Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №27 за 2004 рік

16 S. · 42 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Zdjęcie O. Ceaciury, nr 27 (247), 1–7 lipca 2004 r. TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI Dziś w numerze: „Zaginiony dyplom” – 2 s. 2 Niczyje radio? s. 4–5 Autorytatywna opinia

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

Srebrniki — obiegowa waluta ukraińska?

LIST CZYTELNIKA — DO DRUKU! Rozumni ludzie dawno sformułowali prostą życiową prawidłowość: naród (nacja) zawsze ma takich władców (a więc i takie życie), na jakie zasługuje. Ale naród uparcie nie wierzy w tak oczywiste prawdy. On sobie cierpi, oburza się, oskarża, znów cierpi, znów się oburza, znów oskarża, i tak bez końca — wydeptaną drogą po zaczarowanym piekielnym kole. Zanim zacznę mówić o tych, kogo właściwie oskarża naród, chciałabym podać prostą definicję tego pojęcia na potrzeby codziennego użytku: naród to wszyscy ci, którzy są na dole, na najniższym, a więc najszerszym szczeblu społecznego ustroju. Ci, którzy rzekomo niczego nie decydują, od których nic nie zależy, którzy są całkowicie w mocy silnych tego świata. Zatem naród to suma małych ludzi. Każdy człowiek, oczywiście, jest mały, a nawet nędzny. Ale liczna suma małych może okazać się potężną siłą. Jednak ta kolosalna siła i energia w historii zawsze pokazywała się z najgorszej strony: ślepe krwawe bunty, rewolucje, pogromy… Jakoś nikomu nie udaje się pozytywnie chwycić i skierować w konstruktywne koryto tej sumarycznej energii tysięcy „małych”. Za to tylko pojawi się na horyzoncie jakiś dyktator, i oni są tu jak tu: kruszą i niszczą wszystko na swojej drodze, budując dyktatorom piramidy i imperia. Jeśli nie ma dyktatora, to każda inna władza jest dla narodu wrogiem numer jeden. Na nią można bez wahania i wątpliwości zrzucić winę za wszelkie przykrości i kataklizmy — zarówno ogólne, jak i własne. Oczywiście władza nigdy nie bywa bezgrzeszna, a tym bardziej kryształowo czysta. Bo i na górze, jak i na dole, są ci sami mali i nędzni, którzy, cokolwiek by nie zrobili, robią to albo dla swojej małej, egoistycznej korzyści, albo dla korzyści swojego pana, co w końcu jest tym samym. Ale to, co na dole wydaje się drobną i całkiem wybaczalną wadą (za którą, na dodatek, człowiek nieustannie płaci), która truje życie co najwyżej kilku domownikom, na górze przeradza się w zbrodnie katastrofalne dla narodu. Na dole mały człowiek spokojnie ukradł z sąsiedniego pola worek zboża. I spróbuj mu przypomnieć: dlaczego, przecież w Biblii jest napisane: „nie kradnij” — on natychmiast sprawiedliwie się oburzy i wytknie palcem tych, którzy są na górze: no a ty widzisz, ile tam kradną, jakie miliony-miliardy przywłaszczają? A ja co, mam tymczasem tu umrzeć z głodu? Taka logika odpuszcza każdy grzech lepiej niż święty. Grzechy możnowładców usprawiedliwiają małych we własnych oczach i pozbawiają ich wszelkich wyrzutów sumienia, a zatem i odpowiedzialności za własne życie. Mówi się, że ryba psuje się od głowy, i to jest słuszne, bo głowa daje przykład zachowania wszystkim, którzy są niżej. Ale w rzeczywistości proces gnicia zaczyna się we wnętrzu każdego pojedynczego człowieka, oczywiście małego, oczywiście nędznego: wielkich ludzi jest zbyt mało. Z sumarycznej zgnilizny małych składa się zgnilizna społeczeństwa. Ta duszna atmosfera, która tłumi i nie pozwala wykiełkować ani wyrosnąć najmniejszym pędom godności, honoru, szlachetności. A zatem skąd wziąć się dobremu, przyzwoitemu życiu? W takiej atmosferze wszystko gnije i rozkłada się, nic nie rośnie. Tak, ale przecież to wy teraz wybieracie sobie władzę. Przecież to przez wasze ręce przeszedł każdy z tych, którzy są na górze, otrzymał wasze błogosławieństwo, czyż nie tak? Nie, przekonywanie w tym naród to daremna i niewdzięczna sprawa. On nigdy, pod żadnym pozorem nie czuje winy. On nigdy za nic nie odpowiada. On jest męczennikiem, jest biedny i pokrzywdzony. A tu jeszcze zawsze obok są inteligenci, patrioci, oddani słudzy narodu — zawsze gotowi współczuć, pogłaskać naród po główce, pogrozić palcem złym wujom, którzy gnębią biedny naród. A tymczasem źli wujkowie, wiedząc, że oto na kolejnej scenie ma się odbyć nowa akcja, w której naród musi wyjść na scenę i zagrać swoją rolę, czyli wybrać sobie władców, założą maski hojnych dobroczyńców, wejdą w tłum i zaczną rozsypywać z garści srebrniki. Srebrniki!.. Co za głęboki symbol, wieczny, niewyczerpany. Jak bardzo pasuje do naszego życia. Ludzie dobrzy, czyż nie widzicie, czyż nie słyszycie: w portmonetce niemal każdego małego człowieka brzęczy choćby jeden srebrniczek, choćby jeden — ale przylgnął do palców. To najchętniej przyjmowana ukraińska waluta. Chcę trochę pomyśleć o tym biblijnym symbolu: widzę w nim obraz, zdolny otworzyć oczy na pewne ważne sprawy obywatelom naszego kraju (nawiasem mówiąc, obywatel to mały człowiek, który wziął na siebie odpowiedzialność za własne życie, czyli automatycznie przestał być mały). Srebrnikami zapłacono za zdradę Chrystusa. Właściwie zdrada już dokonywała się w ogólnonarodowej skali, ogarnęła też wszystkich apostołów. Trzeba było tę zdradę jedynie potwierdzić oczywistym symbolem: podejść do Chrystusa i pocałować go (uosobiona podłość: pocałunek, który wysyła na krzyż, pocałunek Judasza). I właśnie za tę rolę — ujawnić zdradę wszystkich — Judaszowi zapłacono niewielką sumę srebrnikami. Cóż, stosunkowo niewielką. Bo przecież jakiekolwiek pieniądze dla jednych są drobnostką, a dla innych całym majątkiem. Леся Українка w dramacie „Na polu krwi” pokazuje, że Judasz zdołał za te srebrniki kupić sobie całkiem spore pole. A jednak najistotniejsze tutaj jest to, że to właśnie srebrniki, a nie złoto czy drogocenne kamienie (choć przecież zamiast trzydziestu srebrników mogli mu zapłacić jedną lub dwie złote monety według ówczesnego kursu), metal półszlachetny, cenny dla plebejuszy, dla małych, ale w ogóle nie wielka wartość. Małego człowieka można kupić tanio. Przede wszystkim dlatego, że oduczył się cenić to, co w życiu ma największe znaczenie: honor, godność, sumienie. Zawsze zauważam, nie znając żadnych okoliczności, kiedy jakiś człowiek zaczyna odpracowywać srebrniki. Chcę tą obserwacją podzielić się ze wszystkimi: może trochę zmniejszy się liczba chętnych do otrzymywania zapłaty tą walutą. Zakończenie na s. 5 s. 6 Obereg rodzimego słowa s. 8—9 Klub aktorki Łarysy s. 11—12 Studzony płyn miłości... s. 13 Rogozowy kapelusik s. 14 Wyleczyć zegarek... s. 15

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

KONSTYTUCYJNY DERIBAN

O TYM SIĘ MÓWI. Przypomnijmy, że początkowo w grudniu ubiegłego roku w nielegalny sposób zostały one przegłosowane rzekomo 276 podpisami ludowych wybrańców, podpisami, których do dzisiaj nikt nie widział. 8 kwietnia, pomimo szalonego nacisku Administracji Prezydenta, za projektem ustawy pod numerem 4105 oddano 294 głosy (do przyjęcia potrzeba 300). Po fiasku konstytucyjnego przewrotu władza wymyśliła inny wariant. Wcześniej wniesiono faktycznie identyczny z poprzednim projekt pod numerem 4180: ich tożsamość została uznana przez Sąd Konstytucyjny. Zgodnie z Konstytucją, w przypadku nieprzyjęcia projektu ustawy o wprowadzeniu zmian do Ustawy Zasadniczej, powracać do rozpatrzenia tego projektu można nie wcześniej niż za rok. Ale pomimo tego zapisu oraz REGIONY. Społeczeństwu i politykom władza narzuca myśl, że na Zakarpaciu rywalizują wyłącznie dwie siły polityczne — SDPU(o) oraz „Nasza Ukraina”. Tymczasem ludowy deputowany Ukrainy komunista Iwan Mihowycz z trybuny parlamentarnej otwarcie oświadczył, że jego rodaków otwarcie wciąga się w wojny informacyjne. Oprócz nieukrywanie prorządowych mediów, ostatnio na Zakarpaciu rozpowszechniane są gazety od wątpliwych założycieli. Kierunek tych wydawnictw trudno powiązać z humanitarnymi i demokratycznymi celami. Wśród nich — „Wisnyk”, „Wisti tyżnia”, „Jewro-mist”, „Mołod” oraz inne. Gazety są finansowane przez fundusze, sponsorów oraz prywatnych przedsiębiorców, a faktycznie wysługują się władzy wykonawczej, której przedstawiciele ostrzeżenia Rady Europy o tym, że zmiany w Konstytucji mogą być wprowadzone po wyborach prezydenckich, do sali sesyjnej bez faktycznego omówienia został ponownie wniesiony wielostronny projekt zmian do Konstytucji. I tym razem zebrał on te same 276 głosów — „za” głosowały wszystkie frakcje większości, komuniści oraz socjaliści, „przeciw” były „Nasza Ukraina”, BJuT, „Centr” oraz niezrzeszeni. W ten sposób władza ma teraz jeszcze gorszą sytuację — przy grudniowym głosowaniu 276 głosów zebrano bez udziału socjalistów. Optymistą pozostaje wyłącznie koordynator nieistniejącej większości Stepan Hawrysz, który jest pewny, że jesienią w przededniu wyborów zbierze się 300 głosów. Należy podkreślić, że wejście tej ustawy w życie przewiduje się nie w 2006 roku, a zaraz po przyjęciu. Coraz bardziej rozpowszechniają się wśród polityków plotki o tym, że premierem planuje się mianować L. Kuczmę, a jedynym kandydatem na prezydenta od władzy — spikera W. Łytwyna. A do tego, najprawdopodobniej, zwolnią ze stanowiska „antyryzykowego menedżera” W. Medwedczuka, który wywołuje irytację także u sił proprezydenckich. Pozostanie przy rozbitym korycie także obecny premier W. Janukowycz. A oto czy będą głosować jesienią za tą reformą frakcje SDPU(o) oraz „Regiony Ukrainy” — pozostaje pod wielkim znakiem zapytania. Ale jest jeszcze jeden wariant — trzecia kadencja prezydentury obecnie urzędującego gwaranta Konstytucji. Już trzeciego lipca rozpoczyna się rejestracja kandydatów na prezydenta, dlatego za miesiąc dowiemy się — pójdzie na trzecią kadencję Łeonid Kuczma czy rzeczywiście z niej zrezygnował. Iryna KOLYAKA. z. W ciągu ostatniego półrocza władza już po raz trzeci próbuje powrócić do projektów ustaw, którymi przewiduje się zmianę Ustawy Zasadniczej w stronę zwiększenia uprawnień parlamentu. Wszystko to robi się w celu zmniejszenia wagi stanowiska prezydenckiego i zapewnienia przyszłej egzystencji politycznej Łeonida Kuczmy w charakterze premiera.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

CENTRALNA KOMISJA WYBORCZA ZATWIERDZIŁA PLAN KALENDARZOWY PRZEPROWADZENIA WYBORÓW PREZYDENTA-2004

Zgodnie z planem partie i bloki powinny wysunąć kandydatów na urząd Prezydenta od 4 do 27 lipca włącznie. Do 1 sierpnia włącznie kandydat na urząd Prezydenta lub upoważniony przedstawiciel powinni złożyć dokumenty do Centralnej Komisji Wyborczej w celu rejestracji kandydata, a do 3 sierpnia włącznie powinno zostać złożone powtórne oświadczenie z poprawkami, jeśli takie będą potrzebne. Zgodnie z planem rejestracja kandydatów na urząd Prezydenta kończy się 6 sierpnia włącznie, a do 11 sierpnia włącznie w gazetach „Hołos Ukrajiny” oraz „Uriadowyj kurjer” powinien zostać opublikowany wykaz kandydatów na Prezydenta. Przedwyborcza agitacja na rzecz kandydatów na Prezydenta rozpoczyna się następnego dnia po rejestracji kandydata na urząd Prezydenta przez Centralną Komisję Wyborczą i kończy się o godzinie 24:00 dnia 29 października. Plan przewiduje, że od 16 października wstrzymuje się rozpowszechnianie informacji o wynikach sondaży opinii publicznej dotyczących kandydatów na urząd Prezydenta. Głosowanie w wyborach Prezydenta odbędzie się 31 października od godziny 8:00 rano do 20:00 wieczorem. Wyniki wyborów Prezydenta powinny zostać ustalone do 10 listopada włącznie, nowo wybrany Prezydent powinien objąć swój urząd do 13 grudnia. Plan kalendarzowy ustala również terminy sporządzenia ogólnego spisu wyborców, publikacji cenników kosztów czasu antenowego, otwarcia i zamknięcia rachunków funduszy wyborczych kandydatów na Prezydenta itp. Wybory Prezydenta zaplanowano na 31 października bieżącego roku. Informacja serwisu: http//uv.ukranews.com

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

WOJNY INFORMACYJNE PO ZAKARPACKU

Po pobiciu deputowanych oraz po innych niegodziwościach podczas już teraz znanych na całym świecie wyborów w Mukaczewie, rozgrywa się tutaj nowa bitwa — o świadomość wyborców. „Dobrowolnie-przymusowo” pozyskuje się na wspomnianą prasę środki od biznesmenów, a nawet instytucji budżetowych. Na przykład od rejonowego wydziału oświaty w Wielkim Bereznym wymagano przelania tysiąca hrywien na „Fundusz wspierania nauki Zakarpacia” (którego kierownikiem jest rodzony brat gubernatora Rizaka). Zgodnie z informacją deputowanego ludowego Mihowycza, ten fundusz „karmi” prosocjaldemokratyczną gazetę „Switohlad”. W ten sposób władza „wydoiła” niemało środków od przedsiębiorców na rzekomo kulturalne przedsięwzięcia, chociaż w rzeczywistości wszystkie one są wydawane na informacyjną ekspansję i zombifikację Zakarpatczyków. Przeważnie są to gazety-„killerzy”. Rozprowadzane bezpłatnie, bez zgody i chęci obywateli trafiają do ich skrzynek pocztowych, narzucając czytelnikom hasła SDPU(o) i szkalując jej politycznych rywali. Na przykładzie wspomnianych gazet można studiować, jak wyglądają „temniki” w działaniu. Materiały są fabrykowane w murach administracji państwowej Zakarpacia, a następnie powielane w oficjalnych wydawnictwach. Tymczasem w obwodzie bezpodstawnie zakazuje się opozycyjnych środków masowego przekazu, ogranicza się ich rozpowszechnianie przez „Ukrposztę”, sprawuje się dyktat nad prasą komunalną. Dziennikarzy zależnych wydawnictw nierzadko banalnie przekupuje się, a wolnych — szczuje. Jeden na wojnie informacyjnej nie wojownik, lecz Iwan Mihowycz, członek Związku Dziennikarzy z 40-letnim stażem, postanowił przeciwdziałać negatywnym zjawiskom. Rada Najwyższa poparła jego zapytanie poselskie do Przewodniczącego Komitetu Rady Najwyższej ds. wolności słowa M. Tomenki oraz Przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy I. Czyża w sprawie agresywnej polityki informacyjnej na Zakarpaciu. Iryna KOLYAKA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

CHYBA ŻE BÓG ŁAWRZE POMOŻE…

ŚLADAMI NASZYCH WYSTĄPIEŃ „PRZEPADŁA GRAMOTA” — 2 Konflikt między Państwowym Historyczno-Kulturowym Rezerwatem (PHKR) „Kijowsko-Peczerska Ławra” a Święto-Uspieńskim Monasterem Kijowsko-Peczerskiej Ławry stał się już historią. Niekończącą się i dość skandaliczną, jeśli wspomnieć wydarzenia zeszłego roku — samowolne zajęcie przez mnichów budynku należącego do rezerwatu (o czym już informowało „Słowo Proświty” w numerze 19 z 7—13 maja 2003 r.). Los PHKR od tamtej pory nie został rozstrzygnięty, co więcej — po przymusowym eksmitowaniu z biura u pracownika rezerwatu O. Beriozkina zniknęły bezcenne eksponaty, przekazane mu do renowacji. Ale sprawa nie dotyczy tylko zaginionych rarytasów. Ołeksandr Beriozkin w ciągu czasu, który upłynął, zdążył stać się obcym wśród swoich: — Cały rok pracowała komisja inwentaryzacyjno-rewizyjna, z wynikami której w żaden sposób nie mogłem się zapoznać. Ale wiadomo mi — dyrekcja rezerwatu zwróciła się następnie do milicji, która do mnichów żadnych pretensji nie ma, rzekomo wszystkie rzeczy zwrócono. Chociaż dla mnie nie jest jasne, jak dyrekcja spisała dobra materialne, zapisane na mnie. Na ten temat nie chce ze mną rozmawiać, a milicja trzykrotnie z rzędu odmawia wszczęcia sprawy karnej. Dlatego jestem zmuszony przygotować list do prezydenta Rosji W. Putina i tamtejszego ministerstwa kultury, aby eksponaty z rosyjskiego muzeum, które otrzymywałem do renowacji na podstawie umowy międzypaństwowej (między Ukrainą a Republiką Adygei), uznano za takie, które nie stanowią wartości historycznej i kulturowej. Proszę, aby państwo rosyjskie obiecało, że nie będzie wymagać ode mnie tych rzeczy. — Jaka jest ich realna wartość? — Trudno powiedzieć, bo te rzeczy mają po dwa-trzy tysiące lat. Powiedzmy, w Instytucie Archeologii zgubiono ołowiane arkusze. W sumie takich na świecie znaleziono nie więcej niż trzy dziesiątki. Gdzie podziały się trzy „moje” arkusze, nie wiadomo. Z adygejskiego muzeum zniknęły rzadkie blaszki z rysunkiem kota. U mnie na renowacji był fragment złotego haftu z pochówku w Soborze Uspieńskim, ale nie sposób wiedzieć, gdzie on teraz jest. Były też inne wartości, całkiem sporo. Z aktami o ich zniknięciu nikt mnie nie zapoznał i dość dziwne jest to, że oficjalnie tej kwestii nikt nie porusza. Wśród innych wartości, które Instytut Archeologii NAN Ukrainy w swoim liście z 15 kwietnia tego roku prosi zwrócić PHKR, wymienione są następujące: dwie srebrne wielozwojowe bransolety, brązowa maska, brązowa czerpak i kociołek, żelazne groty strzał. Wszystko to znaleziono podczas wykopalisk, które prowadziły różne ekspedycje. Wszystko to, jak podkreśla Ołeksandr Beriozkin, zniknęło podczas wojny między monasterem a rezerwatem. Jego dyrektor Serhij Kroleweć na początku naszej rozmowy powiedział, że wojny nie ma: — Nasze stosunki układają się w ramach obowiązującego ustawodawstwa, statutu rezerwatu i ustawy o wolności sumienia. Jedyne, co przyćmiewało te stosunki, to kwestia właściciela mienia PHKR, którym jest Kijowska Rada Miejska. Ona, niestety, terminowo nie rozwiązywała kwestii, które zobowiązana była rozwiązywać. Prowadziło to do sztucznego zaostrzenia stosunków, a nawet sytuacji konfliktowych. Odnośnie każdej zwracaliśmy się do właściciela, ale odpowiedzi zazwyczaj nie otrzymywaliśmy. Obiecywano nam pomoc, ale realnych działań nie było. Jeśli chodzi o zaginione u p. Beriozkina eksponaty, to je, być może, znajdą nieszybko: — Ewidencja przedmiotów muzealnych jest tak samo kontrolowana, jak ewidencja pieniędzy w Narodowym Banku. Przekazanie eksponatów z muzeum do muzeum towarzyszy wiele dokumentów, w tym również na poziomie Ministerstwa Kultury. Nie są mi znane przypadki swobodnego przekazania przedmiotu muzealnego do renowacji osobie prywatnej. Przez rezerwat takie przekazanie nie było realizowane. Tak samo nie jest mi wiadomo o jakiejś umowie międzypaństwowej między Ukrainą a Republiką Adygei. — Czyli Instytut Archeologii od niechcenia napisał list do rezerwatu? — Wątpię, żeby to był realny list. — Pan go nie otrzymał? — Otrzymałem ten list 22 kwietnia. Napisałem zapytanie z prośbą o dostarczenie kopii dokumentów o przekazaniu eksponatów na podstawie umowy o pracę Beriozkinowi. Odpowiedzi do tej pory nie ma. Jeśli ktoś coś przekazywał osobiście Beriozkinowi, to jakie pytania do rezerwatu? Podstaw, by go zachęcać, nie mam. Tak samo, jak i stawać po stronie Beriozkina w kwestiach ochrony interesów narodowych Ukrainy przed jakimiś zakusami. JAK POLITYCY ŁAWRĘ RATOWALI Temat stosunków monasteru z rezerwatem był kontynuowany i okazało się, że one układają się nie całkiem w ramach obowiązującego ustawodawstwa. — Nigdy nie podobała mi się ta forma, w której odbywało się zajęcie pomieszczeń, gdzie były zlokalizowane struktury rezerwatu — powiedział Serhij Pawłowycz. — Niezależnie od tego, czy ktoś z polityków popiera takie kroki. W szczególności poseł ludowy Petro Symonenko, który występuje za tym, aby całkowicie przekazać monasterowi budynki PHKR. Inny polityk, premier Janukowycz, w zeszłym roku otrzymał od namiestnika Święto-Uspieńskiego Monasteru Pawła list, w którym oskarżano rezerwat i jego dyrektora o działalność komercyjną: rzekomo na terenie rozmieszczone są kawiarnie i bary, które handlują napojami alkoholowymi, środki budżetowe wykorzystywane są niezgodnie z przeznaczeniem. List został napisany po znanych wydarzeniach zeszłego roku, kiedy do pomieszczeń PHKR samowolnie wprowadzili się mnisi. List miał konsekwencje dla dyrektora, którego długo i o wiele rzeczy wypytywali liczni kontrolerzy, w tym z KRU, Prokuratury Generalnej i MSW. — Żadnych naruszeń, o które oskarżał mnie namiestnik, nie wykryto — podsumowuje S. Kroleweć. Takich pism z klasztoru z prośbą o „rozprawienie się” z rezerwatem było kilka. Mimo że jego dyrektora Ukraiński Kościół Prawosławny (Patriarchatu Moskiewskiego) generalnie szanuje – inaczej dlaczego nagradzałby Serhija Pawłowycza najpierw Orderem Nestora Kronikarza w 1996 r., a w 2004 r. – Orderem Ilji Muromca? Zdobywca nagród, rozmawiając ze mną, prosił, by „nie wiązać tego z tym, z czym pani chce to wiązać”. Nie chcę i nie wiążę. Porozmawiać z przedstawicielami Ławry Peczerskiej udało się jedynie telefonicznie i wirtualnie. Kierownik działu informacji operacyjnej służby prasowej Ławry Ołeksandr Danyłewski, jak przedstawił się telefoniczny rozmówca, poinformował, że przełożony klasztoru wraz z delegacją innych jego osób kierowniczych właśnie wyruszył do Hiszpanii, więc wywiadu mi udzielić nie będzie mógł. Ale „jest tutaj jeden mnich, który jest w temacie, zadzwonię do pani później”. Jak dotąd pan Danyłewski nie zadzwonił, chociaż od dnia naszej rozmowy minęło kilka tygodni. Za to przesłał mi wywiad namiestnika, zamieszczony na oficjalnej stronie Ławry, w którym „o Berezkinie mowa jest również”. O 55. korpusie rezerwatu, w którym obecnie pracuje Ołeksandr Pawłowycz, władyka Pawło powiedział, że na jedno z jego pięter „przesiedlono niesławnego Berezkina, który miał laboratorium do wytwarzania historycznych podróbek”. Inne komentarze są nie mniej ostre i mogłyby zainteresować profesjonalnego prawnika. Ogólnie zaś wywiad poświęcony jest kwietniowej decyzji Rady Miasta Kijowa o przekazaniu klasztorowi w dzierżawę dziesięciu korpusów rezerwatu. Gdzie natomiast podzieją się pracownicy rezerwatu? O tym, zdaje się, wie tylko Bóg. Dyrektor rezerwatu tymczasem mówi, że już teraz odczuwalny jest brak pomieszczeń służbowych, w tym także na ekspozycje licznych muzealiów z magazynów, których „nie widziały już całe pokolenia kijowian”. W najbliższej przyszłości też raczej nie zobaczą. 58 radnych Rady Miasta Kijowa, zdaje się, tym nie bardzo się przejmuje, podobnie jak losem rezerwatu w ogóle. To, jakkolwiek banalnie by to nie brzmiało, nie tylko eksponaty i pomieszczenia, ale także ludzie – naukowcy i pracownicy muzealni. Pytanie „czy Rada Miasta Kijowa przejmuje się interesami państwa?” w tym przypadku brzmi retorycznie. Chociaż chodzi o państwo Ukraina. Ludmyła PUSTELNYK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

państwowej niepodległości Ukrainy. Co więcej, budowa elektrowni jądrowych na zachodnich granicach zjednoczonego ukraińsko-rosyjskiego systemu energetycznego ułatwi tranzyt rosyjskiej energii elektrycznej na Zachód przez terytorium Ukrainy. Potrzeba tranzytu po prostu odpada — rosyjską energię elektryczną będzie konsumować Wschodnia Ukraina, a na poczet zużytej będzie przekazywana energia z ChAES-2—RAES-4. Pięknie to wychodzi… EUROPA SIĘ BOI… Pomimo taniości energii elektrycznej i braku bólu głowy związanego z eksploatacją elektrowni jądrowych, właśnie do ChAES-2—RAES-4 Europa odnosi się bardzo, bardzo ostrożnie. Bo one, panowie, znajdują się bardzo blisko europejskiego domu. Owszem, istnieje dobra tendencja wynoszenia szkodliwych technologii do krajów „trzeciego świata”. Ale lokalizowanie ich na granicy… Jakoś to nie bardzo. Czego więc obawia się Europa, skoro mimo wszystko w 2003 roku zdołała pilnie sporządzić brakującą dotąd ocenę oddziaływania ChAES-2—RAES-4 na środowisko naturalne, z której wynika, że wszystko jest w porządku? A oto czego. W pilnie sporządzonej (z powodu licznych pozwów sądowych organizacji społecznych przeciwko NAEK „Enerhoatom” z żądaniem wstrzymania dokończenia budowy bloku energetycznego) ocenie oddziaływania na środowisko nie uwzględniono tego, że elektrownie są zlokalizowane w rejonie pustek krasowych i uskoków tektonicznych. W przypadku zwiększenia obciążenia możliwe są znaczne osiadania gruntów i zniszczenia konstrukcji elektrowni jądrowych. Zwiększa się sejsmiczność gruntów. Elektrownia jądrowa w strefie aktywności sejsmicznej, a do tego z naszymi wymogami bezpieczeństwa… Weźmy jeszcze pod uwagę fakt, że wszystkie konstrukcje znajdują się w stanie budowy od 17—18 lat. Niektóre z nich są już niezdatne do użytku. Systemy chłodzenia awaryjnego są przestarzałe moralnie. Co więcej, wody w rzekach Horyń i Styr, nad którymi rozmieszczone są ChAES-2—RAES-4, będzie niewystarczająco do chłodzenia nowych reaktorów. I oprócz tego, przy chłodzeniu chłodziwa elektrowni jądrowej dochodzi do potężnego zanieczyszczenia termicznego atmosfery oraz pobliskich zbiorników wodnych. Jeśli chodzi o rzeki, to zamieniają się one po prostu w bagno, ponieważ nawet zimą woda w nich ma temperaturę +10 °C. A to już prowadzi do globalnej zmiany stanu hydrogeologicznego i hydrologicznego w rejonie elektrowni jądrowej. Jak widzicie, Europa ma się czego bać. Tym bardziej, że projekt nie tylko według europejskich standardów jest już bardzo przestarzały (używanie w naszych czasach rozwiązań z lat 70. jest po prostu absurdalne), a przewidziana podczas dokończenia budowy modernizacja bloków energetycznych najprawdopodobniej jest niemożliwa w związku z wysokim poziomem gotowości obiektów — 85 %. A na przykład niektórych modułów automatycznego systemu sterowania procesami technologicznymi po prostu nie da się zmodernizować. I ZNOWU TO SAMO… Taka dziwna historia się u nas dzieje. Zaczniesz dochodzić — zaplączesz się. I rzeczywiście: to od kre-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Rozważania na temat rozwoju energetyki jądrowej na Ukrainie

HISTORIA… Z GEOGRAFIĄ I to nie z prostą, fizyczną (choć i tego szanownym czytelnikom jeszcze wystarczy), a z polityczną i ekonomiczną. Otóż była kiedyś wielka-wielka imperium, jak pamiętacie, — “od mórz aż po same krańce”. I rozwijała się w tym imperium energetyka jądrowa. Burzliwie się rozwijała, bo inaczej nie można było — taka sytuacja: kompleks wojskowo-przemysłowy wymagał, trzeba było produkować pluton do głowic jądrowych i innych zabawek. Zresztą podobne rzeczy działy się na całym świecie. I szczególnie nikt nie zastanawiał się, czy taki już bezpieczny, opłacalny i czysty jest ten “produkt uboczny” wyścigu zbrojeń, aż do 26 kwietnia 1986 roku. Kiedy na jednym nowiutkim bloku energetycznym elektrowni jądrowej, w jednej z prowincji bezkresnego imperium, wydarzyło się… Cóż, co się wydarzyło, już cały świat wie… Ale jeszcze przed tym w tej prowincji, która nazywała się wtedy “Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka”, zbudowano tych elektrowni jądrowych, jak to mówią w ludzie, do diabła. Koncentracja elektrowni jądrowych na terytorium naszego państwa (w porównaniu ze skalami byłego imperium) jest porażająca. I wszystko to miało się rozrastać. W 1974 roku już minionego stulecia został opracowany projekt drugiego bloku energetycznego Chmielnickiej Elektrowni Jądrowej, który z charakterystycznym dla imperium tempem został zatwierdzony w roku 1979. W tym samym 1979 roku opracowano również projekt czwartego bloku energetycznego Rówieńskiej Elektrowni Jądrowej, który zatwierdzono... (zgadza się, po pięciolatce) w 1984 r. Budowa tych dwóch bloków energetycznych o mocy po 1000 MW rozpoczęła się w 1985 oraz w znamiennym dla tej gałęzi energetyki 1986 roku. Zgodnie z projektami, które opracowywano w latach 70. Póki prowadzono budowę, — wiatry historii zrobiły swoje. Zniknęło z politycznych map świata imperium, za to pojawiło się półtora tuzina niepodległych państw, które otrzymały w spadku smutną pozostałość imperialnego rozmachu i zrujnowane gospodarki. Ale jeszcze przed 1991 rokiem, w 1990 pod naciskiem opinii publicznej, której nie bardzo uśmiechała się powtórka z Czarnobyla, rozbudowę obu elektrowni jądrowych, a także budowę szóstego bloku energetycznego Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej i budowę Krymskiej Elektrowni Jądrowej wstrzymano moratorium Rady Najwyższej. Niestety, w 1993 roku podczas kryzysu w zaopatrzeniu w energię i problemów z zakupem paliwa (zrozumiałe, gospodarki młodych państw, które zerwały wszystkie więzi związkowe i wypracowane warianty, a jeszcze w warunkach przejścia z gospodarki socjalistycznej do rynkowej, z sytuacji kryzysowych po prostu nie wychodziły) Minatom dopiął swego przed Radą Najwyższą Ukrainy w kwestii zniesienia moratorium. Oprócz Krymskiej, wznowiono budowę wszystkich elektrowni jądrowych. Od 1993 roku dokończenie budowy prowadzono kosztem Minatomu. Ale pieniędzy na tak zakrojoną budowę Ukrainie nie wystarczyło. W 1995 roku, zgodnie z Memorandum o porozumieniu między Ukrainą, Grupą Siedmiu a Unią Europejską, uzgodniono przyznanie Ukrainie na dokończenie budowy Chmielnickiej i Rówieńskiej Elektrowni Jądrowej międzynarodowego kredytu pod gwarancje Rządu Ukrainy. Jednym z głównych uczestników kredytowania był Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOR), który miał udzielić 215 mln dolarów jako kredyt na 17 lat. EBOR to organizacja dość ostrożna, więc przeprowadzono kilka ocen ekonomicznej zasadności kredytowania. W 1997 roku ekspertyzę przeprowadziła międzynarodowa grupa ekspertów pod kierownictwem amerykańskiego naukowca Johna Surreya, którzy wydali kategorycznie negatywną opinię dotyczącą korzyści dla Ukrainy i w ogóle dla społeczności światowej z dokończenia budowy drugiego bloku Chmielnickiej i czwartego bloku Rówieńskiej Elektrowni Jądrowej. Potem na zlecenie EBOR jeszcze jedną ekspertyzę przeprowadziła inna amerykańska firma — “Stone & Webster”, która uznała pewną zasadność kredytowania tego projektu. Pozostawmy tę ekspertyzę na sumieniu “Stone & Webster”. Ale w grudniu 2000 roku EBOR wstępnie zatwierdził przyznanie kredytu i postawił Ukrainie szereg warunków. W 2001 roku, po wynikach spełnienia warunków, rada dyrektorów EBOR miała ostatecznie zatwierdzić przyznanie środków. Ale 28 listopada 2001 roku Ukraina odmawia zachodnich kredytów i zaprasza do finansowania Federację Rosyjską. Rosja od tej propozycji nie odmawia, i można to zrozumieć choćby dlatego, że dokończenie bloków energetycznych gwarantuje Rosji rozszerzenie rynku zbytu paliwa jądrowego… Zresztą w 2003 roku, oprócz rosyjskiego finansowania, znów pojawia się kwestia kredytu z EBOR. Co więcej — pilnego kredytu. Przyznanie środków jest niezbędne już w czerwcu 2003 roku, aby dokończenie budowy zakończyć w 2004 roku. Dalej zaczyna się najciekawsze… JEMY ZE WSZYSTKICH KORYT? Tak więc, mieliśmy gwarancję od Rosji na finansowanie dokończenia budowy Chmielnickiej i Rówieńskiej Elektrowni Jądrowej (wielkości nieznane — od 44 do 660 mln dolarów). Mieliśmy gotowość EBOR do udzielenia kredytu (przy spełnieniu pewnych warunków, a jeszcze, zważcie, na warunkach ścisłego monitoringu podziału i wykorzystania środków oraz przejrzystości kredytowania). Co więcej, od 1 stycznia 1998 roku wprowadzono celowy dodatek taryfowy do energii elektrycznej w wysokości 10%. To znaczy, 10% wartości każdej kWh energii elektrycznej, która jest dostarczana przez elektrownie jądrowe, przeznacza się na dokończenie budowy Chmielnickiej i Rówieńskiej Elektrowni Jądrowej. Zważywszy na to, że elektrownie jądrowe produkują prawie 50% energii elektrycznej w kraju, uznajcie, że dokończenie budowy finansują wszyscy, którzy zużywają i opłacają energię elektryczną w państwie. Co więcej, od 1 lutego 2002 roku na polecenie Prezydenta Ukrainy wprowadzono codzienne priorytetowe przelewy z rachunków Hurtowego rynku energii elektrycznej na rachunki Narodowej Spółki Energetycznej “Energoatom” na dokończenie budowy Chmielnickiej i Rówieńskiej Elektrowni Jądrowej w wysokości 1 mln 200 tys. hrywien. Niemało, prawda? W czerwcu—lipcu 2003 roku wypływa jeszcze na światło dzienne decyzja o emisji obligacji Narodowej Spółki Energetycznej “Energoatom”, kosztem których również będzie prowadzona budowa Chmielnickiej i Rówieńskiej Elektrowni Jądrowej. Więc cóż to za otchłań taka?! Ileż ona kosztuje, — ta budowa? I jaki będziemy mieć z niej zysk? Ile ona kosztuje, — nikt nie powie. Jeszcze od 1995 roku koszt dokończenia budowy Chmielnickiej i Rówieńskiej Elektrowni Jądrowej wahał się od 722 mln dolarów do 1900 mln dolarów. Waha się on do dziś. A teraz przejdźmy do zysku. GARNEK DLA GŁODNEGO Czy potrzebujemy nowych bloków energetycznych w dwóch elektrowniach jądrowych? Zastanówmy się. Ukraina dysponuje obecnie około 52 000 MW mocy wytwórczych energii elektrycznej. Nawet w okresie zimowym, kiedy zużycie jest maksymalne, wykorzystuje się nie więcej niż 28 000. Efektywność zużycia energii na jednostkę PKB na Ukrainie jest 6–10 razy niższa niż w Europie. O efektywności nie można tu nawet wspominać. Straty energii elektrycznej podczas przesyłu do konsumenta w niektórych zakładach energetycznych sięgają 40% (przy normatywnych 8–10%). O energooszczędności można tylko pomilczeć. Jest to dla nas na razie jakaś kategoria metafizyczna – gdzieś istnieje, a nawet działa, ale tylko nie u nas – ani na poziomie domowym, ani przemysłowym. Bajka o tym, że energia jądrowa jest najtańsza, już dawno nie wytrzymuje krytyki. Dla przykładu weźmy najzamożniejszy kraj świata – Stany Zjednoczone Ameryki, gdzie pieniądze jednak potrafią liczyć. Otóż w USA, przy obliczaniu kosztów energii jądrowej, z uwzględnieniem wszystkich wydatków – a są to koszty przetwarzania, składowania i dożywotniego utrzymania odpadów, koszty wycofania bloku z eksploatacji, rekompensaty szkód dla środowiska naturalnego, ubezpieczenia na wypadek ewentualnej awarii itp. – uzyskano ciekawy wynik: 1 kW energii elektrycznej z elektrowni jądrowej jest o 1,5 centa droższy niż 1 kW tej, którą produkują nowoczesne elektrownie cieplne. Centy składają się na dolary, dolary na dziesiątki, setki, tysiące, miliony… Oto taka taniość. Dalej. Według obliczeń EBOR, przy istniejącej taryfie na Ukrainie – 1,5 centa za 1 kWh – kredytodawcy swoich pieniędzy z powrotem nie otrzymają nigdy. Aby uniknąć strat, zaproponowano podniesienie taryfy do 2,5 centa. Po takiej cenie Ukraina energii zużywać nie może, ale z radością będzie ją kupować Europa. Średni koszt 1 kWh w Europie wynosi dziś 4–5 centów. Co więcej, Europa, która obecnie wygasza swoje programy jądrowe, potrzebuje tworzenia nowych mocy wytwórczych. Więc rzeczywiście – dlaczego by nie kupować stosunkowo taniej energii elektrycznej w krajach, gdzie są mniejsze wymogi bezpieczeństwa (co odpowiednio obniża koszty, co z kolei warunkuje taniość), a do tego nie mieć żadnych problemów z bezpieczeństwem elektrowni jądrowych czy odpadami jądrowymi. Zatem zysk, który obiecują nam nasi włodarze ze sprzedaży naszej energii za granicę, może nas bardzo drogo kosztować. Nie mówię już o zagrożeniu drugim Czarnobylem. Środki, które zostaną wykorzystane w przyszłości na konserwację bloków energetycznych, ich modernizację, utrzymanie, przetwarzanie, składowanie i utrzymanie odpadów, mogą ten zysk ze sprzedaży zniweczyć. Wreszcie – nie mamy paliwa jądrowego! Całe paliwo jądrowe dla naszych elektrowni jądrowych pochodzi z Rosji. Tak więc, jeśli przyjąć, że rzeczywiście brakuje nam energii elektrycznej (choć tak nie jest), to dobudowując dwa bloki energetyczne, wpadamy w sytuację głodnego człowieka, który zamiast jedzenia kupuje drogi garnek do przygotowania tego jedzenia, nie mając produktów. Ładny obrazek? A stworzenie własnych elementów cyklu paliwa jądrowego na Ukrainie wymaga ogromnych nakładów kapitałowych. A kto będzie miał z tego zysk – to Rosja, która nie dość, że uzyska rozszerzenie swojego rynku zbytu paliwa jądrowego, to jeszcze udzielając kredytów Ukrainie na dobudowę bloków energetycznych, ustanowi dodatkową zależność Ukrainy od rosyjskiego kompleksu paliwowo-energetycznego, a to już, wybaczcie, bezpośrednie zagrożenie. Zdjęcie Oksany Ceacury. Od kredytu EBOR to się odmawia, to się umawia, to znowu odmawia, to ogłasza bankructwo NAEK „Enerhoatom”, to wypuszcza obligacje. A z rosyjskimi kredytami w ogóle nie wiadomo: czy dawali, czy nie dawali? Czy wykorzystano, czy nie wykorzystano? I w ogóle, ostatecznie rzekomo zdecydowano dobudowywać własnymi siłami, a EBOR niech swoimi pieniędzmi „choć się zadławi!” (choć nie odmawiamy ostatecznie kredytu „na modernizację”...). Jasne jest tu tylko jedno: w 2004 roku bloki energetyczne powinny zostać uruchomione. Dlaczego właśnie ten rok stał się „godziną zero” dla dwóch bloków energetycznych – każdy interpretuje, jak chce. „Ciemna woda w obłokach…” Nie chce się nawet przypuszczać, że pilne poszukiwanie pieniędzy na dobudowę i oddanie do eksploatacji dwóch bloków energetycznych właśnie w tym roku zaczęło się dlatego, że pieniądze w ciągu roku mogły się jeszcze na coś przydać. Jak mówią teozofowie – „wszystko może się zdarzyć”, ale zbędnych mitów tworzyć nie zamierzam. Jeśli chodzi o mitotwórstwo, którym nas karmią, o tym, że po zamknięciu Czarnobyla mamy niedobór energii elektrycznej, to istnieje opinia, że Ukrainie lepiej byłoby zwrócić się ku alternatywnym źródłom energii elektrycznej. I jest to możliwe. Po pierwsze, to podniesienie efektywności energetycznej. Według szacunków specjalistów, do 2010 roku można zaoszczędzić 1/3 energii elektrycznej zużywanej w ukraińskiej gospodarce. Tylko proste procesy produkcyjne i kontrola produkcji mogłyby zmniejszyć przemysłowe zużycie energii elektrycznej o 6,3 mld kWh. Po drugie, modernizacja technologii przemysłowych oraz rekonstrukcja działających na Ukrainie elektrowni cieplnych i wodnych. Obecnie żadna elektrownia nie pracuje w oparciu o nowoczesną technologię, która bazuje na wysokim poziomie efektywności energetycznej i niskim wpływie na środowisko. W każdym razie wszystkie elektrownie mają potencjał, aby po modernizacji zwiększyć moc, poprawić efektywność energetyczną, rozwiązać problemy z odpadami i przedłużyć okres eksploatacji o ponad 20 lat (zauważmy, że okres eksploatacji elektrowni jądrowej to 30 lat, w trzydziestym roku już konieczna jest konserwacja, wyłączenie z eksploatacji, demontaż i składowanie). Ponadto modernizacja ograniczyłaby zużycie importowanej ropy i gazu. Po trzecie, istnieje takie pojęcie jak energetyka wiatrowa. Według szacunków Ukraińskiego Instytutu Elektrodynamiki, na Ukrainie możliwe jest produkowanie do 30 miliardów kWh rocznie, wykorzystując energię wiatru. To czterdzieści procent energii elektrycznej, którą obecnie produkują na Ukrainie elektrownie jądrowe. A wspomnijmy jeszcze energię słoneczną, geotermalną, energię biomasy. We wszystkich kierunkach są ciekawe opracowania. I o tym można jeszcze pisać i pisać… Ale jakoś na Ukrainie – nie do tych problemów… Radmiła KORŻ. Kiedy mówi się o energetyce, a zwłaszcza o rozwoju energetyki jądrowej w naszym państwie, ogarnia mnie jakieś dziwne uczucie. Jakby mnie, jako obywatela tego kraju, zaliczano do psychicznie chorych, mających nieuleczalną skłonność do samobójstwa. Wiecie, są tacy: ratuje się ich, ratuje, a oni znowu robią swoje, aż pewnego razu nie zdąży się ich uratować. Ale u mnie osobiście z psychiką wszystko w porządku… Ot, nie mogę pojąć, dlaczego Ukraina, państwo, które symbolizuje sobą niebezpieczeństwo energii jądrowej dla całego świata, z jakimś patologicznym dążeniem zmierza do logicznego końca. Na przykład dla mnie symbolem tego dążenia jest dawna historia z dobudową drugiego bloku energetycznego Chmielnickiej i czwartego bloku energetycznego Rówieńskiej Elektrowni Jądrowej. Ta historia – to rzecz bardzo przebiegła i ciekawa. Jeśli wziąć pod uwagę, że mimo wszystkich zapewnień o konieczności tego działania, nie mamy na to ani szczególnej potrzeby, ani zbędnych środków.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

«DOROSŁE RADIO «SZANSON»

NA SŁUCHU Abstrakcja od wszystkich spraw i cały dzień, a dokładniej dziesięć i pół godziny, słuchania „Dorosłego radia „Szanson” zdarzyło mi się po raz pierwszy. Dla kogoś, kto nie jest fanatykiem, nie jest to takie proste. „Dorosłe radio „Szanson” (106 FM) słyszę okresowo w marszrutkach. Jednakże całościowe i obiektywne wrażenie mógł dać tylko długotrwały monitoring z minutową rejestracją: piosenki (cytaty odzwierciedlające treść), programy, bloki informacyjne, reklamy i rozrywkowe dżingle oraz inne. Tak więc 2 czerwca 2004 roku stałem się po prostu fanatycznym słuchaczem „Dorosłego radia „Szanson” od 7.00 do 10.09, od 11.00 do 15.09 i od 17.30 do 21.07. I pierwszy wniosek dotyczył właśnie nazwy kanału radiowego. W odróżnieniu od oficjalnej strony internetowej tej stacji FM (nawiasem mówiąc, od marca 2004 roku nieaktualizowanej, poza mini-komunikatem o czasowym rozszerzeniu porannego show „Podzariadka”) oraz różnych źródeł informacji, gdzie figuruje ta stacja, w „sygnałach wywoławczych” i reklamowych dżinglach nadawania stacji figuruje już nie „Dorosłe radio „Szanson”, a po prostu „Dorosłe radio”. Z drugiej strony, zdystansowanie się od „Szansonu” (osobna stacja radiowa na 101,9 FM) nie zmieniło formatu nadawania, zorientowanego na kierunek muzyczny szanson. Istoty i głównych cech tego gatunku, jak się wydaje, do tej pory (stacja radiowa istnieje około trzech i pół roku) ostatecznie nie określił nikt. „Śpiewamy romanse miejskie, a nie piosenki więzienne”, — oświadczył zwycięzca ostatniego festiwalu „Piosenki śpiewane razem” Bohdan Łastiwka. Między innymi, ten coroczny festiwal to ekskluzywna akcja PR „Dorosłego radia” i jego dyrektora Andrija Karpija, skierowana na popularyzację młodych gwiazd szansonu na Ukrainie. Jeśli zaś mówić o „mistrzach” gatunku, stale obecnych na antenie, to są to: Mychajło Szełeh, Mychajło Kruh, Mychajło Szufutynski („król rosyjskiego szansonu”), Ołeksandr Marszał, Ołeksandr Rozenbaum, Ołeksandr Lesnykow, Haryk Kryczewski, „Lesopował”, Sława Medianyk. Zrozumiałe, że nie mają oni żadnego związku z ukraińskim produktem. Natomiast treść i styl ich piosenek są różnorodne. Oprócz tego antenę wypełnia zwykła rosyjska „popsa”, która rozciąga gatunek szansonu i format „Dorosłego radia” do nieokreślonych granic: Dolina, Apina, Kirkorow, Ałlegrowa, Kuczyn, „Kabriolet”, Wierka Serdiuczka, Pugaczowa, Baskow, Bułanowa… O tematycznym zakresie „romansów miejskich” częściowo mówią ich tytuły: „A Gałoczka u was bałowannaja” (zespół „Bałagan Limited”), „Nie strielajtie, bratwa” („Worowajki”), „Pro Papirosoczku” (Andrij Aloszkin), „Spiecnaiz” (Arina Kramar), „Gulanka” (Wierka Serdiuczka), „Szofiera” (Wika Cyganowa), „Bratwa, nie strielajtie drug w druga” (Jewhenij Kemerowski), „W tawiernie” (Iwan Kuczyn), „Władimirskij czentrał” (Mychajło Kruh), „Szofierskaja” (Mychajło Szełeh). Na początku każdej godziny, poza 20-tą, przez 4—6 minut podawano praktycznie jedyny ukraińskojęzyczny produkt informacyjny — wiadomości. W pierwszej połowie dnia Jurko Łysenko (przygotowywał i czytał przegląd informacji) zaczął od „podsumowania wydarzeń minionego dnia”, dalej — standardowe „Operacyjnie i obiektywnie w „Dorosłym radiu” — wiadomości co godzinę”, a także „Wiadomości sportowe” i „Wiadomości niepolityczne”. Już podsumowaniem wydarzeń po- SPOJRZENIE Z BOKU

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

TEGO DNIA

Na co czekali słuchacze radia 2 czerwca 2004 roku, poza rozrywkowo-muzycznymi falami? Oczywiście czekali na komunikaty dotyczące bieżących wydarzeń, to zrozumiałe, bo, jak mówią, leży to na wierzchu. Jednak dusza niepokoi się nie tylko tym, co pilne, lecz także pamięcią. Tego dnia było też kogo i co wspominać. 2 czerwca urodzili się: Iwan Soszenko, ukraiński malarz i pedagog, Fedir Anders, kijowski inżynier-konstruktor w dziedzinie budowy sterowców, Jurij Tymoszenko (Tarapunka), znakomity artysta teatru i kina, Artysta Ludowy Ukrainy, za którym stoi cała epoka satyrycznego odzwierciedlania sowieckiej rzeczywistości w latach 40.–60. XX wieku. Być może niewielu wie o Petrze Poticzném, urodzonym 2 czerwca 1930 roku, ukraińskim uczonym, politologu, ukrainoznawcy, pedagogu. Słuchacze zapewne czekali na ciekawe opowieści o tych osobowościach, o ich dorobku twórczym i na prezentację próbek ich twórczości. Nie doczekali się. Egzotycznym powodem do informacji tego dnia mogła być również opowieść o stosunkowo mało znanej Republice Senegalu, która właśnie tego dnia w 1992 roku uznała niepodległość Ukrainy. Tego dnia dziesięciolecie obchodziła Uchwała Rady Najwyższej Ukrainy z 2.06.1994 dotycząca separatystycznej próby kierownictwa Krymu, by faktycznie podnieść status autonomii do rangi państwa. Opowieść o tym momencie próby mocy ukraińskiej władzy nie straciła swojej aktualności; mogłaby być na czasie także w związku z nową sytuacją etnopolityczną na półwyspie. Sześć lat temu, 2.06.1998 r., Prezydent Ukrainy L. Kuczma wydał Dekret „O środkach na rzecz poprawy funkcjonowania i rozwoju ogólnego średniego szkolnictwa”. Tego samego dnia odbyło się kolejne posiedzenie Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy. Chodziło o wykonanie Dekretu Prezydenta z 21 stycznia 1998 roku „O reżimie ostrego ograniczenia wydatków budżetowych”. No cóż, dobrze by było, gdyby radiowi komentatorzy wzięli i przeanalizowali: jak wykonano i do czego doprowadziły przez sześć lat „Środki na rzecz poprawy funkcjonowania i rozwoju ogólnego średniego szkolnictwa”. Dobrze byłoby także porozmawiać przed mikrofonem ze specjalistami o bezpieczeństwie narodowym w ogóle, a o „reżimie ostrego ograniczenia wydatków budżetowych” w szczególności. Całkowicie słuszna byłaby też rozmowa na temat, który 2.06.2001 r. Prezydent L. Kuczma wprowadził do pola prawodawczego swoim Dekretem „O dopuszczeniu oddziałów sił zbrojnych innych państw na terytorium Ukrainy…”. Warto byłoby w związku z tym podyskutować o całkowitym uwolnieniu terytorium Ukrainy od przebywania na nim oddziałów innych państw. Niestety, żaden z tych tematów nie stał się przedmiotem głębokiej analizy, dyskusji, obiektem zainteresowania specjalistów od sztuki mikrofonowej. Wyjątkiem była może tylko 10-minutowa audycja „Historia w datach” na kanale radia „Kultura” o 15.05, w której w ciekawy sposób poinformowano o wydarzeniach i osobach, które miały bezpośredni związek z pielęgnowaniem naszego ukraińskiego drzewa życia. Życia, a nie niekończącego się show prymitywnych śpiewów, które tworzą zniekształcone wyobrażenie o tym życiu. z Stefan KOSTKA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Kontynuujemy temat rozpoczęty w poprzednim numerze „Słowa Proświty”: jaką kulturę kultywuje radio na Ukrainie?

Taka nowocześnie urządzona stacja — na Ukrainie, jak na razie, zdarza się rzadko. Dokładnie w południe blok informacyjny kończyła Natalka Zwyrycz. Jeśli chodzi o zawartość wiadomości, monitoring wykazał 60% informacji z życia międzynarodowego: Irak, zamachy terrorystyczne, ciekawostki (w Tunezji — konkurs piękności kotów i psów, w Wietnamie będą rozdawać witaminę A, żeby Wietnamczycy stali się wyżsi), wybory, spotkania i oświadczenia przywódców państw. W wiadomościach o życiu wewnętrznym kraju przeważa informacja społeczno-ekonomiczna (w Zaporożu wzrosły ceny transportu, w Charkowie dzieci zachorowały na czerwonkę, na bukowińskim weselu zatruły się 32 osoby…). Politycznie w komunikatach dominowali Wiktor Janukowycz i rząd (4 razy), Łeonid Kuczma (dwukrotnie), Julia Tymoszenko (dwukrotnie — o pociągnięciu do odpowiedzialności karnej), Ołeksandr Moroz (raz — projekt reformy konstytucyjnej). Oprócz wiadomości i piosenek, eter wypełniają programy informacyjno-rozrywkowe, gry, humorystyczne, interaktywne: „Poranny show „Podzarjadka” (do godz. 11), „Astrologiczne bajki” (godz. 7.20, 19.20, czas trwania — 3—4 minuty), „W ten dzień” (godz. 8.20 — 8.23), „Da-show” (godz. 8.30—8.33), „Sinij worobiej” (godz. 8.48—8.50, 17.48—17.49), „Daju nawodku” (godz. 7.30—7.33), „Wiedomosti po-kijewski” (godz. 9.12—9.19, 13.12—13.19, 18.12—18.17), „Wzrosłyje zabawy” (godz. 9.30—9.37), „Afiszka” (godz. 11.30—11.33), „KPZ” („Koncert na życzenie”: godz. 12.00—13.00, 20.00—21.00), „U wsiech na uszach” (pod koniec każdej godziny), „FON” („Fakty: Oczywiste, nieprawdopodobne”: godz. 15.20—15.22). W eterze nie ma żadnego poważnego programu analitycznego czy publicystycznego. W istocie poziom programów rozrywkowych jest dla „chłopaków z ulicy”. „Podzarjadkę” wypełniają tylko reklamowe slogany-przerywniki w rodzaju: „Dość spania — dawaj się ładować!”. „Astrologiczne bajki” radzą: „Panny, nie jedzcie na śniadanie ciężkich potraw… Wagi, nie próbujcie pozbyć się złych nawyków…” W grze „Da-show” najważniejsze dla słuchacza-uczestnika jest niewypowiedzenie słowa „da” (można — „tak”), odpowiadając na pytania prowadzącego. „Sinij worobiej” opowie wam takie dowcipy: „Borysowi Moisiejewowi urodził się syn. — Co ty?! A ja nawet nie słyszałem, że był w ciąży”. Albo: „Macie „Rondo”? — Nie. — A coś zbliżającego? — Tylko prezerwatywy”. Konkursy dla słuchaczy proponują „Wiedomosti po-kijewski”, reklamując markę „Bilenka”. Na przykład prowadzący program dzwoni do jubilata-ginekologa i w stylu a-la Serdiuczki, w nieuleczalnym surżyku, mówi: „Ja chcę też zostać, jak Pan — ginekologiem. Mama mówiła: zawsze ręce w cieple będą… Tam, gdzie touroperator odpoczywa, ginekolog pracuje…” W formie „pytanie—odpowiedź” zbudowane są programy „Daju nawodku”, „Wzrosłyje zabawy” i „FON”. „KPZ” — to wiadomości na pager (52 kopiejki za 12 sekund bez VAT), dotyczące pozdrowień kogoś z czymś i zamówień piosenek. Ogółem w czasie monitoringu w eterze pojawiło się około 30 wiadomości na pager, wyemitowano mniej niż 20 zamówień piosenek (dwa zgłoszenia telefoniczne słuchaczy). Z reguły dwa razy na godzinę (w 40. i 50. minucie) w eterze są bloki reklamowe; średnio po 3—4 komunikaty reklamowe. Reklamy w języku ukraińskim stanowią około 50% wszystkich. Oprócz tego język „Prognozy pogody” (w 45. minucie prawie każdej godziny) określa DJ. Z czterech obecnych w eterze DJ-ów — Jewhena Żyhuny, Natalki Polakowej, Łeonida Aksionowa i Alony Wołyneć — tylko Natalka Polakowa mówiła po ukraińsku. Oddzielnymi elementami formatu „Wzrosłogo radio” są przerywniki z klasycznych radzieckich filmów (do 10 sekund), zapowiedzi i autoreklamowe slogany, a także humorystyczno-aforystyczne wstawki (średnio dwie na godzinę). Poziom tych ostatnich odpowiada treści i stylowi szansonu: „W walkach bez zasad zwyciężył dagestański sportowiec i jego sześciu przyjaciół”, „Nie przechowuj wszystkich jajek w jednej nogawce”, „Bywają dni, kiedy opuścisz ręce, a ktoś cicho powie: „Hande hoch!”, „Nie rozumiem twojej miłości do lotników, bardziej mi w duszy grają marynarze. — Pomyślisz, z marynarzem nie można zajść w ciążę”, „Mieszkańcy Krasnojarska pytają: czy można uważać za muzułmanów tych, którzy nigdy w życiu nie jedli wieprzowiny?”… Ale wróćmy do piosenek, które stanowią ponad 60% czasu antenowego podczas naszego monitoringu. Ze 125 usłyszanych piosenek tylko jedna (!) jest ukraińskojęzyczna — na zamówienie słuchacza (utwór „Drug”, „Okean Elzy” — 12.48). Co ciekawe, o 20.10 zadzwoniliśmy również do tak zwanego „Kontakt-centrum”, próbując zamówić piosenkę Rusłany, ale tam, zamiast szybko przyjąć zamówienie (w końcu 52 kopiejki za 12 sekund rozmowy), bawiono się w słowny ping-pong: „A co, „Wzrosłoje radio” puszcza ukraińskie piosenki? A Pan stale słucha „Wzrosłogo radio”? Pewnie nie mają Rusłany w fonotece, dobrze, ja teraz przyjmę Pana zamówienie…” W końcu piosenki tak i nie puszczono… Inną cechą formatu muzycznego tego radia jest to, że repertuar w 80% jest męski (wykonawcy — mężczyźni). Chwytliwe tematy — biesiady, kobiety, „romantyka” pracy kierowcy, armia i wojna („Za Rosję, za Arbat”), nostalgia za Rosją z burżuazyjnego Zachodu. Dla lepszego wyobrażenia o stylu i treści piosenek proponujemy cytaty typowych szansonowych „romansów”. 7.15. „Mam pieska nieprestiżowego… Bezrasowych dwoje nas, wiecznych wędrowców, gardzą nami z tobą wszyscy z góry. No, a nam wszystko jedno, razem łapę podniesiemy — niech powąchają”. 7.33. „Ach, Tola, Tola, Toleczka, a ja z innym przy stoliku. To nieporozumienie — za zdradę, Toleczka”. 8.43. „Sto gramów na klatę i wszystko w nosie. Dobrze byłoby postawić pomnik szklance z fasetkami… Kołyszą nas butelkowe sztormy i do brzegów przybić nie dają”. 9.39. „Wiele kobiet całowałem… kwiaty i piosenki zamieniłem na knajpy i chuligaństwo. I nawet najlepsi przyjaciele z uśmiechem mnie zostawiali. Życie moje hulackie, przepadłe”… 12.22. „No cóż ty straszna taka, straszna. Ty nieumalowana straszna i umalowana… Ja już skończyłem szkołę, nauczyłem się całować, wszystkie dziewczyny chcą się ze mną spotykać, ale życie mnie z tobą zetknęło: sztuczna szczęka, nos krzywy…” 18.08. „Jadą moi kumple, a za duszą ani grosza… Kierowco, ciebie problemami KamAZ już zamęczył… tam milicja… ale nie boją się KamAZy, kto by nie brał na szpan”. 19.12. „Zbieraj, zbieraj kopiejkę, napchaj banknotami materac, a mnie tylko kufajka ratowała od biedy nie raz”. 19.38. „Dzień dobry, mamo i tato! Ślę wam pozdrowienia z Anapy!.. Morze, fale, ktoś wczoraj utonął, a kto dziś pójdzie na dno?.. Za mąż — no nie, nigdy! Ja nie wrócę nigdzie!” 20.33. „Jest niepokój na twarzy, jest magnezja w strzykawce, zaraz ona tam dojdzie do siebie… Po dziesięciu kubikach, jeśli ty nie stałeś się zdrowy, znaczy to nieporozumienie”… Ołeksandr SOŁONEC

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

NOSTALGIA ZA JĘZYKIEM

Dawna tradycja — poranek u wielu naszych ludzi zaczyna się od odbiornika radiowego. Kiedyś wszyscy słuchali Pierwszego programu z radiowęzła. A obecnie — pojawia się coraz więcej alternatyw, z jakim dźwiękowym tłem przeżyć dzień. Rosnąca liczba stacji radiowych FM, które ciasno skupiły się niemal jedna na drugiej w niewielkim zakresie fal ultrakrótkich, stanowią (zwłaszcza w dużych miastach) poważną konkurencję dla radia państwowego. Niestety, w tej konkurencji daleko nie zawsze wygrywa jakość audycji i muzyki. Główną cechą wielu „efemek” jest to, że nie trzeba się szczególnie wsłuchiwać. Muzyka w tle, rozmowy w tle… W duchu czasu — „żeby nie przeciążało…” Nie przeszkadza pracować lub zbierać się do pracy. Ponadto większość stacji FM jest na jedno kopyto, nie mają określonych ram stylowych, własnego formatu (co nie przeszkadza naklejać etykiety „nieformatu” na ukraińską piosenkę). Są i takie, w których, przeciwnie — wyraźnie określony kierunek muzyczny. Jednym z nich jest radio „Nostalgie”. W odróżnieniu od odrażających „szansonów”, „russkich” i „naszych” (główną i od razu rozpoznawalną cechą których jest wojujący brak smaku), nie zmusza ono nieszczęsnego słuchacza-miłośnika muzyki do zatykania uszu. Dużą część czasu antenowego (około 75%) oddano piosenkom, i co szczególnie cieszy — nie blatniakom i nie rosyjskiej pop-muzyce. Nazwa radia mówi sama za siebie — dość jakościowa (przeważnie) pop-muzyka minionych lat. Chociaż nie oznacza to, że brzmią same „archaizmy” i „anachronizmy” (jak może pomyśleć ultranowoczesna młodzież) — zdarza się i to, co brzmiało dwa-trzy lata temu. A poza tym dobierana jest w zasadzie klasyka gatunku — estrady, pop-muzyki, rock’n’rolla itp. Repertuarowo „Nostalgie” korzystnie odróżnia się od podobnego w kierunku radia „Melodia” (ono w zasadzie „nostalguje” za różnorodnymi przykładami rosyjskiej pop-muzyki lat 80. — 90.). Zatem zrozumiałe jest, na jaki krąg słuchaczy obliczone jest to radio — na pokolenie około 30-latków i starszych, — aby dać im możliwość przypomnieć sobie wszystko to, czego słuchało się kiedyś (i obecnie) z taką przyjemnością. Ważny moment — w „Nostalgie” praktycznie nie ma natrętnego didżejskiego gadania. Przecież „chorobą” wielu „efemek” jest niekontrolowany potok bezsensownych komentarzy i nonsensów. Zazwyczaj ta słowna ulewa drażni nie mniej niż niskoprogramowa audycja muzyczna (krótko mówiąc, radiowe rozmowy odpowiadają treścią repertuarowi muzycznemu). W „Nostalgie” są inne skrajności, tam akurat słów jest mało. Czasami przez całą godzinę, oprócz reklamy, nic nie przerywa długiego muzycznego płótna. Ale to nie oznacza, że nie ma tam wcale audycji. W szczególności rano (od 7:00 do 10:00) na antenie jest „Z powodów rodzinnych” (nadawane w języku rosyjskim). Zasada jest prosta: wybiera się jakiś temat do dyskusji, do której zapraszani są także słuchacze. Zrozumiałe, że temat biorą życiowy i nieskomplikowany, a rozmowy, które toczą się wokół niego, są podobne do zwykłej pogawędki między przyjaciółmi. Ale najważniejsze — że nie ma tu przekleństw, żargonu czy jawnego chamstwa. Do audycji dzwonią dość wykształceni ludzie — w szczególności nauczyciele czy absolwenci uczelni. Na przykład 2 czerwca tematyka audycji brzmiała „Słowo nie wróbel” (o sile słowa). Poruszano różne aspekty — o ważności komunikacji, plotkach, obrazie słowem, zaletach milczenia itp. Co przyjemnie zdziwiło, w rozmowie czasami brzmiały nawet cytaty klasyków (Saint-Exupéry’ego i T. Eliota). Obecne w radiu „Nostalgie” są też serwisy informacyjne. Prawda, są one krótkie — 2—4 minuty, i nie ma ich tak dużo (5% ogółu nadawania), ale naświetlają różnorodne wydarzenia — trochę polityki, trochę sensacji, informacja, gdzie można odpocząć w Kijowie, blok o modzie, opowieści o różnych krajach, porady, jak stać się człowiekiem sukcesu, prognoza pogody, kurs walut. W ciągu dnia zdarzały się nawet audycje, które umownie można zaliczyć do kulturologicznych — „Oczewidnoje — niewierojatnoje” (o fenomenie płaczących ikon) i „Żyzń zamieczatielnych ludiej” z hasłem „Istorija biez kupjur” (o wybitnych ludziach, którzy urodzili się tego dnia). Prawda, znane osobistości okazały się wyłącznie zagranicznymi (markiz de Sade i hrabia Cagliostro), nie znalazło się tam miejsca dla ukraińskich sławnych działaczy (chociaż tacy, którzy urodzili się w tym dniu, byli). Oto taka „Nostalgia”. Wszystko niby w porządku, zwłaszcza jeśli porównywać z innymi stacjami FM. Dużo niezłej muzyki, trochę informacji (niezbyt skomplikowanych w odbiorze), brak chamskiej „gadaniny” i natrętnej rosyjskiej pop-muzyki… Ale są i istotne „ale”. Niestety, całkowicie brak ukraińskiej muzyki. W ciągu całego słuchania nie zabrzmiała ani jedna ukraińska piosenka. Czyżbyśmy nie mieli za czym tęsknić? Przecież w Ukrainie narodziło się tyle piosenek (i nasz język, jak wiadomo, uważa się za jeden z najbardziej śpiewnych), — a dla nich tutaj nie znalazło się miejsca… Zatem repertuar muzyczny w „Nostalgie” jest obcojęzyczny (przeważnie anglojęzyczny). Rosyjskich piosenek jest około 20%. Jeśli chodzi o nadawanie — sytuacja jest nieco lepsza. Około 30% wszystkich audycji prowadzono w języku ukraińskim (wśród nich — przeważnie serwisy informacyjne). Ale, znowuż, językiem „nieformalnej” komunikacji (programy rozrywkowe, rozmowy ze słuchaczami) pozostał rosyjski. Jeszcze trochę — i dopadnie prawdziwa nostalgia za ukraińskim językiem i muzyką. Kateryna TARCZEWSKA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

«ZAWSZE PIERWSZY», ABY POKOCHAĆ WŁADZĘ

JĘZYK WŁADZY Pierwszy kanał Radia Narodowego pozostaje bodaj jedynym, w którym zdecydowana większość programów dotyczy tematyki ukraińskiej. I tak samo, jak inne państwowe media, radio to nie jest oryginalne w rozpowszechnianiu wyłącznie pozytywnych informacji o przywódcach kraju. Poranny program „Głos Kijowa” (godz. 8.30) po raz kolejny przypominał słuchaczom o tym, jak premier Wiktor Janukowycz odwiedził obóz wypoczynkowy dla dzieci „Dniepr” i „podarował dzieciom centrum komputerowe oraz słodycze”. Czy kandydat na prezydenta kupował prezenty za własną pensję, czy za inne środki — nie uściślono. Ogólnie rzecz biorąc, materiał o premierowskiej miłości do dzieci był bodaj najdłuższym pod względem czasu trwania spośród wszystkich w „Głosie Kijowa” (3,5 min.). Relacja o tym, jak mer stolicy O. Omelczenko przyznał uzdolnionej młodzieży 150 stypendiów, trwała krócej. W codziennych wiadomościach brzmi fraza o „tak zwanej kwestii mukaczewskiej”, którą rozpatrzył parlament. Aluzja dla odbiorców jest przejrzysta — jeśli kwestia jest „tak zwana”, to wychodzi na to, że nie warto zbytnio przejmować się wyborami w Mukaczewie. Po jakichś pół godzinie słuchaczowi znów przypominają o premierowskim altruizmie w „Dnieprze”. Tym razem w przeglądzie prasy w radiu: autor przeglądu zwraca uwagę na odpowiednią publikację w gazecie „Głos Ukrainy”. Program przegląda tylko te wydania, które trudno podejrzewać o nielojalność wobec władzy — oprócz wspomnianego już „Głosu Ukrainy”, anonsowane są publikacje „Dnia”, „Kuriera Rządowego”, gazety internetowej „Pro-UA”. Wiadomości o 9.00 jeszcze raz wspominają o W. Janukowyczu i L. Kuczmie. Po 10 minutach — autorski program S. Karatajewskiego „O tym się mówi” donosi, że mer Mukaczewa E. Nuser ustąpił ze swojego stanowiska po spotkaniu z członkinią komisji monitorującej Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy Hanne Severinsen. Jednak ani słowem nie wspomniano o tym, że swój udział w dymisji mera zaprzeczyła sama pani Severinsen. Parlamentarne przesłuchania budżetowe, transmitowane przez radio, to marzenie fonetyka-patologa. Wicepremier M. Azarow, zwracając się do przewodniczącego komisji budżetowej P. Poroszenki: „Tagda słuchaj — my prakticzno nie imiejem wniesznich dołgow, na sto procentow profinansiruwali wsi zatraty”. I tak dalej. W każdym razie bezpośrednia transmisja z parlamentu to bodaj jedyna możliwość usłyszenia naszej władzy „nieuczesanej”. O 18.50 w wiadomościach wybrzmiał materiał o sądzie nad surżykiem, zorganizowany przez znanego działacza O. Donija. Co prawda sam Ołeś, rozmawiając z dziennikarzem, bez surżyka obejść się nie zdołał: „Ukraiński język zaszugali w pewnej mierze”. Swoją drogą — właśnie w Radiu Narodowym dość wymagająco podchodzą do czystości języka i właśnie tutaj brzmi nienaganna ukraińszczyzna. Na którą, co prawda, nie śpieszą się tłumaczyć rosyjskojęzycznych reklam. L. P. LIST CZYTELNIKA — DO DRUKU! Zakończenie. Początek na s. 1 Srebrniki to marna waluta. Nie ma zupełnie bezsumiennych ludzi. W jakimkolwiek bagnie człowiek nie topiłby własnej duszy, a prawo moralne i tak przypomina o sobie, dlatego nawet najbardziej podły przestępca, czyniąc podłość, ukrywa się, żeby nie widzieli. No, a jeśli człowiek chce być we własnych oczach porządnym i przyzwoitym (takich jest większość), to srebrniki po prostu parzą go w palce. Taka jest ich natura. Ale przecież sprawa zrobiona, za nią zapłacono. Niby płacono zwykłymi pieniędzmi, aż nagle — zapach od nich, szelest jakiś nie taki czy jeszcze coś innego. Dokuczają, krótko mówiąc. Co wtedy robić człowiekowi, który dokonał małej zdrady i zarobił sobie na utrzymanie kilka srebrników? Można, oczywiście, odpokutować, przyznać się publicznie… Ale któż się na to zdobędzie! Mały człowiek do takich czynów nie jest zdolny. Dla niego inna droga jest przetarta: on wie, jak uśpić własne sumienie. On zapewnia siebie, że żadnej podłości nie było, że zapłacono mu za pracę,

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von «Srebrniki — obiegowa waluta ukraińska?», S. 1

SREBRNIKI — UKRAIŃSKA WALUTA W OBIEGU?

którą sama chciałaby zrobić, bez żadnej zapłaty. Za srebrniki człowiek pracuje tak sumiennie, jak nigdy nie pracuje za zwykłą zapłatę. Oto właśnie wskaźnik: nagle ktoś zaczyna harować jak wół, sam jak sito, a tu — cuda pracowitości i sumienności objawia. Zapewniam was, sprawdźcie, nie pomylicie się: poszły w ruch srebrniki. Albo człowiek, znikąd, bez powodu, znienawidził jakiegoś takiego a takiego. Śpi i myśli, jak by go tu przycisnąć. A ona przecież z nim ani dzieci nie chrzciła, ani na hulanki nie chodziła, ani wspólnego przedsiębiorstwa nie zakładała. Dlaczego, pyta, miałbym nienawidzić jakiegoś człowieka, z którym moje drogi osobiście się nie przecinały? Nie oszukujcie się, takie rzeczy się nie zdarzają. Nienawidzimy tylko tych, którzy nadepnęli nam na osobisty odcisk. Cała reszta to abstrakcje, symbole, a do symboli nienawiść człowieka ma zasadniczo inną — również abstrakcyjną i zupełnie innego gatunku… Albo jeszcze jedno: ideowość i przekonanie pojawiły się z pianą na ustach. Wydawałoby się, że człowiekowi wszystko jest obojętne, a tu nagle – demaskuje, demaskuje, z sprawiedliwego gniewu, ze sprawiedliwego oburzenia aż się wije… Jestem przekonana: i takiemu zapłacono srebrnikami. Nawiasem mówiąc, o wijeniu się. Dla mojego filologicznego słuchu wszelkie skojarzenia dźwiękowe są symboliczne. Od razu przypomniałam sobie popularnego prowadzącego programu telewizyjnego „Jednak”. Program niby taki zupełnie opozycyjny: niby mówi się: wy myślicie tak i tak, jednak ja się nie zgadzam. I rzeczywiście: w każdym odcinku prowadzący czymś jednak się nie zgadza. Jednak nie tyle z czymś, co z kimś. Zawsze i nieustannie, a pewnie też w środku nocy, gdy nagle go obudzą, pan Dmytro nie zgadza się z jedyną na świecie osobą – z Wiktorem Juszczenką. Cokolwiek ten powie – Korczyński się nie zgadza, nie zgadza się kategorycznie i sarkastycznie. Po prostu się nie zgadza – i koniec! Nie ma dla naszego kraju człowieka bardziej niebezpiecznego niż Wiktor Juszczenko. Jeśli Dmytro Korczyński nie obroni bohaterską piersią narodu przed Juszczenką, to naród przepadnie, to znaczy. Pan prowadzący wybrał więc sobie taką niewdzięczną rolę: cokolwiek by się nie stało, zrzucić wszystko na Juszczenkę, pokazać, że wszystkie nieszczęścia i klęski tworzone w naszym państwie – to jego sprawka. Czasem trafia się taki niewdzięczny materiał, zanim doprowadzisz do Juszczenki, aż koszula mokra… Szczerze i z zapałem („gorliwie i ochoczo”) odpracowują srebrniki ludzie. Plugawa waluta! Ale obiegowa. Wśród nas, Ukraińców, bardzo obiegowa. Zatem nie narzekajcie, mali ludzie wielkiego narodu, na swoich złych władców. Za srebrniki jeszcze nikt się nie wzbogacił. A o szczęściu i spokoju ducha, kto kusi się srebrnikami, zapomnijcie w ogóle. z Marija MOKLYCIA, doktor nauk filologicznych, profesor Wołyńskiego Państwowego Uniwersytetu, m. Łuck

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

ki w Ukrainie degradują, a dziecko jest zaniedbane. To palący problem i najwyższy czas, aby wejść na drogę jego cywilizowanego rozwiązania. Dlatego w sferę mojej działalności wchodzi także ochrona praw człowieka, gdzie najbardziej specyficznym, najtrudniejszym „ogniwem” jest kobieta. Oczywiście, ktoś zapyta: dlaczego kobieta, a nie mężczyzna? Tak, mężczyznom dzisiaj również jest niezwykle ciężko. Nikt nie zaprzecza, że mężczyzna, który powinien być żywicielem rodziny, często-gęsto nie może dzisiaj zapewnić minimalnych potrzeb rodziny. Stąd depresje, pijaństwo i tym podobne. Dla mężczyzny, który jest ambitny z natury, to straszny kryzys duchowy. Ale kobieta ma obowiązek wychowywać swoje dzieci, to jest jej natura, ona je rodzi, ona ponosi za nie odpowiedzialność. U mężczyzny ta sytuacja jest odrobinę lżejsza, mężczyzna jest wolniejszy w tym rozumieniu. Dlatego skoncentrowałam uwagę właśnie na kobiecie — jako na strażniczce, która może utrzymać przy sobie rodzinę, ochronić ją, dać przedłużenie rodu i narodu. W rozwiązaniu tego kluczowego problemu, pomóżcie!..”, — uciekamy. Okradziono nas, boimy się nawet zgłosić na milicję. Pobito nas, nie chcemy mieć do czynienia z milicją. Absurd. Należy zmieniać psychologię. Rządzi obywatel-konsument. Co rzucą, to konsumujemy. Musimy przebudowywać się w twórcę swojego losu. A nie konsumować, czekać, aż ktoś… To ciężki i skomplikowany proces samoświadomości. Właśnie nad tym pracuję. Faktycznie, mój program koncertowy jest na to nastawiony. Kim jesteśmy, co jesteśmy? Przecież jesteśmy bogaci kulturowo, bogaci historycznie. A nie możemy teraz ustalić swojej wartości. Jeszcze siebie nie zrozumieliśmy, nie pokochaliśmy. A jak zrozumiemy i pokochamy, to nie będziemy chcieli mieć wokół siebie takiej sytuacji. Będziemy chcieli swoją wewnętrzną miłość do samego siebie okazać całemu światu i mieć godne życie, bo my, naprawdę, rzeczywiście na nie zasługujemy. „CZWARTA FALA” — Opowiedzcie o Waszych korzystać dla ochrony własnych praw, musicie jednoczyć się w organizację społeczną”. Na dzień dzisiejszy, na przykład, we Włoszech utworzono kilka organizacji społecznych, które mają jedną strukturę jednoczącą i które są zalegalizowane. Z nimi można pracować. Ukraina, jako państwo, ma prawo wymagać, bazując na prawie międzynarodowym, pewnych gwarancji dla swoich obywateli, domagać się zaspokojenia ich potrzeb kulturalnych, socjalnych, politycznych i innych. To jest ogromna sprawa. Mamy podobny obraz w Hiszpanii. Oczywiście jak bywa? Ukraińcy lokalnie mieszkają w jakimś miasteczku, tworzą swoją wspólnotę, ale ona nie jest zalegalizowana, po prostu istnieją jako wspólnota — żywiołowo. Mój przyjazd, moja praca wyjaśniająca dają im zrozumienie, że muszą być prawną organizacją społeczną po to, aby nabyć status mniejszości narodowej. Jest ich wystarczająca liczba, aby taki status mieć. Dzisiaj mamy już federację ukraińskich wspólnot w Hiszpanii — po moich podróżach po całym kraju. W Portugalii także już zalegalizowana jest ukraińska wspólnota. Koncert — to sposób, by zebrać tych ludzi, oni bardzo zatęsknili za swoją sztuką, za pieśnią, dla nich to jest święte, oni bardzo boleśnie odczuwają brak duchowej komunikacji poza granicami swojego państwa. Przy okazji, do Portugalii przyjeżdżał Wiktor Andrijowycz Juszczenko. Spotykał się z Premierem Portugalii. I, wiecie, wszystkie portugalskie gazety napisały: „Wyobrażacie sobie, Ukraińcy to nie tylko zarobkowicze, oni mają wielkie państwo, które o nich dba, mają siłę polityczną, która się nimi opiekuje”. Konkretnie to — „Nasza Ukraina” i Wiktor Juszczenko, który wymaga ochrony i stworzenia sprzyjających warunków do zamieszkania i pracy naszych obywateli w Portugalii. Oprócz tego, Ukraińcy, okazuje się, to wielki naród kulturalny, łatwo zbierają się w 4-tysięcznych salach na swoje szalone koncerty. I w Hiszpanii tak było, i we Włoszech, to znaczy, Ukraińcy — to nie tylko niewolnicy czy jakaś szara bezmyślna siła robocza, — oni reprezentują państwo z głęboką kulturą, tradycjami, zwyczajami. I co najważniejsze — państwo ma wielki interes, nastawiony na ochronę praw tych ludzi. CZĘŚĆ SOCJALNYCH UKRAIŃSKICH PROBLEMÓW PRZEKRYWAJĄ ZAROBKOWICZE — Co najbardziej uderzało podczas takich spotkań ze współrodakami? — Pierwszą rzeczą, która się dzieje, gdy tylko mnie otaczają, jest to, że po prostu chcą mnie dotknąć. Przed każdym koncertem prosiłam, aby nie włączać świateł na sali. Dlaczego? Żeby nie widzieć tych ludzi: oni pół godziny płaczą, po prostu szlochają — i mężczyźni, i kobiety — na to nie można spokojnie patrzeć. Po koncertach często podchodziły kobiety i wzdychały: „Boże, przecież ja mam tam dwoje dzieci…”. Dziwię się, skąd w naszej ukraińskiej kobiecie tyle miłosierdzia, dobroci i miłości w sercu. Zostawić na Ukrainie swoje dzieci, żeby opiekować się cudzymi. I opiekować się tak, że to cudze dziecko ją kocha. To ogromny dramat. W naszym ukraińskim społeczeństwie panuje pogląd: a oni tam, za „górą”, kupę pieniędzy zarabiają. Panie, gdybyśmy mieli normalną politykę państwową, która odkrywałaby przed nami istotę przebywania naszych ludzi za granicą, ich ciężkich mąk i cierpień, to wszyscy inaczej odnosilibyśmy się do pracowników migrujących — tam, i do ich rodzin — tutaj. A jeśli jeszcze spojrzymy, kto u nas jest głównym inwestorem na Ukrainie, to jasno zobaczymy: to nasi pracowici migranci zarobkowi. W komitecie policzyliśmy: miesięcznie ponad 400 milionów dolarów napływa na Ukrainę. Pomnóżcie je przez 12 miesięcy i wyjdzie 5 mld dolarów rocznie! Powiedzcie mi, kto u nas jest jeszcze większym inwestorem? Nie ma takiego. Mało tego, że państwo wyrzuciło naszych współobywateli i oni tam ciężko zarabiają, cierpią (przede wszystkim rozpadają się rodziny), to ci migranci zarobkowi jeszcze przesyłają i przywożą środki do domu. Nam wieszczą: wzrost PKB, rząd Janukowycza prowadzi naprzód i tak dalej. Nikt z ministrów nie informuje, że znaczną część potrzeb socjalnych kraju czterema miliardami hrywien pokrywają migranci zarobkowi. — Rzeczywiście, stale słyszymy komunikaty rządu, że PKB na Ukrainie nieubłaganie rośnie. Jednak i życie nasze leci w przepaść niekończącego się wzrostu cen. Jeden tylko benzynowy wybuch czego jest wart… — Co więcej, kraj przeżywa jeden z najcięższych lat, ponieważ zbliżamy się do wyborów prezydenckich. Przy czym ten rok wyborów prezydenckich ma zmienić system, co doprowadzi do redystrybucji kapitału i własności. To normalny proces, chociaż taka zmiana jest bardzo bolesna. I zrozumiałe, że w tym wyścigu-łamaniu każdy kandydat będzie starał się jak najwięcej wyciągnąć pozytywów lub po prostu namalować ten pozytyw. Ale najlepsza obiektywna ocena stanu rzeczy wyraźnie przejawia się u każdego z nas w swojej rodzinie. Jest ona prawidłowa i adekwatna do tej sytuacji społecznej, w której się znajdujemy. Rząd Janukowycza po prostu uderza mnie tezą o stabilności. Oni mówią: „Nam potrzebna jest na Ukrainie stabilność”. Tak, im potrzebna jest stabilność, ich zadowala podział dóbr, zadowala strumień finansów, który mają. Ale nas, zwykłych Ukraińców, ta stabilność na poziomie upokarzającego wynagrodzenia, upokarzającej ochrony socjalnej nie zadowala. Nam ta stabilność nie odpowiada. Nam potrzebna jest taka stabilność, w której bylibyśmy ludźmi! — W narodzie panuje pogląd: na kogo byśmy nie zagłosowali, i tak wyniki wyborów sfałszują. Mówią, że wszystko już postanowione. Proszę skomentować. — Rzeczywiście, tak jest. Co więcej, jest to wbijane w świadomość naszych obywateli różnymi wydarzeniami: w Doniecku, w Mukaczewie… Po takich wydarzeniach rozbrzmiewają sentencje w duchu Medwedczuka: oto widzicie, kogo byście tam nie wybierali, u nas władza jest silna jak nigdy i my będziemy mogli zrobić to, co nam trzeba. Oczywiście, u mnie wywołuje to protest i rodzi determinację: po głosowaniu jestem gotowa cały dzień pod tą komisją dyżurować, aby nie było żadnych fałszerstw. I każdy z nas powinien to zrobić, a nie iść do domu i nie siedzieć czekając, że jakiś dobry wujek policzy nam dobrze. Kiedy będziemy kontrolować, oni się przestraszą. Mam jedno zdanie, które na wiecach zawsze mówię: „Ich siła — to nasz strach. Nasza siła — to ich strach”. Nasza siła zwycięży wtedy, gdy będziemy masowo bronić swoich komisji wyborczych. Każdy z nas wtedy obroni swój własny wybór. — Jak powiedział Borys Olijnyk: „A bieda nasza w tym, że mamy wielu porządnych i uczciwych ludzi, którzy siedzą w kątach i nie chcą wiązać się z tą władzą, czekając na lepszą”. — Oto jest ta teza, o której już mówiłam — psychologia konsumenta. Musimy stawać się twórcami. Ja tak żyć nie chcę. Wam podoba się tak żyć? Nie? Znaczy, musi być pytanie: „Co robić, żeby tak nie było?”. Jeśli my swoje rozumienie przeniesiemy na płaszczyznę działania — zmienimy świat wokół siebie. Wołodymyr KOSKIN

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

«NADESZEDŁ MOMENT PRZEŁOMOWY, W KTÓRYM MUSIMY WZIĄĆ UDZIAŁ WSZYSCY RAZEM»

— Co jest dla Pani obecnie najważniejsze? — Moim głównym miejscem pracy jest dziś Rada Najwyższa Ukrainy. Najważniejszy jest ten obszar działań, który obecnie realizuję: jako pierwsza w parlamencie podniosłam temat emigracji zarobkowej, naszych pracowników migrujących i włączyłam się na poziomie międzynarodowym w ten problem, ponieważ jestem członkinią Komisji Spraw Zagranicznych, przewodniczącą stałej Komisji ds. współpracy z Ukraińcami za granicą, członkinią stałej ukraińskiej delegacji w Zgromadzeniu Parlamentarnym Rady Europy, jestem członkinią Komisji ds. migracji, ludności i uchodźców. W swojej komisji przygotowałam raport, który nosi tytuł: „Emigracja zarobkowa krajów Europy Środkowej i Wschodniej”. Dlaczego ten raport jest ważny i dlaczego właściwie się za niego zabrałam? Ponieważ 10% wszystkich migrantów zarobkowych na świecie (a jest ich łącznie 67 mln) to Ukraińcy! I dla Ukrainy niezwykle ważne jest to, jakie rekomendacje zostaną wydane przez ZPRE (Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy) w odniesieniu do tych migrantów zarobkowych. Ponieważ to jest los naszych ludzi! Niezwykle ważne jest, aby te rekomendacje były korzystne: po to, by w ustawodawstwie krajowym w ramach prawa międzynarodowego zalegalizować i prawnie określić status naszych obywateli. Problem emigracji zarobkowej obejmuje wiele komponentów. W pierwszej kolejności jest to komponent ekonomiczny. I oto co mnie uderzyło, kiedy zaczęłam analizować ten problem: wśród migrantów zarobkowych, których tylko w Europie jest ponad 7 mln, 70% to kobiety! KATASTROFA DEMOGRAFICZNA IDZIE RĘKA W RĘKĘ Z KRYZYSEM DUCHOWYM — Po prostu jakiś fenomen: 70 procent naszych migrantów to kobiety! — Właśnie to mnie najbardziej uderzyło i zainteresowało. Dlaczego 70% z ogromnej liczby ogółem to kobiety? To przecież nie tylko statystyka, to nie tylko jakaś abstrakcja — kobieta… To czyjaś mama, córka, żona… Ukraińska kobieta ze swojej natury jest bardzo domowa, genetycznie stanowi trzon swojej rodziny, w naszym prawie zwyczajowym kobieta to opiekunka, strażniczka rodziny. Jakie warunki muszą zaistnieć, aby ukraińskie kobiety masowo wyjeżdżały za granicę? Przyczyna jest jedna i leży w płaszczyźnie ekonomicznej, jest to niezwykle niski status społeczny kobiety na Ukrainie. Musimy szukać korzeni tego problemu i znajdować drogi jego rozwiązania. Mamy do czynienia z konfliktem społecznym, w którego epicentrum znajduje się kobieta. Wszyscy jesteśmy świadkami katastrofy demograficznej: kobieta wyjeżdża, zabiera swoje dzieci, nie ma komu rodzić. Jeśli wziąć pod uwagę wskaźniki tylko za miniony 2003 rok, populacja Ukrainy zmniejszyła się o 400 tys. Wymieramy, dzietność jest znikoma. Katastrofa demograficzna idzie ręka w rękę z kryzysem duchowym. W zeszłym roku podawałam liczbę: 1 mln sierot społecznych. To sieroty przy żyjących rodzicach (nie liczymy tych dzieci, które rzeczywiście są sierotami)! Dziś zbliżamy się już do liczby 2 mln! Na przykład mama na zarobkach za granicą, tata się zapija. Albo bezrobotni rodzice, w problemach których leży nasza perspektywa. — Czy nie czuje się Pani jak burłak na… Dnieprze? Wzięła Pani na siebie tyle obowiązków… Trudno to ciągnąć? — Ciągnę na sobie plakat, na którym napisano: „Nie zbudujemy kraju poza granicami swojego państwa”. I to odnosi się również do pola emigracji zarobkowej, stałej diaspory, do każdego Ukraińca, który żyje w państwie i musi zrozumieć: „Jeśli nie stworzymy państwa narodowego, jesteśmy nikim”. Nie będziemy mieli żadnej perspektywy i to jest najstraszniejsze, co możemy zgotować na własną głowę. Na taką ideę nawiązują się te sprawy, które realizuję. Jeśli kobieta będzie czuła, że w tym państwie może się zrealizować, to będzie rodzić dzieci, a my wszyscy będziemy mieli perspektywę. Proszę spojrzeć, jakie mamy dziś państwo. Prawo, które istnieje obecnie na Ukrainie, jest karne (dlatego wszyscy się go tak boją). Na całym świecie prawo służy temu, by chronić człowieka, w naszym państwie wszystkie organy władzy kierują się prawem tylko po to, by ukarać człowieka. Musimy zmienić tę świadomość, musimy postrzegać, na przykład, system podatkowy jako taki, który pomaga prawidłowo prowadzić nasz biznes, rozwijać go. A my boimy się skarbówki, bo nas obedrze, wyczyści, mówiąc, że robimy nie wiadomo co. Inne struktury, powiedzmy, milicja. Zamiast biec do milicjanta i mówić: „W koncerty w diasporach. Ale najpierw proszę wyjaśnić, co to jest „Czwarta fala”? — „Czwarta fala” to nazwa projektu. Dlaczego tak się nazywa? Wyjaśnię. Na Ukrainie szaleje ludobójstwo ekonomiczne, które wygnało z kraju miliony ludzi. Mówiliśmy o tym. I jest to już czwarta fala emigracji. Pierwsza fala miała miejsce pod koniec XIX wieku, kiedy zasiedlano-rozdawano nowe ziemie i nasi ludzie wyjeżdżali na obczyznę; drugą falę zrodziła I wojna światowa; trzecią — II wojna światowa plus represje polityczne. Obecnie jesteśmy świadkami czwartej fali, której rdzeniem jest ekonomiczna emigracja zarobkowa. Dlatego tak nazwaliśmy nasz projekt — „Czwarta fala” — po to, by jasno było, o kim mowa: o obywatelach Ukrainy, którzy przebywają na zarobkach za granicą. Mówiliśmy już, że tym ludziom w pierwszej kolejności potrzebna jest legalizacja i ochrona praw w krajach pobytu. Co trzeba zrobić, żeby to osiągnąć? Zjednoczyć się w organizację społeczną, ponieważ każdego z osobna Ukraina jako państwo nie znajdzie, a więc człowiekowi nie pomoże. I dlatego moje koncerty mają jeden cel: zebrać i zjednoczyć tych ludzi. Na koncertach mówię: „Macie wielką siłę — i jako mniejszość narodowa, i jako ukraińska wspólnota w tym kraju. To znaczy, że jesteście zarówno czynnikiem wewnętrznym, jak i czynnikiem zewnętrznym. Po to, by można było tymi czynnikami, jak mechanizmami,

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

WYSZYWANKA — TO JEST MODNE!

Oczywiście, postsowieckie społeczeństwo, wychowane na syntetycznych, jednakowych ręcznikach z nadrukowanym haftem, żupanach, przyklejonych osełedcach, odbiera to wrogo. Lepiej chodzić w koszulkach z napisami „USA” czy „SSSR”, w hawajskich letnich koszulach, chińskich adidasach — słowem, we wszystkim, byle tylko nie wyróżniać się z jednakowej, zglobalizowanej, „modnej” szarej masy. Odzież etniczna na Ukrainie już dawno stała się eksponatem muzealnym, na który wszyscy wytykają palcami, powtarzając: „A tak kiedyś ubierali się Ukraińcy!”. A ubierali się nie gorzej od innych. I do tego wszystko było naturalne, przyjemne dla ciała, tkane, wyszywane z natchnieniem i miłością do tego, komu ten strój był przeznaczony. Wyobraźcie sobie, jakie przyjemne wrażenia, wspomnienia wypływają z niebytu, jeśli założyć koszulę niegdyś wyszytą przez matkę, wziąć ręcznik, na którym wiele lat temu stało młode małżeństwo, wyruszając w daleką i nieznaną drogę wspólnego życia. Wnioski radzieckich historiografów, którzy w większości wywodzili rodowód Ukraińców z czasów kozackich, dla „nieoświeconych” stworzyły wrażenie, że ukraińska odzież narodowa, haft również, powstały w bardzo krótkim odstępie czasu. Mówiono, że mieszkali tu Słowianie-Rusini. Potem zerwali się i ruszyli na Wschód budować wielkie rosyjskie miasta. A na ich miejsce „spadli z nieba” — ze swoją kulturą, słomianymi chatami, wiśniowymi sadami, językiem, pieśniami, szarawarami — Ukraińcy. Przy tym dla Rusi (celowo nie nazwę jej Kijowską, bo to też jeden z radzieckich stereotypów) stworzono zupełnie inny wizualno-historyczny portret, który miał niewiele właściwych Ukraińcom elementów. Oto i ukształtował się obraz Rusi ze wszystkimi jej rosyjskimi atrybutami, drewnianymi chatami zrębowymi, wojownikami w metalowych zbrojach, staroruskim językiem. Czyli Ruś stała się „nie naszą”. Obok wpajania Ukraińcom kompleksu niższości, etykiety „małorusa”, „młodszego brata”, przekręcono również znaczenie wyszywania. Wyszywanie wśród młodzieży w czasach radzieckich stało się „nie modne”. Dziewczęta uważały, że wyszywanie sobie ręczników na wesele to strata czasu. A po co, skoro można je kupić w sklepie? Szczególnie ciężko patrzeć, jak sztuka haftu podupadła na wsi. Na Zachodniej Ukrainie ta tradycja jeszcze tli się. Wschodnia, Południowa, a nawet Centralna Ukraina tę tradycję w większości utraciły. Połtawski, kijowski, poleski haft stał się eksponatem muzealnym. Dążenie do etniczności nazwano „szarawarszczyzną”. Oczywiście, stworzony w czasach radzieckich koncertowy obraz Ukraińców, którzy w gumowych butach skaczą hopaka, z playbacku śpiewają wyświechtane „Tyż mene pidmanula…”, a poza sceną znów zmieniają się w szarą masę radzieckich ludzi, odepchnął od siebie wielu. Ale trzeba odróżniać sztukę od tej szarawarszczyzny, rozgraniczać to, co robi się od serca, i to, co nazywa się „pokazuchą”. Z Ukraińców właśnie wykorzeniono to prawdziwe, wyrafinowane odczucie świata, które wyróżniało ich spośród innych narodów. Zagoniono w kozi róg, zastraszono i narzucono niskiej jakości pseudosztukę. Nie jest tajemnicą, że wyszywanka dla Ukraińców ma wielkie znaczenie. W iluż to pieśniach została wyśpiewana! Nikt nie pamięta, kiedy powstał ten rodzaj sztuki ludowej. Lecz można z pewnością powiedzieć, że koszula, ukwiecona różnobarwnymi wzorami, to nie tylko odświętny strój. Od dawien dawna nasi przodkowie na wyszywankach starali się odzwierciedlić nie tylko wielką różnorodność otaczającej flory i fauny, ale też wyszywali pradawne sakralne symbole. Kto wie, czy miały one wpływ na tego, kto je nosił, lecz w ludzie mówią, że takie koszule były amuletami, miały ochronne mistyczno-magiczne właściwości. Wszystko zależało od tego, co było na nich przedstawione i czy człowiek wierzył w cudotwórcze właściwości wyszywanki. Z czasem element starodawnej symboliki w wyszywaniu stopniowo zanikał. Wyszywana koszula, jako jeden z elementów stroju ludowego, odzwierciedlała w sobie światopogląd, wewnętrzny i zewnętrzny świat w postrzeganiu Ukraińców. A dlatego obecność na hafcie symboliki słońca, gwiazd, dobra, obiegu życia itd. świadczyła o głębi wyobrażeń naszych przodków o budowie świata, walce dobra i zła, przeznaczeniu człowieka na tym świecie. Jeśli ktoś powie wam o tym, że wyszywanka już dawno odeszła w niebyt — nie wierzcie. Bo w ostatnim czasie zainteresowanie nią gwałtownie rośnie. Nie wiem, jak na wsiach, ale przynajmniej w stolicy wśród młodzieży noszenie wyszywanki już staje się modnym, stylowym zjawiskiem. Po pierwsze, to podkreślenie ukraińskości, patriotyzmu, oddania swojemu państwu, po drugie, to po prostu oryginalne. Mój znajomy, który jeszcze niedawno był prostym rosyjskojęzycznym Ukraińcem i nie zwracał szczególnej uwagi nie to, że na wyszywanki, a w ogóle na pro-ukraińsko nastawioną młodzież, niedawno tak bardzo zachwycił się ideą narodową, że nie tylko przemalował swój drogi rower na niebiesko-żółty kolor, ale też kupił wyszywankę. A potem dawał mi radę: „Jeśli chcesz zwrócić na siebie uwagę dziewczyn — chodź po mieście w wyszywance”. Byłem mile zaskoczony. Zresztą, według świadectw sprzedawców odzieży etnicznej na Andrijewskim Uzwozie w Kijowie, w ostatnim roku-dwóch gwałtownie podskoczył popyt wśród młodzieży, szczególnie wśród chłopaków, na wyszywane koszule. Obok tego w stolicy organizowane są wielkie widowiska, koncerty, igrzyska według scenariuszy starodawnych świąt, które mają na celu zainteresować młodzież samodzielnością, głębią, różnorodnością ukraińskich tradycji ludowych. Na przykład na wieczornice, zorganizowane przez wokalistę grupy „WW” Ołeha Skrypkę, trafić można tylko w wyszytej koszuli lub innym rodzaju odzieży ludowej. Chce się wierzyć, że zainteresowanie i szacunek do wyszywanki wśród młodzieży, która nie poddawała się wpływowi radzieckiej machiny ideologicznej, wzrośnie na tyle, że ten ruch będzie rozprzestrzeniał się nie tylko w granicach stolicy. Bo wszystko, co „modne”, regiony przejmują z centrum. A dlatego można prognozować, że jeśli tendencja się utrzyma, to moda na porozumiewanie się po ukraińsku i noszenie wyszywanki jako elementu podkreślenia swojego patriotyzmu będzie się rozprzestrzeniać. Najbardziej chciałoby się, aby to uświadomiła sobie wiejska młodzież, która po prostu ginie od braku światła na końcu tunelu, chociaż więź pokoleń mogłaby odrodzić to dążenie. Wszak rok składa się nie tylko z szarej codzienności. On jest wyszyty czerwonymi i czarnymi nićmi. Bohdan HDAL, zdjęcie autora. PREZENTACJA chaje. A może i wibruje, dzwoni, bije w tulumbasy, gra na cymbałach, gitarze basowej… Wybaczcie, to grupa „Perkałaba” sprowokowała skojarzenia. Jej drajwowe hity służyły niezłym tłem dla Jurija Andruchowycza i Ołeksandra Bojczenki — głównych maszynistów-ideologów „Pociągu 76”, a zarazem prowadzących akcję artystyczną w Mohylance. Czytali teksty „pasażerów”: Switłany Pyrkało, Serhija Żadana, Hałyny Kruk, Andrzeja Stasiuka, Marcina Świetlickiego, Petera Zilahi, Tarasa Prochaśki. Trzeciemu kursowi „Pociągu 76” pasowałoby podsumowanie. Czyli jego „środkowoeuropejskiej” ideologii. Czy przekonały dźwięki, obrazy, skojarzenia, krajobrazy, realne i wyimaginowane miasta, że przyszłość nasza bez „środkowoeuropejskiej” samoświadomości jest ciemna i bez wyjścia? Mnie — nie. Ulana HLIBCZUK Zaproszono mnie na wieczornice. Bardzo chciałem zobaczyć to widowisko, ponieważ w warunkach wielkiej, szarej, poddanej globalizacji metropolii podobne wydarzenia są wielką i przyjemną rzadkością. Aby wziąć udział w tym wydarzeniu, trzeba było ubrać się w strój etniczny. Zdecydowałem się na wyszywankę. Pomyślałem: „A czemu by nie?”. Chociaż koszula jest pożyczona, grzechem byłoby z tego nie skorzystać. Dlaczego mam ukrywać swoją ukraińskość i chować się przed kimś? Kto mnie zobowiązuje do przebierania się gdzieś w krzakach (niektórzy tak właśnie robili), a nie do przejechania się czy przejścia przez miasto w tym stroju? Tak też zrobiłem. Otoczenie reagowało całkiem normalnie. Wyszywanka wraz z przetartymi dżinsami wyglądała dość nowocześnie i oryginalnie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

NIE ZAPOMINAJMY O KOMSOMOLE

Jak informuje oficjalna strona Prezydenta Ukrainy www.president.gov.ua, Leonid Kuczma z okazji Dnia Młodzieży pozdrowił uczestników uroczystych zebrań poświęconych 85. rocznicy Leninowskiego Komunistycznego Związku Młodzieży Ukrainy (LKSMU). „Przez jego szeregi przeszły miliony naszych współobywateli, a komsomolska młodość stała się integralną częścią ich życia. Różnie można odnosić się do tej epoki, która bezpowrotnie odeszła w przeszłość. Różnie można odnosić się także do komsomołu. Jednak bezsporne jest to, że komsomolcy wszystkich pokoleń kierowali swoją energię na dobre sprawy. To giganci ukraińskiego przemysłu, obiekty sfery socjalnej, dziesiątki tysięcy hektarów zagospodarowanych ziem. Miliony komsomolców złożyły swoje życie na ołtarzu zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej, ratując nasz kraj przed brunatną zarazą, a w latach powojennych podnosiły z ruin gospodarkę narodową. Komsomół słusznie nazywano szkołą życia. Bo właśnie on kształtował aktywną postawę życiową młodych ludzi, uczył ich pracy w zespole i odpowiedzialności za powierzoną sprawę” – czytamy w pozdrowieniu głowy państwa. Oczywiście komsomolskie organizacje młodzieżowe były integralnym atrybutem społeczeństwa radzieckiego. Jednak przy całym szacunku dla ludzi, którzy wchodzili w skład tych organizacji, akcentowanie uwagi młodzieży na komunistyczną przeszłość nie powinno być priorytetem państwowych urzędników. Młodzież, która nie była wychowywana według ideologicznych szablonów, zwrócona twarzą ku Zachodowi, przychylna rozwojowi społeczeństwa obywatelskiego, wartościom i wolnościom demokratycznym, zdolna do obrony swoich interesów narodowych, nie akceptuje takich kroków władzy. W latach niepodległości władza swoją bezczynnością stworzyła więcej problemów, niż ich było za czasów radzieckich. Nie podjęto odczuwalnych kroków w kierunku wprowadzenia narodowego systemu edukacji, w centrum którego powinno być wychowanie patriotyczne młodzieży. Łapownictwo wśród pracowników oświaty, którzy z powodu niedofinansowania branży i braku odpowiedzialności za swoje działania uciekają się do tych bezprawnych czynów, osiągnęło niespotykane rozmiary. Obecnie bez łapówki często nie da się otrzymać miejsca budżetowego w większości placówek edukacyjnych naszego państwa. Z kolei ta tendencja sprzyja temu, że zdolna młodzież, która naprawdę dąży do wiedzy i nie ma odpowiednich środków, ustępuje swoje miejsce dzieciom zamożnych rodziców – i dyplomy otrzymują ci, którzy również w przyszłości będą torować sobie drogę nie wiedzą, lecz pieniędzmi. Jednym z ważnych problemów jest brak możliwości należytego zatrudnienia, zwłaszcza na wsi. Młodzież z beznadziei pije, zajmuje się kradzieżami, staje się amoralna. Problemów młodzieży jest wiele, dlatego nie warto akcentować uwagi na „wielkiej” radzieckiej przeszłości i obchodzić rocznic organizacji, które dawno „odeszły w niepamięć”. Dzień Młodzieży powinien być nie tylko dniem koncertów na centralnych placach dużych miast, lecz przede wszystkim świadectwem wykonanej pracy. Bo przecież, dajmy na to, student nie nasyci się życzeniami liderów państwowych i głośnymi koncertami. Podziękuje urzędnikom, jeśli rozwiążą jego pilne problemy. A poza tym święto odczuwalne jest tylko w dużych miastach. Młodzież wiejska zostaje sam na sam ze swoją beznadzieją. Konieczne jest podjęcie zdecydowanych kroków w sferze młodzieżowej, bo młodzież w przyszłości stanie u steru państwa i będzie wpływać na rozwój społeczeństwa. Jeśli wszystko zostanie tak, jak jest, perspektywy państwa będą niepocieszające. z Bohdan HDAL

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

MASZYNIŚCI I PASAŻEROWIE…

„To wymysł, to legenda, to mit. Zupełnie się z tym nie zgadzam. Ta Europa naprawdę nie istnieje. To tylko sen, który się śni. Co więcej, śni się nie wszystkim, a tylko wybranym. Tak jak śni się mnie”. (Andrzej Stasiuk) Ci, którzy choć raz wsiedli do tego pociągu, nie żałowali. Mieli bowiem do czynienia nie tylko z małymi miastami rodzinnej Ukrainy, ale też z małymi miastami Europy Zachodniej. Pociąg „76” — taką nazwę nosił ten wschodnioeuropejski ekspres. Odjeżdżając z Czerniowiec, przecinał Polskę i dalej, dalej… Czy nie Berlin? Rzecz jasna, rzeczywistego pociągu już nie ma. Ale czym jest pociąg? Stop metalu, drewniane ławy trzeciej klasy i sztuczna skóra, albo aksamit — w wyższych… Marność. Krętymi ścieżkami dochodzę do tego, że tego pociągu, „siedemdziesiątego szóstego”, głównym atutem nie był aksamit, a koncepcja. Tylko się wczytajcie: wschodnioeuropejski ekspres. Już samo w sobie dziś brzmi to jak nieprawdopodobne. W końcu nikt by się nawet nie wczytywał, gdyby nie literaci. Niezwykłe połączenie słów miało kalejdoskopowy wpływ na ich twórcze umysły. Inaczej po jasną cholerę zajmowaliby się tworzeniem strony internetowej o literaturze. Tak właśnie ją nazwali: „Pociąg 76”, czasopismo środkowoeuropejskie. Zgodnie z koncepcją do jego elektronicznego parowozu mieli się przyłączać literaci-pasażerowie na dawnej trasie: Czerniowce, a dalej, dalej… Ale, panowie, bądźmy realistami. Jacy literaci dziś w Czerniowcach, skoro nawet eseista Ołeksandr Bojczenko niedawno z powodzeniem opuścił te prowincjonalne tereny. Nie myślcie, że chcę za Andrzejem Bursą powtórzyć „miałem w dupie małe miasta”, nie… Chodzi mi tylko o to, że minął czas, gdy pisarza można było przywiązać do tego czy innego miasta, a przy okazji także do jakiejś literackiej „szkoły”: „kijowskiej”, „żytomierskiej” czy „stanisławowskiej”. W końcu „Pociąg 76” ma iluzję przesunięcia całego kraju… Niedawno w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej zaprezentowano trzeci numer elektronicznego „parowozu”. Między drugim a ostatnim numerem nastąpiło niemal półroczne „depo”. Postojowy tor zapewne spowodowany jest „niedofinansowaniem”. Do pozytywnych zmian trzeciego numeru należą nowości. Ich pojawienie się drażni ambitne emocje. Zerkasz okiem na kolumnę z nowościami — i serce odpoczywa. Logika bez wykrętów: jeśli są ukraińskie wiadomości literackie, to znaczy, że ona, literatura, oddy-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

KSIĄŻKI, KTÓRE DZIAŁAJĄ !

Możemy z radością stwierdzić: to, o co od kilku lat z rzędu zabiegaliśmy, wreszcie zaczęło się realizować. Wspomniany plan obejmuje nie tylko wydawnictwa książkowe, ale także produkcję filmów animowanych i fabularnych. Ja oczywiście zatrzymam się na tym, co jest mi bliższe — na wydawaniu książek. A zatem zaplanowano jedenaście tytułów. Sześć z nich już ujrzało światło dzienne. Dla dzieci: „Ukraiński ciekawy alfabet”, „Gry i zabawy dla dzieci”, „Ukraińskie bajki ludowe”, poradnik dla młodszych uczniów „Wyręczaczka”. Średni nakład tych publikacji wynosi 10 tysięcy egzemplarzy. Książki wydano solidnie, pod względem poligraficznym wysokiej jakości, z uwzględnieniem wszystkich wymogów pedagogicznych. „Ukraiński ciekawy alfabet” to gra karciana, litery są rozdzielone, z kilkoma ilustracjami, które pomogą maluchom przyswoić tę czy inną literę wizualnie; rysunki są życzliwe, przyjemne, bez żadnego cienia agresji. Podobnych ukraińskich publikacji nie ma na ukraińskim rynku. „Gry i zabawy dla dzieci” są niezwykle potrzebne przedszkolnym placówkom wychowawczym. W książce, oprócz ukraińskich ludowych gier dziecięcych, opisano także gry wielu narodów świata. Mamy już taką rzeczywistość, że do wypełnienia czasu wolnego dzisiejszych dzieci wychowawcy korzystają, niestety, z gorszych wzorców tego, co oferują telewizje. W ten sposób wpaja się brak smaku, podcina się w korzeniu odwieczne tradycje. Głęboką treścią narodowo-patriotyczną przesiąknięty jest poradnik „Wyręczaczka”, dobrze znany nauczycielom i uczniom z poprzednich wydań. Teraz ta książka została uzupełniona nowymi ciekawymi materiałami, wydana w twardej, błyszczącej oprawie. Bajki kochają i dzieci, i dorośli. Szczególnie nasze, ukraińskie. Polecam czytać je wszystkim. Czasami, uwierzcie, bardzo pomagają oderwać się od codziennej krzątaniny, zrozumieć odwieczną mądrość naszego narodu. Jednym z zadań Proświty jest odnowienie pamięci historycznej. I choćby nie wiadomo ile wychodziło książek, opracowań naukowych, monografii, temat naszej przeszłości będzie badany jeszcze nie przez jedną dekadę. Nad tematyką historyczną pracują dziś nie tylko zawodowi historycy. Potwierdzeniem tego jest książka-poradnik „Opis kozackiej Ukrainy 1649 roku”. Jej autorzy to fizyk Olha Puhacz i matematyk Serhij Kowalenko (O tej publikacji czytaj poniżej). Książka jest wspaniale opracowana, zilustrowana, zebrano w niej niezwykle ciekawy materiał źródłowy o czasach epoki kozackiej. Stepan Naływajko to autor dobrze znany czytelnikom gazety. W drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych wszystkie jego publikacje zostały zebrane w jedną książkę, która ukazała się w Centrum Wydawniczym „Proświta” pod tytułem „Tajemnice odkrywa sanskryt”. W niej autor podkreślał, że w tej dziedzinie czeka nas wiele niespodzianek i odkryć. Potwierdzeniem tego jest książka „Indoaryjskie tajemnice Ukrainy”, poświęcona ukraińsko-irańsko-indyjskim związkom etnicznym, językowym, historycznym, mitologicznym, folklorystycznym i kulturowym. Dla planu kompleksowych działań wszechstronnego rozwoju języka ukraińskiego ta publikacja ma dość istotne znaczenie. Wkrótce, z dnia na dzień, ujrzy światło dzienne „Kobziarz” T. Szewczenki z ilustracjami Wołodymyra Harbuza (projekt Serhija Tarasenki). Również w drodze do czytelnika jest „Słownik rosyjsko-ukraiński leksyki terminologicznej” (autor N. I. Szyło), słownik encyklopedyczny „Ukraina w słowach”, „Słownik wyjaśniający języka ukraińskiego”, „Mała Encyklopedia Trypilska”. Te publikacje znajdują się w fazie przygotowywania makiet oryginalnych. Przy okazji chcę zaznaczyć, że wcielenie w życie wspomnianego planu stało się możliwe dzięki staraniom deputowanego ludowego Ukrainy, przewodniczącego „Proświty” pana Pawła Mowczana. Publikacje, które ujrzały światło dzienne, oraz te, które przygotowywane są do wydania, będą bezpłatnie rozprowadzane w sieci bibliotecznej, instytucjach kultury, ośrodkach Proświty przez Sekretariat Zarządu Centralnego „Proświty” wspólnie z Ministerstwem Kultury i Sztuki Ukrainy. Wasyl Kliczak, dyrektor Centrum Wydawniczego „Proświta”. W ciągu sześciu miesięcy bieżącego roku w Centrum Wydawniczym „Proświta” ujrzało światło dzienne kilka książek, w których metryczkach zaznaczono: „Wydanie zrealizowane zgodnie z Planem kompleksowych działań wszechstronnego rozwoju języka ukraińskiego (Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki wspólnie z Ministerstwem Kultury i Sztuki Ukrainy)”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

KRONIKA CHWAŁY

Wszyscy, którzy interesują się historią naszego kraju, od teraz będą mieli możliwość zapoznania się z nowością od centrum wydawniczego „Proświta” — „Opisem kozackiej Ukrainy 1649 roku”. To wspaniałe pamiątkowe, pełnokolorowe wydanie, oprócz opisów 16 pułków Wojska Zaporoskiego, zawiera szkice tych pułków oraz wspaniałe fotografie i rysunki, przedstawiające herby rodowe kozackiej starszyzny i miasteczek, wybitnych działaczy wojskowych, cerkwie oraz krajobrazy historycznych miejsc, o których mowa, i tym podobne. Książka zawiera dodatek pieśniarski, do którego wchodzą heroiczne dumy ludowe i pieśni, które funkcjonowały na Ukrainie w dalekim 1649 roku, oraz opis ukraińskiego wojska czasów hetmana Bohdana Chmielnickiego, z informacjami o liczebności, rodzajach wojsk i uzbrojeniu, a także sposobach prowadzenia wojny, ustroju wojskowym i stopniach. Bez wątpienia książka będzie interesująca zarówno dla PODRÓŻY PRZEZ HISTORIĘ chłopców-uczniów, jak i dla poważnych naukowców-historyków. Każdy rozdział-opis pułku zawiera dane o wybitnych osobach wpisanych do tego pułku, a także o osadach wspomnianych w spisach — wszystko w porządku alfabetycznym. Dla wygody korzystania z książki na końcu dodano trzy indeksy: miejsc, osób, rzeczy, pojęć i wydarzeń, a także wykaz szkiców i rysunków. Wyobrażam sobie, z jaką radością ktoś z czytelników znajdzie w książce nazwisko pradziadka lub nazwę rodzinnej wsi… Książkę stworzyło, wykorzystując źródła naukowe, dwoje entuzjastów historii naszej Ojczyzny, członków Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Serhij Kowalenko i Olha Puhacz. Zakończyć opowieść o tej nowej wspaniałej książce chciałabym cytatem z przedmowy do niej samej, którą napisał znany działacz naszej kultury, profesor, doktor nauk filologicznych, akademik czterech akademii Petro Kononenko: „Zapoznanie się z książką „Opis kozackiej Ukrainy 1649 roku. Informator” nie może nikogo pozostawić obojętnym, bo od razu skłania do dostrzeżenia w jedności przeszłości, teraźniejszości i przyszłości”. Tetiana PIWDENNA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Znaleziska i wnioski

Zbiór materiałów z naukowo-praktycznej konferencji „Cywilizacja trypilska w spuściźnie Ukrainy” został wydany przez wydawniczy ośrodek „Proświta” w 2004 roku. W tym naukowym zbiorze zaprezentowano materiały przygotowane przez działaczy politycznych, archeologów, pracowników muzeów, wykładowców uczelni wyższych i naukowców z różnych dziedzin wiedzy, związanych z zagadnieniami badania zabytków kultury trypilskiej (nie tylko takich dziedzin, jak historia i teologia, lecz także aeroarcheologia, geofizyka, fizykochemiczne badanie artefaktów itp.). Przedstawiono różne aspekty interpretacji badań nad zabytkami trypilskimi, prowadzonymi przez ponad 100 lat, rozpoczętymi ich odkryciem przez Wikientija Wiaczesławowicza Chwojkę na przełomie przedostatniego i ostatniego stulecia. Określono ogromną rolę tych zabytków w historyczno-kulturowym dziedzictwie Ukrainy jako duchowego i kulturowego fundamentu jej historycznego rozwoju. Konferencja, przedstawiona w zbiorze, została zorganizowana przez Ukraiński Fundusz Charytatywny „Trypole”, którego pierwsza prezentacja odbyła się 24 marca 2003 r. Fundusz został utworzony przez grupę podobnie myślących osób, na czele której stał poseł ludowy Ukrainy I. O. Zajec, a w skład której weszli posłowie ludowi Ukrainy P. M. Mowczan, W. K. Czerniak, I. R. Juchnowskyj, główny konsultant Zarządu Polityki Wewnętrznej Administracji Prezydenta Ukrainy I. M. Bojko, starszy pracownik naukowy Naukowo-Badawczego Instytutu Badań Ochrony Zabytków Ministerstwa Kultury i Sztuki Ukrainy I. T. Czernykow, kandydat nauk historycznych, który został głównym redaktorem zbioru, oraz inni znani i szanowani ludzie. Fundusz został powołany w celu opieki nad kulturowo-historycznym dziedzictwem współczesnego społeczeństwa oraz popularyzacji wiedzy o kulturze trypolskiej i innych dawnych kulturach, które pozostawiły swoje niewymierające ślady na ziemiach ukraińskich. Jego działalność jest ukierunkowana na tworzenie i realizację programów dalszego badania zabytków archeologicznych kultury trypolskiej i innych starożytnych kultur w celu ich zachowania dla przyszłych pokoleń, popularyzację wiedzy o starożytnej historii naszego narodu poprzez wydawanie książek, broszur, przewodników itp. Fundusz „Trypole” to głośny rzecznik społeczności w kwestiach kultury trypolskiej. Jak powiedział Pawło Mowczan, cytując Jurija Lipę, „nadszedł czas, aby „zerwać umowy historyków”, ponieważ teorie Kluczewskiego, Sołowjowa i innych badaczy, którzy uporczywie starali się przywiązać nas do jednego pnia z naszymi wschodnimi sąsiadami, są jednostronne i nie niosą prawdziwej historii rozwoju i postępu. Dlatego wszystkich, którzy interesują się tym, na ile posunęła się współczesna nauka w badaniach nad kulturą trypolską (lub, jak twierdzą niektórzy, cywilizacją, ponieważ znaleziska archeologiczne osad dają podstawę do wniosków, że jakieś państwo, choćby najbardziej prymitywne, mimo wszystko musiało jednoczyć wytwórców znanych nam statuetek i garnków), zapraszamy do nabycia zbioru. Na dzisiaj można z pewnością stwierdzić, że żadne inne wydanie na świecie nie przedstawia tej kwestii tak pełnie i wszechstronnie. z Ludmiła ILJENKO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

UHONOROWALI LAUREATÓW

16 czerwca w Domu Literatów odbyło się wręczenie nagród laureatom nagrody imienia Dmytra Nytczenki. Dmytro Nytczenko (pseudonim literacki Dmytra Nicenki) znany jest jako wielki krzewiciel ukraińskiego słowa. Żyjąc na obczyźnie, w Australii, przez wiele dziesięcioleci pisał książki, recenzował, wydawał i propagował wszystkie najważniejsze dzieła, które ukazywały się w języku ukraińskim w diasporze, a także na Ukrainie, jeszcze w czasach totalitarnych, a nawet sprzedawał je, aby za uzyskane środki opublikować nowe. Całe życie Dmytra Nytczenki, wypełnione wysoką treścią patriotyczną, było życiem dla ukraińskiego słowa, ukraińskiej książki. Ustanawiając nagrodę imienia wielkiego dobroczyńcy, Liga Ukraińskich Mecenasów wraz z córkami Dmytra Nytczenki — Łesią Tkacz (w literaturze — Bohusławeć) oraz Hałyną Koszarską wyróżniają nią aktywnych propagatorów ukraińskiej książki. Wśród laureatów tej sławnej nagrody jest już niemało znanych osób. Nagroda zyskuje coraz większą popularność i w tym roku było wielu godnych nominowanych do niej. Tradycyjnie, w przeddzień urodzin Dmytra Nytczenki — 21 lutego — jury po raz piąty ogłosiło nowych laureatów. Zostali nimi — z Ukrainy: Nina HNATIUK, pisarka; Anatolij PODOLYNNYJ, profesor Winnickiego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia M. Kociubynskiego; Natalija HRANYCZ, dyrektor Wołyńskiej Obwodowej Biblioteki dla Dzieci (m. Łuck); Borys HRYWACZEWSKYJ, komentator polityczny Narodowej Kompanii Telewizyjnej Ukrainy, zasłużony dziennikarz Ukrainy; Oksana DUNAJŚKA, st. wykładowca Ukraińskiej Akademii Drukarstwa, pisarka; Mykoła KAHARŁYCKYJ, pisarz; Wasyl KŁICZAK, dyrektor wydawnictwa „Proświta”, pisarz; Marija LUDKEWYCZ, kierownik studia literackiego „Dżerełce” przy Lwowskiej Państwowej Obwodowej Bibliotece, redaktor gazety „Hałyćke junactwo”, pisarka; Iwan MAŁKOWYCZ, dyrektor wydawnictwa „A-ba-ba-ha-ła-ma-ha”, pisarz; Łeonid FINKELSZTEJN, dyrektor wydawnictwa „Fakt”; Ołeś SZEWCZENKO, redaktor naczelny wydawnictwa „Szkoła”; Z diaspory: Marjan DALNYJ (Horhota), wieloletni redaktor czasopisma „Nowi dni” (Toronto, Kanada); Ołeksej KONO WAŁ, publicysta, członek Zarządu Fundacji imienia I. Bahrianego (USA); Roman KOLISNYK, redaktor czasopisma „Wisti kombatanta”, pisarz (Toronto, Kanada); Ołeksandr CHARCZENKO, wieloletni korespondent Radia Kanada (Toronto). Inf. 4 czerwca 2004 roku w Domu Uczonych NAN Ukrainy odbyła się prezentacja książki Wałentyny Rozumenko „Nepal, albo podróż w Himalaje”, przy wsparciu deputowanego ludowego Ukrainy Wołodymyra Riabiki oraz Międzynarodowego Funduszu. EGZOTYKA Chce się zaznaczyć jeszcze dwa aspekty, na których autorka skupiła uwagę czytelników. Pierwszy — skomplikowane relacje człowieka i gór, zalety i niebezpieczeństwa, które czyhają na alpinistów. Drugi — poziom rozwoju duchowego mieszkańców tego specyficznego kraju, który wydał się naszym turystom o wiele wyższy niż u niektórych rodaków. Ludzie, spośród których tylko 27,5 procent potrafi czytać, których kobiety i dzieci pracują po 12—14 godzin na dobę, zdobyli się na taki szacunek do Życia, Przyrody, Boga, że wywołali ogromny szacunek u gości. I wdzięczność, bo każdy gość dla Nepalczyka jest podobny do Boga, oni nawet witają się: „Namaste” — witam Boga w tobie. Jednym słowem, jeśli nie odważycie się, z braku czasu lub możliwości materialnych, pojechać do Nepalu — kraju pielgrzymek hippisów, poszukiwaczy Szambali i po prostu ciekawych ludzi, — to otwórzcie książkę Wałentyny Rozumenko (nawiasem mówiąc, dobrze ilustrowaną), a dowiecie się o życiu żywej bogini Kumari, niby na własne oczy zobaczycie buddyjskie pagody i stupy, oświeconych mnichów-asketów, malownicze nepalskie krajobrazy, egzotyczne zwyczaje, czarujące kobiety… Powiem szczerze, przyjemność z czytania — gwarantowana. Tetiana PIWDENNA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

DLA POSZUKIWACZY SZAMBALI

…Międzynarodowej ukraińsko-nepalskiej spółki gospodarczej. Wieczorem prowadził deputowany ludowy pierwszej kadencji, akademik Ukraińskiej Akademii Nauk, kierownik programu „Sztandar Ukrainy na szczytach świata”, prezes stowarzyszenia „Ukraina — Nepal”, kierownik wyprawy „Ama-Dablam-99”, o której autor opowiada w swojej książce, Iwan Jurijowycz Walenia. W wieczorze wystąpili: Nela Munycz — prezes Stowarzyszenia Nauczycieli Geografii Ukrainy, którego członkami są uczestnicy wyprawy opisanej w książce; redaktor naukowy książki „Nepal, czyli podróż w Himalaje”, doktor nauk historycznych Mykoła Frołkin, który zwrócił uwagę obecnych na znaczenie tego wydania — pierwszej książki o Nepalu w języku ukraińskim; kierownik Elbruskiej Stacji Medyczno-Biologicznej, doktor nauk medycznych, laureat państwowej nagrody w dziedzinie nauki Pawło Biłoszycki, który podkreślił szczerość i precyzję autora w opisach nieszczęść, jakie spotykały alpinistów podczas niebezpiecznych wspinaczek, oraz specyficznej psychologii relacji wśród zwolenników tego surowego sportu; Wołodymyr Kozar, malarz, przewodniczący Międzynarodowej organizacji społecznej „Ukraińskiego Towarzystwa Roericha”, członek komitetu wykonawczego Międzynarodowej Ligi Obrony Kultury, mówił o duchowym bogactwie mieszkańców Nepalu, nieskażonych cywilizacją, o pięknie i wielkości Himalajów; Kajastha Krishna, przewodniczący Międzynarodowego ukraińsko-nepalskiego związku gospodarczego, wyraził wdzięczność Walentynie Rozumenko za to, że z szacunkiem i zainteresowaniem opowiedziała o kulturze, obyczajach, religii i zwyczajach jego kraju. Słowo zabrano także do Wasyla Kliczaka, dyrektora wydawnictwa „Proświta”, gdzie wydano książkę, oraz innych zaproszonych gości honorowych. Wybrzmiały też utwory muzyczne; m.in. swoje kompozycje wykonał przewodniczący partii „Pulchnych Kobietek i Młodziutkich Dziadziusiów” Andrij Mykołajczuk. Ogólnie prezentacja w pełni odpowiadała duchowi samej książki — opowieści o podróży cywilizowanej turystki do kraju, w którym ludzie dzielą się na warny, kobiety noszą sari i mają po kilku mężów, gdzie zmarłych pali się wprost na brzegu rzeki, a wodą z tej rzeki korzysta się potem w gospodarstwie domowym, gdzie hoduje się bojowe słonie do obrony przed dzikimi, a krów nie je się z szacunku, i wiele, wiele innych ciekawych rzeczy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

NIEŚMIERTELNE UCZUCIE MIŁOŚCI

Wydawnictwo „Proświta” wydało nową książkę — zbiór szkiców znanego pisarza Anatolija Michajlenki. Jest tu także emocjonalny, informacyjny szkic o Kobzarzu, który odsłania nam jego ludzką twarz, samotność poety poprzez przedstawienie trudnych momentów jego życia — takich jak zesłanie i miłość do Anny Zakrewskiej, do której właśnie zwracał się Taras Szewczenko: „Moja ty doleczko czarnobrewa…” Jest tu także o życiu i działalności literackiej profesora Maksyma Sławińskiego, tłumacza, dziennikarza, przedstawiciela Centralnej Rady w Rządzie Tymczasowym, szefa misji dyplomatycznej UNR w Pradze, a potem więźnia NKWD, który był pierwszą miłością Łesi Ukrainki. Z ogromnym szacunkiem dla piękna napisana jest opowieść o Zofii, dla której Stanisław Potocki zbudował znaną Umańską Sofiówkę. Wstrząsająco dramatycznie przedstawiony jest ciężki los Raisy Kyryczenko, prawdziwej Ludowej Śpiewaczki. Pozostałe szkice poświęcone są pracy kolegów pana Anatolija — pisarzy i dziennikarzy, którzy walczyli o losy rodzimego piśmiennictwa i Ojczyzny — tych, którzy byli na emigracji, w dalekiej Australii, jak Dmytro Wasylowycz Nytczenko, oraz tych, którzy — na „terenach głavlitu”, w warunkach władzy radzieckiej — jak Oleś Terentijowycz Honcar, Pawło Maksymowycz Fedczenko, Wasyl Hryhorowycz Bolszak. Pozwólcie, że opowiemy trochę o autorze. Anatolij Michajlenko urodził się w 1939 r. we wsi Maksymiwka w rejonie karłowskim na Połtawszczyźnie. Po ukończeniu wydziału dziennikarstwa Uniwersytetu Kijowskiego pracuje w prasie od ponad 40 lat — publikował w gazetach młodzieżowych, kierował redakcją prozy w wydawnictwie „Mołodź”, był redaktorem naczelnym wydawnictwa „Wesełka”, stał na czele popularnego tygodnika literacko-artystycznego „Ukraina”; obecnie kieruje działem kultury, sztuki i literatury w gazecie „Wisti Centralnej Spółdzielni Konsumentów Ukrainy”. Prozaik, publicysta, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, Zasłużony Dziennikarz Ukrainy, laureat Republikańskiej Nagrody im. Dmytra Nytczenka i innych. Autor około 30 książek publicystycznych i prozatorskich, książek dla dzieci, trzech scenariuszy filmowych. Redaktor pierwszego na ziemi ojczystej zbioru utworów artystycznych ukraińskich pisarzy z Australii — „Rodzime głosy z dalekiego kontynentu”. Rozmawiając z Anatolijem Hryhorowyczem, usłyszałam ciekawą opowieść o tym, jak powstawały niektóre z tych nowych szkiców. „Moje szkice nie są badaniami historycznymi — to jedynie spojrzenie na jedną stronę życia znanych ludzi. Większość moich historii dotyczy tego, co pozostaje na Ziemi dzięki miłości ludzkiej. Być może uczucie, o którym mowa, nie zawsze miało rozwój w życiu moich wybitnych bohaterów ani nie było najważniejsze w ich życiu, jednak pozostały genialne wiersze Łesi, park tak piękny, że nawet gwiazdę nazwano „Zofia Umańska”. Nic na Ziemi nie przemija bez śladu — tym bardziej nieśmiertelne uczucia”. Dlatego mamy nadzieję, że nowa książka Anatolija Myhajłenki przyniesie czytelnikom nie mniej zadowolenia niż poprzednie i nie pozostawi ich serc obojętnymi. z T. P.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

«KOBZAR» — ZAWSZE WSPÓŁCZESNA KSIĄŻKA

I przekonali się o tym wszyscy, którym choć raz przyszło wziąć do rąk egzemplarz sygnalny Wiecznej Księgi narodu ukraińskiego. Niedawno takie szczęście spotkało także nas: kontynuując swoją wieloletnią akcję „Kobzarz” — do każdej rodziny”, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” i jego centrum wydawnicze powitały pięciotysięczny nakład „Kobzarza” w opracowaniu graficznym artysty Wołodymyra Harbuza. Jak wiadomo, nad ilustracjami do wierszy i poematów Tarasa Szewczenki artysta pracował przez kilka lat, odbyła się jego autorska wystawa poświęcona wielkiemu poecie, i oto wraz z autorem komputerowego maketu Serhijem Tarasenkiem Wołodymyr Harbuz przedstawił czytelnikom swoją artystyczną interpretację obrazów „Kobzarza”. Jak wiadomo, centrum wydawnicze „Proświta” współpracowało już z grafikiem Wasylem Łopatą, artystą Wołodymyrem Sołowjowem, rozsyłając ludziom w tysięcznych nakładach dzieła T. Szewczenki. Były to zarówno wydania prezentowe, jak i wyraźnie surowe, ujednolicone wydania „Kobzarza”. Obecne wydanie zrealizowano zgodnie z Planem kompleksowych działań na rzecz wszechstronnego rozwoju języka ukraińskiego ogólnoukraińskiego towarzystwa „Proświta” imienia NA DOPIERO WYDRUKOWANE! T. H. Szewczenki wspólnie z Ministerstwem Kultury i Sztuki Ukrainy. Redaktor tekstów — dyrektor Narodowego Muzeum T. Szewczenki Serhij Hałczenko, autor przypisów — Jewhen Nachlik, przedmowę napisał Pawło Mowczan. Odpowiedzialny za wydanie i redaktor — Wasyl Klicziak. „Kobzarz” z ilustracjami Wołodymyra Harbuza wydrukowano w ATZT „Knyha”. Zgodnie z zamysłem proświatian, to wydanie „Kobzarza” zasili wiejskie biblioteki szkolne, gdzie szczególnie potrzebne są estetyczne, współczesne wydania. W sprawie informacji proszę dzwonić pod numer 261-92-91 Centrum Wydawnicze „Proświta”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

«BYTIE ZIELONE» ,

WRAŻENIA Początkowo chciało się zapisać i zapamiętać poszczególne frazy i zdania, takie jak: „…Aż tu nagle pojawił się uśmiech na jej ikonowym obliczu. I to jakiś ostrożny, nieśmiały, dotknął tylko ust, nie rozjaśniwszy oczu…” To nie proza — to poezja najwyższej próby. Pewna moja znajoma pisarka, którą głęboko szanuję, powiedziała: „Przeczytałam powieść Petra Didowycza „Bytie zielone” i zrozumiałam, że nigdy nie będę pisać w języku ukraińskim. I nie dlatego, że nie znam. Po prostu grzechem jest brać się za pisanie, kiedy nie ma się takiego bogactwa językowego, jak u Didowycza”. A czyż nie? „Nazbierałem bukiet chabrów, dodałem do nich jeszcze pachnących gierków, związałem ten snopik żytnim źdźbłem i położyłem go babci na przypiecku. Ona jakby nie zauważyła moich starań — gładziła ręką główki rumianków, które tuliły się sieroco na poboczu, błądziła wzrokiem w nieznanych daliach. Jakby przeczuwała, że ostatni raz wędruje do swojego rodu i do wsi, z której otworzył się przed nią pierwszy horyzont”. Bohater Petra Didowycza też wędruje latami-stronicami przeszłości, ale nie tylko swojej, lecz i naszej. Bo ta przeszłość łączy przeżytymi powojennymi latami, samą wojną, która weszła w każdy dom, każdą rodzinę i każdą duszę. Weszła bólem i stratą, maminym sieroctwem, babcinym wdowieństwem, wujowym kalectwem. Weszła sieroctwem urodzonych przed latami czterdziestymi. Z takich sierot jest i bohater powieści, który ciągnie małego braciszka na dworzec, żeby wymienić kolby kukurydzy na chleb. Wymienić u wojskowych, którzy wracają do domu. „To pajdę chleba czy pół bochenka — taki kwaśny i pachnący, nie to, co w domu — jęczmienny i czerstwy. A jak się poszczęści, to może ktoś z dowódców i białego przydzieli”. Chce się dziecku prawdziwego chleba, a jeszcze bardziej chce się, żeby stał się cud i w jednym z pociągów przyjechał ojciec. „A może właśnie taki niedostępnie dumny go porwał — wtedy i chwila się znalazła! — w swój szalony wir ojca, zakręcił nim, rzuciwszy w takie bezkresne dalie, że ani wieści od niego, ani słuchu”. O samej wojnie autor opowiada ustami tych, których porwał ten wir płomienia i śmierci. Opowieści codzienne, bez pokazowego heroizmu, jak i sami ludzie, którzy przeżywali to nieszczęście. Dlatego też nieznośnie boleśnie czyta się tę obnażoną prawdę ludzkiej tragedii. Nie jakiejś tam, oddalonej w czasie czy przestrzeni, a tej oto, na naszej ojczystej ziemi, na której może i skrawka nie ma niepolanego krwią. Może ona dlatego jest nam tak bliska, że nie wywalczona od innych narodów, a obroniona przez nasz słowiański ród przed różnymi zdobywcami, hojnie zroszona krwią przodków i pradziadów, ojców i dziadów, którzy bronili ziemi, bronili swojego rodu, narodu i państwa. Czasem bronili nie z bronią w ręku, a tak, jak dziad leśnika Kindrata. Pisarz nie podaje imienia dziada i dobrze, bo ilu takich Dziadów było wtedy w każdej wsi i ilu ich zginęło! „Oczy oślepiło promieniami słońce, karaciele — czarni, milczący i jacyś płascy, jak cienie, nasunęli się na podwórze ze wszystkich stron. Dziad przypadkiem znalazł się poza pierścieniem, wiosłował z całych sił na ten brzeg, z którego niedawno jeden po drugim przewoził ciężkie worki. Kule wiły się wokół niego rojem — dziad wypuścił wiosło i przechylił się na burtę, łódź, zanurzając się, zakręciła w miejscu, pyszne, pachnące, zarumienione bochenki jeden po drugim popłynęły z prądem…” Ginęli ojcowie, ginęli synowie, ginęły matki. „…Patrz! — rwali włosy i kręcili uszy. — Patrz!” I jak ja nie starałem się odwracać, widziałem przez łzy i iskry w oczach, — lepiej bym wtedy oślepł na wieki! — jak wbijają się bagnety w białe ciało, jak lała się krew z piersi, które wykarmiły mnie mlekiem. „— Partisanen, — syczeli do mnie po żmijowemu obcy. — Gdzie partyzanci? — naskakiwali swoi. — Komu piekło, komu wozili chleb?” „Deszcz ustał. Ale z sufitu jeszcze kapało w dwóch miejscach: z okapu przy progu i w kącie. Pod okapem stały drewniane niecki, w kącie — wyszczerbiona makutra. Na wyblakłym błękitnym perkaliku nieba wyszczerzyło się słońce i od razu zanurkowało za chmurę. I znów widoczny w okienku horyzont za wygonem i błotem zasnuła mgła. I — mgła na sercu. Na stole bez obrusa — glazurowana miska z niedojedzonymi ziemniakami w łupinach i miska z kiszonymi ogórkami”. To — początek opowiadania „Dojść do Berlina”, jednego z dziesięciu, wydrukowanych w tegorocznym trzecim numerze „Kijowa”, czasopisma, w którym przez ostatnią dekadę czy i dłużej czytelnik spotyka premierowe publikacje prawie całej prozy Muszketyka. W zacytowanym fragmencie, moim zdaniem, mieści się więcej Ukrainy, niż we wszystkich razem wziętych „tekstach” współczesnych autorów od beletrystyki. Do tego Ukrainy takiej, od której proponowanego przez prozaika spojrzenia zapiera dech w piersiach, a zapalony rozum odmawia wiary w TĘ ukraińską rzeczywistość. Ta rzeczywistość — nie jest po prostu okrutna i nieludzka; ona jest otwarcie wroga wobec każdej ukraińskiej duszy. Dziesięć opowiadań Jurija Muszketyka, o których mowa, kontynuuje i uwydatnia jego obywatelsko-artystyczne spojrzenie na kraj i naród, na punkty bólu wzburzonego, zwichrowanego i rzuconego pod nogi niedoli naszego społecznego bytu, na gorzką naszą historię, która i dziś wypełnia się dalej nowymi faktami i wydarzeniami, zaprawionymi jeszcze gorzką goryczą, niż, być może, kiedykolwiek. Pozycja Muszketyka-obywatela — to pozycja niestrudzonego budziciela uśpionych mrokiem bezperspektywiczności Żywa jest pamięć o męczennikach, ale nie zapomina się też o oprawcach. Niewybaczalni i przeklęci są oni, niewybaczalne są ich dzieci. “Panie — przeżegnała się matka — coż to się dzieje na tym białym świecie? Jakaż to hańba, żeby choć pamięć brata uszanować! Wstyd — do policjantki w konkubinat! Szczęście ich, że nie dożyła teściowa, bo obu wydrapałaby oczy…” W powieści nie ma ciągłości rozwoju jakiegoś jednego wydarzenia. Mamy do czynienia z wyjątkowym utworem, w którym nakreślono dziesiątki charakterów na tle jednej wsi, ale każdy charakter to osobne dzieło, niepowtarzalny los, tragedia i komedia, wyrysowane przez mistrza słowa tak szczerze i tak utalentowanie. “…Upadłby gdzieś w badyle i nie ma go — daje mu radę babcia Marfa. — Patrzcie, siedmiorozumna, jak moja Odarka! A sama, pewnie, i w piwnicy poły spódnicy na głowę zarzucała — Michalec wybucha dziecięcym śmiechem, potem — starczym, natężonym kaszlem. Oczy łobuzersko błyszczą łzą, a powieki raz po raz — mrugają i mrugają…” Powieść jest pouczająca, zwłaszcza w naszych czasach, kiedy wszystko składa się w ofierze mamonie, kiedy ludzi oślepia blask żółtego metalu, zielony kolor obcej waluty. Biblia poucza: “Nie gromadźcie sobie skarbów na ziemi, …ale gromadźcie sobie skarby w niebie!..” (Mt 6, 19—20). “Bo nie podział dóbr jest pochodną, a podział dobroci, umiejętność współczucia, zrozumienia i pożałowania uczyniły nas ludźmi i nie pozwalają stoczyć się w przepaść, od której, właściwie, zaczął się rachunek” — czytamy w powieści Petra Didowycza. Ale nie tylko żądza bogactwa wyżera człowieka od środka niczym rdza. Inna żądza — żądza władzy, dążenie do wywyższenia się nad innymi — zamienia ludzką duszę w dziuplę wewnątrz żywego drzewa. Bo czym jest władza? To przede wszystkim odpowiedzialność, ale większość naszych dzisiejszych “władnych” rodaków widzi w niej źródło osobistego wzbogacenia, możliwość dzielenia i rządzenia. “Straszna to rzecz — władza, nawet taka mizeria, jak u leśniczego. — Mówi jeden z bohaterów powieści. — Poprzez poniżenie — i własne, i cudze — nie wywyższysz się, nie podniesiesz się duszą…” Scena pożegnania Ołeny z miłością niesioną przez całe życie jest tak realna, tak prawdziwa i tak piołunowo gorzka, jak ta chwila, która dzieli człowieka między życiem a wiecznością: “Lata, oczywiście, nie upiększyły Ołeny, przytłumiły i przyprószyły jej urodę. Wciąż jeszcze smukła i dumna w postawie, dopiero teraz uznała swoją winę — ramiona jej drżały częstym dreszczem, oczy, zamglone łzami, nie spuszczały wzroku z wuja, ręce drżały i tuliły się do piersi. Kiedy zamarło ostatnie alleluja, Ołena, robiąc krok naprzód, odsunęła zdrętwiałą ciotkę Nastię. Oddawszy wujowi niski pokłon, postała w żałobnym milczeniu, pocałowała go w czoło i przyłożyła się do na wieki spoczywających rąk…” Ból i gniew wywołują sceny polowania na Iwana, który ośmielił się bronić swojego prawa człowieka, obieranego do nitki przez różnych pełnomocników. “Gonili za nim, niczym za dzikim zwierzem, otoczywszy ze wszystkich stron… Zanim upadł — nogi go nie niosły, gięły się pod nim niczym wierzbowe witki — zmusił się, by pokrążyć po grudzie — otawa dopiero zaczynała odrastać, i ślady w niej powinny się zgubić. Upadł dłońmi prosto w kałużę — woda była w niej miękka i czysta. Chłeptał ją, jak pies, długo, aż się zadyszał, i nijak nie mógł ugasić pragnienia…” To nasza przeszłość, z której nie da się obmyć ani wyprzeć. Nie tak znowu daleka. Teraźniejszość nie jest lepsza. Duchowość i tylko duchowość może odwrócić nas od katastrofy. “Zielony byt” — to kalinowa gałązka takiej duchowości, podarowana Ukrainie pracą i potężnym talentem Petra Didowycza. Walentyna MASTEROWA, obwód czernihowski. PROSTO Z DRUKU nasze serca nie drżą od przerażających jego realiów; już nam i słowa odpowiednie dobrano — “wirtualny świat”. A jeśli on jest wirtualny, to nie ma się czemu dziwić, a tym bardziej “obciążać” się nadmiernymi przeżyciami z powodu jakiegoś tam bezdomnego; albo starej babki, której zostały trzy pacierze do spotkania z Bogiem i którą podstępnie wyrzucają z własnego domu nowocześni “panowie życia”; albo młodego, wzajemnie zakochanego małżeństwa, wycieńczonego krytycznym zbliżaniem się do swojego szczęścia przeklętego raka… A Muszkatykowi to wszystko boli i żyć nie daje. I on tłucze się od świtu do nocy, trudzi swoje serce słowem i oddaje je nam, żeby i nas bolało. Inaczej przestaniemy być ludźmi, i oczy wypali nam wstyd i hańba, i kiedyś przeklnie nas któryś z naszych potomków, który przejrzy na oczy, wyplątawszy się z sieci wirtualnej bezduszności i bezduchowości. Przejrzy, między innymi, dlatego, że któregoś dnia wejdzie nie w Internet, a w świat słowa Muszkatyka — mądrego i oszlifowanego ręką wielkiego Mistrza, opalonego nieprzemijającym bólem i rozświetlonego wielką miłością do Ukrainy i wszystkiego, co w niej istnieje, ale tylko tego, co ma prawo nazywać się ukraińskim. Chyba właśnie dla tego warto żyć i tworzyć. Jasna sprawa, żadna próba recenzencka nie jest w stanie zastąpić choćby cząstki samych utworów. Trzeba je czytać, obcować z nimi nie przez pośrednika-recenzenta, a być z nimi na odległość oczu i serca. Do czego wszystkich wzywam. Wiktor BARANOW

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

POLSKA KSIĄŻKA W KIJOWIE

W ramach Roku Polski na Ukrainie na targach „Książkowy ogród — 2004” odbył się Dzień Książki Rzeczypospolitej Polskiej: briefing dla dziennikarzy, konferencja „Polsko-ukraińskie związki kulturalne na obecnym etapie”, prezentacja Instytutu Książki (Kraków), który reprezentowali dyrektor — Joanna Chudecka oraz kierownik projektu Ewa Wojciechowska. Zdjęcie Hanny Oborskiej. Ten instytut, który nosi nazwę narodowego i podlega bezpośrednio Ministerstwu Kultury Polski, od 1998 roku zajmuje się wyłącznie promowaniem książek polskich autorów na rynku światowym. Ewa WOJCIECHOWSKA: „Dwa razy w roku wydajemy katalog najlepszych nowych książek, rekomendowanych przez specjalną grupę niezależnych krytyków, którzy pracują w najbardziej poczytnych mediach. Organizujemy wystawy na międzynarodowych targach książki w różnych krajach, prezentujemy naszych autorów. W tym roku, oprócz Ukrainy, jesteśmy obecni na forach książkowych w 14 krajach. Byliśmy już na Litwie, w Niemczech, Argentynie, we Włoszech, będziemy jeszcze w Moskwie, Göteborgu, Frankfurcie i innych. Na Ukrainie proponujemy polskich autorów intensywniej i staranniej — bliskość naszych narodów, języków i kultur określa tutaj większy popyt na polską książkę”. Pani Ewa ma nadzieję, że polską książką uda się zainteresować ukraińskich wydawców, od których wpłynęło już kilka propozycji. A póki co niemal każdy odwiedzający prosi o sprzedaż którejś z książek prezentowanych na polskich stoiskach. Szczególną popularnością cieszą się utwory Andrzeja Stasiuka, Olgi Tokarczuk, Stanisława Lema i Ryszarda Kapuścińskiego, których nazwiska nie wymagają reklamy. Niestety, książki ze stoisk nie są na sprzedaż. Zgodnie z zamysłem organizatorów wystawy, książki te mają jeszcze ucieszyć miłośników książek we Lwowie. Jewhen HOLYBARD

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

ZAGADKA BÓLU (Dziesięć opowiadań Jurija Muszkietyka w czasopiśmie „Kyjiw”)

ludzkich dusz: „Idźcie i patrzcie! Patrzcie i przerażajcie się! A przerażeni, ratujcie Ukrainę, bo przepadnie i ona, i wy razem z nią, przepadłą”. Pozycja Muszkietyka-pisarza to odnalezienie przejmującego i szczerego ukraińskiego słowa, które zmusza do pójścia, patrzenia, przerażania się i działania. I on je, to słowo, znajduje. Tak jak znajdował w powieściach „Na brata brat”, „Morok”, „U pastci”, w nowelach niedawno wydanej książki „Sud”, w licznych wystąpieniach publicystycznych — ustnych oraz na łamach prasy periodycznej. Opublikowane w „Kyjiwie” dziesięć niewielkich pod względem fizycznej objętości utworów to właściwie nie opowiadania w klasycznym rozumieniu tego gatunku, a dziesięć szkiców do ludzkich losów (dokładniej powiedziawszy — niedoli) na tle dzisiejszego totalnego i frontalnego niszczenia naszych narodowych świętości, a przede wszystkim tego, co zwie się duszą i duchowością. W nich praktycznie brak jest fabuły, a przestrzeń wydarzeniowa i faktologiczna zawężona jest do możliwego minimum. Wydaje się, że prozaik, który od dawna skłania się ku powieściowej rozległości opowieści, zaczął coraz bardziej odczuwać na sobie presję wyznaczonego mu czasu, aż boi się nie zdążyć wypełnić wszystkiego tego, co zostało mu powierzone przez Niebo. Oszczędność słowa Muszkietyka uderza w opowiadaniach nie tylko swoją lapidarną zwięzłością, ale i napełnieniem go maksymalną wagą znaczeniową. Słowo pisarza jest precyzyjne i rażąco-bezlitosne. Zarazem jest ono bolesne, jak być może nigdy dotąd. W tym kontekście, myślę, nie zaszkodzi przypomnieć twórczą „formułę” Hryhora Tiutiunnyka: „Nie ma żadnej zagadki twórczości, jest wieczna zagadka miłości”. Wychodząc od najnowszych utworów Jurija Muszkietyka, „formuła” może zostać skorygowana w ten sposób: „...jest wieczna zagadka bólu”. On, ów pisarski ból, być może jest głównym treściowym rdzeniem dziesięciu opowiadań. Nasza teraźniejsza egzystencja, doprowadzona do takiego absurdu, że gdzie tam słynnemu Eugène’owi Ionesco z jego „teatrem”, każdego dnia i każdej chwili przyzwyczaja

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

się. Tata zostawia mi 10 karbowańców, mając nadzieję na mój powrót następnego dnia. Zostaję w obcym mieście, gdzie nie mam nawet znajomych, sama na dworcu. I boję się wydać te 10 karbowańców, bo bilet powrotny kosztował 8 karbowańców, a zatem zostawało mi na obwarzanek i szklankę mleka… — Sytuacja, powiedzmy wprost, krytyczna... — Nie wiedziałam, co robić, ale byłam uparta i wiedziałam, że do domu nie wrócę. Zapłakana ułożyłam się do snu w fotelu w poczekalni. Myślę: prześpię się, a potem będę myśleć, co mam robić i dokąd iść. I śni mi się sen… We śnie Jezus Chrystus idzie, nie dotykając ziemi, w takiej białej szacie. Zapamiętałam spektakl „W świetle” — wspólne przedstawienie teatru-studia „Budźmy!” i Wirliany Tkacz — amerykańskiej reżyserki ukraińskiego pochodzenia, która reprezentowała nowojorski ośrodek teatralny „La MaMa”. Po tamtej inscenizacji, poświęconej pamięci Łesia Kurbasa, było jeszcze kilka udanych projektów, w których wykonaniu brałam udział na zaproszenie Wirliany Tkacz. Wśród nich — „Wodospad. Refleksy” z udziałem Niny Matwijenko. Jest co wspominać z przyjemnością… — A nagle — praca w radiu. Czy nie nagle? Takie wrażenie, że Pani nagłości układają się w pewną stabilną prawidłowość — „A my do was w porannym czasie”… — I nie tylko w porannym. Na przykład na Pierwszym Kanale radia — moja autorska audycja — „Wieczorny klub aktorki Łarysy”. Prowadzimy także „Od soboty do soboty” oraz „I znowu — spotkanie”, a także szerokie spektrum programów na kanale „Kultura”, w tym również tradycyjną firmową — „A my do was w porannym czasie”. Niezmiernie miło mi pracować w Radiu „Kultura”. Nazywamy się „Kanałem Duchowego Odrodzenia”. I jestem pewna, że starania pracowników Kanału odpowiadają jego nazwie. — I mimo wszystko, jak Pani trafiła do radia? — W pociągu, kiedy jechałam z Czerniowiec do Kijowa, uświadamiałam sobie pewną ryzykowność, awanturniczość swojego kroku. Dlatego modliłam się: „Panie, ześlij mi jakąś taką pracę, w której mogłabym zrealizować się jako aktorka, jako poetka, jako piosenkarka, i żebym miała możliwość pracować w kinie…” I kiedy po pół roku przyszłam do Radia z propozycją współpracy jako aktorka w audycjach literackich i teatralnych, jeszcze nie wyobrażałam sobie, że z Bożej łaski wyciągnęłam szczęśliwy los. W Radiu mnie zauważono, zaczęto zapraszać do użyczania głosu w pewnych rolach, potem zaproponowano bycie prowadzącą niektórych programów, na żywo itd… W 1995 roku objęłam kierownictwo redakcji audycji rozrywkowych. Obecnie, jak widzisz, jestem redaktorem naczelnym. — A teatr? — Teatru nie porzuciłam. Jednocześnie z pracą w Radiu zagrałam wiele ciekawych ról na zasadzie angażu. W tym w teatrze „Suzirja”, któremu przewodniczy artysta ludowy Ukrainy Ołeksij Kużelnyj. Tam wykonałam swój monospektakl, poświęcony 2000-leciu Narodzenia Pańskiego na podstawie opowiadania filmowego Wasyla Illiaszenki „Nieznana legenda o Klaudii Prokuli — żonie Poncjusza Piłata, o Poncjuszu Piłacie i Jezusie Chrystusie”. — Takie wrażenie, że indywidualne produkty twórcze — to Pani hobby?.. — Określiłabym to jako rezultat ciągłych poszukiwań twórczych, w których przed wyjściem do pracy zbiorowej podejmuję ryzyko sama, nie narażając na ryzyko innych. Za bardzo udany eksperyment uważam realizację. Ciąg dalszy na s. 12

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

«NIC NIE DZIEJE SIĘ W ŻYCIU PRZYPADKOWO»

— Pani Laryso, skąd Pani w ogóle się wzięła? — Z obwodu odeskiego, z cudownego kraju. Owidiopol! — na cześć greckiego poety Owidiusza. Tam, gdzie Dniestr wpada do Morza Czarnego, wzdłuż brzegów limanu Dniestrowskiego rozsiana jest cała seria malowniczych wsi o poetyckich nazwach — Roksolany, Narcyz, Bilajiwka, Kosa… Jestem z winnego kraju, w którym step i morze tworzą unikalne, niepowtarzalne i harmonijne połączenie przestrzeni… Chyba drugiego takiego zakątka na Ukrainie nie ma. — Zatem poetyckość miejsca, w którym się Pani urodziła, w pewnym stopniu wpłynęła na poetyckie kształtowanie się Pani osobowości? — Swój pierwszy wiersz napisałam w wieku 14 lat. Okazał się bardzo dojrzały; chyba w porywie pierwszej miłości stworzyła go nie moja świadomość, a podświadomość: Pragnę miłości, Jak ziemia w letnie pragnienie — deszczu. Pragnę miłości, Jak zmęczone dusze — spokoju. Chcę smutek dzielić z tobą I mękę twoją, I nosić w swoim łonie dziecko, Które poczęte przez ciebie… To miałam 14 lat! (Śmieje się z dziecięcą bezpośredniością i szczerym zdziwieniem). — Odpowiedzialny wiersz, bardzo odpowiedzialny! Z konkretnymi zobowiązaniami… A co było potem? — A potem… W naszej szkole było wiele różnych kółek. Oprócz historycznego, w którym brałam aktywny udział, zaczęłam uczęszczać do „Interklubu”. I oto pewnego razu przygotowywaliśmy dla całej szkoły wieczór o dzieciach, które cierpią z powodu konfliktów zbrojnych w Iraku, Indiach, innych krajach… Pamiętam, że było bardzo dużo tekstu i cały czas myślałam, jak by go podać ciekawie. Wtedy moim idolem była prezenterka telewizyjna Walentyna Leontjewa, która prowadziła program „Od całego serca”. Bardzo podobała mi się jej maniera, to, jak umiała zawładnąć salą… I oto spróbowałam, naśladując ją, zbudować tę szkolną imprezę. Dla mnie wtedy stało się wielkim zaskoczeniem, że cały mój występ odbywał się w absolutnej ciszy, co dla szkolnej publiczności jest wydarzeniem wyjątkowym. Obecnym na wieczorze nauczycielom nie przyszło replikować — „Cicho! Bo zaraz wyprowadzę!”, — a niektórzy wykładowcy mieli łzy w oczach. Wtedy wydano mi werdykt — „Wrodzona artystka!” Zrozumiałam i ja, że chyba być mi artystką na pewno. — Zatem po szkole — na artystkę? — Przyjechałam z ojcem do Kijowa, żeby zdawać do instytutu teatralnego. Ale — ponieważ jestem dziewczyną ze wsi, naiwną i nieprzygotowaną, — bez wątpienia szans u mnie było niewiele, choć skończyłam szkołę ze złotym medalem. Tata wtedy pracował w kołchozie i wypuścili go na dwa dni. A ja… nie dostałam się! Ale wracać do domu — i to jeszcze na kontynuację mojego dramatycznego dzieciństwa z macochą — nie chciałam. Na koncercie „Pieśni duchowe i romanse” nie Galina Gudzewata, a ja ją zawsze nazywałam „ciocią Galą”, — bezpłatnie przenocowała mnie u siebie. Pomogła mi znaleźć tymczasową pracę i przez dwa lata pracowałam jako salowa na katedrze stomatologii periodontologicznej, którą kierowała profesor Galina Wyszniak, na Nywkach. To dało mi możliwość ukończenia kursów wieczorowych, zrozumienia, co jest potrzebne, aby być gotową do wstąpienia do instytutu teatralnego, i — ponieważ uważam, że nic nie dzieje się w życiu przypadkowo, — trafiłam do tych wykładowców, którzy mi, jeśli można tak powiedzieć, zastąpili rodziców. Już nie ma wśród żywych profesora Leonida Artemowycza Olijnyka — nestora szkoły teatralnej, natomiast dzisiaj znajduje się w rozkwicie swojego kunsztu i sił twórczych ludowa artystka Ukrainy, moja wykładowczyni, z wyciągniętą nade mną ręką. I mówi mi: „Dziecko, nie płacz. Ty się obudzisz i poznasz kobietę, która zmieni twój los”. I ja rano się budzę — widzicie, jak u Kopciuszka, — budzę się od tego, że ktoś obok mnie szeleści jakimś papierem. Widzę dwoje niemłodych ludzi, chyba małżeństwo. Zepsuła im się walizka, powychodziły jakieś rzeczy, pakunki, ja patrzę zapłakanymi oczami, jak oni próbują to wszystko uporządkować… Nagle kobieta zwraca się do mnie: „Co z tobą, dziecko?” Ja, przełączając się, zacinając, opowiadam piąte przez dziesiąte, jak nie wyszło z instytutem, zostałam sama w obcym mieście, nie wiem, co robić… Ona mówi: „Tak ja mieszkam tutaj niedaleko dworca, pojedźmy do mnie, tam się rozpoznamy”. I rzeczywiście, ta kobieta — mistrzostwa aktorskiego Ada Mykołajiwna Rohowcewa. To moi nauczyciele. To także wykładowczyni mowy scenicznej Zoja Ołeksandriwna Wychorewa, która stała się nie tylko moją nauczycielką, ale i koleżanką, kiedy mi potem przyszło wykładać w tym instytucie, to i wykładowca tańca Anatolij Stepanowycz Zhurśkyj, wokalu — Walentyna Fedoriwna Suk... To ci ludzie, którzy stali się dla mnie wzorcem w sztuce i którzy podarowali mi głębokie zrozumienie tego, że trzeba kochać nie siebie w sztuce, a sztukę w sobie. Bo ty przychodzisz do sztuki po to, żeby SŁU-ŻYĆ, a nie robić zawrotną karierę. Trzeba wołać ludzi i prowadzić ich za sobą do wyżyn ducha, współpracować razem z nimi dla oczyszczenia duszy, po to, żeby nasze życie miało jakiś sens. — Pani Laryso, Pani bardzo poetycko opowiada, a ja cały czas myślę o racjonalnym aspekcie cudownych zwrotów Pani niezwykłego życia. Jakby Panią prowadzili. Ale przecież i Pani coś wybierała? — Ja szłam konkretnie na wydział aktorski. W moim dyplomie napisano: „Artysta teatru i kina”. Moimi pracami dyplomowymi były: Arkadina w „Czajce” Czechowa, Walendra w „Jutro była wojna” Wasiljewa. Po instytucie mnie od razu zaproszono do Czerniowieckiego Teatru imienia O. Kobylańskiej na główną rolę — Gali — w sztuce „Nazar Stodola”, za którą potem otrzymaliśmy pierwszą nagrodę na przeglądzie spektakli według utworów T. Szewczenki. Tak że mi się poszczęściło. Przez dwa lata pracy w Teatrze Czerniowieckim pracowałam w 13 z 17 spektakli repertuarowych. To były różne role — dramatyczne, komediowe, bajki, musicale… Teatry peryferyjne walczyły o przetrwanie zawsze i stąd różnorodność ich repertuaru, a także wielka szkoła zdobywania doświadczenia dla artysty. Tam aktorzy nie bywają w przestoju — to plus, ale jest minus — nie ma czasu na eksperymenty, co, chyba, odegrało decydującą rolę w moim powrocie do Kijowa. — Łatwo powiedzieć — wrócić i zatrudnić się w stolicy… — Niełatwo, ale… Pewnego dnia w Czerniowcach — dzwonek mojego telefonu, podnoszę słuchawkę i słyszę głos Serhija Proskurni — naszego wykładowcy z instytutu, a obecnie znanego producenta, reżysera: „Larysko, ja tutaj tworzę studio. Czy nie chcesz przyjechać do mnie pracować?” Pojechałam. I znowu przyjechałam w nieznane: bez mieszkania, rzuciwszy wszystko w Czerniowcach. Przyjechałam do Kijowa na eksperyment. I nie pożałowałam. Właśnie wtedy rozwinął się potężny ruch studyjny, teatry-studia były na fali, na nie był popyt, była zainteresowanie publiczności. U nas wtedy realizowano niezwykle ciekawe projekty z różnymi zagranicznymi zespołami — Amerykanami, Polakami, Niemcami. My dużo koncertowaliśmy przez lata 1992—1994; i z wielkim sukcesem. W szczególności zwłaszcza za- Larysa zachwyca od razu, od pierwszego momentu znajomości. Żywa, z otwartym radosnym spojrzeniem pięknych zielonkawych oczu. Przez miniony rok miałem możliwość obserwować ją podczas pracy w Ukraińskim Radiu, gdzie zasłużona artystka Ukrainy Larysa Nedin obecnie zajmuje wysokie stanowisko głównego redaktora Głównej Redakcji muzyki popularnej i audycji rozrywkowych Radia „Kultura”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

pracuję nad książką, trwają prace nad rękopisem, oczywiście ograniczam już swoje występy z piosenkami. — Proszę powiedzieć, pani Łaryso, jaki przepis na strategię sukcesu jest według Pani bardziej produktywny: próbować wyprzedzać wydarzenia czy starać się wykorzystywać pewne nurty? — Decyzja musi być optymalna w granicach racjonalnych możliwości, wychodząc z produktywnej twórczej idei. Konkretny przykład: w 1998 roku chciałam uczcić 10-lecie mojej działalności twórczej realizacją jakiegoś oryginalnego projektu. Na wystawienie spektaklu teatralnego nie znalazłam środków. Ale chciałam w ten uroczysty wieczór połączyć muzykę z wysokim poetyckim słowem. I wymyśliłam, by zaprezentować współczesny ukraiński romans,

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Fortsetzung von ««NIC NIE DZIEJE SIĘ W ŻYCIU PRZYPADKOWO»», S. 11

«NIC NIE DZIEJE SIĘ W ŻYCIU PRZYPADKOWO»

Tekla w filmie „Stracone świty” przez ostatnie lata zgromadziłam duży dorobek, który wciąż czeka na swojego wydawcę… — Utalentowana mama musi mieć… Niedaleko pada jabłko od jabłoni… — Oj, nie mówcie! Oprócz gimnazjum „Akademia”, gdzie się uczy, Sofijka uczęszcza Zakończenie. Pocz. na s. 11 do mojego projektu „Współczesny ukraiński romans” — wieczór odbył się w Narodowej Filharmonii, a ponadto — wieczór „Współczesna pieśń duchowa i romans duchowy”, który odbywał się w galerii „Ławra”; ukazały się kasety i płyty kompaktowe z utworami w moim wykonaniu… Jedyne, że po narodzinach córki nieco odeszłam od procesu filmowego, ale myślę, że niewiele straciłam, ponieważ teraz nasze kino dopiero zaczyna ożywać, stawać na nogi. — Pani Laryso, a co znajduje się w Pani dorobku filmowym? Jakie role? — Obecnie jest ich siedem. Zagrałam jedną z głównych ról w filmie Andrija Benkendorfa „Kilka historii miłosnych” (według nowel Boccaccia), bardzo droga jest mi praca w filmie Hryhorija Kochana „Stracone świty”, a także w filmie Wasyla Illiaszenki „Przypowieść o świetlicy” i Jurija Laszenki „Zapiski zadartego Mefistofelesa”. Z przyjemnością wspominam moją pierwszą pracę w filmie „Rodzina Kajdaszów” — epizod, ale od niego zaczyna się film. Proszę sobie wyobrazić: na cały ekran — jedzie dziewczyna z warkoczem, uśmiecha się… W istocie była to moja przepustka do kinematografii. U młodszego Illienki — Mychajła — zagrałam w obrazie „Siódma trasa”… — Ile lat ma już córka, przez którą odeszła Pani od kina? — Siedem! Sofijka! Mądrość, przedmądrość Boża! — W Pani biografii każdy nowy zwrot jakoś sprzyjał kolejnemu wzniesieniu się w górę. A jak sprzyjało (i w jaką górę) narodziny córki? — O, to szczyt! Szczyt macierzyństwa, którego nic na świecie nie może zastąpić! Wszystko inne — jakiekolwiek wielkie znaczenie by nie miało w życiu — schodzi na drugi plan. Kobieta przychodzi na ten świat przede wszystkim po to, by spełnić się jako matka. I dopiero potem — wszystko inne. Być może to surowa myśl, ale uważam, że bez dziecka kobieta przeżywa swoje życie jak płonna roślina. — Czy narodziny córki wprowadziły korekty w Pani upodobania twórcze, zmianę gatunku? — Bez wątpienia! Wyobrażacie sobie — zaczęłam pisać… wiersze dla dzieci. W rezultacie w wydawnictwie „Krynycia” pojawiła się książeczka dla dzieci „Poezja duchowa do czytania w kręgu rodzinnym”. Teraz z niecierpliwością czekam na ukazanie się w Drohobyczu kolejnego zbioru moich wierszy dla dzieci: z kołysankami, z miniaturami… Uczęszcza do szkoły muzycznej, na basen, do studia tańca. I wszystko to — z zachwytem, z radością poznawania świata… — Wdała się w mamę… Ale kiedy Pani, pani Laryso, wszystko zdąża? — Moja koleżanka, którą bardzo szanuję, — Hanna Tanasijiwna Czubacz, która dla mnie jest wielkim przykładem w życiu, — zawsze mówi, że kobieta musi mieć czwartą zmianę. Tak więc ja o tej czwartej zmianie nigdy nie zapominam. A poza tym życie składa się z pewnych etapów, kiedy coś ważniejszego wychodzi na pierwszy plan. Kiedy przygotowywałam projekt związany z romansami, bez wątpienia w tamtym czasie odszedł teatr, odeszło kino. Kiedy Sofijka z mamą i... szopem którego u nas mało gdzie można usłyszeć. Nie mówiąc już o piętnie „mieszczańskiego smaku”, którym oznaczono romans w latach 60.—70. Moją ideę poparł ówczesny dyrektor Narodowej Filharmonii, artysta ludowy Ukrainy Wołodymyr Łukaszew… Zbudowałam teatralizowane widowisko z wykorzystaniem oświetlenia artystycznego od firmy „Feeria”, gdzie każdy romans został wystawiony jako osobny element fabuły. Nagraliśmy wieczór na wideo i ten film potem 26 razy był pokazywany na różnych kanałach telewizji. I nie dlatego, że chodziłam i kogoś prosiłam. Ten film po prostu trafił w swoją niszę. A po tym powstały całe festiwale romansów, którymi obecnie zajmuje się Marjan Hadenko… — Otworzyła im Pani drogę… Pani Laryso, a skąd wziął się u Pani śpiew? — Instytut Teatralny daje tak wysoki poziom wszechstronnego przygotowania, że kwestia wokalu nie stoi… — Ale przecież nie wszyscy aktorzy teatralni śpiewają. Bohdan Stupka, na przykład, nie śpiewa. Mimo wszystko to szczególny rodzaj sztuki… — …Tak, ale mamy bardzo potężną katedrę wokalną. Wokal to jeden z przedmiotów profilowych. Zdajemy egzamin państwowy z wokalu. Oprócz tego mam wykształcenie muzyczne — fortepian. — Aha! Zatem ukończyła Pani szkołę średnią ze złotym medalem, a do tego jeszcze muzyczną! Oto skąd wszystko się zaczęło… — W Instytucie Teatralnym, na życzenie, każdy może w ciągu czterech lat, zaczynając od zera, opanować instrument i zdobyć niezbędne umiejętności muzyczne… — Biorąc pod uwagę Pani przekonania i zakochanie w Instytucie Teatralnym, wkrótce przeciągną Panią z radia do instytutu na pracę dydaktyczną. — A ja nigdy go nie opuściłam. Po prostu do narodzin dziecka miałam więcej czasu i pracowałam jako wykładowca mowy scenicznej w pracowni swojego własnego wykładowcy. Uważam, że to wielkie szczęście. Obecnie w Kijowskiej Szkole Sztuk nr 8 otworzyłam oddział teatralny, mam 25 uczniów w różnym wieku i nie porzucam tej ścieżki — to bardzo interesujące. — A jakieś ciekawe projekty już Pani snuje w Radiu? — Snuję, snuję… Na przykład za rok — jubileusz: 10 lat mojej audycji Ze spektaklu Czerniowieckiego Teatru im. O. Kobylańskiej „Ciao!”. W. Leszczyk, L. Nedin, E. Ciesielski „Wieczorny klub aktorki Larysy”. Ten cykl stale utrzymuje się na najwyższych pozycjach rankingu. Mam zamiar wyprowadzić na scenę bohaterów moich audycji — członków tego niezwykłego i sympatycznego klubu… Jeśli znajdę sponsorów w tym naszym nieprzewidywalnym czasie… Bardzo wiele zamysłów nie realizuje się właśnie z powodu braku środków. — Odnosi się wrażenie, że nad Panią, pani Laryso, cały czas obecna jest wyższa siła. Jak mówią w takich przypadkach — Bóg opiekuje się i prowadzi. Czy jakoś uświadamia Pani sobie tę opiekę, czy to po prostu zbieg okoliczności? — Bez wątpienia! Nie chciałabym, aby czytelnicy odebrali mnie jako taką sobie Kopciuszka, u której wszystko samo z siebie układa się w życiu. Przeciwnie — życie pełne jest problemów. Ale ja jestem optymistką i zawsze staram się nie obciążać otoczenia własnymi problemami. Nas Najwyższy stworzył na swoje podobieństwo i nadał nam prawo wyboru. Każdy człowiek ten wybór robi sam dla siebie — na plus lub minus. Bez wątpienia, bez wsparcia Najwyższego nic w życiu by nie wyszło. Uważam się za osobę naprawdę wierzącą, prawosławną. I swoje dziecko przyuczyłam. Chodzimy do świątyni, przestrzegamy postów. Dla nas świętymi są pojęcia spowiedzi, komunii. I staramy się nie przekraczać Przykazań Bożych, chociaż to bardzo trudne, bo jest zazdrość, jest pycha, dążenie do dobrobytu materialnego itp. — z nimi bardzo trudno walczyć… Wszyscy jesteśmy grzeszni. Ale kiedy w duszy jest to szczególne poczucie sumienia (bo dla świeckich Bóg to sumienie) i kiedy uświadamiasz sobie, że miłość to przede wszystkim ofiarność, to grzechu w twoim życiu będzie mniej i wszystko u ciebie będzie układać się szczęśliwie. Żaden włos z naszej głowy nie spadnie bez woli na to Najwyższego. I dlatego mam pewność co do przyszłości mojej córki, ponieważ niedawno przystąpiła do pierwszej spowiedzi i Komunii Świętej. Widziałam, jak z oddaniem przygotowywała się do tego ważnego wydarzenia. Jest mi bardzo miło, że ani razu nie powiedziałam: „Zofijko, weź do ręki Biblię”. Nie zmuszałam jej, ale ona sama mówi: „Mamusiu, to moja ulubiona książka”. Dziecka nigdy nie można przekonać słowami — tylko własnym przykładem. Jest mi bardzo miło, że matką chrzestną mojej córki jest żona księdza. I kiedy ktoś w naszej rodzinie choruje lub dzieją się jakieś niepowodzenia, czuję, jak bliscy nam ludzie modlą się za nas. Ta duchowa strona życia — ona przeważa u nas we wszystkim. Wiecie, odeszłam od kina także z tego powodu, że scenariusze, które mi proponowano (a proponowano ciągle), nie odpowiadały moim przekonaniom. Kiedy już dokonałeś dla siebie wyboru: albo Bóg, albo książę tego świata — nie zaśpiewasz już byle jakiej piosenki, daleko nie w każdej roli zgodzisz się wyjść na scenę, bo już uświadamiasz sobie konsekwencje i odpowiedzialność za nie z Bożego punktu widzenia… Do dzisiejszego dnia nie jestem zbyt dumna z jednej z moich najlepszych prac aktorskich — roli przełożonej żeńskiego klasztoru, kobiety grzesznej — w filmie „Kilka historii miłosnych”. To była naprawdę wysokoprofesjonalna praca. Ale wtedy jeszcze nie uświadamiałam sobie, jaki krok robię, bo w tamtym czasie ważniejsze dla mnie było zademonstrowanie poziomu kunsztu aktorskiego, a nie zagłębianie się we wszystkie liczne niuanse po obu stronach ekranu. Gdyby zaproponowano mi to dzisiaj, bardzo, bardzo bym się zastanowiła, czy warto grać w tej roli. — Proszę powiedzieć, co trzeba robić, aby nabrać optymizmu i tej duchowej siły, która pomaga przetrwać niepowodzenia? Co jest źródłem? — Źródłem jest Pan. Wszystko w życiu istnieje w pewnej równowadze. Obowiązkowo przychodzi niesprzyjający czas, który obowiązkowo musi się skończyć. Problem tylko w tym, czy zdołasz znaleźć w sobie siły, duchowe siły, aby z godnością przetrwać czas prób… I trzeba zawsze pamiętać, że nasze życie jest niepowtarzalne, jakkolwiek by się nie układało. Tak, jak dzisiaj słońce wschodzi, tak jutro już nie wzejdzie. Tak, jak dzisiaj ułożył ci się dzień, już się drugi raz nie ułoży. Trzeba pamiętać o przemijalności tego życia i cieszyć się. W 50 % wszystko zależy od człowieka. — Jestem Pani bardzo wdzięczny za ciekawą opowieść i mam nadzieję, że spodoba się ona naszym czytelnikom. — A ja życzę czytelnikom „Słowa Proświty” nie tracić optymizmu i pamiętać: każdy z nas został stworzony do pewnego powołania, pewnego celu, który musimy uświadomić sobie i dążyć do jego osiągnięcia. Zapisal Jewhen HOLYBARD

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

wahały się, czy przekazać go do muzeum, do czego miały wszelkie podstawy, gdyż otrzymały go od O. Kobylańskiej: taka była jej wola. A zgodziły się, gdy dowiedziały się, że będą zmuszone przeprowadzić się do mieszkania w wielopiętrowym budynku. Do tego instrument wymagał kapitalnego remontu. Zresztą, już z inicjatywy pracowników muzeum próbowało go przywrócić do pełnowartościowego życia kilku mistrzów, ale na próżno. Stał w gabinecie pamięci pisarki w jej czerniowieckim muzeum jako eksponat (choć w rzeczywistości w domu, który znajduje się przy obecnej ulicy Dymitrowa 5, za życia O. Kobylańskiej nigdy go nie było). 27 listopada 2003 roku, w 140. rocznicę urodzin pisarki, pianino w końcu zabrzmiało. Zabrzmiało dzięki złotym rękom znanego w wielu krajach świata lutnika Wołodymyra Sołodżuka. Ponad rok wyszukiwał za własne środki w Czerniowcach i Lwowie niezbędne części, ponad rok odrestaurowywał instrument, znowuż bez zapłaty i bez pomocy sponsorów. W dniu 140. rocznicy znany akompaniator Jarosław Kołotyło odtworzył na tym pianinie ulubione melodie O. Kobylańskiej i jej bliskich. Teraz instrument będzie stale brzmiał podczas tradycyjnych „Gościn u O. Kobylańskiej”, które dwa razy w roku — w dniu urodzin i dniu pamięci — odbywają się w gabinecie pamięci pisarki, podczas prezentacji nowych książek współczesnych pisarzy oraz innych imprez masowych, które mają tu miejsce. Zdjęcie H. Oborskiej z WYSTAWA Wołodymyr WOZNIUK, kierownik Czerniowieckiego literacko-pamięciowego muzeum O. Kobylańskiej

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Po drugiej stronie zimnego nurtu

Czy często wśród codziennej krzątaniny myślimy o wiecznym? Nie ma ono nic wspólnego z tym brudem, który nieustannie i zewsząd wlewa się w nasze serca; jest tym zapomnianym rajem, na wspomnienie którego najskrytsze struny duszy zaczynają drgać z niewyraźnym smutkiem. To właśnie je poruszyła Sofija Majdańska, przeprowadzając widzów swojej literacko-muzycznej sztuki na drugą stronę zimnego nurtu. W niewielkiej sali teatru-studia Centrum Kultury i Sztuki Akademii Kijowsko-Mohylańskiej panuje tajemniczy półmrok. Zapada cisza. Na pustej scenie stoi stół, chaotycznie przykryty czarną i białą tkaniną, a na nim — koralowy naszyjnik z kaliny. Do stołu podchodzi aktorka Halina Stefanowa. Kładzie tekst sztuki na stole. Za nią wchodzą i siadają na krzesełkach muzycy: bandurzysta Taras Stoliar oraz autorka tekstu Sofija Majdańska. W przedstawieniu gra ona na skrzypcach. Zdjęcie z archiwum „SP” Halina Stefanowa informuje obecnych, że za chwilę usłyszą barokową przypowieść, której bohaterem jest postać historyczna, bandurzysta na dworze cesarzowej Elżbiety Григорій Любисток, czyli Hryhorij Lubystok. Padają słowa o losie „artysty w czasach wielkiej Ruiny, upadku państwa kozackiego”… Początek przedstawienia z początku wydawał się niezrozumiały. Przy muzycznym akompaniamencie skrzypiec i bandury Halina Stefanowa czytała tekst sztuki. Fragmenty fabuły pojawiały się jeden po drugim, jakby czyjeś wspomnienia, na pierwszy rzut oka niezwiązane ze sobą. Wśród nich – obraz wesela szesnastoletniej dziewczyny z zamożnym mężczyzną już w sporym wieku, epizody dzieciństwa małego Iwanka, sala wytwornego pałacu, a w niej młody niewidomy bandurzysta otoczony dwornymi damami. Język przypowieści jest głęboko poetycki, nasycony symbolami. W obrazy fabularne wplatają się przeżycia bohaterów i jakby czyjeś spojrzenie z boku. Stopniowo wyłania się tragiczna historia. Chłopiec Iwanko kochał dziewczynę Marijkę. Chociaż słowo „miłość” raczej nie odpowiadało temu, co się działo. Było ono tak dalekie zarówno od nierównego małżeństwa Marijki, jak i od pałacu Elżbiety, dokąd później zaniosło Iwana los, i od wszystkiego we właściwie całym tym świecie. To jest poza czasem i przestrzenią, to jest odwieczne. Moskiewscy żołnierze zabili Marię i oślepili Iwana. Po tym tylko dwukrotnie powrócił do ślepego bandurzysty wzrok: po raz pierwszy – podczas ucieczki na Ukrainę widział Marię w sali z organami i niebem zamiast sufitu, a po raz drugi – gdy nadeszła jego godzina śmierci. Trudno oddać całą gamę uczuć wywołanych tym utworem, opowiedzieć wszystko, co usłyszano. To nie jest po prostu nowa ukraińska proza, nie tylko znakomicie wykonana muzyka M. Bierezowskiego, J.-S. Bacha, S. Franko, lecz coś o wiele więcej. A jedynym sposobem, by się o tym przekonać, jest obejrzenie spektaklu Zofii Majdańskiej „Po tamtej stronie lodowatego nurtu”. z Michał TOŁMACZOW

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

FORTEPIAN KOBYLAŃSKICH

NIESPODZIEWANY KĄT WIDZENIA O swojej miłości do muzyki Olha Kobylańska pisała bardzo wymownie w liście do Sawyna Abryśowskiego z 25 listopada 1893 roku: „To dobrze, że zajmujesz się muzyką. Jeśli ułożysz coś w nuty, nie zapomnij mi przysłać. Sama nie gram z nut poprawnie, ponieważ jako mała 8-letnia dziewczynka uczyłam się na fortepianie tylko 2 miesiące, ale mam silny słuch. Każe komuś zagrać, a potem ze słuchu będę sama grać… Ale ze mnie, chyba mimo wszystko, muzyk miał wyjść, a wyszedł literat. Po prostu śmiech bierze!..” Jak można zrozumieć z różnych źródeł pisanych, O. Kobylańska grała na fortepianie całkiem przyzwoicie. Później opanowała jeszcze dwa instrumenty muzyczne — cytrę i drumlę. Na początku lat 80. XIX wieku ojciec zakupił dla rodziny austriacki fortepian marki „Vinzenz Oeser und Sohn”. Przeznaczony on był, co prawda, dla Jewhenii Kobylańskiej — starszej siostry pisarki, która od dziewiątego roku życia przez kilka lat zgłębiała tajniki muzyki w prywatnej szkole muzycznej. Wróżono jej wielką przyszłość w tej dziedzinie, przynajmniej w Kimpulungu (miasto na południowej Bukowinie, obecnie na terytorium Rumunii, gdzie Kobylańscy mieszkali w latach 1874—1889) uważana była za najlepszą pianistkę. Stale grała na wieczorach muzycznych w swoim mieście, wielokrotnie brała udział w koncertach w Czerniowcach. W 1878 roku Jewhenię zaproszono do Suczawy na jubileusz pisarza Mykoły Ustianowycza. Właśnie wtedy odbył się tam ogólnomiejski koncert, na którym Jewhenia akompaniowała do poszczególnych pieśni, razem z Marią Ustianowycz grała na cztery ręce „Tańce węgierskie” Brahmsa. A w ogóle w jej repertuarze były utwory Mendelssohna, Beethovena, Brahmsa. Do września 1886 roku na fortepianie w rodzinnym domu grały obie siostry. Ale kiedy Jewhenia wyszła za mąż, instrument zabrała ze sobą. 1 września 1886 roku O. Kobylańska zanotowała w swoim dzienniku: „Fortepian zabrała... Nie wiem, co będę robić bez niego...” A 3 września wieczorem zapisuje ponownie: „Coś mnie boli w sercu, a przez pokój, gdzie stał fortepian, nie mogę przejść — przecież go tam już nie ma. Jestem po prostu chora z żalu, boli mnie każdy nerw, chciałabym płakać, ale wstydzę się”. Złożyło się tak, że z czasem ten instrument muzyczny znów trafił do mieszkania wybitnej pisarki. Owdowiała Jewhenia pod koniec 1912 roku przeprowadziła się do siostry i mieszkała razem z nią do 8 maja 1917 roku, do swojej śmierci. Po tym, jak siostra odeszła w wieczność, fortepian pozostał w spadku O. Kobylańskiej. Ale po przebytych chorobach (przede wszystkim częściowy lewostronny paraliż) jej samej grać na nim było już ciężko, do tego instrument ten wywoływał bolesne wspomnienia o siostrze, dochodziło nawet do halucynacji — zdawało się jej, że widzi Jewhenię przy instrumencie. O. Kobylańska postanowiła przekazać drogą rodzinną relikwię rodzinie Kostiantyna Bałyckiego, ówczesnego czerniowieckiego księdza greckokatolickiego — z tą rodziną łączyła ją szczera przyjaźń. W 1918 roku Bałyccy przeprowadzili się do Galicji, zabierając ze sobą fortepian. Z czasem instrument ten przeszedł na własność córki K. Bałyckiego, kołomyjanki Lubomyry Babij. Wieloletni właściciele fortepianu w żaden sposób nie zgadzali się

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Czy słyszeliście «Wiedeński walc»?...

NA ŻYCIOWYCH ROZDROŻACH Wsie Medwediwka i Melniki stykają się swoimi skrajnymi chatami przy przydrożnej studni. A nad studnią stoi drewniana altanka. Woda tutaj, mówią, jest najsmaczniejsza w kraju, wierzą w jej lecznicze właściwości (choć nie wiadomo, jakie dokładnie). Zawsze zastaję tu samochody z Czerkas, Kamianki i Czyhyryna, a nawet z odleglejszych stron. Kierowcy zjeżdżają tu nie tylko po to, by się napić wody, ale i by zabrać ją ze sobą — w słoikach, butelkach, w jakimkolwiek innym naczyniu. Ja zaś przyzwyczaiłem się korzystać tylko z jednego — żelaznego kubka, wiszącego na gwoździu wbitym w jeden ze słupów altanki. Nawet w upalne dni ten kubek nie wysycha — wielu ludzi tędy przechodzi i przejeżdża, i tak to, nie znając się nawzajem i nigdy się nie spotykając, jakbyśmy podawali sobie kubek z rąk do rąk. Tutaj, nieopodal słynnej studni, poznałem Antoninę Mefodiiwnę… Szedłem rano z Medwediwki do Melnik, zatrzymałem się, nie dochodząc do studni, zapatrzyłem się na łąki ciągnące się wzdłuż Sriblanki, na wierzby nad drogą zapatrzyłem się. Niespodziewanie spod tych wierzb, rosnących przy studni, wyłoniła się, rozchylając gałęzie wierzby, starsza już kobieta. Podeszła do mnie, przywitaliśmy się, zaczęliśmy rozmawiać… I rozmowa rozpoczęła się właściwie od jej pytania: — A jak Pan powie, ile lat ma tamta wierzba?.. Zdziwiłem się pytaniu, zresztą nikt mnie nie uczył rozpoznawać wieku drzew: wierzba jak wierzba, wysoka, piękna wierzba — takich wrażeń zawsze było dość. Ale musiałem odpowiedzieć — czułem, że staruszka bardzo chce usłyszeć ode mnie, przypadkowego wędrowca, ile lat ma tamta wierzba, na którą pokazywała ręką. Zastanowiłem się, nic mądrego nie przychodziło mi do głowy, pozostało tylko okazać własną bezradność wobec pytania, które spadło na mnie jak śnieg na głowę. — Trudno powiedzieć, babciu, może i sto lat, może sześćdziesiąt — stara wierzba, ale kto wie… — A ja wiem! — rzekła staruszka, jakby z uniesieniem, jakby właśnie takiej odpowiedzi (to znaczy, że ja nie wiem, a ona wie!) ode mnie oczekiwała. — Ja wiem… — powtórzyła jeszcze raz, ale już zupełnie innym tonem, i nie mogłem nie wyczuć jakiegoś dalekiego smutku, który dobiegł do mnie z jej głosu. — Tej wierzbie, — mocniej zawiązała długie końce białej chustki, — równo pięćdziesiąt dziewięć lat… Nie wiedziałem, jak odpowiedzieć na taką wiedzę. Razem patrzyliśmy w stronę wierzby, zadarłszy głowy ku jej wysokiej koronie, nad którą błękitniało czyste jesienne niebo. Zapewne patrząc właśnie na takie przejrzyste, promieniste niebo, prastarzy mędrcy jeszcze za czasów Grecji i Rzymu twierdzili, że niebo to kryształowa sfera, która swoimi krawędziami (na horyzoncie!) opiera się o ziemię. Nie zacząłem opowiadać babci o kryształowej sferze, której ogrom nagle zobaczyłem nad sobą. Ona sama kontynuowała rozmowę: — Tę wierzbę posadził mój mąż, przed wojną, jeszcze przed frontem. A nazywał się — Iwan… * * * …Iwan Koloda, gospodarz z Medwediwki, nie wrócił na rodzinne strony. Jego młoda żona otrzymała tylko „papier”, że zginął w Austrii, pod miastem Wiedniem. — Słyszeli państwo w radiu taką muzykę, „Wiedeński walc”? — zapytała mnie Antonina Mefodijiwna. — Gdzieś tam leży mój Iwan, biedak, pod tym miastem Wiedniem. Piękny był z niego człowiek, wysoki, pracowity, a jak zaśpiewał, to słychać go było i w Medwediwce, i w Melnykach. „To Iwan Koloda śpiewa”, mówili ludzie. Poszedł na wojnę, a ja urodziłam synka, i ten synek też niedawno umarł; lepiej bym ja, stara, umarła, żeby nie przeżywać dzieci swoich. Rogiem nowiutkiej chustki, zawiązanej jak na święto, otarła łzę i, nie odrywając wzroku od swojej wierzby, jakby zwracając się do niej, rzekła: — Gorzko mi, staruszce, gorzko i jeszcze bieda, chyba że z dobrym człowiekiem na drodze pogadasz… A tak, gdzie nie spojrzysz, wszędzie sama i sama… — A wnuki ma pani, babciu? — spróbowałem ją pocieszyć i rozmowę na weselszy temat skierować. — Są wnuki, ale czy im tu przyjeżdżać ciekawie, mają swoje — i muzykę, i tańce… To pan mówi, że słyszał pan muzykę „Wiedeński walc”?.. — Słyszałem, babciu, słyszałem… — A ja, jak usłyszę, to i Iwana sobie przypomnę, jak tam sam jeden leży, nikt nawet na grób nie przyjdzie, a ja przecież skrzydłami tam nie przefrunę… * * * …Poszedłem dalej, a ona została na drodze, i długo ją było widać, aż biała chustka zupełnie zlała się z jasnozielonym listowiem starej wierzby. Od tamtej pory zawsze ją wyróżniam, tę wierzbę nad drogą, niedaleko altanki i studni — płaczącą wierzbę, którą posadził Iwan Koloda, zanim na zawsze opuścił i żonę, i rodzinny kraj, i dom, zbudowany jeszcze przed tą samą wojną. Przechodząc pod starą wierzbą, myślę też o tym, o czym zawsze myślę: że życie to oczywiście wcale nie jednostajny upływ dni i lat, w ciągu których się rozczarowujemy i starzejemy, lecz krótkie błyski tych chwil, które nie są zapominane, i w których nagle objawia się zdumiewające piękno — ludzi i uczuć, które stają się niezapomniane. — Czy słyszeli państwo „Wiedeński walc”?.. z Anatolij SKRYPNIK, m. Kijów, foto autora

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

MISTRZOWIE TAJEMNICY

Ciąg dalszy. Część 2. Początek w nr 22 (242) z 27 maja — 2 czerwca. BUCIKI Z ROGOŻY Stoi góra wysoka, pod górą gaj, Zielony gaj gęściutki, niby prawdziwy raj… Te słowa, jakby spisane z Horodyszcza. Oto ona — góra, pokryta lasem, oto ona — ta wieś pod górą, o której śpiewa się w pieśni! Prawdziwie, niby raj. Ale dlaczego w tym „raju” tak wiele opuszczonych chat? Dlaczego pustką wieje od każdego drugiego obejścia? Nic dziwnego. Podobny obraz na Ukrainie można zobaczyć gdziekolwiek — od Huculszczyzny po Słobożanszczyznę. Stoi góra wysoka... Ale Horodyszcze to szczególna wieś. Wieś, która ma swój „zawód”, swoje rzemiosło, swoją „profesję”. Wyplataniem z rogoży horodyszczanie zajmują się od niepamiętnych czasów. Wystarczy otworzyć jakikolwiek raport statystyczny o przedrewolucyjnych jarmarkach na Połtawszczyźnie. — Jeszcze całkiem niedawno pleść z rogoży umieli tylko starzy ludzie, a potem, jak stało się takie życie trudne, to w każdej chacie wszyscy się uczą, siadają i wiążą, bo życie zmusza — opowiada Kateryna Sokił. Wchodzimy do starej chaty, która ma chyba ze sto lat. Kobieta żwawo kieruje się do łóżka i bierze naręcze rogoży. Ręce tak szybko migają, że nawet aparat fotograficzny nie jest w stanie wyraźnie oddać obrazu. — To wiecznie w śmieciach siedzimy. Wy już wybaczcie. — To prawda, że dla Waszej wsi wyplatanie z rogoży to zawód pokoleniowy? — Nasi przodkowie od wieków się tym zajmowali. I mojej mamy rodzice, i ich rodziców rodzice. Koszyki pleciono na warsztacie, obuwie, kapelusze. Kateryna Sokił plecie z rogoży łapcie. — Nawet warsztaty były? — Warsztaty były. Konstrukcja nieskomplikowana — dwa kije, przegroda, człowiek siada na ziemi i wiąże. — Ktokolwiek, słysząc słowo „rogoża”, przede wszystkim przypomina sobie dawną pieśń. Dlaczego tak się śpiewa? Czyżby buciki z rogoży naprawdę nie bały się mrozu? Czy to żart? Dla pięknego słówka? — To tylko w pieśni tak się śpiewa. Oczywiście, za tymi słowami nic nie ma. Kiedy uplotę ten łapcie, będę w nim chodzić nawet po wsi. Ale on szybko się przeciera. Lecz jeśli podeszwę podbić, to długo nosić można. — Słyszałem od ludzi, że wyginęła rogoża w okolicach Horodyszcza, nawet trzeba jeździć do sąsiednich rejonów. Co się stało? Czyżby całą rogożę wycięli? — Rogoża sama z siebie przepada. Bagna zarosły, trzcina poszła, która wyparła rogożę. Teraz trzeba jeździć do Pohrebniaków w rejonie semenowskim, do Plechowa w rejonie orżyckim. Z ciekawości spojrzałem na mapę obwodu połtawskiego. Od Horodyszcza w linii prostej do Plechowa — trzydzieści kilometrów. Do Pohrebniaków — osiemdziesiąt. Ale to tylko na mapie, w linii prostej. — Czy cieszą się popytem Wasze wyroby? Choć ktoś kupuje? Oto one, prawdziwe horodyszczańskie łapcie. — Czasami przyjeżdżają, kupują. Kto ma możliwość pojechać sprzedać, jedzie sprzedawać. Kto nie może pojechać sprzedać, ten czeka, kiedy ktoś do wsi przyjedzie. A nie przyjadą, to będzie leżeć. Wiem, pod koniec lat dziewięćdziesiątych w Horodyszczu nawet spółdzielnię stworzyli. Horodyszczańskie łapcie, koszyki i kapelusze sprzedawano nawet w Moskwie. W 1989 roku pisała o tym gazeta „Prawda”. W tamtych czasach było to nie lada osiągnięcie. Gazeta pisała o tym, że we wsi Horodyszcze wytwarzają z rogoży buty, dziecięce i damskie torebki, czapeczki plażowe. We wsi stworzono spółdzielnię „Ludowe rzemiosła”. Wszystko to sprzedaje się w Moskwie, w sklepie Połtawskiego związku spółdzielni „Natalka Połtawka”. Moskiewska spółdzielnia handlowo-pośrednicząca „Nike” zamówiła na 1989 rok wyrobów ludowych twórców na 140 tysięcy rubli. Do Horodyszcza, jak pisała w tamtym czasie gazeta, napływały zamówienia z Kijowa, Sum, Doniecka. Lecz, zdaje się, wtedy wszystko się skończyło… — Stary kierownik — opowiada Kateryna Sokił — przeszedł na emeryturę, a potem już nikt więcej nie chciał się tym zajmować. Spółdzielnię zabrał kołchoz, a potem i kołchoz szlag trafił. Zostali ludzie, którzy pracowali w domu. Wejdźcie do każdej chaty — wiąże stare i małe. Mieszkańców połtawskiej wsi znów „obuto w łapcie”. Zarówno w dosłownym, jak i przenośnym znaczeniu tego słowa. Aby choć jakoś przetrwać, w Horodyszczach w rejonie czornuchyńskim powrócono do dawnego dziadowskiego rzemiosła. Dzisiaj tutaj wszyscy, od starego do małego, plotą łapcie z rogoży. I nie tylko łapcie. — Po co kupują Wasze łapcie? Chyba tylko jako suweniry? — Chyba tak, dlatego że najbardziej biorą te malusieńkie łapcie, maciupkie. Mówią jeszcze, że w naszych łapciach dobrze do łaźni chodzić. W chacie bardzo wygodne, jak kapcie domowe. Chyba — jedyne obuwie, w którym nie pocą się nogi. Widzicie, jaka podeszwa? Mówią, dla nóg dobry masaż. Oczywiście, takie łapcie, po surowiec na które trzeba jeździć prawie sto kilometrów, przyjezdnym handlarzom oddają za bezcen — zaledwie po pięć hrywien. Ile będą kosztować w sklepie, dokąd je wywiozą pośrednicy, można tylko się domyślać. Zwłaszcza jeśli sprzedawać zagranicznym turystom. Przecież to prawdziwa egzotyka — łapcie, w których chodzili jeszcze za czasów Rusi Kijowskiej. Tak nasze państwo „obuto w łapcie” swoich ludzi! LUDOWE RZEMIOSŁA. HISTORIA WYGUBIENIA Nowe i szybkie odrodzenie ludowych rzemiosł zaczęło się na Ukrainie, a w szczególności na Połtawszczyźnie, w latach 20. ubiegłego wieku. Temu sprzyjała nowa polityka ekonomiczna. Spółdzielnie produkcyjne, brygady i mistrzowie-samotnicy pracowali we wszystkich gałęziach ludowych rzemiosł. A wiodącym było tutaj garncarstwo. W tym samym okresie NEP-u obróbką materiałów włóknistych zajętych było 27 tysięcy osób na wsiach i ponad 5 tysięcy w miastach. W tych latach przędzeniem i tkactwem w zimowe wieczory praktycznie zajmowała się każda chłopska rodzina. Z wikliny i rogoży wytwarzano koszyki, krzesła, fotele, kanapy, stoliczki, kołyski. Grzebieniarze, bednarze, kołodzieje wytwarzali z drewna dzieże, beczki, cebrzyki, korce, skrzynie, naczynia, meble, koła, wozy. Szeroko rozwijała się też obróbka metali. Poziom produkcji był na tyle wysoki, że wytwarzano nawet maszyny pończosznicze. Ale z początkiem kolektywizacji indywidualna działalność twórcza została zabroniona. Mistrzowie, których zostało niewielu, kontynuowali pracę w zorganizowanych zrzeszeniach przemysłowych. Ostateczny cios ludowym rzemiosłom zadał Nikita Chruszczow. W 1960 roku, kiedy spółdzielczość przemysłowa wniosła znaczący wkład w uzupełnienie zasobów towarowych, KC KPZR i Rada Ministrów ZSRR 20 lipca 1960 roku likwidują spółdzielczość przemysłową i przekazują ją pod podporządkowanie organom państwowym. Po 27 latach wreszcie oprzytomnieli. Gorbaczow próbował odnowić spółdzielnie, ale zrobić tego już nie zdążyli. Odradzać nie było już czego! KOWALE Chyba najpopularniejszym ukraińskim nazwiskiem jest Kowalenko. Dopiero potem idą Olijnyki, Lymari, Szewci, Melnyky, Honczari oraz inne nazwiska z „profesjonalnym rodowodem”. Swoją drogą, w Rosji jednym z najpopularniejszych nazwisk jest Kuzniecow. W Polsce – Kowalski, w Czechach i na Słowacji – Kovač, w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych – Smith, w Niemczech – Schmidt. Pamiętam, jak na barwnym, gwarnym, wesołym i ruchliwym wschodnim bazarze, gdzie ciągną się niekończącymi się rzędami warsztaty rzemieślników: blacharzy, ostrzarzy, stolarzy, kuśnierzy – zaszedłem z ciekawości do kuźni. Posiedzieliśmy. Pogadaliśmy. Wypiliśmy po czarce aromatycznej zielonej herbaty bez cukru. Oto już i przyjaciele. Abdi-aka podarował mi mały zabawkowy pamiątkowy ketmen. Sam wykuł! Długo strzegłem tego prezentu, dopóki przez liczne przeprowadzki z mieszkania do mieszkania w końcu go nie zgubiłem. Wiem, jak Uzbecy cenią to proste narzędzie – coś w rodzaju naszej motyki. Później w rosyjskiej wsi Privalovka kowal wujek Liosza podarował mi wykutą prosto przy mnie podkowę. Długo wisiała nad drzwiami w mieszkaniu. A potem trafiłem do kuźni w Łochwicy. Starszy Wakuła ciężko usiadł na wyślizganej do połysku ławie. Powoli oderwał pasek gazety. Szykował skręta. Starzec skarżył się, że nie ma na kogo zostawić kuźni, nikt nie chce tu pracować. Praca brudna, ciężka, „nieprestiżowa” wśród dzisiejszej młodzieży. Cokolwiek by nie mówić, ale na wsiach konie wciąż posłusznie ciągną swoje szory. A to znaczy – potrzebni są i rymarze, i koniusi, i kołodzieje, i weterynarze, i kowale. Kowal spod Dykanki odkrył tajemnicę wytwarzania stali damasceńskiej. Uważano ją za utraconą jeszcze od czasów Tamerlana. Do tego wynalazku mieszkaniec wsi Stasiw w rejonie dykańkowskim obwodu połtawskiego Heorhij Wradin szedł siedem lat. Wszyscy kowale są w czymś do siebie podobni. Czy to Uzbek, czy Rosjanin, czy Ukrainiec. Spokojni, małomówni, poważni i rozsądni. Silni w rękach i szerocy w barach. Jakby wchłonęli w siebie część hartowanego metalu, który przeszedł przez ich ręce. Ręce kowala od wieków ceniono. „U kowala, – mówi ukraińskie przysłowie, – ręce czarne, a chleb biały”! „U kowala, co stuk, to i hrywna”. Kowalstwo – to jeden z najstarszych zawodów na ziemi. Właściwie, jeśli tak, to i człowiek stał się człowiekiem, kiedy nauczył się ogień i metal podporządkowywać. Daleko nie każdy jest w stanie podnieść kowalski młot. Gdzie tam jeszcze wymachiwać nim w dusznej, rozpalonej kuźni. Szczególnie ciężko kowalowi bez pomocnika. „Sam dmuchaj, sam kuj, sam po wodę idź i sam pieniądze bierz”, mówi ludowa mądrość. Bez pracy kowal na wsi nie siedział nigdy. Jednemu konia podkuć, drugiemu bronę podreperować, trzeciemu i garnek zalutować – po to też szli do kowali. Jednocześnie Ukraińcy od dawna spoglądali na ludzi tego rzemiosła z pewnym strachem i nieufnością, uważali ich za charakterników. – W tym, doprawdy, jest ziarno prawdy, – mówi kowal ze wsi Stasiw Heorhij Wradin. – Kowale zawsze, we wszystkich czasach, zachowywali sekrety swojego rzemiosła w tajemnicy. Właśnie dlatego tak wiele legend o stali damasceńskiej… KRÓTKI EKSKURS W HISTORIĘ W końcu XIV stulecia Timur Tamerlan, zwycięzca Złotej Ordy, który przeszedł z ogniem i mieczem Kowal ze wsi Stasiw w rejonie dykańkowskim Heorhij Wradin odkrył sekret wytwarzania stali damasceńskiej

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

niż Iran, Indie, Azję Mniejszą, zebrał w Samarkandzie najlepszych kowali niemal z całej Azji. Timur zebrał kowali, którzy znali tajemnicę wytwarzania broni z bułatu. Wszyscy kowale byli skazani do końca swoich dni pracować dla wodza i jego armii. Tych, którzy próbowali uciekać lub odmawiali pracy, czekała śmierć. Uważano, że po zakończeniu epoki Tamerlana na zawsze utracono również sekret wytwarzania legendarnej stali — tajemnicę wytwarzania mieczy ze stali damasceńskiej — mocnych, a jednocześnie giętkich. Klinga takiego miecza lepiona była z tysięcy bułatowych kulek, cieńszych od ludzkiego włosa. — Ta stal idealnie nadaje się do broni białej — opowiada Gieorgij Andrijowycz — jest sprężysta, ciągliwa i jednocześnie twarda. W odróżnieniu od zwykłej stali węglowej — twardej, ale kruchej. Stal niskowęglowa jest ciągliwa, a jednocześnie miękka. To znaczy, że kompozyt ma właściwości i jednej, i drugiej. To właśnie odróżnia ją od zwykłej stali. Pod pojęciem kompozytu rozumie się to, że w składzie materiału znajduje się kilka różnych elementów. Zewnętrznym wyróżnikiem stali damasceńskiej jest jej powierzchniowy wzór. Stal damasceńska składa się z włókien, z najcieńszych niteczek twardej i miękkiej stali. Ta produkcja to dość drogie hobby. Aby wytworzyć jakościowy damast, potrzebne są szczególnie czyste materiały. Ja kułem damast tylko na węglu drzewnym. Według starych technologii, aby wytworzyć dobrą, czystą stal, niezbędne jest też paliwo dobre i czyste. Ktoś być może wyobrazi sobie, że Wradin, który stosuje tak skomplikowane technologie, ma kuźnię z najnowocześniejszą techniką i przyrządami. W rzeczywistości Wradin sprawuje swoje misterium w zwykłej szopie. Nawet miech rozdmuchuje ręcznie. Myślę, że nawet w epoce Tamerlana kowale w tak archaicznych, prymitywnych warunkach nie pracowali. Wyposażenie jest teraz drogie, a utalentowany samouk doszedł do swojego wynalazku nie w celu zysku, a z nakazu duszy. Wradin przyznał: kiedy jeszcze uczył się w szkole, nie raz wagarował, godzinami stał przy eksponatach Połtawskiego Muzeum Krajoznawczego, podziwiał starodawną broń. To, co zrobił Wradin, zrobić mógł tylko człowiek opętany… Proces wytopu i hartowania klingi miecza trwa nie mniej niż trzy doby. I przez cały ten czas kowal nie odchodzi od paleniska. Kiedy mowa o bułacie zgrzewanym, klinga liczy do 60 tysięcy warstw. Na przykład w samurajskich mieczach każdą warstwę należy odlać i zahartować oddzielnie! Proces wymaga pracy bez ani jednego błędu, maksymalnej koncentracji uwagi, intuicji. Dlatego w samej Japonii, kiedy mistrzowie rozpoczynali pracę, najpierw urządzali obrzędy oczyszczenia, wzywali na pomoc duchy, składali ofiary. Kiedy wykonujesz kucie — mówi Gieorgij — koncentrujesz się na jednym punkcie, uderzenia młota działają na świadomość podobnie do tego, jak działa nieprzerwane wpatrywanie się w ogień. Już po kilku godzinach zaczynasz mgliście postrzegać otoczenie. Co sześć minut koniecznie trzeba zasypywać do pieca węgiel. Na jeden wytop potrzeba do czterdziestu pięciu wiader węgla. Ale proszę mieć na uwadze, że to węgiel drzewny! Aby go otrzymać, należy uprzednio spalić trzy-cztery razy więcej drewna! Kowal wchodzi w szczególny stan, podobny do medytacji, przestaje odczuwać obowiązkowe przy podobnej pracy oparzenia, pracuje, nie znając żadnego zmęczenia, przez trzy doby z rzędu. FACHOWE REALIA Tyka mechanizm zegarowy w służbie czasu, który bez wątpienia nie oszczędzi i jego, swojego strażnika. I czy znajdzie się ktoś, kto przedłuży to życie, kto, poczarowawszy nad delikatnymi kółeczkami, zmusi znów do zabrzmienia ledwo słyszalne „tyk-tak” lub głośne „dzyń-dzeń”, „bim-bam”. Warsztatu nie wybieraliśmy — weszliśmy do pierwszego na drodze. W centrum Kijowa. I nie przeliczyliśmy się, bo to nie budka w przejściu podziemnym, gdzie z reguły bez żadnej odpowiedzialności za trwałość rezultatu wymieniają baterie. To prawdziwy warsztat, który działa już z 40 lat, gdzie prawdziwi mistrzowie to chirurdzy zegarowych organizmów.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

STARODAWNY ZEGAR WCIĄŻ CHODZI…

Zanim przystąpił do rozwikłania tajemnicy wytwarzania stali damasceńskiej, Wradin przestudiował wszystko, co można było przestudiować z chemii, i dopiero wtedy zaczęły się niekończące się eksperymenty — przez długie siedem lat. — Grzegorzu Andriejewiczu, a jak to w końcu jest z legendami o tym, że kowale to czarownicy? Nie bez powodu przecież Gogol w swoich „Wieczorach” nie tylko uczynił kowala Wakułę charakternikiem, ale nawet jego matkę Sołochę — wiedźmą! — W dawnych czasach kowale świadomie tworzyli wokół siebie aurę tajemniczości. A jak inaczej wyjaśnić człowiekowi, po co kowal czaruje, mieszając krew, rogi, sierść zwierząt, dodając tam różne zioła? Proszę powiedzieć, kto nie podejrzewałby go przy tym o czary? A wyjaśnia się wszystko prosto — w podobny sposób pozyskuje się żółtą sól krwi. Wykorzystuje się ją do nasycenia stali węglem. Żółta sól krwi wpływa również na wzór stali, charakterystyczny właśnie dla bułatu zgrzewanego. Mistrzowie nie zawsze chcieli przekazywać technologię ludziom niepowołanym. Trudno było znaleźć ucznia, który byłby godnym kontynuatorem sprawy. Jeśli mistrz takiego ucznia nie znajdował, to zabierał tajemnicę ze sobą na tamten świat. — Proszę powiedzieć, nazwa „stal damasceńska” — skąd ona pochodzi? Czy ma to jakiś związek z Syrią, Damaszkiem? — Istnieją różne wersje pochodzenia tej nazwy. Niektórzy badacze rzeczywiście wiążą to słowo z Damaszkiem, starożytnym miastem na ziemi, ale większa część historyków zgadza się co do tego, że technologia stali damasceńskiej przyszła z Cesarstwa Rzymskiego, a potem już rozprzestrzeniła się na Wschodzie. Chociaż tam były swoje, własne technologie. Niektórzy uważają, że słowo „damask” to przekształcone słowo „damast”. Jeszcze jedna wersja, według której to słowo wiążą z Damaszkiem. Za cesarza Dioklecjana w Damaszku zbudowano wielkie warsztaty zbrojeniowe, gdzie kuto broń. Właśnie wzorzystą, skomplikowaną broń. Wersji jest wiele. A w ogóle wokół „damasku” krąży wiele zagmatwanych legend. — A czy ta stal ma jeszcze jakieś inne zastosowanie poza zbrojeniowym? — To była stal zbrojeniowa. Broń najwyższej jakości. Dlatego robiono wszystko, co możliwe, aby tajemnica wytwarzania stali damasceńskiej nie wpadła w ręce wroga. Chociaż wiele narodów miało swoje sekrety wytwarzania podobnej broni. U nas, w Siczy Zaporoskiej, też kuto domachy z bułatu. Wytwarzanie tej drogiej broni było seryjne. Ale jeszcze raz powtarzam: nikt na świecie nie przekazywał sekretów następnym pokoleniom. Tak czynili i dawni Rusini, i japońscy samuraje. — Proszę powiedzieć, Grzegorzu Andriejewiczu, czy można uważać zawód kowala za wymierający? — Nie! Ten zawód nie umarł i nigdy nie umrze! Gieorgij Wradin stał się i błyskotliwym płatnerzem, i artystą metaloplastyki. Jest i cieślą pierwszorzędnym, i ślusarzem niezrównanym, i tokarzem-uniwersałem. Pamiętacie, mówiliśmy o tym, że prawdziwy mistrz zawsze szukał utalentowanego ucznia, a nie znajdując godnego, wolał raczej zabrać sekrety do grobu. Wradin okazał się dobrym uczniem. Zaimponował nawet starym mistrzom. To był swoisty egzamin kowalski. Kiedy doświadczony mistrz przygotuje ucznia, ten musi zdać egzamin, wykuć widły, dwie podkowy, siekierę. A Żora wziął i zrobił różę z najcieńszych metalowych płatków. Na róży zastygły krople rosy… Anatolij NEDAWNIJ, obwód połtawski. Zdjęcie autora. Mychajło Hryhorowycz jest mistrzem naprawy zegarków elektronicznych i kwarcowych. I, jak zaświadczył jeden z klientów, mistrzem dobrym: zdołał naprawić jego zegarek, czego bezskutecznie próbowano dokonać w innych warsztatach. O swoim fachu pan Mychajło mówi bez patosu. — Czym ciekawa jest ta praca? A dlaczego pan myśli, że jest ciekawa? Ciekawa tym, że tutaj można zarobić pieniądze, jak i w innej pracy. — Duże pieniądze można zarobić? — Niezbyt. O zarobkach teraz trudno mówić. Zegarków pojawiło się teraz, wie pan ile: zaczynając od 10 hrywien — i na wszystkie gusta. Obecnie człowiek myśli, co bardziej się opłaca: naprawiać stary zegarek czy wyrzucić i za 20 hrywien kupić nowy. Wcześniej tylko na tym odcinku było około 15 warsztatów, a teraz tylko jeden. Z klasycznych dobrych warsztatów tutaj, w centrum, więcej niż trzech się nie doliczysz. Może z czasem w ogóle nikomu nie będzie potrzebna ta sprawa… — A jakie zegarki przeważnie przynoszą? Które trudniej naprawiać? — Przynoszą najróżniejsze, bywają ciekawe rzeczy, prezentowe, imienne, starodawne. I wszystkie naprawiać nie jest łatwo. Zdarza się taki mechanizm, że trzeba go zrozumieć, posiedzieć, pomyśleć, poradzić się. Inny mistrz demonstruje nam pracę urządzenia do otwierania kopert zegarkowych. — Andrieju Andriejewiczu, mówią, że jest Pan jednym z najlepszych mistrzów. Jak zdobył Pan tę umiejętność? — A mam 33 lata praktyki w naprawie naręcznych zegarków mechanicznych. Przejmowałem doświadczenie od dobrych mistrzów, to było jeszcze w latach 70. Na Basseinej 5 był duży warsztat zegarmistrzowski, tam się uczyłem — indywidualnie. Byłem zainteresowany tym, aby jak najpełniej opanować tę sprawę: więcej wiesz — więcej możesz zrobić — więcej możesz zarobić. — Czy istnieje specjalizacja w Pana pracy? — Bez wątpienia. Jeden mistrz naprawia wyłącznie stołowe, ścienne, budziki. Ja — naręczne i kieszonkowe zegarki mechaniczne. Inny kolega — elektroniczne naręczne. Mamy mistrza, który naprawia bransolety, rzeczy jubilerskie. — Czy była w Pana praktyce jakaś praca, zegarek, który zapamiętał Pan szczególnie? — Niedawno naprawiałem starodawny importowany zegarek — wytaczałem osie, dopasowywałem części. Zegarek unikatowy — w platynowej kopercie, z platynową bransoletą, ozdobiony diamentami — pierwszy raz widziałem taki. Ta praca, oczywiście, dała i satysfakcję moralną, i nagrodę materialną. — Czy zna Pan w Kijowie mistrzów, o których można powiedzieć — Mistrz przez duże M? — Takich mało już zostało. W warsztacie na Czerwonoarmijskiej 43 pracuje Witalij Matwijowycz Marketan ze stażem pracy gdzieś do 60 lat, swego czasu był uhonorowany tytułem „Mistrz złote rączki”. Ma już ponad osiemdziesiąt lat, a do tej pory pracuje. — A czy Pan, umiejętny mistrz, ma uczniów, czy mogą być uczniowie? Czy jest zainteresowanie wśród młodzieży? — Teraz mało jest zainteresowania taką pracą. Wszyscy chcą pieniędzy, ale zanim zarobi się pieniądze, trzeba nauczyć się coś robić. Uczciwe pieniądze daje tylko dobra praca. Kiedyś przychodził chłopak, który uczy się tego fachu w jakiejś szkole zawodowej, prosił się o odbycie u nas praktyki. Ale my nie możemy tak przyjąć człowieka „z ulicy”, bo musimy zapewnić miejsce pracy, narzędzia — a one są dość drogie jak na ucznia. Inna sprawa, gdyby zwróciła się do nas administracja placówki, to na wzajemnie korzystnych warunkach — czemu nie, uczylibyśmy. Przecież my nie jesteśmy wieczni, trzeba przygotowywać zmianę… * * * Pomimo pewnego upadku tradycji naprawy zegarków, w warsztacie zbierali się klienci. I myślę, wbrew tendencjom nowego czasu, który niszczy dawne wartości i popycha do szybkiej zmiany wszystkiego, co nas otacza, zawsze znajdzie się ktoś, dla kogo zegarek (niezależnie od jego wartości materialnej) — to nie tylko banalny środek kontroli czasu, ale i cenna rzecz, uosabiająca pamięć. I ten, kto zechce, aby świadkiem jego życiowych chwil był właśnie ten zegarek — pójdzie do mistrza, aby ten ożywił tak znajome i miłe sercu „cyk-cyk”, „bim-bam”… Lesia TKACZ Zdjęcie Hanny OBORSKIEJ

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

rosyjski bramkarz opuszczał boisko po wykluczeniu, albo Francuzi świętowali drugiego gola w bramkę Chorwacji (zdobytego po zagraniu ręką), całkowicie wystarczyłoby to do obejrzenia powtórki wideo i podjęcia właściwej decyzji. Co więcej, przy takich sędziowskich wpadkach futbol prawdopodobnie traci o wiele więcej niż kilka minut… NIE PLUJ W “WIDEOSTUDNIĘ” To, że istnieje nagląca potrzeba angażowania w arbitraż nie tylko ludzkich, ale i technicznych zasobów, od czego na razie odżegnują się piłkarscy sternicy, oni sami dawno potwierdzili: nadając uprawnienia komisji dyscyplinarnej do karania graczy za niesportowe zachowanie post factum — na podstawie materiałów wideo. Pierwszym, który w ten sposób zarobił trzy-meczową dyskwalifikację, był napastnik reprezentacji Włoch Francesco Totti. W meczu przeciwko Danii, poza oczami arbitra, splunął w twarz Poulsenowi. Duńczycy przekazali nagranie wideo tego epizodu aresztowani po starciach z policją i, odpowiednio, nie mogli trafić na stadion. Po 6-godzinnej sądowej batalii postanowiono natychmiast wydalić ich poza granice Portugalii. W ciągu roku im, a także zatrzymanemu za bójkę holenderskiemu fanowi, będzie zabroniony wjazd do tego kraju. Tymczasem premier Wielkiej Brytanii Tony Blair publicznie potępił wybryki angielskich pseudo-kibiców, nazywając je hańbą narodu: “Ci kibice, którzy rozrabiają w Portugalii, to tylko mała cząstka angielskiego narodu. Nie sądzę, by byli oni prawdziwymi sympatykami naszej reprezentacji — ci przychodzą na stadion, by cieszyć się grą i nie mają nic wspólnego z awanturnikami”. OD ZWYCIĘSTWA OTRZYMAŁO SIĘ POMNIKOWI Bez przesady, cała Portugalia przez kilka godzin zgodnie świętowała decydujące na drodze do ćwierćfinału zwycięstwo ich reprezentacji nad Hiszpanami. W Lizbonie wszystkie centralne ulice były wypełnione triumfującymi ludźmi. Szczególnie “dostało się” pomnikowi jednego z restauratorów stolicy po niszczycielskim trzęsieniu ziemi w 1755 roku — markizowi Pombalowi. Szczęśliwi kibice dosłownie oblepili postument wielometrowego pomnika, stając się na jakiś czas jego żywą podstawą. Wielotysięczny tłum zablokował ruch, wymachując flagami i szalikami z napisem: “Naprzód, Portugalio!”. Na uboczu nie pozostał nikt. Wyobrażacie sobie, co działo by się w Kijowie, gdyby nagle nasza reprezentacja?.. Lecz na razie jesteśmy obcy na tym święcie. Heorhij MAZURASZU z Perypetie walki o tytuł mistrza Europy w piłce nożnej, które trwają na boiskach Portugalii, zmusiły kibiców do zapomnienia nawet o takich “bolesnych” tematach, jak kryzys naftowy i związany z nim wzrost cen na inne towary powszechnego użytku. Mimo wszystko święto europejskiego futbolu jest dla wszystkich, choć nas na razie na nim nie ma. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. Tel./faks 228-01-30. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://www.prosvita.com.ua Indeks prenumeraty 30617. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

EURO-2004: DRUGA STRONA MEDALU

WYPRZEDZIŁEŚ UKRAINĘ — MASZ GWARANTOWANY MEDAL? W Rosji już po pierwszych dniach rozgrywek pojawił się nowy dowcip: „Dwóch przyjaciół omawia ostatnie wiadomości: — Cena ropy rośnie, kurs rubla spada… Rosja przegrała z Hiszpanią w piłkę nożną. — O, przynajmniej jakaś stabilność!”. Szczerych ukraińskich kibiców taka „stabilność” Rosjan oczywiście cieszy. Choć wszystkim nie daje spokoju świadomość tego, że reprezentacja Ukrainy jak dotąd ani razu nie miała zaszczytu choćby przegrać w fazie finałowej mistrzostw świata czy Europy, bo po prostu nie może się tam przebić. Ogólnie rzecz biorąc, pozostawienie Ukraińców z niczym na etapie eliminacji uważa się za dość wiarygodną wróżbę przyszłych sukcesów. Oceńcie sami. Przed Mundialem-98 nasza drużyna przegrała w barażach z Chorwatami, którzy potem sensacyjnie wywalczyli „brąz”. W drodze na Euro-2000 przepuściliśmy w grupie Francuzów, którzy zostali mistrzami Europy. W barażach turnieju eliminacyjnego do Mundialu-2002 Ukraińcy ulegli Niemcom, którzy dotarli do finału i zdobyli „srebro”. I wreszcie, „ukraińską” grupę w eliminacjach do Euro-2004 wygrali Grecy, którzy później sensacyjnie pokonali Portugalczyków i jako jedni z pierwszych wyszli do ćwierćfinału. Jeśli „ukraiński czynnik” znów zadziała, są skazani na dotarcie aż do podium. przedstawiciel piłkarskiej Temidy Mike Riley zuchwale ignorował naruszenia przepisów przeciwko „reaktywnemu” łotewskiemu legioniście kijowskiego „Dynama” Mārisowi Verpakovskisowi, za które w szczególności zobowiązany był podyktować dwa rzuty karne na bramkę reprezentacji Niemiec. Sądzę, że gdyby w tamtym czasie Niemcy prowadzili w wyniku, na przykład różnicą dwóch lub więcej bramek, Riley w takich epizodach bez wahania wskazałby na 11-metrowy punkt. Ale mecz zakończył się niespodziewanym bezbramkowym remisem. Więc arbiter po prostu nie odważył się przyczynić do stworzenia supersensacji, którą byłoby zwycięstwo Łotyszy. BEZ SYMPATII SĘDZIEGO — ANI W TĘ, ANI W TAMTĄ STRONĘ Obawy, że arbitrzy mogą zepsuć ogólne wrażenie z europejskiego forum piłkarskiego, niestety zaczęły się sprawdzać już na debiucie Euro. Ich błędy odbiły się czkawką reprezentacjom Rosji, Chorwacji i Łotwy. Norweski arbiter Terje Hauge bezpodstawnie zmusił Rosjan do gry w osłabieniu przez całą połowę w meczu z Portugalią, Duńczyk Kim Milton Nielsen (ten sam, który „pomógł” wraz z kolegami przegrać „Monaco” w tegorocznym finale Ligi Mistrzów) uznał gola na bramkę Chorwacji. Francuski napastnik David Trezeguet zdobył go, pomagając sobie ręką. A angielski przedstawiciel piłkarskiej Temidy JEDEN BŁĄD — DWA SKANDALE Błędne usunięcie rosyjskiego bramkarza Siergieja Owczinnikowa we wspomnianym pojedynku z Portugalczykami niemal doprowadziło do jeszcze jednego głośnego skandalu — „rozprawić się” z sędzią na boisku próbował jeden z kibiców, którym okazał się skandalicznie znany dziennikarz Otar Kuszanaszwili. Wybiegł z loży prasowej, ale do przedstawicieli piłkarskiej Temidy dotrzeć nie zdołał — schwytali go policjanci. Owczinnikow, któremu „zarzucono” zagranie ręką poza polem karnym, zaznaczył, że nawet portugalscy piłkarze go pocieszali: „Oni przecież też widzieli: żadnego naruszenia tam nie było. Piłka trafiła mnie w nogę i klatkę piersiową, rękami jej nie dotknąłem. Ale czy temu sędziemu coś udowodnisz… Mecz oglądałem w pokoju, gdzie odbywa się kontrola antydopingowa, i zaglądali do mnie portugalscy przedstawiciele komitetu organizacyjnego, którzy przepraszali za decyzję sędziego”. EURO W LICZBACH ARBITROM POTRZEBNI POMOCNICY-KOMPUTERY Przykro, że konserwatyzm kierowniczych organów piłkarskich jak dotąd nie pozwala wykorzystywać szerokich możliwości techniki w sędziowaniu. Przecież już po kilku sekundach od nazwanych rezonansowych błędów wszyscy telewidzowie zobaczyli, że Owczinnikow nie zagrał ręką, a Trezeguet — wręcz przeciwnie. Tak jak spowolnione powtórki oczywistych naruszeń przepisów w polu karnym przeciwko „kijowskiemu” Łotyszowi Verpakovskisowi w meczu z Niemcami. Przeciwnicy zmian apelują do tego, że, powiedzmy, futbol w razie doprecyzowania wątpliwych decyzji straci dynamikę — przez częste pauzy. Choć, po pierwsze, chodzi o operatywne sprawdzenie tylko spornych decyzji, które istotnie wpływają na przebieg gry. Po drugie, tego czasu, póki, na przykład, ro- Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelna Lubow Hołota. Szef-redaktor Pawło Mowczan. Kolegium redakcyjne: L. Hołota, J. Hojan, P. Mowczan, A. Pohribnyj, O. Ponomariw, I. Juszczak. Skład komputerowy: Iryna Szewczuk. do komisji dyscyplinarnej z żądaniem ukarania Tottiego, co w końcu się stało. A gdyby mecz obok arbitrów obsługiwała grupa uzbrojonych w najnowocześniejszą technikę sędziów, piłkarskiego chuligana można było usunąć z boiska już wkrótce po niegentelmeńskim geście. SZLI NA STADION, A OKAZALI SIĘ… W SĄDZIE Przed meczem Anglia—Szwajcaria 33 angielskich kibiców stanęło przed sądem. Wszyscy oni zostali Grupa A Wyniki Z R P B P M-ce Portugalia X 1:0 1:2 2:0 2 0 1 4-2 6 1 Hiszpania 0:1 X 1:1 1:0 1 1 1 2-2 4 3 Grecja 2:1 1:1 X 1:2 1 1 1 4-4 4 2 Rosja 0:2 0:1 2:1 X 1 0 2 2-4 3 4 Grupa B Wyniki Z R P B P M-ce Francja X 2:1 2:2 3:1 2 1 0 7-4 7 1 Anglia 1:2 X 4:2 3:0 2 0 1 8-4 6 2 Chorwacja 2:2 2:4 X 0:0 0 2 1 4-6 2 3 Szwajcaria 1:3 0:3 0:0 X 0 1 2 1-6 1 4 Grupa C Wyniki Z R P B P M-ce Włochy X 2:1 1:1 0:0 1 2 0 3-2 5 3 Bułgaria 1:2 X 0:5 0:2 0 0 3 1-9 0 4 Szwecja 1:1 5:0 X 2:2 1 2 0 8-3 5 1 Dania 0:0 2:0 2:2 X 1 2 0 4-2 5 2 Grupa D Wyniki Z R P B P M-ce Niemcy X 1:1 1:2 0:0 0 2 1 2-3 2 3 Holandia 1:1 X 2:3 3:0 1 1 1 6-4 4 2 Czechy 2:1 3:2 X 2:1 3 0 0 7-4 9 1 Łotwa 0:0 0:3 1:2 X 0 1 2 1-5 1 4 Ćwierćfinał. 24 czerwca. Portugalia — Anglia — 2:2 (czas podstawowy — 1:1, po karnych — 6:5). 25 czerwca. Francja—Grecja. 26 czerwca. Szwecja—Holandia. 27 czerwca. Czechy—Dania. Półfinał. 30 czerwca. Portugalia — zwycięzca trzeciej pary ćwierćfinałowej. 1 lipca. Zwycięzca drugiej pary ćwierćfinałowej — zwycięzca czwartej pary ćwierćfinałowej. Finał. 4 lipca. Redakcja koresponduje z czytelnikami tylko na łamach gazety i nadesłanych rękopisów oraz fotografii nie zwraca. Zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów.

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn