Seite · S. 3Originalseite ↗
Dlaczego nie można głosować za projektem ustawy «O zasadach państwowej polityki językowej»? Dwanaście głównych argumentów
Слово Просвіти, №26 за 2012 рік
Wołodymyr WASYŁENKO, doktor nauk prawnych, profesor, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy 1. Projekt ustawy jest nielegalny w samych swoich podstawach. Jego przedmiot — niezwykle ważna kwestia językowa na poziomie konstytucyjnym — powinien być rozstrzygany drogą osiągnięcia ogólnonarodowego konsensusu. Tymczasem opracowanie projektu ustawy odbywało się w sposób nieprzejrzysty, bez udziału przedstawicieli opozycyjnych sił politycznych, środowisk eksperckich oraz wszystkich zainteresowanych struktur społeczeństwa obywatelskiego. Na brak w projekcie ustawy adekwatnego, konsensualnego rozwiązania zasadniczych kwestii państwowej polityki językowej ponownie zwróciła uwagę w swojej opinii z dnia 2 grudnia 2011 r. Komisja Wenecka, wzywając ukraińskich ustawodawców do „poszukiwania sprawiedliwej równowagi między ochroną praw mniejszości z jednej strony a zachowaniem języka państwowego jako instrumentu integracji społeczeństwa z drugiej” (pkt 66). 2. Projekt ustawy jest sprzeczny z Konstytucją Ukrainy i tworzy mechanizm jej zastąpienia ustawą antykonstytucyjną. Zasady państwowej polityki językowej oraz ogólny porządek stosowania języków na Ukrainie są regulowane przez Konstytucję Ukrainy oraz Orzeczenie Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z dnia 14 grudnia 1999 r. nr 10-rp/99 w sprawie oficjalnej wykładni artykułu 10 Konstytucji Ukrainy. Art. 4 projektu ustawy potwierdza, że „podstawy państwowej polityki językowej określa Konstytucja Ukrainy”, ale jednocześnie ustala, że po jego uchwaleniu porządek stosowania języków będzie określany „wyłącznie niniejszą Ustawą, z norm której muszą wynikać inne akty prawne, określające specyfikę używania języków w różnych sferach życia społecznego”. W praktyce oznacza to zastąpienie Konstytucji ustawą, która wbrew artykułom 10 i 11 jej rozdziału I „Zasady ogólne” ustanawia nowy model polityki językowej Ukrainy. Takie podejście jest rażącym naruszeniem art. 156 Konstytucji Ukrainy, który przewiduje specjalny tryb wprowadzania jakichkolwiek zmian do postanowień rozdziału I Konstytucji Ukrainy. 3. Projekt ustawy radykalnie rewiduje konstytucyjne zasady pań
państwowej polityki językowej i podważa ustrój konstytucyjny Ukrainy. Jego rozdział I „Postanowienia ogólne” wprowadza do pola prawnego nieprzewidziane przez Konstytucję pojęcia, takie jak „język regionalny lub język mniejszości”, „grupa językowa”, „mniejszość językowa”, „regionalna grupa językowa”, „region”, „język ojczysty”. Jednocześnie końcowy rozdział XI projektu ustawy „Przepisy przejściowe” przewiduje wprowadzenie radykalnych zmian do całego kompleksu norm ustawodawstwa krajowego, które regulują porządek stosowania języków na podstawie i zgodnie z art. 10 Konstytucji Ukrainy. Wprowadzenie na Ukrainie porządku stosowania języków, który jest sprzeczny z art. 10 i art. 156 Konstytucji Ukrainy, stanowi naruszenie Ustawy Zasadniczej, które, wychodząc z treści wspomnianego Orzeczenia Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z dnia 12 grudnia 1999 r., należy zakwalifikować jako zamach na zasady ustroju konstytucyjnego na Ukrainie. 4. Projekt ustawy opiera się nie na imperatywnych normach Konstytucji Ukrainy, lecz na dowolnie interpretowanych postanowieniach Europejskiej Karty języków regionalnych lub mniejszościowych. W Karcie (w poprawnym i dokładnym tłumaczeniu z jej oryginalnych autentycznych tekstów w języku angielskim i francuskim) termin „języki regionalne lub mniejszościowe” stanowi jedno pojęcie, obejmujące te czy inne języki, które są tradycyjnie używane w granicach określonego terytorium państwa i których użytkownikami jest grupa ilościowo mniejsza niż reszta ludności terytorium tego państwa (artykuł 1). Zatem w Karcie mowa jest jedynie o kryterium mniejszego rozpowszechnienia określonego języka w określonym regionie państwa, a nie o przyznaniu mu oficjalnego statusu prawnego i ustanowieniu porządku jego używania. W związku z tym Karta w żaden sposób nie zobowiązuje ani nie upoważnia państwa do wprowadzania oficjalnego statusu prawnego dla tego czy innego języka. Wychodząc z założenia, że uznanie statusu języka państwowego (urzędowego) za jakikolwiek język należy wyłącznie do kompetencji państwa, Karta jedynie zachęca państwa do swobodnego wyboru wymienionych w niej fakultatywnych środków ramowych na rzecz wspierania używania tych „historycznych języków regionalnych lub mniejszościowych Europy, z których niektórym z biegiem czasu grozi wyginięcie”. Przy czym preambuła Karty przewiduje, że „ochrona i wspieranie języków regionalnych lub mniejszościowych nie powinny odbywać się ze szkodą dla języków urzędowych i konieczności ich nauki”. 5. Projekt ustawy, wbrew wymogom zasad Konstytucji Ukrainy oraz celowi Europejskiej Karty języków regionalnych i mniejszościowych, przewiduje stworzenie mechanizmu prawnego podważenia statusu języka ukraińskiego jako państwowego (urzędowego). Ustanawia on w części trzeciej art. 7 dowolne, nieznane ani Konstytucji i ustawodawstwu Ukrainy, ani Karcie czy jakiemukolwiek innemu aktowi prawa międzynarodowego, ilościowe kryterium „10 procent i więcej użytkowników języka regionalnego, zamieszkujących terytorium, na którym rozpowszechniony jest ten język” jako wystarczającą podstawę do uznania tego czy innego języka za regionalny i podlegający obowiązkowemu używaniu równolegle lub nawet zamiast ukraińskiego jako państwowego (urzędowego) w przeważającej większości sfer życia społecznego. 6. Projekt ustawy, ustanawiając wspomniane dowolnie określone kryterium procentowe, stwarza przesłanki do obowiązkowego wprowadzenia na Ukrainie języka rosyjskiego w praktycznie oficjalnym statusie regionalnego nie tylko na poziomie wsi, osiedla, miasta, rejonu, obwodu, Autonomicznej Republiki Krymu, a nawet w odniesieniu do wszystkich jednostek?! Przecież część 7 art. 7 przewiduje: „W granicach terytorium, na którym rozpowszechniony jest język regionalny lub język mniejszości, który odpowiada warunkom części trzeciej niniejszego artykułu, realizacja środków dotyczących rozwoju, używania i ochrony języka regionalnego lub języka mniejszości, przewidzianych niniejszą Ustawą, jest obowiązkowa dla lokalnych organów władzy państwowej, organów samorządu lokalnego, stowarzyszeń obywateli, instytucji, organizacji, przedsiębiorstw, ich osób zajmujących stanowiska urzędowe i służbowe, a także obywateli — podmiotów działalności gospodarczej oraz osób fizycznych”. Właśnie na tym polega ideologia i cel projektu ustawy: faktycznie zrównuje on język rosyjski z państwowym, zapewniając jego obowiązkowe używanie oraz dalsze rozpowszechnianie na maksymalnie większym terytorium Ukrainy kosztem języka ukraińskiego i innych języków. W przypadku jego przyjęcia język państwowy (ukraiński) stanie się niepotrzebny, będzie powszechnie wypierany z użycia, ponieważ zniknie motywacja do jego opanowania. 7. Projekt ustawy jednocześnie kładzie fundamenty pod językową fragmentację Ukrainy także na poziomie lokalnym. Zgodnie z podpunktem drugim części trzeciej jego artykułu 7 w konkretnych sytuacjach decyzja dotycząca używania jakiegokolwiek języka jako regionalnego może zostać podjęta przez radę lokalną nawet w przypadkach, gdy „regionalna grupa językowa stanowi mniej niż 10 procent ludności odpowiedniego terytorium”. A to doprowadzi do wyparcia języka ukraińskiego z oficjalnego użycia i publicznego wykorzystania nie tylko na wschodzie, ale i na zachodzie Ukrainy. Takie podejście narusza przepis art. 92 (pkt 4) Konstytucji Ukrainy, zgodnie z którym porządek stosowania języków określa się wyłącznie ustawami Ukrainy. 8. Projekt ustawy jedynie deklaruje pozytywny stosunek do języka ukraińskiego jako państwowego — w czasie gdy przeważająca większość jego norm skierowana jest na podważenie jego statusu państwowego i pozycji w najważniejszych sferach życia publicznego i państwowego. Artykuł 3 projektu ustawy, który proklamuje prawo każdego do samookreślenia językowego i swobodnego korzystania przez każdego w życiu społecznym z jakiegokolwiek języka, stwarza podstawy do lekceważenia języka państwowego przez tych, którzy ze względu na swój oficjalny status zobowiązani są używać języka ukraińskiego przy wykonywaniu swoich funkcji służbowych. Ani Konstytucja Ukrainy, ani akty prawa międzynarodowego, które określają standardy ochrony praw człowieka, włącznie z Ramową konwencją Rady Europy o ochronie mniejszości narodowych oraz Europejską Kartą języków regionalnych lub mniejszościowych, nie ustanawiają zasady swobodnego samookreślenia językowego w sferze stosowania języka państwowego. W praktyce państw europejskich taka zasada również nie istnieje. Wprowadzenie swobodnego samookreślenia językowego dla wszystkich byłoby ze względu na swoją odrażalność analogiczne do wprowadzenia samookreślenia podatkowego. 9. Projekt ustawy stwarza podstawy prawne do kontynuowania rozpoczętej przez D. Tabacznyka ruiny ukraińskiego systemu oświaty, w ramach którego formuje się elita narodowa. Wprowadzenie artykułem 20 projektu ustawy zasady swobodnego wyboru języka nauczania (i to jeszcze „w dowolnym czasie okresu nauki”) w specyficznych warunkach Ukrainy praktycznie oznaczałoby przywrócenie totalnej rusyfikacji całej pionowej struktury oświaty i przekształcałoby system oświatowy w kuźnię kadr dla Rosji kosztem budżetu państwa. 10. Projekt ustawy w przypadku jego przyjęcia przez Radę Najwyższą pociągnie za sobą znaczne wydatki z budżetu państwa. Według wyliczeń specjalistów, koszty niezbędne do jego wprowadzenia w życie sięgną 50—60 mld hrywien. 11. Przyjęcie projektu ustawy przez Radę Najwyższą będzie miało katastrofalne dla Ukrainy skutki. W najbliższej perspektywie zintensyfikuje się proces wypierania języka ukraińskiego ze wszystkich najważniejszych sfer życia społecznego, będzie następować marginalizacja języka ukraińskiego, będą wybuchać konflikty na tle językowym, będzie wzmacniać się izolacja językowa i wyobcowanie regionów Ukrainy od siebie nawzajem, co położy początek „językowej federalizacji” Ukrainy i jej dezintegracji jako państwa. 12. Projekt ustawy jest nie tylko spekulatywnym narzędziem technologii politycznych obecnej ukraińskiej władzy w sytuacji kolejnych wyborów parlamentarnych, ale także rezultatem wykonania przez nią politycznego zamówienia rosyjskiej władzy, która prowadzi nieustanną agresję humanitarną przeciwko Ukrainie. Najważniejszym składnikiem tej agresji jest wojna językowo-kulturowa, której ostatecznym strategicznym celem jest zniszczenie narodu ukraińskiego jako czynnika tworzącego system niepodległej ukraińskiej państwowości.
Protest ukraińskiej diaspory w USA do Prezydenta Ukrainy W. Janukowycza, Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy W. Łytwyna, Ambasadora Ukrainy w USA, Ambasadora Ukrainy przy Organizacji Narodów Zjednoczonych, Konsulów Generalnych Ukrainy w USA, Prezydenta Światowego Kongresu Ukraińców J. Czolija. OŚWIADCZENIE Ogólnospołeczny Komitet m. Chicago w Obronie Języka Ukraińskiego na Ukrainie został utworzony w związku z dyskusją nad projektem ustawy nr 9073 „O zasadach państwowej polityki językowej” w Radzie Najwyższej Ukrainy. Komitet Społeczny stanowczo protestuje przeciwko przyjęciu tego projektu ustawy, który: 1. Przeczy Konstytucji Ukrainy. 2. Ma za cel ostateczny wyparcie języka ukraińskiego jako państwowego przez język rosyjski. 3. Stanowi wzmożoną rusyfikację czasów carskich i sowieckich. 4. Jest sprzeczny z odpowiednimi normami europejskimi. Kwestia językowa na Ukrainie jest istotna i decydująca dla istnienia narodu ukraińskiego jako państwowego. Dlatego my, Ukraińcy diaspory, potępiamy projekt ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” i żądamy usunięcia tej zniewagi wobec państwa ukraińskiego i narodu ukraińskiego z porządku obrad Rady Najwyższej Ukrainy. Podpisały ukraińskie organizacje miasta Chicago: Organizacje społeczne: Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki, UKKA, OOChSU, „Pomarańczowa Fala”, Fundacja Hołodomoru, Ukraińskie Muzeum Narodowe, Ukraiński Instytut Sztuki Nowoczesnej, Centrum Informacyjne „Prawda”, „Miasta partnerskie Chicago—Kijów”, „Nowa Ukraińska Fala”, Fundacja Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Organizacje młodzieżowe: „Płast”, SUM-Chicago, SUM-Palatine, ODUM. Organizacje kobiece: SUA, OŻOChSU (zarząd główny oraz oddziały im. Ałły Horskiej, im. Oksany Meszko, im. Kateryny Zaryckiej). Kościoły: Katedra św. o. Mikołaja, Sobór św. św. Włodzimierza i Olgi, Cerkiew św. Józefa Oblubieńca. Szkoły: „Szkoła Ojczysta”, Ukraińska szkoła św. Włodzimierza. Środki masowego przekazu: gazeta „Czas i Podiji”, radio „Ukraińska Chwyla”, „Niezależne Radio”, „Ukraińska trybuna wieczorna”. Chicago, USA. 17 czerwca 2012 r. x x x Aby wyrazić oburzenie i protest przeciwko zaproponowanemu w Radzie Najwyższej Ukrainy projektowi ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”, ukraińska diaspora w USA przeprowadziła 17 czerwca demonstrację protestacyjną. Odbyła się ona przed Ukraińskim Ośrodkiem Kulturalnym przy Oakley & Chicago Avenue w Chicago. Uczestnicy akcji oświadczyli, że ukraińska diaspora w USA wyraża stanowczy protest przeciwko projektowi ustawy i mówi: „Ich dom nie jest z boku!”
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
