Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №26 за 2012 рік

16 S. · 36 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

Do „Kraju marzeń” prowadzi język ukraiński! Zob. str. 16. Nie wygasł potencjał Konstytucji — zdegradowała moralność elity władzy

Nasz rozmówca to znany ukraiński prawnik, doktor nauk prawnych, profesor, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy Wołodymyr WASYŁENKO. — Wołodymyrze Andrijowyczu, jak by Pan scharakteryzował Konstytucję Ukrainy? — To normalna Konstytucja. Nie jest idealna, ale idealne konstytucje nie istnieją. Konstytucja Ukrainy, uchwalona w 1996 roku, to wyważony akt, rezultat wieloletnich wysiłków ukraińskich prawników, polityków, zagranicznych specjalistów. Od samego początku aż do 1993 roku byłem członkiem pierwszej Komisji Konstytucyjnej i znam ten bardzo skomplikowany proces. Były w nim zaangażowane wszystkie siły polityczne, a nasza Konstytucja jest rezultatem ogólnonarodowego konsensusu. Uchwalono ją po długich obradach i dyskusjach. W przygotowaniu Ustawy Zasadniczej brali udział specjaliści Komisji Weneckiej, od której były też uwagi. W szczególności dotyczące niejasności niektórych sformułowań, zwłaszcza tych, które dotyczyły ograniczeń praw człowieka w sytuacjach nadzwyczajnych. Były uwagi dotyczące nie do końca jasnego rozgraniczenia kompetencji Rządu i Prezydenta. Główna uwaga dotyczyła tego, że rola prokuratury została wypaczona, zapisana tak, jak w czasach Związku Radzieckiego. Ogólnie jednak do Konstytucji stosunek był pozytywny. Kiedy opracowywano Konstytucję, osiągnięto porozumienie, że po tym, jak wejdzie ona w życie, zostanie opracowany szereg ustaw, które wypełnią jej luki, doprecyzują kompetencje wyższych organów władzy państwowej i administracji, miała zostać uchwalona ustawa o wyborach itd. Niestety, to się nie stało. I zamiast udoskonalać Konstytucję, uczynić jej mechanizm bardziej skutecznym, ówczesny Prezydent Kuczma zaczął naruszać Ustawę Zasadniczą, przywłaszczać kompetencje, które nie były w niej zapisane. Doprowadziło to do tego, że mechanizm konstytucyjny został złamany. — Czyli sprawa nie leży w Konstytucji? — Sprawa leży w ukraińskiej elicie politycznej sprawującej władzę. Zakłócenia w stosowaniu Konstytucji zdarzały się dlatego, że elita polityczna władzy jej nie przestrzegała. Kuczma zapoczątkował tradycję negatywnego stosunku do prawa, ustawodawstwa i trwała ona w kolejnych latach. Juszczenko naruszał Konstytucję, naruszają ją Janukowycz i jego ekipa. Tym nie wolno się bawić. Najbardziej idealna Konstytucja nie będzie działać, dopóki nie będzie woli politycznej do jej ścisłego przestrzegania. — Proszę podać przykłady najpoważniejszych naruszeń naszej Konstytucji. — Do naruszających dołączył organ, który powinien dbać o zgodność ustaw z Konstytucją. To Sąd Konstytucyjny, który podejmuje antykonstytucyjne decyzje. Dla przykładu — decyzja, która umożliwiła sformowanie przed dwoma laty obecnej tak zwanej większości w Radzie Najwyższej wbrew Konstytucji. To wtedy, gdy deputowanym pozwolono przechodzić z frakcji do frakcji. Wbrew decyzji poprzedniego SK, ten skład sądu wydał diametralnie przeciwną decyzję. W rezultacie naruszono podstawowe zasady parlamentaryzmu. Za prezydentury Janukowycza przywrócono obowiązywanie Ustawy Zasadniczej w redakcji z 1996 roku. Uważam, że formalnie, prawnie takie działanie jest całkowicie legitymowane, ponieważ tamte zmiany w Konstytucji w grudniu 2004 roku zostały dokonane z naruszeniem procedury konstytucyjnej, przy pomocy nacisku siłowego. Dlatego istniały formalne podstawy do uchylenia tamtych decyzji. Powinien był to zrobić jeszcze Juszczenko, ale niestety tego nie zrobił. Ale rzecz nie w tym, że Janukowycz czy inny prezydent Ukrainy ma wielkie kompetencje, a w tym, jak z nich korzystają. Każdy organ władzy może wykorzystywać swoje kompetencje albo na korzyść, albo przeciwko interesom narodowym Ukrainy. Niestety, obecny Prezydent Ukrainy w należyty sposób nie wykorzystuje swoich kompetencji dla zapewnienia interesów narodowych Ukrainy, czasami działa wbrew nim, jak to było na przykład przy podpisaniu Porozumienia Charkowskiego w 2010 roku. Zakończenie na str. 2 CZAS NARODZIN SYNÓW KTO DZIELI ZIEMIĘ W PYROHIWIE? 14–15

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Zgasł nie potencjał Konstytucji — zdegradowała moralność elity władzy

Zakończenie. Początek na str. 1. Obecnie pod patronatem Prezydenta Rząd Ukrainy prowadzi antyukraińską politykę humanitarną. Najwyższym przejawem tego jest zaproponowana przez przedstawicieli Partii Regionów ustawa o zasadach państwowej polityki językowej, która w swojej istocie jest ukrainofobiczna, skierowana na zniszczenie języka ukraińskiego i zagraża samemu istnieniu Ukraińskiego państwa narodowego. — Proszę skomentować ideę stworzenia Zgromadzenia Konstytucyjnego, które rzekomo ma do 2014 roku przygotować nowy wariant Konstytucji. — To zbędna, bezpłodna idea, która nie ratuje sytuacji. Mamy normalną Konstytucję i trzeba ją po prostu wykonywać. Przygotują nowy, idealny jej wariant, ale jego też nie będą wykonywać. Dlatego, najwyraźniej, są tu jakieś inne zamiary niż tylko doskonalenie Konstytucji. — Oto i W. Łytwyn deklaruje potrzebę odnowienia Konstytucji. — Tak, oto jego oświadczenie: „Potencjał obowiązującej Konstytucji wygasa”. Nic podobnego, wygasł potencjał moralności politycznej elity władzy, która nie chce przestrzegać Konstytucji. W tym cała bieda. Więc nie traćmy czasu, zasobów materialnych i ludzkich, a surowo przestrzegajmy norm obowiązującej Konstytucji i działajmy zgodnie z interesami narodowymi Ukrainy. — Po co więc to wszystko? — Przede wszystkim zaznaczę, że to Zgromadzenie Konstytucyjne nie może zastępować parlamentu. W obecnej Konstytucji jasno wypisano postanowienia, jak wnosić zmiany, poprawki, uzupełnienia do obowiązującej Ustawy Zasadniczej i trzeba wykorzystywać właśnie ten mechanizm. Można zaradzić sytuacji także poprzez uchwalanie ustaw, które wyjaśniałyby, uszczegóławiały postanowienia Konstytucji. I ważne jest osiągnięcie ogólnonarodowego konsensusu, a nie tak, jak to się obecnie robi w naszym parlamencie, kiedy nieznaczna większość rządząca dyktuje opozycyjnej mniejszości i nie chce słyszeć jej głosu. Nie ma żadnej dyskusji. W normalnych społeczeństwach, w parlamentach kwestie o znaczeniu ogólnonarodowym rozwiązuje się drogą dyskusji, a nie narzucaniem stanowiska jednej strony drugiej. Kiedy w państwie istnieje sytuacja nadzwyczajna, kiedy państwo dopiero powstało, wtedy można zwołać jakiś organ założycielski i powierzyć mu uchwalenie aktu konstytucyjnego. Ale taki organ musi być przedstawicielski (to przedstawiciele wszystkich warstw, wszystkie siły polityczne, specjaliści-eksperci, struktury społeczeństwa obywatelskiego). A co mamy? Zgromadzenie Konstytucyjne, sformowane przez władzę. Opozycja udziału w nim nie bierze, odmówiła tego, ponieważ formowanie tego organu nie opierało się na zasadach parytetowych. Tam przedstawieni są tylko ci, którzy słuchają władzy, natomiast nie przedstawiono wielu specjalistów, którzy w swoim czasie zajmowali się budową konstytucyjną, ale obecnie ich poglądy polityczne nie odpowiadają władzy, więc ich nie włączono. Dlatego decyzje tego organu nie będą miały żadnej wagi politycznej. Prawdziwym celem zgromadzenia i projektu Konstytucji, który chcą przygotować, jest ponowne założenie państwa. Zamiast ukraińskiego państwa narodowego, które wyznaje wartości europejskie i opiera się na zasadach europejskiej demokracji, chcą zbudować państwo, które będzie obce tradycjom, interesom i nadziejom narodu ukraińskiego. Te idee płyną z Moskwy. — Dziwna idea — „ponowne założenie” dawno założonego państwa ukraińskiego. — Im trzeba „ponownie założyć” nasze państwo tak, aby nie było w nim ducha ukraińskiego. I nieprzypadkowo autor projektu ustawy językowej Kołesniczenko deklaruje, że podczas prac Zgromadzenia Konstytucyjnego będą dążyć do tego, aby do nowej Ustawy Zasadniczej wprowadzono sformułowanie, że na Ukrainie działają dwa języki państwowe — rosyjski i ukraiński. To jeden z dowodów na to, że to zgromadzenie będzie wykorzystywane nie do doskonalenia Konstytucji, a do pozbawienia jej ukraińskiego charakteru. Nie jest wykluczone, że w końcowym wariancie aktu konstytucyjnego lub poprawek do Konstytucji zaproponowane zostaną wybory Prezydenta nie przez naród Ukrainy, a przez parlament, z naruszeniem suwerennego prawa narodu do wybierania głowy państwa. Rozmawiał Petro ANTONENKO. W listopadzie 2008 roku pod wpływem wspomnień o ciężkich czasach córka poległego frontowca Hałyna Zabołotnia ze wsi Lubymiwka w rejonie sołoniańskim obwodu dniepropetrowskiego w gazecie „Silśki wisti” zaproponowała zbudowanie za środki charytatywne pomnika Matki-Wdowy. „Dam 100 hrywien z emerytury” — pisała wtedy Hałyna Wasyliwna. Jej wkład stał się pierwszym w specjalnym funduszu, który stworzono przy wsparciu przewodniczącego Ukraińskiego Funduszu Kultury Borysa Olijnyka i zespołu gazety „Silśki wisti”. Na apel Hałyny Wasyliwny odpowiedziały tysiące obywateli z różnych zakątków Ukrainy, którzy wpłacili ponad trzysta tysięcy hrywien dobrowolnych datków. Nazwiska darczyńców i informacje o postępie prac przy wznoszeniu ogólnonarodowego pomnika Matki-Wdowy okresowo drukowano w gazetach „Silśki wisti” i „Hołos Ukrajiny”. 22 czerwca 2012 roku organizatorzy zaprosili do kijowskiego parku Zwycięstwa uczestników zbiórki pieniędzy, kijowian i gości miasta, dzieci i młodzież do udziału w wiecu-requiem na cześć otwarcia pierwszego na Ukrainie pomnika Matki-Wdowy, który symbolizuje matczyny i pracowniczy wyczyn milionów ukraińskich kobiet, które, straciwszy swoich mężów w II wojnie światowej, w głodzie, rozpaczy i mękach, wychowywały dzieci, odbudowywały zniszczoną Ukrainę. Szczególnego podziękowania zasługują dusza i kierownik projektu — poeta Borys Olijnyk, Adrian Bałoh i Kostiantyn Dobrianskyj — młodzi rzeźbiarze, wykładowcy Instytutu Artystycznego Narodowej Akademii Sztuk Pięknych, którzy wcielili ludową ideę w kamień. Przez ponad pół roku pracowali nad 4-metrową rzeźbą za symboliczną opłatą, włączając się w inicjatywę społeczną. Ołeksandr ŁYTWYNENKO. Zdjęcie autora.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Oświadczenie

Do Prezydenta Ukrainy, Gwaranta Konstytucji Ukrainy Janukowycza Wiktora Fedorowycza. Szanowny Panie Prezydencie! Ruch społeczny „Ukraińska alternatywa patriotyczna”, w skład którego wchodzą: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Związek Oficerów Ukrainy, Kongres Ukraińskich Nacjonalistów, Ukraińska Partia Ludowa, Ukraińska Młodzież Ludowa, UNA-UNSO, Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów, Partia Ukraińska, zwraca Pańską uwagę na to, że uchwalony przez Radę Najwyższą w pierwszym czytaniu projekt ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” stanowi realne zagrożenie dla stabilności nie tylko na Ukrainie, ale i w Europie. Rada Najwyższa Ukrainy, przyjmując w pierwszym czytaniu projekt ustawy, wyszła poza ramy swoich uprawnień określonych przez Konstytucję Ukrainy. Przy rejestracji i rozpatrywaniu tego projektu ustawy dopuszczono się szeregu naruszeń Konstytucji Ukrainy oraz Ustawy o Regulaminie Rady Najwyższej Ukrainy. Przyjęcie tej ustawy już w pierwszym czytaniu wywołało wzburzenie w społeczeństwie i stworzyło zagrożenie dla pokoju między narodami oraz zgody społecznej. Do Prezydenta Ukrainy Janukowycza W. F., Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy Łytwyna W. M., Prokuratora Generalnego Pszonki W. P. Apel lwowian do Prezydenta Ukrainy, Przewodniczącego Rady Najwyższej, Prokuratora Generalnego, deputowanych ludowych Ukrainy. Szanowny Panie Prezydencie, Przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy, Prokuratorze Generalny, deputowani ludowi! „Europejska karta języków regionalnych lub mniejszościowych”, na którą powołują się autorzy projektu ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” Kolesniczenko—Kiwałow, chroni „historyczne języki regionalne lub języki mniejszości Europy, z których niektóre znajdują się pod groźbą wymarcia…” (Preambuła, akapit 2). Czyżby „język rosyjski” wymierał lub czy grozi mu zniknięcie z powodu małej liczby użytkowników? Zrozumiałe jest, że autorzy wnieśli ten projekt ustawy, aby skłócić naród ukraiński. Przypominamy, że zapadły już dwa orzeczenia Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z 1999 i 2007 roku. Orzeczenie Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z 14 grudnia 1999 roku nr 10-rp/99 w sprawie oficjalnej wykładni postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy dotyczących stosowania języka państwowego. W szczególności zaznaczono, że języki mniejszości narodowych mogą być stosowane „obok języka państwowego”. A Kolesniczenko—Kiwałow proponują, aby „zamiast” państwowego — praktycznie we wszystkich sferach życia używać języka mniejszości. W projekcie ustawy zawarto zapis o tym, że „obowiązkowe dla lokalnych organów władzy państwowej, organów samorządu lokalnego, stowarzyszeń obywateli, instytucji, organizacji, przedsiębiorstw, ich funkcjonariuszy i urzędników, a także obywateli — podmiotów działalności gospodarczej oraz osób fizycznych” jest używanie nie państwowego, a regionalnego (czytaj: rosyjskiego) języka. Wszystko to jest jawnym wystąpieniem przeciwko ukraińskiemu językowi państwowemu. Tutaj autorzy projektu ustawy nie zważają na to, że w „Europejskiej karcie języków regionalnych lub mniejszościowych” wyraźnie napisano, iż języki mniejszości nie powinny „szkodzić językom urzędowym i konieczności ich uczenia się” (Preambuła, akapit 5). Oprócz tego, w artykule 8 „Edukacja” pkt 1 wskazano: „W odniesieniu do edukacji Strony zobowiązują się, w granicach terytorium, na którym języki są używane, zgodnie ze stanem każdego z takich języków i bez szkody dla języka urzędowego (języków) państwa”. Zgodnie z Ustawą Rady Najwyższej Ukraińskiej SRR o językach z 1989 roku, wszystkie wyższe uczelnie Ukrainy miały przejść na nauczanie w języku ukraińskim w 2004 roku. W związku z tym żądamy przyjęcia uchwały o pilnym wykonaniu tej Ustawy i przejściu na nauczanie we wszystkich państwowych wyższych uczelniach w państwowym języku ukraińskim od 1 września 2012 roku. Twórcy tej dyskryminacyjnej ustawy próbują odrodzić „wielki”, a zatem moskiewskie imperium na Ukrainie, tym samym prowokują wrogość między obywatelami, „których działania są skierowane na likwidację niepodległości Ukrainy”, co jest zabronione przez Konstytucję Ukrainy (artykuł 37). Język rosyjski nie może mieć oficjalnego (państwowego) statusu z następujących powodów: — język ten jest językiem innego państwa, na Ukrainie jest rozpowszechniony w wyniku ponad trzystuletniego kolonialnego zniewolenia Ukraińców; nie wymiera on, zgodnie z międzynarodową, światową praktyką status języka państwowego lub regionalnego może być nadawany tylko językom rdzennych etnosów; — projekt nowej „Ustawy o zasadach państwowej polityki językowej”, uchwalony przez Radę Najwyższą Ukrainy w pierwszym czytaniu, prowadzi do jeszcze większego podziału społeczeństwa i wrogości, w wyniku czego mogą rozpocząć się masowe zamieszki. Panie Prezydencie, jako gwarant Konstytucji, powinien Pan chronić język państwowy, czyli ukraiński, dbać o jego jak największy rozkwit i rozpowszechnienie, zwłaszcza wśród innych narodowości zamieszkujących Ukrainę. Żądamy, zgodnie z Konstytucją Ukrainy (artykuł 37), pociągnięcia do odpowiedzialności karnej twórców projektu „Ustawy o zasadach państwowej polityki językowej” oraz partii, które ich wspierają, jako osób podżegających do „wrogości międzyetnicznej, rasowej, religijnej”. Panie Prezydencie, zwracamy się do Pana, gwaranta praw i wolności Ukraińców, niezależnie od tego, gdzie mieszkają — na Ukrainie czy poza jej granicami — i mamy nadzieję, że wie Pan, iż Ukraińcy w Federacji Rosyjskiej, których mieszka tam około 15 milionów, nie mają ani jednej ukraińskiej szkoły państwowej, ukraińskich teatrów i ukraińskiej prasy, a ukraińskie organizacje społeczne zostały zlikwidowane. Jednocześnie, w odróżnieniu od Federacji Rosyjskiej, Ukraina zapewniła Rosjanom potrzeby kulturalne, edukacyjne i duchowe, szkoły, teatry, media. Podkreślamy, że tylko Pan jako gwarant Konstytucji, korzystając ze swojego najwyższego prawa, może i jest zobowiązany usunąć tę niesprawiedliwość. Pojawienie się tego projektu ustawy świadczy o tym, że obecna władza realizuje kurs na faktyczne niszczenie państwa ukraińskiego. I wszystko to dzieje się na życzenie władz kremlowskich. Przyjęcie tej ustawy przywróci praktykę przeszłości — zbrodniczą denacjonalizację Ukraińców i przedstawicieli mniejszości narodowych Ukrainy, co w ostatecznym rozrachunku doprowadzi do duchowego i fizycznego ludobójstwa narodu ukraińskiego. Władza przekroczyła Rubikon. Językowy projekt ustawy od Partii Regionów jest skrajnie niebezpieczny dla społeczeństwa, ponieważ podsyca wrogość między narodami, drastycznie zawęża konstytucyjne prawa narodu tytularnego — Ukraińców, tworzy podłoże dla segregacji, rozczłonkowania państwa według kryteriów językowych i politycznych, tworzenia na jego terytorium praktycznie niekontrolowanych lokalnych „księstw”. Żądamy od Pana, Panie Prezydencie, jako gwaranta Konstytucji, zaprzestania wojny językowej przeciwko narodowi ukraińskiemu! Żądamy ochrony Konstytucji Ukrainy oraz konstytucyjnych praw obywateli. Ten projekt ustawy musi zostać wycofany z rozpatrywania w Radzie Najwyższej jako skrajnie niebezpieczny dla pokoju i zgody w naszym Państwie. 25 czerwca 2012 r. Uchwalono na zebraniu lwowian 10 czerwca 2012 roku.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Dlaczego nie można głosować za projektem ustawy «O zasadach państwowej polityki językowej»? Dwanaście głównych argumentów

Wołodymyr WASYŁENKO, doktor nauk prawnych, profesor, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy 1. Projekt ustawy jest nielegalny w samych swoich podstawach. Jego przedmiot — niezwykle ważna kwestia językowa na poziomie konstytucyjnym — powinien być rozstrzygany drogą osiągnięcia ogólnonarodowego konsensusu. Tymczasem opracowanie projektu ustawy odbywało się w sposób nieprzejrzysty, bez udziału przedstawicieli opozycyjnych sił politycznych, środowisk eksperckich oraz wszystkich zainteresowanych struktur społeczeństwa obywatelskiego. Na brak w projekcie ustawy adekwatnego, konsensualnego rozwiązania zasadniczych kwestii państwowej polityki językowej ponownie zwróciła uwagę w swojej opinii z dnia 2 grudnia 2011 r. Komisja Wenecka, wzywając ukraińskich ustawodawców do „poszukiwania sprawiedliwej równowagi między ochroną praw mniejszości z jednej strony a zachowaniem języka państwowego jako instrumentu integracji społeczeństwa z drugiej” (pkt 66). 2. Projekt ustawy jest sprzeczny z Konstytucją Ukrainy i tworzy mechanizm jej zastąpienia ustawą antykonstytucyjną. Zasady państwowej polityki językowej oraz ogólny porządek stosowania języków na Ukrainie są regulowane przez Konstytucję Ukrainy oraz Orzeczenie Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z dnia 14 grudnia 1999 r. nr 10-rp/99 w sprawie oficjalnej wykładni artykułu 10 Konstytucji Ukrainy. Art. 4 projektu ustawy potwierdza, że „podstawy państwowej polityki językowej określa Konstytucja Ukrainy”, ale jednocześnie ustala, że po jego uchwaleniu porządek stosowania języków będzie określany „wyłącznie niniejszą Ustawą, z norm której muszą wynikać inne akty prawne, określające specyfikę używania języków w różnych sferach życia społecznego”. W praktyce oznacza to zastąpienie Konstytucji ustawą, która wbrew artykułom 10 i 11 jej rozdziału I „Zasady ogólne” ustanawia nowy model polityki językowej Ukrainy. Takie podejście jest rażącym naruszeniem art. 156 Konstytucji Ukrainy, który przewiduje specjalny tryb wprowadzania jakichkolwiek zmian do postanowień rozdziału I Konstytucji Ukrainy. 3. Projekt ustawy radykalnie rewiduje konstytucyjne zasady pań państwowej polityki językowej i podważa ustrój konstytucyjny Ukrainy. Jego rozdział I „Postanowienia ogólne” wprowadza do pola prawnego nieprzewidziane przez Konstytucję pojęcia, takie jak „język regionalny lub język mniejszości”, „grupa językowa”, „mniejszość językowa”, „regionalna grupa językowa”, „region”, „język ojczysty”. Jednocześnie końcowy rozdział XI projektu ustawy „Przepisy przejściowe” przewiduje wprowadzenie radykalnych zmian do całego kompleksu norm ustawodawstwa krajowego, które regulują porządek stosowania języków na podstawie i zgodnie z art. 10 Konstytucji Ukrainy. Wprowadzenie na Ukrainie porządku stosowania języków, który jest sprzeczny z art. 10 i art. 156 Konstytucji Ukrainy, stanowi naruszenie Ustawy Zasadniczej, które, wychodząc z treści wspomnianego Orzeczenia Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z dnia 12 grudnia 1999 r., należy zakwalifikować jako zamach na zasady ustroju konstytucyjnego na Ukrainie. 4. Projekt ustawy opiera się nie na imperatywnych normach Konstytucji Ukrainy, lecz na dowolnie interpretowanych postanowieniach Europejskiej Karty języków regionalnych lub mniejszościowych. W Karcie (w poprawnym i dokładnym tłumaczeniu z jej oryginalnych autentycznych tekstów w języku angielskim i francuskim) termin „języki regionalne lub mniejszościowe” stanowi jedno pojęcie, obejmujące te czy inne języki, które są tradycyjnie używane w granicach określonego terytorium państwa i których użytkownikami jest grupa ilościowo mniejsza niż reszta ludności terytorium tego państwa (artykuł 1). Zatem w Karcie mowa jest jedynie o kryterium mniejszego rozpowszechnienia określonego języka w określonym regionie państwa, a nie o przyznaniu mu oficjalnego statusu prawnego i ustanowieniu porządku jego używania. W związku z tym Karta w żaden sposób nie zobowiązuje ani nie upoważnia państwa do wprowadzania oficjalnego statusu prawnego dla tego czy innego języka. Wychodząc z założenia, że uznanie statusu języka państwowego (urzędowego) za jakikolwiek język należy wyłącznie do kompetencji państwa, Karta jedynie zachęca państwa do swobodnego wyboru wymienionych w niej fakultatywnych środków ramowych na rzecz wspierania używania tych „historycznych języków regionalnych lub mniejszościowych Europy, z których niektórym z biegiem czasu grozi wyginięcie”. Przy czym preambuła Karty przewiduje, że „ochrona i wspieranie języków regionalnych lub mniejszościowych nie powinny odbywać się ze szkodą dla języków urzędowych i konieczności ich nauki”. 5. Projekt ustawy, wbrew wymogom zasad Konstytucji Ukrainy oraz celowi Europejskiej Karty języków regionalnych i mniejszościowych, przewiduje stworzenie mechanizmu prawnego podważenia statusu języka ukraińskiego jako państwowego (urzędowego). Ustanawia on w części trzeciej art. 7 dowolne, nieznane ani Konstytucji i ustawodawstwu Ukrainy, ani Karcie czy jakiemukolwiek innemu aktowi prawa międzynarodowego, ilościowe kryterium „10 procent i więcej użytkowników języka regionalnego, zamieszkujących terytorium, na którym rozpowszechniony jest ten język” jako wystarczającą podstawę do uznania tego czy innego języka za regionalny i podlegający obowiązkowemu używaniu równolegle lub nawet zamiast ukraińskiego jako państwowego (urzędowego) w przeważającej większości sfer życia społecznego. 6. Projekt ustawy, ustanawiając wspomniane dowolnie określone kryterium procentowe, stwarza przesłanki do obowiązkowego wprowadzenia na Ukrainie języka rosyjskiego w praktycznie oficjalnym statusie regionalnego nie tylko na poziomie wsi, osiedla, miasta, rejonu, obwodu, Autonomicznej Republiki Krymu, a nawet w odniesieniu do wszystkich jednostek?! Przecież część 7 art. 7 przewiduje: „W granicach terytorium, na którym rozpowszechniony jest język regionalny lub język mniejszości, który odpowiada warunkom części trzeciej niniejszego artykułu, realizacja środków dotyczących rozwoju, używania i ochrony języka regionalnego lub języka mniejszości, przewidzianych niniejszą Ustawą, jest obowiązkowa dla lokalnych organów władzy państwowej, organów samorządu lokalnego, stowarzyszeń obywateli, instytucji, organizacji, przedsiębiorstw, ich osób zajmujących stanowiska urzędowe i służbowe, a także obywateli — podmiotów działalności gospodarczej oraz osób fizycznych”. Właśnie na tym polega ideologia i cel projektu ustawy: faktycznie zrównuje on język rosyjski z państwowym, zapewniając jego obowiązkowe używanie oraz dalsze rozpowszechnianie na maksymalnie większym terytorium Ukrainy kosztem języka ukraińskiego i innych języków. W przypadku jego przyjęcia język państwowy (ukraiński) stanie się niepotrzebny, będzie powszechnie wypierany z użycia, ponieważ zniknie motywacja do jego opanowania. 7. Projekt ustawy jednocześnie kładzie fundamenty pod językową fragmentację Ukrainy także na poziomie lokalnym. Zgodnie z podpunktem drugim części trzeciej jego artykułu 7 w konkretnych sytuacjach decyzja dotycząca używania jakiegokolwiek języka jako regionalnego może zostać podjęta przez radę lokalną nawet w przypadkach, gdy „regionalna grupa językowa stanowi mniej niż 10 procent ludności odpowiedniego terytorium”. A to doprowadzi do wyparcia języka ukraińskiego z oficjalnego użycia i publicznego wykorzystania nie tylko na wschodzie, ale i na zachodzie Ukrainy. Takie podejście narusza przepis art. 92 (pkt 4) Konstytucji Ukrainy, zgodnie z którym porządek stosowania języków określa się wyłącznie ustawami Ukrainy. 8. Projekt ustawy jedynie deklaruje pozytywny stosunek do języka ukraińskiego jako państwowego — w czasie gdy przeważająca większość jego norm skierowana jest na podważenie jego statusu państwowego i pozycji w najważniejszych sferach życia publicznego i państwowego. Artykuł 3 projektu ustawy, który proklamuje prawo każdego do samookreślenia językowego i swobodnego korzystania przez każdego w życiu społecznym z jakiegokolwiek języka, stwarza podstawy do lekceważenia języka państwowego przez tych, którzy ze względu na swój oficjalny status zobowiązani są używać języka ukraińskiego przy wykonywaniu swoich funkcji służbowych. Ani Konstytucja Ukrainy, ani akty prawa międzynarodowego, które określają standardy ochrony praw człowieka, włącznie z Ramową konwencją Rady Europy o ochronie mniejszości narodowych oraz Europejską Kartą języków regionalnych lub mniejszościowych, nie ustanawiają zasady swobodnego samookreślenia językowego w sferze stosowania języka państwowego. W praktyce państw europejskich taka zasada również nie istnieje. Wprowadzenie swobodnego samookreślenia językowego dla wszystkich byłoby ze względu na swoją odrażalność analogiczne do wprowadzenia samookreślenia podatkowego. 9. Projekt ustawy stwarza podstawy prawne do kontynuowania rozpoczętej przez D. Tabacznyka ruiny ukraińskiego systemu oświaty, w ramach którego formuje się elita narodowa. Wprowadzenie artykułem 20 projektu ustawy zasady swobodnego wyboru języka nauczania (i to jeszcze „w dowolnym czasie okresu nauki”) w specyficznych warunkach Ukrainy praktycznie oznaczałoby przywrócenie totalnej rusyfikacji całej pionowej struktury oświaty i przekształcałoby system oświatowy w kuźnię kadr dla Rosji kosztem budżetu państwa. 10. Projekt ustawy w przypadku jego przyjęcia przez Radę Najwyższą pociągnie za sobą znaczne wydatki z budżetu państwa. Według wyliczeń specjalistów, koszty niezbędne do jego wprowadzenia w życie sięgną 50—60 mld hrywien. 11. Przyjęcie projektu ustawy przez Radę Najwyższą będzie miało katastrofalne dla Ukrainy skutki. W najbliższej perspektywie zintensyfikuje się proces wypierania języka ukraińskiego ze wszystkich najważniejszych sfer życia społecznego, będzie następować marginalizacja języka ukraińskiego, będą wybuchać konflikty na tle językowym, będzie wzmacniać się izolacja językowa i wyobcowanie regionów Ukrainy od siebie nawzajem, co położy początek „językowej federalizacji” Ukrainy i jej dezintegracji jako państwa. 12. Projekt ustawy jest nie tylko spekulatywnym narzędziem technologii politycznych obecnej ukraińskiej władzy w sytuacji kolejnych wyborów parlamentarnych, ale także rezultatem wykonania przez nią politycznego zamówienia rosyjskiej władzy, która prowadzi nieustanną agresję humanitarną przeciwko Ukrainie. Najważniejszym składnikiem tej agresji jest wojna językowo-kulturowa, której ostatecznym strategicznym celem jest zniszczenie narodu ukraińskiego jako czynnika tworzącego system niepodległej ukraińskiej państwowości. Protest ukraińskiej diaspory w USA do Prezydenta Ukrainy W. Janukowycza, Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy W. Łytwyna, Ambasadora Ukrainy w USA, Ambasadora Ukrainy przy Organizacji Narodów Zjednoczonych, Konsulów Generalnych Ukrainy w USA, Prezydenta Światowego Kongresu Ukraińców J. Czolija. OŚWIADCZENIE Ogólnospołeczny Komitet m. Chicago w Obronie Języka Ukraińskiego na Ukrainie został utworzony w związku z dyskusją nad projektem ustawy nr 9073 „O zasadach państwowej polityki językowej” w Radzie Najwyższej Ukrainy. Komitet Społeczny stanowczo protestuje przeciwko przyjęciu tego projektu ustawy, który: 1. Przeczy Konstytucji Ukrainy. 2. Ma za cel ostateczny wyparcie języka ukraińskiego jako państwowego przez język rosyjski. 3. Stanowi wzmożoną rusyfikację czasów carskich i sowieckich. 4. Jest sprzeczny z odpowiednimi normami europejskimi. Kwestia językowa na Ukrainie jest istotna i decydująca dla istnienia narodu ukraińskiego jako państwowego. Dlatego my, Ukraińcy diaspory, potępiamy projekt ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” i żądamy usunięcia tej zniewagi wobec państwa ukraińskiego i narodu ukraińskiego z porządku obrad Rady Najwyższej Ukrainy. Podpisały ukraińskie organizacje miasta Chicago: Organizacje społeczne: Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki, UKKA, OOChSU, „Pomarańczowa Fala”, Fundacja Hołodomoru, Ukraińskie Muzeum Narodowe, Ukraiński Instytut Sztuki Nowoczesnej, Centrum Informacyjne „Prawda”, „Miasta partnerskie Chicago—Kijów”, „Nowa Ukraińska Fala”, Fundacja Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Organizacje młodzieżowe: „Płast”, SUM-Chicago, SUM-Palatine, ODUM. Organizacje kobiece: SUA, OŻOChSU (zarząd główny oraz oddziały im. Ałły Horskiej, im. Oksany Meszko, im. Kateryny Zaryckiej). Kościoły: Katedra św. o. Mikołaja, Sobór św. św. Włodzimierza i Olgi, Cerkiew św. Józefa Oblubieńca. Szkoły: „Szkoła Ojczysta”, Ukraińska szkoła św. Włodzimierza. Środki masowego przekazu: gazeta „Czas i Podiji”, radio „Ukraińska Chwyla”, „Niezależne Radio”, „Ukraińska trybuna wieczorna”. Chicago, USA. 17 czerwca 2012 r. x x x Aby wyrazić oburzenie i protest przeciwko zaproponowanemu w Radzie Najwyższej Ukrainy projektowi ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”, ukraińska diaspora w USA przeprowadziła 17 czerwca demonstrację protestacyjną. Odbyła się ona przed Ukraińskim Ośrodkiem Kulturalnym przy Oakley & Chicago Avenue w Chicago. Uczestnicy akcji oświadczyli, że ukraińska diaspora w USA wyraża stanowczy protest przeciwko projektowi ustawy i mówi: „Ich dom nie jest z boku!”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

riach w Ukrainie tak zwanych języków regionalnych, jeśli liczba ich użytkowników wynosi 10% populacji lub więcej. A decyzją rad lokalnych taki obowiązek może zostać wprowadzony nawet przy obecności mniej niż 10% użytkowników języka regionalnego. Biorąc pod uwagę narzucany przez wieki w Ukrainie język rosyjski i dalszą politykę rusyfikacji już w warunkach niepodległego państwa, taka norma bez wątpienia doprowadzi do oficjalnej dwujęzyczności, a wkrótce i do całkowitego wyparcia z użytku publicznego właśnie języka ukraińskiego… Najwyraźniej wiedząc, że projekt ustawy rażąco narusza Konstytucję i może wywołać poważne niepokoje w społeczeństwie, w istocie rozbija państwo, głosując cudzymi kartami, w parlamencie na życzenie Moskwy go poparli, czym popełnili przestępstwo wobec Ukrainy. Proszę Pana zgodnie z ustawą „O prokuraturze” o wszczęcie sprawy karnej w sprawie faktu uchwalenia w pierwszym czytaniu antypaństwowego projektu ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”. * * * Takie samo stanowisko wobec antykonstytucyjnego projektu ustawy mają obywatele wschodnich regionów Ukrainy. Zwracając się do prezydenta i spikera parlamentu, szeregu gazet (w tym także „Słowa Proświty”), działacze Proświty z Ługańszczyzny N. S. Hejko i W. I. Kraśko piszą, że „działacze Proświty miasta Stachanowa są głęboko oburzeni działaniami tych deputowanych Rady Najwyższej, którzy chcą zatwierdzić ustawę o drugim (rosyjskim) języku państwowym. Kryjąc się za hasłami o ochronie języka rosyjskiego, geszefciarze z Rady Najwyższej próbują ostatecznie zrusyfikować Donbas, zamieniając rdzennych Ukraińców w niezrozumiałą masę, tłum. Rosyjskojęzyczni mieszkańcy Stachanowa, „zniewoleni” językiem państwowym, mogą na przykład kupić w kioskach z gazetami każdą gazetę czy czasopismo w języku rosyjskim. Etniczni zaś Ukraińcy, których w Stachanowie jest ponad 50%, nie mogą nabyć ani „Hołosu Ukrainy”, ani choćby jakiejkolwiek innej gazety w języku ukraińskim. Tak samo z książkami. Na drzwiach autobusów naklejki: „Ja gowariu po-russki”. A gdzie nam, Ukraińcom, napisać, że mówimy po ukraińsku i mamy prawo wymagać od władzy, w tym także od Pana, Panie Prezydencie, ochrony (sic!) państwowego języka ukraińskiego we własnym państwie? * * * Myśli mieszkańców Ługańska współbrzmią z myślami mieszkańców Wołynia. W liście do Prezydenta, przyjętym na posiedzeniu rady Rówieńskiego Miejskiego Zjednoczenia towarzystwa „Proświta” i podpisanym przez Mychajła Borejkę, zaznaczono: „Autorzy projektu ustawy kryją się za Europejską kartą języków regionalnych, powołaną do ochrony języków zanikających, do których w żadnym wypadku nie należy język rosyjski w Ukrainie, który i tak ma liczne przywileje. Większość książek, gazet, czasopism drukowana jest w języku rosyjskim. Większość wiodących kanałów telewizyjnych jest przeważnie rosyjskojęzyczna. W Sewastopolu zlikwidowano jedyną ukraińską szkołę z internatem, od wielu lat zamrożona jest budowa ukraińskiej szkoły-kolegium, zlikwidowano ukraiński status centrum kulturalno-informacyjnego, nie wydano ani jednej ukraińskiej książki. W Ukrainie wydawane są miliardowe sumy na utrzymanie rosyjskojęzycznych szkół i na rozwój języka rosyjskiego, jednak w nieprzyjaznej nam Rosji nie ma ani jednej ukraińskiej szkoły, ukraińskojęzycznej prasy, programów telewizyjnych i radiowych. Celem uchwalenia ustawy Kiwałowa-Kołesniczenki jest ukryta legitymizacja rusyfikacji Ukrainy na żądanie Rosji… Nie dopuśćcie do konfliktów językowych i zniszczenia ukraińskiej państwowości!” Przygotował Mykoła CYMBAŁIUK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Kto prowadzi do rozłamu kraju...

* * * W przypadku przyjęcia w całości projektu ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” wydatki na jego realizację wyniosą od 12 do 17 miliardów hrywien rocznie. Oświadczyła to naczelnik wydziału departamentu finansów sfery socjalnej Ministerstwa Finansów Wałentyna Brusyło. „Autorzy projektu nie przedstawili obliczeń kosztów jego realizacji, ale według naszych szacunków jest to od 12 do 17 miliardów hrywien rocznie” — powiedziała przedstawicielka Ministerstwa Finansów podczas wystąpienia na przesłuchaniach komitetowych dotyczących projektu ustawy, które odbyły się w Radzie Najwyższej. „Nasze Ministerstwo nie popiera przyjęcia tego projektu ustawy” — dodała. Przeciwko projektowi wypowiedzieli się również praktycznie wszyscy uczestnicy przesłuchań: przedstawiciele właściwych komisji Rady Najwyższej, ministerstw, instytutów naukowo-badawczych, naukowcy oraz działacze społeczni. Zdaniem uczestników przesłuchań projekt ustawy jest sprzeczny z Konstytucją i zagraża bezpieczeństwu narodowemu oraz integralności państwa. * * * Posłowie opozycyjni proszą Wyższy Sąd Administracyjny Ukrainy o uznanie za bezprawne działań związanych z przyjęciem w pierwszym czytaniu projektu ustawy o zasadach państwowej polityki językowej. „Prosimy o uchylenie nielegalnej decyzji Rady Najwyższej. W szczególności jest ona nielegalna dlatego, że naruszono kilka postanowień regulaminu Rady Najwyższej… Za tą ustawą głosowały „martwe dusze”, ci, którzy nie byli zarejestrowani, byli chorzy, byli na urlopie itp. — powiedział dziennikarzom jeden z powodów, poseł frakcji „BJuT-Batkiwszczyna” Stepan Kurpil. — Jeśli odrzucić nieobecnych podczas głosowania deputowanych ludowych, to ogółem zagłosowało 172 posłów. To niewystarczające do podjęcia decyzji”. * * * Jednym z rezultatów pracy Zgromadzenia Konstytucyjnego (ZK) ma być nadanie językowi rosyjskiemu statusu państwowego, oświadczył deputowany ludowy z Partii Regionów (PR) Wadym Kołesniczenko. W PR potwierdzili, że jest to oficjalne stanowisko partii. Tymczasem inni przedstawiciele ZK sceptycznie odnoszą się do możliwości zmiany statusu języka rosyjskiego i obiecują, że w razie nacisków władz wystąpią z tego organu. Parlament może wprowadzić do Ustawy Zasadniczej tę normę i bez zgody zgromadzenia, ale doprowadzi to do rozłamu w społeczeństwie, ostrzegają eksperci. * * * O konieczności zmiany konstytucyjnego statusu języka rosyjskiego oświadczył Wadym Kołesniczenko, rozmawiając z dziennikarzami w parlamencie, pisze gazeta „Kommiersant-Ukraina”. „Frakcja Partii Regionów będzie nalegać na legalizację istniejącej na Ukrainie dwujęzyczności. Podczas prac Zgromadzenia Konstytucyjnego będziemy dążyć do tego, aby do tekstu nowej Konstytucji weszło sformułowanie o tym, że na Ukrainie działają dwa języki państwowe — rosyjski i ukraiński” — poinformował poseł. * * * „Dążyć mogą do czego chcą, ale żeby zmienić art. 10 Konstytucji, potrzeba 300 głosów. W tym parlamencie tyle głosów nie mają. Myślę, że przedwcześnie jest mieć nadzieję, że i w następnym parlamencie jakaś siła polityczna będzie w stanie zdobyć 300 i więcej głosów” — skomentował inicjatywę PR z zamiarami nadania rosyjskiemu statusu państwowego przewodniczący Zgromadzenia Konstytucyjnego Łeonid Krawczuk. * * * Jeszcze jedną przeszkodą dla wprowadzenia zmian do art. 10 Konstytucji, gdzie określono status języka ukraińskiego jako jedynego państwowego, stanie się referendum ogólnonarodowe — jego przeprowadzenie jest obowiązkowe w przypadku korygowania tego rozdziału Ustawy Zasadniczej. „To referendum rozłupie społeczeństwo na pół” — ostrzega dyrektor fundacji „Demokratyczne Inicjatywy” Iryna Bekeszkina. Wadym Karasiow jest jeszcze bardziej pesymistyczny w prognozach: „Jeśli takie pytanie zostanie poddane pod referendum, to co najmniej doprowadzi to do konfliktu obywatelskiego, a co najwyżej — może spowodować wojnę domową”. * * * Opozycja, która obiecuje nie przegapić przyjęcia ustawy w drugim czytaniu, wybrała taktykę zasypywania projektu ogromną liczbą poprawek. Obecnie wniesiono ich już albo 2200, jak twierdzi „bjutowiec” Mychajło Kosiw, albo 2600, jak mówi członkini frakcji NU-NS Iryna Heraszczenko. To mniej niż 3700 poprawek zaproponowanych do projektu Kodeksu postępowania karnego. „Ale kodeks to dokument strategiczny, a dla branżowych projektów ustaw to rekord” — mówi I. Heraszczenko. * * * „Duża liczba poprawek, które są wnoszone do projektu ustawy o zasadach państwowej polityki językowej, nie przeszkodzi w jego przyjęciu przez Radę Najwyższą — główną rolę w tej kwestii będzie odgrywać stanowisko prezydenta Ukrainy. — Taką opinię wyraził bezfrakcyjny deputowany ludowy, komunista Łeonid Hracz. I podsumował: „Oczywiście, ten projekt ustawy nie rozwiązuje kwestii co do istoty, robi jedynie pół kroku naprzód (?! — Aut.). Ale jeśli nie zrobić nawet tych pół kroku, zada to straszny cios stosunkom rosyjsko-ukraińskim. Opozycjoniści, nacjonaliści mogą wnosić choć tysiąc poprawek. Ale wszystko zależy od tego, jak twardo stoją jego inicjatorzy”. * * * Znany literaturoznawca i działacz społeczny — akademik NAN Ukrainy Iwan Dziuba skomentował: „Politycy fałszują, kiedy mówią o dwujęzyczności. My, „ukraińscy burżuazyjni nacjonaliści”, biegle władamy rosyjskim. Żeby kraj był dwujęzyczny, deputowani muszą nauczyć się ukraińskiego. W rzeczywistości to polityka rusyfikacji”. I dodał: „Walka o język ukraiński w parlamencie jest przegrana. Głównym celem jest nie przegrać jej w życiu”. * * * Wczorajszy inżynier, a obecnie politolog Mychajło Pohrebinśkyj uważa, że „regionalistom” warto się pospieszyć. „Ustawę będą przyjmować już na początku lipca. Jeśli odłożą na później, to będzie to bardzo poważny cios w reputację PR. Oni muszą pokazać, kto w domu jest gospodarzem”. * * * Twórcy projektu ustawy o zasadach polityki językowej na Ukrainie nazywają swoje dzieło realizacją Karty. Jednakże ustawa pozwala używać tych języków nie obok, a zamiast państwowego. Już sam artykuł 10 przewiduje: na terytoriach, gdzie mieszka ponad 10% użytkowników języka regionalnego, wszystkie dokumenty organów lokalnych władz i samorządu są przyjmowane w języku państwowym lub regionalnym oraz oficjalnie publikowane w tych językach. W trzech literach spójnika „lub” jest możliwość rezygnacji z języka państwowego nie tylko dla władz, ale i dla wszystkich innych. Więc „chodzi tylko o język rosyjski. Przy czym sprawa nie w tym, że orędują za językiem rosyjskim — twierdzą za prawem nie mówić po ukraińsku” — mówi wiceprezes Federacji Mniejszości Narodowych Ukrainy Josyf Zisels. * * * W Radzie Najwyższej zarejestrowano trzy projekty ustaw, którymi proponuje się postanowień Europejskiej karty nie stosować do rosyjskiego. W szczególności deputowany grupy „Reformy dla przyszłości”, przewodniczący WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan 22 czerwca zarejestrował projekt ustawy o wniesieniu zmian do ustawy „O ratyfikacji Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszości” (nr 10616-2). Nim proponuje stosować Europejską kartę języków regionalnych lub mniejszościowych do szeregu języków na Ukrainie, ale nie do rosyjskiego. (W obowiązującym ustawodawstwie mowa o ratyfikacji „Europejskiej karty języków regionalnych i języków mniejszości”, a P. Mowczan proponuje dokładnie przetłumaczyć ten dokument, który w rzeczywistości jest „Europejską kartą języków regionalnych lub mniejszościowych”.) * * * Oprócz zagrożenia dla języka ukraińskiego ustawa zagraża integralności Ukrainy. Według nowej ustawy wszystkie ukraińskie kwoty znikają z mediów wraz z dubbingiem filmów. Nawet uczniowie i studenci będą mogli wybierać, w jakim języku chcą się uczyć. Napisz wniosek — i państwo jest zobowiązane zapewnić ci wykładowcę. Eksperci w Radzie obliczyli, że nauczyciele, tłumacze, podwójny obieg dokumentów będą kosztować budżet minimum 5 miliardów hrywien. Jednakże wcale nie jest pewne, że wszystko skończy się tylko na wydatkach finansowych. Eksperci uważają, że zamach na język w odpowiedzi wywoła separatyzm. Jedyną rzeczą, która zgodnie z ustawą powinna pozostać w 100% ukraińska — to Siły Zbrojne i centralne organy władzy. Jednak podczas przerabiania do drugiego czytania w parlamencie ten punkt może się zmienić. * * * Putinowski Kreml nie śpi (jak kiedyś Stalin), rozgrywając rosyjską kartę na terenach Ukrainy. Ale i Ukraina nie śpi. Z każdym dniem fala oburzenia zwykłych obywateli, organizacji społecznych antykonstytucyjnymi działaniami władz i ich przywódców narasta. Tak, na przykład, redakcja „Słowa Proświty” otrzymała kopię listu, podpisanego przez przewodniczącego Rady Koordynacyjnej Tarasa Marusyka, profesorów NU „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Wołodymyra Wasyłenkę, Łarysę Masenko, Wołodymyra Panczenkę i jeszcze czternastu znanych działaczy społecznych i oświatowych. W nim, zwracając się do przewodniczącego Rady Najwyższej Wołodymyra Łytwyna, piszą: „Podgrywając frakcjom Partii Regionów oraz Komunistycznej Partii, staje Pan bezpośrednim współuczestnikiem antykonstytucyjnych działań w zakresie ucisku języka ukraińskiego i prawnego utrwalenia rusyfikacji Ukrainy. Wzmocnienie informacyjnej ekspansji języka rosyjskiego w interesach obcego państwa oraz przyjęcie rusyfikacyjnego aktu prawnego będą kojarzone w przyszłych podręcznikach z historii i politologii nie tylko ze wspomnianymi wyżej partiami, ale i osobiście z Panem, z przewodniczącym Rady Najwyższej Ukrainy Wołodymyrem Łytwynem. Według wyników Wszechukraińskiego spisu ludności z 2001 roku, 90,3% mieszkańców Żytomierszczyzny, gdzie znajduje się Pana okręg wyborczy, to etniczni Ukraińcy. W przypadku kolejnych manipulacji proceduralnych i „umywania rąk” przez Pana podczas rozpatrywania w drugim czytaniu projektu ustawy nr 9073 ten haniebny fakt zostanie niechybnie zinterpretowany i wyjaśniony Pana wyborcom. Ludzie zrozumieją Pana krok jako współudział w antyukraińskiej kampanii, która realizuje jasny cel — przeniesienie państwowego języka ukraińskiego do kategorii „drugorzędnego” lub „niepełnowartościowego”, na wzór sytuacji, która zaistniała w Republice Białoruś w 1995 roku. Od tamtego czasu doprowadziło to do niemal całkowitego zniszczenia języka białoruskiego jako środka codziennego porozumiewania się, jako dziedzictwa kulturowego narodu, jako pamięci i więzi między pokoleniami i, w ostatecznym rozrachunku, jako oznaki tożsamości narodowej”. * * * „Nie przystoi — z sarkazmem pisze Hałyna Sahatiuk z m. Illicziwśk w obwodzie odeskim — żeby tak „szanowna” osoba, jak minister oświaty D. Tabacznyk, obijał progi cudzej ojczyzny i wypraszał sobie nagrodę, opowiadając, z jakimi mękami wprowadza język rosyjski w naszych szkołach… To dajcie mu — błaga prezydenta — jakiś medalik, macie ich przecież dużo. Żeby nie stało się tak, jak z Agafangelem Odeskim i Izmailskim, który wraz ze swoimi podwładnymi czy nie na próżno wydali tyle sił na zaszczepienie parafianom pogardy do naszego języka, bicie księży UCP Patriarchatu Kijowskiego i niszczenie cerkwi w naszym mieście! Ale nie zapomnijcie w tej liście W. Łytwyna, który dawno stoi w kolejce po medalik, jeszcze od czasów przyjęcia Europejskiej karty języków…” * * * „Przy Nowokachowskim miejskim komitecie wykonawczym zostało zwołane posiedzenie komisji ds. językowych — pisze nam przewodniczący miejskiego oddziału WUT „Proświta” im. T. Szewczenki Hnat Biżyk, — gdzie proświcianie ostro stawiali pytanie o to, że ponad 74% Ukraińców miasta ma prawo do zagwarantowanego przez Konstytucję zaspokojenia potrzeb językowych w języku ojczystym. Członkowie komisji nie zaprzeczali, podjęli odpowiednią decyzję. I choć póki co mamy ukraińskie szkoły (64% od ogólnej liczby), w rzeczywistości trwa proces pogarszania sytuacji językowej. Poświadczą to i billboardy reklamowe, i negatywny stosunek do języka ukraińskiego urzędników państwowych, i publikacje o antyukraińskiej treści w prasie miejskiej. Obecnie, na przykład, mamy pięć gazet i żadnej — ukraińskiej… I choć do wyborów jeszcze niby daleko, agitatorzy rządzącej Partii Regionów nie drzemią. A i komuniści swoją papierową makulaturą zapychają skrzynki pocztowe każdego domu. A wybory — to najpewniejszy sposób dla nas, by uratować język ukraiński i nasze państwo”. * * * Obywatele Ukrainy rozumieją, że obecne działania władz to zbrodnia przeciwko narodowi i państwu. Właśnie z takim „Zawiadomieniem o przestępstwie” do Prokuratora Generalnego W. Pszonki zwrócił się prezes Fundacji Charytatywnej „Ukraina-Ruś” Rostysław Nowożeneć: „Projekt ustawy przewiduje obowiązkowość używania na odpowiednich terytoriach” Nieliczna ukraińska prasa, kilka kanałów telewizyjnych i stacji radiowych, nieliczne strony internetowe są przepełnione materiałami, wywiadami ze znanymi działaczami społeczno-politycznymi i państwowymi na temat realnego zagrożenia związanego z przyjęciem przez rządzącą większość Rady Najwyższej (Partia Regionów + Komunistyczna Partia) ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”. Na szali postawiono nie tyle państwowy status języka ukraińskiego, co samą państwowość Ukrainy. Na powierzchnię wypływają prawdziwe zamiary autorów projektu ustawy oraz tych, którzy za nimi stoją, dotyczące naszej niepodległości. Świadczą o tym również listy naszych czytelników do „Słowa Proświty”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Zdjęcie autora lub języków mniejszościowych — mówiła ona — to zatrzymam się na historii karty i jej ratyfikacji na Ukrainie. Ten europejski dokument został przyjęty w szlachetnym celu ochrony tych języków, którym grozi zagłada, które mają już bardzo niewielu użytkowników. Został on przyjęty w Europie w 1992 r. Wielu specjalistów występowało przeciwko wprowadzeniu Karty, ponieważ wywoła ona regionalizację w Europie i, właściwie, może zagrażać państwom narodowym. Na przykład takie państwo jak Francja kategorycznie odmówiło ratyfikacji Karty. Zatem już w Karcie został zawarty pewien konfliktowy element. Niemieccy slawiści opowiadali naszym naukowcom, że największy nacisk na Ukrainę (aby jak najszybciej ją ratyfikowała) ze wszystkich krajów wywierała Rosja. Swoją drogą, ona sama Karty tak i nie ratyfikowała, chociaż na jej terytorium jest bardzo wiele języków mniejszości narodowych, które wymagają ochrony. Dlatego nie dziwię się i zgadzam się z tymi specjalistami, którzy twierdzą, że projekt ustawy Kołesniczenki—Kiwałowa pisany był w Moskwie. Ponieważ prowokacyjne działania Moskwy dotyczące wprowadzenia na Ukrainie rosyjskiego jako drugiego języka państwowego nie odniosły sukcesu (bo potrzeba 300 głosów do wniesienia zmian do Konstytucji, a tyle nawet ta Rada Najwyższa nie może zebrać), to odpowiednio wykorzystano ten europejski dokument, uciekając się do nacisku i oszustwa. To dawno wypróbowane metody rosyjskiej polityki, zwłaszcza okresu radzieckiego. Bazowały one i bazują na fałszerstwach, manipulacjach. Przypomnijmy czasy radzieckie: była niby-Konstytucja (demokratyczna!), a w rzeczywistości był to straszny totalitarny kraj. Taka sama sytuacja jest z tym antykonstytucyjnym projektem ustawy. Swoją drogą, tak było i wcześniej, za prezydentury Kuczmy. On stale wywierał nacisk, przedkładał do ratyfikacji projekty ustaw w wariancie korzystnym dla Moskwy i rusyfikatorów. Tak został wprowadzony język rosyjski do wykazu języków, które podlegają działaniu Karty. Jest to absurdalne, bo rosyjski nie jest językiem wymierającym czy reliktowym mniejszości narodowej i całkowicie przeczy to duchowi Karty. Ale wtedy Administracja Prezydenta, na której czele stali W. Medwedczuk i W. Łytwyn, nalegała i dokument przyjęto. Tym od razu skorzystały rady miejskie i obwodowe wschodu i południa Ukrainy. Jedna po drugiej podejmowały decyzje o używaniu języka rosyjskiego w swoich regionach. Przy tym uciekając się do jawnych manipulacji. Na przykład w decyzji Rady Obwodowej w Charkowie w preambule zapisano, że rzekomo rosyjski zawsze był na Charkowszczyźnie historycznie najbardziej rozpowszechniony. To twierdzenie nie odpowiada rzeczywistości, bo rozpowszechnił się on już w czasie radzieckim, w okresie powojennym, a historycznie na Słobożanszczyźnie przeważali Ukraińcy i język ukraiński. Część prokuratur uchyliła te decyzje jako niekonstytucyjne. Niestety, obecnie znów wykorzystano ten dokument z taką wytrwałością, jeśli nie powiedzieć z bezczelnością. Poprzedni projekt ustawy językowej Jefremowa—Hryneweckiego—Symonenki negatywnie oceniły struktury europejskie, ukraińscy naukowcy, organizacje społeczne. Zmuszeni byli go odrzucić. Ale dokument Kiwałowa—Kołesniczenki jest spisany, słowo w słowo, z poprzedniego. I właśnie jego pro-władzowej większości udało się „przepchnąć”. Zatem wskazówka sąsiedniego państwa dotycząca zniszczenia naszego państwa jest wykonywana… M. H. Żułynski wspomniał, że projekt ustawy o ochronie języka ukraińskiego, opracowany przez naukowców, dawno był już gotowy i przedkładany nie tylko prezydentowi, ale i naszej opozycji. Ale do dziś nikt nie zwraca na niego uwagi. Mykoła Hryhorowycz przytoczył także konkretne przykłady tego, jak kraje europejskie, w szczególności Francja, chronią prawa językowe narodu tytularnego — Francuzów. Pracuje na to nie tylko Zgromadzenie Narodowe, Senat, władza wykonawcza, ale całe ustawodawstwo. Bo rozumieją znaczenie języka państwowego w zachowaniu narodu i niepodległości ich państwa. Europejczycy nie mogą pojąć, jak Ukraińcy pozwalają przedstawicielom innego, obcego państwa rządzić w ich narodowym domu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Ustawa z podwójnym dnem pisana była dla nas w Moskwie?

Mykoła CYMBALIUK — Mówiąc o sprawach ważnych społecznie, musimy nazywać wszystko po imieniu, wprost i otwarcie — podkreślił I. P. Juszczak — dość już bycia, wybaczcie, tolerancyjnymi tam, gdzie chodzi o kwestię losową: być albo nie być. Z pełną odpowiedzialnością oświadczam, że projekt ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”, przyjęty przez Radę Najwyższą w pierwszym czytaniu, to dokument z podwójnym dnem, podstępny, kłamliwy. W każdym jego artykule, w każdym wierszu aż syczy wielkorosyjska szowinistyczna wyższość i pogarda dla niepodległej Ukrainy, jej Konstytucji, praw międzynarodowych, dla narodu ukraińskiego. Już sama nazwa dokumentu „O zasadach państwowej polityki językowej” oraz wiersz w Preambule „Niniejsza ustawa określa zasady państwowej polityki językowej na Ukrainie” ujawniają dążenie autorów do zastąpienia Konstytucji Ukrainy — Ustawy Zasadniczej! — swoim projektem ustawy. Zasady, jak tłumaczy Słownik języka ukraińskiego, to wyjściowe, główne założenie. Główne założenie zawarte jest w Konstytucji, w artykule 10: „Językiem państwowym na Ukrainie jest język ukraiński. Państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy”. Trybunał Konstytucyjny Ukrainy w swoim orzeczeniu z 14 grudnia 1999 roku skonkretyzował to postanowienie: „Pod pojęciem języka państwowego (urzędowego) rozumie się język, któremu państwo nadało status prawny obowiązkowego porozumiewania się w sferach publicznych życia społecznego”. Tymczasem o tym orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy w projekcie ustawy nie ma ani słowa, jakby go w ogóle nie było… W artykule 10 Konstytucji Ukrainy użyto dwóch podstawowych terminów: język państwowy i języki mniejszości narodowych (nawiasem mówiąc, język rosyjski jako jeden z języków mniejszości narodowych został tu wymieniony specjalnie, aby w przyszłości nie było nieporozumień co do statusu języka rosyjskiego na Ukrainie). Tymczasem drugi podstawowy termin konstytucyjny języki mniejszości narodowych w projekcie ustawy nie występuje, zastąpiono go wyrażeniem „języki regionalne i języki mniejszości”, które w prawie międzynarodowym nie ma znaczenia terminologicznego. Taka zamiana pojęć była potrzebna autorom projektu ustawy, aby zdewaluować prawo narodu do języka ojczystego, narodowego, zapisanego w międzynarodowych dokumentach prawnych, i utrwalić skutki długotrwałego panowania na Ukrainie języka rosyjskiego, który wkrótce po 1654 roku z sojuszniczego przekształcił się w okupacyjny. A szczególnie jego okupacyjny charakter ujawnił się po krwawym ustanowieniu na Ukrainie tak zwanej władzy radzieckiej. „Wiedziałem, że Stus jest nacjonalistą, bo zawsze mówi po ukraińsku” — zeznawał jeden ze świadków na procesie poety Wasyla Stusa. Zgodnie z projektem ustawy wychodzi na to, że niszczenie języka ukraińskiego na Ukrainie i narzucanie rosyjskiego przez stulecia przez Imperium Rosyjskie w jego carskim i radzieckim wydaniu, nie jest już zbrodnią, a jedynie jakimiś ćwiczeniami intelektualnymi. Że należy to rozumieć właśnie tak, świadczy również artykuł 3 projektu ustawy, w którym wyrzeczenie się języka ojczystego zostaje usankcjonowane (nazywa się to eufemistycznie zmianą preferencji językowych) i wyniesione do rangi cnoty. Mankurci i renegaci są w szczególnej czci… Nie mogę pominąć jeszcze jednego paradoksu. W artykule 20 projektu ustawy poprawnie i zgodnie z międzynarodowymi normami prawnymi zaznaczono, że znajomość języka państwowego jest niezbędna do integracji ze społeczeństwem ukraińskim. I oto jak, na przykład, zapewnia tę znajomość języka państwowego artykuł 20 projektu ustawy, część ósma: „W państwowych i komunalnych ogólnokształcących placówkach oświatowych z nauczaniem w językach regionalnych nauka przedmiotów prowadzona jest w językach regionalnych (z wyjątkiem języka ukraińskiego i literatury, których nauka prowadzona jest w języku ukraińskim)”. Dobrze, że chociaż takie zastrzeżenie poczyniono, bo w niektórych szkołach Krymu nawet naukę języka ukraińskiego i literatury prowadzą w języku rosyjskim, czyli regionalnym. Co prawda, kiedyś bywało, że dzieci w ogóle zwalniano z nauki języka ukraińskiego. Tymczasem nauczanie w takich szkołach, zgodnie z zaleceniami haskimi dotyczącymi praw mniejszości narodowych do edukacji (1996 rok), powinno być dwujęzyczne: połowa przedmiotów powinna być wykładana w języku państwowym, połowa — w języku mniejszości narodowej. Projekt ustawy jest zagmatwany, trudny do czytania, a jeszcze trudniejszy do zrozumienia. Choć jego cel jest całkowicie przejrzysty — dokończyć rusyfikację Ukrainy, którą rozpoczął jeszcze Aleksy Michajłowicz. A potem Piotr I, Katarzyna II, Wałujew itd. — Rosyjskojęzyczny Donbas to mit. Nawet dane z rosyjskiej statystyki świadczą — od tego zaczął swoje wystąpienie mieszkaniec Doniecka O. W. Kuriłnyj — że Donbas był przeważnie ukraiński i ukraińskojęzyczny. Po wojnie 1941–45, a zwłaszcza już w czasach niepodległości Ukrainy, obwód poddano intensywnej rusyfikacji. Tak samo Ługańszczyznę. Jeśli chodzi o projekt ustawy Kolesniczenki–Kiwałowa, to jest on w istocie drugą próbą przeforsowania, radykalnej zmiany ustawodawstwa językowego Ukrainy, faryzejsko powołując się na zobowiązania wobec Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych, którą ratyfikowaliśmy. A także dostosowaniem ukraińskiego ustawodawstwa do światowych standardów w sferze polityki językowej, jak oficjalnie zaznaczono. Pierwsza prowokacyjna i skandaliczna próba została podjęta jesienią 2010 r. przez pro-rządową większość: Jefremowa (Partia Regionów), Symonenkę (Kompartia), Hryneweckiego (Blok Łytwyna). Obecny projekt ustawy, przyjęty w pierwszym czytaniu, ma nieznaczne różnice od dokumentu, który przygotowali. Ale wszystkie te różnice mają charakter proceduralny i dotyczą konkretnego stosowania prawa. „O zasadach państwowej polityki językowej” w żadnym wypadku nie jest zgodny z prawem i nie odpowiada Konstytucji oraz całemu obowiązującemu ustawodawstwu Ukrainy. Ten projekt ustawy, podobnie jak poprzedni, łamie schemat harmonijnego rozwoju sfery językowej. Jest on sprzeczny także z doświadczeniem ustawodawstwa narodowego naszych europejskich sąsiadów — Polski i Słowacji, które uważają się za europejskie państwa demokratyczne. Jeszcze kilka słów na temat niekonstytucyjności. Zgodnie z cz. 2 art. 8 Konstytucji Ukrainy, jej postanowienia to normy bezpośredniego działania. Są one bezpośrednio skierowane do sądów, organów wymiaru sprawiedliwości. Oznacza to, że normy te nie są abstrakcyjne, deklaratywne. Przeczytajcie jeszcze raz art. 10 Ustawy Zasadniczej Ukrainy: „...we wszystkich sferach życia społecznego”. To obowiązek państwa. I art. 11, na co z jakiegoś powodu, z reguły, rzadko zwraca się uwagę: „Państwo sprzyja konsolidacji i rozwojowi narodu ukraińskiego oraz jego świadomości historycznej, tradycji i kultury, a także rozwojowi mniejszości narodowych Ukrainy i ludów rdzennych”. Tutaj oczywiste jest, że naród ukraiński użyty jest w znaczeniu etnicznym, co jest synonimiczne z pojęciem „Ukraińcy”, czyli etnicznej większości ludności naszego państwa, która według spisu powszechnego Ukrainy z 2001 r. stanowi 78%. A według danych sondaży socjologicznych, w szczególności fundacji „Inicjatywy Demokratyczne”, fundacji „Obshchestvennoye Mneniye-Ukraina” — 81–84% ludności. Czyli oczywiste jest, że zgodnie z zasadami art. 10 i art. 11 Konstytucji Ukrainy wszelkie próby mechanicznej zmiany (ustawodawczej, na poziomie ustaw): uszczegółowienie, uzupełnienie tych postanowień w kierunku wprowadzenia oficjalnej dwujęzyczności, jakiegokolwiek podniesienia statusu języka rosyjskiego, niwelowania możliwości użycia ukraińskiego jest sprzeczne z duchem prawa. Potwierdziło to również orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 14 grudnia 1999 r.: „...obowiązkiem państwa jest sprzyjanie odrodzeniu i rozpowszechnianiu języka ukraińskiego”. Odpowiednio przewidziany jest też różny status języka ukraińskiego jako państwowego i języków mniejszości narodowych. L. T. Masenko, opierając się na danych faktograficznych, udowodniła, że projekt ustawy Kolesniczenki–Kiwałowa jest skierowany na zniszczenie państwa ukraińskiego, na podział ludności według kryterium językowego, na zaostrzenie sytuacji w państwie, na konflikty w społeczeństwie: — Ponieważ ten projekt ustawy powołuje się na Europejską kartę języków regionalnych W ślad za konferencją prasową, którą dwa tygodnie temu przeprowadzono po wynikach rozszerzonego zebrania Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, gdzie proświcianie wraz z opinią publiczną omawiali zagrożenie antykonstytucyjnym buntem, jakim jest w istocie przegłosowany w pierwszym czytaniu projekt ustawy językowej Partii Regionów, poparty przez komunistów i grupę zdrajców, 21 czerwca w agencji UNIAN odbyło się kolejne wydarzenie. Tym razem z gruntowną analizą dokumentu i działań wokół jego „promowania” wystąpili przed dziennikarzami przedstawiciele ukraińskiej nauki: Iwan Juszczyk, profesor, kierownik katedry Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego, członek Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; doktor nauk filologicznych, akademik, dyrektor Instytutu Literatury im. Tarasa Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, były wicepremier Ukrainy, deputowany ludowy drugiej kadencji Mykoła Żulynski; doktor nauk filologicznych, akademik Akademii Wyższej Szkoły Ukrainy, profesor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Łarysa Masenko; starszy wykładowca katedry prawa międzynarodowego i nauk specjalno-prawnych Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, ekspert Centrum Reform Polityczno-Prawnych Ołeksij Kurinny. Wszyscy oni, nawiasem mówiąc, są Ukraińcami, ale pochodzą z różnych miejscowości Ukrainy i bliskiej zagranicy: z obwodu rówieńskiego, Kijowa, Donbasu, a nawet z obwodu saratowskiego Federacji Rosyjskiej.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Model budowy języka czy podziału państwa językowego? Jeszcze o projekcie ustawy «O podstawach państwowej polityki językowej» (nr 9007733): postęp ku przyszłości czy odwrót w niedawną przeszłość?

Anatolij ZAHNITKO, członek-korespondent NAN Ukrainy, doktor nauk filologicznych, profesor, członek NSPU, Donieck O „szczegółach" projektu ustawy „O podstawach państwowej polityki językowej" (nr 9073) pisano wiele. Sam autor tych słów również pisał w pierwotnej ekspertyzie, nalegając w części wnioskowej na wycofanie tego projektu z rozpatrywania jako sprzecznego z odpowiednimi artykułami Konstytucji Ukrainy. Również w dzisiejszych opiniach podkreśla się przede wszystkim kolizje prawne w samej ustawie, nieprzemyślanie wielu przepisów projektu oraz niemożność ich realizacji. Co najważniejsze, projekt ustawy nie jest ukierunkowany na konsolidację społeczeństwa obywatelskiego. Nie proponuje skutecznych środków przezwyciężenia asymetrycznego przejawu współczesnej dwujęzyczności: jej główną cechą jest to, że poziom znajomości języka ukraińskiego wśród Rosjan (szerzej: osób rosyjskojęzycznych) jest istotnie niższy niż poziom znajomości i swobodnego władania językiem rosyjskim wśród obywateli ukrainojęzycznych. Zjawisko to obserwuje się nawet w licznych programach rozrywkowych, dyskusjach z udziałem deputowanych itp. Tym bardziej dotyczy to części tekstowej art. 4 projektu nr 9073, gdzie podkreślono, że porządek stosowania języków na Ukrainie ustanawia się „wyłącznie niniejszą ustawą". To zasadniczo stawia analizowany projekt w opozycji do Konstytucji Ukrainy. Autorzy projektu (posłowie Serhij Kiwałow i Wadim Kolesniczenko) są przekonani, że Konstytucja Państwa nie powinna określać porządku i zakresów stosowania języków na Ukrainie, a jedynie deklarować podstawy państwowej polityki językowej. Tym samym konstytucyjne postanowienia o państwowym charakterze języka ukraińskiego zostają zepchnięte na drugi plan, a Ustawa Zasadnicza zostaje faktycznie zrewidowana. Właściwie ten projekt nie jest nastawiony na ochronę języków mniejszości narodowych (greckiego, krymskotatarskiego, gagauskiego, polskiego i innych), lecz ukierunkowany wyłącznie na odrodzenie sytuacji językowej czasów Związku Radzieckiego. Wówczas język ukraiński pełnił jedynie funkcję dekoracyjną, a był faktycznie wypierany, ponieważ nawet rodzicom pozwalano zwalniać dzieci z nauki języka ukraińskiego, aby odciążyć je w procesie nauczania. Najwyraźniej dziś w aktywnym natarciu na podstawy narodu ukraińskiego i Państwa Ukraińskiego — na jego JĘZYK — występuje pokolenie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych minionego stulecia. Pokolenie to ukształtowało się pod wpływem pragmatycznej tezy-ideologemu jedności narodowości i narodowości całego terytorialnego obszaru Imperium Radzieckiego, kiedy we wszystkich sferach administracyjno-rozkazodawczego i naukowo-technicznego zabezpieczenia obciążenie funkcjonalne przypadało wyłącznie na język rosyjski. Dlatego uchwalenie projektu ustawy w pierwszym czytaniu przedstawiciele tego pokolenia przyjmują jako zwycięstwo… Ale nad kim? Jeżeli zasadniczym postulatem jest ochrona języków niezależnie od tego, ilu obywateli się nim posługuje, a do nadania statusu regionalnego wymagane jest co najmniej dziesięć procent, to czy język ukraiński podlega tej ochronie, czy jednak nie? Czy państwowy status języka państwowego był i pozostaje rzeczywisty? Od końca lat osiemdziesiątych ubiegłego stulecia do dziś na terenie wszystkich państw słowiańskich — Związku Radzieckiego, Czechosłowacji, Jugosławii — powstały Białoruś, Ukraina, Rosja, Słowacja, Czechy, Czarnogóra, Macedonia, Słowenia, Bośnia i Hercegowina, Chorwacja. W każdym państwie słowiańskim własny język konsolidujący państwo jest samodzielny (z wyjątkiem Białorusi), zapewniając cały wachlarz funkcji — od administracyjno-zarządczej po naukowo-techniczną. Nawet Czarnogóra, której głównym językiem jest serbski, dziś na szczeblu państwowym opracowuje koncepcję „macierzystego” języka jako własnego i samodzielnego. W państwach nadbałtyckich, w Polsce, na Słowacji i w innych krajach status języka państwowego przewiduje w odpowiednich artykułach ustaw o oświacie nauczanie przedmiotów z cyklu państwowo-patriotycznego w języku państwowym w szkołach z dowolnym językiem nauczania, w tym również w szkołach mniejszości narodowych. Takie mniejszości mogą być liczne, jak na przykład w Litwie wspólnota polska. We współczesnej Słowiańszczyźnie z jej językowym bogactwem zupełnie słabo przejawiają się dwa języki łużyckie — dolnołużycki (mówi nim około 10 tys. osób) i górnołużycki (mówi nim około 40 tys. osób), które funkcjonują na terytorium Niemiec i należą do języków mniejszości narodowych, wymagają wsparcia państwowego i ochrony. Słowiańszczyzna zna też straty językowego bogactwa, gdyż połabski (nazwa pochodzi od słowiańskiej nazwy rzeki Łaby (Elby)), używany do pierwszej połowy XVIII w. i żywy na terytoriach sąsiadujących z językami serbołużyckimi, stał się martwy. Czy słowiański świat dzięki temu stał się bogatszy? Ani trochę… We współczesnych państwach słowiańskich język białoruski ma osłabione funkcje państwotwórcze, co spowodowane jest statusem dwóch języków — białoruskiego i rosyjskiego — jako państwowych. Dlatego państwowo-urzędniczy aparat szybko odtworzył model dawnego dekoracyjnego używania języka białoruskiego. A może komuś aż tak bardzo chce się zrealizować określające zasady Rusofonii (por. z Anglofonią, według której brytyjski, amerykański, południowoafrykański, australijski, nowozelandzki nie są odrębnymi językami, a jedynie wariantami angielskiego), według których ukraiński język narodowy (podobnie białoruski) jest tylko wariantem rosyjskiego (a w Rosji istnieje inwariant rosyjskiego) (Ołeksandr Rudiakow). Słowiania-Sławia powinna chronić własną różnorodność językową, a nie przez różne inicjatywy legislacyjne wzmacniać konflikt językowy i marginalizację jednych języków kosztem innych. W sprawie budowy języka nie ma zwycięzców ani pokonanych, ponieważ utrata jednego języka to utrata spójnego kwiatostanu, w którym każdy płatek jest znaczący i obciążony cywilizacyjnie. Projekt ustawy nr 9073 opiera się na wprowadzeniu warunków, w których język rosyjski jako regionalny de facto zostanie podniesiony do statusu języka urzędowego na większej części terytorium Ukrainy (art. 7, ust. 3, art. 15, art. 18 i in.). Dlatego projekt ustawy nie sprzyjać będzie konsolidacji językowo-terytorialnej, lecz wzmocni tendencje do segregacji językowej (pewnej językowej wyniosłości, którą i dziś można spotkać w replikach w rodzaju „Ја украинским владею, но разговаривать не буду”), co zasadniczo sprzeciwia się celom i zasadom Europejskiej karty języków regionalnych i mniejszościowych, na którą stale powołują się autorzy projektu ustawy i jego zwolennicy. Trudno wyobrazić sobie, jak zostaną chronione prawa obywateli mówiących po ukraińsku przy dominacji języków regionalnych, ponieważ o tym w projekcie ustawy nie ma ani jednego słowa. Słowo-logos / słowo-znak — słowo-obraz / słowo-mit. Ten projekt ustawy spycha Ukrainę na margines historii i cywilizacji. Rzecz w tym, że w ostatnim czasie coraz bardziej słowo-znak (słowo-logos) zaczyna być wypierane przez słowo-obraz (słowo-mit). Wszystko to potwierdza wzrost obciążenia wewnętrznego słowa. Słowo-logos i słowo-obraz występowały już u Greków. Słowo-logos skierowane jest ku znakowi, ku komunikacji z innymi. Stąd tak aktywnie wprowadzana w minionym stuleciu, w okresie dominacji marksistowsko-leninowskiej ideologii, w świadomość mas i wyznawana na wszystkich poziomach świadomości społecznej teza o określającym statusie funkcji komunikatywnej języka jako podstawowej. Słowo-mit skierowane jest ku obrazowi, którego podstawę stanowi samowpływ (Fedir Hyrenok). Jako mit słowo nie oszukuje, jest zawsze prawdziwe i przychodzi do nas jakby z zaświatów, zawsze jawiąc się jako prawdziwsze niż współczesne. Słowo-obraz jest zawsze nasycone, mieści w sobie bogactwo minionych epok: I śmieją się ludzie już w oczy: / trzeba przecież tak zgłupieć, / by w dwudziestym stuleciu / szukać tego, czego nie ma! (Ліна Костенко). Jako logos słowo jest umotywowane teraźniejszością, jest ziemskie, doczesne. Dlatego może oszukiwać i wprowadzać w błąd. Rozróżnienie słowa-logosu i słowa-obrazu odbija się także w dwóch rodzajach słuchania. Słuchać mitów — znaczy przyjmować w siebie, słuchać całym swoim jestestwem, wchodzić w jego gamę, bo tylko ten człowiek słyszy, kto potrafi słuchać duszą i odtwarzać w sobie wszystko, co usłyszał. Słuchać logosu — znaczy słuchać uchem, słuchać prostych ludzkich słów. Logos się słyszy, a mit się przyjmuje. Słowo-logos dziś wyczerpało siebie, wypiera je słowo-obraz / słowo-mit. Język to nie tylko i nie tyle komunikacja, to Galaktyka pamięci i samobytności narodu. W języku każdego narodu, w szczególności w języku ukraińskim, zgromadzono różnorodne informacje, które zawierają kod stworzonej kultury. Dlatego społeczeństwo musi uświadomić sobie, że zniknięcie istoty języka pociągnie za sobą także degradację świadomości. To będzie zemsta języka na tych, którzy go nie cenią. 24 kwietnia 2012 roku w Donieckim Pałacu Pracowników Kultury odbyła się prezentacja powieści-kroniki, opowieści dokumentalno-historycznej „Chronotop” (księga pierwsza „Hetmanszczyzna”) docenta Donieckiego Instytutu Prawniczego Ołeksandra Rohożkina. Autor jest ciekawy i oryginalny. A i sam utwór jest interesujący nie tylko rozmachem przedstawionego, lecz także tym, że Ołeksandr Rohożkin pokazał ciągłość bogactwa językowego i różnorodności Doniecczyzny. Przez pryzmat narratora (a głównym bohaterem książki jest historia Ukrainy) pokazano, że autor, który obecnie określa siebie jako rosyjskojęzycznego, kształtował się w potężnym żywiole ukrainojęzycznym. Stylistyka opowieści zbudowana jest z zachowaniem językowego tła wszystkich uczestników dynamiki zmian historycznych. Prezentacja była interesująca zarówno składem uczestników, którzy aktywnie brali udział w dyskusji, jak i postacią autora, który szczerze i otwarcie dzielił się swoimi przemyśleniami. Na koniec Mykyta Myroszniczenko (nauczyciel historii w przeszłości, tak siebie określił) zaczął komentować perspektywy rozwoju i obciążenia języków. Jego zdaniem po ukraińsku nie można napisać fundamentalnej pracy z psychologii, a tekst techniczny najlepiej i najcelowiej wykładać po angielsku. Nie będę dotykać ani postaci M. Myroszniczenki, ani nieargumentowania usłyszanego, ponieważ dziś można usłyszeć wiele kategorycznych sądów. Oto jeden z badaczy języka rosyjskiego, Michaił Epsztejn, podsumowuje: najwyraźniej rosyjski mat jest „głównym źródłem najnowszego słowotwórstwa” (według M. Syroti-nego). Podstawą tej tezy jest u niego ilość („przyrost”) nowych słów, które najaktywniej powstają w języku angielskim. Podobne twierdzenia są mało przekonujące i nie oddają tego, co w języku najważniejsze — jego obrazowej i poetyckiej wielkości, jego bogactwa informacyjnego i cywilizacyjnego nasycenia. Powiem tylko, że swego czasu jeden z twórców i założycieli teorii „językowej bezwzględności”, etnolingwista Benjamin Whorf stwierdził: „Języki różnią się nie tylko tym, jak budują zdania, lecz także tym, jak dzielą otaczający świat na elementy, które stają się materiałem do budowy zdania. Gramatyka sama kształtuje myśl, jest programem i przewodnikiem działalności umysłowej jednostki, środkiem analizy jej wrażeń i ich syntezy”. Język zawsze był, jest i będzie najważniejszą częścią życia duchowego i kulturalnego narodu, określa teraźniejszość i przyszłość całego kraju, ponieważ parametry językowe (i tylko one!) stanowią samodzielny początek cywilizacyjnej identyfikacji i samoidentyfikacji całego narodu jako całości. Tylko język jest w stanie zapewnić spójne widzenie ideałów i wartości rozwoju Państwa. Język — to najważniejsza współtwórcza ipostaza ludzkiej duszy i ludzkiego ducha, bez których człowiek jako homo sapiens, człowiek jako istota nie istnieje. Oczywiście, komuś bardzo chce się powiedzieć, że w okresie absolutnej globalizacyjnej „kultury” człowiek jako jednostka jest po prostu niepotrzebny. Oczywiste jest kształtowanie wielomilionowego konsumenta, który istnieje poza jakąkolwiek kulturą, jakąkolwiek cywilizacją. Czy nie dlatego tak intensywnie i natrętnie wprowadza się „szansonizację” i „szousizację” całego społeczeństwa obywatelskiego, gdzie ustalonym obyczajom i wartościom przypisano czysto marginalną rolę? Tak bardzo realne jest pragnienie wykrzywiania, karykaturowania, fałszowania człowieka, jego systemu wartości, wynoszenia na powierzchnię jego głębokich instynktów według zasady — A mnie tak wygodnie… Tym samym zniwelowana zostaje bogopodobność człowieka. Dlatego, słuchając prawodawców, „rewidentów” Konstytucji Ukrainy, warto byłoby zastanowić się nad celem, który sobie stawiają, celem bliskim i odległym, zaplanowanym na perspektywę. Zamiast wniosków. W prawo-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

W projekcie nr 9073 zawarto tezę: „żadne z postanowień niniejszej Ustawy oraz środki dotyczące rozwoju, używania i ochrony języków regionalnych lub języków mniejszości nie powinny być interpretowane jako takie, które stwarzają przeszkody dla używania języka państwowego” (art. 7, ust. 9), jednak cała część tekstowa oraz jego preambuła nie przewidują żadnych środków w tym celu. Można z pewnością powiedzieć, parafrazując znane powiedzenie „Naród, który nie zna swojej historii, będzie uczył się historii cudzej” (Petro Ołeksandrow-Derkaczenko): naród, który nie zna swojego języka, będzie uczył się języka cudzego, dążąc do uczynienia go swoim. Ale po co to robić w Państwie, w którym ustaliły się tradycje państwowości języka ukraińskiego, gdzie stopniowo, z różnymi odchyleniami, trwa proces tworzenia jednolitej przestrzeni językowo-cywilizacyjnej, gdzie młode pokolenie swobodnie włada językiem państwowym? Zapewne po to, aby zachwiać podstawami Państwowości… Każdy rosyjskojęzyczny obywatel Państwa Ukraińskiego w żaden sposób nie odczuwa w nim dyskomfortu, a ukraińskojęzyczny?.. Żadnego komunikatu dźwiękowego w transporcie publicznym Doniecka i innych miast obwodu nie usłyszycie po ukraińsku. Na potrzeby Euro-2012 zrobiono dwujęzyczne – rosyjskojęzyczne i angielskojęzyczne. Ale przecież ukraińskojęzyczni obywatele w Doniecku są… I to przy państwowym statusie ukraińskiego… Czy to już projekt ustawy nr 9073 w marszu, czy jak?.. Przecież dzisiaj Ukraińcy w obwodzie donieckim stanowią 56,9 procent (według danych spisu ludności z 2001 roku), inne grupy etniczne (Grecy, Białorusini, Tatarzy, Ormianie, Żydzi, Azerowie i inni) liczą od 1,6 procent (Grecy) do 0,01 procent (Arabowie) i mniej, poza Rosjanami. Tych jest 38,2 procent. Na podstawie tych danych łatwo wykryć kierunki wprowadzania artykułów Projektu ustawy nr 9073 w życie na Donbasie i w innych regionach. Wtedy ukraińskojęzyczni obywatele, którzy już dzisiaj nie mogą wpłynąć na obecną władzę w celu zapewnienia własnych interesów narodowo-językowych i narodowo-kulturowych, po aktywnym wejściu w życie projektu ustawy znajdą się w odpowiednich segmentach-enklawach. Asymetrię dwóch lub więcej języków państwowych łatwo dostrzec na przykładzie Krymu. Zresztą rosyjskojęzyczny produkt na Ukrainie w większości jest odbiciem pola siłowego macierzystego języka rosyjskiego, tam też jest duchowo zorientowany, co jest całkowicie naturalne. Język rosyjski na Ukrainie to tylko pierwotny znak, to słowo-logos. Słowo-obraz, słowo-mit zorientowane na centrum duchowej rosyjskości. Dzisiaj państwowy status języka ukraińskiego odpowiada jego realnej sile i obciążeniu na całej przestrzeni Ukrainy, zapewniając aktywne tendencje dośrodkowe od wschodu do zachodu i od północy do południa. Ustawy pisze się nie tylko ręką, nie tylko technicznie, pisze się je własnym duchem i sercem, ustawy muszą pracować na całe państwo, na utwierdzenie jego potężnej perspektywy rozwoju jako całości. Tylko taką ustawę przyjmą wszystkie narody Państwa jako własną, odpowiadającą duchowi i sercu zarówno ustawodawcy, jak i przeciętnego obywatela. Projekt ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” nie odpowiada duchowi teraźniejszości, nie sprzyja harmonizacji aury humanitarnej na Ukrainie, nie jest skierowany na poprawę relacji międzyetnicznych i międzynarodowych w całym Państwie Ukraińskim.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Tworzyć świat i siebie w nim

Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki Wasyl KŁICZAK, pisarz, dyrektor WCK „Proświta” W konfrontacji z autorami i zwolennikami owianego złą sławą projektu ustawy językowej należy stosować wielki zasób kontrargumentów, wiele świeżych informacji, zwracać uwagę na to, że język pełni nie tylko funkcję komunikatywną, ale także około dwudziestu innych. Czasami robi się wstyd za niektórych naszych patriotów — czy to deputowanych, czy działaczy społecznych, czy szefów partii, którzy, będąc w talk-show u Szustera—Kisielowa—Kulikowa, występują w sposób mało przekonujący, nie potrafią udzielić stanowczej odpowiedzi oponentom, a przez to przegrywają w pewnych sytuacjach. Dziwi też to, że kwestię językową analizują wszyscy, kto tylko chce, wyrażając kategoryczne sądy, nie przyjmując żadnych argumentów rozmówców. W jednej z audycji u J. Kisielowa obecny był doktor politologii Wołodymyr Kułyk. Niezrozumiałe było jego zachowanie: niby jest przeciwko ustawie, a jednocześnie uważa, że taką ustawę trzeba dopracować. (Emocjonalna Iryna Farion odpowiednio na to zareagowała). Lepiej udało mi się rozpoznać tego doktora w następnym tygodniu. Słuchałem radia „Promiń”, audycji na żywo z W. Kułykiem dotyczącej kwestii językowej. Zadzwoniwszy do studia, zapytałem go, czy czytał Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki Swiatosław WASYLCZUK, m. Żytomierz W ukraińskim społeczeństwie nie cichną namiętności, które sprowokowało wniesienie pod obrady Rady Najwyższej Ukrainy (po raz kolejny!) ukrainofobicznego antypaństwowego projektu ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” Kołesniczenki—Kiwałowa oraz jego przyjęcie 5 czerwca w pierwszym czytaniu przez większość RN. W obwodach, rejonach, miastach odbywają się pikietowanie organów władzy, wiece w obronie państwowej kultury ukraińskiej, języka, który moskiewscy pachołkowie chcą zniszczyć. I to — języka narodu tytularnego, państwa ukraińskiego, narodu, on artykuł Oksany Pachlowskiej „Strana rabow, strana gospod” w gazecie „Deń” (z publikacją warto zapoznać się każdemu). Kułyk odpowiedział, że Pachlowską, rzekomo, szanuje jako literaturoznawcę, a oto z tym artykułem się nie zgadza, zwłaszcza z tym, że kwestia językowa została nam narzucona z zewnątrz, z Kremla… Jak dla mnie, artykuł O. Pachlowskiej to ten papierek lakmusowy, który ujawnia prawdziwość zamiarów, roszczeń, prawdziwość stanowiska każdego, kto podejmuje się wypowiadać publicznie na temat osławionej ustawy. Czy przeczytali artykuł O. Pachlowskiej deputowani-opozycjoniści, deputowani-patrioci, czy ci, którzy marzą o mandacie deputowanego? Czy przeczytali oni publikację Iwana Juszczuka o Tarasie Szewczence w „Słowie Proświty” (nr 20 z 2012 r.)? Jaka głęboka, mądra to artykuł! Odpowiada też na tak drażliwe pytanie, którym manipulują nasi nieżyczliwi: dlaczego Taras Szewczenko pisał swoje utwory prozatorskie w języku rosyjskim. Myślcie, czytajcie. Bierzcie na uzbrojenie. A oni (oni!) wszystko robią po to, by zasymilować Ukraińców. W kijowskich marszrutkach od młodych ludzi bardzo często można usłyszeć język ukraiński. To ich zaniepokoiło — jakże tak, „nie po pojęciach”! Wszędzie ma być „ruskij mir”, którego fundamentem jest rosyjski przekład Biblii, na co w swoim czasie zwrócił uwagę Iwan Ohijenko: „W Księdze Estery (Ester) 1:22 oryginał i przekłady całego świata (wśród nich i Biblia Ostrogska z 1581 r.) podają: „Aby każdy człowiek był panem w domu swoim i mówił językiem swojego narodu”. To bardzo ważne dla zniewolonych narodów Rosji miejsce rosyjski św. Synod podaje tak: „Da budiet strach im w żiliszczach ich…” Cel „ruskiego miru” jest jeden — nieuznawanie nas za odrębny naród, nieuznawanie tego, że jesteśmy od nich inni. Wszystko inne to retoryka, próżne gadanie. Oni chcą, żebyśmy nie tylko mówili ich językiem, ale i myśleli tak, jak oni, rozumowali, przeżywali, kochali to, co oni, przejmowali się tym, co oni. I jeśli ich osiągnięciem jest to, że wielu obywateli Ukrainy mówi tak, jak oni, czy, lepiej powiedzieć, bardzo przybliżenie mówi, to o wspólnych upodobaniach czy przejmowaniu się nie ma mowy. Oni nie mogą pojąć najprostszego faktu: wszystko, co robią w odniesieniu do asymilacji narodu ukraińskiego, jest bezmyślnym wtargnięciem w sferę działań Pana. A to jest niedopuszczalne, to jest karane przez Stwórcę. Lecz ich to nie martwi. Wałem toczy się prasa antyukraińskiej, antypaństwowej propagandy: „Dołoj nasilstwiennuju ukrainizacyju”, „Ja goworju po-russki”. Jakie duchowe, kulturowe priorytety chcecie wy im zaszczepić, ojcowie ustawy? To, że język ukraiński jest im zupełnie niepotrzebny w naszym państwie? To wyjdźcie naprzeciw swoim „wyborcom” jeszcze dalej — posłuchajcie życzeń większości uczniów każdej klasy, bo uczyć się chce, z reguły, tylko mniejszość, i skróćcie liczbę godzin z każdego przedmiotu, albo wprowadźcie jako obowiązkowe jedynie niepełne średnie wykształcenie. Po co dzieciom się męczyć, a i wam łatwiej będzie nimi kierować. One, dzieci, tylko podziękują za to. A co powiedzą rodzice? A co powiedzą wam te same dzieci, o które tak dbacie, za jakieś dziesięć lat, kiedy już ich dzieci pójdą do szkoły? Kiedy rodzice nie będą mogli elementarnie pomóc im przy przygotowaniu prac domowych, bo przecież ciągle zmieniają się programy, a brzmienie ukraińskiego to cichnie, to nagle ożywa w zależności od nastawienia na odpowiednią falę. A jakie wartości duchowe mają zaszczepiać nauczyciele uczniom? Na kim mają się wzorować z tak czułej dla was rosyjskiej historii? Każda postać jest wyolbrzymiona, mityczna („Za wsju istoriju Rossii ni odnogo choroszego caria”. L. Kisielow). Co kultywują seriale telewizyjne? Jaki jest język tych filmów? Jakiej kultury relacji między ludźmi, kultury komunikacji, kultury szacunku do swoich rodaków, kultury szacunku chłopaka do dziewczyny uczą codzienne rosyjskie seriale telewizyjne? Kogo można wychować językiem grypsery? Chyba tylko takich, jak kibice rosyjskiej reprezentacji, którzy zademonstrowali wszystkie swoje „najlepsze” cechy w polskich miastach. I jeśli mówią, że tylko na racjonalnej podstawie nie uda nam się pokonać oponentów, to co mamy wtedy robić? Tak, oni nie będą słuchać żadnego naszego argumentu. Niech nie słuchają. Niech lepiej powiedzą, jaki cel końcowy stawiają przed sobą. Uczciwie i otwarcie powiedzą. Wtedy nam będzie o wiele łatwiej rozmawiać nie z nimi, nie, a z wieloma oszukanymi przez nich naszymi rodakami, którzy pracują mimo wszystko na Ukrainę, a nie na nich, dzieci wychowują dla Ukrainy, a nie dla nich i chcą szczęścia dla Ukrainy, a nie dla nich. Językiem ukraińskim trzeba się rozkoszować, mówić nim tak, jak oddychać, z jego pomocą odkrywać świat, tworzyć ten świat dla siebie i siebie w nim.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

W Odessie regionałowi podarowano wołowy język owinięty w rosyjską trójkolorową flagę

Blisko 50 aktywistów Wszechukraińskiego Stowarzyszenia „Swoboda” oraz obwodowego zrzeszenia „Proświta” im. Tarasa Szewczenki piketowało budynek administracji Rady Obwodowej w Odessie na znak protestu przeciwko próbie władz przeprowadzenia przez parlament projektu ustawy „O podstawach państwowej polityki językowej”, który, zdaniem uczestników akcji, jest antyukraiński. Jak informuje korespondent UNIAN, piketujący trzymali hasła „Ręce precz od języka ukraińskiego!”, „Hončarenko do dymisji!” itp. Niektórzy uczestnicy akcji przyszli pod budynek administracji na Prospekcie Szewczenki 4 w maskach symbolizujących deputowanych-„regionałów” Serhija Kiwałowa i Wadima Kolesniczenko, a także zastępcę przewodniczącego Rady Obwodowej w Odessie Ołeksija Hončarenko. Aktywiści „Swobody” i „Proświty” przekazali do Rady zwrócenie z żądaniem do deputowanych, aby poparli państwowy status języka ukraińskiego. O. Hončarenko w towarzystwie funkcjonariuszy milicji wyszedł do uczestników akcji, którzy powitali go okrzykami „Hańba!”. Gdy zaczął usprawiedliwiać lobbowanie rosyjskich interesów w Odessie, w tym organizację pijarowskiej akcji zbierania podpisów pod projektem ustawy Kolesniczenko–Kiwałowa, jeden z piketujących wręczył zastępcy przewodniczącego Rady pakunek, w którym znajdował się wołowy język owinięty w rosyjską trójkolorową flagę, ze słowami: „Oto twój rosyjski język”. Po sporze z aktywistami O. Hončarenko potwierdził, że popiera projekt ustawy, zgodnie z którym język rosyjski ma stać się językiem regionalnym na terytorium 13 z 27 jednostek administracyjno-terytorialnych Ukrainy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Obrońmy narodowego skarbu

który stworzył to państwo i jest nosicielem jego mentalności, duchowości, historycznej prawdy, jego siły, woli i niezależności. Nie stoi z boku także Żytomierszczyzna. Tutaj z inicjatywy obwodowej „Prosvity” 13 czerwca przy obwodowej administracji państwowej i obwodowej radzie zorganizowano wiec społeczności narodowo-patriotycznej Żytomierza (ponad 500 osób). Liczne hasła potępiały zdradę deputowanych Rady Najwyższej Ukrainy, którzy, aby przypodobać się północno-wschodniemu sąsiadowi, są gotowi zniszczyć nasz najcenniejszy narodowy skarb — język ukraiński oraz wiekowe marzenie i przewodnią gwiazdę milionów patriotów — Samodzielne Państwo Ukraińskie. Staraniem i z woli patriotycznie nastawionych deputowanych wielu lokalnych rad Żytomierszczyzny przyjęto apel do Rady Najwyższej Ukrainy z żądaniem wycofania z porządku obrad projektu ustawy Kolesniczenki–Kiwałowa jako takiego, który sprowokował konfrontację w społeczeństwie, sieje niezgodę i rozdźwięk w państwie. Takie decyzje podjęły: Nowogrod-Wołyńska, Olewska rada miejska, Bohunska rada rejonowa miasta Żytomierza, rada naukowa Instytutu Filologii i Dziennikarstwa Żytomierskiego Państwowego Uniwersytetu im. I. Franki. W tym celu 21 czerwca odbyło się poszerzone posiedzenie rady obwodowego zrzeszenia WUT „Prosvita”. W jego pracach wzięli udział, oprócz prosvitян, wykładowcy wielu uczelni Żytomierszczyzny, przedstawiciele organizacji społecznych i mniejszości narodowych obwodu: polskiej, rosyjskiej, niemieckiej, gruzińskiej, czeskiej. W wystąpieniach — niepokój o los ukraińskiego języka państwowego w państwie. W państwie narodowym językiem państwowym musi być jedyny język — język narodu, który stworzył to państwo. Z tym zgodzili się również przedstawiciele narodowo-kulturalnych mniejszości obwodu. Ukraińskie państwo bowiem zapewnia stabilny i harmonijny rozwój wszystkich mniejszości narodowych. Na zakończenie rada przyjęła apel do Prezydenta, Rady Najwyższej Ukrainy i organów władzy lokalnej z żądaniem wycofania tego projektu ustawy z dalszego rozpatrywania.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Jewhen MAŁANIUK (1897—1968) Z śmiertelnego wiru

Opracowanie i autor rozpraw literacko-krytycznych laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ. Wir złej zawieruchy poniósł nas w śmiertelny wir. Jewhen Małaniuk to najniewygodniejszy z największych ukraińskich poetów. Postać tragiczna i samotna. Zbyt wielki, by można było go nie zauważać. Kijów. Pamięci Jurija Narbuta. To on wzniósł — oddane na zatratę wiatrom azjatyckim — złote czoło, by strzec nieprzebudzonej Hellady nad wzburzeniem namiętności i złości. I od wieków pełzną pod mury hordy, jak noc, jak mrok, jak czarna szarańcza… Wokół zaś naród, spokojny i niepyszny, w tłustej ziemi nieprzytomnie tonie. I od wieków stołeczny gród — wdowi: i książę, i kagan odeszli na wieki, jedynie żyją mocnym życiem budowle, i głośny — ich kamienny język. O, żaden hetman z tych kozackich prerii nie przeniósł do ciebie swój namiot, bo tu — wieki, tu — blask hucznych imperiów, tu — letarg nieśmiertelnych met. Nie, nie tobie wędrowne państwa. Ty śpisz i śnisz jeden wareski sen, że wstanie dzień, zawoła głos zardzewiały i Trzeci Rzym rozerwie swą niewolę. Bo nie w hiperborejskich trzęsawiskach, a tu, gdzie wieczne morze i dawny step, gdzie grzmi przyszłością Ukraina, on z ziemi żelazem nam wyrośnie. …Huczą wiatry przez place i dzwonnice, lecz nieporuszonych murów nie zachwiać! A wkoło — rolnicy miedzianolicy, wysoki błękit i złote żyta. 21. III. 1930. Drugie posłanie. W powietrzu mgła i śmiertelny odur. Zwiędłe słońce, jak ślepe. Zbyt namiętny i nieprzejednany wobec wewnętrznego kalectwa narodu, by przed nim się kłaniać. Poeta dominującej nuty — najniebezpieczniejszy wróg Ukraińców to sami Ukraińcy. Ciął po żywym: rewidował ukraińską historię. Pod względem temperamentu, patosu demaskacji i piętnowania — równy Szewczence. Ale Szewczenko był nietolerancyjny wobec elit i przejmował się bólem za „braci nieprzejrzanych rolników”. Małaniuk gromił jednych i drugich. Dla niego ludowe doły — czerń, plebs. Siła nieprzewidywalna, skłonna do bezsensownych buntów i rozruchów. Nosiciele bezpaństwowości. Ukrainocentryzm Małaniuka wylał się w swoistą formę. Jako maksymalista i romantyk, on, nie bez pomocy Herdera, wytworzył metaforyczne znaki-symbole Ukrainy — Stepową Helladę i Rzym. Pierwsza dla niego — zjawisko kulturotwórcze. Drugi — państwowotwórcze. To spaloną twoją wolność i na wpół martwego ciebie, Narodzie mój, witam słowem pod niebem, od pożarów szkarłatnym, pod grzmoty cudzych armat, kiedy morduje brata brat, kiedy proroctwa najsroższe oto spełniają się naocznie, kiedy skąpe przerwy ciszy niepocieszony rozdziera płacz. Potrzebny płomień Jeremiasza, lecz, nienarodzony, on zgasł. Wir złej zawieruchy poniósł nas w śmiertelny wir. I niesiemy się, jak źdźbła, ponad rumowiskiem ruiny, aż póki siarką i ogniem nas zgubny oddech nie zdmuchnie. W dole zaś — twoje bezkształtne ciało zwija się pod gradem kar: w cudzej ręce — bezskrzydła siła, w swojej — bezsilność i ciężar. Rozdrobnione do cna kruszy prawo życia. I gdzież — ognia na wodzusiów wszawe dusze, na licytatorów krzątaninę, na jad sprzedajnej bezradności, na jady dziedzicznej zdrady, na wiekowy kołowrót chochłackich westchnień i głupot? Aktor cudze małpuje miny, krętacz procenty tnie z legend, potomny głupiec usta ślini — i wszystkich ich sprzedaje agent. Ta zoologia uboga wszystko zasłania. A z boku gdzieś gorzkim śmieje się śmiechem Gogol — „Z samych siebie się śmiejecie” — i wykrzywia postać wilkołaczą, i tnie śmiech w piekle płaczu, i on znika. I na próżno trąbi Szewczenkowa trąba. Bo i trybun gramofonowy, i rodzimojęzyczny grafoman tylko o „niedoli” i „czarnych brwiach” będą skomleć pean. W tym jarmarku wszystko twórcze ginie, dusi się wszystko żywe, wszystko wieczne staje się chwilowe, i staje się żywym nieżywe. I martwe dusze biesiadują, zaszczepiając, jak truciznę, leniwą krew, duchowy gnój wszystkim latoroślom hierarchii. Bohater epoki wstaje w tej aurze kosmicznych burz, kosmicznych burz, jak spragniony małomiasteczkowych laurów zdrobniały mikromałorus. Narodzie mój, ten odpad ty za jakie grzechy nabyłeś? Czy niedziewicza namiętność Motri? Mazepy spóźniona doba? Czy za przebieg zbyt śliski dworskiej służby Rozumowskich? Czy ubogość życiowych pobudek złych wnuków i wnuczek? I z tego hojnego zbioru już pół wieku pijemy grozę: doba nam dożynki sprawia na naszych duszach i ciałach. Lecz ty — nie igraszka przyrody, nie kaprys tylko ziemskich żywiołów — ty nie zginiesz, mój narodzie, pieśniarzu, mędrcu i rolniku. Bo wierzę: sądne dni nie na próżno, twój czarny raj zdjęły pożarem i płomień słupami rośnie, łącząc z niebem step. I niebo schodzi na kraj przez zgiełk żelaza, przez zwierza ryk, przez dym ruiny — Ukrainę nowy ujrzy człowiek. 30.VI.1944. A.D. MCMXXXIII. Ani szabli, ani noża nie skrzyżować w ostatnim starciu: taż kamienno-martwa dusza, toż bezmiłosne i czarne serce. Już nie ma chutorów i państw, tylko trupy w żytach, tylko trupy, i od chrypu krwawa rdza, co zamknęła posiniałe wargi. Może powiesz: zejdzie? przerośnie? — Pomiędzy żebrami chat, po drogach dzikim zielem wzbiera step i śmieje się z nieba i Boga. Dzikim, dawnym, mongolskim wyciem nieograniczona dal prowadzi. Szarym popiołem stało się życie pod ogniem stepowej wolności. Ale słońce nie zgasło. Płonie nieporuszone, obojętnie-białe, i oświetla ciszę bezsilną letargicznych wieków. 1933. Symbol. Im dalej, tym mroczniej mgły, tym niebezpieczniejsza droga… O, niby Nike z Samotraki, twoje śmiertelne zwycięstwo: z oderwaną głową, szalona i pośmiertnie biała, ona niesie nad polem bitwy swoje ślepe i skrzydlate ciało. Ale w rękach, w mrok wyciągniętych, w niesamowitej sile ruchu — taka straszna pogarda śmierci, takie oślepiające światło ducha, że kamienieje skąpy rozum, zabłąkany w słownych puszczach, i skóra cierpnie, i mrozem przejmuje ciepłe żyły żyjących… I oto wstaje z piany Pontu Nad rozkołysanym zwierciadłem fal Śpiewne marzenie horyzontu — Olśniewająca Stepowa Hellada. 1937 Warjaska ballada Nieprzeparta słoneczna zagłada — Wieki, wieki — jedna błękitna chwila! Dokądżeś podziała, Stepowa Hellado, Warjaską stal i bizantyjską miedź? Od sinych granic po siewierskie ukrainy Szerokość niepowstrzymanie rośnie, Jakby na bandurze olbrzymiej grał Śpiewnym wiatrem przypontyjski step. Gorący dzień rozlał palące złoto I sam utopił się w słonecznym miodzie, I przez spokój ten jedyna płynie nuta — Błogosławionych pszczół w wiśniowym sadzie. Jedynie czarnymi oczami chytrych okien Uśmiechną się jak młódki chaty, — I znów step pieści moje powieki, i znów scytyjskie baby i krzyże. Jedynie, jak przez sen, migną skrzydlate rzęsy I noc oczu spod pijawek ostrych brwi, — I znów — step. Jedynie gdzieniegdzie zamarzy Archipelag uśpionych chutorów. Dzwoni woda. To on, to on sinieje Ballada fal — Dniepr. I na górze Śpi Kijów — Stepowa Aleksandria Pod złotem carogrodzkich mozaik. Tam obracał w państwową brąz władczo To mądre złoto — krępy warjag, I stamtąd też ono płynęło bezładnie Pod nogi ord — na koczowniczy szlak. Grzmiały gdzieś kozackie kotły, One niosły nie raz żelazny dar, — On w chłodku zaś spoczął w ciemnej Ławrze, Od mądrości osłabiony Władca. (A ty niedługo zwlekałaś w trwodze: Sarmackich ust — trujący, pijany miód Ty oddałaś tatarzynowi w niemocy, I słyszał twój śmiech batyjowy namiot). I dalej, tam, gdzie brzeg Kimmeryjski Podniósł korynckie zarysy kolumn,

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

i ludzkich cnót. Tutaj inne barwy i dźwięki, inny patos. Samocytat: “Pisał Małaniuk o Waregach także w artykułach, polemizował z Hruszewskim i wiadomo dlaczego. Hruszewski nie był zwolennikiem teorii o fundamentalnej roli Normanów w ustroju państwowym starej Rusi. Małaniuk wystawiał atuty, które niejednokrotnie wystawiano i przed nim: herb państwowy Włodzimierza i Jarosława — tryzub — był także w Danii, barwy narodowe wspólne ze szwedzkimi itd. Z pietyzmem mówił o Światosławie Zdobywcy, ale zauważał przy tym, że jego warecka pogoń, jego energia tak i nie wcieliły się w konkretne formy: “brak Rzymu” przejawił się i tutaj”. Dla Małaniuka także kozaczyzna to przejaw tego samego warectwa, ale przyszło ono nie z obczyzny, a zrodziło się “z łona odgłowionego narodowego tułowia”. Gdzie Chersonez zamyślony bieleje I śni słodki, wieczny, siny sen, Gdzie kamieniste granice scytyjskich prerii Wcinają się w kozacki bujny Pont Przystanią genueńskich kondotierów, Końcem twoich burzliwych przeszkód… Tak oto leżysz — zamyślona-bezsilna, A wschodzi noc — i wiedźmą w nocy Ty rozwijasz nietoperze skrzydła… I póki po gajach krzyczą puszczyki, Po błotach zgrzytają mdłe żaby, Szepta mrok i jęczy w snach Dniepr, — Lecisz straszna i rozczochrana na sabat — Swoich dzieci bękarcio pić krew… A z Czehrynia i Baturyna, we mgle (Kozackie słońce dopiero wypływa) Dwaj hetmani wychodzą martwi i pijani, I każdy długo płacze i śpiewa. Jeden wzdycha — jedynym krzykiem: “Tymisz” — I przeklina Wyhowskiego całą noc, — A drugi, — ten, co tęższy i powściągliwszy, — Na północ ciska błyskawicami oczu. I słychać: “Czekaj, boć — żadnego responsu, Ty, Orliku, — gorąca głowo!”… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …Kiedyż, kiedyż znajdziesz państwową brąz, Przeklęty kraju, Ellado Stepowa?! 26—28. VI. 25. Napis na księdze wierszy Napięty, niezłomnie-dumny, Żelaznych imperator strof, — Wiodę te wiersze, jak kohorty, W oblicze twórczych katastrof. Z tyłu — wzburzony Baturyn W ponurych łunach obłud, — One zaś metalem — morituri1 Trąbią przyszłości salut. Ciężkie i muskularne stopy Sprężysty wybijają jamb, — To rzeczywistości, a nie utopii Rozbrzmiewa gromowy dytyramb. Oto — blaskiem — buławę graniastą Kieruję tylko naprzód: To jeszcze nie lot, ale już natarcie, Lecz ono zasłonę rozdzierze. Kawałkami rozpadnie się mrok, I ty, potomku mój, pojmiesz, Jak przez tysiącletni proch Rozwinie się przestrzeń bez granic. Pojmiesz to, czym serce biło, Jakich ten zwierz wypatrzył celów, Dlaczego sztyletem był mój stylos I stylosem bywał sztylet. 4.I.1925 ——————— 1 Skazani na śmierć (łac.) * * * Śpiewa step. Szybuje wiatr pradawny. Świszcze strzałą połowiecka przestrzeń, Czasami warecki motyw pojawia się w nieoczekiwanym kontekście, gdzie plan historyczny przesuwa się, a czas traci konkretne zarysy — przeszłość plastycznie obraca się w teraźniejszość. Takie dwa wiersze z tryptyku “Warecka wiosna”. Ona — Skandynawka. W chodzie jej — wiatr fiordu, Ona — od Waregów, którymi przebudziła się Ruś. I krok jej — stal. I ruch jej — wierny i dumny. I w spojrzeniu sinym poznałem odwieczną siostrę. Jak łyżwy śpiewają! Jak czerwienią się różami lica! Jak ostro, jak strojnie dzwoni w jej postawie Grieg! W szerokich oczach jej lód północny iskrzy się, A w wykroju ust — malinowej radości krzyk. Tutaj poeta nawet intonacyjnie jest inny. Jak cienie, nadbiegają Pieczyngowie, I w zmierzchu nie widać, kto włada — Czy książę, czy kagan, chan czy bazyleus. I przekradali się dzicy, wściekli złodzieje Z bagien i borów Hiperborei, Gdzie mokła Czudź, mroczyła Mordwa I mierała Miera, skurczona i nieludzka. I z nieubłaganym akającym krzykiem Na Kijów napadała drapieżna wataha, Łamiąc kolumny, mozaiki, Podpalając pałace i świątynie, Rozdeptując skorupy od waz I czaszki ludzi w krwawą kaszę. Jak pomsta ciemności, bagiennymi oczami Wyszukiwali jeszcze co można zniszczyć I bili kistieniami w piersi żon, I niemowlęta o kamień rozbijali. I oto, w trupiarnię obróciwszy życie I w rumowiska — świątynie i siedziby, Pomściwszy się na wyższości i ładzie, Z rechotem zwierzęcym uciekali. I po sobie zostawiali brud i smród Między gołych ścian i pustki cmentarzysk. Lecz feniksem z popiołów powstawał Pańskiego Archistratega gród, I na ruinach wschodziło życie. …I oto złowieszczy ptak już wieszczy, I chmury rozrastają się półkolem, I z czarnych chmur niepowstrzymanie sunie i sunie Tysiącstopowy tupot ord Batona I nieznośny skrzyp tatarskich wozów. Zapalają się smoliste latarnie, — Ognista wieść z mogiły do mogiły Biegnie naprzeciw strażom i beketom. I warta z murów miasta ostrym wzrokiem Wierci najazdem nabrzmiałą dal. Coraz bliżej huk. Wstrętne, krótkoczołe, Niczym czerwie głodne — nienażarte, Niepowstrzymane, jak stado szczurów… Coraz bliżej huk… Historia zmierzcha. Nad Dzikim Polem zalega noc. 1933 Saga Od burzy, od fiordów, od chmurnych świerkowych borów, Od skał nieugiętych, co wstały nad furią fal, Niosą oni siłę, zakutą w uskrzydlony zryw, I prężą się żagle, i łopoczą ciężkie chorągwie. Ztamtąd, gdzie biegun1 magnetycznie ściska półkulę, Ich moc dosięgła rozpasany równik2. To im, co puszczają w zwierza niechybną kulę, stalowa nigdy jeszcze nie zadrżała ręka. I w cyklu “Waregowie”, i w “Wareckiej balladzie” jako antyteza warectwa pojawia się wciąż ten sam nienawistny poecie “duch stepu” (W. Lypynśkyj). Czyli duch ruiny, koczowniczych ord, samowolnej Azji. Równolegle ten motyw będzie prześladował autora przez całe życie i materializuje się w obrazy czarnej Ellady, Ellady scytyjskiej, tatarskiej, mongolskiej. Tę Elladę będzie on zaciekle piętnował do ostatniego dnia. Wytworzona przez niego za młodu koncepcja stała się miechem do rozdmuchiwania tego ognia, w którym on wytapiał metal swojej “militarnej stylistyki”. Olżycz przenikliwie zauważył, że on, Małaniuk, historiozoficzne podniósł do poziomu najbardziej intymnego. Że to tak, a nie inaczej, potwierdził i sam poeta, zwracając się do siebie: I sercem wojowałeś, I sercem myślałeś, i tylko ono Było źródłem sił... Jako prawdziwy kardocentryk, on nie tylko przeklinał, ale i błagał o przebaczenie. Choć i był świadomy tego, że: Mój jamb zadyszany, moje płonięcie gniewne — Na próżno. Wszystko na próżno: nie poruszę… Terapia szokowa wobec “półmartwego narodu” nie zadziałała i na perspektywę. Chroniczne choroby, poimiennie nazwane przez poetę, jak się okazało, nieuleczalne. Życie i twórczość Jewhena Małaniuka nie zdobyły tego rozgłosu, na który zasługują. Na wieczór w Kijowie, poświęcony 100-leciu poety, nie pojawił się żaden z czołowych przedstawicieli państwa. Kuczma i jego najbliższe otoczenie poszli na koncert Kobzona. Potwierdziło się powiedziane przez Hruszewskiego: “Bieda Ukrainy w tym, że nią rządzą ci, którym ona nie jest potrzebna”. Lecz czyż wysiłki szlachetnego hidalgo Don Kichota z La Manchy- Tutaj — kobieta bezsilna — ziemia rozanielona od pragnienia, Rozchyliwszy czarnoziem w rozpustnej nieprzytomności dla wszystkich… Lecz burza trąbi. Słyszę — idziecie, nadciągacie, Waregowie, Objąć, ścisnąć i wycisnąć formę pięknu. I pocznie się od nowa od męki rodzącego krzyku. Spod rdzy tysiąclecia żelazem państwo wyrośnie, I Ruryk kraj jeszcze raz nazwie — “Gardarika”, I Elgę, i Olega poznają i morze, i step. 1929 ——————— 1 Biegun 2 Równik * * * Wiem — miodem słońca, oj, Łado, W twoim dawnym ciele — wiosna. O, moja Stepowa Ellado, Ty i teraz antycznie-jasna. A między nami przestrzeń — huraganem. Choć wetchnąć, choć ujrzeć ciebie gdzie by… Połowieckim, drapieżnym chanem Pojmał ciebie siny step. Gdzieś tam kwitniesz kwiatem wiśni, Gdzieś wzdychasz w wiosennym żarze. A dla mnie jesteś błękitnym mitem W złotym południowym miodzie, — A dla mnie jesteś fatamorganą Na piaskach emigranckich Sahar — Ty, piękności ziemi niewysłowiona, Nam, niemądrym — daremny dar! 4.VI.25 * * * Pamięci żony mojej Bogumiły z Sawickich 4.XI.1963 Ave Caesar, oślepiający sierpniu, Najdostojniejszy władco lat! Słodycz późnych owoców cierpnie, Blask twój coraz bardziej nieznośny Dla niemal oślepionej ziemi. Ave Caesar, jeszcze dzień twój jaśnieje W kolumnadzie gajów, na forum niw, Rzym twój bezdenny błękit przesiąka, On w nim rozpuszcza się i zanika, I widziadłem lekkim wpływa w świat. Ave Caesar, zastygłeś na tronie, Ty — już posąg, marmur, mit, I tylko słońce gra w koronie, I tylko błękitem posrebrzone skronie, Spalone wiatrem lat. 9.X.59 go stracili na szlachetności przez to, że wiatraki okazały się nieporuszone? Poeta wyrazistej siły obrazowania, Małaniuk, tak jak Bażan, którego nazywał romantykiem ciężkiego barokowego typu, skłaniał się ku „barokowym płaskorzeźbom”, chociaż nie tylko ku nim. W jego osobie mamy wyjątkowy charakter w dziedzinie ukraińskiego ducha. Historiozoficzna liryka Jewhena Małaniuka to anathema znienawidzonego przez niego małorosyjskości i wyzwanie rzucone historycznemu losowi ojczyzny. Współcześni! Kto zbudzić zdoła Głuchych i niewidzących? Rozdzierające pytanie zawisło w powietrzu. Współcześni przemilczeli, milczą i potomkowie współczesnych. Diagnoza najbardziej niewygodnego z poetów, jakkolwiek przykro, potwierdziła się. * * * Akacje kwitną — upojny węgierski kwiecie — O ambrozjo namiętności słodkiej, jak zemsta! Akacje kwitną. I pijany duszny wiatr — Palącym oddechem rozchyla usta. Akacje szumią — i gdzie uciec? schować się? Cała ulica w kwieciu. Cała ulica, jak sad. W tej burzy płatków rozkosznie umierać, Pić śmierci i namiętności palący aromat. 1927. (Pamięci Jolany Kardos). Jeśli zapomnę cię, Jeruzalem… Ołenie Teliże Już wrzesień w dźwięcznym błękicie taje, Już purpurowieje płaszcz sadów, A nam przypomniały się kijowskie kasztany, Bezdenne niebo i dnieprowy śpiew. Przejrzystość. Akwarelowe łęgi. Syrena parowca z Czerkas. (W dzień taki spotkałem na wieki Was, I oto wciąż te same i oczy, i dłonie). Takie swoje, niezniszczalnie rodzinne… Rozłąka nie zgasiła wzroku i słuchu. Jak i niegdyś, wielki Wołodymyr Błogosławi dawny widnokrąg. Tam na dzwonnicy złoci się mitra, Spływa dzień, jak mirra na czole, Modlitwą bezburzowego wiatru, Miłością — słońcem grzesznej — ziemi. Ściana zaś stoi kamieniem nieruchomym, Rozgwieżdżone sklepienie niosąc. Na warcie tam — skrzydlate serafiny I Archanioł, oparty o miecze. 1937 Ziemska Madonna Jak jońska kolumna, Różowieje dziewiczy śnieg, Chowając wypukłość łona W liliach rąk, w liliach nóg. Jedyna! Nie obrażę wzrokiem Sobowtóra Madonny na ziemi. Oto purpurą: Cytery — wstyd I na policzkach i na czole. I bije krew w błękitnych żyłach, Jak ptak pod wiatrem wiosennym. W jakich gotyckich kantylenach Na wieki wyśpiewać hymn?! Tam — Przeczystą — Madonna, Tu, na ziemi, jaśniejesz — ty, Co w purpurowej muszli łona Chowasz perłę czystości.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki aby była samowystarczalna, odpowiadała wszystkim kryteriom swojego autokefalicznego budowania, konieczna jest nie tylko hierarchia, duchowieństwo, duchowe placówki oświatowe, w których pielęgnuje się rozwój rodzimej teologii, konieczne jest jeszcze posiadanie przekładu literatury liturgicznej w języku tego narodu, który został powierzony naszej Cerkwi w opiekę”. I tutaj przede wszystkim pojawia się problem przekładu Biblii na współczesny ukraiński język literacki. Przecież Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu jest podstawą tekstów liturgicznych. Obecnie istnieją trzy najważniejsze przekłady Biblii na język ukraiński. Tłumacze to ludzie bogobojni, utalentowani, godni, ale z powodu okoliczności nie udało się dokonać doskonałego, pełnego przekładu. Za święte dzieło przekładu Biblii na współczesny język ukraiński wziął się sam Patriarcha. U wielu wywołuje to zdziwienie — dlaczego? Na to pytanie dość trafnie odpowiedział Arcybiskup Dymitr (Rudiuk) w swojej książce „Zwierzchnik ukraińskiej Cerkwi”: „Do przekładu tekstów liturgicznych na język ukraiński konieczne jest posiadanie nastroju modlitewnego, odczuwanie języka liturgicznego. Do tego nie wystarczy być tylko filologiem. Przecież teksty liturgiczne to często wysoki język teologiczny, a zarazem poetycki, a także swoista boska proza. I to wszystko może odczuć tylko człowiek modlitwy, hierarcha, który często sprawuje nabożeństwa. W Patriarsze w zadziwiający sposób połączyli się teolog, liturgista, znawca języków i człowiek modlitwy”. To już staje się legendą. Nasz Patriarcha „Stary Testament”, ogromny pod względem objętości, przetłumaczył w pół roku. Na szczęście „Nowy Testament” Świątobliwy Władyka, wówczas metropolita, przetłumaczył jeszcze przed 1000-leciem chrztu Rusi. I to przyspiesza wydanie nowego przekładu Biblii na współczesny język ukraiński. Tę Biblię, na podstawie przekładu synodalnego, przyjęły wszystkie wyznania — katolickie, protestanckie, prawosławne, ale, rzecz jasna, nie te, które do dziś prowadzą nabożeństwa nie w języku ukraińskim. Wydano już i rozeszło się około sto tysięcy egzemplarzy, a potrzeba takiej Biblii rośnie. Nasz Patriarcha ma ponad osiemdziesiąt lat. Jest obciążony pracą cerkiewną, nabożeństwami, wizytami w eparchiach, parafiach na Ukrainie, wyjazdami za granicę do zwolenników Patriarchatu Kijowskiego. Ale w takim przeciążeniu w mniej niż dziesięć lat przetłumaczył na ukraiński prawie całą literaturę liturgiczną. Dziś to 23 obszerne tomy. Wszystko, co w przeszłości wypracowano, wymagało uporządkowania, unifikacji. Lecz to była tylko cząstka. Zdecydowaną większość, podstawę korpusu liturgicznego stanowiły stare teksty w języku cerkiewnosłowiańskim. Niezmordowany pracownik-tłumacz własną ręką przepisywał każde słowo, każdą stronę. I takich przetłumaczonych stron w mniej niż dziesięć lat uzbierało się 18 355. Najważniejszym z dorobku UKP Patriarchatu Kijowskiego jest „Prawo Boże” w ojczystym języku, wydane w milionowym nakładzie i bezpłatnie rozprowadzone po szkołach średnich i wyższych, po bibliotekach. Zachwyca siedmiotomowe wydanie „Żywotów świętych” Dymitra Rostowskiego (Tuptały), sześciotomowe obszerne „Dobrotolubie”. Do tej pełnej poświęcenia pracy warto dołączyć siedem wielkich tomów prac samego Patriarchy. A są to głębokie w treści kazania, artykuły, wywiady. Prawdziwie wielki duchowy wyczyn, prawdziwie czas narodzin synów. Przed nami jeszcze wiele pracy. Najważniejsza — przekład na ukraiński „Dzieł świętych ojców”. A to będzie ponad 200 tomów. Rzecz jasna, jednej osobie nie jest to pod siłę. Patriarsze teraz pomagają utalentowani doktoranci akademii teologicznej. A przed wykładowcami akademii stoi bardzo ważne zadanie: włączyć się w tworzenie, opracowanie „Słownika teologicznego”. Ma on być cerkiewnosłowiańsko-rosyjsko-ukraiński. Do pracy zaangażowano przedstawicieli UKGK, świeckie placówki oświatowe. Ukraińska Cerkiew Prawosławna Patriarchatu Kijowskiego przez dwadzieścia lat działalności zyskała potężną siłę. Wspierają ją miliony ukraińskich obywateli. Powiększyła się trzykrotnie, obecnie liczy ponad cztery i pół tysiąca parafii, których życie religijne prowadzi czterdziestu trzech hierarchów. W Patriarchacie Kijowskim jest ponad pięćdziesiąt męskich i żeńskich klasztorów, cztery wyższe uczelnie, dwie seminaria, gdzie rodzą się nowi, świetli duchem przewodnicy swojego narodu do Boga. Prawdziwie nadszedł czas narodzin synów.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Czas narodzin synów. Do 20. rocznicy utworzenia Patriarchatu Kijowskiego

Borys TYMOSZENKO, pisarz, Kijowszczyzna. Wszystkiemu swój czas, i czas każdej rzeczy pod niebem: czas rodzenia i czas umierania… (Koh. 3, 2). Z wyjątkowych wydarzeń początku lat 90., kiedy w Ukrainie burzliwie odradzało się życie religijne, najbardziej zapamiętałem II zjazd Ludowego Ruchu, a dokładniej moment, gdy delegaci w pełnym składzie, niezależnie od przekonań religijnych, ruszyli na plac Bohdana Chmielnickiego, zablokowali wszystkie wejścia do soboru Sofijskiego, gdzie miała odbyć się ceremonia nadania nowo utworzonemu Ukraińskiemu Kościołowi Prawosławnemu statusu autonomii i samodzielności w zarządzaniu. My wtedy odbieraliśmy to jako podstęp, by przeszkodzić odrodzeniu Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Na próżno staraliśmy się z blokowaniem wejść, bo przyjezdny moskiewski patriarcha RKP Aleksy II i metropolita kijowski i całej Ukrainy Filaret ze swoim orszakiem weszli do Sofii i z powodzeniem, przy głośnych dzwonach, osiągnęli zamierzone. Od tej pory na ziemi wielkiego księcia — chrzciciela Rusi Włodzimierza, powstał Ukraiński Kościół Prawosławny, wzmocniony rozszerzeniem swobód w swojej działalności. Zrozumiałe, że uczestnicy blokady byli przygnębieni swoim niepowodzeniem. Zapalczywi, gorący działacze Ruchu nawet nie domyślali się wtedy, że w zamysłach doprowadzenia do autonomii UKP krył się ten sam główny cel, do którego dążył i Ruch — państwowość, niepodległość Ukrainy. A autonomia Ukraińskiego Kościoła — to tylko początek procesu, zbliżania do pełnej niepodległości UKP, czyli autokefalii. Mądry, przewidujący metropolita Filaret, zwierzchnik UKP, postawił za cel wcielić w życie odwieczne marzenie ukraińskich prawosławnych, by mieć własny samodzielny Kościół, jak Grecy, Bułgarzy, Serbowie, Rumuni… Bo tak przyjęło się w prawosławnym świecie — niepodległe państwo ma swój niepodległy Kościół. Dlatego wydawało się, że w dążeniu Ukraińców do posiadania własnej autokefalii nie było nic grzesznego, tylko trzeba przybliżać ten właściwy czas, by o tym marzeniu zaświadczyć głośno. I tak już Bóg dał, bo kiedy On chce kogoś ukarać, odbiera rozum. W Moskwie dochodzi do bezsensownej próby zamachu stanu (GKCzP). Ukraina zdecydowanie się broni — Rada Najwyższa uchwala Akt o niepodległości państwowej. Oto nadszedł ten długo wyczekiwany czas. Hierarchowie, księża, przedstawiciele eparchii, parafii zjechali do Kijowa do Ławry na swój Sobór i jednogłośnie zatwierdzają decyzję: prosić Patriarchat Moskiewski o nadanie UKP pełnej niepodległości — kanonicznej autokefalii. Tylko że teraz u Moskali przeważył duch imperialny, a nie chrześcijański, Boży. Hierarchów UKP pojedynczo wzywano do Moskwy — niestety, prawie wszyscy złamali się, odwołali swoje pragnienie autokefalii. Jedynie niezłomnie stał mężny zwierzchnik UKP, metropolita Filaret. I jego za stałość, za odmowę odwołania swoich słów oskarżono o osobiste grzechy. Były to oszczerstwa, bez jakichkolwiek dowodów prawnych. Uczciwego ukraińskiego metropolitę pozbawiono godności, zdegradowano do poziomu zwykłego mnicha. Historia zna: wszystkich bojowników o ukraińską samodzielność Moskwa karała okrutnie i bezlitośnie Sybirem, dożywotnim więzieniem, anatemą… Tylko czasy się zmieniły. Niesprawiedliwie ukarany metropolita kijowski wraca do domu. I dzieje się chrześcijański cud — wczorajsi przeciwnicy jednoczą się: UAKP i wierni Filaretowi z UKP zbierają się na swój Sobór Zjednoczeniowy (25—26 czerwca 1992 r.). Powstaje nowy Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego. Za zjednoczeniem, za nowym Kościołem głosowali wszyscy delegaci. Siedziałem obok bojowników o sprawiedliwość narodową, społeczną, religijną, byłych więźniów politycznych Jewhena Swerstiuka i Olesia Szewczenki — świętej sprawy jednoczenia nie mogliśmy nie poprzeć. „Za” głosowali wszyscy, przedstawiciele zachodnioukraińskich eparchii również. Była tylko jedna przykrość: o Soborze Zjednoczeniowym w porę nie powiadomiono pierwszego Patriarchy UAKP Mścisława, który mieszkał w USA. Mówiono, że wszystkie telefony do niego zostały zablokowane — wyjaśniał zarządzający sprawami UAKP metropolita Antoni. Z czasem okaże się, że ten człowiek jest przypadkowy w świętym Kościele, podstępny, zdradziecki. Ale przecież jego wyznaczył sam Patriarcha Mścisław, usuwając wybranego na ogólnoukraińskim soborze metropolitę Joana, człowieka moralnie stałego, doświadczonego teologa, oddanego patriotę. Dlaczego tak się stało, do dziś pozostaje zagadką. Wygląda na to, że był to pierwszy smutny błąd starego, oddalonego od Ukrainy, od jej sprzecznej, skomplikowanej poradzieckiej rzeczywistości Patriarchy Mścisława. I kiedy dowiedział się, że uczyniono to na ojczystej ziemi poza jego wolą, zjednoczenia nie pobłogosławił. „On pokazał swój charakter, ale decyzję podjął nieperspektywiczną” (Jewhen Swerstiuk). Po takiej decyzji ci, którzy popierali zjednoczenie, a są to głównie przedstawiciele z zachodnich obwodów, pozostają zwolennikami UAKP. Smutny jest los tego historycznego Kościoła, który powstał w czasach Ukraińskiej Republiki Ludowej: dzisiaj to rozproszone odłamki dawnego monolitu. Inaczej zaczął rozwijać się UKP KP. Nim faktycznie kierował metropolita Filaret, którego na Soborze Zjednoczeniowym wybrano zastępcą Patriarchy Mścisława (Skrypnyka). W tym statusie pozostawał i przy Patriarsze Włodzimierzu (Romaniuku). Na Patriarchę władykę Filareta wybrano w 1995 roku. Ale dlaczego nie od razu? Jeszcze nie ufano w pełni. Jeszcze nie brakowało takich, którzy nadal odnosili się do niego ostro krytycznie. Prawdę mówiąc, ja też odnosiłem się sprzecznie, choć napisałem gruntowny artykuł „Najazd”, gdzie przekonująco dowiodłem — nie za grzechy osobiste sądzą niepokornego metropolitę kijowskiego, a za jego stałą postawę: niepodległemu państwu — niepodległy Kościół. Nie wiedzieliśmy wtedy jeszcze, kim on jest w głębi swojej, wiodący działacz kościelny. Nie uświadamialiśmy sobie do końca, że i on jest z ukraińskiego bólu, z gorzkiej ukraińskiej prawdy. Urodził się w 1929 r. na Donbasie we wsi Błahodatne (dawna Amwrosijiwka). Więc od pierwszych lat życia cierpiał głód, jak i miliony ukraińskich dzieci. Ojciec, by ratować rodzinę od zagłady, porzuca pracę na roli i idzie pracować do kopalni. O tamtych czasach prawie sześćdziesiąt lat później na spotkaniu z górnikami metropolita Filaret będzie wspominał: „Jestem synem górnika i pamiętam, jak każdego dnia przeżywałem, kiedy ojciec szedł do kopalni, nie wiedziałem, czy wróci”. Te przeżycia o ojca, który ciężko, z ryzykiem pracował, by postawić na nogi czterech synów, głęboko poruszały Mychajła, napełniały wdzięcznością, która z latami przerodzi się w głęboką, oddaną miłość i w losie najstarszego syna odegra rolę szczególną. W jednym ze swoich licznych wywiadów Świątobliwy Władyka wspomina: „Ja choć urodziłem się w religijnej rodzinie, ale szkoła wychowywała mnie na bezbożnika. Lecz Pan przywiódł mnie do siebie swoją drogą, przez śmierć ojca. Ojciec zginął na froncie w czterdziestym trzecim roku. I kiedy zginął, to przede mną stanęło pytanie: jeśli on przekształcił się w niebyt, kogo ja kocham? Czy można kochać coś, co nie istnieje? Kiedy w ten sposób doszedłem do tego, że życie wieczne istnieje, ponieważ mój ojciec istnieje, a on istnieje, istnieje dlatego, że go kocham. Skoro istnieje życie wieczne, jest Bóg. A jeśli jest życie wieczne, Bóg i mój ojciec istnieje, to muszę służyć Bogu, a nie władzy, która odrzuca Boga i życie wieczne. I wtedy właśnie wybrałem swoją drogę”. Nastolatek miał czternaście lat, narodził się na nowo, zapłonął nowym życiem, życiem z Bogiem. Zaczął chodzić do cerkwi, która, na szczęście, w rodzinnej wsi się zachowała, wyszukiwał literaturę teologiczną. Jeszcze jako uczeń wytrwale studiował historię biblijną, katechizm, ustawę cerkiewną… Dlatego od razu przyjęto go do 3. klasy Odeskiego Seminarium Duchownego. Lata nauki wspomina z radością, z oświeceniem w duszy. Były to głodne lata, wszelkiego rodzaju sztuczne przeszkody ze strony władzy… Ale niewiele znaczyły te przeszkody, gdy w seminarium panowało tak drogie jego sercu środowisko duchowe. Mądrzy, troskliwi wykładowcy, życzliwi koledzy-myśliciele, wrażliwi parafianie ich seminaryjnej cerkwi. Mychajłowi Denysence podoba się tu bardziej niż w domu. Na wakacje nie jeździ w gości do bliskich, zostaje w monasterze, wypełnia obowiązki posłusznika, uczy się zakonnej cierpliwości, dąży do doskonałości. Takiego absolwenta OSD od razu przyjmują do Moskiewskiej Akademii Duchownej. I tutaj pojawia się problem wyboru: jak dalej służyć Bogu — zostać księdzem-głową rodziny czy wybrać surowe życie zakonne? Wybrał postrzyżyny zakonne. Monaster Świętej Trójcy i św. Sergiusza z Radoneża stał się jego domem. Pokochali go. Sam Patriarcha Moskiewski i całej Rusi Aleksy I został jego opiekunem. Za jego błogosławieństwem 15 stycznia 1950 roku Mychajło Antonowycz Denysenko został postrzyżony w stan zakonny z imieniem Filaret, na cześć świętego sprawiedliwego Filareta Miłościwego. Przez samego Patriarchę Aleksego I mnich Filaret został wyświęcony na hierodiakona, a wkrótce, 18 czerwca 1951 r., na hieromnicha. Organy i władza do hieromnicha odnosiły się z rezerwą — nie stał się „ich”. Ale w dalszą działalność energicznego, mądrego, wszechstronnie uzdolnionego hierarchy niby nie ingerowali. A on coraz bardziej pracuje na rzecz zachowania, utwierdzenia prawosławia w warunkach bezbożnej władzy. Szczęśliwy los wynosi go na szczyt — Metropolita, egzarcha Ukrainy. A po śmierci Patriarchy Pimena — locum tenens tronu patriarszego. Właściwie jest pierwszym pretendentem na Patriarchę Moskiewskiego i całej Rusi. Oto tutaj u dzielnych czekistów pojawiła się okazja, by odpłacić upartemu duchownemu za niezgodę na bycie „ich”. Na Patriarchę RKP wybrano człowieka bardziej uległego… Metropolita Filaret taki obrót spraw przyjął spokojnie, nawet z wewnętrzną radością. Jest czysty. Bo gdyby był taki, jak wymagali „dzielni”, to byłby Patriarchą... Ale jakiemu bogobojnemu, uczciwemu hierarsze potrzebne jest takie patriarchatstwo?.. On ma Ukrainę. I myślał o ojczyźnie w sposób szczególny: ile krzywdy doznał jego rodzinny naród! O jego duszę trzeba dbać — trzeba przywrócić historyczną sprawiedliwość, odrodzić potęgę Metropolii Kijowskiej, która teraz ma nazywać się Ukraińską Cerkwią Prawosławną — niezależną, autokefaliczną. Ale za takie żądania jego, najwyższego, najbardziej godnego działacza cerkiewnego RKP, niesprawiedliwie, okrutnie ukarano, właściwie zdeptano. Tylko przecież on jest synem górnika, który narodził się jako dziecko Boże z niegasnącej miłości ojca i matki oraz rodzinnej braterskiej oddaności. Nie, taka niesprawiedliwość wobec niego, wobec miłości jego poległego na wojnie ojca, wobec wiekowych cierpień jego narodu — musi zostać przezwyciężona. Powstała nowa Ukraińska Cerkiew Prawosławna Patriarchatu Kijowskiego. I on, jej zwierzchnik, musi znaleźć drogi, aby nowo powstała Cerkiew stała się prawdziwie ukraińską. „Dla tego, aby nasza Cerkiew samoistnie się rozwijała, — rozważa Patriarcha, — bu-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

zastępca dyrektora ds. naukowych Centrum „Peresopnycia”. Prawdziwie mistyczne przygody wiążą się z tajemniczymi zaginięciami naszej świętości i jej niespodziewanymi pojawieniami się już w innych miejscach, ostatecznie trafiła ona do hetmana Iwana Mazepy, który przekazał księgę eparchii perejasławskiej. Szczególnie znacząca jest ta chwila, gdy Ewangelii dotknęły ręce Tarasa Szewczenki. Czy słyszał, czy nie Taras dzwonienie, Zwiastun nadchodzącej sławy: Staną się Ewangelia i on Symbolami państwa. Było to w 1845 roku w bibliotece seminarium w Perejasławiu, zanim Kobziarz wyruszył na Wołyń, by wykonywać zadania w składzie Kijowskiej Komisji Archeograficznej. Głównym zadaniem komisji było odnalezienie i badanie zabytków „ruskiej starożytności”. Symboliczne jest to, że swoją oficjalną pracę w komisji Szewczenko rozpoczął od badania Ewangelii Peresopnickiej i w notatkach archeograficznych pozostawił taki zapis: „W skromnej bibliotece seminaryjnej przechowują się dwie Ewangelie, pisane na pergaminie wytwornymi słowiańskimi literami, atramentem i cynobrem, — z pięknymi różnokolorowymi rysunkami na złocie. Druga Ewangelia, także na pergaminie, wytworniejsza i bardziej luksusowa od pierwszej, pisana małorosyjskim narzeczem (1556) roku, z napisem na brzegach pierwszych kart…”. Dalej przytoczono zapis darowizny hetmana Iwana Mazepy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Odnowiona Peresopnica

Lidia RYBENKO W 1996 roku, kiedy na Rówieńszczyźnie odbywało się Międzynarodowe Święto Szewczenkowskie „W rodzinie wolnej, nowej”, jego uczestnicy odwiedzili wieś Peresopnica, gdzie w tym czasie z inicjatywy pisarza Jewhena Szmorhuna postawiono pomnik ukraińskiej Pierwszej Księgi – Peresopnickiej Ewangelii, na której przysięgają ukraińscy prezydenci. Wtedy też kierownictwo Związku postanowiło, że co roku 22 maja, w ramach szewczenkowskiego święta, będą się odbywać uroczystości także w Peresopnicy. Ponadto właśnie tego dnia, na świętego Mikołaja Letniego, we wsi obchodzi się odpust. Dlatego od tamtej pory tradycyjnie tego dnia do znanej wsi, a kiedyś dawnego miasta książęcego, przyjeżdżają pisarze, działacze Proświty, pedagodzy, uczniowie, wszyscy chętni. W sierpniu ubiegłego roku na szczeblu państwowym obchodzono 450-lecie spisania Peresopnickiej Ewangelii, w związku z czym wzniesiono kulturalno-archeologiczne centrum „Peresopnica”, a także wreszcie zrobiono dobrą drogę do wsi i doprowadzono gaz. Peresopnica zmieniła się nie do poznania. Uczestnicy święta przede wszystkim odwiedzili muzeum, mieszczące się w okazałym, nowo wzniesionym budynku. Główny eksponat muzeum – Peresopnicka Ewangelia (jej dokładna kopia); o niej opowiedziała przewodniczka Julia Bondiuczna – poetka, a od niedawna zastęp-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Ku czci generała Armii URL

Po wycieczce uczestnicy święta udali się do pomnika Ewangelii Peresopnickiej, gdzie odbyły się uroczystości. Rozpoczęły się one od nabożeństwa, które odprawił arcybiskup rówieński i ostrogski Hilarion w koncelebrze z innymi księżmi, wśród których był także proboszcz cerkwi św. Mikołaja we wsi Peresopnica ojciec Petro Szmyha. Po zakończeniu nabożeństwa z przemówieniem okolicznościowym wystąpili: wójt wsi Roman Iwanczuk, naczelnik wydziału oświaty, nauki i turystyki Iwan Wietrow oraz przewodnicząca Rówieńskiej Organizacji Obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Switłana Nikolina. W imieniu społeczności pisarskiej wystąpił sekretarz odpowiedzialny Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wołodymyr Barna: „Tak Bóg zarządził, że obecnie ta mała wieś staje się drugą stolicą, bo właśnie na tej Ewangelii Peresopnickiej, która tutaj powstawała, przysięgają nasi prezydenci. Rozumiecie, jaka jest misja tej wsi, jaka jest wasza odpowiedzialność już nie tylko przed ludźmi, przed samymi sobą, ale i przed Ukrainą. Bo Ewangelia Peresopnicka to druga księga po Konstytucji, która jest symboliczna dla przywódców państwa. Wszystkich serdecznie pozdrawiam w imieniu Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, patrzę wam w oczy i cieszę się, że w ten błogosławiony dzień mogę radować się z Ukrainy, z Peresopnicy. Przecież teraz Peresopnica staje się tym duchowym centrum, które będzie przyciągać ukraiński lud i zagranicę, ona jest naszą duchową Mekką. Chwała Ewangelii Peresopnickiej, która narodziła się tutaj, która dała nam duchowy kręgosłup na całą naszą ukraińską przyszłość!”. Atrakcją święta od wielu lat jest wręczanie almanachów „Prorist” zwycięzcom obwodowego konkursu literackiego wśród uczniów „Perło wielocenne”, którego ideową inspiratorką była działaczka Proświty Natalija Sawczuk. Obecnie konkursem opiekują się obwodowy wydział oświaty, pisarze i działacze Proświty. Tego dnia niezmienny przewodniczący jury, pisarz, laureat nagrody literackiej im. Łesi Ukrainki Jewhen Szmorhun uroczyście ogłasza tych, których utwory słusznie weszły do „Proristu”, i wręcza im po pięć egzemplarzy almanachu. Uroczystości zakończyły występy poetek Lubow Pszenycznej, Julii Bondjucznej, Julii Kostiukewycz i Wałentyny Lulicz, które przeczytały swoje nowe wiersze. Pawło PODOBIED We wsi Sokoliwka w rejonie żaszkowskim obwodu czerkaskiego pojawił się plac imienia Hawryła Bazylskiego. Odpowiednią decyzję podjęła rada wiejska. Z propozycją uczczenia generała-chorążego Armii URL do rady wiejskiej zwróciła się inicjatywa charytatywna „Heroika”. „W swoim wniosku uzasadniliśmy potrzebę uczczenia wybitnego współmieszkańca. Naszym zdaniem imię ukraińskiego generała powinno zdobić plac lub ulicę w samym centrum wsi. W ten sposób społeczność wiejska okazuje szacunek tym, którzy uświęcili wolność Ukrainy własną krwią. Plac im. Hawryła Bazylskiego, przy którym znajduje się rada wiejska, będzie przypominał przyszłym pokoleniom deputowanych, dzięki komu nad budynkiem rady powiewa żółto-błękitna flaga” – zaznaczyli przedstawiciele „Heroiki”. Swoją decyzją rada wiejska w Sokoliwce postanowiła również wznieść w centrum wsi znak pamięci ku czci generała-chorążego Armii URL Hawryła Bazylskiego. ukraińską poezję niepowtarzalnym głosem Leonida Tałałaja. Jego liczne wystąpienia literacko-krytyczne w mediach i czasopismach literackich odznaczały się wysokim kunsztem zawodowym oraz filozoficzną głębią. Utwory L. M. Tałałaja były tłumaczone na język chorwacki, rosyjski oraz wiele języków krajów WNP. Wszyscy, którzy choć raz spotkali się z Leonidem Tałałajem, pamiętają jego towarzyski charakter, jego dowcipne, żywe słowo. Pamięć o Leonidzie Mykołajowyczu Tałałaju będzie wiecznie żyła w sercach jego bliskich i przyjaciół, towarzyszy pióra, w sercach wielkiej czytelniczej publiczności wielbicieli ukraińskiej poezji. Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, Centrum Wydawnicze „Proświta”, Redakcja „Słowa Proświty” dzielą ból bliskich i rodziny Leonida Mykołajowycza TAŁAŁAJA. Jego wyborne słowo na zawsze zachowa ukraińska poezja, szczery charakter zapamiętają nasze serca, jego pisarskiego imienia nie zapomną potomni. Wieczna mu pamięć!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Niezapomniany

Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy oraz Kijowska Organizacja NSPU głęboko smucą się z powodu przedwczesnej śmierci znanego ukraińskiego poety, krytyka, tłumacza, laureata Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki, laureata literackiej nagrody im. W. Sosiury Leonida Tałałaja. Leonid Mykołajowicz Tałałaj urodził się 11 listopada 1941 roku we wsi Sawynci w rejonie sawyńskim na Charkowszczyźnie. Pracował jako cieśla, murarz, równocześnie się uczył. Ukończył szkołę dla młodzieży pracującej. Służył w armii na Białorusi i w Kazachstanie w wojskach rakietowych, gdzie doznał napromieniowania, długo i ciężko chorował. Ukończył Instytut Literacki im. Maksyma Gorkiego oraz Wyższe Kursy Literackie w Moskwie. Był członkiem Rady i Prezydium NSPU. Zbiorki poezji „Żurawi lemiesz”, „Żagle niepokoju”, „Jesienne gniazda”, „Nie zatrzymuj się, chwilo!”, „Dopóki twój czas”, „Wysokie ognisko”, „Głęboki ogród”, „Sam na sam ze światem”, „Echo odezwało się imieniem”, „Taka pora”, „Skrzydłem po ziemi”, „Strumień żywej wody”, „Nieuwzględniony czas”, „Bezdomny nurt” wzbogaciły

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Przy starym fortepianie…

Jewhen Cymbaliuk, obwód rówieński W Równem zachował się 120-letni instrument muzyczny, którego dźwięki poruszały serca wielu ukraińskich artystów. Na nim w latach 40. ubiegłego wieku grali tacy znani pisarze, jak nominowany do Nagrody Nobla Ulas Samczuk i przewodnicząca Związku Pisarzy Ukraińskich Olena Teliha. Chodzi o rarytasowe fortepian firmy „Arnold Fibiger”. Przez długi czas przechowywano go w mieszkaniu, w którym w latach 1942–1943 kwaterował Ulas Samczuk, a przy zakładaniu w Równem Literackiego Muzeum Samczuka właśnie tej placówce przypadł jako dar od potomków właściciela tego mieszkania. Fortepian nie stracił swojego czystego głosu także dziś. Co więcej, stał się swoistą podstawą do powstania muzyczno-artystycznego salonu „Przy starym fortepianie”. Na pierwszym wieczorze twórczym brzmiały ukraińskie romanse i pieśni ludowe w wykonaniu rówieńskiej śpiewaczki, zasłużonej działaczki kultury Ukrainy Haliny Szwydkiw. Według założeń organizatorów salon będzie działał w formie wieczorów twórczych – z muzyką, poezją i dyskusjami artystycznymi przy akompaniamencie starego pianina.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Emma BABCZUK, zasłużona dziennikarka Ukrainy. Przerzucam „wachlarz” stron, przebiegam oczami nagłówki, dziwię się liczbie zamieszczonych na stronach fotografii i wysokiej jakości (co od razu rzuca się w oczy) opracowaniu artystycznemu i rozumiem, że nie odłożę tej książki. Dopóki jej nie przeczytam. Aha, oto jeszcze jeden „haczyk” dla niepozostających obojętnymi — zacytuję z ostatniej strony okładki: „Wszyscy bez wyjątku uczniowie i studenci ZSRR znali, kim był Siergiej Łazo. Znali go jako „bohatera wojny domowej”, którego białogwardziści spalili w palenisku parowozu. Siergieja Łazo godnie upamiętniono… jego imieniem nazwano wsie i miasta, ulice i place w przeszło pięćdziesięciu miastach i wsiach, a także rejony, przełęcz, statek motorowy. O nim napisano książki, nakręcono filmy, stworzono operę, na jego cześć układano pieśni, wydawano znaczki i pocztówki. Czy uczniowie i studenci Ukrainy wiedzą, kim był Michaił Hawrylko? Czy znają go historycy, krytycy sztuki, profesorowie, akademicy, generałowie, dziennikarze czy posłowie Ukrainy? Pewnie po raz pierwszy słyszą. A przecież to wybitny nasz rzeźbiarz, malarz, poeta, wojak, którego w 1920 roku spalili w palenisku lokomotywy czerwonoarmiści…” Ten autorski wyrzut boleśnie uderza nam, żyjącym dziś w niepodległej Ukrainie, w duszę: a co my naprawdę wiemy o swojej przeszłości, o swoich, a nie narzuconych przez sowiecką szkołę bohaterach? Z pewnością Roman Kowal nie stawia nam za winę tych luk w wiedzy — składa on świadectwo dla Sądu Historii, który trwa dziś, mimo wszystko, czy ktoś tego chce, czy nie. Dzięki swemu wielkiemu doświadczeniu, umiejętności pracy z materiałami archiwalnymi, dzięki zrozumieniu procesów społeczno-politycznych, w których kształtował się nasz ukraiński los, Roman Kowal staje się gońcem Historii, łącznikiem między pokoleniami bojowników o wolność Ukrainy a nami, dzisiejszymi, i również tymi, którzy przyjdą. Bo nie może przerywać się sztafeta ludzkiej pamięci, jeśli chcemy stać się naprawdę narodem państwowym, świadomym swojej misji, swego przeznaczenia na tej ziemi. „Być może najważniejszym z naszych zadań jako wspólnoty narodowej było, jest i będzie poznanie samych siebie”, — powiedział kiedyś ukraiński poeta Jewhen Małaniuk. To zadanie nie straciło swej aktualności także dziś. I ktoś musi wynosić te źródła samopoznania z dziś otwartych magazynów, strzepując z nich kurz zakazów i zapomnienia. Romanowi Kowalowi jest to dane, a nawet nakazane: idź, szukaj i znajduj! Historia Wyzwoleńczej walki narodu ukraińskiego pierwszej połowy XX wieku — najbardziej utajonej, sprzecznej i okrutnej epoki zmagań o państwowość Ukrainy — bezwarunkowo otwiera przed nim swoje bohaterskie karty. A on, jak niestrudzona pszczoła, pracuje: pisze, wydaje książkę za książką, hojnie dzieli się z nami swoimi odkryciami. Jako dziennikarka radiowa przypomnę przede wszystkim niezwykle interesujące audycje radiowe Romana Kowala: „Chołodnyj Jar”, „Hetmani ziemi hajdamackiej”, „Kubańska Ukraina”, „Historia, która się nie kończy”. Tytułem jednej z jego książek — „Krwawe żniwa Rewolucji Ukraińskiej” — można określić ogólną tematykę całej jego pracy badawczej, dotyczącej tego okresu naszej historii. Napisano i wydano już blisko 30 książek. Wśród nich „Hetman świętych i straszliwych”, „I nazwali go hetmanem Orłem”, „Kiedy kule śpiewały. Hetmani Chołodnego Jaru i Czarnego Lasu”, „Hetman Zielony”, „Operacja „Testament”” — wszystkich nie wymienię. A ponadto ponad 20 książek wydał jako współautor, redaktor lub redaktor naukowy. Dodajcie do tego jeszcze ponad 1500 publikacji w gazetach, czasopismach, almanachach, kalendarzach historycznych oraz scenariusze napisane przez niego do 7 filmów dokumentalnych — a będziecie zdumieni pracowitością Romana Kowala, niestrudzonym entuzjazmem, który pcha go do takich, jeśli chcecie, twórczych wyczynów. I oto jedna z najnowszych książek tego potężnego autora: „Michaił Hawrylko: i szkicownikiem, i szablą”, która tak mnie poruszyła. (A czy tylko mnie?) W niej — nie tylko tragiczny los utalentowanego Artysty w wnętrzu epoki, ale też ściśle dokumentalne kronikarstwo wydarzeń i zjawisk społeczno-politycznych, wśród których się kształtował, działał i walczył. „To książka o ukraińskim bohaterze. Mówię to bez patosu, bez przesady. To stwierdzenie faktu, — pisze sam autor. — W czasach ZSRR na to nazwisko nałożono tabu, a nawet w diasporycznej „Encyklopedii ukrainoznawstwa” Michałowi Hawrylce poświęcono mniej niż pół setki słów — mimo znacznego jego dorobku artystycznego i zasług w walce o wolność Ukrainy”. A już w latach 90. XX wieku, gdy rozpoczęło się aktywne przywracanie imion zakazanych działaczy ukraińskiej kultury, pierwszą wzmiankę o Michale Hawrylce opublikował połtawski krytyk sztuki Witalij Chanko (przecież są rodakami!). Całkowicie rozproszyć mroczną chmurę wokół tej sławnej postaci podjął się z właściwym sobie wyczuciem prawdziwie ważnego Roman Kowal. O tym, ile pracy musiał włożyć, świadczą spisy opracowanych źródeł archiwalnych — zarówno krajowych, jak i zagranicznych. „Moja książka, mam nadzieję, wzbudzi dumę i radość, że w naszej historii był taki kozak, wojownik-artysta, tytan-obrońca prawdy, a do tego ciepły i czuły człowiek, który przeżył całe życie w zgodzie z sobą, — pisze Roman Kowal. — Najeźdźcy starali się wykraść nam pamięć o nim, wiernym synu Szewczenki i dumnym wnuku Swiatosława: niszczyli jego pomniki, spalili nie tylko jego rysunki, ale i jego samego. Lecz ślady ożywają. Hawrylko powrócił z ognia!” A ja dodam: „I przywrócił nam go przede wszystkim właśnie pan Roman — autor tej wspaniałej książki-albumu”. Spróbuję zarysować główne momenty z krótkiego, lecz tak płomiennego życia bohatera. Michaił Hawrylko urodził się 5 września 1882 roku na chutorze Swynkiwka w wołości Runiwszczyna powiatu połtawskiego guberni połtawskiej, w starokozackiej rodzinie. Zdobył wykształcenie w Mirhorodzkiej Szkole Artystyczno-Przemysłowej im. M. Gogola. Ulubionym nauczycielem był sławny Opanas Slastion — „wspaniały ilustrator, bezbłędny rysownik i subtelny znawca kozackiej obyczajowości”, jak o nim mówił Ilja Riepin. To właśnie on zapoznał swoich uczniów z pełnym, bez skrótów, „Kobzarem” Tarasa Szewczenki, wydanym w Pradze. „I bojaźnie, i radośnie było nam czytać tę ognistą księgę. Jak chowaliśmy się z nią, jak ją ukrywaliśmy. I dopiero w najwęższym kółku, z wszelką konspiracją, prawie szeptem, czytaliśmy ją, uczyliśmy się na pamięć i coś z niej śpiewaliśmy”, — wspominał

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

„Przeczytajmy

Biorę do rąk elegancką, luksusowo wydaną nową książkę Romana Kowala „Mychajło Hawryłko: i sztychem, i szablą. Szkic historyczny”. Z okładki patrzy na mnie ostrym, przenikliwym spojrzeniem prosto w duszę przystojny, o męskim, pełnym woli obliczu mężczyzna w pięknej wyszywanej koszuli. Wpadam w magię tego spojrzenia i czym prędzej chcę się dowiedzieć, KIM on jest — ten nieznany mi bohater nowej książki niestrudzonego badacza naszej wielostronnej ukraińskiej historii XX wieku? Czytam dalej: „Biblioteka Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar”. Seria „Otamania XX wieku”. Wydano w Winnicy w DP „Państwowa Fabryka Kartograficzna” w 2011 roku. Słastion. Pod jego wpływem Szewczenkiana stała się wiodącym tematem życia i twórczości Mychajła Hawryłki. Ale być zwolennikiem Szewczenki i nie walczyć przeciwko caratu mógł tylko nieszczery człowiek, zauważa autor. Więc młodzieniec rzucił się głową w wir rewolucyjnej walki, biorąc na karb hasło Mykoły Michnowskiego „Jedna, jedyna, niepodzielna, wolna samodzielna Ukraina od Karpat aż po Kaukaz”. W 1904 roku Mychajło jako najlepszy z rysunku i rzeźby otrzymuje państwowe stypendium na kontynuację nauki w Petersburskiej Centralnej Szkole Rysunku Technicznego barona Stieglitza. Ale i tam gorący, zapalczywy kozacki potomek wstąpił do nielegalnego towarzystwa ukraińskich studentów, aby „walczyć o odłączenie Ukrainy od Rosji”. Trafił do więzienia, został zwolniony z „wilczym biletem” i piętnem nieprawomyślności. Nie zaznał spokoju chłopak i w Ojczyźnie, gdzie prowadził rewolucyjną agitację, brał udział w chłopskich i młodzieżowych rozruchach. Rozpowszechniał i przewoził ze Lwowa i Czerniowiec nielegalną literaturę dla Rewolucyjnej Ukraińskiej Partii. „Odyseja rewolucjonisty była pełna przygód, rewizji, aresztowań, z których on różnymi sposobami wykręcał się”, — pisze Roman Kowal. Swoje niepokoje i przeżycia Mychajło wylewał w wierszach. Mnie już po raz trzeci dusigrosze W zimne mury wtrącili. Dusza boli… A serce tli się, Płonie gorąca krew moja Pragnieniem zemsty… Wiersze weszły później do jego zbioru poetyckiego „Na rumowiskach”, wydanego w 1910 roku. (Ona, nawiasem mówiąc, też została zamieszczona w książce, jak i dobra recenzja na nią Ihora Kałyncia). Żeby nie „zgrzmieć” na Sybir, Mychajło ucieka do Austro-Węgier. Znajduje się we Lwowie. Otrzymuje tutaj wsparcie od Towarzystwa Naukowego im. Tarasa Szewczenki i stypendium od pisarki Natalii Kobrynskiej na kontynuację nauki w Cesarskiej Imperatorskiej Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Na przełomie wieków tutaj zdobywali wykształcenie Iwan Trusz, Ołeksandr Nowakowski, Osyp Kuryłas, Mychajło Bojczuk, Mykoła Buraczok, Osyp Sorochtej i inni. Mychajło uczy się błyskotliwie, otrzymuje stale wyróżnienia i nagrody na wystawach za rysunki i kompozycje rzeźbiarskie. Tutaj Mychajło zaprzyjaźnił się z Wiaczesławem Łypynskim, Bohdanem Łepkim i poznał swoją przyszłą żonę Ołenę Hordijewską, kuzynkę Sołomii Kruszelnickiej… Szczególnie dużą uwagę poświęca Roman Kowal w swojej książce Szewczenkianie Mychajła Hawryłki, a zwłaszcza jego udziałowi w czterech konkursach na najlepszy projekt pomnika Kobziarza w Kijowie na jego 100-letni jubileusz. „Historia budowy pomnika Tarasa Szewczenki w Kijowie — to nie tylko historia wzrastającego ludowego uwielbienia przed wielkim ukraińskim poetą, ale i historia znęcania się nad jego jasną pamięcią ciemnych sił reakcji w carskiej Rosji”, — cytuje on historyka sztuki Andrija Nimenkę. Do jury konkursów wyznaczano ludzi, dalekich od zrozumienia wielkości Szewczenki, jego geniuszu. Do udziału zapraszano przeważnie cudzoziemskich artystów. Toczyły się niekończące się spory dotyczące miejsca ustawienia pomnika w Kijowie. I mimo wszystko Mychajło Hawryłko „rzuca się do walki”. Tłumiąc dumę, zwrócił się o pomoc także do metropolity Andrzeja Szeptyckiego. Pomogła środkami także lwowska „Proświta”. I już 15 lutego 1910 r. jury rozpatrzyło projekt Mychajła z takim autorskim opisem: „T. Szewczenko stoi na piedestale. Trzy postacie na dole: przebudzona Ukraina, otoczona dwoma rycerzami, prowadzi dalej swój niedokończony historyczny pochód w czarowną krainę nadchodzącej sławy i życia. Rycerze jej wyglądają takimi, jakimi ich wrogie strzały położyły, jak się zdawało, na wieczny sen, ale czarodziej Taras swoim cudotwórczym słowem wskrzesił ich, i oni idą, wierni „Testamentowi” Tarasowemu, przetrzeć drogę Ukrainie”. Czujecie napięcie twórczej myśli? Projekt Mychajła został wyróżniony drugą nagrodą, ale to nie było zwycięstwem. Okrutna krytyka i ataki (często od swoich własnych ukraińskich inteligentów) nie złamały Hawryłki: wziął udział w drugim konkursie, gdzie zdobył trzecią nagrodę. Ileż słownych batalii toczyło się wokół projektów pomnika „mazepińca i buntownika” w prasie — i jak śmiało i namiętnie odpierał ataki „chulicieli proroka” Mychajło Hawryłko! Pod koniec 1912 roku pisze do przyjaciela: „Nadchodzi konkurs po raz trzeci na pomnik T. Szewczenki. Biję po raz ostatni w moje struny-nerwy. Podpalam i rozdmuchuję nieugaszone wulkany — moje serce. ostrzę swój miecz-kładzeniec — rozum, żeby uderzyć ostro i celnie w wrogie głowy i piersi. I z tym ogniem, uderzeniem i muzyką chcę wywołać z tajnego nieładu i ciemnej niepamięci postać przeze mnie ubóstwionego, delikatnego jak dziecko, i groźnego jak burza Perunowa, ojca Tarasa”. Ale i ten konkurs jury zawaliło: władza wcale nie zamierzała wznosić pomnika „zbyt rewolucyjnemu poecie”. O tym świadczył i czwarty konkurs, imienny, międzynarodowy, do którego zaproszono jedynego Ukraińca — Mychajła Hawryłkę. Niestety, zwyciężył w tym konkursie Włoch Antonio Sciortino, daleki od zrozumienia Tarasa Szewczenki. Jego Szewczenko nikomu nie zagrażał, do niczego nie wzywał, do nikogo nie przemawiał. Obraza i drwina z pamięci poety-artysty! — zaznaczał artysta Wasyl Kryczewski. Idea ustawienia pomnika Kobziarza tak i nie została zrealizowana, a 5 lutego 1914 r. minister spraw wewnętrznych Imperium Rosyjskiego wydał okólnik z żądaniem „zabronić publicznego czczenia pamięci poety”. Władza skonfiskowała nakłady „Kobziarza”, wydrukowane na jubileusz, a mogiłę Tarasa w Kaniowie obsadziła policją. Odreagował Mychajło Hawryłko, kiedy wykonywał pomnik na jubileusz Szewczenki na Bukowinie, w Kicmańskiej gimnazjum, gdzie panował ukraiński duch. Popiersie poety zostało wykonane kosztem uczniów i nauczycieli gimnazjum. A czasopismo „Siajwo” donosiło, że „popiersie p. Hawryłce udało się w takim stopniu, że otrzymał zamówienie na powtórzenie tej pracy i dlatego odlał ją ze sztucznego kamienia w liczbie kilku egzemplarzy”. Swoje mistrzostwo rzeźbiarz zdążył udoskonalić w Paryżu w studiu Wolnej

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

„Tragedia wydarzyła się jesienią 1920 roku. Ta śmierć w piecu lokomotywy na połtawskim dworcu była jednym z przerażających skutków antyhetmańskiego powstania, którego ogień spopielił Państwo Ukraińskie i jego synów – pisze Roman Kowal. – Mychajło Hawryłko w dosłownym tego słowa znaczeniu spłonął w ogniu Ukraińskiej rewolucji”. Niepowetowane straty poniósł również dorobek artystyczny Hawryłki (o tym dowiedzą się Państwo z rozdziału książki o tym samym tytule, gdzie będzie można zobaczyć fotokopie jego rzeźb, medalionów, rysunków, portretów, karykatur – to robi wrażenie!). Rozumiem, jak niełatwo było Romanowi Kowalowi ogarnąć wspaniałą postać Mychajła Hawryłki w całej jego wielowymiarowości – jako artysty, jako żołnierza, jako człowieka i jako niezłomnego bojownika o wolność Ukrainy. Dlatego też zgadzam się z autorskim wnioskiem: „Gdyby on i jego współmyśliciele zdobyli Państwo Ukraińskie – jakież twórcze plony świętowałby nasz naród, ileż podstaw do dumy by się pojawiło! Lecz stało się inaczej…”. Podczas pracy nad książką Roman Kowal poznał wnuka swojego bohatera Oresta Abrahamowycza – doktora nauk medycznych, profesora Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego im. Danyła Hałyckiego, który powierzył mu rodzinne archiwum. Właściwie dzięki panu Orestowi, a także Iwanowi Hołowackiemu, Wołodymyrowi Jaciukowi, Wiktorowi Morencowi oraz Jurkowi Juzyczowi książka zawiera tak wiele fotografii, często wysokiej jakości arcydzieł sztuki fotograficznej. Jak wspaniale dopełniają one wszystko, co zostało napisane i jak pomagają przenieść się wyobraźnią w tę odległą przeszłość! A tutaj pojawiły się nowe adresy, pod którymi można zwrócić się o materiały, oraz same materiały: korespondencja Mychajła Hawryłki, wycinki prasowe, publikacje samego Mychajła za jego życia, opinie i recenzje jego dzieł, dokumenty, fotografie i pocztówki z archiwów i muzeów – bezcenne świadectwa epoki. Roman Kowal znalazł, moim zdaniem, genialne wyjście: umieścił to wszystko w drugiej części książki – w siedmiu załącznikach. Tutaj pobrzmiewa echo historii, która na długo była zamknięta przed narodem w funduszach specjalnych i specjalnych magazynach. Prawdę trzymają pod kluczem ci, którzy najbardziej się jej boją. Ciekawie było dowiedzieć się również o rodzinie Mychajła Hawryłki: jego wiernej żonie Olenie, która czekała na ukochanego męża całe życie, o ich córce Nadiji-Oksanie, która dorastała bez ojca, o jego wnukach i prawnukach. „W naszej rodzinie wiele utracono, ale zachowano zasadniczo to, co najważniejsze – nikt z dzieci, wnuków artysty i bojownika o Ukrainę Mychajła Hawryłki nie zbezcześcił jego jasnej pamięci – wśród nas nie ma i nie było zdrajców idei narodowej, członków KPZR, współpracowników KGB oraz innych struktur siłowych, które służyły i służą naszym wrogom. W rodzinie na galicyjskiej gałęzi rodziny Mychajła Hawryłki dominuje miłość do Ukrainy, za którą oddał swoje życie” – powiedział Orest Ostapowycz Abrahamowycz, wnuk artysty. Jestem przekonana, że książka Romana Kowala „Mychajło Hawryłko: i rylcem, i szablą” nie pozostawi obojętnymi czytelników, którzy interesują się przeszłością swojego narodu, chcą znać swoich prawdziwych bohaterów i prawdę o nich. Na koniec powiem dwa słowa o szacie graficznej książki (autor Jewhen Kowal). Przemyślany jest każdy szczegół. Książkę chce się wziąć do ręki – i to już jest sukces. Roman Kowal powiedział w odpowiedzi na mój zachwyt: „Taką literaturę tylko tak trzeba wydawać, żeby niemożliwe było nie zatrzymać się przy niej, a zatrzymawszy się – kupić, a kupiwszy – przeczytać i poznać”. Więc „przeczytajcie tę sławę” – szczerym i ciepłym sercem. Mam nadzieję, że książka zostanie godnie doceniona przez Ukrainę. Bohaterom chwała!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

tą sławę…»

akademii sztuk pięknych „Grande Chaumière” na Montparnassie — u znanego rzeźbiarza Émile’a Bourdelle’a. Po całej Galicji i Bukowinie rozeszły się medaliony z portretami Kobziarza, które wytrwale wykuwał w gipsie i metalu Mychajło dla ludu. Był przekonany, że „Szewczenko ma jak ognista latarnia stać nad ziemią ukraińską, rozbijając mrok, wiodąc naród za sobą ku słońcu naszego narodowego losu”. Być może zbyt długo opowiadam wam, szanowni czytelnicy, o szewczenkowskiej karcie w twórczości Mychajła Hawryłki. Ale „winien” jest temu sam Roman Kowal, który zebrał tak ciekawe i cenne materiały z jego twórczej biografii. Zanurzasz się w atmosferę walki, konfrontacji i dążeń artystów do przerwania sieci zakazów wokół imienia Kobziarza — i rozumiesz, dlaczego każda próba Ukraińców obrony tego, co swoje, najdroższe, zawsze wywoływała u władzy tak ostrą reakcję i… strach. Narodowe przebudzenie do ukraińskości nigdy nie przychodziło łatwą drogą. Ale pragnienie życia we własnym państwie już zawładnęło umysłami inteligencji i młodzieży, która skupiała się wokół niej w „Siczach” i „Sokołach” w przededniu I wojny światowej. Do wielu przyszło uświadomienie, mówiąc słowami Mychajła Hruszewskiego, że „tylko wtedy, gdy… służenie stworzeniu Wielkiej Ukrainy stanie się najwyższym i największym szczęściem dla każdego świadomego ukraińskiego obywatela ze szczerości i z sumienia, — wtedy tylko zbuduje się ta Wielka Ukraina, i ukraiński naród będzie mógł powiedzieć przed światem, że przysłużył się ogólnej sprawie ludzkości”. Właśnie z takimi przekonaniami wyszli na arenę politycznej i zbrojnej walki o państwo ukraińskie Ukraińscy Strzelcy Siczowi. „Kiedy po raz pierwszy przeszli zwartymi kolumnami ulicami Lwowa — podczas manifestacji poświęconej 100-leciu Tarasa Szewczenki — rozpoczęła się przełomowa epoka w myślach galicyjskich Ukraińców, stawiając ich przed faktem nieodwołalnej zbrojnej walki o własną państwowość. Wszyscy musieli teraz zrozumieć, że epoka frazeologii na szewczenkowskich koncertach minęła, że tylko maszerujące setki uzbrojonych strzelców zrealizują słowa szewczenkowskiego »Testamentu«. Wszyscy poczuli, że zbliża się fatalna chwila rozprawy z Moskwą” — pisał świadek tych wydarzeń Stepan Rypecki. Mychajło Hawryłko zabrał się do „tworzenia zbrojnej siły przeciwko wstrętnemu samowładztwu”. Razem z Wołodymyrem Starosolskim, Ołeną Stepaniv i Iwanem Czmołą wszedł do komitetu mobilizacyjnego, który zjednoczył towarzystwa siczowe. Rozpoczął swoją służbę Ukrainie w pierwszej bojowej sotni, która otrzymała nazwę „żelaznej”. Roman Kowal podaje nam prawdziwą encyklopedię działalności USS — z imionami, opisami bitew, porażek i zwycięstw. Dowiadujemy się o udziale Hawryłki w Związku Wyzwolenia Ukrainy, gdzie zjednoczyli się ukraińscy emigranci z Imperium Rosyjskiego na czele z Dmytrem Doncowem, Mykołą Zalizniakiem i Andrijem Żukiem. Do walki z Rosją organizatorzy planowali zaangażować „najgorętsze serca najlepszych synów Ukrainy” i słowem Szewczenki budzić w nich ospałe serca. Mychajła wysłano do prowadzenia pracy oświatowej w obozie dla jeńców armii rosyjskiej w austriackim mieście Freistadt, aby przekonać ich o konieczności wspólnego walki o wolną Ukrainę. Czytał jeńcom utwory Szewczenki, Hlibowa, Rudanśkiego, wygłaszał wykłady z historii Ukrainy, szukał świadomych rodaków ze wschodnich terenów i skupiał ich w szeregi ludzi o podobnych poglądach. Wkrótce w obozie zawrzało ukraińskie życie: chór, kółko dramatyczne, czytelnia, rozbrzmiał język ukraiński. A w walkach na froncie czotar Hawryłko był wzorem odwagi i śmiałości. Ale jego zdolności agitatora i propagandysty były bardziej potrzebne do innej ważnej sprawy. Podczas letniej ofensywy 1915 roku wojska niemieckie i austro-węgierskie zajęły Lwów, Chełm, Włodzimierz Wołyński, Kowel, Łuck i inne ukraińskie miasta. Związek Wyzwolenia Ukrainy witał te zwycięstwa, mając na celu wyzwolenie spod rosyjskiej okupacji ukraińskich ziem na wschód od rzeki Bug ze stolicą Kijowem. Wołyń był praktycznie spustoszony przez rosyjskie wojsko… Władze austro-węgierskie zezwoliły na tych terenach na działalność komisariatów ZWU — i praca zawrzała. „Ukraińscy Strzelcy Siczowi poszli z ukraińskim słowem na wołyńskie wsie, głosząc żywą ukraińską ideę wyzwoleńczą, budzili naród, uświadamiali go, szerzyli ukraińskie słowo drukowane, czasopisma, książki, zakładali towarzystwa, chóry, biblioteki, a w końcu przystąpili do tego największego dzieła — do wychowania nowego, świadomego pokolenia, poprzez założenie i wprowadzenie szerokiej sieci ukraińskich szkół. Działalność USS na wsiach Wołynia — to najlepsza, być może, karta w historii strzelectwa. I jednym z autorów tej karty był połtawski kozak Mychajło Hawryłko” — pisze Roman Kowal. Kiedy czytałam książkę, wciąż przychodziło mi na myśl: „A mówią, że jeden w polu to nie wojownik!”. Wojownik, i to jaki! Kiedy ma gorące serce, które pragnie dobra swojemu narodowi! W ciągu roku Strzelcy Siczowi otworzyli na Wołyniu ponad 150 ukraińskich szkół ludowych, zaopatrzyli je w ukraińskie książki i nauczycieli, choć w niektórych szkołach było po 8—10 uczniów! I znów pomyślałam: „W latach takiej ruiny, niewoli i walki o przyszłość myślano więcej niż teraz, w wolnej Ukrainie, gdzie »tabacznicy« rządzą balem i zamykają nieliczne wiejskie szkoły, bo im, widzicie, potrzebna jest »optymalizacja«, a nie »ukrainizacja«. Nie ma na was, panowie, takich jak Mychajło Hawryłko! Nie powstrzymam się, by nie zacytować jednego gniewnego listu Mychajła do prezydium ZWU: »Przecież mówiłem wam wiele razy, żebyście dali nam historię Ukrainy, a wy w swoich wydawnictwach zajmujecie się wszystkim, tylko nie tym, co trzeba. Czemu nie ma książeczek o Chmielnickim, księciu Światosławie, o Mazepie, Wyhowskim, Antonie Hołowatym, a wciąż wydajecie jakieś galilejskie, pokrętne, niedostępne dla ludu »publikacje««. Wydajcie jakąś setkę tysięcy historii Ukrainy! Jeśli tylko każdy egzemplarz zostanie przeczytany, to już będzie ogromny sukces. Stanowczo domagam się tego od was!”. Czy rozumie tę, aktualną również dzisiaj, potrzebę narodu obecny minister oświaty, proponując zastąpienie „Historii Ukrainy” czymkolwiek w szkole? Pytanie retoryczne. Odpowiedź na nie, jestem pewna, da groźną samą w sobie Historia… Los nie był przychylny dla Mychajła Hawryłki. Prób podarował mu, jak to mówią, „pod korek”. Ale ten wielki patriota, prawdziwy syn swojego narodu, nigdy nie myślał o sobie. Marzył o malowaniu, tworzeniu rzeźbiarskich wizerunków ukraińskich bojowników. Lecz kozacka wolność, która kipiała w jego gorącej krwi, rzuciła go w wir walki: zamienił artystyczny sztyft na szablę, która szczerbiła się w wielu bitwach o wrogie głowy. Ożenił się z ukochaną, ale tak krótko byli razem: wzywał obowiązek i bojowa strzelecka trąbka. Z wielką nadzieją brał udział w formowaniu wojsk Ukraińskiej Republiki Ludowej. Szkolił rekrutów dla ukraińskiego wojska, był dowódcą łączności 3. pułku Pierwszej dywizji kozacko-strzeleckiej. I nawet wtedy, gdy już „był o krok od swojego marzenia zostania wykładowcą Myrhorodzkiego instytutu artystyczno-przemysłowego na rodzinnej Połtawszczyźnie, sam zniszczył je, biorąc udział w powstaniu przeciwko hetmanowi Pawłowi Skoropadskiemu” — podsumowuje autor. Jakimi to tylko urwiskami nie chodziła nasza historia! Marzenie o Samodzielnej Ukrainie oddalało się — bolszewicy terroryzowali wsie, narzucając srogą moskiewską władzę. Roman Kowal językiem dokumentów opowiada o groźnych powstaniach chłopskich, o działalności licznych oddziałów obrońców swojego prawa do bycia gospodarzami na własnej ziemi. Oto tekst ulotki, zamieszczonej na stronach książki: „Bracia moi rodzeni! Ojcowie moi drodzy! Powstańcie! Dość spać, dość ginąć pod jarzmem komuny! Precz z komuną! Precz z jarzmem ludzkim! Spójrzcie śmiało w oczy śmierci! Nie dajcie zginąć wszystkim wolnym Ukraińcom, nie dajcie przepaść od głodowej śmierci! Stańcie murem i nie wpuśćcie do siebie katów, którzy piją z nas krew gorzej niż wampiry. Bracie mój! Ojcze mój drogi! Stań do walki! Rodzony nasz brat i syn pomoże nam. Pomoże i Bóg, pomóżcie i wy!”. Razem z podobnie myślącymi osobami Hawryłko stworzył Połtawski gubernialny komitet powstańczy. Odnalazł oddział Fedora Wowka, który miał dwie setki uzbrojonych kozaków, i namówił do połączenia się z innymi oddziałami w celu walki z bolszewikami. Ta walka, jak wiadomo, zakończyła się klęską. Czekiści aresztowali przywódców oraz wielu uczestników i skazali na rozstrzelanie. Mychajło „zginął w piecu lokomotywy, dokąd wrzucili go bolszewicy żywcem” – twierdził jego brat Stepan.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

odwiedźcie w ekspozycji „Połtawszczyzna” zagrodę wozaka. Prawie przy spichlerzu wznosi się taki nowoczesny domek. Kto wydał pozwolenie na tę budowę, wie chyba tylko Wszechmogący i jeszcze, zapewne, władze rejonu hołosijiwskiego albo najwyższe władze stołeczne. A to, że Kijowska Rada Miejska kroi i przekraja stołeczną ziemię na swój biznesowy interes, często bardzo odległy od interesów państwa, nie wie tylko ten, kto nie chce nic wiedzieć. W naszej pyrohiwskiej historii muzealno-ziemskiej ten poważny stołeczny organ władzy ludowej odgrywa także dziś bardzo haniebną rolę. Przez dwa lata muzeum sądziło się z озloglośną korporacją „Ukrinwestbud”. Tak, właśnie z tą, która zyskała smutną sławę dzięki aferom z budową mieszkań na zasadzie udziałów. Ale jedna rzecz to wyłudzić pieniądze od łatwowiernych „ludowych inwestorów” na budynki mieszkalne, a zupełnie inna — wznieść kompleks hotelowo-rozrywkowy. I to nie gdziekolwiek, lecz na terenie perspektywicznego rozwoju Muzeum Narodowego, znowu z widokiem na staroświecką egzotykę. Tu prawdziwy złoty deszcz, „zielone żniwa”. A Kijowska Rada Miejska, zarozumiała od swojej hojności, samowolnie, bez uzgodnienia z muzeum przydziela sprytnym „inwestbudowcom” aż 10 hektarów ziem ochronnych. „Przeszliśmy wszystkie etapy sądowe — opowiada dalej Ihor Pankiw. — W końcu Sąd Najwyższy wstrzymał jako niezgodną z prawem decyzję Rady Miejskiej. „Ukrinwestbud” stracił tę ziemię. Ale byliśmy zszokowani, gdy w tym roku ponownie otrzymaliśmy decyzję Rady Miejskiej, która, jak się okazało, w zeszłym roku powtórnie rozpatrzyła wniosek korporacji o przydział tej samej ziemi. I… uwzględniła wniosek”. Muzealnicy są zdecydowani. Jak zapewnił Dmytro Zaruba, z Ministerstwa Kultury płynie wyraźne polecenie. Jak na froncie: ani piędzi ziemi w obce ręce… Dziwne, i tyle. Według znanej komedii o Hołochwastowie: w całym kraju stosunki ziemskie są „jedne”, a w jego stolicy „inne”. Wszędzie wydziały Państwowego Komitetu Ziemskiego są upoważnione do sporządzania, rejestrowania i wydawania państwowych aktów prawa własności ziemi, i tylko w Kijowie z woli miejscowych władz wydział Państwowego Komitetu Ziemskiego pozbawiono tych państwowych funkcji: stołeczną ziemią niepodzielnie rządzą stołeczni deputowani i urzędnicy ratusza. Jeśli jest nastrój — dołożą strefy ochronne skansenowi pyrohiwskiemu, a jeśli nie ma — odetną aż do progu i nawet nie mrugną okiem. I choćby latać do ekspozycji helikopterami, nikomu nie jest to na rękę. Przy takich nastrojach muzeum jeszcze długo będzie czekać na zgodny z prawem państwowy akt na swoją zgodną z prawem ziemię. Deputowanym wszystko jedno do narodowego statusu skansenu, do jego skarbów, które umierają w „konserwacji”, czekając na pełnowartościową terenową przestrzeń ekspozycyjną. I do jego światowej sławy. Sława, jak wiadomo, ani na chleb nie posmarujesz, ani do banku nie włożysz.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Bez nadziei, a jednak z nadzieją czeka na swoją ziemię światowej sławy muzeum

Podkijowska wieś Pyrohiw na turystycznej mapie stolicy figuruje wśród wizytówek Kijowa, które kijowianie i goście miasta darzą uwagą pełną szacunku. Czterdzieści lat temu na obrzeżach wsi, na ziemiach ówczesnego sowchozu „Chotiwski”, najwyższe organy partyjne i radzieckie Ukraińskiej SRR pobłogosławiły na świat unikatowe Muzeum architektury i obyczaju ludowego. Takie ekspozycje pod gołym niebem świat nazywa skansenami. Ponad 130 hektarów użytków i nieużytków zamieszkiwało blisko trzystu obiektów architektury, które troskliwie zwieźli ze wszystkich regionów republiki poszukiwacze-etnografowie, aktywiści Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury. Na pyrohiwskich dolinkach, w pasach leśnych i na pagórkach powoli wyrosły całe wiekowe wsie: połtawska, słobożańska, podolska, poleska, wołyńska, karpacka… I nawet nowa, „socjalistyczna”. Zdawałoby się, że sama Ukraina, dawna i współczesna, przytuliła do swojego serca ten kącik Kijowszczyzny, który aż lśnił duchowymi skarbami. Wszystko dookoła żyło rękotwórczą sakralną pamięcią przodków: odwieczne Hołosijiwskie i Feofaniwskie parki-lasy, archeologiczne skarbnice Kytajewe, Pyrohiwskiego i Chotiwskiego grodzisk, zarysy Wałów Zmiewych i natchnione widoki Dniepru z malachitową Wyspą Żukowa. „Koledzy z europejskich skansenów, którzy odwiedzili Pyrohiw, otwarcie nam zazdrościli — nie kryje wzruszenia były dyrektor muzeum Mykoła Chodakiwski. — Mówili, że jesteśmy chyba jedynymi w Europie, którzy zachowali unikatowy krajobraz, niemal pierwotne widoki przyrody wokół muzeum”. Walerij Jasynowski Zdjęcia autora Przez cztery dziesięciolecia wiele się zmieniło: zarówno w muzeum, jak i wokół niego. Ile wód Dniepru przepłynęło obok Żukowej Wyspy, obok Wałów Zmijowych, przez zapory i sztuczne zbiorniki — nikt nie powie. Ale te wody zmyły z obrazu Pirohowa i samą Wieczną Rzekę: Dniepr przepadł bezpowrotnie. Zasłoniły go wzniesione ogromne budowle, na przedpolach zamajaczyły żelbetowymi widmami. Jeszcze nie jest ich gęsto, zaryły się na dalekich podejściach do muzeum, jak dywersanci w oczekiwaniu generalnego natarcia. Metropolia zagarnia ziemie, pochłania pierwotne krajobrazy, nienasycenie opycha się drogimi masywami, nieustannie buduje wielopiętrowe „pudła”. Dlatego trzeba niezwykłej mądrości, państwowej dalekowzroczności, mocy władzy, czystości sumienia i niechciwych rąk, aby powstrzymać te apetyty, by piękno zabudowy nie wybuchało brzydotą, a to, co spójne i harmonijne, nie cierpiało od braku smaku. Muzeum Ludowej Architektury i Bytu Ukrainy w Pirohowie nie miało szczęścia do tak dalekowzrocznych i mądrych obrońców. Odkąd przeszło pod jurysdykcję terytorialną stolicy z jej Radą Miejską i ratuszem, nad muzealnymi strzechami i gontami, nad wiatrakami i cerkwiami zagrzmiało i zabłyskało, wokół na polach i pirohowskich siedliskach zawirowały suchowiewy i burze, a do tego gęsto zaśmierdziało spalenizną. W dosłownym znaczeniu tego słowa. Ale o tym później. Wraz z uzakonieniem prywatnej własności ziemi muzealne hektary nie dają spokoju nowym szybkim dorobkiewiczom. Ich nienasycona wyobraźnia malowała nowoczesne osiedla domków dla takiej samej, jak oni, kieszonkowej „elity”, przedrogie nocne kluby i hotelowe spelunki z widokiem na „miłą ukraińską archaikę”, „na stawek, i młynek, i wiśniowy sadek”. Jednym słowem, złote strugi milionowych fortun szumiały w rozpalonej wyobraźni nowo upieczonych „panów życia”. A tu proszę: skansen z jego zgodnymi z prawem roszczeniami do stref ochronnych, terenów rozwoju i naturalnego krajobrazu. Już w 2001 roku specjaliści instytutu NDITIAM wraz z ówczesnym kierownictwem muzeum opracowali Historyczno-architektoniczny plan bazowy i projekt stref ochrony skansenu. W recenzji tego projektu, datowanej na listopad 2002 roku, ówczesny kandydat nauk architektonicznych i główny specjalista ds. ochrony zabytków Głównego Zarządu Urbanistyki i Architektury stołecznej administracji miejskiej Wiktor Wiecziorski otwarcie bił na alarm: „W ciągu ostatniej dekady odnotowano wiele prób uzyskania pod zabudowę działek w strefach kształtowania krajobrazu muzeum. Najdziwniejszą z znanych nam takich prób był pomysł wzniesienia przed głównym wjazdem do muzeum Aquaparku. Zrozumiałe jest, że jakakolwiek dysharmonijna zabudowa w krajobrazowym otoczeniu zepsuje jeden z największych i najlepszych skansenów w Europie”. Dalej, jako zaletę projektu, recenzent odnotowuje jego „kompleksowość”: „…uwzględniono nie tylko obiekty muzeum, ale także krajobraz, chronione obiekty i tereny przyrodnicze, obiekty i tereny archeologiczne itp. Uwzględniono również perspektywy rozwoju muzeum z dalszym przekształceniem go w Narodowe Muzeum-Rezerwat Kultury Ludowej, dla czego przewidziano tereny rezerwowe”. Jednak w recenzji W. Wiecziorski zwrócił uwagę autorów opracowania na brak uzasadnienia granic ustanawianych stref ochronnych. I przestrzegł: „Wszystkie te odległości (50 m itp.) należy wyraźnie uzasadnić i umieć je obronić przy rozpatrywaniu i omawianiu na różnych szczeblach”. Jakby w wodę patrzył. Gdy trzy lata później minister kultury Ukrainy Ihor Lichowyj zatwierdził mapę stref ochronnych i stref rozwoju muzeum, rozpętała się niebywała wrzawa. Przede wszystkim wokół ówczesnego kierownika muzeum Mykoły Chodakiwskiego. W tym czasie skansen zdążono już zmienić gospodarza: przeszedł on z Towarzystwa Ochrony Zabytków pod opiekę Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Stwierdzimy to jedynie jako przykry zbieg okoliczności, a nie czyjąś złą wolę, jednak pod nowym dachem to spalenizna, o której już wspominałem, zaśmierdziała na całego. Muzeum ucierpiało od celowych podpaleń muzealnych siedlisk: to jedno zajmie się ogniem, to drugie, akurat po kolejnych listach Chodakiwskiego „na wyższe szczeble” z prośbą o położenie kresu „przywłaszczaniu” ziemi skansenu i jego okolic. Pamiętam, jak pod koniec 2006 roku, przygotowując dla jednej z centralnych gazet artykuł o sytuacji w muzeum, zwróciłem się o komentarz do jego sławnego „ojca-założyciela” akademika Petra Trońka. I usłyszałem: „Chodakiwski jest kością w gardle tym workom z pieniędzmi. Gdyby nie on i jego jednomyślni — za dzień ziemia znalazłaby się w cudzych szponach”. Ale nawet wysokie poparcie akademika, Bohatera Ukrainy Petra Trońka, nie pomogło Mykole Chodakiwskiemu: wysocy urzędnicy Akademii Nauk zrobili wszystko, by niepokornego dyrektora zwolniono ze skandalem. Los ustanowionej przez niego i zatwierdzonej przez I. Lichowego mapy stref ochronnych również jest smutny. Obecny zastępca dyrektora Narodowego Muzeum Architektury i Bytu Ihor Pańkiw nazywa tę mapę „adekwatną”, taką, która „uwzględnia odpowiednie konwencje, w tym Sztokholmską, ratyfikowaną przez Ukrainę”. I opowiada, jak w 2007 roku „z pominięciem muzeum” Ministerstwo Kultury zlikwidowało wyznaczone przez siebie strefy ochronne. Pozostawiając pas 20 metrów wokół obwodu. „Zebrano podpisy pod nieistniejącym projektem, począwszy od Prezesa NAN B. Patona, — wyjaśnia I. Pańkiw. — Prawda, później Borys Jewgienowicz wycofał swój podpis, ale „projekt” zatwierdzono w Ministerstwie. W pół dnia zebrano niezbędne podpisy pod „widmem”: sam dokument pojawił się dopiero po pół roku”. Najciekawsze, że taka reaktywna „wyprzedaż” ziem muzealnych i skrócenie stref ochronnych nastąpiły niedługo po pojawieniu się dekretu ówczesnego głowy państwa Wiktora Juszczenki o pilnych działaniach na rzecz rozwoju Muzeum w Pirohowie. Dekretu, w którym rządowi i Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej zlecano, by w najkrótszym czasie „zapewnić rozwiązanie… kwestii uporządkowania użytkowania ziemi na terytorium Muzeum i przylegających do niego terenach, doprecyzowania granic działek innych użytkowników, zaprzestania bezprawnego użytkowania działek na terytorium Muzeum i w jego strefach ochronnych”. A nawet więcej — „rozpatrzyć kwestię możliwości rozszerzenia terytorium muzeum kosztem przyległych do niego działek”. Haniebnie „sklecony” za plecami muzealników „projekt” faktycznie zniweczył wszystkie starania o zachowanie unikalnej krajobrazowej oprawy skansenu. A szybkim dorobkiewiczom, przede wszystkim deputowanym Rady Miejskiej Kijowa i Rady Najwyższej, przetarł drogę do bezwstydnego „ziemskiego grabieżu”. Wiem ze świadectw dawnego kierownictwa skansenu, że „proces optymalizacji” pirohowskiego otoczenia muzeum w owych czasach aktywnie „patronował” zarządca spraw NAN Walerij Arseniuk. W maju 2008 roku go zamordowano. W centrum Kijowa, przy jego domu. Zabójcy do dziś nie znaleziono. Obecne kierownictwo muzeum podważyło zatwierdzone w ten sposób strefy ochronne muzeum. Skansen dziś znów, jak 40 lat temu, podlega Ministerstwu Kultury. Według słów Ihora Pańkiwa, na zlecenie muzeum instytut NDPI opracował nowy projekt stref ochronnych, potwierdzony opiniami eksperckimi znanych architektów Ukrainy. Zgodziły się na niego muzeum, NAN i Ministerstwo Rozwoju Regionalnego. Kategorycznie odmawia wyrażenia zgody jedynie główny architekt Kijowa. Targuje się poważny urzędnik, jak na Bessarabce. „Mówi nam: odrzućcie ziemie, które już sprywatyzowano w strefie ochronnej, — wtedy uzgodnimy, — wzrusza ramionami Ihor Pańkiw. — A jak mamy się wyrzec, skoro dziś ten kłopot dotyczy 90 procent naszych ziem ochronnych?” Do zewnętrznej klęski nie mniejsze nieszczęście dochodzi od wewnątrz. Bo terytorium muzeum jakby istniało, a jakby go nie było. „Mamy radzieckie akty na ziemię, — mówi dyrektor generalny Narodowego Muzeum Dmytro Zaruba. — Ale kiedy w 2008 roku Rada Miejska podjęła decyzję o zatwierdzeniu działki pod muzeum, dokumentu nie otrzymaliśmy do rąk. Na uzakonionym terytorium muzeum mieszka 48 rodzin, które trzeba wysiedlić. Dopóki tego nie zrobimy — aktu prawa własności na ziemię nam nie wydadzą”. Chodzi o 17 hektarów ziemi, która od początku została zapisana na muzeum, ale na której od wieków żyją ludzie. Takich siedlisk było znacznie więcej, jednak pod koniec lat osiemdziesiątych za pieniądze Towarzystwa Ochrony Zabytków udało się wysiedlić 19 siedlisk. Mykoła Chodakiwski wspomina, że ludzie chętnie przenosili się do miejskich mieszkań lub zgadzali się na ziemię z sowchozu i pomoc materialną na budowę nowego domu. Obecnie, po rozparcelowaniu ziem, takie przesiedlenie będzie kosztować dziesiątki milionów hrywien. Tu nie tylko Towarzystwo, ale i stołeczny budżet nie wytrzyma. Potrzebna jest celowa pomoc z państwowej skarbnicy. Ale, przekonany były dyrektor muzeum, takie przesiedlenie trzeba zrobić „za jednym zamachem”, nie wpędzając problemu w chroniczną fazę rozwiązywania. Już teraz nikt nie podejmuje się prognozować skutków tej „fazy”. Na posesjach, które de jure są terytorium muzeum, właśnie dziś de facto wyrastają przestronne pałace. Jeśli chcecie się przekonać —

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

mi: niedostateczne finansowanie, brak należytej ochrony, naukowo-konserwatorskiej pracowni, a co najważniejsze — zachowania środowiska (stref ochronnych), budowy kompleksu muzealnego (pomieszczenia administracyjnego, magazynu zbiorów, biblioteki, biura wycieczek itp.). Przez 40 lat Muzeum nie miało należytej uwagi i wsparcia ze strony organów państwowych, powołanych do zarządzania kulturą, nie ma go i dzisiaj. Obecnie dochodzi do zakrojonego na szeroką skalę niszczenia statutowych zasad Muzeum jako instytucji naukowo-badawczej i ochrony zabytków. W kwietniu-maju tego roku w Muzeum zmieniono strukturę i etatowy rozkład, przez co połączono i zredukowano działy naukowo-badawcze, zmieniono ich funkcje, utworzono nowe jednostki administracyjne, prawne, menedżerskie i inne. Badań naukowych nie zaplanowano, chociaż bez nich zabytki kultury ludowej pozostają duchowo nieme dla współczesnych i potomnych. Wbrew statutowi zniszczono istniejącą regionalną zasadę formowania i działalności działów naukowo-badawczych, a jednocześnie dokonano nieuprawnionych przetasowań doświadczonych specjalistów z wieloletnim stażem pracy muzealnej w określonych regionach — do innych regionów; pozbawiono statusu naukowego dział konserwacji zabytków; zlikwidowano stanowisko sekretarza naukowego itp. Pod pretekstem zmiany struktury i wprowadzenia nowego etatowego rozkładu pozbawiono stanowisk naukowych pracowników, którzy tworzyli Muzeum (a są to weterani, zasłużeni pracownicy kultury, laureaci nagród), zaproponowano im stanowiska kustoszy i dozorców. Natomiast na stanowiska zwolnionych naukowców przyjmuje się ludzi bez stażu i doświadczenia w pracy muzealnej. Zwalniano doświadczonych pracowników bez przedstawienia zastrzeżeń i uwag do ich pracy, z naruszeniem prawa pracy. Oburzeni pracownicy muzeum zwrócili się z Listem Otwartym do Premiera Ukrainy M. Azarowa, w którym proszą o zareagowanie na zaistniałą sytuację. Przecież takie zmiany są równoznaczne z likwidacją muzeum jako narodowego skarbca dziedzictwa duchowego narodu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Zmiany równoznaczne z likwidacją narodowego dziedzictwa duchowego

Lidia OREŁ, starszy pracownik naukowy muzeum, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Narodowe Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy położone jest na malowniczych naddnieprzańskich wzgórzach, gdzie czuć powiew Rusi Kijowskiej, na skraju prastarego lasu Hołosijiwskiego, w pobliżu wsi Pyrohiw. Kompleks muzealny to lasy, skraje lasów, rozległe doliny, jary, stawy i staroruskie kurhany. Zachowały się tu dawne uroczyska znane z kronik — Teofania, Pyrohiw, Kitajiw, Cerkowszczyna, Horodyszcze, Chotiw, Jariwci, Sołowjowe, Dehtjarka, Łytwynowe, Fiałkowe, które ciążą ku kronikarskiej rzece Wicie. Zgodnie z badaniami naukowców, właśnie tutaj znajduje się dawna cerkiew i pieczary, starsze niż te na terenie Ławry Pieczerskiej. Otoczenie Muzeum, bogate w zabytki archeologiczne paleolitu, kultury trypolskiej, zarubinieckiej i epoki staroruskiej, daje podstawy do przekształcenia go w Narodowy Rezerwat „Dawna Ukraina” (propozycje architekta S. Werhowskiego). Narodowe Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy (status otrzymało w 2008 r.) to złożone wielobranżowe gospodarstwo i jednocześnie ośrodek naukowy. Jest to jeden z największych na Ukrainie ośrodków badania, ochrony i propagowania zabytków kultury ludowej, w szczególności architektury, nie tylko na Ukrainie, ale i za granicą. Trafiając do Muzeum, zwiedzający chcą zobaczyć budynek z tej okolicy, w której urodzili się oni lub ich krewni. W Muzeum przedstawiono uogólnione obrazy tradycyjnej kultury historyczno-etnograficznych regionów Ukrainy. Każda nasza wieś z jej historią, zajęciami ludności, życiem codziennym, kulturą ludową zasługuje na osobną monografię. W muzeum stworzono mikrowsie: Środkowe Naddnieprze, południe Ukrainy, Połtawszczyzna i Słobożanszczyzna, Polesie, Podole, Karpaty. Niektóre z obecnych eksponatów muzealnych kupowano do Muzeum za zgodą właścicieli i po cenie, którą oni wyznaczali. Cerkwie, wiatraki często przekazywano Muzeum w darze z nadzieją, że tam je wyremontują i zachowają. Tak, cerkiew ze wsi Zełene na Tarnopolszczyźnie z uroczystościami przekazano Muzeum, ponieważ we wsi była inna czynna cerkiew, a ta stała wiele lat zamknięta. Kiedy ludzie ze wsi Zełene przyjechali do Muzeum i zobaczyli odrestaurowaną i poświęconą cerkiew, byli zadowoleni. Tak samo z cerkwią ze wsi Dorohynka z Kijowszczyzny (XVI w.). Wiele lat stała zamknięta pośrodku wsi. Pierwsze lata do Muzeum mieszkańcy Dorohynki przyjeżdżali na święto parafialne Michała. Nieubłagany czas pozostawił nam mało drewnianych zabytków kultowych. Cerkiew świętego Mikołaja (XV w.) we wsi Serednie Wodianne na Zakarpaciu dotrwała do nas przebudowana i daje wyobrażenie jedynie o planie i technice wznoszenia ścian. W Muzeum ustawiono jeden z najlepszych zabytków XVIII w. — cerkiew św. Paraskiewy ze wsi Zarubynci z Czerkaszczyzny. Cennym zabytkiem Polesia jest cerkiew XVIII w. ze wsi Kysoryczi z Rówieńszczyzny. W ekspozycji „Podole” ustawiono jednokopułową cerkiew św. Mikołaja z 1817 roku ze wsi Zełene z Tarnopolszczyzny. Cerkiew Opieki Matki Bożej ze wsi Kapora z Zakarpacia (1792 rok) należy do łemkowskiej szkoły budownictwa kultowego. W ekspozycji znajdują się chaty, budynki gospodarcze (spichlerze, klepiska, stodoły, chlewy, stajnie, chlewiki dla świń, kurniki) oraz budynki produkcyjne (wiatraki, młyny wodne, kuźnie i śrutowniki). Tutaj ustawiono 18 wiatraków z różnych regionów — słupowe (wokół pionowej osi obraca się cały korpus) i szatrowe (kiedy przeciw wiatrowi obraca się tylko góra). Obok niektórych wsi na dogodnym, otwartym na wszystkie wiatry miejscu, stało ich po kilkadziesiąt. „Siwe od niepogody, te dobre dusze ukraińskiego stepu, które wiekami wpisywały w strony chmur i nieba niełatwą kronikę rolniczego losu, podstawą, krzyżakiem trzymają się czarnej ziemi, a skrzydłami pragną nieba” — tak poetycko o wiatrakach powiedział M. Stelmach. Zgodnie z typologią architektury ludowej Ukrainy, według planu generalnego na terenie Muzeum potrzeba ustawić około 400 zabytków architektury, które dałyby pełne wyobrażenie o budownictwie ludowym Ukrainy. W budownictwie ludowym Ukrainy od dawna najpowszechniejsze są dwie techniki: zrębowa i szkieletowa. W zrąb najczęściej budowano na Polesiu i w Karpatach. W związku z wycinką lasów budynki zrębowe zastąpiono szkieletowymi. Dla Ukrainy typowe jest bezsystemowe uliczne planowanie osad. Na przykład na Huculszczyźnie przeważają rozrzucone wsie (grupy zagród lub pojedyncze zagrody wznoszone są w górach w znacznej odległości jedna od drugiej). Zabudowa chutorowa znana jest na całej Ukrainie. Te cechy uwzględniono przy tworzeniu ekspozycji Muzeum. Podstawową jednostką strukturalną ekspozycji jest zagroda, a w niej chata. Zagrodę kompletuje się zgodnie z planem tematycznym, zajęciami gospodarza. W ekspozycji „Środkowe Naddnieprze” uformowano centrum wsi z budynkami publicznymi: urząd wiejski (z aresztem), szkoła parafialna, karczma, cerkiew. Jeszcze pod koniec XIX w. na Ukrainie nie było nagłej potrzeby tworzenia muzeów pod otwartym niebem. W pierwszej połowie XX w. zaszły wielkie zmiany na wsi. Tragiczne wydarzenia na Ukrainie (kolektywizacja, Hołodomor, nowe budowy stalinowskich pięciolatek, kopalnie Donbasu) spowodowały znaczny odpływ ludności wiejskiej do miasta, II wojna światowa — (ponad 300 wsi zostało spalonych) przyspieszyły niszczenie ukraińskiej wsi. Idea narodzin muzeum pod gołym niebem na Ukrainie — to przede wszystkim zrozumienie i troska społeczeństwa, postępowej inteligencji, którzy pragnęli przekazać przyszłym pokoleniom obraz ukraińskiej wsi z jej tradycyjną kulturą. Dzięki wysiłkom akademika Petra Trońki Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy stało się rzeczywistością. Zostało założone w 1969 roku zgodnie z Postanowieniem Rady Ministrów USRR. Decyzją komitetu wykonawczego Kijowskiej Rady Miejskiej dla Muzeum wydzielono około 150 ha ziemi sowchozu Chotiwskiego. Uroczyste wmurowanie kamienia węgielnego pod pierwszy zabytek odbyło się w 1971 roku. Jest to chata ze wsi Krasna Poniwka z Ługańszczyzny. Pierwszą część Muzeum otwarto dla zwiedzających w lipcu 1976 roku. (Naddnieprze, Połtawszczyzna i Słobożanszczyzna, Podole oraz Polesie — łącznie 140 budynków-zabytków). W 1982 roku otwarto ekspozycję „Zakarpacie”. Na terenie Muzeum obecnie ustawiono około 300 zabytków architektury ludowej. W zbiorach przechowywanych jest ponad 70 tysięcy eksponatów: odzież ludowa, tkaniny, meble, narzędzia pracy, wyroby garncarzy, bednarzy, cieśli, stolarzy, kowali, malarstwo ludowe, malowidła, instrumenty muzyczne, zabawki dziecięce itp. Żadna placówka edukacyjna nie kształciła wtedy specjalistów do stworzenia takiego muzeum, niestety, nie kształci i teraz. Za sprawę wzięli się prawdziwi entuzjaści, którzy kochali i cenili kulturę ludową: W. Baranko, S. Werhowski, L. Hura, N. Zozula, W. Krasenko, I. Musatowa, L. Oreł, W. Romanow, R. Swyryda, S. Smolinski, S. Szczerbań i inni. Później do nas przyszli także nieobojętni na kulturę ludową pracownicy: R. Kobalczynska, W. Bojczenko, N. Wowczenko, S. Hajowa, O. Hromowa, O. Dola, N. Ziabluk, L. Nazarenko, I. Nesen, L. Ponomar, L. Symonenko, H. Szafranska, K. Szemeka, A. Hławacki, H. Karandiejewa, L. Hławacka i inni. Tworząc Muzeum, konieczne było studiowanie źródeł literackich, archiwów, kolekcji muzealnych; rozmawiano z krajoznawcami, przechodzono swoiste „uniwersytety” podczas ekspedycji. W latach 70. XX w. jeszcze można było zapisać od starszych ludzi informacje z prawie wszystkich dziedzin tradycyjnej kultury. Równolegle z zapisami informacji etnograficznych wykrywaliśmy i przewoziliśmy budynki, różne zabytki rzeczowe. Aby stworzyć prawdziwe wnętrze chaty czy innej budowli danego regionu, trzeba mieć naukowe uzasadnienie zarówno samego wnętrza, jak i pokazu tego czy innego zajęcia, rzemiosła gospodarza. (tkactwa, garncarstwa, obróbki drewna, wyplatania wyrobów z różnych materiałów, narzędzi rolniczych, pszczelarskich i rybackich). Niemałe trudności w doborze eksponatów, zwłaszcza sprzętów domowych, pożądanych z tego samego okresu, co sam budynek. W Muzeum znajdują się chaty z XVI – początku XX wieku. Zrozumiałe, że sprzętów domowych i narzędzi prawie nie zachowało się, ponieważ ich wiek jest o wiele krótszy. Jednakże, zważywszy na pewien konserwatyzm dawnego bytu, zwłaszcza w odległych, głuchych wsiach, doszliśmy do wniosku, że tradycyjne przedmioty użytku domowego, wykonane przez wiejskich mistrzów w XIX – początku XX wieku za pomocą najprostszych narzędzi i przyrządów, dobrze „wpisują się” także w wystrój budynków z XVI–XVIII wieku. Tworząc obraz wiejskiej zagrody, ważne jest odtworzenie stanu majątkowego jej właściciela. Najbardziej oczywistym wskaźnikiem jest sama chata i zagroda wieśniaka, liczba budynków gospodarczych i narzędzi pracy. Wychodząc z osobliwości ekspozycji muzealnej, pokazujemy tylko najbardziej niezbędne, typowe przedmioty. Intensywna rozbudowa Muzeum trwała do połowy lat 80. XX wieku. Do tego czasu w ekspozycji ustawiono prawie wszystkie dostępne dzisiaj eksponaty architektoniczne. Czasami otwierano nowe wnętrza. Niestety, tak i nie uruchomiono budynków produkcyjnych i mechanizmów. Poszczęściło się cerkwiom, cztery z nich mają wnętrza, a w poleskiej urządzono wystawę naczyń cerkiewnych. W ostatnich dwóch dekadach z powodu braku środków znacznie zmniejszyła się liczba ekspedycji terenowych, prawie wszystkie one przeprowadzane są bez transportu, „na własną rękę”. Południe Ukrainy w ekspozycji reprezentowane jest przez jedną chatę i zagrodę. Hetmańszczyzna, cała Lewobrzeżna Ukraina nie mają cerkwi, Wołyń nie ma budynków ani z centralnych, ani z południowych rejonów. Nie przewieziono do Muzeum eksponatów architektonicznych z Polesia Kijowskiego, które najbardziej ucierpiało w wyniku awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Dzisiaj Muzeum wzbogaca się jedynie dziełami sztuki ludowej współczesnych mistrzów. Po tym, jak Muzeum pozbawiono ochrony państwowej, milicji i strażaków, na jego terenie spłonęło 9 budynków. Najważniejsze nasze proble-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

rodzajów gliny” — opowiedział mistrz Kostiantyn z obwodu czerkaskiego. A oto i instrumenty muzyczne, wśród których są drumla, wargan, zozulycia, a najciekawszy to deszczownica. Wiadomo, że podobny instrument mają liczne narody. W Ukrainie największe rozpowszechnienie zyskał w Karpatach, gdzie miejscowi czarodzieje (molfary) używają go do różnorodnych zaklęć: na deszcz, od deszczu, a nawet do diagnozowania i leczenia niektórych chorób. Trzymali ten instrument nad człowiekiem i po szumie określali, na jaką przypadłość może chorować. W Rosji deszczownicę nazywano kijem deszczu, a na Białorusi — chmurą. Przez długi czas o deszczownicy prawie nic nie wiedziano w Ukrainie, a później mistrz z obwodu lwowskiego Nestor zobaczył ją w głębokiej karpackiej wsi i zaczął po trochu popularyzować. Zawsze było ciekawie, jak wytwarza się ten instrument. „Wytwarza się deszczownicę z rośliny, która rośnie w cienistych wilgotnych miejscach. Najpierw zdejmuje się skórkę, oczyszcza ją, wysusza, a potem wstawia specjalną drewnianą konstrukcję, drobne kamyczki lub mieszanki twardych substancji, które spadając na dół, dźwiękiem przypominają szum deszczu” — podzielił się z nami Denys.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

«Kraina Mrij»: żywa kultura, żywa muzyka!

Dwa dni z rzędu (22—23 czerwca) tętniło życiem dziewiąte święto kultury etnicznej „Kraina Mrij” na Spiwoczym Polu. Wydaje się, że międzynarodowy festiwal jeszcze nigdy nie był tak nasycony. Wszystko tutaj przeplatało się w rytmach żywej muzyki: humor i ironia, rzeczywistość i fantazja, tradycja i nowoczesność. Czego tylko wart jest występ Oresta Lutoho (Antina Mucharskiego) z muzyczno-kulturologicznym projektem „Łagodna ukrainizacja” czy nieoczekiwany program grupy „TNMK” w tandemie z bandurą (Jarosław Dżuś), grupą „AtmAsfera” i „Wesełymi Wujkami”. Było się czemu dziwić. Oprócz krajowych zespołów występowały tu grupy z Francji, Turcji, Gruzji, Polski i innych krajów. A po programie festiwalowym odbywały się transmisje meczów piłkarskich. Ulana WOLYKOWSKA Zdjęcia Ołeksandra ŁYTWYNENKA Znajomość z festiwalem rozpoczniemy od alei mistrzów. Tutaj jest mnóstwo wyrobów z gliny, drewna, koralików, wikliny, metalu i innych materiałów. Uwagę przyciągają wazy wykonane z forniru bukowego, wiórów dębowych, ozdobione drobnymi szyszkami. „Aby wykonać taką wazę, potrzeba około trzech godzin. Nauczyła mnie tego w dwa tygodnie mistrzyni, która zajmuje się tym rzemiosłem już dwadzieścia dwa lata — mówi mistrz Kostiantyn z Czerkas. — Buk można znaleźć tylko w Karpatach. Stamtąd też korzenie tej wykwintnej pracy”. Nie ominiesz warsztatów garncarskich, bo zrobienie dzbana to nie tylko kręcenie kołem garncarskim czy ugniatanie gliny nogami… Nie jest to łatwa sprawa, bo glina jest bardzo miękka i delikatna, jeden nieostrożny ruch — i wszystko się łamie. „Garncarstwem zajmuję się trzy lata. Przypadkowo znalazłem mistrzów, którzy zbierali grupę, aby uczyć tego rzemiosła. Ten rodzaj działalności podoba mi się tym, że tutaj zawsze można dokądś zmierzać, jest wiele możliwości realizacji. Zazwyczaj używam 4—5 Szaszenków z Podola, u którego zakupiono ten „szamański” instrument. Odwiedziliśmy także warsztaty „Wróżenie literami” od Olhy Wermenycz (dniami rozpoczęły się misteria kupałowe, więc wróźmy o narzeczonego). „Alfabet każdego języka jest sakralny. Każda litera miała swoje znaczenie oraz energetyczne wypełnienie i treść. Ta wiedza ma zaszyfrowaną, zakodowaną formę. Istnieje taka myśl: jeśli człowiek pojmie treść alfabetu, to zbliży się swoją istotą do Boga”, — mówi pani Olha. Wróżyliśmy z losu za pomocą 9 samogłosek, bo to litery żeńskie. Przepracowawszy w starosłowiańskiej tradycji pisanie samogłosek, powróżyliśmy nimi niczym runami. Ciekawe, że każda litera ma wartość cyfrową, na przykład „o” (on) — 70, „u” (uczenie, wiedza) — 400. Pisaliśmy kalamami, które można wykonać, na przykład, z trzciny, igły jeżozwierza, nawet patyczka do szaszłyków czy lodów. Ciekawe, że kiedyś najlepsze kalamy robiono z trzciny rosnącej w dolnym biegu Nilu. Podczas pisania ich skrzypienie przypominało pieśń. A wiecie, jak wykonać atrament z naturalnych materiałów? Na przykład z zielonych narośli-galasów na dębowych listkach. Trzeba je utłuc, zebrać do glinianego naczynia i wrzucić tam zardzewiały przedmiot. Po dobie rdza zostaje rozpuszczona, miesza się z sokiem — otrzymujemy naturalny atrament. Kolor nie będzie czarny, a liliowo-brązowy. A żeby było na czym pisać, można odwiedzić warsztaty od Wołodymyra Tacia i dowiedzieć się, jak wykonać oryginalny papier ręcznie. W tym celu należy zwykły papier lub celulozę zmielić w blenderze na jednolitą masę. Dodać wodę, klej, barwniki. Odcisnąć na specjalnym sicie, przełożyć na kawałek tkaniny i wyprasować. Skosztowawszy na „Literackiej kuchni” „kaszy z siekiery” i posłuchawszy „smacznego duetu” „Jazykatych Chwesiek”, można było i potańczyć. Proszę bardzo, warsztaty z tańców krymskotatarskich, ukraińskich i starodawnych. A kulminacją festiwalu były barwne występy na wieczornej scenie, gdzie połączyły się żywa kultura i tradycja. P R Z E D P Ł A T A — 2 0 1 2 Wartość przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite

TYGODNIK Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Kod pocztowy 30617, strona 68 w „Katalogu”: na 11 miesięcy 9 hrywien 37 kopiejek, na 3 miesiące 27 hrywien 51 kopiejek, na pół roku 53 hrywny 37 kopiejek.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to — Wasza gazeta!

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK. Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57. Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47. Dział korekty Tetiana SZCZERBAK, Iryna STELMACH 278-63-69. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69. Korespondent Ulana WOLYKOWSKA. Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua. Nakład w czerwcu — 20 400. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. 1 2 0 2 6. Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn