Zdjęcie Olhy Żmudowskiej. Ku jasnej pamięci granosłowa Petra Soroki. Czerwcowy las w Petrykach ucichł. W niemym żalu pochyliły korony liście. Nie chce się wierzyć tej okrutnej wieści, która jak podstępny cios — prosto w oddech: Odszedł za horyzont dobry Człowiek. Wszystkich kochał, życiu śpiewał hosannę; włożył troskliwie, niczym lekarstwo w ranę, w wieczne Słowo swój talent i wiek. Przejęty bólem rodzinnej ziemi, rozumiał stukot laski i berła; wdychał życie w zapomniane, lecz nie znikłe, — ukazywał gwiazdy, które były we mgle… Dobrem niech świecą w pamięci rodziny trudy wysokie sławnego Człowieka! Wasyl SAWCZUK, m. Brzeżany. Kontynuację tematu czytajcie na str. 8-9. W Wielkiej sali aktowej Akademii Dyplomatycznej Ukrainy im. Hennadija Udowenki ukraińscy archiwiści donieśli o znaczącym wydarzeniu — włączeniu do Międzynarodowego rejestru programu UNESCO „Pamięć świata” dziedzictwa dokumentalnego, kompleksu dokumentów archiwalnych związanych z awarią w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej w 1986 roku. (Materiał czytajcie na str. 4)
Maschinelle Übersetzung
Stepan WOWKANYCZ, dr hab. nauk ekonomicznych, profesor, Instytut Badań Regionalnych NAN Ukrainy, m. Lwów. Świadomemu Ukraińcowi, który nie jest obojętny na procesy budowania państwa, kształtowania się narodu, jego bezpieczeństwa, integracji ze wspólnotą światową i jej zbiorowymi strukturami obronnymi; który krytycznie czyta i analizuje gazety, uważnie słucha radia i selektywnie ogląda telewizję, coraz wyraźniej jawi się przedwyborczy trend PR-owy, który poprzez różne polityczne talk-show i opłaconą socjologię nieustannie nadciąga. Ma on dwujedyny cel — obalić urzędującego Prezydenta Ukrainy jako rzekomego Piotra Piątego, a zamiast niego posadzić w najwyższym państwowym fotelu swojego szczodrego patrona jako ogólnonarodowego „naszego Macrona”. Macrona Ukraina zapewne nie zobaczy, wszak zaangażowani technolodzy wmawiają nam inny model: Poroszenko—Tymoszenko. A babci, jak to mówią, daremna suknia ślubna. Największy społeczny niesmak wywołała walka niedawnych członków proreżimowej większości w Radzie Najwyższej — ciężko chorych, a obecnie puszystobiałych pseudopatriotów, opozycjonistów — sytuacyjnie samopomocnych i radykalnie przyjaznych. Oni wraz z najętymi obrońcami i zmobilizowanymi epigonami są jedynymi głosicielami prawdy i głusi na tradycyjną mądrość: w społeczeństwie tranzytowym, które dodatkowo jeszcze wojuje, jak najszybciej trzeba zatrzymywać wyścig osobistych ambicji, pomóc zwyciężyć w wojnie z najeźdźcą, a nie za wszelką cenę przeciwnika w wyborach. Nie zmieniajmy, co więcej, pod siebie — designu systemu politycznego, Konstytucji kraju, a karzmy zdrajców, korupcjonerów. Wraz ze zbliżaniem się okresu przedwyborczego wzmacnia się spekulacyjna presja na społeczeństwo ze strony deputowanych „Bloku Opozycyjnego”. Stali się oni jawną piątą kolumną, a zuchwałością i cynizmem wystąpień przewyższają rosyjskie media. Domorosły negatywizm, pseudonaukowe krytykanctwo i obłuda władczego intelektualnego antyukrainizmu, pragnienie, by na nim się wybić lub przysłużyć północnemu sąsiadowi, dezinformować własny naród, a w konsekwencji rozłupać i podzielić kraj — przepełniają informacyjną, rzekomo narodową przestrzeń Ukrainy. Wszystko to doprowadziło do zawzięcie przeciągającego się ogólnoparlamentarnego klinczu, który zepchnął na margines, a co więcej, przyczynił się do całkowitego zapomnienia przedwyborczych obietnic uwolnienia Ukrainy od okupanta, osiągnięcia pokoju, poprawy pracy legislacyjnej, podniesienia poziomu życia narodu, pomocy w wyprowadzeniu kraju na drogę cywilizacyjnego rozwoju, zachowania tożsamości narodowej, puli genowej narodu, środowiska naturalnego, ojczystej nauki i edukacji, wreszcie rozwiązania arcyważnych problemów bezpieczeństwa (wojskowych, energetycznych i innych). Zmęczona permanentnie bezkompromisowa konfrontacja nie tylko pogłębia korozję pamięci deputackich, osłabia kraj, ale też przyczyniła się do tego, że ani władza, ani krzykliwa „opozycja” nie mają strategii zwycięstwa, ideologicznego wsparcia budowy państwa narodowego, konsolidacji i intelektualizacji społeczeństwa, podniesienia gospodarki krajowej, minimalizacji upadku infrastruktury społecznej, polityki humanitarnej, likwidacji biedy itp. Co więcej, zdewaluowano pozytywną historyczną interpretację ukraińskiej idei narodowej (UIN), jej wykorzystanie jako mapy drogowej opracowania współczesnej strategii rozwoju Ukrainy, prowadzenia naukowych poszukiwań jej informacyjno-przestrzennego, innowacyjno-inwestycyjnego modelu, realizacji eurointegracyjnych zamiarów i urzeczywistnienia perspektyw przełomu na przestrzenie cywilizowanego świata. Zapomniano maksymę: upadek narodów nie tkwi w tranzycie życia, a w podziale ludzi, utracie ogólnonarodowych wartości duchowo-kulturowych (Wiktor Andruszczenko. Ukraińskie życie w tranzycie /„Deń”, 2018, 4;11 maja). Drogi od podziału do upadku nie da się ominąć bez zjednoczenia. Obecnie faktycznie na Ukrainie wszystkie partie są liderocentryczne, żadna nie jest ideologicznie ogólnonarodowa, która widziałaby siebie na Ukrainie, a nie Ukrainę dla siebie. Mniejsza o to, że jest ona częściowo okupowana, regionalnie podzielona, denarodowiona, zdezorientowana tranzytem, turbulentną gospodarką i dewiacyjnym zachowaniem pseudoelit. Za to jest korzystna dla prywatnych interesów oligarchów i rodzinnych geszeftów. I już mało kto myśli o panukraińskich projektach, międzynarodowym wizerunku Ukrainy, wsparciu przyszłych pokoleń wewnątrz kraju, a w diasporze — tym bardziej, czyli o rozwoju Wszechświata ukraińskości jako wektora przyszłości samowystarczalnego narodu, jego bytu w ogóle w światowej różnorodności. To aktualizuje pilność opracowania ideologicznych podstaw narodowego budowania państwa, które, przyjmując ustawowo w Radzie Najwyższej, można by przeciwstawić złowrogim spekulacjom ukrainofobów odnośnie UIN, ideologii pluralizmu czy monizmu, ustroju parlamentarno-prezydenckiego czy prezydencko-parlamentarnego, systemu wyborów, głównych postanowień Konstytucji Ukrainy, a następnie na podstawie analizy ich wdrożenia — udoskonalać. Chodzi o Uniwersał zgody narodowej, Rząd jedności narodowej, ogólnoukraiński kompromis ratowania Niepodległości państwa, Radę autorytetów moralnych; o efektywną politykę społeczno-ekonomiczną, naukowo-techniczną, oświatowo-humanitarną, innowacyjno-inwestycyjną, integracyjno-bezpieczeństwową i inną politykę rewitalizacyjnego odrodzenia osłabionego przez imperia na przestrzeni wieków narodu tytularnego — jego rodzimego języka, kultury, tradycji, autokefalii Kościoła Kijowskiego itp. Zakończenie na str. 4. NOTATKI TELEWIDZA. „PROŚWITA” DZIŚ. OLHA CZUBAROWA — GOŚĆ „SP”
Maschinelle Übersetzung
Wasyl SZPITZER, Lwów. Język w telewizji powinien być nienaganny, ponieważ telewizor oglądają i słuchają miliony Ukraińców, którzy jeszcze od czasów radzieckich są przekonani, że wszystko powiedziane w mediach to święta prawda i tym należy się kierować w życiu. Dlatego każdy błąd językowy z ekranu telewizora osiada w czyjejś głowie, a człowiek ten go powtarza i rozpowszechnia w swoim otoczeniu. Podam kilka przykładów takich wpadek, nie wymieniając nazwisk prowadzących tych szanowanych kanałów. Pokazują posiedzenie przewodniczących stałych komisji Rady Najwyższej Ukrainy. Jeden z deputowanych wylał swoje uczucia na moskiewską modłę „Djakuju WAS!” (Dziękuję WAS!), na co, prawdę mówiąc, przewodniczący Rady Najwyższej Andrij Parubij uprzejmie odpowiedział: „Djakuju WAM(!) za wasz wystup” (Dziękuję WAM za wasze wystąpienie). Prowadzący programy telewizyjne powinni brać przykład z pana Andrija i delikatnie poprawiać swoich gości, którzy nierzadko używają takiego rusycyzmu. Wszak rosyjski i rusycyzmy to język wroga Ukrainy, agresora, który zajął nasze terytoria i zabija naszych żołnierzy. W tej samej audycji prowadząca wygłasza: „Chram Petra i PÁwła”. Też trąci Moskwą, bo po ukraińsku należy mówić PawłÁ. Nierzadko słychać podmoskiewskie akcenty w słowach i nazwiskach, na przykład: „...czymÁłyj wnesok...” (niemały wkład), „...słuchajte nas nÁżywo...” (słuchajcie nas na żywo), „...dwie tysiaczi czotЍrnadcjatyj rik...” (dwa tysiące czternasty rok), HłÁdkyj, NesmÁcznyj, KÓwał, budzi wątpliwości także akcent w nazwisku SopkÓ. Za czasów niepodległości w naszym języku stało się regułą mówienie „w Ukrajini, w Ukrajinu” (w Ukrainie, do Ukrainy). Ale na początku agresji przeciwko naszemu państwu liliputin oświadczył, że poprawnie jest mówić „na Ukrajinu” (na Ukrainę), a nie „w Ukrajinu”. Od razu, jak na rozkaz wyższej siły, zarówno goście, jak i prowadzący rozmawiają już „za Putinem” i używają „na Ukrajinu”. Mówicie: „My nie niewolnicy”? A jak to się nazywa? Tutaj chciałbym wyróżnić dobrym słowem pana Romana Czajkę, który inaczej niż „na Rosję” nigdy się nie wypowiada i, oczywiście, „w Ukrainę”. Dziękuję, ziomku! Z początkiem moskiewskiej agresji utrwaliło się też „DAkanie” w telewizji. Częstym gościem bywa tu ukraiński politolog, absolwent Uniwersytetu Lwowskiego im. I. Franki, który nieustannie, co kilka słów, pytająco-wyzywająco używa „da” (tak): „Je wyt raty. Da? Je problemy. Da? Ne wywo ziat smittia. Da?” (Są wydatki. Tak? Są problemy. Tak? Nie wywożą śmieci. Tak?). No poproście go, jeśli nie chce używać ukraińsko-białorusko-polsko-serbsko-słowacko-czesko-chorwacko-lwowskiego słowa „tak”, to niech przynajmniej mówi na zmianę „jes”, „ja, ja”, „jawol”, „okej”, a nie pasożytuje na słowie wroga-okupanta. Zamiast tego niektórzy prowadzący często sami „podDAkują”. Czyżby nie czuli, że to obce słowo — słowo Azjaty-agresora, że to słowo okrutnego wroga, który setki lat niszczył nasz naród i nasz język oraz kontynuuje to podłe dzieło z ich pomocą również dzisiaj? Mecze kijowskiego „Dynama” zazwyczaj pokazuje kanał „2+2”. To jedyny kanał, na którym relacje piłkarskie z jedyną stołeczną drużyną prowadzi się w stylu Sztepsela i Tarapunki: komentator mówi po ukraińsku, a ciągle przerywa mu „specjalista”-niedokacap, który plecie po moskiewsku. Dlaczego? Gdzie są nasi władcy, dlaczego pozwalają właścicielowi „Dynama” — tchórzowi i ukrainofobowi, który nie pojechał do Mariupola, przez co wystawił Ukrainę w niekorzystnym świetle przed UEFA — urządzać takie drwiny z języka państwowego? Niech pojedzie do Izraela — czy usłyszy tam w telewizji arabski, niemiecki czy jakikolwiek inny język poza hebrajskim? W żadnym cywilizowanym kraju jest to niedopuszczalne. W czasie, gdy nasi chłopcy bronią naszego Państwa i języka w okrutnej wojnie z kremlowskimi najeźdźcami, ten „szczery Ukrainiec” oddanie prezentuje swoją miłość do agresora, ignorując państwowy język ukraiński zarówno osobiście, jak i w drużynie — żaden z jego piłkarzy-Ukraińców nie udziela wywiadu w ojczystym języku. Do tego można dodać cotygodniowe audycje o piłce nożnej na kanałach „2+2” i „Futbol-1”. Przeciwko jednemu ukraińskojęzycznemu specjaliście wystawiono dwóch „sztepseli”, którzy w języku wroga-okupanta opowiadają Ukraińcom o futbolu. Jeśli chodzi o relacje sportowe, to często rani ucho wyrażenie „nanesły 30 udariw” (zadali 30 ciosów). Kura może „nanieść” (znosić) 30 jaj, diabeł może „nanieść” (przywlec) kogoś, rzeka może „nanieść” (nanosić) mułu, a ciosy się „zadaje”! Takie samo „nanoszenie” ciosów czy obrażeń cielesnych słyszymy także podczas komentarzy pojedynków bokserskich, które prowadzone są głównie w języku Moskala-agresora lub, z czyjejś łaski, w stylu Sztepsela i Tarapunki. Nierzadko komentatorzy, a nawet ukraińskojęzyczni prowadzący TV, wymawiają imiona i nazwiska Ukraińców zgodnie z moskiewską fonetyką: Aleksandr, Dienis, Arsienij, Maksim, Olieg, Wasia, Masza, Natasza, Liena, Kristina, Katiuszka, Malinowskij, Jarmolienko... Często można usłyszeć od tych profesjonalnych telewizyjnych gaduł także takie potworne perły, jak „cileNA- PRAWLENYJ” (skierowany), „sÁmyj hołownyj” (najważniejszy), „lubЍj czolowik” (ukochany mąż), „hatyły po naselenyM punkt aM” (strzelali do miejscowości), „odne z tysiacz mist i sEl” (jedno z tysięcy miast i wsi), „...smittiewa problema trywaje BILsZE roku...” (problem śmieci trwa ponad rok), „...ŁADNO, perejdem do inszoji temy...” (dobra, przejdźmy do innego tematu), „...na PUszEC- NYJ wystrił...” (na strzał z armaty), „...kożnyj hidnyj stawaty SYŁNsZE...” (każdy godzien stawać się silniejszym). A czym wschodnia „pomiechozaszcziszczonnost” (odporność na zakłócenia) jest bardziej melodyjna od rodzimego słowa „zawadostijkist”, co?.. Nijak nie może też nasza elita polityczna zapamiętać, że trzeba mówić „nedotorkÁnnist” (nietykalność), a nie „nedotÓrkanist”. Dobrze, deputowani nie mieli kiedy się uczyć, bo już od małego rzucili się budować Państwo, nie mają czasu czytać książek i słowników, bo muszą pisać ustawy, nie słuchają nikogo mądrego, bo sami zmuszeni są mówić-gawędzić i myślą, że są nietykalni, chociaż dla większości z nich to nieprawda, bo ich i obrażali, i bili, i wrzucali do śmietników. Ale przecież niedawno w szanowanym kanale telewizyjnym prowadząca gorliwie powtarzała za deputowanym-ignorantem „nedotÓrkanist”. Przecież ona ma specjalistyczne wykształcenie i czystość oraz poprawność języka powinny być u niej zakodowane w każdej komórce organizmu. Jednak jak uczyli, jak się uczyła, tak mówi... Przykro, ale nawet dziennikarz z zawodu, deputowany-lwowianin, członek Komitetu Rady Najwyższej ds. kultury i duchowości w rozmowie z ukraińskim farmerem-Francuzem, który chętnie mówił poprawną ukraińszczyzną, wielokrotnie wymawiał „Arenda” (dzierżawa). Zszokowała mnie prowadząca kanału telewizyjnego „Kultura”. W rozmowie z 7-letnią dziewczynką, która wspaniałą ukraińszczyzną opowiadała, jak bardzo lubi śpiewać, dlaczego podoba jej się wiosna i wiele innych rzeczy, prowadząca przerwała jej zwrotem „Katiuszko!”. Oczywiście, Alasaniję i Makarowa zwrot „Katiuszka” prawdopodobnie nie razi, wszak nie są genetycznymi Ukraińcami i nie czują nieukraińskości na poziomie podświadomości, za to wiedzą, że „wychodziła na brzeg Katiuszka”. Dla Ukraińca „Katiuszka” to wyrzutnia rakietowa, której używają wrogowie-ordyńcy przeciwko naszym żołnierzom, i niemało chłopców ucierpiało od „Katiuszki”. Nie sądzę, żeby ta dziewczynka była szczęśliwa z powodu takiego zwrotu. Po co „Katiuszko!”, kiedy w języku ukraińskim wystarcza zdrobnień tego imienia: Katrusia, Katerynka (w odróżnieniu od „Katiuszki”, katerynka to nazwa instrumentu muzycznego, a nie armaty rakietowej do niszczenia ukraińskich żołnierzy), Katria, Katia, Kasia? Dobrze chociaż, że prowadząca użyła wołacza: „Katiuszko!”. Bo wielu, nawet ludowe artystki Ukrainy, zwraca się ze sceny Pałacu „Ukraina” w mianowniku: „Zdrastuj, Ukrajina!” (Witaj, Ukraina!) — a masz ci los, po moskiewsku! Nawiasem mówiąc, w „Katerynie” Tarasa Szewczenki jest Kateryna, Katria, Katrusia i nie ma żadnej Katiuszy.
Słowo „etyka” wprowadził do użytku Arystoteles jeszcze w IV w. p.n.e., nazywając tak naukę o cnotach etycznych, zaletach charakteru człowieka. Nasi współcześni postrzegają etykę jako naukę o moralności, normach zachowania oraz zespole zasad moralnych jakiejkolwiek klasy, organizacji społecznej, zawodu itd. Oczywiste jest, że zawód dziennikarza telewizyjnego wymaga od niego najwyższej etyki w pracy, ponieważ ma on ogromny wpływ na kształtowanie moralności, światopoglądu, kultury, nastroju swojego widza. Przyjrzyjmy się, jaką etyką obfitują wspominane kanały informacyjne. Przeważnie wiadomości zaczynają się od negatywów. Na przykład 25 kwietnia informują nas w takiej kolejności: zmarł jeszcze jeden uczestnik wypadku drogowego w Krzywym Rogu, zabili biznesmena w Chersoniu, w Kolumbii złapali handlarza narkotyków z 5 kg marihuany, rosyjscy najemnicy ostrzelali nasze pozycje 90 razy. Dopiero po takiej porcji wiadomości w końcu poinformowano, że w Strasburgu rozpoczęła się sesja Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy. Na innym kanale: „Osiem osób zginęło w katastrofie samochodowej w Korei Południowej”. A dalej przez kilka minut opowiadają o niuansach wypadku, w jakim stanie są poszkodowani i w jakim szpitalu przebywają, są nawet nagrania z miejsca zdarzenia, gdzie pracują koreańscy policjanci. Oczywiście, Koreańczyków spotkało wielkie nieszczęście, ale co mnie to obchodzi? Jeśli do takich wiadomości dołączyć jeszcze inne kanały (chociażby NTN i ICTV), to można usłyszeć o wszystkim, co złego dzieje się na kuli ziemskiej — od biegunki u pingwinów po obniżenie libido u niedźwiedzi polarnych. Dołącza się do tego również bardzo szanowany przeze mnie prowadzący, który ma półtoragodzinny program każdego wieczoru, rozpoczynając audycję od szczegółowej opowieści o tym, jak w Rumunii autobus z ukraińskimi turystami uległ wypadkowi, wpadł do rowu i oparł się o podkład kolejowy. Rozmazywał to przez dobre 5 minut. Zaprosił do studia uczestnika tego wypadku, który zdążył już wrócić na Ukrainę — krzepkiego, szczupłego, zdrowego mężczyznę — i ten niemal dosłownie powtórzył wszystko, co powiedział prowadzący. To trwało i trwało. Wyjaśniło się, że w wyniku wypadku nikt nie zginął, rumuńska policja i pogotowie przybyły natychmiast, wysłały turystów innym autobusem, a 6 osób z lekkimi obrażeniami i bez zagrożenia życia zapragnęło pozostać w rumuńskim szpitalu. Dopiero po takiej „ekstrasensacyjnej” informacji podano „mniej ważną” wiadomość — Prezydent Ukrainy Petro Poroszenko udaje się do Niemiec na rozmowy z Angelą Merkel i Emmanuelem Macronem. Albo przed wiadomościami międzynarodowymi szanowany specjalista od spraw międzynarodowych najpierw informuje, że w Teksasie wydarzyła się straszna awaria (zamarłem!): kierowca samochodu osobowego na trasie cofał i uderzyła w niego ciężarówka, która od uderzenia zapaliła się. Kierowca ciężarówki zdążył wyskoczyć z kabiny, a drugi skończył z lekkimi obrażeniami. Halo! A na czym polega „straszność” zdarzenia? Czyżby spalona ciężarówka dla Ameryki była tak straszną stratą? Szanowni, przecież na ukraińskich drogach w wypadkach codziennie ginie do 10 osób i nie wystarczy czasu, a i nie ma sensu o tych „sensacjach” opowiadać. A tutaj pudrują nam mózgi codziennym wypadkiem drogowym w Rumunii czy spaloną ciężarówką w USA. Kiedyś, nie znajdując wielkiego negatywu, jeden z kanałów poinformował, że w Chinach jest powódź i utonął 90-letni mężczyzna. Panowie prowadzący, przecież Chiny mają półtora miliarda mieszkańców i śmierć jednego dziadka, zapewne, nawet samym Chińczykom mało interesuje. Więc po co mi o tym wiedzieć? Jeśli uważacie inaczej, to przypominajcie widzowi, że na ziemi każdej doby umiera 1535 tysięcy osób — żebyśmy się nie rozluźniali! A dlaczego nie mówicie, ile dzieci urodziło się na Ukrainie, w Chinach, na świecie albo ile jaj zniosły kury w ciągu doby czy ile świń się oprosilo? Bo to już pozytyw, a waszym zadaniem jest najwyraźniej ciągłe gnębienie psychiki narodu negatywem, wpędzając ją w stan smutku, rozpaczy, beznadziei, depresji. Nawet przed niekończącymi się przerwami reklamowymi prowadząca z intrygującym uśmiechem zwraca się do widza: „Nie przełączajcie, przed wami czeka kolejna porcja sensacji, kataklizmów i skandali”. Opowiada się obowiązkowo wszystko, co złego o Ukrainie mówią w Moskowii i „ługandonii”, co mówią z tych czy innych powodów prorosyjsko nastawieni zemani, lepeny, niektórzy kongresmeni, orbany, co piszą za kremlowskie pieniądze zagraniczne gazety. I jeśli potem prowadzący czy ekspert nawet wyjaśni, że powiedziane było nieprawdą, w pamięci i tak w większości pozostaje tylko negatyw. Jednocześnie, wałkując wszystkie bez wyjątku brudne plotki o Ukrainie, nic nie mówi się o sensacjach, kataklizmach i skandalach w Rosji. Tworzy się wrażenie, że tam, w odróżnieniu od Ameryki, Australii, Anglii, Niemiec, Francji, nie bywa pożarów, powodzi, klęsk żywiołowych, katastrof, awarii, wypadków, dźgania nożem i strzelanin, nie ma alkoholizmu, homoseksualizmu ani AIDS — tam wszystko jest o’key. Nawet o tym, że w Syrii rozbił się rosyjski myśliwiec i obaj piloci zginęli, jakoś nie usłyszałem na naszych kanałach informacyjnych, a wyczytałem w internecie. Oto gdzie jest ziemski raj, widzu — w Rosji(!), a ty pchasz się do Europy. Czy nie dlatego eksperci we wszystkich dziedzinach (od sportu i ekstrasensoryki po medycynę i sukcesy w biznesie) w większości dzielą się swoimi mądrościami w rosyjskim narzeczu? Żeby dodatkowo potwierdzić wielkość tych wrogów-Azjatów. Jakoby rozumnych ukraińskojęzycznych ekspertów brak... Po co wszystkim kanałom informacyjnym transmitować na żywo przez wiele godzin procesy sądowe nad jakimiś łotrami: zdrajcami państwa, mordercami, terrorystami, wrogimi agentami, kolaborantami, korupcjonerami? Chyba żeby pokazać Ukraińcom, jak dobrze opłacani adwokaci znęcają się nad prokuratorami, sędziami, świadkami, którzy działają w granicach europejskiego ustawodawstwa i nie mogą odpowiadać na nietaktowną grubiańskość. A jeszcze, zapewne, żeby pokazać powolną i na pierwszy rzut oka nieefektywną pracę naszych sądów w porównaniu z sądami działającymi w Rosji. Nie mówię już o nad-efektywnych stalinowskich sądach, które skazały na karę śmierci i do gułagów dziesiątki milionów obywateli. Dlatego u wielu powstaje podświadome pragnienie podążania drogą Stalina-Putina, a nie europejskimi drogami. A dlaczego by, pośmiewszy się z naszych sądów, rodzimej telewizji nie przypomnieć widzowi, że po krótkotrwałym otwarciu tajnych archiwów wyjaśniło się, że 99,999% skazanych przez stalinowskie „trójki” było niewinnych i trzeba było ich pośmiertnie rehabilitować. Że „efektywne” putinowskie sądy za nic wtrąciły do więzienia na 20 lat Ołeha Sencowa i innych niewinnych obywateli Ukrainy. Dziwi sposób podawania wiadomości o wydarzeniach w strefie ATO. Najpierw prowadzący szczegółowo, przez kilka minut opowiada, co wydarzyło się na froncie w ciągu minionej doby: ile ostrzałów miało miejsce. Chcąc nie chcąc, włącza się telewizor, żeby posłuchać wiadomości. Oglądam i słucham tylko „5-go” i „Espreso”, bo inne kanały informacyjne uważam za nieobiektywne, jeśli nie antyukraińskie. Zazwyczaj z ekranu można usłyszeć wiele ciekawego, pożytecznego, ale mam uwagi i zastrzeżenia co do czystości języka i etyczności audycji.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
wśród poległych było do 40 tysięcy Ukraińców. Za co, za kogo ginęli nasi chłopcy? Chcemy jeszcze? Wtedy zgadzajmy się na kapitulację. Walczyły i ginęły tysiącami nasze dzieci także w Afganistanie od 1979 do 1989 roku. Moskiewska agresja spowodowała śmierć do jednego miliona Afgańczyków. Zginął co dziesiąty obywatel tego heroicznego narodu, ale Afgańczycy nie dali się podbić. Warto przypomnieć widzowi, że grzech za śmierć tych ludzi leży także na Ukraińcach, którzy zmuszeni byli z woli kremlowskich marazmatyków walczyć i zabijać, często pokojowych, bezbronnych Afgańczyków. Chcemy jeszcze? Wtedy przestańmy się bronić, proponujmy kremlowskiemu okupantowi traktat pokojowy – kapitulację. Nawet Wietnamczycy – niezamożny azjatycki naród – półtorej dekady walczyli z Amerykanami – najsilniejszą armią na świecie – i nie dali się podbić, nie poddali się, nie podpisywali traktatów kapitulacyjnych. Niech i stracili oni ponad 200 tysięcy zabitych, ale zachowali Niepodległość. Zresztą i Amerykanie otrzymali od nich swoje – 58 286 poległych żołnierzy USA. Właśnie o takich heroicznych nacjach i narodach trzeba mówić, a nie bez przerwy polewać łzami ekrany telewizorów nad naszym gorzkim losem. Taki, niestety, jest świat – okrutny i cyniczny. Dlatego tylko silny, odważny i ofiarny jest w stanie osiągnąć godny los, i my musimy pozostawać takimi zawsze! Na zakończenie Jeszcze Ustawa USRR „O językach w Ukraińskiej SRR”, która z pewnymi zmianami obowiązuje, być może, do dziś, przypisuje odpowiedzialność za używanie języka Gabinetowi Ministrów, któremu podporządkowane są i Ministerstwo Kultury, i Rada Narodowa ds. Telewizji i Radiofonii. Zatem powinni oni stworzyć oddzielny „językowo-etyczny” wydział, który będzie śledził czystość języka i co tydzień będzie przekazywał właścicielom kanałów informacje o błędach. Jeśli kanały nie będą uwzględniać uwag i nie naprawią błędów, wydział językowo-etyczny powinien mieć prawo nakładać kary na właścicieli i zabraniać takim nie dbającym o czystość języka prowadzącym występować w radiu i telewizji. Odpowiedzialny za wykonanie Ustawy o języku rząd powinien zabronić szpecić język ukraiński śmierdzielom, zielenkom, przygłupim witalkom i im podobnym kupionym „zasłużonym” i „narodowym” błaznom kremlowskiej gawry. Z jakiegoś powodu nikt z nich nawet nie próbuje szpecić języka swojego ukochanego rosyjskojęzycznego gospodarza. Rząd powinien kategorycznie zabronić sztepsiel-tarapunkiwszczyny – kiedy w ukraińskojęzycznej audycji gość lub osoba pytana na ulicy mówi po rosyjsku. Trzeba albo zapraszać ukraińskojęzycznych rozmówców, albo tłumaczyć to, co powiedzieli, na język ukraiński – zaczynając od ulicznych „speakerów”, aż po niemych językowo Awakowa i Szewczenkę (Andrieja). Zabronić sztepsiel-tarapunkiwszczyny także w ukraińskim kinie. Zobowiązać kanały informacyjne, aby najpierw podawały ważne wewnętrzne i międzynarodowe wiadomości polityczne, osiągnięcia w gospodarce, kulturze, nauce, sporcie, medycynie i innych dziedzinach, a potem niech już puszczają swoją farmaceutyczną reklamę i czarnuchę. Maj-czerwiec 2018 r.
Maschinelle Übersetzung
(z demonstracją map, na których narysowane są wybuchy), z jakiej broni strzelano, jaka jest liczba rannych i zabitych, jednak nie mówi ani słowa o stratach wroga. Następnie udzielają głosu rzecznikowi Ministerstwa Obrony, który powtarza to wszystko niemal dosłownie, również nie informując o naszych działaniach odwetowych. Odnosi się wrażenie, że nasi siedzą w okopach i ziemiankach, nie wychylając głów i nie odpowiadając ogniem — jedynie błagają los, żeby w nich nie trafiło. Nie rozumiem, po co te powtórzenia, mogę jedynie podzielić się swoimi domysłami. Pierwsze, co przychodzi na myśl, to to, że prowadząca chce pokazać, jaka jest mądra, zna sytuację na froncie nie gorzej od przedstawiciela Sił Zbrojnych Ukrainy i chce nas przekonać, że nie oszukuje telewidzów. Takie wyjaśnienie nie jest zbyt przekonujące, dlatego trzeba szukać czegoś innego. Bardziej przyziemnym i prawdopodobnym wyjaśnieniem może być po prostu brak innych informacji i prowadzący robią powtórki, żeby „zabić” więcej czasu. Bo rzeczywiście, oddawanie większej części czasu przeznaczonego na wiadomości na reklamę cudownych leków na wszystkie choroby jest nieładne, a nawet trochę nieetyczne. Tak, o stratach trzeba mówić i smucić się po poległych i rannych, trzeba zachwycać się heroizmem obrońców naszej Ojczyzny. To święty obowiązek i każdy Ukrainiec oddaje swoją duszę i serce naszym drogim wojownikom. Jednak można przypuszczać, że prowadzący specjalnie musują i powtarzają wiadomości z frontu, aby napędzić na nas żal, smutek, rozpacz, zwątpienie, które w końcu przechodzą w rozpaczliwe pragnienie zakończenia wojny za wszelką cenę. A takich „cen” są tylko dwie: albo pokonać moskiewskiego okupanta atakiem wojskowym, co wymaga kolosalnych ofiar i dzisiaj jest nierealne, albo, jak wzywają niedobitki regionali z Opozycyjnego Bloku, podpisać z moskiewskim łotrem traktat pokojowy. To znaczy, podpisać traktat o kapitulacji, w warunkach której przeżyliśmy ponad trzysta lat, doświadczając krwawych rzezi, pańszczyźnianej niewoli, głodomorów, gułagów, sybirów i milionów poległych żołnierzy-Ukraińców, którzy walczyli za interesy obcych państw, oraz niszczenia tradycji, religii, języka, kultury. Chcemy powrotu tego — wtedy naprzód, na kolana! Prowadzącemu z rozumem, patriocie, mężowi stanu należałoby po powiedzeniu o naszych stratach podawać również informacje o stratach wroga, a także wyjaśniać, że wolności i niepodległości bez krwi i ofiar nie bywa. Należałoby przypominać o narodach, które stawały do zbrojnej obrony ojczystego państwa, mimo militarnej potęgi wroga. Kiedy na Polskę napadły potężne i okrutne nazistowskie Niemcy oraz nie mniej nieludzka bolszewicka Moskwa, wszyscy Polacy stanęli w obronie ojczystego kraju. Chociaż w tej wojnie Polacy stracili 66 300 osób zabitymi, ale po kilku latach odzyskali Niepodległość, a nawet zajęli niemałe niemieckie i ukraińskie terytoria, którymi władają do dziś. Prawdziwymi bohaterami okazali się Finowie, kiedy napadła na nich nienasycona komuno-bolszewicka Moskwa. Działania bojowe trwały 105 dni, w tym czasie Finowie stracili zabitymi 26 600 osób, jednak zachowali swoją Niepodległość. Według szacunków zachodnich historyków, liczba zabitych radzieckich wojskowych wynosi 150—200 tysięcy, a do tego setki tysięcy rannych i odmrożonych. Według niektórych danych Oles POSZYWAJŁO, kierownik Oddziału Keramologii Instytutu Ludoznawstwa Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, dyrektor generalny Narodowego Muzeum-Rezerwatu Ukraińskiego Garncarstwa, przewodniczący zarządu organizacji społecznej „Kongres Ukraińskich Keramologów”, doktor nauk historycznych, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy
Całkowicie ignorując odpowiednie rozporządzenie Gabinetu Ministrów Ukrainy, zarządzenia normatywne Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, lekceważąc ustawowe zasady uczciwości akademickiej, rada podjęła decyzję o przyznaniu stopnia naukowego doktora nauk historycznych w specjalności „etnologia” skandalicznie znanej samozwańczej „ekspertce ds. etnologii i etnografii”, doktorantce i wykładowczyni katedry muzealnictwa i ochrony zabytków Charkowskiej Państwowej Akademii Kultury O. W. Szczerbań za amatorską rozprawę doktorską „Ewolucja tradycji wykorzystania naczyń glinianych w ludowej kulturze żywienia Ukraińców Naddnieprza drugiej połowy XIX – początku XXI wieku”. Przy tym obecni członkowie rady zostali poinformowani, że rozprawa zawiera plagiat akademicki, autoplagiat, fabrykację, fałszerstwo; zamiast obowiązkowych minimalnych 15 arkuszy wydawniczych tekstu głównego zawiera jedynie 11,97; z 20 minimalnie wymaganych publikacji w naukowych czasopismach fachowych Ukrainy i innych państw posiada jedynie 8, w tym żadnej z obowiązkowych czterech w naukowych czasopismach innych państw; część artykułów sfałszowała, a część okazała się fake’owymi, czyli w ogóle nieistniejącymi; w ciągu lat 2012–2017 ze swoimi sklonowanymi pseudonaukowymi artykułami stale figurowała w nominacji „Keramgandż” (publikacje z bezwartościowymi keramologicznymi wątkami) corocznych Narodowych konkursów publikacji na tematy keramologii, garncarstwa, ceramiki na Ukrainie. Doktorantka jest szczególnie znana z masowego rozpowszechniania w ukraińskich mediach fałszywych informacji o swoich osiągnięciach naukowych: ogłosiła się członkiem rady naukowej akademickiej instytucji naukowej, członkiem nieistniejącego narodowego związku twórczego, przewodniczącą nieistniejącego oddziału mistrzów twórczości ludowej, współautorką monografii zbiorowych, autorką projektów naukowych i fałszywych ekspedycji terenowych, a ponadto – „naukowcem-marketerem”, „ekspertką ds. etnografii i etnologii”, „wiodącą popularyzatorką tradycyjnej kultury Połtawszczyzny i Słobożanszczyzny”, „wiodącą popularyzatorką ukraińskich tradycji Połtawszczyzny, Charkowszczyzny i Sumszczyzny”, „wiodącą popularyzatorką-ekspertem tradycyjnej kultury Połtawszczyzny, Charkowszczyzny i Sumszczyzny, dzieł ukraińskiej sztuki tradycyjnej i ludowego bytowania”, „ekspertem ds. ludowej obrzędowej, garncarskiej i gastronomicznej kultury Ukraińców”, a także – „ekspertem-konsultantem w sferze rozwoju wiejskiej turystyki zielonej na Ukrainie”, „popularyzatorką kultury gastronomicznej całej Lewobrzeżnej Ukrainy”. Wreszcie, 25 maja 2016 roku ogłosiła się jedynym ekspertem ds. kultury obrzędowej wszystkich żyjących Ukraińców z mistyczno-patriotycznym przesłaniem: „Wypełniam luki ukraińskim kontentem”! Trzech oficjalnych oponentów przedstawiło sfałszowane wnioski o naukowej i praktycznej wartości rozprawy, o liczbie i objętości publikacji oraz o kompletności opublikowanych materiałów. Decyzja o przyznaniu stopnia naukowego została bezwstydnie podjęta przy braku kworum, poprzez wrzucenie do urny do tajnego głosowania biuletynów za nieobecnych członków rady. Rezonansowa farsa stała się jaskrawym przykładem grupowego („uczonego”) gwałcenia „Kodeksu etycznego uczonego Ukrainy”, przyjętego przez zgromadzenie ogólne Narodowej Akademii Nauk Ukrainy 15 kwietnia 2009 roku, wywołanego do życia potrzebą społeczeństwa, by „być pewnym uczciwości naukowców i wiarygodności wyników ich badań”. Przypomnę tylko kilka cynicznie zignorowanych zasad kodeksu: „Obowiązek uczonego przeciwdziałać… przyznawaniu stopni naukowych i tytułów za prace, które nie odpowiadają osiągnięciom światowej nauki lub zostały wykonane z naruszeniem norm etyki, w szczególności zdecydowanie demaskować plagiat i inne formy naruszeń prawa autorskiego…; aktywnie przeciwdziałać pseudonaukowej działalności, występować przeciwko rozpowszechnianiu w społeczeństwie jej poglądów i rekomendacji…; uczony musi zapewniać nienaganną uczciwość i przejrzystość na wszystkich etapach badania naukowego i uważać za niedopuszczalne przejawy oszustwa, w szczególności fabrykowanie i fałszowanie danych, piractwo i plagiat…; wszyscy, którzy brali twórczy udział w pracy, muszą być wskazani jako autorzy; uczony nie powinien powtarzać swoich publikacji naukowych w celu zwiększenia ich liczby…; uczony powinien być maksymalnie obiektywny w ocenie własnych osiągnięć. Prasa, radio i telewizja mogą być wykorzystane do propagowania osiągnięć naukowych, ale nie własnej osoby…; uczony ponosi odpowiedzialność osobistą za uczciwą i obiektywną ocenę rozpraw kandydackich i doktorskich. Występując w roli oponenta przy obronie prac rozprawowych, uczony musi być bezstronny…; uczony, który narusza Kodeks etyczny, ponosi odpowiedzialność moralną przed wspólnotą naukową i społeczeństwem” (zob.: https://www.znu.edu.ua/etychnyj-kodex-uchenogo-Ukrajiny.pdf). Jak wynika z tego wykazu, O. W. Szczerbań wraz z uczonymi zaangażowanymi w jej obronę, swoją pseudonaukową działalnością naruszyli wszystkie te fundamentalne zasady „Kodeksu etycznego uczonego Ukrainy”. Faktycznie rozprawa i opublikowana na jej podstawie monografia O. W. Szczerbań dyskredytują współczesną ukraińską etnologię akademicką, a przede wszystkim keramologię. Stały się one swoistymi podręcznikami „keramgandżu” i pseudonaukowej twórczości, nie tylko próbą antynaukowej prowokacji, ale i przejawem korupcji naukowej, gdy uczeni z nazwiskiem przymykają oczy na bezwartościowość rzekomo naukowej pracy. Jednocześnie jest to pewien sprawdzian współczesnych uczonych na zdolność do obrony ideałów i zasad naukowych. Zatem u pamiętnego lwowskiego „doktora Pi” pojawiła się godna naśladowczyni – zachęcona w tymże Lwowie „doktor Eks(pert)”. Zdaje się, że maski opadły: znane są nazwiska tych „nowych” uczonych, którzy aktywnie włączyli się w lobbowanie i szerzenie pseudonauki na Ukrainie. Nie wiadomo tylko, jak zareaguje Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy oraz osobiście minister Lilia Hrynewycz na skutecznie wypróbowaną we Lwowie cyniczną technologię manipulacyjną klonowania pseudodoktorów-etnologów oraz jawne ignorowanie obowiązującego ustawodawstwa. Ale o tym dowiemy się już wkrótce, kiedy pojawi się werdykt atestacyjny tego centralnego organu państwowego w sprawie atestacji kadr naukowych. A póki co, przygnębiające wideo i porażające dokumenty o praktycznym doświadczeniu stosowania nauki fałszowania zobacz TUTAJ: http://ceramological-defect.com.ua/archives/388; https://www.facebook.com/ceramological.defect https://www.youtube.com/watch?v=Xb64MZUykPM
W ostatnich latach na Ukrainie przetoczyła się fala „dysergate’ów”, związanych ze skandalicznymi obronami rozpraw. Jednak rezonansowe publikacje w mediach dotyczące prac naukowych znanych osób okazały się „niewinnymi nieporozumieniami” w porównaniu z pseudonaukowym sabatem, haniebnie-komicznie odegranym 5 czerwca we Lwowie. Tam Specjalistyczna rada naukowa dwóch akademickich instytucji naukowych – Instytutu Ukrainoznawstwa im. Iwana Krypiakewycza NAN Ukrainy oraz Instytutu Ludoznawstwa NAN Ukrainy – zawzięcie gwałciła dokumenty normatywno-prawne, które określają obowiązkowe w kraju wymagania wobec atestacji kadr naukowych, a przy okazji także ukraińską akademicką keramologię.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von «Duchowa obręcz budowania państwa», S. 1
Ciąg dalszy. Początek na str. 1. Zatem stało się tak, że nie posiadając ogólnoukraińskiej ideologii światopoglądowej, co więcej, oparzywszy się na obcej monopolii reżimów totalitarnych, zwłaszcza komunistycznego, boimy się myślą dotknąć swojej Idei jako swoistej obręczy jednoczenia sił narodowych, ich synergii płynącej z jeszcze ostatecznie niezniszczonego bogactwa kulturowego, tradycji historycznych. W szczególności systemu duchowo-intelektualnego zabezpieczenia strategii budowania państwa jako odwiecznego marzenia o życiu w wolności, byciu suwerennymi, posiadaniu własnego koncepcyjno-strategicznego programu rozwoju demokratycznego, sobornizacji narodu, bezpieczeństwa kraju itp. Dlatego przegrywamy wojnę informacyjną w hybrydowej konfrontacji z północnym najeźdźcą, który w przeszłości miał bezpośredni związek z formowaniem zbrodniczych ideologii imperialno-bolszewickich tworzenia tzw. „nowego człowieka radzieckiego”, budowy świetlanej „komunistycznej przyszłości”, wreszcie, współczesnego „urządzania Rosji”, „ruskiego miru” — tego propagandowego słowotoku, który był i jest tym imperialno-ideologicznym opium, którym nas poją, aby nas rozszarpać i zniewolić (i nie tylko nas). Narodowa idea — duchowa obręcz sobornizacji Ukrainy. Narodowa idea — kategoria właściwa formacjom etnicznym i społeczno-politycznym, które uświadomiwszy sobie swoją odrębność, stały się narodami. Takim narodom właściwy jest ich ustalony koncept społeczny, ideologiczne duchowo-intelektualne wsparcie budowania państwa, które opiera się na idei (marzeniu), która konsoliduje wspólnotę, jest jej dźwignią, programem i drogowskazem. Nie dział wodny, nie Dniepr czy Zbrucz, a duchowo-intelektualna Obręcz — tarcza ochronna przed wojną hybrydową i dzisiejszy ratunek narodu. Nie motywy konsumpcyjne i „żołądkowe”, według Franki, interesy, a synergia Ukraińskiej Idei — ratunek narodu tytularnego. Nie spory — czy ona jest, czy jej nie ma, a geneza jej rozwoju oraz przelana za nią krew pokoleń — podniosą nas z kolan. Niezależnie od dyskusji, poglądów i podejść do formowania Ukraińskiej Idei Narodowej naród musi się zjednoczyć i skonsolidować wokół uznania, że historycznie proces powstania, stawania się i rozpowszechniania ukraińskiej Idei przebiegł od demokratycznej Konstytucji Filipa Orlika, cyrylo-metodiańskiego hasła społecznego „kraj bez chłopa i pana” przez Michnowskie uświadomienie Ukrainy jako narodowego samodzielnego państwa, walkę Ukraińskiej Republiki Ludowej, jej zjednoczenie z Zachodnioukraińską Republiką Ludową oraz wyzwoleńczo-bojowy okrzyk UPA „zdobędziesz albo zginiesz” za nią, aż po dzisiejsze Majdany w obronie wyboru eurointegracyjnego. Olha ŻMUDOWSKA. Zakończenie. Początek na str. 1.
Spotkanie, na którym zebrali się przedstawiciele władz państwowych Ukrainy oraz ambasad Białorusi, Litwy, Łotwy i Polski wraz z wiodącymi specjalistami i badaczami centralnych państwowych instytucji archiwalnych, odbyło się 5 czerwca. Przewodnicząca Państwowej Służby Archiwalnej Ukrainy Tetiana Baranowa zaznaczyła, że włączenie do rejestru UNESCO „Pamięć świata” ukraińskiego archiwum odtajnionych dokumentów dotyczących awarii czarnobylskiej jest ważnym wydarzeniem nie tylko dla naszego kraju, ale i całego świata, ponieważ pomaga rozwojowi Ukrainy w systemie nowoczesnych państw światowych, w osiąganiu standardów życiowych i wartości cywilizowanego świata. Przed kierownictwem, jeśli jest ono prawdziwą duchowo-intelektualną elitą, która nie tylko w okresie przedwyborczym tradycyjnie głośno prezentuje swoje hojne obietnice, całodobowo nie opuszcza przestrzeni medialnych, oszołamiając ogół społeczeństwa rozgłosem pragnień włączenia się do najnowszej historii ukraińskiego państwowotwórstwa, a w rzeczywistości chce i może udoskonalać jego ćwierćwiekową praktykę, aktualizują się przede wszystkim dwa fundamentalne zadania. Pierwsze: zjednoczyć i skonsolidować naród. Bez skonsolidowanego narodu obywatelskiego wzniesienie mocnego fundamentu naszego państwowotwórstwa, nakierowanie go na zwycięstwo, deokupację, dekomunizację czy deoligarchizację jest niemożliwe. Drugie: uznać, że fundamentem i przenikającym elementem podwalin musi stać się szeroko uspołeczniona UNI – scementowana na ogólnoukraińskich interesach, wysokich wartościach społeczno-moralnych, tradycyjnych duchowych i materialnych – ziemia obiecana, soborowe niepodległe państwo, jego rodzimy język, jedyna Cerkiew lokalna, narodowe przestrzenie informacyjne, edukacyjne, naukowe i inne, pamięć historyczna, konkurencyjna gospodarka, pomyślna ekologia, zamożny naród, europejski wektor integracji, równoprawne międzynarodowe relacje i współpraca. Wreszcie, budowa narodowego demokratycznego państwa i informacyjnej wspólnoty obywatelskiej. Świętością świętości zadań UNI jest uformowanie jednolitych narodowych przestrzeni: gospodarczej, językowo-informacyjnej, kulturowej, religijnej i innych oraz pomoc Ukraińcom w różnych regionach w uświadomieniu sobie bycia soborowym, państwowocentrycznym narodem. W tym kontekście przyszłe kierownictwo państwa, przede wszystkim Prezydent kraju, powinno uświadamiać sobie, że UNI to swoisty kompleks wierzeń i duchowe credo narodu, kwintesencja patriotycznych uczuć, narodowego światopoglądu i świadomości państwowej niepodległości, suwerenności jej interesów; to światopoglądowy koncept-konstrukt duchowo-intelektualnego potencjału narodu, czyli ludzi – twórców państwa i współobywateli, którzy, opierając się na przeszłości, mobilizują twórcze wysiłki na rzecz osiągnięć współczesnych i przyszłych, na rzecz ustanowienia i konsolidacji narodu ukraińskiego jako jednolitej polityczno-etnicznej wspólnoty obywatelskiej i całościowej jednostki światowej wspólnoty, aby przybliżyć ideał narodowy do najwyższych osiągnięć cywilizowanej ludzkości w różnych sferach jej rozumnej działalności na drodze postępu i dobrobytu. Kandydat na najwyższe stanowisko jeszcze przed wysunięciem lub samozgłoszeniem oraz jego zespół muszą widzieć UNI w architekturze rozbudowy, aby potem nie pytać: jaką Ukrainę budować? Przytoczony dyskurs jest wystarczający dla narodu, którego ciągłość (dziedziczność) rozwoju nie została przerwana. Zachowanie zaś tożsamości narodowej narodu tytularnego, który przez wieki próbowano zniszczyć, wymaga studiowania definicji UNI nie tylko jako zjawiska o złożonej naturze społeczno-ekonomicznej, etnicznej, kulturowo-językowej, religijnej, ekologicznej i innej w duchowo-intelektualnych, fenomenalnych i wysoce dynamicznych kontekstach historycznych, ale także jako wieloczynnikowego programu współczesnego rozwoju kraju, podniesienia jego podmiotowości, subsydiarności, konkurencyjności itd. Zatem UNI to nie tylko program działań na jutro, przyswojenie i zachowanie dorobku przeszłości, jej historycznych, tradycyjnych instytucji, ale także naukowo uzasadnione, innowacyjne i integracyjne kierunki współczesnych w wymiarach światopoglądowych, motywacyjno-wartościowych oraz innych duchowo-informacyjnych i czasoprzestrzennych. Wreszcie, UNI to semantyczny znak, by się zjednoczyć, jego ideologiczna podstawa; równocześnie – locja, za pomocą której należy doprowadzić ukraiński statek do przystani Państwowości na poziomie europejskim, godnym pracowitego i wolnego człowieka. Ukraińcy, aby być naciocentrycznymi, muszą kierować się jednolitymi soborowymi interesami, rozwijać kolektywne myślenie narodu i emergentnie udoskonalać składowe idei ukraińskiego państwowotwórstwa jako jego jakościowo nowe strukturalno-funkcjonalne strategemy, które dyktuje XXI wiek – Ukraina: soborowa, ukraińska i godna cywilizowanej ludzkości. Formuła SUG (soborowość, ukraińskość, godność) projektuje wizję i misję współczesnej idei narodowej, a jej składowe służą jako swoiste sugestie, które mogą wpływać na opracowanie strategii rozwoju państwa, jakościowo modernizując jego system poprzez mechanizm emergencji. Czyli udoskonalać jako system społeczny, gdzie człowiek, naród i cywilizowany świat to trójjedyne niezbędne podłoże, a składowe SUG to fundamentalne markery i orientacje postępu na drodze do cywilizacji. Będzie to sprzyjać nie tylko planowaniu i prognozowaniu rozwoju narodu, ale także da możliwość strategizowania według wzorców.
UNI. Strategowanie to wyższy poziom zarządzania państwem, który może wymagać uchwalenia nowych ustaw, opracowania odrębnych programów, strategii oraz ich zabezpieczenia informacyjnego, naukowo-technicznego i finansowego. Tylko przekształcając składowe UNI w strategemy rozbudowy, możemy odpowiedzieć na pytania: „Kim jestem?” i „Co zrobiłem dla państwa ukraińskiego?”. W tym sensie strategemy to generalne wytyczne budowy państwa, według których, niczym według mapy drogowej, muszą poruszać się i ofiarnie pracować zarówno człowiek, jak i naród, aby nie zapaść się (lub aby nie „pomogli” w tym sąsiedzi) w niebyt. Właściwie takie narody nie upadają, a wręcz przeciwnie, przekształciwszy instytucje ekstraktywne (wyzyskujące) w inkluzywne, osiągają wolność i dobrobyt, niezależnie od bogactwa tego czy innego kraju. (Acemoglu Daron, Robinson James. Dlaczego narody przegrywają / Przeł. z ang. Kijów: Nasz Format, 2016. — 440 s.). Czynniki ekonomiczne, zasoby naturalne ustępują przed korupcją, państwową kleptomanią oraz instytucjami, które wyzyskują własny naród. Zatem przede wszystkim chodzi o postęp duchowy, który zakłada nie tylko terytorialno-przestrzenną, ale i duchowo-intelektualną soborowość Ukraińców jako jedność oraz zdolność do wspólnego, społecznego, synergicznego tworzenia własnego państwa na nowych ideologiczno-cywilizacyjnych zasadach, konsolidując się i jednocząc mentalnie oraz narodowo. To nie jest prosta, lecz kompleksowo zintegrowana jedność, która również ma trójjedyną podstawę: uznanie wspólnej historii przeszłości, konsolidację pragnień społeczności teraźniejszości do pracy na rzecz wymarzonego państwa przyszłości (wola polityczna wdrażania reform społeczno-gospodarczych, integracji europejskiej, posługiwania się językiem ukraińskim, posiadania jedynego narodowego kościoła itp.). Innymi słowy, chodzi o model soborowości w wymiarach duchowo-intelektualnym, językowo-kulturowym, ideowo-politycznym i światopoglądowym, który na zasadach socjohumanistycznych formuje, spaja i krystalizuje z szarej masy ludności naród jako wspólnotę świadomą narodowo, o właściwych tylko jej cechach jakościowych (świadomości tożsamości narodowej, potrzeby zachowania tradycji, wychowania patriotyzmu i zwartości narodu, a jednocześnie pragnień stania się producentem nowego produktu, zaawansowanych innowacji dla dalszego postępu, przełomu na światowe przestrzenie i rynki itp.). Chodzi o model postępu na podstawie całego pakietu widzialnych i niewidzialnych aktywów, które umożliwiają zachowanie tożsamości narodowej w systemie aksjologicznych (wartościowych) aspektów cywilizacyjności, co emergentnie zapewniane jest przez jakościowo-nowoczesne procesy intelektualizacji, humanizacji, elitaryzacji i ekologizacji. W końcu tworzy się wspólnota, w której główną wartością stają się równe prawa ekonomiczne i polityczne każdego, a wzywającym motywem — „cudzego uczcie się, a swego nie porzucajcie”. Tylko przy tak wszechstronnym uwzględnieniu pakietu wszystkich wymienionych (i niewymienionych) czynników można poprawnie wybrać strategię zwycięstwa na wschodzie, gdzie idea narodowa stanie się jej kamieniem węgielnym. Ten kamień dla nas to nie specjalnie wypieczony aglomerat dla dalszego imperialnego przetopienia w imię wywyższenia nowego samowładcy; nie sztuczny propagandowo-hybrydowy konglomerat, stworzony dla rozszerzenia panowania nad innymi narodami i ich wyzysku, lecz twór twardy jak skała. I dopiero nabywszy, za I. Franką, cech właściwych rozwiniętym narodom, rozbiwszy skałę przeszkód, w szczególności sąsiadów, będziemy mogli wytyczyć „choć synom, jak nie sobie” szeroką drogę w wolny świat. Wtedy działania integracyjne z Europą, kulturalno-pokazowe iniekcje będą miały nie tylko mobilizacyjne, ale i poznawczo-filozoficzne postrzeganie oraz światopoglądowo-jednoczącą kierunkowość. Zatem soborowość to nie tylko integracja gospodarek regionów, ale i konsolidacja narodu na poziomie duchowych, moralno-psychologicznych cech, wewnętrznie właściwych człowiekowi, jego świadomości i mentalności. Równie dobrze — ukraińska Ukraina nie oznacza złośliwej spekulacji hasłem: Ukraina tylko dla Ukraińców. Taką pozycję napiętnował jeszcze Mychajło Hruszewski, pozycjonując myśl demokratyczną: jeśli żyjesz na Ukrainie i pracujesz dla jej dobra, jesteś Ukraińcem. Jednak ukraińskość jako ekskluzywny dorobek narodu trzeba nie tylko zachować, ale i rozwijać w wielobarwnym kwiecie postępowych osiągnięć ludzkości. Właśnie składowe UNI, jako strategemy rozbudowy państwa narodowego, są w stanie pomóc ukraińskości nie zapomnieć prawdy: ich kraj jest na granicy codziennego wyboru między brutalną hybrydową siłą totalitaryzmu a synergią kreatywności mądrości zbiorowej ochrony cywilizowanej ludzkości, jej demokratycznych wartości oraz odpowiedniego dobroczynności. Aby na „granicy”, powiedzmy, prawosławia i katolicyzmu zachować się jako naród soborowy, musimy zjednoczyć się w Jedyny Kościół Lokalny — duchową podstawę soborowych działań Ukraińców. Ciąg dalszy nastąpi. Stepan WOWKANYCZ, Lwów. ...dawnej wyższej władzy Ukrainy oraz KGB z lat 1986–1990, które odtajniono w 2017 roku. Uwagę zwiedzających wystawę przyciągnął „List dyrektora Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej W. P. Briuchanowa o awarii w CzEJ im. W. I. Lenina”, napisany w pierwszych godzinach po awarii; wskazano w nim pierwsze skutki wybuchu na 4. bloku energetycznym Czarnobylskiej EJ: zniszczenie dachu i ścian oddziału reaktorowego, pożar, pierwsze straty w ludziach, poziom radiacji w elektrowni atomowej oraz w Prypeci. Ważne jest również to, że wszystkie odnalezione i zbadane dokumenty od teraz będą nie tylko dostępne dla naukowców z całego świata, ale także otrzymają gwarancję niezawodnego zachowania.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
wymaga zrozumienia nie tylko przyczyn, skali i skutków największej katastrofy technogenicznej XX wieku, lecz także oceny odwagi i poświęcenia ludzi, którzy przybyli na ratunek już w pierwsze dni i godziny po awarii. Ona też zaprezentowała oryginał świadectwa o włączeniu do rejestru. Centralne Państwowe Kinofotofonoarchiwum im. H. S. Pszenycznego udostępniło dokumentalny film „Czarnobyl. Kronika ciężkich tygodni”, który w 1986 roku przez 100 dni kręcił reżyser Wołodymyr Szewczenko. Na kadrach – ludzie, którzy starali się ugasić pożar i zlokalizować wyrzut substancji promieniotwórczych zaraz po awarii. Przerażające i gorzkie było patrzeć na twarze młodych i silnych ludzi, którzy ofiarnie ratowali planetę, nawet nie zdając sobie sprawy, że są skazani na szybką i bolesną śmierć… Film wszedł również do kompleksu dokumentalnych świadectw, włączonych do programu UNESCO. Niestety, reżyser w tamtych dniach otrzymał ogromną dawkę promieniowania i wkrótce zmarł na chorobę popromienną. Na spotkanie przyszła jednak jego żona Walerija Worotiańska, a także koledzy z ekipy filmowej – Wołodymyr i Witalija Taranczenko, Wiktor Kripczenko, Anatolij Chimycz – i to do nich były skierowane oklaski widzów oraz słowa podziękowania. Ogółem archiwiści przygotowali do przeglądu oryginały ponad 3000 odtajnionych dokumentów, a lista wciąż się uzupełnia. Wśród nich są dokumenty archiwalne, zawierające informacje o przebiegu katastrofy, strefach rozprzestrzeniania się i poziomie promieniowania, moralno-psychologicznym stanie ludności, działaniach władz dotyczących przesiedlenia, zatrudnienia i opieki medycznej obywateli ewakuowanych ze strefy Czarnobylskiej Elektrowni Atomowej. Największe zainteresowanie wzbudziło około 40 dokumentów z tajnych archiwów to-
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
kandydat nauk historycznych, wykładowca Żytomierskiego Narodowego Uniwersytetu Agroekologicznego zapoznał obecnych z monografią „Ukraińska rewolucja narodowa 1917—1922 r. i jej przebieg na Żytomierszczyźnie”. Centralna Rada przez pewien czas przebywała na Żytomierszczyźnie, właśnie wtedy zaczęto produkować hrywny, zatwierdzono herb w postaci tryzuba, uchwalono akty prawne dotyczące obywatelstwa Ukrainy. Autor uzasadnił, że ramy chronologiczne ukraińskiej rewolucji należy przedłużyć do 1922 roku. H. Machorin podarował swoje badania i monografię bibliotekom szkolnym. Leonid Petrowycz Mużuk, ukraiński organizator produkcji filmowej, scenarzysta, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy, członek Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy i Narodowego Związku Dziennikarzy, wykładowca, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia T. Szewczenki, podziękował organizatorom okrągłego stołu za zaproszenie, krótko opowiedział o swoich osiągnięciach na niwie produkcji filmowej. Jego filmy dokumentalne „Czarnobyl: dwa kolory czasu”, dylogię „33-ci” („Wspomnienie matczyne”, „Testament matczyny”), „Dnieprowską balladę” mieszkańcy Rużyna obejrzeli jeszcze pięć lat temu. Rodakom bardzo miło, że w tym roku twórczość L. P. Mużuka zasłużenie wyróżniono nagrodą im. I. Ohijenki. Spotkanie uzupełnił Swiatosław Karpowycz Wasylczuk, przewodniczący Żytomierskiej Organizacji Obwodowej „Proświty”, laureat nagrody Ohijenki, którą został wyróżniony kilka lat temu. Podkreślił, że proświcianie obwodu wytrwale dokładają swoich sił do budowy ukraińskiego Państwa, za przykład biorą działalność oddziału rużyńskiego, którego dwóch prośwician w ciągu ostatniego półrocza wyróżniono medalem „Budowniczy Ukrainy” — najwyższym odznaczeniem WUT „Proświta”. Nauczyciel historii Szkoły Ogólnokształcącej I—III st. w Rostawicy M. O. Herharda opowiedział o życiu i twórczości Iwana Ohijenki, wybitnego budowniczego Państwa Ukraińskiego. W. O. Mytiuk zaprezentował wydany przez oddział osiedlowy biuletyn „Promień Proświty”, przypomniał obecnym o wydawniczym kierunku działalności oddziału, który zdołał w ciągu ostatnich czterech lat wydać książki „Ludmyła Foja. Opowiadania”, „Bohaterowie Rużyńszczyzny 2014. Oni życie złożyli w wojnie za Ukrainę”, „Ożyć po stu latach”, „Ród Szczerbakiwskich — zwycięzcy ukraińskiej kultury”, dwa biuletyny informacyjne „Promień Proświty” (wszystko to w łącznym nakładzie ponad półtora tysiąca egzemplarzy, które zostały podarowane bibliotekom szkolnym i wiejskim, uczestnikom konferencji naukowo-praktycznych, krajoznawcom, mieszkańcom osiedla). To dobry podsumowanie pracy oddziału, który w maju obchodził 5 lat swojej działalności. Wymieniono darczyńców, wyrażono im podziękowanie za wsparcie w wydaniu wspomnianych książek. W dyskusji nad kwestiami okrągłego stołu wzięli udział W. F. Bereziwski, zasłużony mistrz twórczości ludowej Ukrainy, W. C. Sakiwski, deputowany Żytomierskiej Rady Obwodowej, W. W. Hawryluk, dyrektor Szkoły Ogólnokształcącej I-III st. w Werchiwni, O. W. Zamorski, emeryt. Jeden z uczestników zebrania zaznaczył, że „tak ważnego i ciekawego wydarzenia w naszym centrum rejonowym jeszcze nie było. I to po raz pierwszy „Proświta” przyszła do Oświaty, aby ją ukrainizować, uczynić oświatę prawdziwie ukraińską. Dobrze byłoby, gdyby na poziomie ogólnoukraińskim zadbano o stworzenie „Młodej Proświty”, do której mogliby wstępować młodzi obywatele od 14 do 30 lat, aby podnieśli sztandary „Proświty”. Przecież średni wiek prośwician w oddziale osiedlowym to 68 lat. Trzeba dbać o młodych Ukraińców!”. Pracę okrągłego stołu sfilmowali krajoznawca A. Bohusz i jego żona O. Bohusz.
Maschinelle Übersetzung
Wiktor MYTIUK, przewodniczący osiedlowego oddziału „Proświty” w Rużynie, obwód żytomierski. Do przeprowadzenia takiego przedsięwzięcia skłoniła nas myśl pewnej nauczycielki, opublikowana w tygodniku „Słowo Proświty” kilka lat temu: „Oświata daje wiedzę, a »Proświta« — przekonania”. Zwięzła, trafna fraza wymownie świadczy o roli najstarszej organizacji społecznej w naszym kraju, gdzie od 150 lat trwa ciężka walka świadomej części społeczeństwa o utrwalenie języka ukraińskiego, prawdziwej historii narodu, jego walkę o swoją Wolność, Niepodległość, Samodzielność, Soborność Ukrainy. Obecnie tylko ślepiec nie może dostrzec, że pojawiło się wielu ukraińskich patriotów, którzy swoją świadomością i aktywnością znacznie przewyższają nasze władze, wyprzedzili je w wizji kierunków rozwoju współczesnego państwa, proponują tak kształtować świadomość obywateli, aby kamieniem węgielnym świadomości każdego patrioty była ukrainocentryczność. Niestety, nawet urzędnicy wysokiego szczebla nie nadążają (lub nie chcą) wyłapywać i akumulować słusznych myśli oraz idei wyrażanych przez „przeciętnych patriotów”, aby właściwie skorygować kurs rozwoju współczesnej Ukrainy. Główną przyczyną tego jest brak zrozumienia u tych urzędników historii rozwoju narodu ukraińskiego, kultury naszego ludu oraz nieumiejętność samodoskonalenia się, by poprzez samokształcenie zdobywać taką wiedzę, która przetapiałaby się w przekonanie o staniu się ukrainocentryczną osobowością. Członkowie naszego oddziału z niepokojem obserwowali, jak w środowisku nawet wykształconych ludzi, w szczególności w szkołach rejonu, uaktywnili się ci, którzy uwierzyli w słowotok ideologów „ruskiego miru” i zaczęli kilka lat temu otwarcie agitować za swoim „idolem” W. Janukowyczem. Nawet teraz nie czują winy, że swoimi działaniami przyczynili się do wzmocnienia piątej kolumny w naszym państwie i rozpalania wojny na wschodzie Ukrainy. Albo inny przykład: kiedy w osadzie obchodzono 100-lecie Rewolucji Ukraińskiej, zaproszona osoba, mająca wpływ na kształtowanie opinii publicznej, ostro stwierdziła: „Co to za Rewolucja Ukraińska? Znam tylko jedną rewolucję — z 1917 roku, Październikową”. Nawiasem mówiąc, osoba ta ma wyższe wykształcenie, jest jeszcze dość młoda, ale w jej mózgu mocno tkwi „sowiecczyzna”, która przeszkadza w postrzeganiu zmian społecznych; zrozumiałe, że żadnych haseł kijowskich Majdanów, Rewolucji Godności tacy ludzie nie przyjmują… Zeszłej jesieni osiedlowy oddział „Proświty” zaczął przygotowywać projekt, w którym uzasadniono potrzebę oświecenia świadomości pracowników oświaty w rejonie, skłonienia ich do samokształcenia w celu uformowania u każdego nauczyciela przekonania o przejściu na ukrainocentryczne fundamenty świadomości. W marcu tego roku wydaliśmy biuletyn informacyjny oddziału pod tytułem „Promień Proświty”-2, poświęcony godnemu uczczeniu 150-lecia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Ten zbiór zawiera wyraziste i głębokie materiały, wydrukowane w tygodniku „SP”, badania historyków W. I. Serhijczuka, L. D. Fedorowej, H. L. Machorina, krajoznawców rejonu, listy naszych rodaków o przeszłości i teraźniejszości naszego państwa, o języku ukraińskim, kulturze, historii narodu. Niektóre materiały zostały wydrukowane po raz pierwszy, co znacznie wzmacnia wagę takiego wydania. Po opublikowaniu list laureatów nagrody im. Iwana Ohijenki w tygodniku „SP” zaczęliśmy przygotowywać spotkanie z naszymi rodakami H. L. Machorinem oraz L. P. Mużukiem, laureatami tej zaszczytnej nagrody. Porozumieliśmy się z rejonowym gabinetem metodycznym wydziału oświaty Rużyńskiej Rejonowej Administracji Państwowej w sprawie przeprowadzenia okrągłego stołu „Proświty” z Oświatą na temat „100 lat Rewolucji Ukraińskiej”. W auli gimnazjum w Rużynie zebrali się członkowie osiedlowego oddziału „Proświty”, nauczyciele historii placówek oświatowych rejonu, bibliotekarze szkolni, pracownicy wydziału oświaty, uczniowie starszych klas gimnazjum w Rużynie, szkoły średniej I—III stopnia w Jahiatynie, krajoznawcy, władze rejonu. Współprzewodniczący okrągłego stołu O. B. Kolanowski, kierownik rejonowego gabinetu metodycznego wydziału oświaty, i W. O. Mytiuk, przewodniczący osiedlowego oddziału „Proświty”, zaproponowali wybranie na honorowego przewodniczącego okrągłego stołu L. P. Mużuka, ponieważ w jego osobie wszyscy zobaczyli zarówno „Proświtę” (jest on członkiem Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”), jak i Oświatę (jest profesorem Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki). Pięknym prezentem dla uczestników okrągłego stołu stało się wspaniałe wykonanie pieśni „Rodzima mowa” przez wokalistki zespołu „Szczerbiw” z rejonowego domu kultury (L. Chytra i H. Martyniuk). Następnie W. O. Mytiuk odczytał wiersz „Naród” (autor Ołeś Łupij, 2013). Z podniosłym nastrojem zebrani wysłuchali słowa powitalnego L. O. Biliak, przewodniczącej Rużyńskiej Rejonowej Administracji Państwowej, oraz M. M. Maruszczaka, przewodniczącego Rużyńskiej Rady Rejonowej. O. B. Kolanowski opowiedział uczestnikom zebrania „O obchodach 100-lecia Rewolucji Ukraińskiej 1917—1921 lat oraz uczczeniu pamięci jej uczestników”. Co roku w placówkach oświatowych rejonu będą odbywać się informacyjne przedsięwzięcia edukacyjno-wychowawcze, wystawy książek, konferencje czytelnicze. Prelegent podziękował miejscowemu oddziałowi „Proświty” za wydanie zbioru „Promień Proświty”-2, w którym znajduje się seria materiałów o bitwie pod Krutami oraz ciekawe dane o bohaterze spod Krut Pawle Kolczence, naszym rodaku. Centralnym i najważniejszym wydarzeniem okrągłego stołu stało się spotkanie z naszymi rodakami, laureatami nagrody im. Iwana Ohijenki. Hennadij Łeonidowycz Machorin, Okrągły stół w gimnazjum w Rużynie, L. P. Mużuk, H. L. Machorin i L. O. Biliak, przewodnicząca Rużyńskiej Rejonowej Administracji Państwowej słuchają pieśni, Pierwszy rząd: L. Mużuk, W. Mytiuk, H. Machorin, S. Wasylczuk
Maschinelle Übersetzung
150-lecie „Proświty” na Przykarpackim obchodzone jest aktywnie i z sukcesami. Kulturoznawcze wyjazdy po Przykarpackim, oddawanie czci Kobzarowi oraz wyróżnianie najlepszych działaczy „Proświty” — tym i nie tylko tym zakwitła obwodowa „Proświta”, nie ustając w swojej codziennej działalności społecznej. Odnowienie ogniw — łączenie sił Trwa proświatowo-artystyczne tournée po Przykarpackim, poświęcone jubileuszowi „Proświty”. Tym razem proświatowy zespół twórczy odwiedził wsie Witwickiej Zjednoczonej Wspólnoty Terytorialnej (OTG) w rejonie dolińskim. Niedawno tam, w szczególności we wsi Witwica, przywrócono pełnowartościową działalność ogniwa „Proświty”. Dziesiątki lat historia wsi Witwica i miejscowego ogniwa „Proświty” zaplątywała się w ciasny węzeł z powodu braku wiadomości i świadectw, z powodu strachu przed prawdą i braku prawdy. Wyrastało pokolenie, które musiało nieustannie przeżywać perypetie historii współczesności i przy tym spośród nagromadzonego zboża wybierać wyborną, potwierdzoną przez ojców i dziadów zastraszoną prawdę. W tym roku wiejska „Proświta” przywróciła swój status społeczno-kulturalnego centrum życia teraz już Witwickiej OTG. Ksiądz, władze, nauczyciele, młodzież, aktywna społeczność połączyli siły we wspólnych dążeniach i celach. W listopadzie ubiegłego roku delegacja proświatowców na czele z proboszczem parafii ks. Petrem wyruszyła do Czortkowa, gdzie odbył się ponowny pochówek szczątków ks. Pawła Witwickiego na czortkowskim cmentarzu. 15 lutego 2018 roku przewodnicząca dolińskiej rejonowej „Proświty” Kateryna Tusyk oraz przewodniczący witwickiego ogniwa proświatowego Stepan Szturmak zorganizowali wieczór wspomnień o sławnym rodaku i całej szanowanej wielkiej rodzinie Witwickich. Witwica to jedno z niewielu miejsc zdolnych zrodzić duchowo bogatych i silnych ludzi. Miejsce, gdzie na zawsze zakorzenia się pamięć pokoleń, przekazywane są z pokolenia na pokolenie wartości duchowe i moralne. A rody te są rozgałęzione, rozrzucone pędami i na nowo zakorzenione. Bo Witwica to wierzbowa gałązka, konar poświęconego drzewa rodzinnego. To jedna ze wsi, która nie podupada i nie wyradza się. Tutaj wracają, zostają i kontynuują dzieła swoich ojców. Tak jak robi to ród Janiśiwśkych oraz kierownicy obwodowej „Proświty” Stepan Wołkowećkyj i Mychajło Siczka. „Jeśli nawet zginiemy, nasze imiona zostaną wpisane w historię Ukrainy...” 20 maja w uroczysku Berehy we wsi Witwica odbyło się odsłonięcie znaku pamięci ku czci rodaków, powstańców-żołnierzy UPA. Do przeprowadzenia wydarzenia dołączyła delegacja proświatowców z Iwano-Frankiwska na czele z przewodniczącym obwodowego zjednoczenia Stepanem Wołkowećkym. Wydarzenie otworzył przewodniczący miejscowego ogniwa proświatowego Stepan Szturmak. Do podnóża składane są kwiaty od Witwickiej OTG, obwodowej „Proświty”, społeczności. W minutę ciszy niebo zapłakało cichym deszczem. Modlitwę za poległych odmówili księża Petro i Mykoła. Na tablicach monumentu, które odbijają zasmucone niebo, widnieją napisy: „Sława Ukrainie! Jasnej pamięci żołnierzy Ukraińskiej Powstańczej Armii Mykoły Krawcia i Dmytra Szturmaka. Jesienią 1946 r. tutaj, na brzegach Łużanki, przyjęli ostatni bój z moskiewskimi okupantami. W tym miejscu rannego Mykołę Krawcia (pseudonim — Smereka) nieludzie oblali benzyną i żywcem spalili. Mykoła Kraweć, ur. 1925 r., pochodzący ze wsi Stankiwci. Dmytro Szturmak, ur. 1926 r., pochodzący ze wsi Cerkiwna”. „Przechodniu, zatrzymaj się! Pokłoń się i oddaj cześć. Sława Bohaterom! Sława Ukrainie! Jasnej pamięci witwiczan, mieszkańców i osób pochodzących z Małynowyszcza i Berehiw, którzy w ciągu XX wieku walczyli z polskimi, niemieckimi i moskiewskimi okupantami Ukrainy. Cześć i chwała — ojcom, dziadom i pradziadom, krewnym, sąsiadom, którzy walczyli na wojnach austriackiej i niemieckiej, bronili Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej, walczyli w szeregach Ukraińskiej Powstańczej Armii, byli więzieni w więzieniach i obozach koncentracyjnych, wywiezieni na Sybir, pomagali powstańcom. Sława Bohaterom!” Przewodniczący Witwickiej OTG Mykoła Szykor podkreślił, że ten znak pamięci odsłaniamy w Dniu Bohaterów. Właśnie nimi byli nasi rodacy-powstańcy. Podziękował wszystkim zaangażowanym w przywrócenie z zapomnienia imion bojowników o Ukrainę. Tę świętą sprawę będziemy kontynuować. „I w każdej z naszych wsi wzniesiemy znaki pamięci o naszych heroicznych poprzednikach” — zapewnił. — Czcimy bohaterów, którzy oddali swoje życie za wolną Ukrainę, za wolność swojego narodu — powiedział na wiecu przewodniczący Obwodowego Zjednoczenia Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, witwiczanin Stepan Wołkowećkyj. — Ktoś może zarzucić, że oni jej wtedy nie wywalczyli... Tak, ale ich idea, ich wyczyn oraz energia żywiły i podniosły do walki nowe pokolenia, które ogłosiły Niepodległość w sierpniu 1991 roku. Właśnie dzięki nim Ukraina, mimo wszystkich trudności, idzie obecnie drogą wolności w swoją przyszłość. Na wyczynie poprzedników musimy wychowywać nowe pokolenia patriotów. I wtedy będzie tak, jak chce naród ukraiński. Podziękował wszystkim zaangażowanym w uroczystość za prawą pracę w imię Ukrainy. Zastępca przewodniczącego obwodowej „Proświty” Mychajło Siczka podkreślił znaczenie wydarzenia: „Trwa zbrojna wojna we wschodnich obwodach Ukrainy. Jednak musimy rozumieć, że wróg walczy nie tylko czołgami i armatami. Wojna toczy się na wielu polach: ekonomicznym, informacyjnym, językowym, duchowym, kulturowym, historycznym… Tym upamiętnieniem przywracamy sprawiedliwość historyczną, przywracamy z zapomnienia Bohaterów Ukrainy, którzy w bardzo trudnych czasach nie poddali się, a poświęcili swoje życie lepszej przyszłości Ukraińców. Zadaniem współczesnych jest wydobycie z niebytu sławnych imion naszych Bohaterów, aby wszyscy wiedzieli, że wyczyny w imię Ukrainy nigdy nie zostaną zapomniane! I wtedy na tych imionach wyrośnie to pokolenie Ukraińców-patriotów, które doprowadzi kraj do rozkwitu!” ...Między przemówieniami brzmiały ukraińskie pieśni patriotyczne, powstańcze i ludowe, wiersze. A na koniec wszyscy razem zaśpiewali „Zrodziliśmy się w wielkiej godzinie”... A potem w sali Domu Ludowego Witwicy wieśniaków bawiła grupa twórcza obwodowej „Proświty”. Po programie koncertowym delegacja „Proświty” wyruszyła do sąsiedniej wsi Cerkiwna, gdzie gości witała przepełniona sala domu kultury. Mieszkańcy Cerkiwnej ciepło witali artystów, wspólnie wspominali sławne karty historii miejscowego ogniwa „Proświty”, wydrukowane na łamach gazety „Hałyćka Proświta”, którą rozdawano od razu w sali wszystkim chętnym.
Tradycje, które jednoczą. Ludzie, którzy inspirują. „Ponowny pochówek szczątków Kobziarza to znamienny moment w historii kształtowania się Ukrainy, ponieważ mamy „dobrych” sąsiadów, którzy wzięli sobie za zwyczaj przywłaszczanie materialnego i duchowego dorobku Ukraińców. Nasza siła hartuje się w walce, a nasza duchowa moc opiera się na świętościach — na decydujących dla religii i kultury zabytkach, na wielkich Ukraińcach, którzy zmienili świat i stali się znaczącymi postaciami w historii świata. Przed nami superzadanie — zwrócić świętości i zachować pamięć o Wielkich tak, jak robimy to z T. Szewczenką. Takie wydarzenia należy obchodzić na szczeblu oficjalnym dla szerokiej opinii publicznej, aby stało się to dobrym zwyczajem — zwracać i cenić swoje, aby pamiętać i chronić to, co najdroższe” — powiedział zastępca przewodniczącego obwodowego zjednoczenia „Proświty” Mychajło Siczka. Organizuje obchody ku czci Kobziarza w dniu rocznicy jego ponownego pochówku już tradycyjnie obwodowa. Proświcianie przy pomniku T. Szewczenki w dniu ponownego pochówku. Przewodniczący „Proświty” Przykarpatcia Stepan Wołkowecki oraz przewodniczący Wyćwickiej Hromady Mykoła Szykor na otwarciu tablic pamiątkowych we wsi Wyćwica.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
I w tym roku społeczność zebrała się 22 maja pod pomnikiem Kobziarza w Iwano-Frankiwsku, aby przypomnieć, że właśnie tego dnia 157 lat temu Taras powrócił „na Ukrainę miłą”. Kwiaty pod pomnikiem złożyli zastępca mera miasta Ołeksandr Łewycki, Mychajło Siczka oraz przedstawiciele społeczności. Swoje uznanie dla T. Szewczenki poprzez poetyckie słowo i pieśń wyrazili obecni na wydarzeniu artyści oraz znane osobistości regionu. Podkarpacki działacze Proświty zdobywają wyróżnienia. We wsi Rusiw, w rodzinnych stronach nowelisty Wasyla Stefanyka, podczas uroczystości z okazji obchodów 147. rocznicy jego urodzin odbyło się wręczenie nagród laureatom nagrody literackiej. W kategorii „Proza” zwycięstwo odniosła bibliotekarka, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureatka rejonowej nagrody literackiej imienia Nadiji Popowycz, autorka książki „Ojcze nasz nieba”, działaczka Proświty Hałyna Chrystan. Zwycięzcami w kategorii „Literatura dokumentalna oraz naukowo-krytyczna (estetyka, literaturoznawstwo, kulturoznawstwo, ukrainoznawstwo, publicystyka artystyczna, krytyka, pamiętnikarstwo)” zostali wybrani Oksana Parypa oraz Petro Parypa — dziennikarz, prowadząca programów w Iwano-Frankiwskiej Obwodowej Telewizji „Hałyczyna” oraz zasłużony dziennikarz Ukrainy, laureat obwodowej nagrody imienia B. Bojki w dziedzinie dziennikarstwa, autor książki „Wielcy Ukraińcy bez masek”. Tegoroczną laureatką nagrody w kategorii „Poezja”, na wniosek „Proświty”, została bibliotekarka, przewodnicząca podstawowej organizacji wiejskiej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, laureatka nagrody imienia Marijki Pidhirianky, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Łesia Szmyhelśka. Tę wysoką nagrodę otrzymała za książki poetyckie „Hosanna jesieni” oraz „ProŚwiat”. Poetycki świat Łesi Szmyhelśkiej jest ciekawy i niebanalny. Jest ona autorką sześciu książek poetyckich. Wszystko, co napisała, zostało zapisane w literackiej historii regionu duszą i sercem oraz artystycznymi poszukiwaniami nowych tematów i stylów, mistrzowskimi podejściami do ich realizacji. Podąża ona swoją literacką drogą z wielką miłością do rodzinnego kraju, do swojego narodu, do Ukrainy, do rodziny, do Boga. Książki „Hosanna jesieni” oraz „ProŚwiat” to swoiste podsumowanie twórcze poetki na polu literatury pięknej i świadectwo dojrzałości jej poetyckiego słowa oraz aktywnej postawy życiowej. Jest to, w istocie, pierwszy wysoki szczyt jej poetyckiego sukcesu. W ślad za najwyższym obwodowym wyróżnieniem literackim „Proświta” nagrodziła ośmioro podkarpackich aktywistów nagrodą „Proświty” imienia Marijki Pidhirianky. W kategorii „Literatura” nagrodzeni zostali: BŁYZNIUK Mykoła Iwanowycz, członek NSPU, za książkę dla dzieci „Najmilszy kraj” i „Wszyscy lubimy śpiewać”, a także za wieloletnie wychowanie dzieci i młodzieży. HAJEWYJ Mykoła Jakowycz, przewodniczący fundacji charytatywnej im. Łesia Hryniuka, za zbiór wierszy dla dzieci „Chodzi sen koło okien”. MAJBORODA Ołeh Wiktorowycz, medyk, za książkę dla dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym „Alfabet w bajkach”. W kategorii „Sztuka”: TERŁECKA Lubow Lubomyriwna — kierowniczka ludowego amatorskiego chóru młodzieżowego „Hosanna”, dyrektorka instytutu dykowsko-regenckiego Uniwersytetu Teologicznego. MELNYK Łesia Omeljaniwna — kierowniczka ludowego amatorskiego kobiecego zespołu wokalnego „Smerichka” Iwano-Frankiwskiego Centrum Kultury. Za aktywną pracę w Proświcie: PYŁYP’JUK Ołeksandra Jakiwna, redaktor naczelna ogólnoukraińskiego czasopisma literacko-artystycznego dla dzieci „Dzwoneczek”, za książkę „Bajeczki — perełki”. SZCZERB’JUK Wałentyna Iwaniwna — przewodnicząca miejscowej organizacji OT „Proświta”, zastępca redaktora gazety społecznej „Rodzinna wieś Bili Osławy” oraz sekretarz organizacji społecznej „Nasza rodzinna wieś”. OROBEĆ Iwan Jurijowycz — dyrektor Szkoły Ogólnokształcącej I—II st. w Horiszniozałuczanach. Wręczenie nagród odbyło się 29 maja w muzeum Marijki Pidhirianky we wsi Bili Osławy w rejonie nadwórniańskim. Medal Budowniczy Ukrainy to najwyższe wyróżnienie społeczne Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki za znaczne zasługi w działalności politycznej, społecznej, naukowej, kulturalnej i oświatowej oraz budowę niepodległej Ukrainy. W tym jubileuszowym dla organizacji roku medalem nagrodzono aktywnych działaczy z organizacji rejonowych: UŻYTCZAK Wasyl Mykołajowycz, ur. 1970 r., Honorowy obywatel wsi Bili Osławy, laureat obwodowej nagrody im. Marijki Pidhirianky. Ojciec Wasyl Użytczak jest mitrofornym protojerejem. W 1997 roku odznaczony Krzyżem Napierśnym, w 2005 roku za błogosławieństwem Najświętszego Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Filareta odznaczony prawem noszenia Krzyża z ozdobami. O. Wa-
sil — członek miejscowego oddziału „Proświty” we wsi Bili Osławy. W 2016 roku ks. Wasyl Użytczak został uhonorowany nagrodą im. Marijki Pidhirianky. Ks. Wasyl Użytczak cieszy się wielkim autorytetem wśród mieszkańców wsi Bili Osławy oraz aktywu rady wiejskiej. Często bywa w miejscowej szkole imienia Marijki Pidhirianky, bierze aktywny udział we wszystkich społecznie ważnych wydarzeniach wsi. Regularnie pisze do miesięcznika „Ridne seło Bili Osławy”, który od 2012 roku wydaje organizacja społeczna „Ridne nasze seło”. Przekazał część swojej rezydencji na muzeum Marijki Pidhirianky i na wszelkie sposoby je wspiera. Kuzyk Marija Ołeksijiwna — przewodnicząca szkolnego oddziału towarzystwa „Proświta”, nauczycielka języka ukraińskiego i literatury w szkole ogólnokształcącej I—III stopnia we Werchni w rejonie kałuskim obwodu iwanofrankiwskiego. Zdolna organizatorka, wykonawczyni. Marija Ołeksijiwna jest nauczycielką wyższej kategorii, nauczycielem starszym. Odznaczona dyplomami wydziału oświaty Kałuskiej Rejonowej Administracji Państwowej, obwodowego wydziału oświaty oraz rady wiejskiej we Werchni. W wolnym czasie pisze wiersze. Towarzyska, wesoła, pełna życia, energiczna osoba. Cieszy się autorytetem wśród grona pedagogicznego, uczniów i społeczności wsi. Autorka piosenki o wsi „Duma pro Werchniu”. Sołdat Mykoła Iwanowycz urodził się 24.05.1951 roku we wsi Hołyń w rejonie kałuskim obwodu iwanofrankiwskiego. W maju 1994 roku stanął na czele największego na Kałuszczyźnie (ponad 70 członków) połączonego Hołyńskiego wiejskiego i szkolnego podstawowego oddziału „Proświty”. Jako przewodniczący oddziału „Proświty” zainicjował i zorganizował turnieje sportowe pamięci legendarnego dowódcy UPA S. Stebelśkiego-„Chrina” oraz pierwszego przewodniczącego odnowionego oddziału „Proświta” w 1989 roku w Hołyniu, W. M. Hońskiego. Z inicjatywy Mykoły Iwanowycza utworzono oddział „Młodej Proświty”, jeden z najlepszych na Przykarpaciu. Dzięki M. Sołdatowi i członkom oddziału „Proświty” we wsi Hołyń ustawiono pomnik I. Franki, S. Stebelśkiego, znak pamięci 600-lecia Hołynia oraz poświęcony proświcianom, którzy zginęli z rąk bolszewików. Zorganizowano wykonanie i poświęcono krzyż nagrobny powiatowego dowódcy UPA Iwana Rudego („Orłycza”), otwarto kapliczkę w szkole oraz dla ofiar-współmieszkańców, którzy zginęli 01.03.1946 roku z rąk miejscowych „strybków”. Jako członek rady wolontariuszy, która została utworzona na wiecu wiejskim, pomaga zbierać środki, artykuły spożywcze i ciepłą odzież dla uczestników ATO. Aktywny propagator zdrowego stylu życia, kierownik kółka szachowego. Wielokrotnie zwracał się do kierowników rejonowej i obwodowej oświaty z propozycją wprowadzenia szachów jako obowiązkowego przedmiotu do nauki w szkole. Członek miejsko-rejonowego Zarządu towarzystwa „Proświta”, deputowany i członek prezydium Kałuskiej Rady Rejonowej czterech kadencji. Odznaczony honorowymi dyplomami, podziękowaniami, dyplomami za aktywną pracę proświciańską na terenach Kałuszczyzny, działalność pionierską w odrodzeniu narodowym, działalność społeczno-polityczną, znaczący wkład w rozwój społeczno-gospodarczy terytorium oraz w rozwój oświaty na Przykarpaciu. Przygotowała Olha BOJCZUK, sekretarz prasowy Iwanofrankiwskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Nagrodzenie Łesi Smyhelśkiej nagrodą im. Wasyla Stefanyka. Proświcianie na uroczystościach z okazji uhonorowania nagrodą M. Pidhirianky.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
wyrokiem twoje skrzydło, wybielone hizopem. Tam nie ma ani boleści, ani smutków, ani westchnień, ani natchnień, tylko ŻYCIE NIEKOŃCZĄCE SIĘ. Czy nie do tego szedłeś, orząc przed sobą Słowo. Miłując Je, służąc mu, ratując się przez Nie! Czy nie do tego idziemy i my, ciągnąc w niebo swoją bruzdę! Pozostaję z ostatnim pokłonem przed tobą za wszystko, czego nie wysłuchano, nie dopowiedziano i nie domodlono. Bo dni nam mało… Myrosław DOCZYNIEC
Dobra pamięć ludzi
Trudno mówić o drogim Człowieku, Poecie, Obywatelu, z którym jeszcze niedawno rozmawialiśmy, a którego już nie ma na białym świecie. Królestwo mu Niebieskie! Niech spoczywa z Bogiem! A na Ziemi – dobra pamięć ludzi.
Z Petro Iwanowyczem wymieniliśmy się książkami. Moje zbiory pieśni „Szkolne lata niezapomniane” i „Pieśń kobzarza” przekazał do szkoły muzycznej, by z nich korzystano, za co jestem mu wdzięczna. A jego „Duchowy rubaj” i „Małe sekrety szczęścia i sukcesu” to dla nas wskazówki na ziemskie życie. Do wierszyków z jego dziecięcej książeczki „Przygody kota Patryka” napisałam piosenki. Mam nadzieję, że wkrótce zostanie wydany zbiór pieśni dla młodszych uczniów. Niech dzieci śpiewają piosenki Petra Soroki, który tak kochał życie!
Olena HRYNNYK
Książki jako najcenniejsze
Smutno. Nie chce się wierzyć, że Petra Soroki już nie ma wśród nas żywych, że nigdy go nie zobaczę. Obiecywał przyjechać do Czernihowa — nie przyjedzie. Kilka dni temu przysłał mi do „Literackiego Czernihowa” recenzję Wołodymyra Worony na jego książkę „Symfonia Pietrykiwskiego lasu”, która wkrótce ukaże się w trzecim numerze czasopisma. Nie spotkaliśmy się nigdy, ale przez wiele lat korespondowaliśmy. Jego książki, które mi przysyłał (mam prawie cały jego dorobek), przechowuję jak najcenniejsze. Zaglądam do nich nieustannie, gdy jest mi ciężko. Choćby o czym pisał, choćby w jakim gatunku występował — wiersze czy prozę dziennikową — wszystko to poezja. Jego magiczne słowo spływa na duszę delikatnie, przenika serce. I nie są to odrębne utwory, lecz jeden spójny poemat, którego głównym bohaterem jest dusza Poety. W każdym wersie jest tak wiele światła, miłości i ciepła. I pisałem mu o tym nie raz. Petro Soroka — wielki liryk! Wieczna pamięć utalentowanemu człowiekowi. Myhaś TKACZ
Jasny to był człowiek. Przysłał mi swoją „Symfonię Pietrykiwskiego lasu” w odpowiedzi na mój zbiorek „Skликаю птаство” i napisał: „Jeśli Pani zwołuje ptactwo, to w Pani stadzie musi być Soroka...”). Jasny to był człowiek. I utalentowany. Lucyna CHWOROST
Naczelny redaktor „Тернопільського оглядача” Nie umiał być obcy ani dla przyjaciół, ani dla życzliwych mu wrogów, ponieważ posiadał granicznie wielką szczerość. Petra Soroki chowano 6 czerwca. Jakoś mimo uwagi prasy (nawet ze względu na Dzień Dziennikarza, 6 czerwca) przeszedł obok tego faktu, że Petro Soroka był naczelnym redaktorem znakomitego ilustrowanego czasopisma „Тернопільський оглядач”. Cieszył się, że miał sposobność tworzyć coś intrygującego, ciekawego, mimo reklamy (wydawnictwo było komercyjne). I to mu się całkowicie udało. W krótkim czasie (2008 rok) wydawnictwo stało się popularne w kulturalnej przestrzeni kraju. Wyznaniowość — przewodni nastrój artykułów tego tygodnika kulturologicznego. Jak sam Petro Soroka przyznawał, pisarze są skazani na publiczną spowiedź. Stałe rubryki prowadzili tacy twórcy słowa, jak Halina Pahutiak, Jewhen Baran; zwracała uwagę kolumna naczelnego redaktora. Oto kilka fragmentów z artykułów wstępnych Petra Soroki: „Rosja i fałszerstwo to niemal synonimy. Włączacie telewizor — i w waszym pokoju pojawia się miodoptny i obłudny moskal. On was zombie, przekonuje, wpuszcza do duszy wirusa, aby ten rozdarł duszę, a potem złożył ją w takiej konfiguracji, w jakiej jest mu potrzebna”. „Moje doświadczenie życiowe, zdobyta wiedza i przeczytane książki dają mi podstawy do wniosku, że los ma dualistyczne dno: tu wola Boża nakłada się na wolę człowieka. Nie wierzyć w los — znaczy nie wierzyć w Stwórcę. Bądźmy mądrzy i słuchajmy głosu duszy, bo mądrego los prowadzi, a głupiego wlecze”. „Staramy się utwierdzać piękno Bożego świata miłości, pozostając w nurcie Wielkiego Stylu ludowej tradycji” — tak brzmi cel tygodnika. Rzeczywiście, czytanie takiego czasopisma zawsze jest ciekawe, bo prawda, szczerość i żywa myśl nigdy się nie przejadają. Na łamach wydawnictwa prezentowano postaci kultury całej Ukrainy, a pod względem różnorodności materiałów i ich poziomu czasopismo nie ustępowało najbardziej reklamowanym wydawnictwom. Petro Soroka kochał dziennikarstwo, a jeszcze kochał piłkę nożną. Leśja BILYK
Dziękuję za to, co wieczne i wielkie! Dziękuję za „...wieczne i wielkie”, Piotrze! Za zadziwiające książki, z których tryska duchowe źródło mądrości. Zwłaszcza za niepojęty świat „Symfonii Petrykiwskiego lasu”.
Nie przeczytałam, przeżyłam w tym lesie wraz z duszą leśnego anioła. Sercem dotknęłam każdego drzewa, ptaka, źdźbła trawy... Szłam za nimi jak cień, by wszystko zobaczyć, nie przegapić ani jednej chwili jedności duszy z Boską naturą lasu, pobyć w harmonii ze światem, rozpłynąć się w niebiańskim błękicie nad koronami drzew. Od dziecka szukałam odpowiedzi na pytanie: „Kim jestem? Stworzoną przez Boga ludzką duszą czy ziarnkiem piasku w ziemskim królestwie?” I nagle twoje: Wszyscy jesteśmy jednym: ptaki, drzewa, ludzie.
Jesteśmy światową duszą, która rośnie
I na ziemi, i w kosmosie — wszędzie,
Gdzie tylko płynie złote światło.
I dobrze to czuć w lesie,
Gdzie nawet nartniki są królami,
Gdzie każde drzewo potrafi powiedzieć,
Jakim szczęściem jest żyć na ziemi.
Tylko człowiekowi o subtelnym odczuwaniu świata, o kochającym sercu i jasnej duszy otwierają się głębie Wszechświata. „ Symfonia
Maschinelle Übersetzung
5 czerwca odszedł w zaświaty Petro Soroka, krytyk, poeta, prozaik, a między innymi — także autor wielu publikacji na łamach tygodnika “Słowo Proświty”. Komunikowaliśmy się drogą elektroniczną, telefonicznie, rzadko — listownie. Spotkać się i porozmawiać twarzą w twarz nie było dane. I już nie będzie, nie będzie... Nie chcę żadnego oficjalizmu w jego nekrologu, — oficjalizmu Petro Iwanowycz nie znosił, kochał światło i ciszę. Wyrażamy to, czego nie zdążyliśmy powiedzieć Petrowi Soroce osobiście, — na jego dziewięciny. Na łamach gazety, którą szanował. U Boga nie ma umarłych... Lubow HOŁOTA
OPUSTOSZAŁA BEZ PIOTRA ZIEMIA...
Mychajło DIACZENKO
Ból Smutna wieść nadeszła z ojczystego kraju — przestało bić serce mojego dawnego i dobrego przyjaciela Petra Soroki. Odszedł od nas człowiek szczery i pracowity. Utalentowany naukowiec, oryginalny pisarz, niestrudzony poszukiwacz prawdy. Jego serce bolało ludzkimi i narodowymi bólami. Drogi Piotrze! Wiem, że jasna Twoja dusza jeszcze unosi się nad rodzinnym domem, nad rodzinną Ukrainą. Widzisz i słyszysz, jak tęsknią za Tobą dzieci i wnuki, jak ciężko i smutno Twojej drogiej Hali. My, Twoi przyjaciele, pobratymcy, sercem i duszą jesteśmy razem z nimi w tych smutnych, ciężkich chwilach. Twojej zaś duszy, przyjacielu, — niebiańskiej łaski, Pańskiego królestwa oraz opieki i uwagi Pańskiej! Wieczna i dobra pamięć o Tobie na zawsze pozostanie w naszych sercach. Jewhen DUDAR z rodziną oraz naszymi wspólnymi przyjaciółmi
Ziemia Ci lekką, Bracie! Szczęśliwych ludzi na Ukrainie jest bardzo mało. Prawdziwym szczęściarzem wśród tych wybranych był nasz utalentowany pobratymiec, dynamiczny, charyzmatyczny człowiek ciągłego intelektualnego poszukiwania Petro Soroka. Wybrany przez matkę Naturę, wybrany przez Boga, wybrany przez czytelników badacz wszystkiego, co żyje we florze i faunie, poeta, prozaik, uczony, krytyk literacki. Filolog. Miłośnik słowa. Fan sprawiedliwości i honoru. Obdarzony ojcowską urodą, wybrany miłością. Przede wszystkim — prawdziwy Syn Ukrainy. Bezbronnym sercem on, jak mało kto, odczuwał “piękno Bożego świata” i “aż dławił się ze szczęścia”. To wtedy, gdy “świat wydawał mu się rajem”. (Tu i dalej cytaty z utworów P. Soroki. — Red.). Lecz bywało i inaczej. Wtedy wspominał niewinną krew Baturyna, siemipałatyńskie poligony atomowe, kryminalną hordę nieludzi w sowieckim mundurze, grymasy i krzywdy ukraińskiej historii. Dawnej i współczesnej. I wtedy, jak jego niewymyślony bohater “człowiek deszczu”, Petro Soroka “łowił błyskawice”. W ile woltów przenikał go ten ból, trudno sobie wyobrazić. Na piśmie zaś pojawiły się z tego bólu perły. Niezaprzeczalnym jest to, że nie dokończył swojej drogi, odszedł przedwcześnie, i to, co mógł ogarnąć, przeanalizować, napisać właśnie on, kto nie żałował ani zdrowia, ani czasu na rozwarstwianie siebie, pozostanie na naszej licznej literackiej pustyni już nie zauważone, nie przeczytane, nie przemyślane. Przecież miał Soroka oryginalną, bezcenną umiejętność chwytania detali, widzenia przymrużonym okiem tego, co najistotniejsze, czasem tragiczne, czasem komiczne w ludziach, genialny stefanykiwski lakonizm, cierpką ironię, a nawet satyryczny grotesk M. Kociubynskiego, dlatego tak udawały mu się (nie gorzej niż Hryhorowi Tiutiunnykowi) postacie z ludu. A jeśli już pisarską brać darzył swoją baczną uwagą, to było to profesjonalne, docenckie: to był sposób duchowego istnienia. Realizacja intelektualnego potencjału — dla wykładowcy rzecz święta. Niestety, dla pisarzy akurat nie zawsze. Byłam głęboko poruszona recenzją Petra Soroki, opublikowaną w “Słowie Proświty” w zeszłym roku na moją powieść o Majdanie (“Kijowie, wstawaj!”). Tym bardziej, że byliśmy nieznajomi. Tym bardziej, że, jak się okazało, wtedy i u Piotra, i u mnie umierały mamy… Po raz pierwszy od 20 lat napisałam długi list z podziękowaniami do autora i natychmiast otrzymałam odpowiedź. Okazało się, że “dawno marzył, by się ze mną zaprzyjaźnić”. Nawet kiedyś ekspromt-recenzję na mój tomik “wystrugał”: “Jowenko świat zadziwiła: oblicze wiatru nakreśliła!” (1975). Naprawdę mnie to oszołomiło. Przecież, biorąc pod uwagę naszą różnicę wieku, musiał to napisać jako zielony chłopak!.. I tutaj Piotr w trybie telefonicznym radośnie zadziwił mnie swoją samoironią i absolutnym wyczuciem rozmówcy: “Aha, — powiedział, — w wieku 10 lat!” To doprawdy rzadka filozoficzna umiejętność: widzieć tragiczne i zabawne przejawy życia, nie pedałując na żadnym, nie grzęznąc przy naszym neurotyzmie czasu ani w tej, ani w tamtej hipostazie. Umiał ironizować z epitafiów (!), walizek Chamberlaina czy Chruszczowa, z homerycznych paroksyzmów ludzkiej głupoty (“Arcydzieło”), z własnej dziecięcej wielomówności. “Bóg coś niedopowiedział w tym świecie”, że tak wcześnie zabrał od nas tak potrzebnego, nie-do-zastą-pie-nia człowieka! Wierzył w anioły. One miały siać to, co żywe, chronić je. Przecież umiał cenić każdą chwilę swojego zbyt krótkiego życia — stąd jego dzienniki. Umiał wyczuwać zbliżanie się nieuchronnego i, choć jak ostrzegali go przyjaciele przed niebezpieczeństwem zaglądania w przepaść, odważył się zawczasu powiedzieć pożegnalne słowo podziękowania swojemu losowi, książkom i lasowi, swojemu życiu. Pięknu Bożego świata, które było źródłem jego radości. Mamie i tacie, ukochanej, nawet małym przyjaciołom dzieciństwa cielaczkom, które tak łaskotliwie lizały jego palce. Ziemia lekką Tobie, Piotrze! Pozostajesz z nami w swoich książkach, a dusze tych, którzy kochali ciebie, o czym ty i nie domyślałeś się czasem (bo miłości zawsze wydaje się za mało), nasze zapłakane dusze spotkają się z Tobą w Wieczności. Switłana JOWENKO
Ten, kto skrzydła ma, odlatuje Petro Soroka. On był szczególnym Ptakiem. Białym z czarnym znakiem — piórem, które wiecznie krwawiło. Ile słów, zwłaszcza cudzych — młodych, nieznanych, wątłych — on podniósł na skrzydła, dał im niebo. Stróż słów. Pisarz dnia i nocy. Jakoś nocowałem w jego tarnopolskim gnieździe i z sześć razy zasypiałem i budziłem się pod jego szept. Cicho uchylał on drzwi i podchodził do posłania: “Jeszcze muszę powiedzieć ci to, bo jutro, może, nie zdążę. Dnia nam mało…” A kiedy ja już i powiek nie podnosiłem, udawanie gniewnie mruknął: “Śpij już”. Śpij, Piotrze. Ty zmęczyłeś nie tylko ręce i serce, ale i skrzydła. Anioły czasem nie nadążają za nami, wydawałoby się, niestrudzonymi… Teraz jesteście w Domu. Twój anioł wielce pracowity i twoja wieloczynna dusza. Tam nie ma słów, tej niepodatnej, zdradzieckiej gliny. Tam nie trzeba czytać i pisać. Tam, Piotrze, spotka cię Piotr, który wie, że ty nie zawsze byłeś skałą — częściej piaskiem, kamyczkami dla tych, którzy szli po tobie w górę do Słowa. Tam Najwyższy Pisarz sam rozpisze
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Petrykiwskiego lasu” — olśnienie, jakie zesłał ci Bóg, abyś opowiedziała o „Zwycięskiej sile miłości”, „O potrzebie walki”, „Ojczystym pięknie”, o tym niewidzialnym „Związku” z przyrodą, bez którego człowiek nie może się obejść… Bezgranicznie wdzięczna za cudowną symfonię, która napełnia duszę światłem i wiarą. Twoja poezja jest jak modlitwa. Do bólu wstrząsnęły duszą słowa: Gdy zamilkną dalekie dzwony wieści, I za mną świat westchnie deszczem, Chciałbym stać się w tym lesie Drzewem, trawą czy krzakiem. Proroctwo jest właściwe obdarowanym ludziom. Wieczna i jasna pamięć o tobie, Petrze… Tetiana LEMESZKO
Echo w duszach W tę straszną wiadomość nie chciało się wierzyć, bo on nigdy nie pisał o żadnych swoich chorobach, a pisał tylko listy-odpowiedzi na moje nowe książki, a także, jak widać, w podziękowaniu przysyłał swoje, wśród których była i słynna „Symfonia Petrykiwskiego lasu”. Wszystko napisane lub podpisane było tak nieczytelnym pismem, że trzeba było dosłownie rozszyfrowywać każde słowo. Nie wiem dlaczego, ale nawet ta „udręka” przynosiła zadowolenie i radość. I oto Piotr odszedł od nas. Odszedł, ale nigdy nie zostanie zapomniany. „Symfonia” jego rodzinnego lasu zawsze będzie rozbrzmiewać w naszych duszach. Mykoła TIUTIUNNYK
Męska mądrość W listopadzie 2015 roku ukazała się moja książka liryki „Wzdłuż darowanych Bożych dni”. Podpisałem i wysłałem Petrowi egzemplarz. Gdzieś w myślach tliła się nadzieja, że może w jakiś sposób on się odezwie. I choć oczekiwana recenzja się nie pojawiła, Petro wsparł mnie w inny sposób, za co jestem mu wdzięczny. W styczniu 2016 roku „Ukraińska Gazeta Literacka” opublikowała rankingi książek wydanych w minionym roku, zestawione przez znanych literaturoznawców, krytyków i pisarzy. Petro Soroka postąpił oryginalnie — na każde z dziesięciu miejsc postawił po 2-3 tytuły. Moja książka znalazła się na 10. miejscu obok jakiejś innej. Było mi bardzo miło. Już sam ten fakt pokazał Petro jego podejście do oceniania utworów artystycznych — dążenie, by kogoś wesprzeć, komuś nie pozwolić zapomnieć, komuś oddać należne. Taki był on. Być może nie wszystkim to się podobało. Oczekiwano od niego ostrości, surowości, a on taki nie był. I takim pozostanie w pamięci. Dobrej pamięci o nim. A ona, czysta, jasna, nie zwlekając, od razu ukazuje nam mądrość tego mężczyzny, który zdążył za życia pojąć wiele takiego, do czego wielu raczej nie dojrzeje. Wasyl KLICZAK
Przejdźmy przez ból
Dziś cały dzień myślę o niezwykłej Halii, żonie Petra Soroki. Oboje stoją mi przed oczami takimi, jakimi byli wtedy, podczas naszego jedynego spotkania latem zeszłego roku... On – speszony, rozmowny, wzruszony i niezwykle życzliwy. Ona – pełna spokoju, a zarazem tak czułej i przejmującej troski o niego, że aż dech zapierało od mimowolnego uczestnictwa w tak ogromnej czułości... Dziś o niego jestem spokojna. Tam, gdzie teraz jest, jest mu dobrze: pisał o Przejściu jako o dawno przyjętej i świadomie przyjętej nieuniknionej kolei rzeczy i duchowo był na nie gotów... Pamiętam jego spojrzenie wybiegające daleko za horyzont, ponad karpackie góry: przymrużone, takie, jakby widziało dalej i znacznie ostrzej, niż pozwala ludzkie oko. Także w słowie był niezwykle przenikliwy i głęboki. Teraz rozmawia z aniołami... Tam, mówią, nie ma ani dnia, ani nocy. Więc swoje dzienniki zostawił dla nas... I dla Halii. Halii jest ciężko... Ciężkie są dni, bolesne wieczory i noce... Droga Halu! Przejdź przez ten ból, bo to także swoisty przejście. Petro jest z Tobą. Z Tobą wielkie szczęście życia u jego boku i w jego sercu.
Petro Soroka jest z nami. Swoimi kunsztownymi, pisanymi filigranowym językiem i stylem dziełami. I pamięcią. Dopóki ona trwa, on jest z nami. Marija CZENDEJ-TRESZCZAK
Wierzę... W ostatnim roku bardzo się spieszył, by się nagadać, nawoływać się, przypomnieć... Czuł to? Człowiek głębokiej wiary i rozumienia sensu życia, spieszył się, by wypowiedzieć to, co najważniejsze. Wybacz, Petro, nasze spóźnione odpowiedzi czy milczenie. Wybacz, że nie wszyscy powiedzieliśmy ci swoje DZIĘKUJĘ – za twoje dobre i szczere słowo oraz wsparcie. Trzykrotnie – wybacz. Zostawiasz po sobie wielką i jasną pamięć. Wierzę: Bóg przygotował ci rajską komnatę. Natalka POKŁAD
Moje serce boli... „Im bliżej niebo, tym trudniejsze słowo”.* Dusza potrzebuje poznać mowę.
Wyrazić ludziom, wykrzyczeć światu, że w mojej piersi są słowne kwiaty.
Słowo Petra Soroki inspirowało, leczyło, dawało siłę! Jego Słowo było barwne, soczyste, delikatne… I jak ja teraz bez Waszego Słowa, drogi mój panie Petrze?! Wspierającego, łagodnego, prostego. Całym sercem kochałam Petra Soroką jako pisarza — ciekawego i wartościowego. Podziwiałam go jako człowieka dobrego, jasnego — Bożego. Moje serce krwawi, a dusza w rozpaczy!.. Julia TKACZOWA *Wersy z wiersza Petra Soroki 15.06.2017
Słowo pamięci
Pamięć to łza, jak wiosenna rosa, żyjemy nią we dnie i w nocy. Pamiętajmy o oraczu niwy słowa-życia. Naprawdę nie da się cofnąć minionej chwili ani zatrzymać, ani nadrobić utraconego... Ale nasze głębsze myślenie zbliża nas do zrozumienia niezmiennego imperatywu życia: „Wiara, nadzieja, miłość”. Życie zaś człowieka podobne jest do świecy, która przy sprzyjających warunkach dopala się do końca, lecz w tym przemijającym świecie wszystko zależy „od czasu i okoliczności” (Księga Koheleta 9:11b). Ważne jest nie tyle, ile człowiek przeżył, lecz co uczynił, czy jego życie było dobroczynne i dobrocieplne. Czas nie był jego. Okoliczności podłym spiskiem zraniły jego delikatne, wrażliwe, subtelne serce... Jego słowo szło w parze z myślą. Żył słowem — życiem duchowym. Czerpiemy energię ducha od Boga, bo „Bóg jest duchem...” (Ewangelia według Jana 4:23a), i nabywamy ją także w ciągu naszego życia, jeśli nie przeczy ono logice bytu. Twierdził, że „Pisarz odpowiada zarówno za to, co pisze, jak i za tych, do których trafia jego książka” („Drzewo nad wodnym potokiem”). Twórczość i moralność są siostrami bliźniaczkami, które mogą żyć tylko i wyłącznie razem. Istotą jego życia było być sobą, nie zdradzić siebie, swojej pamięci. Nie zdradził, był sobą i godnie dźwigał swój krzyż. Kto zatem dopisze nam symfonię Petrykiwskiego lasu? Widzę, jak Petro Soroka siedzi na pniu, i w mojej pamięci pozostanie moment, gdy osa prowadzi melodię w jego uchu... Komu teraz zaśpiewa? Kto usłyszy? Jakie wielkie serce, jakiego ducha życia trzeba mieć, by w rzeczach, w żywej przyrodzie poczuć duszę (ducha) życia: Jestem tak miłosierny, stojąc we wsi, że modlę się za duszę owsa, i siadają na mnie ptaki i trzmiele, a osa śpiewa mi do ucha (s. 247). „Symfonia Petrykiwskiego lasu”. Wolny mędrzec, który nauczył się panować nad sobą, a jego rozum i serce służą miłości, bo osiągnąć to można tylko ciężką, codzienną pracą. Rozum jego serca dzwonił prawdą, budził czytelników do życia. Kto zatem zapali nam świecę życia, słowa prawdy?..
Słowo milczące w sobie poczułem,
Jak w ciemności zapaloną świecę,
..............................................
Wierzyłem, że jego piękno i moc
Rozerwą zasłony wszystkich ziemskich granic (s. 195).
Żyjemy nadzieją w wieczności, a prawda prowadzi nas ku wieczności. Duch człowieka nie gaśnie, nie rozpływa się we Wszechświecie, lecz zapisuje się na Bożych nośnikach, tablicach pamięci (Kaznodziei 12:7): Bóg obiecuje mi nieśmiertelność
Bez trwóg, bez bólu i bez łez (s. 227).
Bohdan Diaczyszyn
Korespondencja Antoniny Caruk: „Pisać dziennik i oddawać go pod czytelniczą ocenę może sobie pozwolić tylko bardzo spójna osobowość, skrajnie uczciwa wobec siebie. Subtelny psycholog, nadwrażliwy na odcienie słowa. Której dusza jest rozpuszczona w domu słowa, jak powietrze w każdej komórce tego, co istnieje. Taki Człowiek, jak Pan. Nie jestem pewna, czy w przyszłości rycerzy przybędzie. Ale czemu Bóg nie miałby uczynić szczęśliwym człowieka bezgranicznie wierzącego? Czyż nie dlatego, że już jest szczęśliwy, bo odnalazł swoje prawdziwe powołanie? Szczerze życzę Panu nowych olśnień Petrykiwskiego lasu, a nam radości z dotyku Pańskich objawień”. Petro Soroka: „Antonino, poruszyła mnie Pani swoim komentarzem, tak głębokim, ludzkim, oświecono-mądrym. Szczęście jest ideałem człowieka i wszystkie jego wysiłki są skierowane na to, by stać się szczęśliwym. Ale utrzymanie szczęścia przekracza ludzkie możliwości. Coraz bardziej przekonuję się, że jesteśmy zrodzeni po to, by przejść jakąś mękotrwałą drogę. Coś ciągnie się za rodem, coś za duszą, coś już za naszymi ziemskimi czynami. Ale ogólnie rzecz biorąc, jest to zakryte tajemnicą, a ta rozmowa nie jest prosta i długa. Proszę Panią: proszę prowadzić dziennik”.
Requiem
Łez już nie ma — las je wypłakuje,
Rosą płacze, jakby święcił kroki.
Unosi się nad nim dusza Petra Soroki,
Dziś skończył swój pokos.
Każdą gałąź lasu uścisnął,
Odszedł i ogląda się na każdym kroku...
Łez już nie ma — las je wypłakuje,
Rosą płacze, jakby święcił kroki.
Samotny księżyc wyjdzie na skraj łąki
I spojrzy na ścieżkę smutnym okiem,
Srebrzy się w trawach jego głęboki ślad,
Płynie trumna — ostatni benefis,
Łez już nie ma — las je wypłakuje.
Iwan Redczyć
„Przed niewidzialnym ołtarzem” Od samego ranka serce ścisnęło mi się bólem. Zawsze boleśnie jest usłyszeć wiadomość o odejściu człowieka w zaświaty. Lecz szczególnie wtedy, gdy łączą cię z tym człowiekiem lata bliskiej, przyjacielskiej znajomości: wymiana książek, myśli, korespondencja, rozmowy telefoniczne, a w końcu On przekraczał próg i mojego mieszkania... I nie ma znaczenia, że nie we wszystkim nasze myśli i poglądy były zgodne, bo dusze czuły się lekko i swobodnie, gdyż rozumieliśmy się po ludzku i jednakowo przejmowaliśmy się losem Ukrainy, która zawsze bolała nas, ale z której także byliśmy dumni. On — piękny, szczery Człowiek — ten wyjątkowy, niepowtarzalny pisarz-znawca serca świata ludzi i przyrody Petro Soroka. Jeszcze nie sposób uświadomić sobie, że Go na ziemi już nie ma...
Postawił „Przed Niewidzialnym Ołtarzem”, jak nazwał jedną ze swoich książek, „...zostawiwszy dziennik na stole I w ostatnim zdaniu trzy kropki...” O czym szumi i będzie szumiał odtąd bezgranicznie ukochany przez Niego Petrykiwski las, gdzie unosi się Jego uleciała dusza i dusza Jego Słowa?!.
Zawsze myślał o Śmierci, bo kto z nas nie zwraca się do niej w myślach... Ale JAK myślał?! Przytaczając jeden z wierszy Stusa: „Jak dobrze, że nie boję się śmierci”, jakby mu odpowiadał:
Jakże dobrze, że boję się śmierci,
Że ból serca nigdy nie cichnie,
Że biały świat, rozdarty bezsennością,
Niepokoi mnie niewiedzą grzechu,
Że nieustannie myślę o duszy,
W której splotły się straszne światy.
Jakże dobrze, że muszę umrzeć,
Aby to wszystko kiedyś się skończyło.
Boże, niech by żył i żył, aby skończyły się wszystkie nieszczęścia i biedy na Ziemi, która przyjmuje Go w swoje objęcia...
Pewnego razu zadzwonił do mnie i po dziecinnemu z zapałem opowiadał o wiśniach, które wiózł drogą do domu, i cieszył się świadomością pokrewieństwa ich i Jego krwi... w oczach słońca. Wtedy wysłałam Mu swoją dedykację:
Chmury odpływają przezroczysto-słone.
Cienie życia — na czole.
Wiśnie — z drogi do domu — czerwone
stoją na moim stole.
Tęczy podwójnych łukowate skrižaliie —
Berwy Soroki Petra.
To, co najbliższe — wszystko dalej i dalej...
I — nadchodzi pora...
Wiśnie czerwone, skropione błękitem,
Bursztyn nagiego słońca,
Wszystko, co trzyma się na włosku —
Dar Ciemnej Wieczności.
Kopytami biją rozpuszczone konie...
Co to jest, Boże?
Wiśnie — z drogi do domu — czerwone,
Światło wyzwoleń gorzkie...
I tak wyzwolił światło ze wszystkich ciemności, które pokonał... I wstąpił światłem w Niebiosa Pańskie, pozostawiwszy dobrą cząstkę siebie na ziemi... i w wdzięcznych sercach setek tych, o których pisał, oraz tysięcy i tysięcy nieodstępujących Jego czytelników-wielbicieli, wśród których — wdzięczna, zasmucona i dopóki żywa — pamiętająca ja...
Tamara SIEWIERIUK
Mój drogi przyjacielu... Olu, Olu, boję się bólu,
Boję się spojrzeć naprzód.
Opowiedz, jak udobruchać los,
Masz go pewnie jakiś sekret.
Petro Soroka
Nie znałam sekretu, drogi Petrze, a losu, zdaje się, nikt jeszcze nie udobruchał. Niezwykle trudno tracić bliskich przyjaciół, ale na wszystko wola Boża. Żegnaj, mój przyjacielu.
Petriківський las
Szumi za tobą zielonym liściem.
Sosna samotna łez nie kryje,
A czarny smutek unosi się nad zagrodą.
„Gdzie gwiżdże Owlur”, rodzi się żal,
Szuka zapomnianej gwiazdy leśniczówka.
Żegnaj, mój przyjacielu. Wymodlę smutek.
Niebiańskie królestwo jest teraz Twoim domem.
Olha JAWORSKA
Ty nie byłeś z tego świata… Kochałeś deszcz… A w dzień twojego Przejścia do Wieczności jasno świeciło słońce i wokół ciebie było morze kwiatów, wśród których byłeś taki piękny, jakbyś był młodym panem młodym na weselu… Kiedy dotknęłam ustami twojego zmarłego czoła, było ono ciepłe (od blasku słońca) i wydało mi się, że żyjesz!.. Umarłeś śmiercią męczeńską — na oddziale reanimacji, pod całodobowymi kroplówkami, co jest równoznaczne z ukrzyżowaniem… Zawsze się spieszyłeś, mówiąc: „Chcę zdążyć…” Ty nie byłeś z tego świata. I dlatego tak wcześnie od niego odszedłeś. Myślę, że cierpienia, które tu, na ziemi, znosiłeś, oczyściły cię z wszystkich grzechów. Zawsze byłeś ofiarny, hojny, miłosierny. Wierzę więc, że Pan przyjmie twoją duszę do swoich mieszkań, gdzie anieli śpiewają: „Alleluja…”
Ludmiła LYTWYNCZUK
Laska i kostur
Człowiek przemierza drogi życia, trzymając laskę i kostur. A dusza nigdy o nich nie zapomina. Nawet krążąc jak ptak bólu w świetlistym wirze. Bo umiera tylko ciało. A ona, porzuciwszy powłokę, rusza dalej. Bo tam, jak i dawniej, czeka nieśmiertelność pracy, która uszlachetnia w zakątku nieba oddanym przez Boga. I będzie nam przypominać, że w gęstwinie pracy nie wolno nam zapominać o LASCE i KOSTURZE.
Ihor FARYNA
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
stary towarzysz twój, druh i mąż. Jeszcze wznoszą się ku górze strome urwiska, lecz spójrz, u stóp urywa się świat, chwytaj się urwiska, jak ciernia kolczastego, chwytaj się nieba, jak kwiatu jabłoni. Za horyzontem horyzont, za daliami — dale, dopóki napięty nie wyłoni się świat, i grzmią topole w ciągliwej żałobie, żegnajcie, oblicza! Kochani, witajcie. Bo już osłonił się bezkres cudzy, kędzierzawi się szczodrze szkarłatny rozkwit, żegnaj, Ukraino, moja Ukraino, kochana Ukraino, szczęśliwa bywaj. Wasyl Stus uszlachetnia swoje poświęcenie, ale przez jego „przepych” uświadomienia sobie swojego moralnego obowiązku — nie upaść, nie poddać się wrogowi, przebija się żal, zwykły pogrzebowy żal nad własnym grobem. Charakterystyczną cechą poezji Wasyla Stusa jest jego zwracanie się do „podstępnej nocy”, aby ukołysała go. Lecz nie tylko do nocy zwraca się on. Rozmawia, zwracając się do siebie, do swojej pamięci, do swojego przyjaciela, do swojej duszy, do Boga swojego narodu i do Boga, stwórcy świata i czasu, do swojego samozniszczenia, do kosmosu, do kwiatu mniszka, do Połtawszczyzny, do Kijowa oraz do Ukrainy. Ale właśnie do Ukrainy zwraca się nie jak do matki, a do matki swojej zwraca się jak do Bogurodzicy. Jest on bodaj jedynym z ukraińskich poetów, który miał prawo właśnie tak wywyższyć kobietę, która go urodziła. Wasyl Stus na zawsze zbratał się z Ukrainą w swojej śmierci. Była to trwająca, przywoływana i uświadomiona przez poetę śmierć, jako najważniejsza i wieczna część jego życia. „Jak dobrze to, że śmierci się nie boję” — pisał uwięziony, torturowany poeta. Swoje życie po swoim wyobrażonym (w mękach przeżywanym) zgonie opisuje, nabywszy zdolność odczuwania w sobie „półpamiętnego, półzapomnianego” Boga. Ten Bóg nie jest istotą, która chroni, ratuje od nieszczęść człowieka początku i końca świata. To — stwórca wieczności, z którym poeta żyje we dwoje. „Ja z nim we dwoje żyję, — spowiada się on, — a ten Bóg „pragnie, ratując, zniszczyć mnie, abym na przeciągu, na burzliwych wiatrach wyszedł sam z siebie, niczym szabla wychodzi z pochew”. Poezja Wasyla Stusa — to nie pokutne psalmy przed chrześcijańskim Bogiem. Stus rozmawia z Bogiem-stwórcą czasu i najważniejszych ludzkich duchowych potrzeb. Ja niepostrzeżenie przekroczyłem granicę samego siebie. I leżę na dnie ojczyzny, pamięci, pragnienia, wolności, nie wiedząc, co Bogu powiem za tę migrację duszy i ciała. Zgasły gwiazdy. Tylko jedna świeciła przed utratą wszystkich pożegnań. Ani końca tobie, ani początku. A więc i wszystko: uciekaj — i bez oglądania się, albo okaleczony znów powstań, posiwiały, podzielony, wychłodzony, grabiony i martwym i żywcem. Nie śmiej umrzeć! Stań przed końcem tego krwawego przekleństwa — losu. Na koniec w siebie powróć, by zawrócić niemiłosierne ostrze tych napastliwych i nieszczęsnych poezji, a już wtedy — choćby i z wiatrem wiej. „Nie śmiej umrzeć!” — to znaczy nie śmiej ukorzyć się katom-mordercom, ostrz ostrza swoich wierszy, nieśmiertelnym bądź! Ale do Boga chrześcijańskiego nie jako żebrak, a jako świadomy swojej niepokonaności człowiek, poeta modli się po swojemu, demonstruje swoje nieposłuszeństwo. Upaść Panu do nóg i odmodlić wszystkie grzechy, i popalić wszystkie drogi, i zgubić wszystkie ścieżki. Nie doczeka się przeklęty, nie doczeka. Ja stanę z Panem do walki! Przeczekam noc i wyczekam czy wyrwę z pomroku gwiazdę i powieszę ją na niebie: niech świeci diabelska, jak należy! Bo tylko tak, bo tak i trzeba wychowywać ludzki ród. Ja na gwiazdę nie obejrzę się. Ja, może, jutro przepadnę, lecz, może, z prawnuków doczekam się kto pójdzie i pójdzie po śladzie.
Maschinelle Übersetzung
Dmytro PAWŁYCZKO
Zakończenie. Pocz. w nr 22, 23 za 2018 r.
II
“Wesoły cmentarz” — trzecia książka poezji Wasyla Stusa. Centralna z punktu widzenia filozoficznych podstaw całej twórczości poety. Tutaj niemal w każdym wierszu występuje śmierć jako obraz i broń totalitarnej radzieckiej rzeczywistości. Człowiek — nicość. Ludzkie życie zdeptane, przerażenie zmienia się w codzienny nawyk mówienia nieprawdy i wierzenia kłamstwu. Człowiek boi się nie tylko swojej narodowej pamięci, ale i życia, napełnionego strachem przed nie tak powiedzianym słowem w tłumie demonstracji pod portretami Lenina i Stalina. Człowiek zamiera duchem, pozbawiony miłości i nienawiści, zmienia się w żywego trupa. W “Wesołym cmentarzu” należy uważnie czytać poemat filozoficzny “Ta sztuka zaczęła się już dawno”. Tutaj autor wciela się w szalonego Yoricka z tragedii Szekspira “Makbet”, w człowieka z numerem sto trzydziestym piątym, który nie ma nazwiska, gra szaleńca i uważa się za szczęśliwego. W tej nieskończonej sztuce najważniejszą osobą jest sufler. Na pierwszy rzut oka aktor, który zmuszony jest grać szalonego Yoricka, — to obraz bezwolnego, kierowanego stalinowskim reżimem niewolnika, ale Wasyl Stus podkreśla, że ta sztuka nie ma początku i nie ma końca. Zatem to już nie sztuka Szekspira, a utwór jakiejś wyższej, pozaziemskiej ludobójczej siły. To już nie tylko kraj szalonych aktorów, ale i całkiem nowoczesny świat, gdzie słońce podnoszą “dźwigiem wieżowym”, w laboratoriach badają rosę, a aktorzy śpiewają jak skowronki. “Ta sztuka zaczęła się już dawno” — genialny utwór Wasyla Stusa o tym, że zarażona komunizmem ludzkość nigdy nie wyzwoli się spod okrutnej władzy wodzów — suflerów. W książce “Wesoły cmentarz” pojawia się genialne porównanie dwóch śmierci autorstwa Stusa. W trzydzieści lat ty tylko się urodziłeś, aby zrozumieć: martwy ty jesteś w martwym świecie. I nie ma nikogo wokoło. Ty tylko sam. I — trupem jesteś, Chyba że tak: niedozwolona przestrzeń żywego ducha wzywa samosmierć podobieństwem życia. To — na początku. A dalej już — i zabójstwem. Jednak natura rozprawia się prościej. Bo ciało twoje splądrowane przed tobą. I duch ci zniekształcony dawno. Lekceważę indywidualność — Odwieczny nabytek nieszczęść. Więc bredź wstecz. I ile sił krocz wstecz. Bo tylko tam życie — jeszcze przed narodzeniem. Ze świata imitacji — wpełznij w każdą z wymienionych skór. Krocz wstecz — w narodzenie wracaj, Gdzie szczęście głupstwa, smrodu i ciemności, i tam twórz raj. Tam tak i trzeba: człowiek musi spać — więc śpi, bełkocząc jakieś słowa przez sen. Ziemia okryła się pancerzem, niczym stara, dawno ogłuchła żółwica, a ty na niej, niczym robaczek mały, co tworzy stały świat na uciekającej fali. Nie od dziś odmładza się śmierć. Naturalna śmierć, która “rozprawia się” z człowiekiem prościej, “odmładza się”, zatem staje się zaprzeczeniem śmierci wymuszonej, totalnie działającej w martwym świecie władczej dyktatury. Cała książka “Wesoły cmentarz” — to właściwie w treści seria obrazów umierającej, rozgromionej religijnej i patriotycznej duchowości narodów, z których imperialna Moskwa formuje jedyny radziecki, rosyjskojęzyczny naród. Jednak w poezjach Stusa nie ma protestacyjnej patetyki, a cała potęga jego słowa tkwi w wieloznacznych metaforach i spokojnie nakreślonych obrazach żywych trupów. Widzę Wasyla Stusa, autora licznych filozoficznych utworów poetyckich, których korzenie można odnaleźć w dialogach Wergiliusza, Dantego i innych genialnych poetów z Bogiem. Ale najbardziej zagadkowa część jego dzieł — to afirmacja Boga jako początku świata i bytu ludzkiej duchowości na ziemi. Stus dobrze wie, jak rozmawiał z Bogiem Taras Szewczenko: to zaprzeczał Jego istnieniu, to modlił się do Niego, prosił o “jednomyślność”, mądre ludzkie prawo społeczne. Stus także pisał: “Nie ma Boga na tej ziemi… Pan-Bóg umarł”. Jest u niego także utwór napisany z bardzo silnym napięciem “Pragnienie życia — tylko na dnie”. To zwrócenie się poety do samego siebie, rozczarowanego człowieka, którego dumny duch nie ma wsparcia ani od ludzi, ani od swojej Ukrainy, a dlatego Nie może wyrwać się z obłudy, bo biały świat — tylko gdzieś, i coś, i ktoś. Kiedyś Jezusem mądry był Judasz I stał się Judaszem Jezus Chrystus. A przejrzyj za pierwsze początki, gdzie wszystko było nietknięte, jak twardź, po tamtej stronie wszystkich pragnień, nie mając pojęcia, co to jest — życie, a co to — śmierć. Niezmordowana myśl Wasyla Stusa o swojej śmierci, której on się nie boi, daje prawo i siłę mu coraz głębiej i głębiej rozumieć i kochać życie. On wysławia swoją śmierć jako prawdę życia, która wywyższa się nad kłamstwem niewolniczej, poddańczej egzystencji. Śmierć wchodzi w duszę poety jako “wszechwładna noc”. W poezjach Stusa działa “władny smutek”, “wszechwładna śmierć”. O sobie on pisze: …niebawem ty koniec przybliżysz swój i twardo staniesz. Bo nie ma sił cierpieć, by talent twój stał się czyjąś własnością. Bo nie ma dla ciebie siły, której ty byś mógł się kłaniać. Muszę wspomnieć w “Palimpsestach” dwa wiersze “A” i “B”. To przesłania-spowiedzi, w których autor w dwóch wierszach-bliźniakach różnie mówi o tym samym swoim cierpieniu. W wierszu “A” poeta zwraca się do kobiety-losu. A spróbuj sięgnąć do kresu czasu, za praźródła, i wszystko zacząć znów pierwotnym śladem. O żeby to nam prostować się, wracając w śmierć! O żeby to iść poboczem losu w wierzchołki krzyku, którym przebił się losu pierwowzór i wzburzył pewność niemoty i zgnilizny? O te nieznośne wyjścia za granicę powszechności! O te załamania lęku, ta nienasycona żądza samoucieczki, pragnienie spalania, spłonięcia, autodafe. W wierszu “B” zwraca się on do tej samej kobiety-losu. Ty jesteś we mnie. I tak pozostaniesz wiecznie, moja świeco piekielna. W biedzie, już na wpół martwy, ja w tobie jedynej sobie zwracam pewność, że żywy i żyłem, i będę żył, aby pamiętać nieszczęścia szczęść i niedoli rozkosze, jak młodość utraconą swoją, żono moja zgubiona. Tobą ja poznałem ciężki, śmiertelny grzech samoutraty — zniszczenia. Tobą ja zniszczyłem czas… A po przeczytaniu tych dwóch poezji mówię sobie: czytajże dalej. Tutaj musi być wniosek jakiś. Jeszcze kilka lat i urwie się więź. Zapomniany świat wejdzie w sny dziecięce, i wszystkie naznaczenia prorocze zechcą spaść na nas. Czerwona belka wypłynie z mgły ciężką bezgłosową biedą. Nie zwlekaj, zaraz puszczaj się z wodą, dopóki w duszę dreszcze weszły. Dziobaty szary feniks w łodzi — to Ten, któremu ty będziesz składał pokłony, aby ponure przyjęły zatony ciebie, jako gościa na wieczne dni. Błogosławiony, komu nie ma powrotu, kogo już fala objęła zimna.
Upadaj i pij z rzeki niebytu, w śmierć rozrzuciwszy swoje ramiona. A wszystko to, co wyśniłeś w życiu — jak rycie, przebije się na płycie nagrobnej. Boś ty jest teraz na wieki wolny — jak sierota — w swoim wszechbycie. Są jeszcze dwa wiersze-bliźniaki u Wasyla Stusa, w tejże, zapewne najlepszej z punktu widzenia poetyckiego kunsztu książce „Palimpsesty”. Wiersz z wiersza wyłania się, zdaje się, nie człowiek, a język pragnie sam siebie zobaczyć w nie całkiem jednakowych i nie całkiem różnych dźwiękowych powtórzeniach. To dwa wiersze o tragedii człowieka, który czuje, że nadchodzi rozstanie z życiem i chce się ratować dotykiem jabłoniowego kwiatu, nieba swojej i cudzej Ukrainy. Wszystko, co geniusz Stusa napisał o Bogu — stwórcy wieczności i Bogu, rozpiętym na krzyżu, wejdzie do najwyższych wzorców światowej, filozoficznej liryki. A te dwa utwory jego o cudzej i ukochanej Ukrainie powtarzać będą w wiekach nowe pokolenia ukraińskiego narodu. Na Stusowych jabłoniowych kwiatach płoną moje łzy.
* * * A Jeszcze zielenią się urwiska dnieprowe potężne, jeszcze rzeki sinieje wzburzona gładź, lecz już wybiega, naprzód wybiega twój dzień, twój ostatni, przed tobą — otchłań.
Jeszcze w zielone lata, jeszcze niebo głębokie, jeszcze dziewczyna każda, jak rzeka, płynie, lecz już zakończyły się piękne omamy, twój czółen samotny bez wioseł płynie.
Syczą parostatki, dudnią parowozy i aeroplany wydłużają ślad, chwytaj się urwiska, jak jabłoń biała, chwytaj się nieba, jak jabłoni kwiat.
Droga drogi, dolina doliny, nadzieja nadziei urwała się — i koniec. Żegnaj, Ukraino, moja Ukraino, cudza Ukraino, szczęśliwa bywaj.
* * * B Jeszcze zielenią się dumne Sławuty urwiska, jeszcze sinieje rzeki wzburzona gładź, lecz już przemija, na wieki przemija twój czas, twój ostatni, przed tobą — otchłań. Jeszcze niebo głębokie i słońce wysokie, aż serce mało piersi nie rozerwie, lecz już zakończyły się piękne omamy, bo przeczucie w niebyt woła. Rozpostarte wyżyny twoje przeleciały, przed tobą — przepaść — i oka nie mruż, ledwie-ledwie się zjawiłeś — i już przepadłeś
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
i rozpoznaje wśród śniegu, wśród głębokiego mój krzyż. I, może, zbije z niego lód, bym umarły, ja zmartwychwstał! I przebudził się żyć znowu, by stanąć z Panem do walki, i nie poranną — wieczorną zawiesić nad horyzontem gwiazdę. Nikt z poetów światowej sławy nie odważał się tak napisać swojego testamentu, niby rozmowę z Bogoczłowiekiem, jak to zrobił Stus, marząc o swoich prawnukach, ziemskich dzieciach, które w śniegach zbiją z jego krzyża lód, by on zmartwychwstał. Swój „krwawy, przeklęty” los widzi poeta w historii życia, śmierci i triumfu Chrystusowego. Wasyl Stus czuł się ukrzyżowanym, zabitym, ale i żywym. To nie było wyolbrzymieniem swojej znaczącości. W nim pulsowała prawda jego męki krzyżowej za wyzwolenie przez Człowieka uciemiężonego Człowieka. Jego wrogiem był ludzko-nienawistny światopogląd ziemskich władców — carów, założycieli totalitarnych imperiów, budowanych na kościach i krwi zniewolonych narodów. Poprzez swój ból Wasyl Stus widział stalinowsko-moskiewski i hitlerowsko-niemiecki faszyzm i pisał dla nich wyrok śmierci. Nie będę zaprzeczał K. Moskalcowi, który naukowo udowodnił, że Wasyl Stus „sięga tych sfer bytu, które są źródłem religijnego doświadczenia”. Ale nie mogę zgodzić się z tym jego twierdzeniem, które usprawiedliwia „złość” Wasyla Stusa na „Eneidę” Kotlarewskiego: „To zło, — pisze K. Moskalec, — nie jest bezpodstawne, wszak paradygmatem drogi Stusa jako „człowieka losu” jest Eneasz „prawdziwego” poematu Wergiliusza”. Myślę, że Eneasz u Wergiliusza — to syn bogini Wenery, ojciec Trojan, narodu zniszczonego przez wrogów-Greków. Eneasz u Kotlarewskiego — to ziemski, uśmiechnięty wojownik ukraińskiego kozactwa. Masz prawo ich porównywać, ale „złościć się” na Eneasza, bojownika o wolność narodu ukraińskiego, tobie nie przystoi. Męczy mnie pytanie, jak być nam, obecnym i przyszłym czytelnikom Wasyla Stusa z tym jego moralnym nastawieniem, że śmierć za wolność jest najwyższym ludzkim wyczynem. Wspominam swoją młodość. Pobyt przez dwa i pół miesiąca w UPA, wygnany z wojska z powodu swojego małoletstwa, nocami spotykałem się z chłopcami z naszej wsi, moimi rówieśnikami, bojownikami SB, prosiłem ich, żeby dali mi broń, bo „chcę z wami być”. Oni zatykali mi usta. „Ty musisz być sobą. Ty — jesteś poetą. My musimy zginąć. To nasz los. A ty powinieneś żyć, powinieneś działać w każdych najgorszych okolicznościach życia swojego narodu jako jego syn”. Mnie się poszczęściło. Widziałem Wasyla Stusa, początkującego poetę, radziłem mu żyć, chronić swój talent. A teraz proszę go o wybaczenie za moje bojaźliwe słowa. Zdarzało mi się upadać, ale zawsze wstawałem, kierowałem swoim losem. I Wasyl Stus kierował swoim losem, ale nie upadł ani razu. On zwyciężył moskiewskie, stalinowskie, imperium. Ukraina jako państwo ożywa, ale nasz naród przez wieki gnębiony, deptany, dzielony jeszcze do dziś, do dziś nie cały wyzwolił się spod kremlowskiego jarzma. W jaki sposób wyzwalać tych, którzy teraz, w czasach wojny z Moskwą oglądają się na Rosję i czekają na pokój. A z Rosji, kierowanej przez stalinowskich czekistów, nigdy nie będzie pokoju! Czy powiedzieć im, że mają swój niewolniczy los, niech żyją tak, jak potrafią, czy przyłożyć do współczesnego życia mojego narodu śmiertelny i wskrzeszający ogień prawdy Wasyla Stusa? Myślę, że nam, Ukraińcom, należy zgłębić poetycki geniusz, powstały na najwyższych wzorcach poznawania antycznej i europejskiej poezji filozoficznej. Musimy znać w szczegółach, jak ponad wszystko, ponad niebiosa wzniósł się Wasyl Stus, syn, męczennik i duch Ukrainy, błogosławiąc swoją śmiercią jej wieczność. Ciało Wasyla Stusa zamordowali moskiewsko-imperialni kaci, ale żyć będzie wiecznie jego naładowany narodową troską światowy duch Prawdy. Luty-marzec 2018 r.
Maschinelle Übersetzung
Olha Wasyliwna Duczyminska — ukraińska pedagog, poetka, prozaiczka, dziennikarka, publicystka, tłumaczka, krytyczka literacka, etnografka, działaczka społeczna, wielka humanistka i patriotka. Przeżyła długich sto pięć lat, w wieku stu lat wciąż pisała wiersze, była znajomą wielu wybitnych postępowych działaczy ukraińskiej nauki, kultury, literatury i nigdy nie przestała kochać ludzi oraz świata, w którym doznała tyle krzywdy. Współczesna i znajoma Iwana Franki, przyjaciółka Olhy Kobylańskiej, Natalii Kobrynskiej, Iwanny Błażkewycz, Ołeny Kysilewskiej, Ołeny Kulczyckiej, Bohdana Łepkiego, Ołeksandra Olesia, Mychajła Jackiwa, Denysa Łukijanowycza, Ołeksy Nowakiwskiego, Iwana Ohijenki, Sofii Rusowej, Iryny Wilde, Nataleny Korolewej, Stanisława Vincenza, Jerzego Jędrzejewicza, Osypa Makoweja, Sołomii Kruszelnickiej, Petra Obala. W Galicji znano ją jako wspaniałą dziennikarkę, działaczkę kulturalno-społeczną, inicjatorkę przeprowadzenia Święta Matki. Romana Czeremszynska, współzałożycielka, dyrektor Etnograficzno-Memoriałowego Muzeum Wołodymyra Hnatiuka, wyróżniająca się w edukacji Ukrainy, członkini NTSh, NSKU, NSZhU, wieś Welesniw, rejon monastyriski, Tarnopolszczyzna
Olha Duchymynśka urodziła się 8 czerwca 1883 roku we wsi Mikołajów w powiecie bóbreckim (obecnie rejon pustomycki w obwodzie lwowskim) w rodzinie dyrektora szkoły Wasyla Reshetyłowycza i jego żony Bronisławy. Po jej narodzinach rodzice kilkakrotnie się przeprowadzali, zatrzymując się ostatecznie we wsi Kunin w powiecie żółkiewskim. Właśnie tutaj los zetknął Olhę Duchymynśką z księdzem W. Zahajewyczem, który był ponadto znanym literatem i dobrym przyjacielem I. Franki. We wsi Kunin jeszcze mała Olha poznała Iwana Jakowycza. Później pisała o tamtych czasach: „Pierwszy ukraiński dom w moim życiu, z którym się zetknęłam, to był dom młodego księdza-patrioty. Miał on piękną bibliotekę. Interesowały mnie książki pisane językiem, którym mówił lud”. Wasyl Zahajewycz w tych latach w Kuninie napisał swoją powieść „Jak dbasz, tak masz”, która zyskała pochlebną ocenę I. Franki i została wydana przez „Proświtę” dla wiejskich czytelni. W 1895 roku do Kunina zawitał wraz z rodziną I. Franko… To znajomość miała na mnie kolosalny wpływ…”. Uzyskawszy edukację domową, Olha kontynuuje naukę w żeńskiej szkole wydziałowej w Stanisławowie, gdzie pracował jako katecheta brat mamy, J. Łytwyn. Z powodu nagłej śmierci ojca w 1897 roku i trudności finansowych przeniesiono ją do szkoły sióstr bazylianek przy klasztorze w Jaworowie, gdzie zdobyła wykształcenie za ósmą klasę. Następnie wstępuje do seminarium nauczycielskiego, które ukończyła w 1902 roku i otrzymała przydział na stanowisko nauczycielki szkoły ludowej do jednej ze wsi na Lwowszczyźnie. Przez trzydzieści lat Olha Wasyliwna pracowała na niwie pedagogicznej w różnych miejscowościach obwodów lwowskiego i iwanofrankiwskiego. W 1905 roku Olha wychodzi za mąż za Petra Duchymynśkiego — nauczyciela szkół ludowych powiatu żółkiewskiego i razem zaczynają nauczać we wsi Wola Zaderewacka w powiecie dolińskim, a po roku przeprowadzają się do wsi Tiapcze. W tym czasie wysłała I. France do oceny kilka wierszy. Obawiając się krytyki lub, przeciwnie, pobłażliwego traktowania, Olha podpisała się pseudonimem i była mile zaskoczona, gdy jeden ze swoich utworów zobaczyła na łamach gazety „Diło” z lutego 1905 roku. Od tego czasu jej poezje pod podpisem Irma Ostapiwna regularnie pojawiały się na łamach periodyków, kilka wierszy wydrukował nawet „Literacko-Naukowy Wiestnik”, co było bezsprzecznym uznaniem dla młodej poetki. Wieś Tiapcze daje jej bogaty materiał do twórczości, właśnie tutaj zapisuje z ust wieśniaków dawne pieśni, zwyczaje, tradycje. W 1911 roku światło dzienne ujrzała jej pierwsza zbiórka poetycka „Bukiet niezapominajek”, która zawierała szesnaście wierszy. Wydanie tej niewielkiej książeczki powitali I. Neczuj-Łewyćkyj, Ch. Alczewśka, O. Kobylanśka, Hanna Barwinok, N. Kobrynśka, S. Czarnećkyj. Ukraińska wieś dała jej przebogaty materiał do pisania utworów. Z zapałem studiowała język ludowy, kulturę, zwyczaje, a zdobyte wiedzę wykorzystywała podczas pracy literackiej. W tamtym okresie O. Duchymynśka poznała Natalię Kobrynśką i przyłącza się do ruchu feministycznego galicyjskich kobiet. Dla N. Kobrynśkiej Duchymynśka stała się przyjaciółką, ideową i duchową spadkobierczynią. Swojej duchowej matce Natalii Kobrynśkiej zadedykowała nowelę „Śnieg”. O. Duchymynśka jest autorką artykułów literaturoznawczych o N. Kobrynśkiej: „Ruch kobiecy na Ukrainie Zachodniej”, „Ciernistą drogą”, „Bojowniczka o los kobiet”. Razem z Natalią Kobrynśką i Kostiantyną Małyćką w 1912 roku zapoczątkowały wydawnictwo „Biblioteka Kobieca”, w którym propagują najlepsze wzorce literatury światowej o kobietach i dla kobiet. Specjalnie dla tej serii O. Duchymynśka przetłumaczyła z czeskiego utwory Karoliny Světlej, tłumaczyła też z innych języków. Olha Wasyliwna władała sześcioma językami: ukraińskim, polskim, czeskim, niemieckim, rosyjskim i francuskim. W Tiapczu pracowała do 1930 roku, przeszła na emeryturę z powodu choroby gardła i do 1939 roku pracowała w dziale krytyki i recenzji czasopisma „Los Kobiecy”. Po 1939 roku Olha Duchymynśka jest wśród organizatorów muzeum etnografii i przemysłu artystycznego we Lwowie. W latach 1939—1941 jest przewodniczką, a w latach 1944—1949 bibliotekarką, młodszym pracownikiem Muzeum Etnograficznego. Jeździ na wyprawy naukowe, zbiera materiały o kulturze duchowej i materialnej Bojków i Hucułów, bada działalność etnograficzną I. Franki, F. Kołessy. Podczas okupacji niemieckiej O. Duchymynśka, wykazując nie lada heroizm, uratowała wiele żydowskich rodzin przed zagładą, dała schronienie Irynie Wilde, której męża rozstrzelano. Dla ukraińskiej kultury uratowała Ołeksę Nowakiwśkiego i grupę ukraińskich artystów oraz pisarzy, którzy uciekali przed stalinowskimi represjami. Z odejściem Niemców odmówiła wyjazdu z córką Oksaną na Zachód, dobrze rozumiejąc, czym to może się dla niej skończyć. Pod koniec 1945 roku wychodzi jej powieść „Eti” o ludobójstwie Żydów, która nie spodobała się nowej władzy. O. Duchymynśkiej zaproponowano napisanie utworu o tym, jak ukraińscy nacjonaliści podczas wojny niszczyli Żydów, grabili i zabijali swoich ludzi. Odmówiła. Jesienią 1949 roku O. Duchymynśka, jak wielu innych Ukraińców, została bezpodstawnie aresztowana rzekomo w sprawie zamachu na J. Hałana. Została skazana na 25 lat — tak władza rozprawiała się z moralnie niezłomnymi galicyjskimi inteligentami. Wiele znęcania się doświadczyła w syberyjskich obozach specjalnych, ale nigdy nie traciła ludzkiej godności. W strefie za skrawek papieru i ołówek — karcer. Dlatego ułożone w obozie wiersze Olhy Duchymynśkiej uczono na pamięć i wraz ze zwolnionymi trafiały one na wolność, do Ojczyzny. W 1956 roku sprawę O. Duchymynśkiej zrewidowano, gdyż po śmierci Stalina rozpoczęła się powolna rehabilitacja niesprawiedliwie skazanych i represjonowanych. Wyrok skrócono do dziesięciu lat. Pod koniec grudnia 1958 roku Olha Wasyliwna wyszła z więzienia, miała 75 lat. Rozpoczęły się lata tułaczki po obcych ludziach, gdyż mieszkania pisarki po konfiskacie tak i nie zwrócono, a na dodatek zabroniono powrotu do ojczyzny. Po zwolnieniu drukowała rzadko, jedynie w kołomyjskiej gazecie „Czerwony Sztandar” i warszawskich wydawnictwach ukraińskich. Jeszcze jednym ciężkim ciosem stała się śmierć córki Oksany pod koniec 1972 roku. Pozostała zupełnie samotna. Przez pewien czas pisarka mieszkała u krewnych O. Kobylanśkiej, ale z czasem musiała wyjechać i stamtąd. Nie będąc w stanie znaleźć schronienia, O. Duchymynśka wyruszyła do Iwano-Frankiwska, gdzie przypadkowo na ulicy spotkała jedną ze swoich obozowych przyjaciółek, która zaprosiła Olhę Wasyliwnę do siebie. I tak ostatnie lata życia (1977—1988) przeżyła u Myrosławy Antonowycz — kuzynki Stepana Bandery, z którą odbywała uwięzienie i która opiekowała się nią do śmierci, otoczyła ją miłością i rodzinnym ciepłem, choć była dla niej zupełnie obcą osobą. Ale nękanie trwało i tutaj. Ciągle grożono eksmisją, nie meldowano. Na własne stulecie O. Duchymynśka zamierzyła zrobić sobie prezent: zebrać z całego czasu wydrukowane własne utwory i ułożyć z nich zbiory prozy i poezji. Przypominała sobie swoje pseudonimy, prosiła znajomych o odszukanie w przedwojennej prasie wierszy i opowiadań, chętnie przepisywała odnalezione, układając zbiorki. W przeddzień urodzin do mieszkania przyszli z rewizją i skonfiskowali wszystkie utwory. Stało się to ciężkim ciosem dla O. Duchymynśkiej, po którym już nigdy nie doszła do siebie. Na 105-letni jubileusz O. Duchymynśką jako najstarszą ukraińską pisarkę powitało czasopismo „Żowteń”, po raz pierwszy po długich latach przemilczeń wydrukowano jej wiersze. Na łamach „Literackiej Ukrainy” na jej cześć wyszedł artykuł powitalny „Wiśnia na podwórzu”. Swoje 105-lecie powitała poza granicami świadomości, nikogo nie poznawała. Pod koniec września 1988 roku Olha Wasyliwna zmarła. Pochowano ją na cmentarzu w Czukałówce niedaleko Iwano-Frankiwska. Dopiero po śmierci pisarki dzięki ludziom dobrej woli została po raz pierwszy opublikowana zbiórka prozy O. Duchymynśkiej „Smutny Chrystus”, do której weszło dwadzieścia sześć utworów, pięć z których wydrukowano po raz pierwszy. Dzisiaj znanych jest osiemdziesiąt sześć jej wierszy, z których drukiem wyszło nieco ponad połowa. Przed II wojną światową Olha Duchymynśka pisywała do różnych wydawnictw. Wśród nich: „Pszczoła”, „Los Kobiecy”, „Dażboh”, „Nasz Świat”, „Nowa Chata”, „Rodzinna Szkoła”, „Samodzielna Myśl”, „Czas”, „Drogi”, „Meta”, „Sprawa Ludowa”, „Nowy Czas” i wiele innych. Jej dorobek literacki służył i służy ludziom. O. Duchymynśka zawsze była młoda duchem i myślami. Jej bliska rodzina żyła za granicą, krewni wielokrotnie zapraszali Olhę Wasyliwnę do siebie na stałe miejsce zamieszkania, ale ona nie wyjeżdżała, odpowiadając: „Chciałam być ze swoim narodem do końca. Mój wyjazd oznaczałby zdradę… Kocham i cenię siebie za to, co dla nich zrobiłam”. W pełni zrehabilitowano Olhę Duchymynśką po śmierci 27 listopada 1992 roku. W pierwszym pokoju mieszkania uczonego — muzeum Wołodymyra Hnatiuka urządzono wystawę fotograficzno-ilustracyjną „Olha Duchymynśka”, na podstawie materiałów której prowadzimy tematyczne wycieczki „Niezłomna patriotka”.
Maschinelle Übersetzung
„Gdzie lasy całują się z niebem” (s. 67), bo „Zamarła pamięć na krwawym pniu” (s. 66). „Iskierki duszy (strofa)” (s. 98) śpiewają pieśń Ukrainki „Pod muzykę wiatrów” (s. 136), bo poetka, „skuta łańcuchami obowiązku”, tworzy poetycki świat kobiety, matki, szczęśliwej Ukrainki:
W szczęściu tuli cały świat,
O zło prosi pamięć, by zamilknąć.
Kobiecy los — kwiat miłosierdzia,
Prawdziwie umie wszystko wybaczać (s. 139).
„Spójrzmy w górę, dopóki jest czas...” (s. 153). Aby dusza nie spała, lecz pracowała, człowiek musi choć czasem patrzeć w niebiosa i nie być obojętnie bezmyślnym; tylko wysoka,
Olga Jaworska. Łza-żywica. Poezja. — Kijów: Wydawnictwo „Ukraiński Priorytet”, 2018. — 216 s.
żywa myśl ożywia rozum: „Byśmy poznali wiarę i nadzieję, / Okrutny świat — dobrem pokonali” (s. 154). Wiarę i nadzieję — musimy uświadomić sobie sens słów Hioba o tym, że nasz Zbawiciel żyje, a wszystko inne nie jest aż tak ważne (Księga Hioba 19:25—27):
Duszę otula wieczna tajemnica,
Pokorni wszyscy pod brzemieniem winy,
Chrystus pod postacią chleba i wina...
Ulga — łzą dziecka (s. 155).
„Jestem tylko chwilą...” (s. 173). Żyjemy chwilą chwili i jesteśmy drobinką drobinki, dlatego w tym życiu ważne jest, by być sobą, nie zdradzać siebie, swojej pamięci, żyć prawością i dobroczynnie: „Wszystko minie, pozostanie łza” (s. 184).
* * * Lewko WOŁOWEC, wieś Kołodzienci na Lwowszczyźnie
Najnowszy zbiór wierszy Olgi Jaworskiej «Łza-żywica» nie jest jej pierwszą, lecz drugą książką poetycką. Co zatem wyróżnia tę książkę na tle dorobku autorki? Przede wszystkim odczuwalna jest aktywność podmiotu lirycznego (a więc i samej poetki) wobec wszystkiego, co go otacza: przyrody, człowieka, twórczości, stanu ludzkiej duszy, miejsca człowieka w świecie i we wszechświecie, relacji z Wiecznością, niezłomnej wiary oraz pragnienia, by choćby od czasu do czasu wpatrywać się w niebo. A co najważniejsze — życia zgodnie z Bożymi przykazaniami i zbliżania się do Boga jako Stwórcy wszystkiego, co istnieje na tej grzesznej ziemi.
Dla Olgi Jaworskiej najważniejsza jest treść wiersza, jego zdolność do poruszenia czytelnika i wywołania echa w czytelniczej duszy, skierowania jej ku czynieniu dobra w tym okrutnym, a przecież jedynym świecie.
Poetka nie może stać z boku wobec tragicznych wydarzeń na wschodzie Ukrainy, zwłaszcza wojny narzuconej nam przez Rosję. Oczywiście nie tylko hybrydowej, lecz fizycznie krwawej — z licznymi ciężkimi stratami, gdy Swój ból przyjmie czyjaś cierpiąca matka, Ukoi płacz i przeklnie Moskwę… W tym piekielnym wirze wojny nawet melodia pieśni «cichnie jak szloch, bo ktoś jej zgubę przepowiedział». A cóż może być tragiczniejszego niż utrata dzieci przez rodziców czy utrata przez społeczeństwo jego natchnionych pieśni, bez których życie Ukraińców jest nie do pomyślenia?
Przyroda w poezji Olgi Jaworskiej jest żywa, zmienna, obrazowa, bogata w jaskrawe obrazy, mieni się iskrami, lecz każdy z takich obrazów jest ogrzany uczuciem autorki, przepuszczony przez jej serce:
Cieszę się tam, gdzie śmieją się i kwitną błękitem, Gdzie z promiennych liter składają się ciepłe słowa, Boli mnie tam, gdzie skazany na śmierć musi umierać Okaleczony las i czymś zbrukana trawa. Od naturalnego piękna do ludzkiego losu bywa często tylko jeden krok, jednak może on być najtrudniejszy dla człowieka zwyczajnego, przeciętnego. Tak więc w wierszu „Babie lato” mowa nie tyle o pięknym (bo ciepłym) fragmencie jesieni jako nieuniknionej właściwości przyrody, ile o nieuchronności losu staruszki, która nie ma na kogo czekać, bo jest Sama sobie pod bezgłośnym niebem, Zamgla wzrok niezaproszona łza. Babie nic od życia nie trzeba, Tylko w myślach wracać wstecz. Ten wiersz można bez przesady nazwać arcydziełem w ukazaniu tak zwyczajnego dla społeczeństwa, a tak ciężkiego w swojej tragedii losu pojedynczego człowieka. Spotykamy się w książce autorki jeszcze z taką rolą łzy, jak zdolność bycia narzędziem szczerej modlitwy za ojczysty kraj w imię jego zbawienia, aby dobrem pokonać okrucieństwo i zwątpienie i dać ujście w najniewinniejszej łzie dziecka, która (łza) na swój sposób sprzyja odnowieniu świata. Nawet najbardziej pociągające piękno wymaga nie tylko naszego podziwiania, lecz także troski o nie, ochrony przed bezwstydnymi lub złymi z natury albo zwątpionymi z powodu ciężkich okoliczności. Ocalić ich może Boże Słowo. Lecz trzeba je usłyszeć i odrzec się kradzieży i zabójstw. Bo oprócz zwyczajnego ludzkiego piękna istnieje jeszcze piękno wyższe — Boże. A w jego sercu — Słowo od Boga i Słowo, którym jest Bóg. Poetka zauważa, że słowa tych, którzy piszą, bywają różne: do żonglowania nimi i zysku, do zakrycia grzechu i dla Wieczności. A przestroga jest bardzo poważna: Czyjeś słowo ocali, ukoi, czyjąś duszę uwielbi, czyjąś zgubi. A ponadto szczera łza za utraconymi, których nie da się sprowadzić z powrotem, lecz trzeba zachować ich imiona przynajmniej w naszej pamięci. I dotyczy to tych, którzy odeszli (Hryhorij Epik, Ruta Witer, Wasyl Stus, Iwan Hnatiuk, Jewhenija Bozyk, Iwan Mykolajczuk, Jarosław Pawluk i inni). Swoje życiowe i twórcze zasady autorka potwierdza bezwarunkowo. Opierają się one na tak niewzruszonej obrazowej podstawie, jak na przykład płonący raj u Tarasa Szewczenki, albo śmierć na drodze Iwana Franki. I to właśnie ta cecha wyróżnia omawianą książkę spośród innych zbiorów poetyckich autorki.
bez prawdziwego patriotyzmu (i odwrotnie). Sam Chrystus w Ewangelii mówi: „Nie masz większej miłości nad tę, gdy kto życie swoje położy za przyjaciół swoich” (J 15,13). Za przyjaciół swoich — czyli za swój naród, za swoją Ojczyznę. W Piśmie Świętym czyny patriotyzmu są przedstawiane obok największych czynów wiary. Najwięksi przedstawiciele świata starotestamentowego — Mojżesz, Dawid, Eliasz, Izajasz, Jeremiasz, Daniel, Zorobabel, Ezdrasz, bracia Machabeusze, wielkie kobiety Starego Testamentu — Miriam, Debora, Estera — ukazują nam wzory wysokiego patriotyzmu. W biblijnej Księdze „Lamentacje Jeremiasza” mówi się: „Wszyscy wrogowie twoi rozdziawiają na ciebie usta...”. To o Ukrainie... Ale choćby nie wiem ile rozdziawiali na nas paszcze, choćby nie wiem jak niszczyli nas jawni i tajni wrogowie, naród ukraiński — jak niespalona jodła! — odradzać się będzie w słowie i w miłości, w modlitwach i wielkanocnych dzwonach... Nowa książka Olgi Jaworskiej (podobnie jak poprzednia — powieść o UPA „Na obcych wiatrach”) — chwalebny pomnik bojowników, którzy oddali swoje życie za wolność Ukrainy. Takie utwory trzeba wprowadzać do programów szkolnych, wychowując na nich współczesną ukraińską młodzież.
* * *
Maschinelle Übersetzung
Bohdan DIACZYSZYN, Lwów
Łzy, łza-żywica... Bursztyn to skamieniała żywica. Ludzka łza zaś jest krystalicznie czysta, jak przezroczysta i płynna żywica. Strzeżmy siebie, by nie skamieniały nasze łzy — zastanówmy się nad książką Olhy Jaworskiej „Łza-żywica”. I tu przenoszę się myślą pamięci na strony książki Andrija Sodomory „Siwy wiatr”: „Czasem chcę pobyć na osobności z tą tajemniczą wergilijańską linijką, która przebiła się w monolicie eposu, jak delikatna, ledwie dostrzegalna żyłka: Sunt lacrimae rerum et mentem mortalia tangunt. Są przecież łzy rzeczy i to, co śmiertelne, dotyka serca”. Wszak to, co stworzone przez Stwórcę, dotyka serca. Żywicą płaczą drzewa Olhy Jaworskiej… „Sprzeczności dymami w oczy” (s. 3). Przewracam kartki myśli łzą serca, szukam, „Gdzie granica między słowem prawdy a zwodzeniem?” (s. 4), bo „Wiosna brnie ze świecą w ręku” (s. 6), i nasze dusze rozdziera żałobny dzwon: „Ogniem i krwią dycha wiosna” (s. 8). Poetka bólu i smutku — oczyszczającą łzą, myślami na dystansie, łzy snuje na co dzień słowem, słowem ojczystego języka: „W ciasnej trumnie młodego bojka / Rodzinny kraj smutną łzą przywitał” (s. 11). Ziemia zazieleniła się życiem, skowronki na niebie, lecz „Niedośpiewana pieśń... Okrutnie rozstrzelana chwila...” (s. 15). Szukamy prawdy, schronienia u Boga — łza zwilża, pali płomieniem, jakby w palenisku nasze serca, bo przecież córki, synów zrodziliśmy do walki: „Łza — pieką u kaliny, / A krew — wrze u synów” (s. 18) wołają do nas „Ora et labora” (módl się i pracuj). Świat utrzymuje się w równowadze matczyną łzą. A cóż z ojcowską niewidzialną gorzką łzą, która odciska się bliznami pamięci serca? Płaczą gwiazdy nad Ukrainą, drga aż po dzień dzisiejszy niebo, obmyte matczyną, ojcowską, dziecięcą, miłością-kochaniem łzą-żywicą: „Leczę się słowem od łzy” (s. 25). „Szukam ukojenia w pamięci lasów” (s. 55). Pamięć, wspomnienia, rozmyślania, myśli... Energia słowa, myśli nie znika bez śladu, nie rozpuszcza się we Wszechświecie, a tym bardziej energia myśli ogrzanych pamięcią. Pamięć... Liście opadają — pamięć się ściera, bo krótkotrwała jak opadły liść, który pada na ziemię, i nie ma dla niego powrotu, choć czasem szukamy w zakamarkach swojej pamięci przeszłości i „Wreszcie to, co w sercu zaległo, / Wypływa łzą w mętną wodę” (s. 62). Wypływa, i nie ma dla niego powrotu... I wtedy „Spoczywa serce w dziwnej tajemnicy” (s. 58). Poetka przeżytym bólem-smutkiem stara się znaleźć schronienie tam,
Ludmiła LITWINCZUK, członkini NSPU, obwód rówieński
Olga Jaworska weszła w moje życie swoją książką „Spóźnione spotkanie”, którą przeczytałam za jednym tchem. Otworzywszy książkę, nie mogłam się od niej oderwać, dopóki nie doczytałam do ostatniej strony. Chwytała za serce i nie puszczała! Potem od Olgi nadeszły paczki z jej innymi książkami — „Zielony zarinok”, „Odblask przeżytego dnia”, „Na to właśnie serce”, „Zraniona łodyga”, „Zapomniane”, „Symfonia uczuć”, powieść „Na obcych wiatrach”, „Dziennik bólu i niepokoju”, „Łza-żywica”... Znów czytałam na nowo wspaniałe wiersze, powieści, nowele, opowiadania i za każdym razem oczy miałam pełne łez — od głębokiego wzruszenia jej twórczością. Sztuka, która wywołuje śmiech, jest utalentowana, sztuka zaś, która wywołuje łzy, jest boska. Olga Jaworska to pisarka niezwykła, charyzmatyczna, naznaczona szczególnym Bożym znakiem. Przeżywszy śmierć kliniczną, wie, że istnieje inna rzeczywistość poza naszym ziemskim światem... I dlatego jej twórczość to kazanie o człowieczeństwie, sprawiedliwości,
Maschinelle Übersetzung
Ольга Яворська. „Неспалима смерека”. — Львів: „Місіонер”, 2018 р. — 206 с.
Olga Jaworska. „Niespalona świerka”. — Lwów: „Misjoner”, 2018. — 206 s.
miłosierdzia, to wezwanie, by żyć według przykazań Bożych, bo tylko w ten sposób można ustrzec siebie i swoich potomków przed wszelkimi możliwymi niebezpieczeństwami tutaj, na ziemi, i przed zimnym mrokiem tam, w wieczności... Pewnego razu Olga opowiedziała mi przez telefon, że pewnego czerwcowego dnia, wyszedłszy na swój ogródek (a mieszka ona w malowniczej wsi Tur’je, u podnóża Karpat), nagle poczuła, jak coś pełznie po jej nogach. Spojrzała, a to żmija — ósemką! — owinęła jej nogi. Jednak nie ukąsiła, choć mogła to zrobić. Swoją wężową intuicją ona, najwyraźniej, wyczuła łagodną duszę Olgi i sama złagodniała. („Bądźcie roztropni jak węże...” Mt 10,16). „Degradacja człowieka zaczyna się od lekceważenia Bożych Przykazań, które są źródłem zwycięstw” — stwierdza pisarka Olga Jaworska w swojej nowej książce „Niespalona świerka”, którą wyróżniono dyplomem II Ogólnoukraińskiego Konkursu Literackiego Rękopisów Prozy na najlepszą książkę roku „Skrzydlaty Lew”.
W adnotacji do książki zaznaczono: „Niespalona świerka” — psychologiczna spowiedź ukraińskiej kobiety, która przeszła przez uwięzienie, stalinowskie więzienia i obozy koncentracyjne, opowieść o jej prześladowaniach, szykanach, miłości, gorzkich stratach, tułaczce, a zarazem — o nieugiętym duchu oporu w walce o wolność Ukrainy i własną Godność”. Wiadomo, że z świerka, w który uderzył piorun, wyrabia się trembitę, ponieważ drewno wtedy nabiera lekkich i dźwięcznych właściwości. Tak samo i bohaterka powieści O. Jaworskiej Melania Paraskewycz, Łania — wytrzymawszy wszystkie tortury bolszewickich katowni, wszystkie ciosy losu, stała się wzorem niezniszczalności ukraińskiego patriotyzmu. Należy zaznaczyć, że twórczość Olgi Jaworskiej przenika nie tylko światło prawd ewangelicznych (co jest najważniejsze i najistotniejsze w nasze apokaliptyczne czasy!), ale także głęboki patriotyzm. Bo nie może być prawdziwej wiary w Bo-
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
telewizyjnych i radiowych kanałów nie widzi jej w kalendarzu narodowym i nie mówi o tym ze swoimi odbiorcami, przeznaczając przeważającą część swojego eteru wydarzeniom ważniejszym – według twórców programów – sensacjom, intrygom… Ale zgódźcie się: ono powinno być wydarzeniem o znaczeniu ogólnonarodowym, ogólnopaństwowym! Bo przecież, odbywając się w warunkach okupacyjnych reżimów, jednoczyło ukraińskość Galicji i wielkiej Naddnieprzańskiej Ukrainy, stawało się tą dośrodkową siłą, której i dziś nam brakuje. Teatr w Kołomyi zaprosi wszystkich swoich miłośników na obchody tego pamiętnego wydarzenia we wrześniu. Bo od 9 do 16 września w Kołomyi odbędzie się X Ogólnoukraiński Festiwal Teatralny „Kołomyjskie przedstawienia”, ku czci 170. rocznicy zapoczątkowania ukraińskiego ruchu teatralnego na ziemiach zachodnioukraińskich.
skazano ich na różne kary więzienia i osadzono w więzieniach o nieznośnych warunkach przetrzymywania – Białe Sarny i Bereza Kartuska”. Ławrentija Serwetnyka aresztowali enkawudziści w 1940 roku, a w roku następnym specjalnym posiedzeniem przy NKWD ZSRR skazano go na osiem lat w obozie pracy poprawczej, skąd nie wrócił. Zrehabilitowany w 1989 roku. Wraz z odrodzeniem ukraińskiej państwowości znów zaczęła działać „Proświta”. Ołeksandr Namozow opowiada o budowie świątyń UAPW i UPW KP. Mieszkańcy Kostopola byli uczestnikami Pomarańczowej Rewolucji i Rewolucji Godności. Ponad pół tysiąca mieszkańców regionu w szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy, batalionów ochotniczych od pierwszych dni krwawej konfrontacji broniło naszego młodego państwa na wschodzie Ukrainy. Ośmiu z nich oddało swoje życie za wolność Ojczyzny.
Maschinelle Übersetzung
8 czerwca 1848 roku w Kołomyi wydarzyło się niezwykłe wydarzenie: po raz pierwszy greckokatolicki ksiądz, ojciec Iwan Ozarkewycz, wystawił ukraińską sztukę „Dziewczyna na wydaniu, albo Na miłowanie nie ma siłowania” (twórcza interpretacja „Natalki Połtawki” Iwana Kotlarewskiego). Olga RUDANEĆ, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, proświcianka, Kołomyja. Z uwagi na współczesny dramat polityczny, sceną dla którego znów stała się wielostrana ukraińska ziemia, nie zaszkodziłoby naszym mężom stanu i politykom, choć czasami, sięgać do ekskursu po stronach historii narodowej, aby próbować odnaleźć w nich tę dośrodkową konsolidującą siłę, do której zawsze dążyło patriotycznie świadome ukraiństwo, niezależnie od granic politycznych, w dążeniu do narodowego zjednoczenia i tworzenia własnego niepodległego państwa. Takimi stronami hojnie usiana jest ukraińska historia od Sanu po Don w różne okresy swojego przetrwania i odrodzenia w warunkach różnych reżimów okupacyjnych. Jedną z nich jest powstanie „Proświty” 150 lat temu. Ale to wydarzenie miało również swoje przesłanki i czynniki. Z uwagi na ich znaczenie i aktualność dla teraźniejszości chcę zwrócić waszą uwagę na wydarzenie, które nie trafia w pole widzenia tych, od których dzisiaj w znacznym stopniu zależą procesy tworzenia narodu. Na 20 lat przed powstaniem „Proświty”, w dalekim 1848 roku, pod potężnym tchnieniem „wiosny ludów” zaczerpnęło tchu wolności galicyjskie ukraiństwo, rozbudzone do wolnomyślicielstwa przez „Ruską Trójcę”, która zapoczątkowała w Galicji nowe ukraińskie piśmiennictwo z nowymi ideami społeczno-politycznymi i artystycznymi. Jak świadczą źródła historyczne, pod wpływem tych idei we Lwowskim seminarium greckokatolickim pod koniec lat 30. XIX wieku przywrócono wcześniej zabronioną naukę w ojczystym, ukraińskim języku i nawet pozwolono seminarzystom na inscenizację ukraińskiego wesela (1838 rok). Ale, jak twierdził świętej pamięci akademik, kandydat nauk o sztuce, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, teatrolog Rostysław Pyłypczuk, „trzeba było czekać aż do 1848 roku, kiedy na fali austriackiej rewolucji, która dała impuls ukraińskiemu ruchowi narodowemu, powstał ukraiński teatr”. I stało się to w Kołomyi! I nie bezpodstawnie. Główna Rada Ruska — organ ukraińskiego samorządu z centrum we Lwowie, miała najsilniejszą filię okręgową w Kołomyi, która wzięła na siebie inicjatywę stworzenia ukraińskiego teatru. Pierwsza sztuka „Dziewczyna na wydaniu, albo Na miłowanie nie ma siłowania” odbyła się w Kołomyi 8 czerwca 1848 roku, druga — gdzieś do 10 września tego samego roku. A już do 12 października pokazano trzecią sztukę — tym razem premierę „Żołnierz-czarodziej”. Badacze przypuszczają, że w tym okresie kołomyjscy teatralni działacze, uskrzydleni udanym debiutem i rozgłosem, dość skutecznie podróżowali ze sztukami po okolicznych rejonach. Istnieje potwierdzenie, że na prośbę delegatów Kongresu ukraińskiej inteligencji Galicji, który odbył się we Lwowie 19 października 1848 roku, kołomyjanie również zagrali „Dziewczynę…”. Akademik Rostysław Pyłypczuk twierdzi, że właśnie to wydarzenie przyczyniło się do zapoczątkowania ukraińskiego ruchu teatralnego we Lwowie, a stamtąd rozprzestrzenił się on do Tarnopola i Przemyśla. Prawdopodobnie wpływ ten mógł rozszerzyć się także na Czerniowce, gdyż mamy dokładną informację, że swoje przerobione teksty sztuk Iwan Ozarkewycz drukował w drukarni „Jana Eckharta i syna” w Czerniowcach. Zatem aktywna działalność teatralna poruszyła w środowisku ukraiństwa przytłumione uczucia narodowe, budziła potrzebę grupowania się i świadomego zgromadzenia oświatowego oraz stała się dobrym podłożem dla formowania „Proświty”. Na to potrzeba było całych 20 lat! I punktem oparcia w tym procesie stał się nasz, Kołomyjski teatr. Ten fakt jest tym najważniejszym kryterium, które skłania dzisiejszych kołomyjskich teatralnych działaczy do podporządkowania koncepcji artystyczno-twórczej przede wszystkim miarom misji duchowej i oświatowej, czy, choćby jak banalnie dzisiaj to brzmi — ukraińskiej idei narodowej. I tylko teatry zorientowane właśnie na takie fundamentalne zasady odczuwają, jak to nie jest proste — w warunkach nowoczesnych poszukiwań i nowatorstwa nie dopuszczać do uproszczenia i wulgaryzacji sztuki teatralnej (zgodnie z usilnym żądaniem Lesia Kurbasa); i wzmacniać jej narodowy kręgosłup. Przykro, że dzisiaj to wydarzenie (takie wrażenie się odnosi) ma znaczenie jedynie dla Kołomyjskiego teatru. Niestety, nie stało się ono pamiętnym znakiem dla szefów branży teatralnej, organów władzy lokalnego, obwodowego i państwowego szczebla. Nie interesuje ono także naszych grup medialnych. Przecież żadna z narodowych
Maschinelle Übersetzung
Anatolij ZBOROWSKI
Miasto Kostopil na Rówieńszczyźnie obchodzi 235-lecie. Z tej okazji w Równem ukazała się książka Ołeksandra Namozowa „Kostopil. Wydarzenia, legendy, nazwiska”. Autor przedstawia historię miasta i zwraca uwagę na działalność „Proświty”. Podczas polskiej okupacji w Kostopolu aktywnie działała „Proświta”, którą kierował Ławrentij Serwetnik. Felczer L. Serwetnik zorganizował w mieście spółdzielnię „Pomoc” i część uzyskanych dochodów przeznaczał na składki dobroczynne dla cerkwi i „Proświty”. W 1928 roku Ławrentija Serwetnika wybrano posłem do polskiego sejmu z Bloku Mniejszości Narodowych. W latach 1929–1933 L. Serwetnik pełnił funkcje wiceburmistrza Kostopola. Opiekował się sprawami gospodarczymi, religijnymi, kulturalno-oświatowymi miasta i aktywnie zajmował się działalnością oświatową. Ołeksandr Namozow pisze: „Właśnie on (L. Serwetnik) kierował chórem proświtiańskim, który zrzeszył ukraińskich chłopców i dziewczęta z różnych zakątków miasta. Co roku chór występował na świętach szewczenkowskich, które odbywały się w dniach rocznic Kobzarza. Pierwsze święto szewczenkowskie, w dniu 66. rocznicy śmierci wielkiego poety, stało się w owym czasie w mieście wydarzeniem niezwykłym. Proświtianie porządkowali także mogiły żołnierzy Armii UNR, wystawiali sztuki, organizowali koła twórcze i chóry ludowe, urządzali wieczornice, na których propagowali ukraińską kulturę i język. Po głośnym procesie sądowym w 1933 roku przeciwko działaczom OUN polskie władze zakazały urządzania świąt szewczenkowskich i przedstawień, a ponad 40 mieszkańców Kostopola
Maschinelle Übersetzung
W Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego otwarto wystawę ludowego artysty Ukrainy, laureata Nagrody im. Tarasa Szewczenki Walerija Franczuka oraz Marii Franczuk – „Nowe i stare”, na której ojciec i córka zaprezentowali swoje prace malarskie i graficzne. Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan w swoim wystąpieniu zatrzymał się przy rozumieniu czasu, który uważa za kategorię filozoficzną. I to rozumienie przejęła córka pana Walerija – Maria. Czas jest obecny w nas, a my jesteśmy formułami czasu, jeśli zachowujemy przeszłość. A Walerij Franczuk nieprzypadkowo zachował swoje rysunki, począwszy od połowy lat 70. Ten czas jest dziś dla nas już daleką przeszłością. Według przekonania Pawła Mychajłowycza, prace W. Franczuka to wielka szkoła ukraińskiego malarstwa i jest on najbardziej współczesnym narodowym ukraińskim artystą. Znany ukraiński dyrygent, ludowy artysta Ukrainy Iwan Hamkało zwrócił uwagę obecnych na to, że Walerij Franczuk zawsze zadziwia, na jego wystawach za każdym razem można zobaczyć prace, które otwierają twórczość artysty na nowo. Wydawałoby się, że wszystkie zaprezentowane prace graficzne twórcy wykonane są w realistycznej manierze, niby wszystko na nich jest zrozumiałe, ale mimo to pozostaje jakaś tajemnica. O swojej twórczej przyjaźni z Walerijem Franczukiem opowiedział niestrudzony popularyzator twórczości Tarasa Szewczenki Borys Wojcechiwski. Pan Borys wraz z W. Franczukiem stworzyli wiele świetlic Kobziarza w szkołach ogólnokształcących na całej Ukrainie. A Ludmyła Stasiuk wykonała własne wiersze. Maria Franczuk, córka artysty, ma szczególne spojrzenie na życie i twórczość. Urodziła się w stolicy, ukończyła wydział sztuk pięknych Kijowskiej Dziecięcej Akademii Sztuk. Po tym rozpoczęła naukę w Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, na katedrze scenografii i kinoscenografii. Od 2014 roku jest członkiem Związku Projektantów Ukrainy. Otrzymała dyplomy za zwycięstwa w ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursach artystycznych. W dorobku twórczym Marii są cztery wystawy indywidualne: w kijowskich galeriach „Nif” i „Switłycia”, Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy oraz Narodowym Kijowsko-Peczerskim Historyczno-Kulturalnym Rezerwacie. Ostatnia odbyła się w ramach kulturalno-artystycznego projektu „Ławrowski plener”. Była uczestniczką ponad 80 grupowych wystaw artystycznych, a także międzynarodowych plenerów w Warszawie, Chocimiu i Koktebelu. W 2014 roku brała udział w charytatywnej aukcji, przeprowadzonej w ramach Pierwszego ogólnoukraińskiego festiwalu artystycznego z okazji 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki „Sze.Fest-2014”. W czerwcu 2016 roku z powodzeniem obroniła swój animowany projekt dyplomowy „By The Wind” i uzyskała stopień licencjata. Obecnie opracowuje przyszłe projekty komiksowe i krótkometrażowe utwory animowane. Twórcze credo Marii: „Każda dusza to osobny Wszechświat i dzięki sztuce staje się on widzialny”. Na wystawie zaprezentowano obrazy Marii Franczuk, które stworzyła w latach 2016–2018. W płótnach „Zagubiony”, „W poszukiwaniach”, „W głębokim śnie” Marii najlepiej udało się oddać swój nastrój, są one również najbardziej doskonałe kompozycyjnie. W planach jest stworzenie krótkometrażowej animacji. A Walerij Franczuk zaprezentował na wystawie swoją grafikę, stworzoną w latach 70. i 80. ubiegłego wieku, kiedy studiował w Kijowskim Instytucie Artystycznym. Nawiasem mówiąc, te prace wcześniej nigdzie nie były wystawiane. Tutaj można zobaczyć szkice Kijowa i innych miast Ukrainy. Szczególną uwagę przyciąga praca, na której przedstawiono początek budowy osiedla mieszkaniowego na Trojeszczynie w Kijowie. Kilka lat artysta pracował w mieście Sławuta w obwodzie chmielnickim. Tam stworzył swoje prace „Spadł śnieg”, „Zaśnieżone olchy”. Wiele prac poświęcił wsi Lubytów na Wołyniu, gdzie minęło dzieciństwo jego żony. Kiedy zaczęto budować Chmielnicką Elektrownię Jądrową, stworzył dyptyk „Nietiszyńska starożytność”, aby potomni mogli zobaczyć, jaka wspaniała przyroda była tam, gdzie wkrótce powstało miasto energetyków. Wśród nowych prac są „Pozostałości Chińskiego Muru”, namalowane pod wrażeniem podróży do Chin, oraz utwór z serii „Finiszowa prosta”, na którym można zobaczyć stylizowane figury biegnących postaci ludzkich. W planach jest przeprowadzenie jeszcze jednej wystawy rodzinnej, na której oprócz ojca i córki zaprezentowana zostanie twórczość żony Walerija Franczuka – Apolinariji.
Maschinelle Übersetzung
W Ukraińskim Funduszu Kultury im. Borysa Olijnyka trwa wystawa współczesnej ukraińskiej artystki, członkini stowarzyszenia artystycznego „Wertykal” Natalii Najdy-Kapułowskiej, która tworzy w różnorodnych gatunkach, stylach i technikach sztuki współczesnej, a także w dziedzinie sztuki monumentalnej i ikonografii.
Natalia urodziła się we wsi Ozirna na Czerkaszczyźnie. Ukończyła Dniepropetrowskie Kolegium Teatralne, Charkowską Akademię Designu i Sztuki oraz Narodową Akademię Sztuk Pięknych i Architektury. Znaczącym dla artystki był rok 2011. „W tym roku kończy ona studia i broni dyplomu »Wspomnienia«, w którym zastosowała autorską technikę interpretacji nierzeczywistego, ulotnego świata wspomnień, które uwydatniają się na czarnym tle. Wspomnienia, jak splot cienkich falistych, wydłużonych, krótkich, prostych i mazków innej konfiguracji, pojawiają się w przestrzeni obrazu, jakby w kalejdoskopie, utrwalając się i rozpuszczając we mgle. Tego zadziwiającego efektu artystka dokonała poprzez syntezę impresjonistycznych i ekspresjonistycznych chwytów i technik, podporządkowanych synchronii i dyskretnemu rytmowi”, — pisała kandydat nauk o sztuce Maryna Jur. Dzieła artystki były eksponowane w Berlinie, Rzymie, Paryżu. Jest autorką siedmiu wystaw indywidualnych, uczestniczką plenerów w Perejasławiu, Kerczu, Siedniowie, Kanewie, Gurzufie, Czernihowie, nad jeziorami Szackimi, a także w Kownie (Litwa), Batumi (Gruzja), Fethiye (Turcja). Nowa wystawa nosi tytuł „Z miłością do życia”. Zaprezentowano na niej 36 różnoformatowych dzieł malarskich, wykonanych w latach 2016—2017. Uwagę widzów przyciągają pejzaże, portrety, martwe natury artystki. Różne pod względem nastroju i wyrazu artystycznego prace niosą pozytywne emocje, ukojenie, przyjemność z kontemplacji. Autorka starała się zbliżyć widza do poznawania przyrody poprzez jej życiodajność, wieczność i czystość. „Chwila mija i nie wraca. Prawdziwie oddać ją w malarstwie! I dla tego wszystko zapomnieć!” — mówił Paul Cézanne. I te słowa stały się przełomowe dla Natalii Najdy-Kapułowskiej, która potwierdza je swoją twórczością.
artystka zaprezentowała własne obrazy, stworzone na motywach ukraińskich pieśni ludowych. Muzeum Szestdziesiątników dodało do ekspozycji swoje rarytasy. Wśród nich dokumenty, fotografie, książki, koszula i sopiłka Leopolda Iwanowicza. Na wydarzenie zjechali się chórzyści, przyjaciele kompozytora, ci, którzy wcześniej śpiewali w chórze „Homin”. Wdowa po kompozytorze Lidia Orioł, dyrektor Muzeum Iwana Honczara Petro Honczar, dyrektor Muzeum Szestdziesiątników Olena Łodzińska, pisarz Wołodymyr Hołub, starosta chóru „Homin” Wołodymyr Kowalczuk w swoich wystąpieniach podzielili się wspomnieniami o Leopoldzie Jaszczence. Brzmiała pieśń „Módlmy się za Ukrainę” oraz inne utwory, napisane przez Leopolda Iwanowicza. Maryna Soczenko kontynuuje pracę nad wielkim płótnem, poświęconym chórowi „Homin”. A chórzyści występują na otwarciu wszystkich indywidualnych wystaw pani Maryny.
Stronę przygotował Eduard Owczarenko. Zdjęcia autora oraz Wołodymyra Kowalczuka
Maschinelle Übersetzung
Z chórem „Homin” artystka zapoznała się w 2010 roku, kiedy wstąpiła do Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów. Chór zawsze brał aktywny udział we wszystkich przedsięwzięciach tej partii politycznej. A z czasem kierownictwo Kijowskiej organizacji miejskiej KUN zaproponowało M. Soczenko stworzenie portretu Leopolda Iwanowicza. „Przyszłam do Leopolda Jaszczenki i opowiedziałam mu o tym pomyśle. Zgodził się. Leopold Iwanowicz był niezwykle inteligentnym człowiekiem. Nie pamiętam, żeby na kogoś się gniewał. Jego dusza całkowicie należała do sztuki” — wspomina Maryna Soczenko. Artystka zaczęła uczęszczać na próby chóru i malować. Z czasem sama zaczęła występować razem z „Hominem”. Na wszystkich koncertach chór wykonywał jego pieśń „Módlmy się za Ukrainę”. Na końcu maestro zawsze zwracał się do sali i śpiewał razem z widzami. Właśnie ten moment stał się decydujący. Jeśli początkowo myślała o namalowaniu tylko Leopolda Iwanowicza, to bardzo szybko zrozumiała, że tego portretu nie da się stworzyć bez jego chóru. Kiedy zaczęła malować chórzystów, okazało się, że jest ich bardzo wielu. Łącznie powstało 37 portretów. Wymagało to wiele czasu. Na obrazie ujęto tylko część chóru, więc pani Maryna będzie nadal pracować nad tym tematem, a w perspektywie ma powstać tryptyk. Wykonanie obrazu zajęło sześć lat. Aby przyspieszyć pracę, artystka przewiozła ten obraz do siebie do domu. Niestety, maestro tak i nie zobaczył go ukończonego. A po raz pierwszy zaprezentować to płótno ogółowi zdecydowano na 90. jubileusz Leopolda Jaszczenki. Maryna Soczenko wzięła na siebie artystyczną część tego projektu. Oprócz wspomnianego obrazu przedstawiła 15 portretów chórzystów. Wśród nich są wybitni wykonawcy, których nazwiska już zostały wpisane w historię ukraińskiej sztuki. Także w Muzeum Iwana Honczara uczczono 90. rocznicę urodzin wybitnego ukraińskiego kompozytora i działacza społecznego Leopolda Jaszczenki. Jednym z centralnych wydarzeń tego spotkania stała się prezentacja obrazu zasłużonej działaczki sztuki Ukrainy Maryny Soczenko „Módlmy się za Ukrainę”, poświęconego Leopoldowi Iwanowiczowi i chórowi „Homin”.
Maschinelle Übersetzung
Wielkiemu międzynarodowemu projektowi Lady Opera, którego organizatorką i pomysłodawczynią jest artystka ludowa Ukrainy Olga Czubarewa, stuknęło 5 lat. W tym czasie zyskał on sympatię tysięcy melomanów na Ukrainie i za granicą. Niedawno w Narodowym Pałacu Sztuki „Ukraina” w ramach projektu odbył się koncert „Vivere”. Razem z panią Olgą wystąpili znakomici goście z Włoch: Lorenzo Decaro i Oreste Cosimo — genialni tenorzy, zaangażowani w najwspanialsze inscenizacje operowe. W wykonaniu tej konstelacji artystów brzmiały klasyczne arie i arcydzieła ze złotego funduszu światowej estrady, dobrze znane kompozycje oraz niespodziewane premiery. Zasłużoną Akademicką Wzorcowo-Pokazową Orkiestrą i Chórem Sił Zbrojnych Ukrainy (kierownik artystyczny Dmytro Antoniuk) tego wieczoru dyrygował Giorgio Croci, który jest prawdziwą muzyczną legendą Włoch. Dobrze znany na Ukrainie i poza jej granicami balet A-6 zaprezentował feeryczne numery taneczne, a kreatywny zespół projektantów zachwycił publiczność najnowocześniejszymi efektami wizualnymi i grafiką. Dziś Olga Czubarewa jest gościem „Słowa Proświty”.
— Od czego rozpoczął się Pani projekt? — Od pomysłu zrobienia wielkiej rzeczy w celu popularyzacji muzyki klasycznej i śpiewu operowego wśród szerokiego kręgu widzów i słuchaczy. Ta idea zainspirowała mnie do stworzenia projektu Lady Opera. Jest to projekt, w ramach którego organizuję koncerty, zapraszam do udziału w nich gwiazdorskich gości z Włoch, Hiszpanii i innych krajów. Wykonujemy nie tylko muzykę operową i fragmenty popularnych arii, ale także utwory w stylu „Classical crossover”. To nowoczesny gatunek, który zyskuje na popularności. Pozwala on łączyć różne gatunki, różne kierunki, różne instrumenty. — Kiedy odbył się pierwszy koncert? — W 2013 roku. Zdążyłam go zrobić przed wydarzeniami na Majdanie. Kolejne 5 lat stały się próbą dla państwa. I choć było ciężko w 2014 i 2015 roku, nie robiłam przerw i prowadziłam koncerty w Pałacu „Ukraina”. Ludzie przychodzą na te koncerty, zawsze są komplety. Po rosyjskiej propagandzie niektórzy moi gwiazdorscy goście bali się jechać na Ukrainę. Na przykład niełatwo było namówić do przyjazdu do nas wykonawców z Hiszpanii w 2015 roku. Byli mile zaskoczeni, że nie mamy tej agresji, o której mówią rosyjskie kanały telewizyjne, że działają ukraińskie teatry, odbywają się koncerty. Chcę, żeby zagraniczni wykonawcy zobaczyli naszych ludzi, zapoznali się z naszą kulturą. Żeby zrozumieli, że znajdujemy się na europejskim poziomie rozwoju. Jedyną rzeczą, która hamuje rozwój kulturalny, jest ogólny stan gospodarczy kraju. Przecież Ukraińcy nie zawsze mają możliwość kupić bilety, żeby pójść na spektakl czy koncert, odwiedzić wystawę. Nigdy nie powtarzam swoich programów. Na przykład w 2015 roku Ukraina po raz pierwszy obchodziła Dzień Europy. Właśnie temu wydarzeniu poświęciłam jeden z programów koncertowych, który nazwałam „Europa”. Gośćmi byli wspaniali hiszpańscy tenorzy Israel Lozano i Enrique Ferrer. Enrique brał udział w moim koncercie charytatywnym z okazji 25-lecia Niepodległości na Polu Śpiewaczym dla kijowian i gości stolicy. A Israel przyjeżdżał na premierę hiszpańskiej opery zarzuela. Ten gatunek hiszpańskiej opery został po raz pierwszy zaprezentowany na Ukrainie. Koncert odbył się przy wsparciu ambasady Hiszpanii. Śpiewacy zakochali się w Ukrainie, naszych ludziach, krajobrazach, spodobała im się także ukraińska kuchnia. Inny program międzynarodowego projektu „Lady Opera” nosił nazwę „Sny Roksolany”. Lubię wschodnie motywy muzyczne i wschodnie narodowe instrumenty muzyczne. Być może ta miłość wiąże się z tym, że moja mama jest Tatarką. Podoba mi się postać Roksolany. Ale postanowiłam zbudować swój koncert wokół tej postaci nie jako historycznego, a jako artystycznego wizerunku. Dlatego nazwałam program „Sny Roksolany”. Do udziału w tym koncercie zaprosiłam krymskotatarskiego muzyka Dżemila Karikowa (ud) oraz Armena Kostandiana (duduk). Jedną z pieśni wykonałam w języku krymskotatarskim. I chociaż większość widzów nie zna tego języka, wszyscy od razu zrozumieli, że chodzi o Krym. Sala płakała. Ten program uświetnił balet „A-6”, z którym aktywnie współpracuję przez cały czas trwania projektu „Lady Opera”. Są moimi partnerami na scenie. Hanna Azarowa jest choreografem-reżyserem, bierze udział jako solistka. Kompozycje choreograficzne harmonijnie przeplatają się z muzyką. To nawet nie są koncerty, a show, pełnoprawnymi uczestnikami których są oprawa, oświetlenie, wielkie ekrany, show-balet. Zamawiam aranżacje do wszystkich utworów, które brzmią, układam program. Jestem nie tylko wykonawczynią w projekcie „Lady Opera”, ale także reżyserem i producentem. To w całości moje dzieło. — Proszę opowiedzieć szczegółowiej o nowym koncercie. — Ten koncert poświęciłam 5. rocznicy projektu „Lady Opera”. Nosił nazwę „Vivere”, co w tłumaczeniu z języka włoskiego oznacza „żyć”. Brzmiały arcydzieła pieśni neapolitańskich, utwory w stylu „Classical crossover”, znane arcydzieła klasyki operowej. Zawsze zapraszam do występów nowych wykonawców. Uważam, że nasz widz powinien słuchać lepszej muzyki, widzieć lepszych śpiewaków. Na scenie było 100 artystów. Od pierwszego do ostatniego akordu brzmiała tylko muzyka na żywo. Niektórzy ludzie po raz pierwszy w życiu widzieli takie widowisko. — Oprócz stolicy ten koncert odbył się w Odessie. — Już następnego dnia po występie w Kijowie razem z włoskimi śpiewakami wystąpiłam w Odeskim Narodowym Akademickim Teatrze Opery i Baletu. Koncert odniósł wielki sukces. W Odessie jest przeważnie rosyjskojęzyczna publiczność, ale kiedy zaśpiewaliśmy „Rewe ta stohne Dnipr szyrokyj”, wielu ludzi na sali płakało. W takich chwilach odczuwasz dumę ze swojego kraju. Planowałam wystąpić jeszcze we Lwowie i Charkowie. Ale z powodów organizacyjnych i finansowych te koncerty odłożyłam. Charkowska publiczność jest mi szczególnie bliska, ponieważ swego czasu ukończyłam tam konserwatorium, a moją wykładowczynią była Ludmyła Heorhijiwna Curkan, która uczyła się u koryfeja śpiewu operowego Olhy Mykołajiwny Błahowydowej. Imię tej osoby nosi katedra emisji głosu Konserwatorium w Odessie. Ta Alma Mater wypuściła wiele gwiazd sceny operowej. Jej szkoła była czysto włoska. W tym mieście przez wiele dziesięcioleci ukształtowały się pewne tradycje i bardzo wymagająca publiczność. — Często bywa Pani za granicą. Czy ukraińska publiczność jakoś różni się od zachodniej? — Ludzie wszędzie odbierają sztukę na poziomie emocjonalnym: albo im się podoba, albo nie. Piękna melodia, dobre wykonanie, oprawa, wszystko robimy profesjonalnie. Ten gatunek jest szerzej rozwinięty za granicą. W krajach zachodnich istnieją kanały telewizyjne „Kultura”, które transmitują online takie koncerty. Ludzie słyszą muzykę klasyczną na ulicach. Wiele koncertów odbywa się pod gołym niebem. Istnieje tradycja chodzenia do teatrów operowych, bilety wyprzedają się z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem. Ludzi interesuje nie tylko dobrobyt materialny, ale także rozwój duchowy. U nich ta tradycja wypracowywała się przez stulecia. Zupełnie inaczej jest u nas. W pewnym stopniu wciąż żyjemy pod wpływem radzieckiej przeszłości, kiedy niszczono inteligencję, wielu wyjechało za granicę. Straciliśmy kwiat narodu. Dzisiaj trzeba kształtować gusta i tradycje naszych obywateli. Ukraińska publiczność nie różni się od zachodniej pod względem emocjonalności. Ale trzeba, żeby i państwo pomagało, i telewizja. Potrzebny jest system, który pracowałby na konkretny wynik. Uważam, że rozwój duchowy, kultura dają określoność dla narodu. Nie ma kultury — nie ma narodu, nie ma języka — nie ma narodu. Swoją drogą, swoim gwiazdorskim gościom zawsze stawiam warunek, że koniecznie trzeba nauczyć się ukraińskiej pieśni i potem wykonać ją razem ze mną. Piszę im tekst alfabetem łacińskim, przesyłam razem z nutami. Potem w trybie zdalnym przygotowujemy ten numer. Takie numery zawsze mają szalony sukces u ukraińskiej publiczności. Nauczyłam się języka ukraińskiego już w dorosłym wieku, bo urodziłam się i spędziłam połowę dzieciństwa w Kazachstanie. Pokazuję naszym Ukraińcom, którzy z jakiegoś powodu nie szanują języka ukraińskiego i ukraińskiej pieśni, że nawet Hiszpanie czy Włosi śpiewają nasze pieśni. Z ust obcokrajowców ukraińska pieśń brzmi tak pięknie. Trzeba zachęcać ludzi, aby znali więcej ukraińskich pieśni, porozumiewali się w języku ukraińskim, bo żyją na Ukrainie.
Podczas ostatniego koncertu w Pałacu „Ukraina” razem z włoskimi tenorami wykonałam „Ryknie i jęknie Dniepr szeroki” do słów Tarasa Szewczenki. — Takie koncerty nieczęsto można zobaczyć na wiodących kanałach telewizyjnych. — Te kanały telewizyjne są skupione w rękach kilku osób. Tutaj przeważnie akcentuje się programy rozrywkowe, które odciągałyby ludzi od ważnych kwestii, aby nie zastanawiali się nad teraźniejszością. Mamy kanał telewizyjny „Kultura”, który nie posiada nowoczesnych możliwości technicznych. A w krajach zachodnioeuropejskich stworzono potężne kanały telewizyjne „Kultura”, które mają możliwość przeprowadzania transmisji na żywo z koncertów i spektakli, ponieważ państwa dbają o wychowanie duchowe. Chciałoby się, aby także nasze wiodące kanały telewizyjne, które mają wysokie rankingi i dużą liczbę widzów, transmitowały takie koncerty. Ponieważ jest to produkt kulturalny, stworzony na światowym poziomie. Tą kwestią powinno zajmować się Ministerstwo Polityki Informacyjnej, a przy uchwalaniu budżetu konieczne jest przeznaczanie większych środków na kulturę. Oprócz tego musi zostać uchwalona ustawa o mecenacie, aby stymulować struktury biznesowe do wspierania podobnych projektów. Wiele się o tym mówi, ale nic się nie robi. A trzeba zacząć rozwiązywać tę kwestię już dzisiaj. Kultura nie może pozostawać na ostatnim miejscu. Jest ona nie mniej ważna niż gospodarka. Przecież kultura kształtuje nasze społeczeństwo i nasz naród. Być może państwo powinno zarabiać pieniądze nie na artystach, którzy nie wyjechali za granicę i chcą tworzyć dla naszego widza? Przede wszystkim mam na myśli niezwykle wysokie opłaty za wynajem dużych sal koncertowych, które mało kto jest w stanie opłacić. Za granicą topowe teatry zarabiają niemałe pieniądze. Ale i tak mają dodatkowe finansowanie, mają mecenasów, sponsorów, istnieją programy państwowe. Tam artyści po prostu „pławią się” w możliwościach tworzenia. Tam mogą zapraszać gwiazdy, świetnych reżyserów, scenarzystów, muzyków. A u nas trzeba „gotować się we własnym sosie”. Kiedy coś robisz, to jeszcze „biją cię po rękach”. Lecz ja staram się nadal tworzyć swój projekt. Dopiero co odbył się koncert, a już myślę, co będę robić dalej. Nie zdradzę wszystkich sekretów, ale zaznaczę, że chcę objąć całą Ukrainę. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO
Maschinelle Übersetzung
Eduard Owczarenko Zdjęcia udostępnione przez teatr Sztuka „Wojna” współczesnego szwedzkiego dramaturga, scenarzysty, reżysera teatralnego i poety Larsa Noréna wyróżnia się spośród licznych utworów literackich o tematyce wojennej. Jest ona pozbawiona jakichkolwiek realiów wojennych, a dokładniej naszych wyobrażeń o tych realiach; nie ma w niej strzałów, tortur, wybuchów. Dla autora ważniejsze są relacje jednej rodziny, która przeżyła wojnę. Dramaturg powoli i stopniowo zapoznaje nas z głównymi postaciami. Jednak już od pierwszych kwestii bohaterów staje się jasne, że wszystko, co najstraszniejsze, już się wydarzyło. Nie akcentuje on ani miejsca akcji, ani kraju, w którym toczył się lub toczy konflikt zbrojny. Matka i dwie córki — jedna dorosła, a druga jeszcze nastolatka. Stały bieg ich powojennego życia burzy ojciec swoim nieoczekiwanym powrotem z wojny. Okazuje się on tutaj zbędny. I to nawet nie dlatego, że wrócił ślepy, a po prostu nikt go już tutaj nie oczekuje. Przecież każdy ma swoje osobiste, ułożone życie. Matka (zasłużona artystka Ukrainy Inna Kapinos) związała się z bratem męża, starsza córka (Wira Ziniewicz) w poszukiwaniu „kobiecego szczęścia” gotowa jest dla gum do żucia i coca-coli pójść z pierwszym lepszym, kto okaże jej zainteresowanie. Jedynie młodsza córka (Chrystyna Fedorak) jeszcze się waha, kogo wybrać: ojca-inwalidę, który potrzebuje opieki i ochrony, czy urządzić „swój mały raj”, tak jak zrobiły to matka i starsza siostra. Ojciec ma nadzieję, że wszystko będzie „jak dawniej…”, „jak zawsze…”, ale na próżno, „jak dawniej” — jest niemożliwe. A najstraszniejsze skutki wojny polegają na tym, że człowiek pod ich wpływem może przekształcić się w istotę, która przyzwyczaja się, przystosowuje do istnienia według jej praw i asymiluje się zgodnie z jej potrzebami. O pracy nad nową inscenizacją poprosiliśmy grupę twórczą spektaklu. Dawid Petrosjan, reżyser: — Nasz spektakl jest o współczuciu dla drugiego człowieka, o porozumieniu. Bardzo nie chciałem, aby był to koniunkturalny spektakl o realiach, które dzisiaj mają miejsce na Ukrainie. Dążyłem do unikania efektów specjalnych. Chciałem, aby wszystko było zbudowane na psychologii, odkrywaniu wewnętrznych motywów. Przecież wojna zaczyna się w duszach każdego z nas. Autor pozostawia w swojej sztuce otwarty finał. Znam kilka inscenizacji, gdzie ten finał jest zamknięty. W niektórych spektaklach według tego utworu rodzina na końcu zwraca się twarzą do ojca. Ale takie zakończenie, moim zdaniem, jest fałszywe. Myślę, że finał powinien rozegrać się na widowni, a nie na scenie. Unikam spektakli moralizatorskich. Pokazaliśmy wszystko, co jest w sztuce, a wnioski wyciąga widz. Ukraiński przekład wykonał Maksym Jakowlew. Według jego tłumaczenia na scenie Teatru Franki grany jest spektakl „Eryk XIV”. Moim zdaniem to bardzo profesjonalny tłumacz, który pracuje zarówno z klasyką, jak i współczesną dramaturgią. Ołeksij Bohdanowycz, narodowy artysta Ukrainy, odtwórca roli Ojca: — Ten spektakl pokazuje, do czego może doprowadzić jakikolwiek konflikt. Co dzieje się z ludźmi, jak zmieniają się z Bożych stworzeń w stworzenia nie do końca boże. Przede wszystkim niszczona jest ludzka dusza. Utracone terytorium można odzyskać, ale człowiek przestaje być człowiekiem — i to jest najstraszniejsze. Czasami mówią mi, po co wystawiamy takie rzeczy, że to wszystko się znudziło, a chce się zabawy i piękna. Ale życie, niestety, to nie tylko piękne historie. Gdyby tak było, to dawno żylibyśmy w raju. Ludzie sami są winni problemów, które ich prześladują. Ostap Stupka, narodowy artysta Ukrainy, odtwórca roli Wuja: — Po raz pierwszy pracowałem z Dawidem Petrosjanem. To człowiek oddany swojemu zawodowi. W procesie pracy uzupełnialiśmy sztukę różnymi pomysłami, reżyser ze swojej strony, aktorzy — ze swojej. Do każdej mise-en-scène było po 10—15 wariantów. Staraliśmy się wykorzystać całą przestrzeń sceniczną. Było to również moje pierwsze spotkanie z twórczością szwedzkiego dramaturga i reżysera Larsa Noréna. Petro Bohomazow, scenograf, kostiumograf: — Podjąłem się tej pracy z wielkim zainteresowaniem. Była to nie tylko moja praca na tej scenie, ale i pierwsza praca ze współczesną dramaturgią. Poprzednie rozwiązania były bardzo teatralne, a tutaj sztukę czyta się jak scenariusz filmowy. Byłem obecny na prawie wszystkich próbach. Wszyscy bohaterowie są wspaniali, a główny bohater jest dla mnie prawdziwym odkryciem. Myślę, że dla Ołeksija Bohdanowycza ta rola stanie się jedną z najważniejszych w jego karierze twórczej. Młody reżyser Dawid Petrosjan na Scenie Kameralnej im. Serhija Danczenki Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki niedawno zrealizował inscenizację spektaklu „Wojna” według sztuki o tym samym tytule autorstwa Larsa Noréna. Jest to już druga praca reżyserska Dawida w wiodącym teatrze dramatycznym kraju. Pierwszą była „Ziemia” według powieści Olhy Kobylańskiej. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2018 PRENUMERATA—2018 Obecnie trwa prenumerata na 2018 rok Obecnie trwa prenumerata na 2018 rok
Maschinelle Übersetzung
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Szef redakcji Pawło MOWCZAN
na periodyczne wydania za drukowanym na periodyczne wydania za drukowanym
Maschinelle Übersetzung
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Maschinelle Übersetzung
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Olha ŻMUDOWSKA Dział kultury Eduard OWCHARENKO Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład ogólny w czerwcu — 13 200 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y “Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. “Interekspresdruk”, ul. Simji Sosninych, 3.
Maschinelle Übersetzung