły; mają to być nie jednorazowe, lecz systematyczne działania. Szerokie moralno-etyczne podłoże kampanii informacyjnej w duchu „Anty-AIDS” powinno ostatecznie koncentrować się wokół prostych „technologicznych” haseł: „Precz ze strzykawkami!” oraz „Chwała prezerwatywom!” Dla wielu naszych obywateli ważnym źródłem informacji stał się Internet. Musimy na poziomie fachowym rozważyć jego możliwości i zalecić (być może, uregulować prawnie) wysiłki sieci w tym kierunku. 20 lat temu, jesienią 1988 r., z polecenia towarzystwa „Znanie” czytałem wykład w Umańskiej Szkole Medycznej o wówczas nowej chorobie — AIDS. Przyszłe położne i felczerzy umilkli, słuchając o apokaliptycznych prognozach niekontrolowanej epidemii. A dyrektor szkoły, żegnając się, pocieszył mnie: „Nie bójmy się, nic takiego nie będzie”. — „Dlaczego nie będzie?” — „Bóg do tego nie dopuści”. Jeszcze jeden taki wykład wkrótce wysłuchały kierowczynie Żytomierskiego Międzymiejskiego Parku Autobusowego. Jak wtedy bywało, do sali zganiał je partyjny organizator. Niezadowolone szemrały, przygotowywały się do drzemki, lecz temat dotknął ich za żywo — słuchały (szczególnie o lekkomyślnych dziewczętach, z którymi mężczyźni skłonni są przyjaźnić się, oddaliwszy się choćby o pół setki kilometrów od domu). Po wykładzie kilku ważnych towarzyszy podeszło z taką propozycją: tych dziewcząt i mężczyzn z HIV/AIDS… czy jak to tam?.. łapać i wywozić w jakieś specjalne miejsce… dać im łopaty, a nawet traktory, niech sadzą ziemniaki i żyją… sami są winni! „A ich żon i dzieci, jeśli ci chłopcy przywieźli zarazę do domu?” — „A kto ich wie…” — powiedzieli kierowcy i, poprzestępowawszy, rozeszli się. Problem HIV/AIDS nie ma jednego radykalnego, a tym bardziej łatwego rozwiązania. Obozy koncentracyjne dla zakażonych HIV i chorych na AIDS są po prostu organizacyjnie nierealne, nie mówiąc już o tym, że przeczy im humanitaryzm i prawa człowieka. Frontalnym atakiem, „w łeb”, nie można powstrzymać rozprzestrzeniania się wirusa niedoboru odporności. Musimy szukać taktycznych manewrów. Świadome czy podświadome przemilczanie problemu (do tego skłonni są i urzędnicy, i znaczna część ludności) — jeden z czynników sprzyjających rozwojowi epidemii. Przełamanie informacyjnej blokady — skuteczny i niedrogi środek walki z tym, co kryje się w ukrytych burdelikach i narkotycznych melinach, z tym, co aktywnie reklamuje się na stronach porno, z tym, do czego prowadzi chaotyczny „dziki” seks. „Przyłączcie się do mnie — powiedział niedawny Sekretarz Generalny ONZ Kofi Annan podczas majowego pobytu w Kijowie. — Przyłączcie się i głośno mówcie o AIDS zrozumiałymi słowami, by zburzyć mury milczenia, hańby i dyskryminacji, które towarzyszą epidemii”. Żaden odizolowany środek nie pozwala pokonać zakażenia HIV, lecz system środków trzyma je w określonych granicach. Świadczy o tym światowa praktyka.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von «ZDROWIE NARODU», S. 4

Zdrowie narodu

odpowiedział, że „Ukraiński Związek Medyczny” to organizacja społeczna, która będzie wpływać na bieg wydarzeń, w tym poprzez zabezpieczenie legislacyjne. Pan Poliaczenko podkreślił, że nie jest już ministrem, ale organizacja będzie miała więcej dźwigni wpływu niż urzędnicy. Ilia Jemec zwrócił uwagę na potrzebę powstania nie organizacji politycznej, lecz struktury, dzięki której sami lekarze będą kształtować system ochrony zdrowia: „Po konferencji prasowej mam dwoje niemowląt-pacjentów z dość skomplikowanymi wadami serca. Konferencja prasowa to nie mniej ważne wydarzenie niż operacje”. Tina Beradze podkreśliła: „Zawód lekarza jest najtrudniejszy pod względem psychicznym. Co chwilę, co sekundę ratujemy ludziom życie. Musimy otrzymywać pomoc, abyśmy mogli pomagać ludziom ratować ich zdrowie. Kiedy mówię, że jestem psychiatrą, patrzą na mnie ze zdziwieniem, ponieważ to nazwy produktów. To protezy i ortezy kończyn górnych i dolnych, obuwie ortopedyczne, środki przemieszczania się i rehabilitacji, bandaże. W ramach wystawy Ogólnoukraińska organizacja społeczna „Stowarzyszenie inwalidów po urazach rdzenia kręgowego Ukrainy” przeprowadziło „okrągły stół” ze wszystkimi zainteresowanymi: producentami i użytkownikami ich usług. „Wrażenie jest takie, że krajowego producenta się niszczy — mówi dyrektor generalna spółki z o.o. „Drukmasz-centr” z Kirowogradu Ludmiła Szubina. — Większość podobnych przedsiębiorstw nie funkcjonuje. Wzięliśmy kredyt w banku, żeby nie stracić zespołu, ale pracujemy na magazyn. Nasze przedsiębiorstwo może wytwarzać do 10 tysięcy wózków, a wytwarza tylko 5,5 tysiąca. W zeszłym roku państwo zakupiło tańsze wózki z Chin, choć produkcja naszej fabryki odpowiada standardom międzynarodowym”. Niepełnosprawni z kolei narzekali na jakość chińskich wyrobów: często się psują, a żaden warsztat na Ukrainie nie jest w stanie ich naprawić. nieprestiżowo. Ale tylko lekarze mogą bronić siebie nawzajem, aby naród był chroniony”. Wołodymyr Zahorodnij trafnie powiedział o tym, co boli: „Państwo występuje jako gwarant w zapewnieniu bezpłatnej opieki medycznej, ale odpowiedzialność spoczywa na lekarzu”. Trzeba rozpocząć dialog społeczny między lekarzem a pacjentem — wtedy możemy dojść do społeczeństwa obywatelskiego. O znaczeniu tego mówił Jurij Poliaczenko. I ma rację. Dyrektor Narodowego Instytutu Chirurgii i Transplantologii im. Szalimowa AMN Ukrainy, mówiąc o tragicznych wydarzeniach wokół szczepień, powiedział: „Jeśli będę mówił jako lekarz — to tragedia. Skutki tej kampanii podzieliły społeczeństwo na lekarzy i pacjentów. System zawiódł”. Zatem system ochrony zdrowia potrzebuje wszechstronnej modernizacji ze względu na przyszłe zdrowie narodu. Także nasi producenci dostali swoje, bo na wystawę wiozą najlepsze, a co faktycznie otrzyma invalida — jeszcze nie wiadomo. Najważniejsze, w czym zgodzili się producenci i ludzie o szczególnych potrzebach fizycznych, to to, że powinno być indywidualne zamówienie dla konkretnego odbiorcy. Zdarzały się przypadki, że wózki zmarłych oddawano żywym. W zakładach opieki społecznej wózki są nakładane pod sufit, a magazynier bierze to, co mu wpadnie w ręce. Skutek jest taki, że invalida nie może normalnie korzystać z wózka, bo mu nie pasuje. Zatem problem osób o szczególnych potrzebach fizycznych wymaga kompleksowej uwagi państwa. Trzeba wspierać samych invalidów i cały przemysł produkujący dla nich. Że taka potrzebna branża istnieje i dynamicznie się rozwija, potwierdziła obecna wystawa i prawie 80 jej uczestników z najdalszych zakątków Ukrainy. Potwierdziły to także wyroby: od zwykłego suspensora po najbardziej skomplikowane urządzenia, którymi steruje nowoczesna elektronika i mikroprocesory.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Tylko lekarze mogą chronić jeden drugiego

Były minister zdrowia Jurij Poliaczenko (obecnie dyrektor Narodowego Instytutu Chirurgii i Transplantologii im. Szalimowa) opowiedział o pewnym symbolicznym przypadku na Lwowszczyźnie: felczer tragicznie zginął, próbując ratować człowieka, który chciał popełnić samobójstwo, a żona pracownika medycznego przez cały rok (!) chodziła po urzędach, żeby uzyskać pomoc. Czy takie bezeceństwo jest dopuszczalne w państwie, w którym priorytetem uznano ochronę socjalną, demokratyzację i kształtowanie społeczeństwa obywatelskiego? Najwyraźniej komuś to odpowiada. A czy was nie boli, gdy niedomagania dławią ukraińską medycynę? Wspomniane wydarzenie dowodzi, że przyczyn problemu trzeba szukać głębiej: w biurokracji, bezdarnej działalności większości związków zawodowych, nieporozumieniu między lekarzem a pacjentem. Andrij ŁOZOWYJ Podczas konferencji prasowej w agencji informacyjnej „InterMedia Consulting” lekarze ogłosili utworzenie Ogólnoukraińskiej organizacji społecznej „Ukraiński Związek Medyczny”. We wrześniu odbędzie się ogólny zjazd z referatami i rezolucjami. Zjazd założycielski już się odbył: wybrano prezydium, a przewodniczącym został zasłużony lekarz Ukrainy Jurij Poliaczenko. Oprócz byłego ministra w konferencji wzięli udział jego współautorzy: Wołodymyr Zahorodnij, pierwszy zastępca naczelnika Głównego Zarządu Ochrony Zdrowia Kijowskiej Miejskiej Państwowej Administracji, Illa Jemec, główny kardiochirurg, dyrektor Naukowo-Praktycznego Centrum Kardiologii i Kardiochirurgii, Tina Beradze, kierownik Międzynarodowego Centrum „Zdrowie Psychiczne”, dyrektor ds. międzyna- Swiatosław MIZERNIUK Fot. autora Stworzenie w Ukrainie warunków do bezprzeszkodnego dostępu osób niepełnosprawnych do życia społecznego, zapewnienie im wózków i środków rehabilitacji to pilna potrzeba. Ale tego problemu nie rozwiązano. Być może wystawa „INWAEKSPO”, poświęcona problemom kompleksowej rehabilitacji osób o ograniczonych możliwościach fizycznych, która odbyła się w Kijowskim Pałacu Sportu, pokaże społeczeństwu potencjał, jaki mają ukraińscy producenci takich produktów. Zwiedzający zobaczyli osiągnięcia ośrodków rehabilitacyjnych Ukrainy i zapoznali się z ich usługami. Wiodący specjaliści udzielali konsultacji. Na wystawie szeroko zaprezentowano nowości z zakresu balneologii i fizjoterapii, środki diagnostyki funkcjonalnej oraz leczenia narządu ruchu, sprzęt do rehabilitacji ...dotyczących Stowarzyszenia Psychiatrii. Według badań socjologicznych 63% lekarzy nie jest zadowolonych obecnym systemem ochrony zdrowia w Ukrainie, a 86% uważa, że system ochrony socjalnej pracowników medycznych jest niedoskonały. Podczas wykonywania swoich obowiązków zawodowych lekarze i pielęgniarki narażeni są na choroby zakaźne, a lekarze wiejscy docierają do odległych miejscowości osiedleńczych za własne pieniądze. Bez wątpienia jest to sygnał dla narodu ukraińskiego — zagrożenie pogorszeniem stanu świadczenia usług medycznych, podczas gdy na świecie nieustannie rośnie liczba chorób fizycznych i psychicznych. Utworzenie takiej organizacji daje nadzieję, że wkrótce sytuacja zmieni się na lepsze. Na konferencji prasowej jedna z dziennikarek zapytała: „Czy naprawdę zdoła Pan ochronić lekarzy?” Jurij Poliaczenko ...ośrodków rehabilitacyjnych, sanatoriów, sal ćwiczeń, nowe technologie w ortopedii i traumatologii. W szczególności sprzęt i urządzenia dla osób z ograniczonymi możliwościami fizycznymi oraz osób w podeszłym wieku: środki transportu dla inwalidów; środki pomocnicze, specjalistyczne wyposażenie mieszkań; protezowanie, produkcja ortopedyczna; wyroby i środki rehabilitacyjne dla kobiet po mastektomii; sprzęt dla osób z wadami słuchu i wzroku; kompleksowe środki rehabilitacji dzieci. Wiceminister pracy i polityki socjalnej Ukrainy Wiktor Onyszczuk poinformował dziennikarzy, że celem wystawy jest zaprezentowanie osiągnięć i możliwości rehabilitacji inwalidów oraz specjalistycznego sprzętu, towarów do ich codziennego użytku, możliwości różnych placówek rehabilitacyjnych i programów edukacyjnych dla osób z wadami fizycznymi. Urzędnik uważa, że ważne jest zapoznanie ich z możliwościami dynamicznie rozwijającej się krajowej branży protetyczno-ortopedycznej. Przedsiębiorstwa zarządu Ministerstwa Pracy produkują 820

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

wzorca językowego — spikera. Ten wygłosił: “W obliczu najbliższego przyjaciela znalazł swojego najzaciętszego wroga”. Czyli dodano semantyczny niuans, a ja przecież mógłbym i chrapnąć, nie mając zielonego pojęcia, że “oblicze” to także “osoba” (“lico”)! Tymczasem teraz… Niedawno jeden z moich przyjaciół nie wytrzymał i mówi: “Tak na mnie patrzysz, jakbym nasypał ciemiężycy swoim kurom!” A ja tylko zagadkowo się uśmiechnąłem… Lecz odkrycie już spowszedniałych w mediach “chwilowości” (w rozumieniu “chwil”, “momentów”) zwaliło mnie z nóg. Czyż to nie dziwowisko: “mgnienie” i “chwilowość”, okazuje się, to to samo; “chwilowość” — to nie miara szybkości, a miara czasu! Patrzcie, a ja dotąd uważałem, że może być tylko chwilowość reakcji (boksera na przykład), teleportacji, domysłu, olśnienia, przekazywania myśli na odległość itd. Nie podejrzewałem też o istnieniu “chwilowości” (liczby mnogiej od “chwilowość”). Smutne, ale fakt: nie dorosłem. W najczarniejszą zaś otchłań rozpaczy z powodu mojego klinicznego ignoranctwa wpędził mnie komentarz piłkarski, kiedy, niczym strzał z wiatrówki, wybrzmiało niezrównane: “fpaf”! Jakaś wielkość, zmieszana z czarodziejską zagadkowością: swoisty fonetyczny sfinks! I spotkałby go los egipskiego krewnego, gdyby nieco później ta ortoepiczna bomba nie wybuchła w innym zestawieniu: “fpaf i fstaf”! Tutaj mnie jakby obuszkiem zdzieliło po gło- wie i do głowy mi nie przyszło, że kamieniem obrazy może stać się otwarta sylaba, a mianowicie “e” na końcu lub nawet w środku słowa. A zetknąwszy się z takim dziwowiskiem, odnotowałem w duchu, że ten dźwięk cudownie się przemienił, nabierając jakiegoś kapryśno-rozpieszczonego, niemal patrycjuszowskiego wymowy. Toteż moje wybredne artystyczne ucho po prostu radowało się, słysząc harmonijne, niczym muzyka sfer niebieskich: “bihae” (“biega”), “grae”, “spifae” itd. Lecz jeśli już mowa o arystokratyzmie, to niebotycznych jego wyżyn sięgają konstrukcje składniowe z niespodziewanymi pytaniami do samego siebie w towarzystwie bezbronnie-prostodusznego mrugania oczami lub innych miłych grymasów. Te pytania wyskakują z ust jak Filip z konopi. Brzmi to tak: “wczoraj wybrałem się na polowanie… da? Aż tu nagle — zając kica… da?” Zaprawdę, w tym błogim “da?” kryje się jakieś wezwanie, jakaś wzruszająco-dziecinna ufność, niemal intymna, i słuchacza ten ton drapieżnika, który jeszcze nie wypuścił pazurów, bezsprzecznie rozbraja i… rozkochuje. I nie tylko obcojęzyczny stołeczny głowa z wielce swoistym rozumieniem swojego szlacheckiego obowiązku sługi narodu oraz nie mniej czarujący Sawik Szuster wyznają ten ostatni krzyk salonowego żargonu, ale i ci, którzy mówią po naszemu. Od siebie nie uciekniesz. (“Złodziejskie argot” — rzucił szpilę mój rozmówca). ludzkiej mowy naszych ojców i dziadów. Hej, szaraczku-rolniku, ucz się przez całe życie, jeśli nie chcesz być chrabąszczem na wiśni! Mówicie, ludzka samoocena, przyzwoitość, etyka? A właśnie że nie! A gdzież wtedy biznesowe interesy? Te obce, nieczyste, które są poza nami? Nie, kramarzom trzeba nieuchronnie giąć swoją linię: plądrować sobory dusz. Niech wszystko wywróci się do góry nogami: grzeszne stanie się sprawiedliwym, pożyteczne — szkodliwym, pożądane — odrażającym, normalne — patologicznym, szczere — obłudnym, prawdziwe — fałszywym, rzetelne — kłamliwym i na odwrót! Z pięknym — to samo! Cerkiew, ulepiona z łajna! Błazeńskie wykrzywienia, zdeformowane uszy, nosy, czaszki, wywalone języki, rozczłonkowane ciała, lubieżne rytmiczne skoki, drgawki, wywijasy i wykrętasy, mdłe spojrzenia, dotyki, po-psiemu natarczywa wszechobecna nagość — słowem, prawdziwa bachanalia napastliwej bezduszności, nędznego materializmu, oszalałego ciała i uwolnionych instynktów, stylizowana z pozłotniczym blaskiem, — to wszystko dla oka. A dla ucha — głos. Preparują przecież dla nienasyconej pop-estrady ludowe pieśni, zabijając w nich duszę. Tak i tutaj. Wszystko ujdzie, byle tylko napluć w kaszę znienawidzonym czubrynom, ale tak, żeby byli jeszcze wdzięczni. Kto powiedział, że podana w srebrnym opakowaniu nieczystość i profanacja nie są pożądane? Żmija w naszym wnętrzu czeka na nie — nie może się doczekać. (Prawda, mój żółciowy kolega-medalista oburzony oświadczył, że zatyka uszy, żeby nie słyszeć tego “wojowniczego małpowania”, “patologii”, “głosów z cudzego gardła”, ale to już jego kłopot. Dodał jeszcze: “Nie ma na nich Petra Bojki!”) Kiedy podzieliłem się swoimi spostrzeżeniami z ponurym mizantropem, w którego zdążył się przemienić pod koniec mojego badania, i zapytałem, czym by wyjaśnił tak jaskrawy wybuch językotwórczego świerzbu u przewodników narodowej przestrzeni informacyjnej, ten cicho świergotnął przez zęby i rzucił krótko: “Ta sukienka, ta nie ta panienka!” (Kiedyś publikował w “Szpilkach”). Co chciał przez to powiedzieć? Cóż, jak nie nową obrzydliwość! Mianowicie, żadnego “wybuchu” nie byłoby, gdyby u siebie w domu “panienka” nie zmieniała ciasnej i uwierającej służbowej sukienki na zwykłą domową — ciepłą, wygodną i jak na nią szytą. I gdyby nie wbiła sobie do głowy, że uszczęśliwia tych, dla których służbowa sukienka jest jednocześnie domową, a przeciwnie, ustąpiła im swojego miejsca. “W cudzy but nogi nie wsuwaj!” — oto jak to brzmiałoby po naszemu. Albo jeszcze: “Szydła w worku nie ukryjesz!”, gdzie szydło — to zapożyczone z obcego języka myślenie. Słowem, nakrył mnie mokrym workiem. Na co, powiada, ja się modlę? Na potworne surżykowe myślenie, językowe partactwo! Swoje przysłowie były beztroski wesołek jeszcze przyprawił pieprzem: “Na jakiego diabła nam ugrzęzła w zębach ta państwowa dwujęzyczność, kiedy ona już i tak jest! W “obliczu” jednego państwowego języka!” Nie poznawałem swojego przyjaciela. Gdzież podziało się jego wszystkim znane poczucie humoru! Nieubłagany jak śmierć, milcząc przeszywał mnie oczami, które płonęły szatańskim ogniem. Potem odezwał się znowu: “Erotyczne fantazje! Razem z oślicą! Oto gdzie zawsze usłyszysz najszczerszy język ukraiński! Bo to jest przeznaczone tylko dla naszych i niczyich więcej uszu!” I, warknąwszy coś o “Babilońskiej nierządnicy”, “Sodomie i Gomorze” oraz “latarniach”, nagle… zaklął! Stracił wreszcie swoją niewinność w dziedzinie niecenzuralnych wyrażeń. Płonąc z ciekawości (co będzie dalej?), rzuciłem się z przesadnym zapałem bronić praktyki językowej mediów. I wtedy ten mutant dziko potrząsnął pięściami i ryknął: — Chcesz skosztować kułaków?! Ja pospiesznie wszedłem w zwarcie i dość skutecznie gasiłem wszystkie jego ruchy. Wreszcie opuścił ręce i wycedził z zabójczym sarkazmem: “Jaskinia!” (To u niego stempel na określenie troglodyty). A dla większej jasności dodał: “Baran z dzwonkiem!” Dobra, baran to baran. Ale dlaczego z dzwonkiem? Nie pojmuję. A on sam, zapewne, nie jest aniołem ze skrzydełkami! Oczywiście, temat językowy każdego rozwścieczy. Lecz jeśli już płacą ci międzynarodowymi nagrodami za humor, to bądź łaskaw rozpoznać przebiegłe diabełki w oczach najbliższego przyjaciela. Przecież mój cielęcy zachwyt — to tylko teatr. A on moje ironiczne pasaże przyjął na serio. A może to u niego tylko banalny wybuch twórczej zazdrości? Pomyślał, że czyham na jego laury, i zemścił się? Zbyt już śmiechoniebezpieczny wybrałem materiał!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

JĘZYK JEST JEDEN

Walentyn KORNIJENKO, Tarnopol Ostatnimi czasy zaczęła mnie niepokoić kwestia, która mogłaby, jak się wydawało, zgasić uśmiech na twarzy najbardziej beztroskiego wesołka. Pierś mojego przyjaciela zdobił srebrny medal laureata Międzynarodowego konkursu humorystów. I przyszło mi do głowy, by sprawdzić na nim słuszność mojego domysłu. W rozmowie z nim udawałem, że wychwalam kulturę językową naszych mediów. Zaczynając od kluczowej tezy, że język literacki to nie coś skostniałego, a przeciwnie — porusza się naprzód, kwitnie i owocuje, z uśmiechem ogłosiłem, że ekran nie pozwoli mi skłamać. Ileż przedziwnych językowych znalezisk można stamtąd zaczerpnąć! Przykłady? Daleko szukać nie trzeba. Wystarczy włączyć telewizor — i iść na złote kopalnie! „Błahopryjemnyj”! Tym światłonośnym neologizmem, można powiedzieć, arcydziełem słowotwórstwa, uszczęśliwi cię prowadzący wiadomości. Takiego „złotego jajeczka” nasza wiejska kura nie zniesie. Tutaj potrzeba mocnego, ogolonego, błyszczącego jak bila bilardowa łba. Trzeba, bracie, rozumieć, co tłumaczyć, a czego nie ruszać. „Błaho” ze słowa „błagoprijatnyj” zostawiamy (jest i u nas!), a „prijatnyj”, zrozumiałe, ukrainizujemy. I oto ono, cudo! — zamiast znoszonego, wystrzępionego na wiatrach historii przymiotnika „spryjatływyj” (sprzyjający) mamy luksusowe i świeże, jak tęcza, niemowlę: „błahopryjemnyj”! Prawie podręcznikowe „jabłnewocwitno” niezrównanego P. Tyczyny! (Mój przyjaciel, prawda, od razu ochrzcił przytoczony nowotwór „ohydnym filologicznym potworem”, dając początek naszemu dalszemu starciu). Albo słyszymy z ust komentatora meczu piłkarskiego: „Nawantazyw m’jacha na dalnju sztanhu” (Obciążył piłkę na daleki słupek)! Początkowo się dziwisz, potem główkujesz, wreszcie klaszczesz się w czoło: „Przecież to rosyjskie „Nawiesił na dalniuju sztangu!” „Wesyty” po naszemu to „ważyć”. A jakże ważyć, nie obciążywszy szalek? Oto ci wyjście z „nawiesziwat” — „nawantazhuwaty” (obciążać)! Gdzie tam nam, szaraczkom! Inna perła, którą spłodziła telewizyjna perłownica, przysporzyła mi kłopotu, szczerze wyznałem przyjacielowi. Nie mogłem zrozumieć, co to takiego „umownyj nachył”! Musiałem przeczytać prace wybitnych gramatyków: od Pamwy Beryndy — przez Potebnię i Żyteckiego — do Karawanśkiego, Antonenki-Dawydowycza, Bułachowśkiego oraz Ponomariwa. Nigdzie ani śladu! I oto wreszcie! Nie, nie znalazłem — domyśliłem się. A wy? Podpowiadam: „usłownoje nakłonienije”. Dlatego też szczeknął „sposib” (tryb)! Z liczeniem w wiadomościach cuda! Czyżby u nas należało liczyć na „ludzi”? Nie widać i tak, że jesteśmy ludźmi? Czarująca, czy też seksowna prowadząca, bojowo potrząsając grzywą rudych włosów, groźnie błyskając żarliwymi oczami, z napięcia niemal wyskakując z ekranowej ramki, rozwiewa najmniejszą wątpliwość: „Zahynuło p’jat ludiej” (Zginęło pięć ludzi)! Co to — nowa przyjemna niespodzianka? Gorączkowo kartkuję słowniki: „p’jat czołowik (osib, dusz)” (pięć osób). Skąd więc „ludy”? Po rosyjsku — „piat czełowiek”. To stąd więc nogi wyrastają! „Czełowiek” — „ludyna”! Jakże nie powiedzieć „p’jat ludiej”? Zatem nowe epokowe odkrycie: tłumacz wszystko dosłownie — i jesteś król! Choćby i tak: „poka” — „narazi” (i żadnych „poky szczo”, inna sprawa — „poky” bez „szczo”, jak przyjęło się w ukraińskiej przestrzeni informacyjnej); „po oczeredi” — „za czerhoju” (i żadnych „po czerzi”); „mozgi” — „mizky” (mój przyjaciel uparł się, że „mizok” u nas jest, natomiast „mizkiw” brak, choć, podejrzewam, to tylko u niego); „predupreżdat” — „poperedżuwaty” (a nie „zapobihaty”, nawet kiedy człowiekowi zagraża bezuszne i głuche jak pień niebezpieczeństwo zachorowania na świnkę). Powtórne wynalezienie koła też nie zaszkodzi — nawinąłem sobie na uszy nową mądrość, operując guzikami pilota. Myślicie, że jak wykuł naród pojęcie „torik” (w zeszłym roku), to już wolno wszystkim leniuchować? Nie, co do tego jest inne zdanie. Czemu by do wspomnianego szeregu nie przyczepić jeszcze pretensjonalnego „mynułoricz”? A czemu nie przerobić leksemu „mynułoricznij”, okiem nie mrugnąwszy, używając go zamiast beznadziejnie zmarłego „torisznij”? Albo metamorfozy z „obłyczczam” (twarzą). Kto mógłby pomyśleć, że szkolna nauka zrobi ze mnie takiego językowego kalekę! Wbiłem sobie do głowy, że „obłyczczia” — to to, gdzie są oczy, nos, usta, czoło, albo to, co charakteryzuje wygląd jakiegoś obiektu, miasta na przykład. Aż tu nie tylko tak! A co wyprowadziło mnie z mrocznej ciemności durnej ignorancji? Stalowy głos ży...

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

„FPAF I FSTAF”, czyli JEDNOJĘZYCZNA DWUJĘZYCZNOŚĆ. Felieton

...łupnięciu, w oczach zawirowały motyle, i pod grzmot tynku, który spadał z oczu, olśniło mnie: „upadł i wstał”! Jak tu było, gdy już trochę odlegało od serca, nie paść w święty ekstaz: no, toż to po prostu coś nadludzkiego! A czyż tylko to? Czasem wpadnie ci do ucha taki gołąb mi-ru albo kudłata żar-ptyca, i stoisz przed gadatliwym cudem jak zamroczony i tylko pytasz siebie: „Co to było?” Zaledwie dwa słowa, a jaka piorunująca mieszanka: „dużo czegoś”! Czyż nie cud boski? Choćby kto co mówił, ja śpiewam nie tylko hosannę, lecz także peany z panegirykami w dodatku dla dowcipu i diabelskiej pomysłowości telewizyjnej obsady. A niech go szlag trafi, temu wiejskiemu ukraińskiemu „h”, o które człowiek może język połamać! (Tamten nie może się go nijak pozbyć, a ten — nauczyć!) Jest jeszcze „ґ”, jest „х”, to czemu odmawiać sobie takiego dobra? Skoro z Hemingwaya zrobiono Hemingueja, to i u nas nie brakuje odwagi: będziemy mówić „nagadaju”, „witaju z pieriemochą”, „propustyw miedzy nogami mjacz”, „niepohano”. Albo: „według słów Surkisa, zagalna suma siahaje 28,5 mln dolarów”. I mówimy: a czemu nie! Nowe słowo, nowy wysokointelektualny owoc na szarawarno-hopackim drzewie. („Błekota!” — nagle palnął jak kozioł do wody mój nasępiony, jak chmura burzowa, przyjaciel). To, że „w” na końcu zdania, prowadziłem dalej, ryzykuje w niesfornych wargach zamienić się w niemieckie „f”, a nasze twarde „cz” — w moskiewskie „czi”, wiedziałem już i wcześniej, za Wiktor Hontariw. „Stara piosenka” A sfera melodyczno-intonacyjna? Ona również nie pozostała poza uwagą reformatorów. Trafnych uwag na ten temat udzielił O. Konowalenko, autor „Kryminału w eterze” („Literaturna Ukraina”, 14.02.2008), warto było jednak uzupełnić je wzmianką o rytmiczno-melodyjnym maniérze, przeszczepionym żywcem z „obcych stron” do naszej mowy: o mańierycznie kokieteryjnych przydechach i podwyższeniach na końcu zdania, albo o celowym „zadyszanym” sposobie mówienia, jakby „à la biegacz-maratończyk na dystansie”, a nawet o natężonym aż do jęku trzewnym kwikaniu „à la siedzę na sedesie”, a może nawet o „merzosvitnim” świńskim piskiem (tak właśnie wyraził się mój przyjaciel) podczas czytania tekstów ukraińskich (na przykład w reklamach). Oto jak, jak się okazuje, można mówić, a ja, nieoświecony, sądziłem, że wystarczy zwykła

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Nina HNATIUK Uznanie na świecie każdego kraju gwarantują przede wszystkim jego utalentowani przedstawiciele. Socjologowie zbadali, że tempo wzrostu potencjału ekologicznego i duchowego kraju jest wprost proporcjonalne do efektywnego rozwoju technologii edukacyjnych. Dlatego we wszystkich rozwiniętych krajach już dawno zrozumiano, że najlepszą inwestycją jest rozwój systemu edukacji z naciskiem na naukę i wychowanie zdolnych dzieci. Warto zaznaczyć, że w ostatnich latach w naszym kraju wzrosła troska o naukę i wychowanie uzdolnionych dzieci. W tym celu utworzono Instytut Uzdolnionego Dziecka Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy. Jednym z działań Instytutu, skierowanych na zwrócenie uwagi społeczeństwa na problemy uzdolnionych uczniów, stała się wystawa-festiwal „Uzdolnione dzieci Ukrainy”. Odbyła się ona przy wsparciu Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, władz miejskich Kijowa, Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa. Organizatorzy projektu to Instytut Uzdolnionego Dziecka ANP Ukrainy, Instytut Rozwoju Dziecka NUP im. M. Drahomanowa, Mała Akademia Nauk Ukrainy, Kijowski Miejski Dom Nauczyciela oraz Muzeum Pedagogiczne ANP Ukrainy. Po raz pierwszy połączono przedstawicieli wszystkich kierunków twórczości. Dzieła swoich rąk demonstrowali młodzi technicy, mistrzowie haftu, ceramiki, artyści, śpiewacy, tancerze. Zgodnie z ukraińską tradycją, gości święta witali chlebem i solą zdobywczyni Grand Prix Międzynarodowego konkursu sztuki wokalnej w Reggio Emilia (Włochy) w 2007 roku Marharyta Flomboin oraz Wołodymyr Bojczuk, Taras Nemisz. Otrzymali oni w prezencie telefony komórkowe i odtwarzacze. Jeszcze większą uwagę dzieci przyciągnęło rozstawianie namiotu turystycznego. Tutaj najzręczniejszymi okazali się Jewhen Bojczuk i Mykoła Tycak. Wśród zwycięzców znaleźli się Maryna Moroz i Zoriana Zajaczkiwska, Ołena Dziumbak i Ihor Buriak, Wołodymyr Weresiuk i Ołena Poliszczuk. Jak podkreślił przewodniczący URP „Sobór”, deputowany ludowy Ukrainy Anatolij Matwijenko, Święty Mikołaj kocha wszystkich, a szczególnie tych, którzy są pracowici, dbają o piękno rodzinnej wsi, rodzinnego domu. Dyrektor Instytutu Otwartej Polityki, doktor nauk ekonomicznych Mychajło Dowbenko wręczył prezenty rodzinie Ołhy i Mykoły Pawluków, gdyż to właśnie ich gospodarstwo wybrali organizatorzy i darczyńcy, podsumowując konkurs na najlepsze gospodarstwo. Lecz najwięcej oklasków było wtedy, gdy ogłoszono, że darczyńcy z URP „Sobór” przeznaczają na wypoczynek dzieci z Tyszkowiec 20 skierowań do dziecięcego kompleksu wypoczynkowego „Rajski zakątek”, który znajduje się w Berdiańsku nad Morzem Azowskim. Koszt każdego skierowania to 3000 hrywien. Mecenasi sfinansowali przejazd wszystkich dzieci oraz osób, które będą im towarzyszyć. Po uroczystościach na dzieci czekały stoły ze słodyczami i owocami, a na zakończenie wydarzenia – wieczorna dyskoteka. Dziecięce twarze promieniały radością i szczęściem. Gdyby każdy deputowany, urzędnik, działacz społeczny choćby dwa razy w roku, w dzień Świętego Mikołaja, przeprowadzał takie akcje charytatywne, to zapewne w wielu wsiach i centrach rejonowych Ukrainy ciepło i słonecznie byłoby na sercu dzieciom i dorosłym. Olha FISZCZUK, konsultant URP „Sobór”, m. Kijów Ten różnobarwny cud dziecięcych pomysłów i jaskrawo kolorowych wyszywanek wciąż jeszcze migocze przed oczami. I tak bardzo chce się, aby to święto duszy na dłużej pozostało we wspomnieniach, aby ten stan duchowej euforii, który wszyscy odczuliśmy w niewielkiej wsi Tyszkowce w rejonie horodeńskim obwodu iwanofrankiwskiego, nie opuszczał nas długo, długo. Tradycyjnie przyjęło się, że nie tylko na Iwanofrankiwszczyźnie, ale i w innych obwodach Ukrainy 19 grudnia witamy nasze dzieci w dniu Świętego Mikołaja. Ale przecież jest jeszcze letni dzień Świętego Mikołaja! Przywrócić to piękne święto i zwrócić je do naszego codziennego życia spróbowała Ukraińska Partia Republikańska „Sobór” na sławnej Iwanofrankiwszczyźnie. 133 uczniów Szkoły Ogólnokształcącej I-III st. w Tyszkowcach oraz 18 dzieci z przedszkola wiejskiego wyszło na plac przed szkołą, aby wziąć udział w konkursach i zawodach zorganizowanych przez nasz aktyw. Wydawało się, że kibicować dzieciom wyszła prawie cała wieś. Uczestnicy święta mieli okazję wziąć udział w konkursach i zawodach: rysunku dziecięcego na asfalcie, najlepszego wykonania piosenki, rozstawiania namiotu turystycznego, jazdy figurowej na rowerze. Aktywność i wytrwałość uczniów była na tak wysokim poziomie, że członkowie komitetu organizacyjnego i jury długo się wahali, wyłaniając zwycięzców. Wszak wśród uczestników konkursu na najlepszy rysunek było 51 uczniów. Dyrektor szkoły Switłana Kawczuk denerwowała się. Naprzeciwko pomnika, postawionego sławnemu rodakowi, generałowi UPA Romanowi Szuchewyczowi, zaprezentowano wachlarz, ozdobne jajko, lampę podłogową, które dziewczynka ozdobiła kwiatami i nasionami różnych roślin. Jewhen Makarenko pasjonuje się ceramiką. Wyroby tego 14-letniego chłopca zachwycają doskonałością. Na wystawie zaprezentował świecznik i ozdobny talerz „Smak dzieciństwa”. Bierzesz go do rąk – i czujesz zapach słoneczników, brzęczenie trzmieli, słodkie rozkoszowanie się letnimi wiejskimi świtami. Ósmoklasista uczęszcza na zajęcia do wzorcowej pracowni ceramiki dziecięcego centrum zdrowotno-ekologicznego rejonu Obołoń. Jak powiedziała zastępca dyrektora Wiktorija Marynycz, ta wielka placówka dziecięca szczyci się wieloma młodymi talentami: po zajęciach dzieci chętnie poświęcają czas twórczości i osiągają znaczące sukcesy. Głównym celem wystawy-festiwalu jest wsparcie utalentowanych dzieci, popularyzacja ich twórczości. Wszak każdy talent to bezcenny dorobek całego państwa. I jeśli nasze dzieci i wnuki będą dorastać jako dociekliwe, pracowite, interesujące twórcze osobowości, jeśli ich rozum i dusza będą skierowane w jasne, humanistyczne koryto, kraj ich losu będzie szczęśliwy i kwitnący.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

MŁODY KRAJ

Geniusz. Talent. Tak mówimy o tych, których Bóg obdarzył wyjątkowymi zdolnościami w tej czy innej dziedzinie sztuki, nauki, twórczości technicznej. Czy geniuszami się rodzą, czy stają się nimi dzięki wielkiej pracowitości, poświęceniu w imię osiągnięcia celu? Jak rozwinąć talent, czy wszystkie dzieci mają skłonności do twórczości, obrazowego postrzegania świata? Laureat pierwszej nagrody Międzynarodowego konkursu „Zimowa fiesta” w Świdnicy (Polska) w 2008 roku Denys Kondratiuk. Oboje z Wasylkowskiej szkoły sztuk w obwodzie kijowskim. O ważności nowego podejścia do rozwiązania szeregu problemów dzieci uzdolnionych wspomniał dyrektor Instytutu Dziecka Uzdolnionego APN Ukrainy W. W. Kamyszyn. Zauważył on, że na wystawie zaprezentowano prace 110 dzieci (zwycięzców i laureatów olimpiad, konkursów, turniejów zgodnie z naukowo-technicznym, badawczo-eksperymentalnym, artystyczno-estetycznym, ekologiczno-przyrodniczym, humanistycznym oraz kulturalno-sportowym kierunkami dziecięcej i młodzieżowej twórczości). Odbył się koncert, którego uczestnikami zostało ponad 20 młodych talentów, dyplomantów i laureatów międzynarodowych, ogólnoukraińskich, obwodowych, miejskich festiwali i konkursów, turniejów oraz zawodów. Odbył się także konkurs rysunku dziecięcego. Ważność zapoczątkowanej tradycji podkreślili pierwszy wiceprezes Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy W. M. Madzyhon oraz prezes Małej Akademii Nauk Ukrainy, deputowany ludowy Ukrainy S. O. Dowhyj. W szczególności powiedział on, że w naszym kraju troska o dzieci zawsze zajmowała jedno z głównych miejsc, ale nauczanie i wychowanie dzieci uzdolnionych prowadzono w oparciu o intuicję rodziców i pedagogów. Aby podnieść tę ważną dziedzinę edukacji na poziom państwowy, rozporządzeniem Gabinetu Ministrów Ukrainy z 8.08.2007 roku dla wykonania Państwowego programu pracy z uzdolnioną młodzieżą utworzono Instytut Dziecka Uzdolnionego Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy. Pracownicy Instytutu tworzą bazę normatywną ochrony praw dziecka uzdolnionego, opracowują metody diagnozy zdolności młodego pokolenia, formy ich jakościowego nauczania oraz adaptacji społecznej. Bez przesady można powiedzieć, że prace i ich autorzy na wystawie wzbudzili zainteresowanie. Kolejki tworzyły się przy każdym eksponacie. Zachwyt wzbudziły: podwieszana kolejka linowa Serhija Merkułowa (CNTTM „Sfera”, kierownicy Borys Stołbow, Ołeksandr Werchman), samobieżny wózek Daniiła Tretiakowa (CNTTM „Sfera”, kierownik Wołodymyr Bachruszyn), model zabytkowego samochodu Artura Bondarenki (CNTTM „Sfera”, kierownik Ołeksandr Tychopij), przyrząd do diagnostyki świec zapłonowych silników Ołeksandra Buławka (CTTTPO młodzieży szkolnej rejonu darnyckiego m. Kijowa, kierownik Wiaczesław Hrycajenko), elektroniczna syrena Ołesia Danyliuka (Kompleks edukacyjno-wychowawczy przygotowania przedzawodowego i twórczości technicznej młodzieży m. Kijowa, kierownik Borys Andrejew), działający model hydroelektrowni na ściekach Ihora Orłowa (KPDJu, kierownik Wałentyna Alkina-Fiłyniuk) oraz prace innych uczestników naukowo-technicznego i badawczo-eksperymentalnego kierunków wystawy. Zaskoczyły swoją oryginalnością i niepowtarzalnością gobelin oraz prace wyszywane Julii Wakulenko (m. Reszetyliwka obwodu połtawskiego), „Stonoga-liczydło” Kateryny Rohackiej, Alony Hładkowej (SJuT-CNTTM, kierownik Lilija Meżena), malowidło „Żar-ptak” Ksenii Płatko (SJuT-CNTTM, kierownik Tamara Czerniuk), stoisko „Wiosenny bal” Natalii Demeniuk, Aliny Kriwcowej, Kateryny Wojtenko, Diany Tymoszenko (CT „Młodość” rejonu sołomiańskiego m. Kijowa, kierownik Ołena Petrenko), abażur z nasion Anastasii Honczaruk (CNTTM „Sfera”, kierownik Oksana Honczaruk). Na żadnej z wystaw nie widziałam tylu kamer telewizyjnych. Młodzi artyści i rzeźbiarze, konstruktorzy i racjonalizatorzy czuli się jak solenizanci, gdyż demonstrowali nie tylko rówieśnikom i mentorom, ale także deputowanym, akademikom wytwory swoich rąk. Dziesięcioletnia Anastasija Honczaruk udzielała wywiadu dla telewizji pewnie — widocznie nie raz korespondenci wypytywali dziewczynkę, jak udaje jej się tworzyć takie artystyczne rzeczy. Na wystawie asfalt pokrył się wielobarwnym dywanem z delikatnie wyprowadzonymi dziecięcymi rączkami hasłami: „Najlepsza na świecie ziemia — to moja Ukraina!”, „Sława Ukrainie!”, „Niech wiecznie żyje Taras!”, „Niech żyje moja Ukraina!”, „Z chlebem i solą”, „Pokój Ziemi!”. Barwny dywan na asfalcie przez trzy godziny udoskonalano, wznosił się on do nieba białymi skrzydełkami gołębia pokoju, delikatnie wplecionymi w luksusowy wianek malwami, rumiankami, bławatkami, kłosami żyta i pszenicy. Jednym z warunków zwycięstwa była obrona rysunku, a głównym kryterium — głębia tradycji narodowych, znajomość historii Ukrainy, zwyczajów rodzinnej Frankiwszczyzny. Oczywiście do każdego uczestnika podchodzono indywidualnie, zważając na wiek, a nawet płeć. Zatem zwycięzcą w kategorii wiekowej 6—9 lat została Marta Buriak, 10—13 lat — Oksana Paraszczuk, 14—17 lat — Marija Hrabczak. Dziewczęta nagrodzono odtwarzaczami i telefonami komórkowymi. Zawody sportowe zawładnęły uwagą tyszkowskich chłopców. Rywalizowali oni w jeździe figurowej na rowerze. Wiceprezes Federacji Turystyki Sportowej Ukrainy, mistrz sportu, zasłużony pracownik kultury fizycznej i sportu Ukrainy, kandydat nauk technicznych, przewodniczący jury Wołodymyr Sokołow przekształcił boisko sportowe przed wiejską szkołą w prawdziwy stadion olimpijski. Chłopcy chętnie zakładali stroje sportowe, specjalne kaski i siadali na nowiutkie rowery, które dla tego niezwykłego wydarzenia zakupiła Federacja Turystyki Sportowej Ukrainy obwodu iwano-frankiwskiego. Jury podeszło do oceny konkursu poważnie i z uwagą. Zatem w zawodach zwyciężyli Taras Szuba, Mychajło Kernicki, Taras Peca-Dowbusz, a także Myrosław Hrabczak, Jewhen

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

DUCHOWA PRZESTRZEŃ DAROWIZN NA CERKIEW TARASA Darowizny zebrane przez Słowiańskie Miejskie Zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki przez L. A. Wełyczko

Kontynuacja. Pocz. w latach 2003—2007, nr 10, 15, 21 za 2008 r. Batynewa S. D. m. Makiejewka obw. donieckiego 100,00 Byłycz A., m. Kijów 100,00 Biłocerkiewec W. A., w. Szewczenkowe obw. zaporoskiego 36,00 Biłocerkiewec W. Ja., m. Kijów 36,00 Borysow W. P., m. Użhorod 100,00 Halent M. O., m. Charków 20,00 Jeremenko K., m. Krzywy Róg 100,00 Kasjan M. F., (piąta wpłata) m. Biała Cerkiew 100,00 Kasjan M. F., m. Kijów 100,00 Kwaszewski M. J., w. Nowopetriwka obw. dniepropetrowskiego 10,00 Sawczuk M. S., m. Kamieniec Podolski obw. chmielnickiego 100,00 Taradaj O. I., m. Czerwonogród obw. lwowskiego 30,00 Trendiak D. F. Trendiak W. F., m. Makiejewka obw. donieckiego 100,00 przez J. M. Konecznego, uzdrowiciela ludowego, m. Dźwiniacz obw. iwanofrankiwskiego 11100,00 UAH. Klasa 5 Tkaczenko Jehor 10,00 Pokłonska Natalia 10,00 Ławrenko Maria 10,00 Kalinina Waleria 10,00 Petrenko Kateryna 10,00 Rotar Fedir 10,00 Chismatulin Denys 11,00 Zamryka Dawyd 10,00 Honczar Jelyzaweta 10,00. Klasa 4 Kotenko Eleonora 7,00 Uszkało Jelyzaweta 5,00 Portugalska Aryna 17,00 Azarowa Kateryna 20,00 Kowalenko Sofia 10,00. Klasa 6 Posywałow Ołeksandr 45,00 Kym Hanna 50,00 Hałkanowa Anastasija 25,00 Zołotuchina Anastasija 20,00 Biłohurowa Hanna 40,00. Komarysta Polina 50,00 Rudenko Stanisław 6,00 Rotar Stepan 10,00 Zub Denys 2,00 Kyrejewa Jewhenija 2,00 Szkramada Serhij 2,00. Klasa 2 Szewczenko Wiktorija 10,00 Bobuch Wiktorija 5,00 Kuzina Natalia 2,00. Wełyczko Ludmyła 25,00 Wełyczko Bohdana 25,00 Kotenko Nadija 20,00 Kotenko Maryna 10,00 Szyszowa Ołena 10,00 Makedonska Hałyna 2,00 Czernyczkina Iryna 5,00 Czorna Wiktorija 10,00 Boczarowa Iryna 1,00 Medwediewa Nina 10,00 Pohrebniak Ołeksij 1,00 Hubar Iryna 10,00 Zub Tetiana 2,00 Małuszko Lidija 2,00 Żurawlowa Ludmyła 1,00 Prudnykowa Iryna 1,00 Demydowycz Andrij 5,00.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Ogólnoukraińskie Zjednoczenie „Batkiwszczyna” Horliwska miejska organizacja partyjna, Centralno-Miejska rejonowa organizacja partyjna przez W. I. Łeszczenkę

Klasa 9 Policzenko Władysław 7,00 Filippenko Margarita 10,00 Smetankina Alina 8,00 Draban Karolina 8,00 Filippenkow Ilja 8,00 Klasa 7 Gordiejew Władysław 10,00 Kłymenko Wiktor 10,00 Andrijenko Albina 10,00 Klasa 10 Herszun Hanna 10,00 Łukjanenko Julia 5,00 Szpakowska Wiktoria 5,00 Kaljanow Dmytro 6,00 Klasa 11 Łoś Maryna 20,00 Kyrpycz Daryna 17,00 Nikitina Anastasija 10,00 Szurba Serhij 12,00 Skoryk Anatolij 10,00 Izraelaszwili Anzor 7,00 Bobrow Artem 5,00 Sereda Serhij 10,00 Razem 878,00 Wereszczynski O. L. 5,00 Hajdaj L. 5,00 Hubina T. I. 5,00 Kałasznikow W. W. 10,00 Karpenko N. K. 2,00 Kyryłenko N. M. 5,00 Kosenko W. I. 10,00 Kostromski I. O. 5,00 Kostuczenko W. P. 10,00 Kotuk H. P. 5,00 Łeszczenko W. I. 10,00 Matiucha W. W. 5,00 Mirosznyczenko T. I. 5,00 Sikorska N. O. 2,00 Titenok L. W. 10,00 Trojełazowa R. W. 20,00 Usajkina Z. O. 5,00 Fedorenko M. I. 5,00 Fedorenko R. M. 5,00 Fedorenko T. I. 5,00 Szmielowa N. M. 5,00 Razem 139,00

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

I ożyje dawna sława

Petro ANTONENKO Zdjęcia autora Kozackie święto ku czci chwały i waleczności odbywa się w hetmańskiej stolicy Ukrainy, Baturynie, co roku na początku czerwca. Miasto to przez 53 lata było stolicą hetmanów Ukrainy. Święto zapoczątkowało jeszcze w 1990 roku Czernihowskie Obwodowe Zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki oraz obwodowa organizacja Ludowego Ruchu Ukrainy, które jako pierwsze rozpoczęły odrodzenie historycznej pamięci o BatURYNIE. Jednak obecnie w organizację święta aktywnie włącza się również miejscowa władza. Batурyn znany jest także z smutnej daty: na początku listopada 1708 roku wojsko moskiewskie doszczętnie spaliło miasto i wymordowało wszystkich jego mieszkańców. Nie warto jednak upamiętniać wyłącznie rocznic klęsk (Baturyn, Krути, Beresteczko), gdyż były także zwycięstwa i waleczność. Jak co roku rozpoczęto nabożeństwo żałobne (panachyda) za ofiary baturyńskiej tragedii 1708 roku. Potem rozgorzało jasne i ciekawe widowisko. Było wszystko: wystawa ludowych mistrzów, jarmark książki, kozackie zawody, koncerty, wycieczki po licznych obiektach narodowego historyczno-kulturalnego rezerwatu «Hetmańska stolica». I, oczywiście, tradycyjny kozacki kulesz.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Ulica Iwana Mazepy w Romnach

Deputowani Romeńskiej Rady Miejskiej obwodu sumskiego podjęli decyzję o przemianowaniu tych ulic miasta, których nazwy noszą cechy totalitaryzmu. Od teraz bulwar Rewolucji Październikowej będzie nazywany bulwarem Wolności, a ulice noszące imiona wodzów proletariatu zostaną przemianowane na ulicę Soborną, Korżiwską i Hetmana Iwana Mazepy. Deputowani zdecydowali też o demontażu czterech pomników Lenina. Słucham kroków. Czuję sercem upływ czasu… Prawie po trzystu latach Wrócił on do miasta. Jasny profil zajaśniał I w duszy, i na ścianie… Spotkałem się z Mazepą W moich rodzinnych Romnach. Tu stały jego pułki, By w oczekiwanej chwili Od carskiej nawały Ukrainę obroni. Przypochlebianie się łotrowi Jest daremne. Prawda stara. Lepiej ostrzyć miecz — nadzieję, Która nigdy nie umiera. Nad Sulą wzniosła się Skarpa — dawny talizman. Lepiej paść w boju, Niż czołem — do stóp cara. Prawą obrał drogę. Tak, to wojownik, to hetman. Karola na pomoc wezwać Zlecił mu Bohdan. Jak daleko do Połtawy? Będziemy wolni czy niewolnicy? Do Połtawy czy do niesławy? Do triumfu czy do hańby? Wszystko, co zwało się po-ukraińsku, Było twoim imieniem… Nie na darmo od kołyski Rosłem i ja mazepińcem. Nie zdrajca ten, kto wolność Ratował nam z biedy. Do rodzinnego narodu Wróciłeś na zawsze. Nie przekleństwo, lecz modlitwę Do twoich dróg poślę… Nawet przegrawszy bitwę, Hetmanie, zwyciężyłeś! Oleksandr Szuhaj, poeta, Kijów

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Badając historię proświtiańską

Anatolij ZBOROWSKI W niektórych pracach omówiono historię „Proświty” w południowych obwodach Ukrainy. E. Pietrowski swoją pracę „Odeska Proświta w latach 1918–1920” opiera na materiałach archiwum SBU w obwodzie odeskim. „Proświta” w Odessie powstała jedną z pierwszych w Naddnieprzańskiej Ukrainie — 27 grudnia 1905 roku. Jednak w listopadzie 1909 roku na rozkaz odeskiego generała-gubernatora ją zamknięto. Podczas świąt Bożego Narodzenia, 8 stycznia 1918 roku, nastąpiły drugie narodziny odeskiego oddziału „Proświty”. Otwierano ukraińskie szkoły. Patriotycznie nastawiona młodzież w Odessie utworzyła hajdamacką „Sicz” i w późniejszym czasie 1. Kurień Hajdamacki. Od wiosny 1917 roku ukazywała się proświtiańska gazeta „Ukraińskie słowo”. Pod egidą „Proświty” działały księgarnie, czytelnie, kółka i przytułki dla dzieci. Proświtianie aktywnie uczestniczyli w tworzeniu i obronie Ukraińskiej Republiki Ludowej. Pierwszy przewodniczący odeskiej „Proświty” Iwan Łuczenko został członkiem Centralnej Ołeksij REWENKO, nauczyciel-emeryt, wieś Horochołyna, obwód iwano-frankiwski Wieś Ostriw pod Tarnopolem to miejsce urodzenia dramatycznego aktora, dyrygenta, kompozytora i dramaturga Bohdana Michajłowicza Antkiwa, który przyszedł na świat 14 stycznia 1915 roku. Od dzieciństwa był dociekliwy i miał zdolności muzyczne, bo dorastał w atmosferze życia artystycznego. Wówczas w Galicji w każdej wsi działały czytelnie towarzystwa «Proświta», które były ważnymi ośrodkami kulturalno-oświatowego wychowania mieszkańców tego kraju. Ukończywszy szkołę w rodzinnej wsi, uczestniczy w różnych kołach artystycznych wiejskiej czytelni «Proświty». Początek lat trzydziestych ubiegłego stulecia charakteryzuje się ożywieniem działalności towarzystw «Proświta» na ziemiach zachodnioukraińskich, które znajdowały się pod obcym panowaniem. Począwszy od 1936 roku «Proświta» staje się mocna materialnie i finansowo. Przy każdej czytelni «Proświty» działała biblioteka, a także różne koła, zwłaszcza muzyczne i śpiewacze. Ukończywszy w latach 1935–36 sześciomiesięczne zaoczne kursy dyrygenckie we Lwowie, Bohdan Antkiw kieruje chórem w rodzinnej wsi, który śpiewa w cerkwi i na różnych festiwalach oraz koncertach, a także prowadzi zespół dramatyczny, orkiestrę mandolinową i dęta. W chórze śpiewał nawet proboszcz wsi, ks. Hłuchowecki. Poziom wykonawczy kół był dość wysoki, o czym świadczy to, że za zgodą zwierzchnika cerkiewnego orkiestra dęta mogła grać podczas świąt Bożego Narodzenia i Wielkanocy w cerkwi wsi Ostriw. Cerkiew wzniesiono w XIX wieku, a jej polichromię wykonał wybitny ukraiński malarz Kornyło Ustyjanowycz. Obecnie została ona zaadaptowana, a w wsi działa orkiestra dęta, podobnie jak w latach trzydziestych XX wieku. Władzy polskiej nie odpowiadała działalność «Proświty», która chroniła świadomych narodowo Ukraińców. Wtedy władze wysiedlają Bohdana Antkiwa jako aktywnego działacza «Proświty» do podkarpackiej wsi Horochołyna w powiecie bohorodczańskim województwa stanisławowskiego. Pracując w «Maslosojuzie» (spółdzielczo-kredytowa spółka), Bohdan Michajłowicz kieruje chórami (dorosłym męskim i mieszanym dziecięcym) czytelni «Proświty». Wspomina ówczesna uczestniczka chóru Maria Karalasz (ur. 1922): «Ojciec zaprowadził mnie do czytelni „Proświty” w górnej części wsi, kiedy miałam 14 lat, i zostałam uczestniczką chóru młodzieżowej organizacji „Sokolęta”. Chór na przełomie XX i XXI wieku zdumiewa. Argumenty w gruncie rzeczy pozostały niezmienne. Świadczy to o wyczerpaniu potencjału intelektualnego rosyjskiego nacjonalizmu w Ukrainie, który obecnie przekształcił się w trupa, próbowany stale reanimować z Federacji Rosyjskiej. Skostnienie filozofii współczesnego rosyjskiego nacjonalizmu w Ukrainie, jego otwarta retrogradość i wreszcie nienaturalność w nowoczesnym świecie to potężny czynnik jego ostatecznego wyrodzenia się w przyszłości. Przytoczony materiał, a także niektóre przykre realia dnia dzisiejszego (akcje w rodzaju „Ja gowarju po-russki”) świadczą o tym, że wysławiana reputacja Odessy jako miasta tolerancyjnego to mit. Ten status trzeba jeszcze zasłużyć, przede wszystkim poprzez usunięcie z życia miasta zjawiska, które, niestety, stało się jednym z charakterystycznych rysów jego oblicza społecznego – ukrainofobii». Wydawnictwo «Południe Ukrainy» adresowane jest do naukowców, regionalistów, nauczycieli, studentów i wszystkich, którzy interesują się historią Południowej Ukrainy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Ukraińcy czy Rusini?

Stepan BOJKO, m. Iwano-Frankiwsk Niedawno odwiedziłem Chust na Zakarpaciu. Niestety, dawna stolica Ukrainy Karpackiej mnie rozczarowała. W miasteczku, gdzie około 70% ludności to Ukraińcy, słychać przeważnie gwarę rosyjską i węgierską. Samochodów i innych dóbr cywilizacji w Chuście jest trzy razy więcej niż za czasów sowieckich. Rozwija się własność prywatna, są inwestorzy. Warunki społeczne znacznie się poprawiły, powiedział nauczyciel miejscowej szkoły, proświatianin Iwan Petlej (jego ojciec zginął w marcu 1939 r., broniąc stolicy Ukrainy Karpackiej przed wojskami węgierskimi). Proświatianin Semen Dejczakiwski niedawno przesłał do lokalnych gazet materiał o takiej treści: „Czytając historyczne badania profesora Petra Sterczo, dowiedziałem się, że 13 marca 1939 r. specjalny wysłannik Hitlera, szef wydziału Ministerstwa Spraw Zagranicznych H. Altenburg, stawił się u regenta M. Horthy’ego z żądaniem, aby Węgry natychmiast rozpoczęły agresję przeciwko Ukrainie Karpackiej. Regent Horthy odpisał Hitlerowi tak: »Wasza Ekscelencjo! Serdecznie dziękuję! Nie mogę wyrazić, jak bardzo jestem szczęśliwy, bo ta życiodajna terytorium dla Węgier — nierado używam wielkich słów — jest właściwie sprawą życia… Nie zważając na nasze pięciotygodniowe rekruty, zabieramy się do sprawy z wielkim entuzjazmem. Rozkazy już wydano. W czwartek 16-go tego miesiąca dojdzie do incydentu granicznego, a w sobotę ruszy wielka ofensywa. Nigdy nie zapomnę tego dowodu przyjaźni, a Wasza Ekscelencja może uwzględnić moją stalową wdzięczność. Z przyjacielskim oddaniem Horthy«”. Po okupacji Kraju Sudetów Czechosłowacji w 1938 roku Hitler podarował Ukrainę Karpacką sojusznikowi. Mój już nieżyjący brat Jarosław z rówieśnikami po wojnie odwiedzał na cmentarzach we wsiach Wyżniany, Kurowicze, Hlinany w obwodzie lwowskim mogiły gimnazistów, którzy w szeregach kilku lwowskich kurenów w kilkudniowych marcowych walkach bronili Chustu. Ziomkowie do dziś pamiętają pieśń: Posłuchajcie, mili bracia, Jak walczyło Zakarpacie! Czterdzieści tysięcy walczyło, Krew niewinną przelewało. Płacze matka na mogile, A dziewczyna na obczyźnie. Nie smućcie się, mili bracia, Jeszcze powstanie Zakarpacie I zielona Werchowyna, Samodzielna Ukraina! W tych walkach zginęło 6 tysięcy Galicjan, głównie młodzieży. Tych, którzy wracali z przełamania na przełęczy Werecki, rozstrzeliwali Polacy z Węgrami. Prezydent Ukrainy Karpackiej Augustyn Wołoszyn zginął w sowieckim więzieniu w 1945 r. Część młodzieży, prowokowanej przez niektórych rusofilów i węgierskich szowinistów (rzekomo: patrzcie, jak żyje Zachód), orientuje się na separatyzm. Ale przecież, drodzy bracia, my, Ukraińcy, obraliśmy kurs na Europę. Mamy już pierwsze kroki: weszliśmy do Światowej Organizacji Handlu (WTO), wywalczyliśmy wizę graniczną, czyli nieograniczone odwiedzanie Węgier. Pamiętajmy, kto nas bronił w 1938 roku. Jesteśmy jednym narodem, nie dajmy się podzielić. Uwierzcie: najlepiej w domu, a my, Ukraińcy, jesteśmy u siebie w domu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Odeski Narodowy Uniwersytet Morski wydał materiały międzynarodowej konferencji naukowo-praktycznej „Południe Ukrainy: etnohistoryczny, językowy, kulturowy i religijny wymiar”.

Rady, przewodniczącym Odeskiej Ukraińskiej Rady Wojskowej, liderem Ukraińskiej Partii Ludowej. Iwan Łypa za czasów Rady Centralnej był komisarzem Odessy, a w 1919 roku — ministrem wyznań URL. Jeden z założycieli odeskiej Proświty Serhij Szeluchin później został ministrem spraw wewnętrznych. Kiedy rozpoczęła się zbrojna walka o ukraińską państwowość, członkowie Proświty brali czynny udział w działaniach bojowych w Odessie i poza jej granicami. Bolszewicy rozgromili odeską Proświtę w 1920 roku. Represjonowali członków Proświty, a nawet ludzi, którzy mieli pośredni związek z towarzystwem, aresztowano ich za znajomość z członkami Proświty. Nauczyciela geografii prywatnego żeńskiego gimnazjum W. L. Rejngarda rozstrzelano jedynie za to, że mieszkał na kwaterze członka zarządu Proświty P. T. Klymowicza. Wiele jeszcze nie wiadomo. E. Pietrowski pisze: „Protokoły posiedzeń Odeskiej Gubczeka z danymi o podjętych decyzjach represyjnych oraz datami przeprowadzenia egzekucji do dziś pozostają »tajne«, badaczom ich nie udostępnia się”. H. Omelczenko z Izmaiła w artykule „Kulturalno-oświatowa działalność inteligencji w latach I wojny światowej” również porusza kwestię działalności Proświty. W 1917 roku członkowie towarzystwa byli aktywnymi uczestnikami, a często także inicjatorami masowych manifestacji, wieców, wieców-mitingów, świąt o charakterze narodowym. Ludowe wzburzenie sprzyjało powstaniu Proświty. O. Muzyczko z Odessy w pracy „Stosunek rosyjskiej inteligencji Odessy do problemu rozwoju języka ukraińskiego w latach 1917–1919” formułuje wniosek: „Tożsamość argumentacji przeciwników rozpowszechniania języka ukraińskiego na Ukrainie na po-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

ŻYCIE POŚWIĘCONE SZTUCE

nosił imię T. Szewczenki. Występowaliśmy z koncertami we wsiach Horochołyna-Lis, Hrabowiec, Staruńa, Dibrowa i Horochołyna-Dolisznia. Repertuar chóru składał się z ukraińskich ludowych pieśni, pieśni strzeleckich oraz pieśni do słów Tarasa Szewczenki. Braliśmy udział w przedstawieniach, których reżyserem i autorem był Bohdan Antkiw”. W 1939 roku, po przyłączeniu Zachodniej Ukrainy do URSR, „Proświtę” zamknięto, a chór przestał istnieć. W latach 1940–1941 Bohdan Antkiw śpiewał w kapeli chóralnej przy Tarnopolskiej Obwodowej Filharmonii. Od 1941 do 1944 roku B. Antkiw kierował wiejskim chórem i kołem dramatycznym w rodzinnej wsi Ostriw. W 1942 roku chór wsi Ostriw wziął udział w krajowym konkursie we Lwowie, poświęconym 100-leciu urodzin Mykoły Łysenki. W skład jury weszli profesor E. Kozak, doktor Stanisław Ludkiewicz, profesor Mykoła Kolessa, profesor Josyp Moskwiczow, profesor Jarosław Witoszyński, doktor Wasyl Barwiński. Konkurs odbywał się w trzech kategoriach: 1) chóry wielkomiejskie; 2) chóry miasteczkowe; 3) chóry wiejskie. Chór wsi Ostriw pod kierownictwem Bohdana Antkiwa zajął pierwsze miejsce. Ówczesna prasa pisała Pierwsze miejsce w kategorii chórów wiejskich zajął chór ze wsi Ostrowa koło Tarnopola, prowadzony przez Bohdana Antkiwa, który wykonał dwie pieśni Łysenki: „Na grodzie koło brodu” i „Wiatr w gaju nagina”. Swoją kulturą śpiewaczą wyraźnie wyróżniał się na tle chórów wiejskich”. (Almanach pierwszego krajowego konkursu chórów w Galicji w setną rocznicę urodzin Mykoły Łysenki. — Lwów. — 1943 r.). Od 1944 do 1948 roku B. Antkiw pracuje jako kierownik chóru w Tarnopolskim Teatrze Dramatycznym im. I. Franki. Tarnopol został w czasie wojny bardzo zniszczony, dlatego teatr działał w mieście Czortków w obwodzie tarnopolskim. Ze wspomnień syna Jurija: „Pewnego razu zachorował aktor grający główną rolę w sztuce M. Staryckiego „Oj nie chodź, Hrycu, na wieczornice”. Nie było zastępcy i ojciec zgodził się go zastąpić. Zagrawszy tę rolę znakomicie, ojciec został przyjęty do trupy i od tej pory łączył zawód aktora z zawodem kierownika chóru”. W 1948 roku teatr przeniesiono do Tarnopola i zaczęto go nazywać Tarnopolskim Muzyczno-Dramatycznym Teatrem im. T. H. Szewczenki. Tutaj Bohdan Antkiw pracował do 1963 roku, wykonując role heroiczno-romantyczne. Od 1950 do w 1958 roku pisze muzykę do przedstawień teatru. W 1952 roku B. Antkiwowi nadano tytuł zasłużonego artysty Ukrainy. Od 1963 do 1964 roku Bohdan Michajłowycz dyrygował studenckim zespołem „Czeremosz”. Od września 1963 roku aż do ostatnich dni życia Bohdan Antkiw pracował w Lwowskim Akademickim Teatrze im. Marii Zankowieckiej. W rezultacie współpracy z Iriną Wildė na scenę wchodzi inscenizacja powieści „Siostry Riczyńskie”. Ta sztuka miała długie życie, była wizytówką teatru podczas gościnnych występów, grano ją na scenie ponad 400 razy, a na każdy spektakl przychodziła Iryna Wildė. W Teatrze im. M. Zankowieckiej artysta inscenizuje utwory „Na przełomie nocy”, „Kraj wyboistej drogi”, „Nieoczekiwane spotkania” (wszystkie we współautorstwie z Romanem Iwanyczukiem), „Chorągwiarze” O. Hončara (we współautorstwie z S. Danczenkiem), trylogię „Motria” B. Łepkiego i inne. B. M. Antkiw zmarł we Lwowie 22 grudnia 1998 roku. Sprawę ojca kontynuują jego synowie: Bohdan, obecnie artysta ludowy Ukrainy, kierownik artystyczny Państwowej Męskiej Akademickiej Kapeli Chóralnej im. L. Rewuckiego w Kijowie, oraz Jurij, dyrygent we Lwowie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

do niego przyjeżdżali przyjaciele z Kijowa i Mikołajowa, Białej Cerkwi i Jabłuniwki — skądinąd, gdzie znali i kochali piękne wiersze tego, być może, najjaśniejszego przedstawiciela plejady szestdesiatnykiw, człowieka wulkanicznej energii i szlachetnej duszy. Właśnie tutaj wybitny mistrz słowa pisał „Nalywajka”, „Maniuniu”, inne utwory. A obecnie na brzegu rzeki, pod rozłożystą olchą, z inicjatywy sołtysa Anatolija Sawczuka, prywatnego przedsiębiorcy z Białej Cerkwi Serhija Mowczana, mecenasa Hryhorija Bondarenka wzniesiono pamiątkowy znak z kamienia, który uwiecznia tę malowniczą polanę na literackiej mapie Ukrainy, czyni ją miejscem pielgrzymek działaczy literatury i sztuki, krajoznawców, turystów. Na granicie wyryto wersy poety: Pod ciemnymi żaglami smutku, Tutaj, tutaj, na te jedwabne wody, Na niebieski dźwięk miłości i wolności, Na niebieską Roś, co w snach moich płynie. W ostatnią sobotę maja już po raz trzeci przeprowadzono niezwykłe święto duszy, poezji, pieśni — „Literackie spotkania u Mykoły Winhranowskiego”. Do pomnika złożono kwiaty z rąk syna Andrija Mykołajowycza, wdowy po pisarzu Ołeksandry Iwaniwny, krewnych i bliskich przyjaciół. Na czytaniach literackich, które prowadził zasłużony pracownik kultury Ukrainy Anatolij Kulczycki, brzmiały wiersze, pieśni o wielkim poecie, aktorze filmowym i reżyserze. Anatolij Kaczan i Myrosław Łazaruk podzielili się wspomnieniami o człowieku-legendzie, podkreślili, że artystyczny świat Mykoły Winhranowskiego jeszcze przyjdzie odkrywać naszym współczesnym i potomnym, wszak w drugiej połowie XX wieku nikt tak triumfalnie i gwałtownie nie wchodził w ukraińską literaturę. Według słów Leonida Tałałaja z jego przedmowy do jednotomowego wydania wybranych utworów, „takiego organicznego, tak namiętnego poety z łaski Bożej u nas po T. Szewczence nie było. Jego tron króla poetów póki co jest niewzruszony”. Swoje natchnione słowo wpletli w gęsty wieniec czci i pamięci Mykoły Winhranowskiego Nadija Stepuła, Pawło Wowacz i Anatolij Haj, Andrij Hudyma i Antonia Cwit, Wołodymyr Iwaniwciw i Hałyna Haj, dyrektor Białocerkiewskiego scentralizowanego systemu bibliotecznego Ludmyła Zinczenko i sołtys Anatolij Sawczuk, docent Białocerkiewskiego Uniwersytetu Narodowego Borys Kaszkin, młodzi wielbiciele twórczości niezapomnianego poety i aktora. I wszyscy oni podkreślali, że należy zadbać o uwiecznienie pamięci Mykoły Winhranowskiego w Kijowie — otworzyć tablicę pamiątkową na budynku przy ulicy Honczara, gdzie mieszkał i pracował pisarz, nazwać jego imieniem jedną z ulic stolicy, jedną z placówek oświatowych, ustanowić imienne stypendia dla studentów instytutu teatralnego, nagrodę literacką imienia Mykoły Winhranowskiego. Podchodzę do grupy nauczycieli. Wiktorija Hurska, Nadija Hordijenko, Nadija Berezićka przyjechały na święto z sąsiedniego rejonu. „My głębiej poznaliśmy tutaj Mykołę Winhranowskiego jako człowieka, który żarliwie kochał przyrodę, tylko w samotności z niebem i ciszą mógł rodzić utwory takiej artystycznej siły i piękna. Ten zakątek Kijowszczyzny jest błogosławiony i tutaj powinni przyjeżdżać, jak do uroczyska Neczymne na Wołyniu, gdzie są źródła „Pieśni lasu”, — oto opinia pedagogów. Wśród inicjatorów święta — Kijowska obwodowa organizacja Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Kijowskie miejskie zjednoczenie Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, które reprezentowali zastępca przewodniczącego Zoja Hołota, kierownik komórki przemysłowo-ekonomicznego kolegium Narodowego Uniwersytetu Lotniczego Hałyna Trehubowa, proświtanka Łesia Tuzłowa. Chyba najbardziej wzruszającym momentem czytań literackich był przyjazd orszaku ślubnego: młodzi złożyli kwiaty pod pomnikiem, pokłonili się ziemi jego miłości. I wtedy przypomniały się genialne wersy: „Ja was kocham, jak sól swoją Sywasz, jak las w grudniu swój liść ostatni”. Niechże miłość tej młodej pary będzie tak samo wysoka, głęboka i piękna! A zakończyć chcę wersami z wiersza Hryhorija Bułacha, napisanego z okazji otwarcia pomnika Mykoły Winhranowskiego nad Rosią: To wszystko — nie we śnie. Nie w kamieniu. A na jawie. Swój dzień spotyka Mykoła Winhranowski. I słońce pada na drżącą trawę, I duszę obejmuje jego nad Rosią. To słowo idzie do nas, jak on szedł! I droga ta była — ciężka i śliska. Siebie w sobie — na wieki odnalazł. Dlatego i w kamieniu — nie kamienieje Winhranowski! — Ukraina zawsze była częścią Europy, ale straszna niewidzialna ściana przez cały kontynent europejski oznacza tylko to, że ukraińska kultura była odgrodzona od europejskiej magistrali kultury na dziesięciolecia. Europa musi uświadomić sobie, że Ukraina — to Europa. — Na ile współczesna ukraińska literatura jest reprezentowana na Wyspach Brytyjskich? Czy można dzisiaj w brytyjskich księgarniach natrafić na ukraińską książkę? — Niezwykle podoba mi się proza Jurija Andruchowycza, jestem jego żarliwym wielbicielem. W Wielkiej Brytanii ukraińskiej literatury, poza rosyjskojęzyczną (Andrij Kurkow), prawie nie ma. Bardzo przykro, wszak ukraińska literatura jest bogata, a brytyjscy czytelnicy po prostu tracą szansę nacieszyć się tymi dynamicznymi utworami, które pojawiają się w Europie. — Pracował Pan w kampanii na rzecz uznania przez brytyjski rząd Hołodomoru na Ukrainie za akt ludobójstwa. Co należy zrobić, aby Europa zrozumiała, że Hołodomór naprawdę był celowym ludobójstwem? — Brytyjski rząd, być może, po prostu nie chce uznawać Hołodomoru na Ukrainie za ludobójstwo, wskazując na to, że nie da się tego zrobić przez niezgodę niektórych naukowców. To cyniczna pozycja. Wiemy, że Wielka Brytania boi się reakcji Rosji, wszak ten kraj może pomieszać wszystkie karty — jak wiadomo, wskaźniki śmiertelności na Ukrainie w latach 1932—33 były o wiele wyższe niż w Rosji, i teraz wiemy, co miał na myśli Bałycki, mówiąc, że „etnograficzny materiał na Ukrainie zostanie zmieniony”. W listopadzie 2007 roku przeprowadziliśmy marsz, do którego dołączyli John Grogan i Ambasador Ukrainy. Planujemy zorganizować serię koncertów „Rock przeciw ludobójstwu” — pierwszy z nich już odbył się 13 kwietnia w Brixton. Zorganizowali go przy pomocy moich przyjaciół Stepana Pasicznyka, Esther Angel i Phila Giddingsa. Nas już nic nie zatrzyma w naszym celu. Rozmawiał Dmytro DROZDOWSKYJ

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

POSTACIE

Nina HNATIUK Zdjęcie autorki. Tutaj przyjeżdżają zakochani. W cyklu poezji Mykoły Winhranowskiego „Wieniec na brzegu młodości” są takie wersy: W duszy mej smutek stoi niespodziany, W promieniach pamięci — oblicza drogie. Dusza u każdego promieniami rozjaśniona, Bo każdy z nich we mnie nie dogorzał. Witam Was! Wy — twórcza moja glino, I ja rękami serca i myśli Wzruszony ulepiłem z was ten wieniec. Mykoła Winhranowski kochał cicho płynącą Roś, jej kwitnące brzegi, rozlewiska, niespieszną rozmowę przy kociołku z zupą rybną, niebiosa i ptaki, kwiaty i trawy. Każde zwierzę i owad potem wchodziły w jego wiersze, nowele, filmy drogimi sercu strofami, obrazami. Na brzegu Rosi, niedaleko wsi Jabłuniwka w rejonie białocerkiewskim na Kijowszczyźnie, poeta lubił spędzać lato w namiocie. Tutaj do

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

STIW KOMARNYCKI: „EUROPA MUSI UŚWIADOMIĆ SOBIE, ŻE UKRAINA — TO EUROPA”

Stiw Komarnycki, brytyjski Ukrainiec (urodzony w 1963 roku, mieszka w Yorkshire), na Mglistym Albionie stara się pełnić funkcję „popularyzatora” w sprawie ukraińskiej. Pan Komarnycki przetłumaczył „Słoneczne klarnety” Pawła Tyczyny, dążąc w ten sposób już na poziomie kultury do włączenia ukraińskiego dziedzictwa do światowego. Tak by było, gdyby przez dziesięciolecia ukraińskiej kultury nie niszczono w kleszczach propagandy ideologicznej. Niestety trzeba stwierdzić, że nawet wykształcony Europejczyk prawie nic nie wie o najwyższych wzorcach ukraińskiej literatury, które warto uwzględnić przy układaniu europejskiego kanonu literackiego. — Dlaczego zdecydował się Pan tłumaczyć Pawła Tyczynę? Dlaczego właśnie „Słoneczne klarnety”? — Gdy po raz pierwszy przeczytałem Tyczynę, poczułem, że jego wiersze to całe kompozycje, małe symfonie, które na oczach czytelnika rozwijają swoją ukrytą istotę, swoje ukryte znaczenia. W zbiorze wierszy przyroda jawi się wyrażona poprzez obrazy muzyki i świętości, czystości; autor jawi się jako kompozytor, instrument i muzyk. Dysonanse poezji rodzą się z ogromnej tragedii i bólu, tragicznego doświadczenia ukraińskiej wojny domowej, zła, które współistnieje z naszą zdolnością dostrzegania dobra. Ostatni wiersz zbioru „Słoneczne klarnety” to zarówno odrodzenie Ukraińskiej Republiki, jak i wewnętrzne dysonanse, które jeszcze doprowadzą do zniszczenia, inwazji i katastrofy. Poezji nie da się przetłumaczyć w zwyczajny sposób — Tyczyna wykorzystuje wszystkie właściwe wewnętrzne zasoby języka ukraińskiego, od porządku słów po osobliwości rytmomelodyki i rymowania. To, co wydaje się zrozumiałe i naturalne po ukraińsku, na przykład tytuły wierszy z zaprzeczeniem („Nie Zeus, nie Pan, nie Gołąb „Duch”), zupełnie niezrozumiałe w dosłownym przekładzie na angielski. Dla tłumacza wiążą się więc pewne problemy z „nieprzekładalnością” geniuszu Tyczyny. — Tłumacząc Tyczynę, czy udało się Panu zrozumieć jego mentalność, modus postrzegania świata, jego system poglądów filozoficznych? Jaki, według Pana, może być klucz do odczytania Tyczyny w Europie? — Tyczyna postrzegał świat jak muzykę, którą wciągał w określanie porządku we Wszechświecie, w rozumienie ukrytych związków. Klucz do zrozumienia świata znajdujemy w „Słonecznych klarnetach”, w których Tyczyna pozwala nam poczuć, że muzyka jest przewodnią zasadą w postrzeganiu rzeczywistości. Ukraina i Wielka Brytania bardzo różnią się kulturowo i taki stan będzie trwał jeszcze przez kilka lat. Mimo to wierzę, że wersje przekładu, które stworzyłem — zbiór moich przekładów Tyczyny ujrzy światło dzienne w Salzburgu w 2009 roku — będą namacalną próbą włączenia literatury ukraińskiej do Europy. — Jako Brytyjczyk, należący do literatury europejskiej i europejskiej tradycji kulturowej, czy zgadza się Pan z tym, że korzenie poezji Pawła Tyczyny tkwią w europejskiej filozofii, w systemie ogólnoeuropejskiej tradycji? Czy poezję Tyczyny można zaliczyć do kanonu literatury europejskiej? — Poezja Pawła Tyczyny jest nieodłącznym składnikiem systemu literatury europejskiej, a poeci, którzy nie znają jego twórczości — Eliot w „Ziemi jałowej” i Hughes w „Kruku” — jakby odbijają się echem tej poezji. W rzeczywistości „uobcowienie”, dystansowanie się angielskich i europejskich autorów od Tyczyny jest przejawem pewnej bezsilności kultury. Po lekturze poezji wczesnego Tyczyny nie da się już patrzeć na świat tak, jak wcześniej. — Czy zgadza się Pan z tezą, że ukraińska integracja z Europą powinna rozpocząć się od integracji na poziomie kultury i mentalności, zrozumienia tego, że kultura ukraińska i jej dziedzictwo są częścią europejskiego dziedzictwa kulturowego?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

KONTEKST

5 czerwca Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przeprowadziło w Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy spotkanie twórcze literatów, naukowców, wydawców, aktywistów społecznych Kijowa oraz przedstawicieli Ambasady Islamskiej Republiki Iranu na Ukrainie z okazji 960. rocznicy urodzin wielkiego perskiego uczonego, poety, myśliciela Omara Chajjama. Jest to pierwszy krok w serii zaplanowanych przez „Proświtę” działań na rzecz honorowania i wydawania w języku ukraińskim dzieł duchowych pionierów kultur narodowych, co otwiera perspektywę wzajemnego zrozumienia i współpracy narodów. Jak zaznaczył w wystąpieniu Jurij Koczubej, dyplomata, orientalista, redaktor naczelny czasopisma „Świat Wschodni”, na Zachodzie istnieją konkretne siły, które narzucają światu globalizacyjną doktrynę konfliktu cywilizacji, ale w rzeczywistości wojen międzycywilizacyjnych, międzykulturowych nie ma — to państwa walczą o zasoby. A kultury narodowe na świecie rozwijają się poprzez dialogi, które przezwyciężają konflikty. Proponujemy uwadze czytelników wystąpienie na tym spotkaniu Ołeksandra Szokały, znanego orientalisty i kulturozofia. Ołeksander SZOKAŁO Omar Chajjam urodził się około 1048 roku i przeżył 80 lat. Zasłynął jako wybitny matematyk, fizyk, astronom, astrolog, lekarz, filozof, prawnik, historyk, teozof, teoretyk muzyki i poetyki. Lecz najbardziej — jako poeta-sufi. Prace naukowe jako owoc rozumu pisał po arabsku, a poezję jako owoc serca tworzył w języku ojczystym (tadżyckim, farsi). Nauczycielem, duchowym mentorem Chajjama był światowej sławy lekarz, myśliciel Ibn Sina (Awicenna). Chajjam zasłynął na cały świat jako król rubajatów — jednej z najdawniejszych form persko-tadżyckiej poezji ludowej. U Chajjama rubajaty nabrały alegorycznego hedonizmu i głębokiego filozofizmu oraz są przepełnione panteistycznym wolnomyślicielstwem i światowym smutkiem. Chajjam jest sufi. Sufizm to nie dogmat religijny, a życiowy ascetyzm, ponadczasowa indywidualna praktyka duchowa, która rozszerza granice ludzkiej świadomości, uwalnia od uprzedzonych myśli i natrętnych idei. Indywidualna praktyka duchowa sufizmu jest szczególnie aktualna obecnie — w czasach zalewu masowych totalitarnych kultów, które przeprogramowują ludzkie dusze z pozytywu rozwoju duchowego na negatyw degradacji. Podstawą praktyki sufickiej jest duchowy proces sattori — poznanie Prawdy poprzez oświecenie. W sattori schodzą się dwie pierwotne zasady — poznanie rozumem i osiągnięcie intuicją. Człowiek dostępuje oświecenia poprzez oświecone miłością serce — zmysłowo-rozumowe, mentalne centrum ludzkiej istoty, dzięki któremu osiąga Prawdę i jednoczy się z Wszechjednią. Uniwersalizm sufickiej praktyki duchowej potwierdził swoją encyklopedyczną twórczością Omar Chajjam. Sufizm przez pięć stuleci był światopoglądową podstawą persko-tadżyckiej klasycznej literatury i kultury. Wszyscy persko-tadżyccy poeci-klasycy byli sufimi, a najwybitniejsi z nich jako duchowi nauczyciele kierowali wspólnotami sufickimi. We współczesnym orientalizmie powszechnie przyjęty jest pogląd, że sufi, a stąd europejskie sufizm (arabskie tasawwuf), pochodzi od arabskiego suf — wełna, zgrzebna włosiennica. Jest to uproszczona interpretacja głębokiego zjawiska duchowego poprzez zewnętrzne atrybuty — zgrzebną odzież, którą nosili wędrowni mnisi-derwisze. Najprawdopodobniej sufi pochodzi od dawnoiranskiego, awestyjskiego pojęcia suf, soch — czysty, jasny, oświecony, którego synonimem jest awestyjskie wesz, wes — niepokalany, bezgrzeszny, znający (stąd irańskie darwesz — derwisz, wędrowny sufi). To pierwotne znaczenie słowa sufi, które zostało zamglone późniejszą arabską nawarstwioną interpretacją, najdokładniej odpowiada istocie sufizmu jako indywidualnej praktyki duchowej. Przecież sufowie wyznają irracjonalne, intuicyjne osiągnięcie prawdy i jednoczenie się z wszechjedyną, wszechprzenikającą energią tworzenia drogą rozwoju duchowego poprzez oświecenie serca, oczyszczenie duszy, dojrzałość moralną, samopoznanie i samodoskonalenie. Sufizm jako głębokie, reliktowe zjawisko kulturowe jest zakorzeniony w zaratusztrianizmie, wedyzmie, buddyzmie. I choć jego powstanie wiąże się z VIII wiekiem, kiedy ujawnił się w środowisku kulturowym ludów irańskich jako przeciwdziałanie dogmatom islamu, narzucanego przez arabskich zdobywców, jednak sami sufowie uważają swoją fenomenalną praktykę duchową za zjawisko ponadczasowe i nazywają siebie ludźmi, których myśli i słowa są w zgodzie. się z prawymi czynami. Jest to całkowicie zgodne z wedyjską i zaratusztriańską zasadą dojrzałości moralnej człowieka, której istotą jest trójjedność prawdziwej myśli, prawdziwego słowa i prawego czynu. Odwieczny sufizm, podobnie jak współczesna sahaja-joga, to uniwersalny sposób samorealizacji, czyli uświadomienia sobie swojej istoty jako celu ewolucji człowieka. Głębokie pokrewieństwo genetyczne z sufizmem mają także wczesnochrześcijański hezychazm (obcowanie z Bogiem poprzez oczyszczone serce) oraz praktyka duchowa Hryhorija Skoworody, którego nauczanie i sposób życia stanowiły jedność. Teza Skoworody „Prawdziwy człowiek to serce w człowieku” odpowiada sufickiemu i buddyjskiemu rozumieniu serca jako zmysłowo-rozumowego, mentalnego centrum w człowieku, dzięki któremu poznaje się i w którym objawia się wszechjedyna Prawda. Serce u sufich i u Skoworody to to samo, co w wedyzmie i jogizmie manas. Zatem wedyzm i joga w warunkach hinduizmu, sahaja-joga w warunkach obecnej globalizacji, hezychazm i bezpopowstwo w warunkach chrześcijaństwa, sufizm w warunkach islamu — to przeciwdziałanie odwiecznej praktyce duchowej ludzkości w duszno-indywidualnych formach religii naturalnych oświecenia późniejszym nawarstwieniom upolitycznionych, oficjalnych mesjanistycznych systemów religijnych oraz nowoczesnych kultów totalitarnych. Sufi negują wszelką władzę jako ciemiężenie jednych ludzi przez drugich i wyznają ideę wolnej ludzkiej osobowości, gdyż ludzie są w równej mierze obdarzeni boskim pierwiastkiem, a każdy człowiek ma w swojej czystej duszy wszechjedyną istotę Stwórcy. Suficka praktyka duchowa odpowiada głównym cechom ukraińskiej kulturozofii jako życiowej mądrości, która kieruje osobowość ku samorozwojowi na podstawie dojrzałości moralnej, a mianowicie — kordocentryzmowi i egzystencjalności. Kordocentryzm osiągnął doskonałość w filozofii utajnionego serca człowieka Pamfiła Jurkewicza, a egzystencjalizm jako skierowanie na wewnętrznego człowieka utwierdził się w filozofii przyrody lub filozofii chutorowej Pantełejmona Kulisza, która ma wiele wspólnego z filozofią egzystencjalną duńskiego myśliciela Sørena Kierkegaarda. Wschodni typ światopoglądu, filozofowania i praktyki życiowej różni się od zachodniego tym, że człowiek dochodzi do ogólnych wniosków poznawczych poprzez zrozumienie osobistego sensu życia sercem. Twórca ukraińskiej orientalistyki Ahatanheł Krymski nazwał sufizm zjawiskiem głęboko demokratycznym, ponieważ zgodnie z zasadami sufickimi, ostatni nędzarz z jego nieśmiertelną duszą jest tak samo wielki, jak władca. Jeśli w religiach mesjanistycznych panuje strach przed Bogiem, to w sufizmie włada główny element mistycyzmu — miłość do Wszechjedynego. Poezja suficka jest głęboko symboliczna, jej struktura obrazowa ma kilka poziomów znaczeniowych: „Aby należycie rozumieć klasyczną lirykę perską, trzeba wciąż pamiętać, że jest ona cała owiana tzw. s u f i z m e m — pisze A. Krymski. — Sufizm to mistycyzm muzułmański, zabarwiony panteizmem. Liryka perska jest pełna tego panteistycznego światopoglądu. …Świat, zdaniem sufich, wypłynął z Boga, jest on emanacją Bóstwa i choć wydaje się różnorodny i niejednakowy, ta niejednakowość jest tylko pozorem, iluzją. …Świat i Bóg to jedność. Człowiek to kropelka z oceanu Bóstwa. …Dążenie do Bóstwa, ciągoty do ekstatycznego zjednoczenia z nim sufi porównują do tego, jak człowiek kocha swoją miłą lub szczerego przyjaciela, albo jak upaja się winem itd., a przez to poezja suficka, oprócz idei filozoficzno-pesymistycznych, wyśpiewuje także mistyczną hedonikę”. Inaczej postrzegano Chajjama na Zachodzie (głównie w Ameryce i Anglii) — przeważnie jako piewcę wina, uciech i ateistę, tworząc snobistyczny „kult Chajjama”, co było sprzeczne z istotą sufizmu. Zgodnie z suficką praktyką mistyczną, picie wina to alegoria upojenia oświeceniem Stwórcy, do którego człowiek dąży sercem pełnym miłości: Kto się upije, ten odkryje Wielkie cuda, I popłynie żywa mowa Jak płynąca woda… (Chajjam w przekładzie A. Krymskiego) Upojenie jest tu wzmocnieniem energii psychicznej, uwolnieniem od natrętnych idei i uprzedzonych myśli, to oczyszczenie serca i oświecenie rozumu dla bezpośredniego poznania Prawdy. Chajjam widział ograniczenia, zamknięcie wszystkich systemów religijnych. Uświadomiwszy sobie, że wszystkie religie są jednakowe, z pozycji panteizmu poddaje ostrej krytyce oficjalne duchowieństwo muzułmańskie za obłudną, zewnętrzną służbę rzekomo wyższemu celowi. Staje się to przyczyną zaciekłych represji i prześladowań ze strony sług kultu. Jeśli powiedzą wam, że jestem złym pijakiem, Niewiernym i najgorszym z hulaków, — To prawda. Każdy ma swoją postać. I ja też. Taki mam smak. (Przekład W. Mysyka) Przypomina to protest Tarasa Szewczenki przeciwko hipokryzji „władców świata”: Ja hulam, ucztuję W niedzielę i w dzień powszedni. A wam nudno! żałujecie! Na Boga nie słyszę. I nie krzyczcie! Ja swoje piję, A nie krew ludzką! „Treścią poezji Szewczenki jest pragnienie życia” — podkreślił Iwan Franko. Wielki uczony i popularyzator poezji wschodniej A. Krymski, który pierwszy w Imperium Rosyjskim (jeszcze od 1890 r.) zaczął tłumaczyć na ukraiński perskich poetów-sufich, w tym Chajjama, doświadczył podobnych prześladowań za popularyzację sufizmu. W latach reakcji stołypinowskiej cenzura duchowa wszczęła przeciwko A. Krymskiemu sprawę o bezbożność i bluźnierstwo w pracach orientalistycznych. W poezji sufickiej nierozerwalnie połączone są hedonistyczne pragnienie życia, panteistyczne wolnomyślicielstwo i smutek świata. Chajjam, jak inni poeci-sufi, przerósł swoją epokę. I to potwierdza, że życie w Prawdzie, według moralnego prawa wszechjedynego Ładu — to zjawisko pozaczasowe, fakt obecności wieczności w tym, co przemija. Człowiek jednoczy się z wszechjedynym Twórczym Duchem nie obłudnymi modlitwami, a czystym sercem, w którym żyje jego dojrzały osobisty duch. Liryczny bohater poezji Chajjama, który uosabia osobowość poety-myśliciela, to dowcipny pijak, wędrowiec, odważny miłośnik prawdy, przeciwnik świętoszkowatości i obłudy, wolny od usankcjonowanych konwenansów hipokrytycznego społeczeństwa, który wyznaje prawo moralne w sercu i kieruje się sumieniem jako wewnętrznym sędzią: Panie! Lepiej z Tobą W ciemnych siedzieć szynkach, Niż mruczeć bez Ciebie Wszystkie modlitwy w ołtarzach… Ci, co lubią skłaniać się Ku świętościom i ołtarzom, To osły! Bo ich objuczać Może każdy z popów. A popy, co udając pobożność, Obracają wiarę w towar, To niewierni bez wątpienia! W nich — giaurstwo, nie islam! Zdjęcie Je. Buketa Od poganizmu do islamu — tylko chwila, I od wątpliwości do wiary — tylko chwila. Cały nasz los rozstrzyga ta chwila… Och, jakże drogocenna jest ta chwila! (Przekład A. Krymskiego) “Ta chwila” — to moment wieczności, promień światła duchowego w mroku przemijającego, które zachłannością swoją zawłaszcza świat i uśmierca ludzkie dusze. Dlatego wezwanie Chajjama do żywej duszy jest aktualne i po tysiącu lat, współbrzmi ono z duchowymi poszukiwaniami Mikołaja Gogola, bo to wezwanie wiecznego wszechjednego Ducha: Szukaj człowieka wszędzie: na biednym postoju, W zakątku nędzy i w pysznym pokoju. Jedna żywa dusza za sto Kaab droższa! Czemuż idziesz do nich? Szukaj duszy żywej! Szczególnie aktualne są obecnie ostrzeżenia przed różnymi złudzeniami i fałszem: Nie te teraz czasy, by przyjaciół dobierać. Z ludźmi na odległość przyzwyczajaj się rozmawiać. Najwierniejszemu przyjrzyj się rozumnym okiem — I wroga w nim zdołasz rozpoznać. (Przekład W. Mysyka) Suficka mądrość Chajjama — to życiowa praktyka czystości, dostępna każdemu człowiekowi, który podąża drogą moralnej dojrzałości, duchowego oświecenia: Wiele potrzeba wiedzy na mądre życie, Lecz na początek te dwie zasady zapamiętaj: Bądź lepiej głodny, niż byle co jeść, Bądź lepiej sam, niż z byle kim marnować życie. (Przekład O. Szokała) Duchowi orędownicy różnych epok i narodów, niezależnie od systemów religijnych, pragnęli i pragną pojąć prawdę wszechjednego Ładu i utwierdzić tę prawdę w społecznym porządku. Oni są w wieczności, w poza-czasie i jednocześnie przed nami na drodze naszej moralnej dojrzałości. W przeciwieństwie do globalizacyjnej doktryny konfliktu cywilizacji, duchowe doświadczenie tradycji narodowych prowadzi dialog kultur, powołany do uporządkowania cywilizacyjnej przestrzeni świata. Poprzez międzykulturowe dialogi biegną drogi wzajemnego zrozumienia, współdziałania, wzajemnej pomocy w perspektywie duchowego rozwoju ludzkości. U nas teraz zbyt wiele mówi się o integracji Ukrainy z Europą. Dziwnie to słyszeć, bo Ukraina — jest w samym centrum Europy. Jeśli rozpatrywać współczesne europejskie liberalno-finansowe tendencje przez pryzmat duchowych orientacji tradycji naszej kultury, która głęboko łączy nas ze Wschodem, to dzisiejsza Europa powinna zintegrować się z naszą, jeszcze żywą, duchową przestrzenią. A Ukraińcom, przede wszystkim razem z irańskimi i tureckimi narodami, trzeba odnawiać Jedwabny Szlak (w duchowym i gospodarczym sensie) eurazjatyckiej przestrzeni kulturowej. Jeszcze na początku XX wieku założyciel nowej literatury tatarskiej Gabdulla Tukaj pisał z gorzką alegorią w poetyckiej miniaturze “Wschód Słońca z Zachodu”: W księgach pradawnych znajdujemy takie rozwiązanie: Jak Słońce z Zachodu wzejdzie, to świata koniec. Już z Zachodu mroczny świt na ziemię schodzi — Czyż nie uratujecie świata wy, wschodnie narody?! (Przekład O. Szokała) Życzę więc nam wszystkim mądrości życia w świetle naszych duchowych tradycji. Nasze duchowo-moralne cechy narodowe muszą stać się skutecznymi przewagami konkurencyjnymi dla godnego życia w globalnej przestrzeni cywilizacyjno-ekonomicznej. Dżaber Wasig, attaché do spraw kultury Ambasady Islamskiej Republiki Iranu na Ukrainie (skrajny po prawej)

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

KULTURA „MÓJ SZCZERY PRZYJACIELU…”

Imię ukraińskiego malarza i pedagoga Iwana Soshenki weszło do skarbca ukraińskiej kultury nie tylko dzięki jego własnej twórczości, ale także aktywnemu udziałowi w wykupie z poddaństwa Tarasa Szewczenki. W ubiegłym roku w czerwcu obchodzono 200-lecie dnia jego urodzin. A niedawno społeczność świętowała jeszcze jeden jubileusz — 170 lat od czasu, gdy Taras stał się wolny. Szczególnie aktywnie te jubileusze obchodzili ziomkowie Iwana Soshenki. W bogusławskiej cerkwi Pokrowskiej 2 czerwca 1807 roku ksiądz dokonał zapisu: „U bogusławskiego mieszczanina Maksyma Soshenki i żony jego Oleny narodzonego chłopczyka Iwana pomodlił się i ochrzcił”. W tym malowniczym miasteczku upłynęło dzieciństwo przyszłego artysty. „Początek twórczego życia Soshenki — pisze wiodący bibliograf miejscowej biblioteki rejonowej N. Fedorczenko — był zadziwiająco szczęśliwy — za namalowany w klasztorze obraz „Miejsce Górne” młodemu mistrzowi zapłacono tyle, że można było kupić działkę ziemi. Jednak wabiła go Akademia Sztuk Pięknych w Petersburgu. Z czasem, zarabiając na życie malowaniem skrzyń i odnawianiem ikon, Iwan Maksymowycz stał się jej słuchaczem, a w listopadzie 1838 roku otrzymał atest wolnego nieklasowego artysty. W życiu T. H. Szewczenki pojawił się niczym bajkowy czarodziej: Iwan Maksymowycz nie tylko zorganizował wykup utalentowanego poddanego — dał on impuls potencjalnym możliwościom, co uczyniło poetę i malarza tym, kim stał się dla Ukrainy. „Mój szczery przyjacielu — tak do Soshenki zwracał się Taras Szewczenko”. Na dwusetny jubileusz Soshenki w Bogusławiu odbyły się uroczyste wydarzenia; wyremontowano dom-muzeum na Łobunce, gdzie urodził się artysta, uporządkowano przyległy teren; przeprowadzono konkursy sztuk plastycznych i użytkowych, konferencję naukowo-praktyczną; stworzono film dokumentalny o Soshence „Geniusz dobroci”. A na obecne obchody 170-lecia wykupu Szewczenki z poddaństwa Rada Miejska Bogusławia zorganizowała wyjazd działaczy naukowych i kulturalnych z Ukrainy do Sankt Petersburga. W Rosyjskiej Akademii Sztuk Pięknych, gdzie uczyli się Iwan Soshenko i Taras Szewczenko, odbyło się uroczyste przekazanie popiersia I. Soshenki w darze dla muzeum Szewczenki w Petersburskim Państwowym Akademickim Instytucie Malarstwa, Rzeźby i Architektury im. Ilji Riepina. Popiersie artysty z białego włoskiego marmuru (autor M. Szmatko) ustawiono w Sali Pamięci wielkiego Kobziarza obok jego popiersia. Tutaj Szewczenko ostatni rok żył i zmarł. Szczerze witali ukraińską delegację konsul Ukrainy w Sankt Petersburgu M. Rudko, wicegubernator Sankt Petersburga S. Tarasow, rektor Petersburskiego Państwowego Instytutu Malarstwa, Rzeźby i Architektury im. Ilji Riepina A. Czarkin, który, nawiasem mówiąc, żył i uczył się na Ukrainie. Wszystkie te wydarzenia odbyły się dzięki wielkiej pracy kulturalno-oświatowej pracowników Muzeum I. Soshenki w Bogusławiu, o którym opowiada jego pierwszy kierownik Bohdan Kapko. Przygotowała Nadija KYRIAN. Hanna SZEWCZENKO, m. Czernihów. W starożytnym Czernihowie, gdzie obecnie stoją świątynie epoki książęcej, gdzie Mychajło Kociubynski napisał swoje najlepsze utwory, gdzie znajduje się największa na Ukrainie dzwonnica, gdzie mieszka duch Motri Koczubej, głośno i barwnie odbył się III Międzynarodowy Festiwal Folklorystyczny kultur narodowych „Poleskie koło” z udziałem Wędrownego festiwalu „Etnoewolucja”. Na Czernihowszczyznę przybyli goście z niemal całej Ukrainy. „W tym roku rozszerza się geografia naszego festiwalu, przyjmujemy przyjaciół z Białorusi, z miasta Rzeczyca w obwodzie homelskim, z Polski, miast Mielnik i Boćki, z Estonii, miasta Põlva” — zaznaczył naczelnik wydziału kultury i turystyki Czernihowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Serhij Mojsijenko. „Poleskie koło” rozszerzało się, nabierając głośności i masowości podczas świątecznego uroczystego pochodu ulicami starożytnego Czernihowa, w którym wzięły udział zespoły muzyczne i choreograficzne.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

MUZEUM I. M. SOSZENKI W BOGUSŁAWIU

Bohdan KAPKO, m. Bogusław, obwód kijowski. W starodawnym miasteczku Bogusław na Kijowszczyźnie, które rozłożyło się po obu stronach rzeki Roś, na górze Łobuńskiej, stoi z zewnątrz niepozorny budynek nr 15. W nim urodził się malarz i pedagog Iwan Maksymowycz Soszenko, który jako pierwszy odkrył przed światem talent malarski T. H. Szewczenki, wprowadził go do kręgu wolnych słuchaczy Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych. W Bogusławiu minęły dziecięce lata Iwana Soszenki. Dziadek jego, bogusławski mieszczanin Kindrat Socha, przekazując synowi Maksymowi w spadku ziemię i majątek, zobowiązał spadkobiercę do spłacenia jego długów. Maksym wypełnił testament ojca, ale popadłszy w trudne położenie i nie chcąc przejść w poddaństwo do miejscowej właścicielki ziemskiej, zrzekł się majątku i wyjechał z dziećmi do Zwinogródki. W budynku w Bogusławiu, który się zachował, otwarto muzeum Iwana Soszenki. Znaczną pomoc muzeum okazali pracownicy Narodowego Muzeum T. H. Szewczenki, którzy sporządzili jego plan tematyczno-ekspozycyjny, oraz obwodowa organizacja Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury. W muzeum eksponowane są materiały, które opowiadają o dziecięcych i młodzieńczych latach I. Soszenki. Odwiedzający zapoznają się z zapisem w księgach bogusławskiej cerkwi Pokrowskiej z 2 czerwca 1807 roku o narodzinach I. Soszenki. Ekspozycja naświetla pobyt I. Soszenki w Petersburgu oraz naukę w Akademii Sztuk Pięknych (1832—1838). Nie od razu otworzyły się drzwi Akademii przed I. Soszenką. Najpierw poznał on konferencyjnego sekretarza Towarzystwa Zachęty Artystów W. Hryhorowycza, który pomógł mu uzyskać pozwolenie na odwiedzanie sal Ermitażu i kopiowanie tam obrazów. Po pewnym czasie I. Soszenko został „wolnym słuchaczem” Akademii Sztuk Pięknych. Świadczą o tym eksponaty-fotoreprodukcje: „Strona tytułowa sprawy nr 77 Akademii Sztuk Pięknych o wydaniu obcym uczniom Akademii biletów na pobyt”, „Pismo Akademii Sztuk Pięknych do petersburskiego oberpolicmajstra o wydaniu obcym uczniom I. Hrodnyckiemu i I. Soszence biletów na wolne zamieszkanie w stolicy. 12. XI. 1834 r.”. Wyobrażenie o tym, jak uczył się I. Soszenko w Akademii, dają wykazy egzaminów. Przykuwają uwagę kopie obrazów I. Soszenki „Pejzaż”, „Sprzedaż siana na Dnieprze”. Muzeum szczegółowo zapoznaje zwiedzających ze stosunkami Iwana Soszenki i Tarasa Szewczenki, opowiada o pracy malarza jako nauczyciela rysunku w gimnazjach w Nieżynie, Niemirowie i Kijowie. Listy I. Soszenki oraz inne dokumenty historyczne świadczą o wielkiej pomocy, jakiej udzielił on T. Szewczence. W muzeum przedstawiono fotoreprodukcje licznych szkiców i rysunków malarza, w szczególności „Portret w Cumi (Włochy)”, „Forum Juliusza w starożytnym Rzymie”, „Świątynia Westy w Rzymie”, „Bitwa Aleksandra Macedońskiego z Dariuszem”, a także fotoreprodukcje, które opowiadają o działalności Iwana Maksymowycza jako pedagoga, o ostatnich latach jego życia. Zmarł i został pochowany I. Soszenko w Korsuniu na Czerkaszczyźnie. W przyszłości muzeum będziemy rozszerzać, uzupełniać eksponatami. wystawa wyrobów sztuki dekoracyjno-użytkowej. W oczach migotało od różnorodności strojów ludowych, ozdób, glinianych naczyń. Haftowane ręczniki, malarstwo (w szczególności na korze brzozowej), rzeźba w drewnie, wyroby garncarskie znalazły swoich nabywców. Talizmany, do których mistrzowie ludowi dodali wykwintne elementy florystyki, będą zdobić współczesne domy i chronić ich mieszkańców przed niepowodzeniami. Fasola — dla siły i zdrowia, pestki dyni symbolizują życiodajną energię słońca, a żołądź wzmacnia rodzinę. Wędrowny festiwal tradycyjnej sztuki ukraińskiej „Etnoewolucja” przedstawił czernihowianom połączenie gatunków muzyki etnicznej i rocka. Niezwykłą mieszankę zaproponowali do skosztowania „Nahuł” z Mińska, „DrymbaDaDzyha” z Kijowa oraz inne zespoły etno-rockowe. Festiwal odciągnął od codziennej krzątaniny, odświeżając postrzeganie świata i wzbogacając nas, zabieganych, przyjemnymi wrażeniami. Ważne jest, by czasami, zakładając wyszywaną koszulę, poczuć, jak dodaje ci siły ojczysta ziemia.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

„TO HYMN DLA ZWYKŁEGO CZŁOWIEKA”

Halyna HUZIO, Lwów. Zdjęcia: Andrij KUBIAK. W Narodowym Teatrze Dramatycznym im. M. Zańkowieckiej na premierze spektaklu „Słodka Darusia” na podstawie powieści pod tym samym tytułem autorstwa Marii Matios nie było gdzie szpilki wcisnąć. Reżyserski debiut aktorki, zasłużonej artystki Ukrainy Ludmyły Skrypki, udał się. Potwierdziły to nie tylko oklaski lwowskiej publiczności, ale i łzy w jej oczach — dramatyczny, bolesny „przekaz” powieści został przekazany widzowi własnym, scenicznym językiem! Oprócz reżyserki, przyczynili się do tego kompozytor Ołeksandr Kozarenko oraz Olha Semioszkina, która opracowała plastykę ruchu. Świetnie w inscenizacji pracowali aktorzy — Natalia Hunda (Darusia) oraz Mykoła Homeniuk (Iwan Cwyczok). Na szczególne wyróżnienie zasługują młode talenty — małe aktorki Halyna Watamaniuk i Ołena Macejko, które grają Darusię w dzieciństwie. Historia niewiarygodnego ludzkiego bólu — o tym, dlaczego Darusia, którą we wsi nazywają „słodką”, w wieku dziesięciu lat przestała mówić — na scenie, w porównaniu z książką, opowiadana jest nieco prościej. Choć i tutaj można wyraźnie wyczuć atmosferę codzienności bukowińskiej wsi (dzięki barwnym postaciom, pieśniom i tańcom), zbrodnie radzieckich oficerów w połowie XX wieku. Finał spektaklu, mimo całego jego dramatyzmu, jest optymistyczny: Iwan Cwyczok skonstruował helikopter i odleciał na nim. Tego w powieści nie ma. Tutaj nie obyło się bez mistyki. Gazeta „Wysoki Zamek” 24 maja drukowała ekskluzywną historię „Iwan Cwyczok: prawdziwy. I zmyślony”, którą jako swoistą kontynuację „Słodkiej Darusi” dla naszych czytelników napisała Maria Matios. Okazuje się, że prawdziwy Iwan kiedyś skonstruował coś podobnego do helikoptera czy aeroplanu i pewnego dnia nawet wzleciał na nim z góry. Maria Matios przez dwa wieczory z rzędu obserwowała z widowni lwowską premierę „Słodkiej Darusi”. Po spektaklu pisarka wyszła na scenę ze łzami w oczach. „Lwowie, co ty ze mną robisz? — powiedziała. — Jestem teraz prawie niema — jak moja Darusia… Lwów mnie rozszarpał… Przez dwa wieczory w tej sali obserwowałam feerię ukraińskiego ducha! Moja książka to hymn dla zwykłego człowieka: każdego z nas, o których nikt nie myśli, a na których trzyma się ten świat. Reżyser Ludmyła Skrypka odważyła się wystawić to, co dla sceny jest nieprzydatne. I wy ją usłyszeliście! Jestem tutaj szczęśliwa”. Każdy zespół — było ich ponad 130 — występował na trzech scenach, a podczas przejścia do miejsca następnego występu wszyscy chętnie śpiewali, grali na instrumentach muzycznych i fotografowali się. A czernihowianie, będąc świadkami tego, że w ich starożytnym mieście zamieszkała śpiewająca dusza „Poleskiego Koła”, witali się uśmiechami i nawet przyłączali się do śpiewu. Na „Poleskim Kole” szeroko otworzyło bramy Miasteczko Mistrzów — tutaj zawrzały targi i

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

kulturalnej pracy, sprzyja strukturyzacji młodzieżowych organizacji. Znaleźliśmy wspólny język ze wszystkimi patriotami, którzy chcą i mogą pracować dla dobra Ukrainy. Nowym kierunkiem jest działalność naukowa Centrum Kultury. Pięć lat temu rozszerzyliśmy jego funkcje, po raz pierwszy zapisując w Statucie prowadzenie działalności naukowo-badawczej w dziedzinie historii, kultury i sztuki Ukrainy. Przez te lata wydaliśmy w Moskwie w języku ukraińskim 10 książek o łącznym nakładzie 250 arkuszy drukarskich, w tym monografie o pobycie Szewczenki i Hruszewskiego w tym mieście. Wkrótce w moskiewskim wydawnictwie ukaże się książka w języku rosyjskim „Тарас Шевченко в Москве”. W Kijowie ukazał się zbiór wybranych wierszy Szewczenki w języku ukraińskim i rosyjskim. W Centrum odbywają się konferencje naukowe, w tym międzynarodowe, prezentowane są zespoły i wydawnictwa instytutów Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, odbywają się spotkania uczonych Ukrainy i Rosji. Istnieje potrzeba utworzenia w Centrum Instytutu Ukrainoznawstwa na zasadach społecznych, aby w przyszłości stał się pełnoprawną strukturą naukową. Celowe jest utworzenie wydziału analitycznego, który śledziłby współczesne procesy rozwoju rosyjsko-ukraińskich związków kulturalnych i przedstawiał konkretne propozycje ich udoskonalenia i pogłębiania. Można zorganizować staże dla młodych ukraińskich kulturoznawców i innych uczonych badających problematykę stosunków ukraińsko-rosyjskich. Liczymy na to, że unikalna państwowa instytucja, która dotąd działa na zasadach rozrachunku gospodarczego, zostanie wreszcie włączona w system uwagi państwa i celowego wsparcia finansowego. Podsumowujemy wyniki pracy zespołu. Koniec XX wieku przypadł na budowę (rekonstrukcję) budynku nr 9 przy ulicy Starego Arbatu oraz na pierwsze kroki na niwie duchowo-oświatowej. W XXI wieku Centrum Kultury stało się najpotężniejszym i najbardziej doświadczonym podmiotem kulturologicznym Państwa Ukraińskiego za granicą. Doświadczenie tej unikalnej instytucji należy wykorzystać nie tylko w działalności nowych informacyjno-kulturalnych centrów Ukrainy za granicą, ale także do realizacji zakrojonych na szeroką skalę międzypaństwowych programów kulturalnych. Centrum może stać się modelem dalszego rozwijania dialogu kultury ukraińskiej z rosyjską i z innymi kulturami świata. Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie jako pełnomocny przedstawiciel duchowy naszego państwa w Rosji pracuje energicznie i ofiarnie, według słów Tarasa Szewczenki, „na chwałę naszej przesławnej Ukrainy”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Ukraińcy na świecie

Fot. Wiktora BIERŻOWA formacja „Piccardyjska Tercja”, Państwowy Zespół Kameralny „Kijowscy Soliści”, Narodowy Zespół Solistów „Kijowska Camerata”, chór kameralny „Kijów”, męskie kwartety wokalne „Hetman” i „Jaworyn”, żeński tercet wokalny „Złote Klucze”, tria kobiet grających na bandurze „Rosawa” (Żytomierz), „Werbena” (Czerkasy), „Żurawka” (Czernihów), teatr pieśni i tańca „Legenda” (Ługańsk), zespół instrumentów ludowych „Rodzinne Napiewy” Narodowej Filharmonii Ukrainy, męski zespół wokalny „Kozackie Zabawy”, zespół folklorystyczny „Kozacy” oraz inne sławne zespoły twórcze. Malarstwo Ukrainy zostało zaprezentowane w Centrum na płótnach Marii Prijmaczenko, Tetiany Jabłońskiej, Walerija Franczuka, Tetiany Hołembijewskiej, Wiktora Syrydenki, Walentyny Cwietkowej, Wiktora Kowtuna, Serhija Duplija, Serhija Hryhoraszy, Kostiantyna Hołowina. U nas można było podziwiać baśniowe gobeliny Ludmiły Żohol, ukraińskie haftowanie Wiry Rojik, malarstwo na jedwabiu Natalii Hrońskiej. Pokazywano rzeźby Walentyna Znoby, Ołeha Pinczuka, Ihora Hreczanyka, Ołeksija Leonowa. Centrum Kultury Ukrainy uporczywie realizuje zakrojony na szeroką skalę projekt „Diaspora”, w ramach którego odbywają się prezentacje regionalnych ukraińskich organizacji w Rosji, rozpowszechnia się najlepsze doświadczenia. Ukraińcy z Archangielska piszą, że dzięki Centrum Kultury „nawiązują się kontakty z różnymi zespołami artystycznymi ukraińskich organizacji, poszerza się krąg komunikacji, zachowuje się szczególny duch ukraińskości”. Republikańskie narodowo-kulturalne centrum Ukraińców Baszkortostanu uważa, że „dziś Centrum to forpoczta współczesnej oświaty, nauki i kultury w Federacji Rosyjskiej”. Tymczasem byłoby naiwnością zamykać oczy na poważne trudności, z którymi musimy się mierzyć w diasporze w Rosji. Największą część zmartwień powinna wziąć na siebie strona rosyjska, ale Ukraina musi zapewnić mechanizm realizacji projektu „Diaspora”. To radykalnie zmieniło by na lepsze sytuację w pracy z ukraińską diasporą w Rosji, jako częścią naszego narodu. Odradzają się siły ukraińskich zrzeszeń ziemiackich Moskwy, z którymi ściśle współpracujemy. Co miesiąca w Centrum odbywają się spotkania i wieczory, na które przyjeżdżają przedstawiciele obwodów. To praca, której perspektywy strategicznej trudno przecenić. U nas pracują twórcze pracownie Ukraińskiej Ludowej Kapeli Chóralnej Moskwy i Międzynarodowej Kapeli Chóralnej „Słowutycz”, odbywają się Ukraiński Salon Muzyczny oraz abonament muzyczny „Młode talenty nowego stulecia”, za którymi stoją rząd Moskwy i organizacja społeczna „Ukraińcy Moskwy”. Centrum Kultury przyciąga dzieci i młodzież do narodowo-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Poczuć żywą duszę narodu

Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie obchodziło swoje 156. urodziny. Z tej okazji w stolicy Rosji wydano książkę zawierającą publikacje o jego działalności. Podczas uroczystego posiedzenia odczytano życzenia od Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki. Zastępcy kierownika Sekretariatu Państwowego Zarządu Spraw Prezydenta Ukrainy Walentyna Kruk i Oleg Drobyński wręczyli pracownikom Centrum Kultury honorowe odznaczenia w imieniu kierownika Państwowego Zarządu Spraw Ihora Tarasiuka. Wręczono także honorowe odznaki i dyplomy Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy, podpisane przez ministra Wasyla Wowkuna. Do Centrum napłynęło około stu życzeń z Ukrainy i Rosji — od Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Instytutu Historii i Instytutu Literatury Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, Kijowskiej Dziecięcej Akademii Sztuk, Narodowej Biblioteki Parlamentarnej, a także od innych ukraińskich i rosyjskich organizacji naukowych, oświatowych i społecznych, od organizacji diaspory ukraińskiej oraz od centrów kulturalnych obcych państw w Moskwie. Z przemówieniami powitalnymi wystąpili Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Rosji Oleg Diomin, dwukrotny Bohater Związku Radzieckiego, lotnik-kosmonauta Pawło Popowycz, doktor nauk filologicznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Jurij Barabasz, honorowy przewodniczący Rady Ukraińskich Związków Ziemiackich w Moskwie Mykoła Czelombytko, przewodnicząca Zjednoczenia Ukraińców Moskwy Wiktoria Skopenko, prezes regionalnej organizacji społecznej «Związek Ziemiaków Donbasu» Mykoła Łunow, przewodniczący Zarządu regionalnej organizacji społecznej wychodźców z obwodu chmielnickiego Walentyn Kosaryk oraz inni. Odbył się świąteczny koncert, którego podstawą był występ Międzynarodowej Kapeli Chóralnej «Sławutycz» Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie. Koncert prowadził narodowy artysta Rosji, zasłużony artysta Ukrainy Ołeksandr Hołoborodko. Wołodymyr MELNYCZENKO, dyrektor generalny Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, doktor nauk historycznych, zasłużony działacz nauki Ukrainy Półtora wieku temu, gdy Taras Szewczenko najdłużej mieszkał w Moskwie, wejście do budynku, w którym się znajdujemy, znajdowało się z boku Wielkiego Afanasjewskiego zaułka. Na ulicę Arbat, jak wtedy się nazywała, wychodziła ceglana ściana z namalowanymi dekoracyjnymi oknami. Można było ich dotknąć ręką. Łatwo wyobrażam sobie brodatego poetę, który, „błądząc po zakrzywionych moskiewskich ulicach”, zatrzymał się, zachwycony udanym rysunkiem okna, i lekko przesunął po nim ręką… O czym on myśli? Może o tym, że czas już odwrócić budynek wejściem ku ulicy? Że okna powinny wieczorami świecić prawdziwym ciepłem? Gdyby w tym obcym moskiewskim domu ktoś zawsze pamiętał o dalekiej ojczyźnie Ukrainie i nie zapomniał go wspomnieć życzliwym, cichym słowem… Niech to będzie tylko moja fantazja, ale realnym faktem historycznym jest to, że Kobzarz bywał na Arbacie, a w kwietniu 1861 roku trumna z jego prochami stała w cerkwi świętego Tichona. Wtedy Szewczenko na zawsze opuścił Stary Arbat, by pozostać w wieczności. Michaił Hruszewski, który od września 1916 do marca 1917 roku mieszkał na Arbacie, niedaleko obecnego budynku Centrum Kultury, uważał, że w Moskwie „wydawało się szczególnie ważne robienie jakichś zapasów i skrytek ukraińskiej energii narodowej”. Dzięki geniuszom ukraińska energia narodowa dziś pulsuje na Arbacie. Prawo zachowania energii działa także w sferze duchowej. Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie potwierdziło i pokazało ustawiczną duchową obecność Tarasa Szewczenki i Michaiła Hruszewskiego w Domu Ukraińskim, który jest własnością nowej, niezależnej Ukrainy i z powodzeniem działa na rzecz naszego państwa. Dziś jesteśmy wdzięczni wszystkim, którzy przyczynili się do powstania Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, które po raz pierwszy dało Ukrainie możliwość zaistnienia za granicą. Daje ono możliwość Ukraińcom mieszkającym w Rosji poczuć żywą duszę swojego narodu, zrealizować „święte synowskie prawo do pobycia z matką w samotności”. Centrum Kultury funkcjonuje w kontekście kultury światowej, poszerza i pogłębia międzynarodowe więzi duchowe; w szczególności współpracujemy z centrami kultury innych państw, przede wszystkim słowiańskich. Flaga Ukrainy na Arbacie, 9 oz. ...rozpoczyna jej duchową obecność w samym sercu Rosji. Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie robi wszystko, co możliwe, dla propagowania języka ukraińskiego, kultury i duchowości, umacniania przyjaźni dwóch narodów, pogłębiania wzajemnego zrozumienia między sąsiednimi państwami. Systematyczna praca Centrum w znacznej mierze rekompensuje historyczną niesprawiedliwość, w wyniku której kultura ukraińska w Rosji jest reprezentowana nieporównanie mniej niż rosyjska na Ukrainie. Polityka informacyjna Centrum ma na celu to, aby Rosjanie mogli otrzymywać prawdziwe informacje o naszej historii i kulturze, uświadamiali sobie, że naród ukraiński to odrębna, samodzielna część ludzkości, a Ukraina to suwerenne, soborne państwo. O nas często piszą i mówią w ukraińskich i rosyjskich środkach masowego przekazu. Książka o Centrum Kultury przekonuje o tym. Ważnym elementem tej pracy są comiesięczne spotkania informacyjne ukraińskiej społeczności Moskwy z dyplomatami Ambasady Ukrainy, a także wieloletnia codzienna współpraca z Ambasadą. Centrum Kultury posiada informacyjno-referencyjną bibliotekę, do której napływa ponad 60 czasopism wydawanych na Ukrainie. Ozdobą współczesnego Arbatu jest sklep „Ukraińska księga”. Coraz bardziej popularne stają się Ukraińska niedzielna szkoła oraz Kursy języka ukraińskiego. Pragniemy, aby u nowych pokoleń Ukraińców w Rosji, a także u samych Rosjan kształtowało się pragnienie zrozumienia narodu ukraińskiego poprzez język ukraiński. W środowisku rosyjskojęzycznego Arbatu codziennie realizowana jest proroza i niezapomniana maksyma Szewczenki: „U nich naród i słowo, i u nas naród i słowo”. Ów wyraz, który Kobzarz nazwał „Bożym kadzidłem, kadzidłem prawdy”. Nie przypadkowo Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko wziął udział w otwarciu nowej klasy Ukraińskiej niedzielnej szkoły. Jednak stoimy dopiero na samym początku tej strategicznie ważnej pracy. Kwestia ukraińskiej edukacji w Rosji pozostaje nierozwiązana. W Rosji do dziś nie ukazuje się federalna gazeta w języku ukraińskim. Pojawia się kwestia wydawania ukraińskiego czasopisma, podobnego do „Promienia”, którym opiekowali się Wołodymyr Vynnychenko i Mychajło Hruszewski. Czas w pełni uświadomić sobie, że łagodne i wszechogarniające wnikanie w przestrzeń informacyjną Rosji, w rosyjskie sfery kulturalno-humanitarne, wymaga nie rozmów i deklaracji, lecz finansowania i państwowego patronatu. Rozwiązanie tych kwestii wykracza daleko poza możliwości Centrum Kultury, wymaga ono porozumienia międzypaństwowego i współpracy. Jednak Centrum mogłoby stać się organem koordynacyjnym w realizacji konkretnych edukacyjno-informacyjnych i kulturologicznych programów. U podstaw naszej różnorodnej działalności leżą projekty „Taras Szewczenko”, „Mykoła Gogol”, „Mychajło Hruszewski”, „Les Kurbas”, „Wasyl Stus”, „Dzieci w Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie”, „Ukraina — państwo europejskie”, „Ukraińskie kino”, „Ukraina teatralna”, „Prezentacja”, „Znani Ukraińcy w Rosji” itd. W ciągu roku w Centrum Kultury odbywa się ponad 200 imprez — koncertów, wystaw, spektakli, pokazów filmowych, prezentacji, wieczorów twórczych, konferencji, spotkań — które odwiedza około 15 tys. osób. Nasze sale koncertowa i wystawowa są dobrze znane nie tylko moskiewskim Ukraińcom, ale także wszystkim moskwiczanom i gościom stolicy, którzy kochają słowo ukraińskie, pieśń i taniec ukraiński, malarstwo ukraińskie. U nas występowali wybitni twórcy ukraińskiej i rosyjskiej kultury: Bohdan Stupka, Nina Matwijenko, Anatolij Pałamarenko, Mykoła Maszczenko, Myrosław Skoryk, Ołeksandr Hołobородько, Maria Stefiuk, Larysa Kadocznikowa, Biela Rudenko, Wołodymyr Bortko, Mykoła Hnatiuk, Roman Wiktiuk, Klara Łuczko, Josif Kobzon, Raisa Niedaszkowska, Elina Bystrycka, Halina Czornoba, Wołodymyr Konkin, Ołeksij Pietrenko, Jewhenija Symonowa, Dmytro Popow i wielu innych. Nasi goście mieli możliwość usłyszeć płomienne publicystyczne i poetyckie słowo oraz wyważoną informację naukową z ust Pawła Popowycza, Borysa Patona, Mykoły Żulynskiego, Jurija Barabasza, Wasyla Antonowa, Wołodymyra Jaworiwskiego, Lesia Tanjuka, Pawła Mowczana, Jewhenii Dejcz, Tarasa Dudka, Mykoły Biłobłockiego, Nelli Korniienko, Romana Łubkiwskiego, Ołeha Diomina, Iwana Szyszowa. Na naszej scenie swoje spektakle pokazywały: Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny im. I. Franki, Narodowy Akademicki Teatr Dramatu Rosyjskiego im. Łesi Ukrainki, Narodowy Akademicki Ukraiński Teatr Dramatyczny im. M. Zankowieckiej, Teatr „U Koszyku” Państwowego Centrum Sztuki Teatralnej im. Lesia Kurbasa, Lwowski Teatr Duchowy „Zmartwychwstanie”, Kijowski Teatr „Koleso”, Kijowski Teatr Folklorystyczny „Berehynia”, Charkowski Teatr Dzieci „Tymur”, Teatr Odeskiego Domu Aktora itd. W Centrum Kultury występowały także Narodowy Zasłużony Akademicki Ukraiński Chór Ludowy im. H. Werowki, Czerkaski Akademicki Zasłużony Ukraiński Chór Ludowy, zespół wokalny

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

KULTURA

Nadia KYRIAN Zdjęcia Olesia DMYTRENKI. W ostatnich dniach w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki otwarto unikalną wystawę „Odrodzone arcydzieła ze skarbców muzealnych Ukrainy”, na której zaprezentowano eksponaty z ponad czterdziestu muzeów Ukrainy, odrestaurowane przez specjalistów Centrum. Wystawa wzbudziła ogromne zainteresowanie opinii publicznej — w kilku salach muzeum, w których została rozmieszczona, nie było gdzie szpilki włożyć, dlatego otwarcie trzeba było przeprowadzić w bardziej przestronnym westybulu. Switłana Strelnikowa, która kieruje centrum konserwatorskim, poinformowała, że pracownicy w czasie istnienia placówki odnowili dziesiątki tysięcy eksponatów z różnych muzeów Ukrainy. Sale muzeum są za małe, aby pokazać wszystkie kierunki pracy konserwatorów. Naukowo-badawcze centrum posiada filie w Odessie, Charkowie i Lwowie. Serhij PONOMARIOW. Ludmyła Iwaniwna Smolakowa zaczęła zajmować się garncarstwem w 1999 roku, kiedy miała już 50 lat. Do tej pory pracowała jako inżynier budownictwa i była całkowicie zadowolona ze swojego zawodu. Ale pewnego razu w jej ręce trafiła wspaniała książka ukraińskiej etnografki Dokii Humennej „Błogosław, matko”, poświęcona nieznanym stronom historii prakultury ukraińskiej. Ludmyłę tak bardzo poruszyła ta książka, przedstawienia w niej wyrobów garncarskich dawnych trypolców — cnotliwych figurek Wielkiej Matki-Bogini, talerzy i dzbanów z luksusowym symbolicznym ornamentem, że postanowiła wcielić słowne obrazy i rysunki w glinę. Kobieta porzuciła swoją pracę i całkowicie oddała się nowemu hobby: samodzielnie nauczyła się podstaw garncarstwa, opanowała lepienie rzeźb i figurek. Przeanalizowała wiele literatury, chodziła do muzeów, wsłuchując się w zastygłe w poczerniałej glinie echo dalekich stuleci. Potem zaczęła jeździć na wykopaliska archeologiczne. I lepiła… Zdawa. Rektor Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, prezydent Akademii Sztuk Pięknych Andrij Czebykin wyraził życzenie, aby na pracę Centrum zwrócili uwagę urzędnicy i mecenasi. Potrzeba, aby przy każdym muzeum były oddziały tej placówki, ponieważ na Ukrainie ginie niemało unikalnych eksponatów. Mogą je uratować prawdziwie złote ręce konserwatorów. Wałerij Baczynski przekazał pozdrowienia jubilatom od pracowników Ministerstwa Kultury i Turystyki, powiedział, że mistrzowie-konserwatorzy to najwyższej klasy profesjonaliści. Porównał ich pracę do pracy lekarzy-reanimatorów, którzy, postawiwszy właściwą diagnozę, ratują ludzi od ciężkich chorób. Wszyscy obecni wysoko ocenili pracę mistrzów, którzy stoją na straży naszych skarbów, zwracają kulturze narodowej wiele arcydzieł, które mogliśmy na zawsze stracić. Oglądając wystawę, rozumiesz,

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Do 70-lecia Narodowego Naukowo-Badawczego Centrum Konserwacji Ukrainy

jak skomplikowana i niełatwa jest praca tych mistrzów. Przecież muszą oni odnowić uszkodzone dzieło, zachowując jak najwięcej autorskiego zamysłu przy minimalnej ingerencji w strukturę eksponatu, potrafiąc oddać jego ducha. Przed nami wyłania się całościowy w swojej różnorodności świat rzeczy i wyrobów, które służyły i służą człowiekowi od starożytności do dnia dzisiejszego: ikony, obrazy, rzeźby, figurki, wazony, kandelabry, krzesła, stoliki, biurka, odzież, kostiumy teatralne itp. Ozdobą wystawy są wysokiej klasy artystycznej prace mistrzów sztuki sakralnej: ikony XVI—XX wieku, całuny, naramienniki, tabernakula, chorągwie. Na otwarciu wystawy byli mistrzowie, którzy chętnie dzielili się ze zwiedzającymi osiągnięciami, odpowiadali na pytania. Konserwator Ihor Stadnyczenko, na przykład, z zachwytem opowiedział o swojej niedawno wykonanej pracy — odnowieniu tak zwanego „Ewangeliarza Lyzohubów”. Księga ta została wydrukowana w 1688 roku w Moskwie, a następnie kosztem czernihowskiego pułkownika Jakowa Lyzohuba oprawiona i przekazana jednej ze świątyń eparchii czernihowskiej. Teraz należy ona do Czernihowskiego Muzeum Historycznego imienia W. W. Tarnowskiego. Praca nad Ewangeliarzem była niełatwa, wymagała specjalistycznej wiedzy i umiejętności. Prace renowacyjne należało prowadzić w różnych kierunkach: papier, drewno, srebro, cyzelowanie. Na wystawie przyciągają uwagę ikony „Chrystus Pantokrator” z 1592 roku z Rówieńskiego Muzeum Krajoznawczego, „Zbawiciel w siłach” z 1590 roku ze Lwowskiego Narodowego Muzeum Ukrainy imienia Andrzeja Szeptyckiego, „Pan Wszechwładca” (druga połowa XVIII wieku) z pracowni ikonopisarskiej Ławry Pieczerskiej w Kijowie (obecnie jest to eksponat z Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy). Oglądając starodawne przedmioty codziennego użytku, przenosisz się wyobraźnią w czasy minione. Zapiera to dech w piersiach — wydaje się, jakby było się w gościach u znanych ukraińskich rodzin, do których należały te rzeczy (na przykład zegar stołowy z figurą bachantki — z kolekcji książąt Repninów, należy do muzeum Bohdana i Warwary Chanenków). Szczególne miejsce na wystawie zajmują prace plastyczne Tarasa Szewczenki, oryginalny „Kobziarz” z 1860 roku z dedykacją poety dla Ołeksandry Kulisz, wydanie „Opowiadań ludowych” Marko Wowczok z 1858 roku, które autorka podarowała Tarasowi Hryhorowyczowi. Konserwatorzy ceramiki i szkła eksponują wyroby fabryki Kijowsko-Meżyhirskiej, manufaktury delftskiej, a także wyroby z porcelany rosyjskich i zachodnioeuropejskich fabryk. Nasi mistrzowie budzą szacunek i podziw: potrafią odnowić farby olejne i akwarele, gwasz, pastel, akwaforty, ryciny. Podlegają im najróżniejsze materiały: metal, drewno, tkanina, papier, majolika, fajans. Władają technikami rzeźbienia, odlewania, inkrustacji, grawerowania, szycia, haftu, tkania, malarstwa. W ekspozycji zaprezentowano dziesiątki książek naukowych, które napisali specjaliści Centrum. Naświetlają one problemy zachowania, konserwacji i restauracji zabytków historii i kultury. Konserwatorzy muszą posiadać talent artystyczny, wysoką duchowość (bez tego niemożliwe jest odnowienie dzieła sztuki), posiadać wiedzę o naturalnych materiałach: kamieniu, drewnie, kości, tekstyliach, pergaminie, papierze, pigmentach malarskich, ceramice itp., studiować najnowsze technologie i metody. My zaś widzimy tylko rezultaty ich żmudnej pracy: na niektórych stoiskach — eksponaty przed i po konserwacji. Specjaliści czynią cuda. Ludowa mistrzyni Ludmyła Smolakowa od 2000 roku kieruje studiem rekonstrukcji kultury trypolskiej „Koło-Ra”. Rzeźby Matki-Bogini, które wykonała, zdobią dwa muzea we wsi Trypillia oraz skwer w Rzyszczowie na Kijowszczyźnie, a także tamtejsze Muzeum Trypillia. Ze swoimi pracami Ludmyła Iwaniwna objechała niemało wystaw. Jej trypolska ceramika podbiła widzów i uczonych Rosji, Holandii, Wielkiej Brytanii. Odkrywając przed światem tajemnicze Trypillia, które nie zagubiło się w nurcie czasu, ta utalentowana kobieta czerpie ze swojej pracy szczerą satysfakcję, bo uświadamia sobie własny udział w wielkiej misji odrodzenia kultury naszych przodków. Z półek pracowni chytrze mrugają dziwaczne gliniane zwierzątka — dokładne rekonstrukcje zabawek, którymi nasi trypolscy przodkowie zabawiali swoje dzieci. I dziwny spokój napełnia duszę: życie będzie trwało, dopóki w zręcznych kobiecych rękach będą rodzić się figurki Wielkiej Matki — Opiekunki ukraińskiego rodu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

«GLINA BYŁA MOIM NAUCZYCIELEM»

…łosia, glina sama podpowiadała jej potrzebne zakręty, kształty i kolory przyszłych wyrobów. „Moim nauczycielem była glina” — wyznaje Ludmiła Iwanowna. Właśnie wtedy Rosjanka Smolakowa nauczyła się języka ukraińskiego i od tamtej pory mówi wyłącznie nim. Pierwszych sto jej prac było poświęconych prastarej kobiecie. Obraz kobiety-matki, która tworzy święty cud narodzin, na naszej ziemi zawsze otaczany był szczególnym szacunkiem. Na przykład u Trypolijczyków świątyń nie było, jednak w każdej chacie znajdował się ołtarz Wielkiej Matki, ozdobiony jej niewielkimi figurkami. „Tematyka kobieca jest moją najukochańszą” — tłumaczy pani Ludmiła. Rzeźbiarka pokazuje swoją pracownię na przytulnej Pieczerskiej ulicy, pełną gotowych wyrobów ceramicznych. Naczynia, figurki, gliniane zabawki zdają się żyć na półkach własnym życiem, zachwycając prostotą, wyrafinowaniem i doskonałością. Garncarstwo i rzeźba to nie jest łatwa praca dla kobiety. Wykonanie nawet niewielkiej statuetki zajmuje czasem kilka dni i wymaga wielu sił, a rzeźba wielkości człowieka wymaga około miesiąca pracy. Miękka i podatna w dotyku glina okazuje się bowiem ciężkim materiałem dla delikatnych kobiecych rąk. Aby przygotować glinę do lepienia, trzeba ją długo i intensywnie wyrabiać. Rzeźbiarka Smolakowa siada przy stole i pokazuje, jak powstaje dzban. Praca zaczyna się od połączenia przygotowanych „kiełbasek” gliny, zwiniętych w kręgi. Następnie wszystkie nierówności starannie obrabia rękami, stosując garncarską szpatułkę. Po tym Ludmiła Iwaniwna wygładza całą powierzchnię dzbana do połysku i pokrywa ją engobem — kolorową gliną do malowania ceramiki. Mistrzyni pędzelkiem z kociego futra maluje wyrób: na gładkiej powierzchni gliny powstaje złożony wzór (nasi przodkowie nanosili rysunek palcem). Smolakowa używa w pracy 18 odcieni glinianych farb. „Ornament trypolski — opowiada — to nie tylko abstrakcyjny geometryczny rysunek, lecz zakodowana historia praukraińców, ich wizja obrazu świata. Na przykład, temu motywowi jest już trzy tysiące lat (pokazuje stylizowane przedstawienie „drzewa życia” — drzewa rodu). Od kilku tysiącleci kwitnie on na dywanach, ręcznikach, koszulach i pisankach Ukraińców, sięgając korzeniami czasów Trypolia. Dziś kobiety we wsiach ukraińskich malują chaty magicznymi ornamentami trypolskimi, a znaczenie większości z nich dawno zostało zapomniane”. Po malowaniu zaczyna się najbardziej odpowiedzialna operacja — wypalanie wyrobu w garncarskim piecu w temperaturze 950 stopni. Proces czasem trwa do 12 godzin. Ludmiła Iwanowna mówi o piecu jak o żywej istocie: „mój ciepły piec”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

„Skok leoparda”. Fragment fresku, Tunezja, III w. po Chr. Andrij TOPACZEWSKI „GROŹNY ZWIERZ”

Ciąg dalszy. Pocz. w nr 3, 5, 8, 10, 12, 14, 17, 19, 22 za 2008 r. Czy może Murzyn zmienić swoją skórę albo leopard swoje cętki? Tak i wy – czy będziecie mogli czynić dobrze, przywykłszy czynić źle? Jeremiasz, 13:23 „Groźny zwierz wskoczył do mnie na siodło i konia ze mną powalił…” Tak w „Pouczeniu” dla swoich dzieci Wołodymyr Monomach opisuje jedną z przygód książęcego polowania. Na końcu autor podkreśla, że ocalał nieprzypadkowo, wszak zwierzęta, w biblijnym duchu, ukorzyły się przed wolą Najwyższego: „…chwalę siłę Stwórcy i wysławiam miłosierdzie Jego za to, że On mnie, grzesznego i słabego, tyle razy ochraniał od śmiertelnego niebezpieczeństwa…” Badacze i tłumacze „Pouczenia” słusznie zauważają, że „groźny” – to wielki drapieżnik z rodziny kotowatych. Jak twierdzą uczeni paleontolodzy, 50 tysięcy lat temu pierwotni myśliwi, uzbrojeni w kamienne siekiery, mieli do czynienia z leopardami prawie na całym Starym Świecie. W epoce żelaza, czyli w czasach historycznych, ten największy z leśnych kotów wciąż zdarzał się w Afryce Północnej, Azji Południowo-Zachodniej, na Bałkanach, Kaukazie oraz w rejonie Morza Czarnego. Jego nazwy namer, nemar (w greckim przekładzie – pardalis, łacińskim – pardus) wielokrotnie figurują w Piśmie Świętym. Słowem nimr, podobnym do biblijnego, we współczesnym Iranie i teraz nazywają, oprócz leoparda, także inne wielkie koty: geparda, tygrysa, panterę. Ale autorzy Biblii byli lepiej obeznani i, przynajmniej z lwem, leoparda nie mylili. Rozróżnił ich prorok Izajasz w znanym obrazie powszechnego pokoju, umieszczając leoparda obok koźlęcia, a cielątko – z lwiątkiem (11:6). Przekonuje też wzmianka Jeremiasza o cętkach na skórze leoparda. Prorok Daniel również widział obie te zwierzęta w swoim widzeniu (7:4, 6). Pierwszym nazywa lwa jako symbol królestwa babilońskiego, trzecim – czterogłowego leoparda, który uosobił przyszłe wielonarodowe państwo Aleksandra Wielkiego. Obydwa upadły lub upadną przez chciwość, zuchwalstwo i bezbożność władców; znikną także inne imperia. Ma przyjść królestwo Najwyższego i wszystkie narody oraz państwa będą mu służyć i korzyć się. Mimo braku ogrodów zoologicznych, wielu przedstawicieli świata zwierzęcego dawne narody znały lepiej od nas. Po pierwsze, dzikich zwierząt i ptaków wtedy było więcej; po drugie, odgrywały one zauważalne role w życiu człowieka; po trzecie, poznawano je przeważnie nie przez kraty, a w warunkach naturalnych. Dlatego w księgach proroczych jest nawet opis osobliwości zachowania leoparda. Jeremiasz (5:6) twierdzi, że czatuje on na swoją zdobycz, podczas gdy lew po prostu zabija. Habakuk (1:8) odznacza szczególną szybkość tych zwierząt, szybsze od których są tylko konie narodu, którego przyjście – to Boża kara. Zatem wyraziste porównanie z leopardem było zrozumiałe, bo go widziano lub, przynajmniej, słyszano o nim od naocznych świadków. Cóż my, dzieci XX wieku, wiemy o tym czujnym i zręcznym zwierzu? Jak i każdy z wielkiej rodziny kotowatych, jest on – doskonałym drapieżnikiem, UKRAIŃSKIE SYMBOLE Mykoła DMYTRENKO DĄB – symbol światowego drzewa życia, centrum świata (wszechświata), drzewa życia, słońca, drzewa bogów i, w szczególności, boga-gromowładcy Peruna; początku, długowieczności; bohatera-olbrzyma, potęgi, zdrowia, bogactwa, męskiej siły, ogólnie mężczyzny. Wierzenie dotyczące przebywania na drzewie boga lub bogów związane jest z wyobrażeniami o dębie jako centrum świata, który łączy dolny świat z górnym, czyli świat zmarłych przodków (korzenie) z żywymi (pień) oraz z bogami (korona, która sięga nieba). Właśnie dlatego nasi przodkowie, modląc się do bogów, czcili zmarłych, troszczyli się o przyszłe pokolenia. Zdrobniałe formy-leksemy dubok, dubczyk, duboczok wprost wskazywały na młode drzewo, symbolicznie – na młodzieńca, nastolatka, chłopca. Dęby znane są z najdawniejszych epok, kiedy jeszcze żyły mamuty. Wiek dębów sięgał kilku tysiącleci. Wiek dębu chortyckiego – 2000 lat, na Rówieńszczyźnie rośnie dąb, którego wiek – ponad 1300 lat. Starymi dęby zaczynają nazywać po kilkuset latach. Korony dębów rosły gęsto, splatały się, tworząc namioty. W dziuplach mogły schować się przed żywiołem czy zwierzętami dziesiątki ludzi. Właśnie dziuple wielkich drzew nasi przodkowie wykorzystywali jako łodzie, a później – jako trumny. Wyrażenia „duba wrizaty” (kopnąć w kalendarz), „daty duba”, „zadubity” (zdrętwieć), przekleństwo „A żebyś dębem się stał!” oznaczają umrzeć (zadubity oznacza jeszcze i zmarznąć). Życzenie niemowlęciu: „Żeby rosło zdrowe, jak dębowy kołek”; życzenie młodym: „Daruję dwa dębowe drzewka, żeby rosły w parze, jak gołąbeczki”. Dęby jako źródło ognia ochraniali żercy. Na miejscu spalonych od błyskawicy dębów budowali kapiszcza, podtrzymywali tam wieczny ogień, podkładając do rytualnego ogniska dębowe drewno. Według kroniki hustyńskiej, dbanie o rytualne palenisko było odpowiedzialnym zajęciem, żercę, który „nie dopilnował ognia”, stracano. Dębowe lasy, gaje (niekiedy nazywano je dębinami: „Poszedł w dębinę” – do dębowego lasu) były świętymi, sakralnymi, bo tam mieszkali bogowie-duchy. Uczłowieczanie przyrody odbywało się rytualnie. Dęby chroniono jako źródło energii, siły, obiekty pokłonu duchom przyrody i przede wszystkim Perunowi. Kult dębu istniał u wszystkich Indoeuropejczyków: drzewo poświęcano w Grecji – Zeusowi, w Rzymie – Jowiszowi, na Litwie – Perkunasowi. Z dębu, według legendy, była zrobiona maczuga Heraklesa, która symbolizowała władzę. W traktacie Konstantyna Porfirogenety (około 952 r.) opisano rytuał składania ofiar przez Rusów przy wielkim dębie na wyspie Chortyca (Grecy nazywali ją wyspą św. Jerzego). Dąb, w który uderzyła błyskawica, uważano za uzdrawiający, gałęzie czy drzazgi z takiego drzewa kładziono w stajniach, żeby dobrze konie się chowały. Właśnie do dębu, kiedy grzmiał pierwszy wiosenny grzmot, przykładano się plecami, żeby nie bolały od wytężonej pracy rolniczej. Dębową gałąź, żeby nie bolały lędźwia, wtykano za pas z tyłu, wyruszając w drogę czy na żniwa. Z przyjściem do Europy, na nasze ziemie chrześcijaństwa dębowe gaje zaczęto intensywnie wycinać, niszczyć rodzimowiercze tubylcze świątynie, kapiszcza, pozytywne święte dąbrowy z ust duchownych nabierały negatywnego statusu, jako miejsca szatańskie. Pełne szacunku podejście w ludzie do dębu poświadcza folklorystyczno-etnograficzna tradycja: architektura, zwyczaje, obrzędy, legendy, bajki, zagadki, przysłowia i powiedzenia, pieśni: „Jaki dąb, taki płot, jaki ojciec, taki syn”, „Jaki dąb, taka i beczka, jaka matka, taka i córka”, „Byle dęby, a brzozy będą (byle młodzieńcy, a dziewczęta będą)”, „Każde dębowe drzewko chwali swój czubek”, „Wysoki jak dąb, a głupi jak pień”, „Żołądź jaki mały bywa, a z niego wielki dąb wyrasta”; „Ojciec tysiące synów ma, każdemu miseczkę sprawia, a sobie – nie”. Wykopaliska archeologiczne poświadczyły, że jeszcze za czasów kultury trypolskiej kamiennymi żarnami rozcierano żołędzie na mąkę i wypiekano z niego chleb. Podczas Hołodomoru głodu lat 1932—33. Ludzie przeżywali dzięki żołędziom. W dawnych czasach słowo równało się czynowi. Właśnie na tym magicznym wpływie zbudowano niemało przekleństw. W legendzie „Jak pan dębem się stał”, zapisanej na Wołyniu, mowa o wyrażeniu-przekleństwie „A żebyś dębem się stał”. Złe życzenie pana wobec Iwana nie spełniło się, ale kiedy koniuszy Iwan wypowiedział te słowa po ciężkiej pracy pod adresem pana, to zadziałało: pan stał się dębem. Światotwórcze znaczenie dębu (czasami w pieśniach utożsamiano go z jaworem) jako pradrzewa, symbolu początku, odzwierciedlone jest w dawnych kolędach „Jak jeszcze nie było od początku świata”, „Wyrósł dębek cienki, wysoki”. Według wyobrażeń mitologicznych, jeszcze nie było niczego, tylko sine morze, „a na tym morzu oj dwa dębeczki” (albo zielony jawor), „na tych dębeczkach dwa gołąbeczki” „zaczęły radę radzić, jak świat stworzyć”. Gołębie zeszły na dno morza, wydostały piasek i kamienie i z nich stworzyły ziemię, niebo ze światłami. Dąb, pradąb, starodąb — centrum budowy świata, na którym trzymają się niebo, ziemia i podziemne królestwo, piekło. Folkloryści, etnolodzy XIX wieku (M. Maksymowycz, J. Hołowacki, O. Potebnia) opisali zwyczaj wiosennego stawiania „suchego dębu”: na wysokiej żerdzi, wkopanej w ziemię, przymocowywano drewniane koło (symbol słońca), przystrojone wstążkami, ziołami. Tę żerdź okopywano rowkiem, chłopcy rywalizowali w zręczności, wspinali się w górę, dostawali-zrywali wstążkę i odszukiwali za nią dziewczynę. Jednak motywy ślubne były podporządkowane cyklowi kalendarzowemu: kiedy rozwijali geparda, dobrze znanego drapieżnika łowieckiego, z którym polowano na wielką zwierzynę. Jest on w scenie pościgu za dzikimi końmi, tarpanami, na fresku, który znajduje się nad schodami Południowej wieży Soboru Sofijskiego w Kijowie. Oczywiście, były to książęce, tresowane gepardy, którymi posługiwali się możni myśliwi na Wschodzie. O parduśnikach — specjalistach, którzy opiekowali się i szkolili gepardy, później mowa była w dokumentach Złotej Ordy i Chanatu Krymskiego. Te zwierzęta jeszcze niedawno trzymali indyjscy radżowie oraz inni wschodni możnowładcy. Obok, na innym fresku sofińskim, przedstawiony jest w skoku, z rozwartą paszczą, zwierz, nieco podobny do lwa. Przed nim broni się jeździec z włócznią. Lwy w naszych stronach bardzo dawno nie występowały, ale artysta, nigdy nie widząc żywego lamparta, mógł namalować go podobnym do „króla zwierząt”. Scena bardzo przypomina przygodę Wołodymyra z jego „Pouczenia”. Więc jeśli uznać drapieżnika na fresku za lamparta, to nim właśnie był ten sam „srogi zwierz”. Jak i w dawnych czasach, w XX wieku powstała moda na lamparcie futro, i piękne zwierzęta zaczęto zabijać tylko dla pieniędzy. Dlatego dzisiaj wszystkie gatunki lampartów w Azji i Afryce uznano za ginące i wzięto pod ochronę. Polować na nie zabroniono, lecz pokusy były zawsze — jak i myśliwi, którzy lekceważą prawa. Plamiste futro chroni lamparta. Ono też może spowodować jego ostateczną zgubę. Ale to już zależy od współczesnego człowieka. „A ja dogonię!” Tutaj płonąć — kochać, pragnąć. Z czasem obraz suchego dębu nabrał innych znaczeń, które dotyczyły sfery socjalnej i rodzinno-bytowej. W pieśniach jest wiele przykładów, gdzie są wezwania, by rozwijać się lub nie rozwijać: Rozwijaj się, suchy dębie, — Jutro mróz będzie; Ubieraj się, kozaczku, Wkrótce pochód będzie. — Ja mrozu nie boję się: Jednak rozwinę się; Ja pochodu nie boję się — Zaraz ubiorę się. W innym wariancie: „Nie rozwijaj się, suchy dębie… //Nie żeń się, młody kozaczku… //Ja pochodu nie boję się: //Jednak się ożenię”. Suchy, zwiędły dąb w pieśniach symbolizuje niepowodzenie, smutek kozaka; zielony — siłę, młodość, wesołość, odwagę, żywotność. Zielonego dębu widać nawet przez mgłę. „Ja myślałam, to dąb zielony, //A to stoi kozak młody”, — obraz dębu symbolizuje kozaka, młodzieńca. Czasami obraz dębu, z którego płynie woda (woda — deszcz, aluzja do łez, przeżyć, niedoli), symbolizuje kobiece nieszczęście: Oj na górze dąb, dąb, płynie woda z dębu; Biedna moja główka: poszłam za niekochanego. Poprzez obraz dębu przekazano wieczny nurt bytu przyrody i przemijalność ludzkiego życia w pieśni rekruckiej: — Dębie, dębie zielony, A ktoż ciebie rąbać będzie, Dębie, dębie zielony? — Chłopcze, chłopcze młody, Inny mnie rąbać będzie, Chłopcze, chłopcze młody. Symboliczne znaczenie mają dębowa gałąź i żołędzie. Zielona gałąź bez żołędzi symbolizuje młodość, z żołędziami — dojrzałość, moc, przedłużenie rodu, nieśmiertelność. Kult dębu w ludowej kulturze tradycyjnej wpłynął na swoistość odzwierciedlenia tego obrazu w emblematyce, heraldyce, sztuce, literaturze pięknej. Dębowi poświęcili uwagę T. Szewczenko, S. Rudanśkyj, I. Franko, Łesia Ukrainka, B. Łepkyj, P. Tyczyna, M. Rylśkyj, W. Symonenko, M. Winhranowśkyj, A. Kondratiuk i inni.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Warto wiedzieć

który żywi się wyłącznie mięsem upolowanych zwierząt. Ostrość węchu i wzroku, lekkość i zwinność ruchów czynią lamparta bardzo niebezpiecznym dla tych, na których czyha ze swojej zasadzki, ukryty na drzewie lub w gęstym krzaku. Lampartom wystarcza spryt, by unikać ludzi. We wszystkim innym są dość niewybredne i do ich jadłospisu wchodzi niemal wszystko, co żyje i się porusza, od jaszczurek po osły i antylopy. Nie gardzą też psami domowymi, nie mówiąc już o kozach i owcach. Bo zmniejszenie liczebności dzikich zwierząt wskutek myślistwa, wycinania lasów i orania stepów nie zostawia drapieżnikom wyboru i włączają one do swojego menu bydło hodowlane. Przez to pasterze przez setki lat prześladowali lamparty za ich „furię”. W „Słowie o wyprawie Igora” Wsesław (książę połocki, którego w ludzie uważano za wilkołaka) „skoczył srogim zwierzem” z Biełgorodu. Można przypuszczać, że tutaj, jak w „Pouczeniu” Włodzimierza Monomacha, „lutyj” to nie tylko cecha, lecz także nazwa znanego skaczącego zwierzęcia, tym bardziej że wszystkie inne zwierzęta w „Pouczeniu” i „Słowie” są wyraźnie nazwane. Ale które dokładnie? „Powieść minionych lat” donosi, że dorosły książę Światosław w wyprawach był „dzielny i zwinny, kroczący jak lampart”. Porównanie z chodem lamparta? Raczej nie, bo ten zwierz niespodziewanie napadał i równie niespodziewanie się wycofywał, a Światosław był szlachetnym wojownikiem i zawsze parł naprzód: „idę na was”. Najprawdopodobniej kronikarz miał na myśli wdzięczne ruchy, które nie są typowe dla tego zwierzęcia. Taka ruchliwość ludzi… …się suche dęby, nastawało lato. Właśnie to znaczenie legło u podstaw zwrotów do dębu, by się rozwinął, czyli by przyniósł prawdziwe ciepło, bujność przyrody. Przy obrzędowym „suchym dębie” śpiewano pieśni i chodzono w kole. Znane są także magiczne zaklęcia przywołujące deszcz, które przetrwały w dziecięcym folklorze. Dzieciaki pod koniec lat 60. XX wieku we wsi Ziatkowce gajsyńskiego rejonu na Winnicczyźnie zaklinały i przywoływały: Idź, idź, deszczyku, Ugotuję ci barszczyku W nowiutkim garnuszku. Położę na dębie, Zawołam gołębia: Jemu kaszę, tobie barszcz, Żeby padał wielki deszcz. Inne warianty zaklęcia: „…Postawię na dębie. Dąb się poruszy, Garnek się rozbije” (rozlewanie barszczu symbolizowało pożądane rozlanie deszczu); „…Dębek się zachwiał, a deszcz się polał”. Dawna gra w „Płonę-dąb” (być może jako fragment obrzędu „suchego dębu”) przetrwała jeszcze w XIX wieku i została zanotowana w kilku miejscowościach: „Płonę, płonę, dębie” (wariant: „Płonę, płonę, pniu”). — „Czemu płoniesz?” — „Dla pięknej panny”. — „Jakiej?” — „Ciebie, młodego!” — „A ja uciekę”. —

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

“Osiągnięcia: od czasu wydania pierwszego utworu wydrukowano ponad 70 powieści”.

13 czerwca odbędzie się sesja Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Rozpatrzone zostaną kwestie obchodów 140-lecia od czasu założenia Towarzystwa „Proświta”, wykonania Dekretu Prezydenta Ukrainy w sprawie 75. rocznicy Hołodomoru oraz akcji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” „Ukraina — dom europejski”. Na zebraniu zostanie wysłuchany referat „Iwan Mazepa w kontekście ukraińskiego państwowotwórstwa” (w 300. rocznicę bitwy pod Połtawą), a także omówione zostaną inne ważne problemy życia proświtańskiego. Materiały dotyczące pracy sesji czytajcie w następnym numerze gazety. Małżeństwo Loguszów. Rok 2008 „Koronacji słowa” minął pod dobrym znakiem. Kokotuchów wśród laureatów nie wykryto. Zabłysły nowe nazwiska w gatunku literatury masowo-popularnej. Za najlepszą uznano sztukę Stanisława Stryżeniuka „Sądny dzień. Baturyn”. Drugie miejsce zajął Eduard Bohusz „Błąd Marka Fabiusza”. Trzecią nagrodę otrzymał Bohdan Pidhorny i jego „Pragnienie przytomności”. Za najlepszy scenariusz filmowy jury uznało „Anioła z patefonem” Wasyla Bosowycza i Ołeksandra Stoliarowa. Drugie miejsce zasłużyła Switłana Tiapina za scenariusz „Sprawa o diabła i zabitą narzeczoną”. Trzecie miejsce podzieliły między sobą Maryna Czyżowa („Niemodne niebiosa”) i Kyryło Ustiuzhanin („Występ”). Dla mnie intrygą wieczoru była „koronacja” powieści. Laureatem pierwszej nagrody został Wołodymyr Łys („Wyspa Sylwestra”). Marija Masłeczkina i jej „Droga, albo Afgańskie rondo” zajęła drugie miejsce. Laureatami trzeciej nagrody zostali Anna Bahriana („Za Gabi, albo wbrew przesądom”) i Mychajło Brynych („Szachy dla debili”). Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny, na 3 miesiące — 11,32 hrywny, na 6 miesięcy — 21,64 hrywny. 0 8 0 2 4 4 820095 780016 SZTUKA TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

UCZCIWA „KORONACJA” LITERATURY MASOWEJ

Ulana HLIBCZUK Zdjęcia Olesia DMYTRENKI Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redaktor Pawło MOWCZAN Nagrodę odbiera W. Łys S. Stryżeniuk z żoną P.o. redaktora naczelnego Wałentyna DAWŁYDENKO Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279%49%47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279%49%47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278%01%30 (tel/faks) M. Masłeczki na z córką Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270%55%57 Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279%39%55 Dział korekty Ołena Szułha 278%63%69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278%63%69 Internet-redaktor Jewhen BUKET 279%39%55 M. Brynych Dyżurny redaktor Ulana HLIBCZUK Księgowość 279%41%46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 109B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301224 Nakład — 24000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Okazuje się, że między czekoladą a literaturą istnieje specyficzny związek. Dokładniej, między tabliczką „Korony” a literaturą masową. To właśnie ta marka czekolady wzięła na siebie zobowiązania mecenasowskie. „Ważne jest wprowadzanie mody na mecenat. Swego czasu wsparliśmy festiwal baletowy Serhija Lifara, festiwal „Czerwona Ruta”. W 1995 roku byliśmy pierwszymi, którzy zaczęli dubbingować filmy w języku ukraińskim na UT-1, a dalej także w programie „Imperium kina” na kanale „1+1” — powiedział Jurij Łohusz, przewodniczący zarządu ZAT „Kraft Foods Ukraina”. 5 czerwca w Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki odbyła się uroczysta ceremonia nagrodzenia zwycięzców Ogólnoukraińskiego konkursu powieści, scenariuszy filmowych i sztuk „Koronacja słowa—2008”. Ołeksandra Żowny „Eksperyment”; sztuka „Solo dla dwojga” dyplomanta konkursu z 2007 roku Wiktora Rybaczuka na międzynarodowym festiwalu teatralnym „Panorama” otrzymała pierwszą nagrodę w projekcie „Teatr-on-line”…” Szczegółowe wyliczenie osiągnięć miało zapewnić publiczność, że czekoladowa korporacja nie na próżno inwestuje pieniądze w ukraińską sprawę. Swoją drogą, to samo powiedział minister kultury Wasyl Wowkun, do niedawna znany na Ukrainie jako reżyser teatralny i mistrz wielkich widowisk. Zaatakowany przez fotoreporterów i kamery telewizyjne, minister podkreślił, że konkurs jest uczciwy. Z jego lekkiej ręki słowo „uczciwość” jeszcze nie raz wypływało podczas dwugodzinnej uroczystości. Mam własne dowody-przemyślenia w sprawie bezstronności i przejrzystości „Koronacji”. Kilka razy z rzędu główne nagrody konkursu otrzymywał Andrij Kokotiucha. Nawet przy całej miłości do przeciętnego pisarza „Koronacja słowa” nie mogłaby co roku podsuwać laureatstwa Kokotiuchy. On je uczciwie wywalczył. Co prawda, naśladując dedukcyjną metodę Sherlocka Holmesa, możemy domyślić się literackiego kontekstu i jakości „czekoladowej” lektury… W tym roku fundusz nagród zwiększono do 100 tysięcy hrywien. Więc goście byli przygotowani na ceremoniał wzajemnych podziękowań. Na wsparcie tego szlachetnego uczucia w oscarowej tradycji rozłożono czerwony dywan. Kijowska publiczność, niezbyt rozpieszczona próżnym rytuałem, stąpała ostrożnie, jakby martwiła się, że ktoś bezczelnie huknie do ucha: „Dokąd? Co, tobie pościelili?”. Po infernalnym baletowym prologu na scenę wyszło czarujące małżeństwo Łohuszów. Krótko wprowadzili niewtajemniczonych w kurs „koronacyjnych” osiągnięć. „Od czasu wydania pierwszego utworu wydrukowano ponad 70 powieści (2001—2008); 8 czerwca tego roku na kanale „1+1” odbyła się premiera filmu „Guzik” na podstawie powieści o tym samym tytule Iren Rozdobudko; dyplomowane teksty scenariuszowe przekształcono w cztery filmy, w szczególności Roman Balajan nakręcił obraz „Noc światła” na motywach kinopowieści

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn