Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №27 за 2007 рік

16 S. · 49 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

A W TYM CZASIE W SINGAPURZE…

Walentyna DAWYDENKO Przed letnimi wakacjami, a właściwie już w ich leniwym rytmie, uważniej śledzimy dziś prognozy synoptyków niż analizy politologów. I to naturalna reakcja po wiośnie mityngów, pełnej śmieci na centralnych placach i w parkach, oraz po popowo-politycznej orgii. Lato obmyło stolicę deszczami. A flora już się postarała ze wszystkich sił: rozłożystym zielonym baldachimem uszlachetniła niestosowne nowe konstrukcje, a zakątki objęte ochroną, jak wzgórza prawobrzeża, ukryła pod koronami drzew przed drapieżnym spojrzeniem drwali-urbanistów. Ale czy przed nimi cokolwiek się ukryje! Lato to safari po kijowsku, sezon polowania na TO, CO POZOSTAŁO. A pozostały obiekty kultury. I tu, zupełnie w poetyckiej manierze Małkowicza, zmieniam rytm swojej opowieści, puszczam w letnie wakacyjne niebo wszystkie piękne metafory i przechodzę do surowej narracji publicysty. Tym bardziej że także przyjaciele — malarze — zamiast malować obrazy, wreszcie zdecydowali się i wyszli z obiecanymi hasłami do UNIAN-u, znaleźli tam sojuszników wśród stołecznych muzyków i aktorów i wspólnie oświadczyli: „Kulturo Kijowa, broń się sama!” Ta konferencja prasowa w sprawie niszczenia przestrzeni kulturalnej w stolicy ujawniła działania stołecznych władz przeciwko placówkom kultury. Ich lista jest uderzająca. Okazuje się, że stolica może stracić Narodowe Centrum Sztuki Teatralnej im. L. Kurbasa, teatr „Aktor”, chór „Chreszczatyk”; pod groźbą wysiedlenia znajdują się wydawnictwa „Mystectwo”, „Oberehy”, „Alaton”, czasopismo „Raduha”, „Encyklopedia Ukrainy”, „Księga Pamięci”, Kijowski Kolektor Bibliotek, księgarnie „Abzac”, „Sjajwo”, „Znannja”. Taki los może spotkać galerie sztuki i pracownie, a reorganizacja stołecznej sieci kin zdradza zupełnie przejrzyste zamiary sprywatyzowania i przeprofilowania placówek kinowych. W konferencji prasowej wzięli udział dyrektor generalny Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy Anatolij Melnyk, Narodowy Artysta Ukrainy Anatolij Hajdamaka, Narodowy Artysta Ukrainy Ołeksandr Bystruszkin, przewodniczący Narodowej Rady ds. Kultury i Duchowości przy Prezydencie Ukrainy Mykoła Żulynski, dyrektor Narodowego Centrum Sztuki Teatralnej im. Lesia Kurbasa akademik Neła Kornijenko, Bohater Ukrainy, Narodowa Artystka Ukrainy Jewhenija Myroszniczenko, przewodniczący Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy Jewhen Szewczenko, dyrektor kina „Lejpcig” Jewhenija Sierowa, przewodnicząca Kijowskiej Organizacji Związku Artystów Ukrainy Natalija Łytowczenko. Jak poinformował Ołeksandr Bystruszkin, konferencja prasowa została zwołana z powodu problemów, które narastały przez długi czas i zostały przedstawione w apelach do Prezydenta Ukrainy: „Takie listy napłynęły z redakcji gazety „Wieczirnyj Kyjiw”, z organizacyjnego komitetu do spraw przeprowadzenia w Ukrainie „Roku Książki Ukraińskiej”, od Kameralnego Chóru „Chreszczatyk”, Związku Ludowych Mistrzów, od czytelników biblioteki im. Iwana Kudri. W listach i publikacjach przebija myśl, że rzekomo nikt nie staje w obronie środowiska kulturalno-artystycznego w Kijowie. Kategorycznie temu zaprzeczam i mogę pokazać listy Wiktora Andrijowycza Juszczenki do kijowskich władz, w tym list do Leonida Michajłowycza Czernowieckiego w związku z przyjęciem nowej metodyki obliczania czynszu za korzystanie z mienia. „Proszę Pana o zainicjowanie wprowadzenia zmian do punktu 23 dotyczącego zaliczenia Narodowych Związków Twórczych do kategorii organizacji prowadzących działalność w dziedzinie kultury i finansowanych z budżetu państwa, ustalając dla nich stawkę czynszu za korzystanie z pomieszczeń w ramach programu ich utrzymania”. Jest też list o Małej Operze Kijowskiej, w którym napisano: „Proszę Pana o podejście do rozwiązania poruszonej kwestii na sposób państwowy, o wspieranie przez władzę wykonawczą i jej organy podejmowania decyzji o przeprowadzeniu prac remontowo-restauratorskich oraz zapewnieniu finansowania Kijowskiej Małej Opery”. Zatem Prezydent reaguje i wydaje odpowiednie polecenia Kijowskiej Radzie. Istnieje ustawa o stolicy, która reguluje relacje między władzą wykonawczą a Kijowską Państwową Administracją, z której wynika, że kijowski przewodniczący miasta został wybrany przez mieszkańców Kijowa i to jego powinien był na stanowisko przewodniczącego Kijowskiej Państwowej Administracji zaproponować Prezydent Ukrainy. Zatem teraz pytania należą tylko do nas: kogo wybraliśmy, ten decyduje o wszystkich sprawach miasta na tym poziomie. Mamy, co mamy. Wszystko zaczyna się od centrum. Czytałem w prasie, że władze miejskie Lwowa zalecają posłom ликwidację 17 nierentownych przedsiębiorstw remontowo-budowlanych, a w szczególności kin im. B. Chmielnickiego, im. Mykolajczuka, „Sokił”, „Zirka” — proszę bardzo, to wyszło z Kijowa i już dzieje się takie coś w Ukrainie. Ale Prezydent Wiktor Andrijowycz Juszczenko robił i będzie robił wszystko w obronie kultury. Zapewniam Państwa o tym jako kierownik służby Sekretariatu Prezydenta”. Akademik Mykoła Żulynski jest przekonany, że główne pretensje należy kierować do korpusu deputowanych rady miejskiej. „Sądzę, że, realizując własne merkantylne cele lub pracując dla określonych struktur biznesowych, oni, korzystając z 118 artykułu ustawy o budżecie państwa Ukrainy, dążą do rozwiązania swoich interesów biznesowych kosztem kultury, związków twórczych, pracowni twórczych, różnorodnych centrów, wydawnictw. To jest cyniczne i niepokojące. Trzeba apelować do Rady miejskiej, do deputowanych różnych partii politycznych. Dotyczy to BJuT, „Naszej Ukrainy”, innych frakcji. Dlaczego nie wystąpili w obronie kultury, dlaczego kulturalna Zakończenie na s. 8 KRAJ CZTERECH MÓRZ Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106 ŁĄCZNIE NA RACHUNKU CERKWI TARASOWEJ — 815 916 hrn 00 kop.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

ZJEDNOCZENI BLOKIEM SIŁ DEMOKRATYCZNYCH W WYBORACH

Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko odbył spotkanie z liderem „Narodowej Samoobrony” Jurijem Łucenką oraz liderem „Naszej Ukrainy” Wiaczesławem Kyryłenką. Przywódcy „Narodowej Samoobrony” i „Naszej Ukrainy” poinformowali Głowę Państwa o zamiarze wspólnego startu kierowanych przez nich sił politycznych, jednym blokiem, w przedterminowych wyborach do Rady Najwyższej, które odbędą się 30 września. Poinformowali również o wyraźnym zamiarze połączenia się po wyborach parlamentarnych w jedną silną partię demokratyczną. 28 czerwca, po spotkaniu z Prezydentem, W. Kyryłenko i J. Łucenko podpisali stosowną Deklarację zjednoczenia sił demokratycznych, w której ogłoszono utworzenie bloku wyborczego „Nasza Ukraina – Narodowa Samoobrona” oraz zamiar utworzenia w przyszłości jednej partii politycznej. „Uważamy, że nasza decyzja stanowi istotny powód dla wszystkich innych sił demokratycznych i patriotycznych, aby przyłączyć się do tworzenia wielkiego bloku i podjąć ostateczną decyzję w tej sprawie dla swoich partii politycznych. Uważamy, że w trakcie kolejnej kampanii wyborczej jedność sił demokratycznych jest warunkiem koniecznym. To właśnie takie zlecenia dają nam wyborcy na całej Ukrainie” – powiedział W. Kyryłenko dziennikarzom. Ze swojej strony J. Łucenko podkreślił: „Tym dokumentem otwieramy drzwi dla wszystkich innych demokratycznych partii ukraińskich, które najwyraźniej również powinny wyciągnąć wnioski z rozbicia, prowadzącego do porażek demokratów, i przyłączyć się do naszego procesu jednoczenia się w jedną silną siłę demokratyczną”. Inf. z serwisu Prezydenta

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Poświęcone 100-leciu urodzin Romana Szuchewycza

30 czerwca Kijowskie Krajowe Bractwo OUN-UPA, Ogólnoukraińskie Zrzeszenie „Swoboda”, Centrum Odrodzenia Narodowego im. Stepana Bandery, organizacja społeczna „Patriot Ukrainy”, MNK, OUN i UNA zorganizowały obchody 100. rocznicy urodzin Naczelnego Dowódcy Ukraińskiej Armii Powstańczej, generała-chorążego Romana Szuchewycza oraz 66. rocznicy Aktu Odnowienia Państwa Ukraińskiego. W trakcie obchodów odbyły się: uroczysta akademia ku czci 100. rocznicy urodzin Naczelnego Dowódcy UPA Romana Szuchewycza w Centralnym Domu Oficerów Sił Zbrojnych Ukrainy oraz wystawa fotograficzna poświęcona Ukraińskiej Armii Powstańczej; marsz ku czci 100. rocznicy urodzin Naczelnego Dowódcy UPA Romana Szuchewycza trasą: Dom Oficerów Sił Zbrojnych Ukrainy – ulica Instytucka, ulica Chreszczatyk – Plac Niepodległości; wiec i część artystyczna na Placu Sofijskim. Następnie rozpalono tu Ogień Powstańczy. Biuro prasowe WO „Swoboda”. Zdjęcia Ołeksandra Szepniwskiego

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

WEHY HISTORII

Z APELU LWOWSKIEJ OBWODOWEJ ORGANIZACJI UNP 30 czerwca społeczeństwo ukraińskie obchodziło dwie historyczne rocznice: 100. rocznicę urodzin Głównego Dowódcy UPA, Przywódcy OUN, generała chorążego Romana Szuchewycza oraz 66. rocznicę odnowienia Państwa Ukraińskiego we Lwowie w 1941 roku. Pamiętajmy również, że 29–30 czerwca 1941 roku w więzieniu Łontskiego we Lwowie enkawudziści rozstrzelali kilka tysięcy ukraińskich patriotów. Wraz z wybuchem wojny niemiecko-radzieckiej na Ukrainę wyruszyły pochodne grupy OUN pod przewodnictwem Stepana Bandery w celu ustanowienia władzy ukraińskiej. 30 czerwca 1941 r. we Lwowie, w budynku „Proświty”, zwołano Zgromadzenie Narodowe, które uchwaliło Akt proklamowania odnowienia Państwa Ukraińskiego. Jarosława Stećkę wybrano Przewodniczącym Ukraińskiego Rządu Państwowego i upoważniono do utworzenia rządu. Pochodne grupy OUN, posuwając się na wschód, utworzyły obwodowe zarządy w Stanisławowie, Drohobyczu, Tarnopolu, Łucku, Żytomierzu, Kamieńcu Podolskim, Równem, Winnicy, Kirowogradzie, Dniepropetrowsku. Tworzono zarządy okręgowe, powiatowe, rejonowe i miejskie, milicję, szkoły wojskowe. 5 lipca Jarosław Stećko ogłosił pełny skład UDP. I także 5 lipca, na rozkaz Hitlera, rozpoczęły się masowe aresztowania członków OUN. Schwytano Stepana Banderę, Stećkę oraz tysiące nacjonalistów. Mimo to Akt z 30 czerwca i twórcza praca państwowa UDP poruszyły Ukrainę. Na miejsce poległych bohaterów stawali nowi bojownicy o niepodległość. Wkrótce, 14 października 1942 roku, powstała Ukraińska Armia Powstańcza — jedyna formacja wojskowa w II wojnie światowej, która walczyła o ukraińską niepodległość przeciwko wszystkim okupantom — niemieckim, polskim, radzieckim. Dowodził nią Roman Szuchewycz — wybitny działacz polityczny i wojskowy, który urodził się we Lwowie 30 czerwca 1907 roku. Pod jego bezpośrednim kierownictwem walka OUN-UPA trwała do jego śmierci 5 marca 1950 roku, a potem jeszcze wiele lat trwała w ukraińskich lasach, a nawet w stalinowskich obozach koncentracyjnych. Marzenie Romana Szuchewycza i twórców Aktu z 30 czerwca spełniło się 24 sierpnia 1991 roku.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

UCZCILI KRYMIANIE

Oleg FOMUSZKIN 30 czerwca 2007 roku na głównym placu Symferopola około 100 krymskich patriotów zorganizowało wiec, który poświęcono 100. rocznicy urodzin wybitnego ukraińskiego działacza Romana Szuchewycza oraz 66. rocznicy proklamowania odnowienia Państwa Ukraińskiego. Uroczystość przebiegła bardzo spokojnie, bez jakichkolwiek starć. Przedstawiciele krymskich organizacji „Prawicy Ukraińskiej”, Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, partii „Swoboda” potępili ostatnie decyzje symferopolskiej rady miejskiej dotyczące uczczenia rosyjsko-radzieckiej okupacji poprzez ustawianie pomników. Zwrócili się do Krymian z apelem: „Położyć kres kradzieży środków budżetowych we wszystkich sferach, nielegalnemu podziałowi i sprzedaży ziemi. Położyć kres antyukraińskiej działalności na wszystkich szczeblach władzy krymskiej, spekulacjom na temat języka i obywatelstwa, rozpalaniu wrogości międzynarodowej i międzywyznaniowej na Krymie”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Kto naprawdę na Ukrainie sprawia kłopoty?

Halina LEWICKA, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, Kijów „Ludzie chcą zwykle tego, co im się podoba, a podoba im się zwykle to, co wymaga najmniejszego wysiłku” — tak powiedział filozof, historyk, ukraiński dyplomata Wiaczesław Lipiński. Chociaż te słowa zostały wypowiedziane na początku ubiegłego stulecia, nadal pozostają aktualne. Jak pokazują badania socjologiczne, około 30 procent obywateli Ukrainy ufa partii, na której czele stoi premier Wiktor Janukowycz. Akceptują oni to, co on mówi, i nie chcą się wysilać, by dowiedzieć się, na ile prawdziwe jest to, co powiedział premier. Powodem, by tak postawić sprawę, było spotkanie premiera Rządu z dziennikarzami z całej Ukrainy, które odbyło się 27 czerwca 2007 roku. Formalnie było ono poświęcone półrocznym wynikom pracy rządu. Jednak dziennikarzy bardziej interesował stosunek premiera do bieżących kwestii politycznych. Wielu z nich zaskakuje konfrontacyjnością. Do nich należy zamiar postawienia pomników carycy Katarzyny II. Na konferencji prasowej premiera zapytałam Wiktora Janukowycza, dlaczego przedstawiciel partii rządzącej, który jest przewodniczącym miasta Symferopol, przeznacza pieniądze na budowę pomnika rosyjskiej cesarzowej, która niszczyła ukraińską państwowość, a nie na potrzeby socjalne ludzi? Odpowiedź szefa rządu warto zacytować: „Dopóki nie nauczymy się szanować historii naszego państwa, nigdy nie będziemy mieli przyszłości. Tak wygląda sprawa budowy pomników”. Okazuje się, że budowa pomników rosyjskiej cesarzowej na ukraińskiej ziemi to szacunek dla naszej historii. Odpowiedź premiera świadczy o tym, że nie czytał on poematu „Sen” Tarasa Szewczenki, w którym ukraiński prorok jasno określa, kim jest Katarzyna II i co uczyniła z Ukrainą. Obecnie partia premiera już rozpoczęła przygotowania do przedterminowych wyborów. Było to także gorącym pytaniem na konferencji prasowej. Wiktor Janukowycz powiedział, że trzeba iść do ludzi, patrzeć im w oczy i mówić prawdę. Ponieważ obecnie ponownie nabiera rozpędu temat podniesienia statusu języka rosyjskiego do rangi państwowego, zapytałam premiera, czy będzie patrzył ludziom w oczy i mówił o drugim języku państwowym, czyli rosyjskim, i jak to się ma do 10. artykułu Konstytucji, którego jeszcze nikt nie uchylił? „Co się tyczy języka – powiedział premier – jest to kwestia dość sporna. Istnieje, istniała i będzie istnieć w naszym państwie, dopóki my z wami będziemy żyć. Nie wolno nie szanować języka rosyjskiego. Trzeba go szanować, tak jak rosyjską kulturę. Na nim się wychowywaliśmy, na rosyjskich klasykach. Tak samo jak na ukraińskich. I tylko złodzieje szukają możliwości, by za pomocą Kościoła, wiary i języka poróżnić ludzi i uczynić ich wrogami. W historii było wiele takich przypadków, lecz historia nigdy nie wyciągała pozytywnych wniosków z takich wydarzeń, tylko negatywne. A ludzie w różnych czasach zawsze się jednoczyli. Najczęściej ludzi jednoczyło nieszczęście, ale nie trzeba go na siebie sprowadzać. Nie sprowadzajcie nieszczęścia — żyjcie w pokoju”. Zgodnie z logiką premiera ten, kto staje w obronie wartości narodowych, sprowadza nieszczęście. Jak więc rozumieć fakt, że w historii świata główną siłą napędową narodowowyzwoleńczych dążeń były wartości językowo-duchowe? Jak widać z reklamy politycznej, która już krąży w telewizji i radiu, partia premiera wystąpi w wyborach pod hasłami taniej kiełbasy. Ponieważ na tle stałego wzrostu cen nie stanie się ona taka, będzie proponowane to, co wielu się podoba — prawo do życia cudzą historią, prawo do lekceważenia ukraińskiego języka w Ukrainie. I na tym kładę nacisk, bo kolejny przedstawiciel partii premierowskiej — Arsen Klinczajew (to on pobił Serhija Melnyczuka, który sądownie domagał się, by w Narodowym Uniwersytecie Ługańskim kształcono go w języku ukraińskim) — groził podpaleniem kina, w którym miano pokazywać film o Romanie Szuchewyczu „Niezłomny”. Najwyraźniej premier zapomniał poinformować członków partii, że istnieje dekret Prezydenta Wiktora Juszczenki o uczczeniu 100-lecia urodzin dowódcy Ukraińskiej Armii Powstańczej (UPA). Prawda, w Kijowie 30 czerwca radykalizmem — w dniu obchodów 100-lecia Szuchewycza — zajmowali się marginesi w osobie progresywnych socjalistów i komunistów. Nie udało im się jednak zakłócić uroczystości, która odbyła się w Domu Ukraińskim.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Wydarzenia, fakty, komentarze

spotkanie z miejskim głową Teodozji. Obecnie do tego stoiska dostępu nie ma, a nawet uczestnicy zeszłorocznej imprezy nie zdołali wejść do budynku akademii. Krymianie pod sztandarami swoich partii i flagami państwowymi ruszyli pochodem do teodozyjskiego portu morskiego (tam w zeszłym roku odbywały się akcje przeciwko NATO). Przy tym patrioci skandowali: „Teodozja, Krym to ziemia ukraińska!”, „Rosyjscy okupanci – precz z Krymu!”, „Teodozja, Krym za NATO” i tym podobne. „Witrenkowcy” usiłowali przeszkodzić w przeprowadzeniu akcji, złamali drzewce jednej z flag, zniszczyli megafon (sprzyjał temu były dyrektor teodozyjskiego portu pan Bolszakow), próbowali zagłuszyć przemówienia tych, którzy opowiadali się za wstąpieniem Ukrainy do NATO. Niepewność ukraińskich władz co do dalszego pobytu Czarnomorskiej Floty Federacji Rosyjskiej na terytorium Ukrainy zachęca takie antypaństwowe, ukrainofobiczne siły.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

KRYM: NAMIĘTNOŚCI WOKÓŁ EUROATLANTYCKIEJ INTEGRACJI

Serhij SAWCZENKO, przewodniczący Ogólnokrymskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Od kwietnia do czerwca bieżącego roku Teodozja stała się centrum konfrontacji między tymi, którzy popierają euroatlantycką integrację Ukrainy, a tymi, którzy bronią zależności Ukrainy od Rosji, czyli – moim zdaniem – występuje ona jako „piąta kolumna” Rosji na Ukrainie. Tak więc 20 kwietnia Teodozyjska organizacja Towarzystwa „Proświta” wspólnie ze „Studenckim Bractwem” wzięła udział w pikiecie pod Domem Oficerów Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej. Pikiete domagali się usunięcia flagi FR z tego budynku. Miejscowe władze faktycznie stanęły po stronie FR. Wobec przewodniczącej Teodozyjskiej organizacji Towarzystwa „Proświta” sporządzono protokół o administracyjnym wykroczeniu. Teodozyjski Sąd Miejski 14 czerwca 2007 roku wydał postanowienie: „Komarową Walentynę Grigoriewnę ukarać na podstawie art. 185-1 KUAP ostrzeżeniem. Postanowienie nie podlega zaskarżeniu”. To orzeczenie mówi samo za siebie, nawet językiem, w jakim zostało napisane. Sprzeciwia się ono Konstytucji Ukrainy oraz Orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy w sprawie wniosku konstytucyjnego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Ukrainy dotyczącego oficjalnej wykładni przepisu części pierwszej artykułu 39 Konstytucji Ukrainy o uprzednim powiadamianiu organów władzy wykonawczej lub organów samorządu terytorialnego o organizowaniu zebrań, wieców, pochodów i demonstracji (sprawa o uprzednim powiadamianiu o pokojowych zgromadzeniach) z 19 kwietnia 2001 roku. Organizacje patriotyczne Krymu dały godną odpowiedź na tę decyzję. 22 czerwca 2007 roku przedstawiciele patriotycznych partii i organizacji krymskich: Ukraińskiej Partii Ludowej, Ukraińskiej Partii Republikańskiej „Sobor”, Ruchu Ludowego Ukrainy, Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów oraz „Krymskiej Prawicy” przeprowadzili w Feodozji akcję na rzecz euroatlantyckiej integracji Ukrainy, przeciwko działaniom lokalnych władz Feodozji, które sprzeciwiają się obiektywnemu informowaniu społeczeństwa o korzyściach płynących z euroatlantyckiej integracji Ukrainy. Tak więc 18 października ubiegłego roku w Feodozyjskiej Akademii Finansowej, z udziałem ambasadora Rzeczypospolitej Polskiej Jacka Kluczkowskiego oraz przewodniczącego Ligi Obywatelskiej „Ukraina–NATO” Serhija Dżerdżа, odbył się „okrągły stół” i otwarto stoisko informacyjne „Ukraina–NATO”. Oni także

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Znowu «Moskwa – Baturyn»?

Piotr Antonenko Dziwne rzeczy dzieją się w tak zwanym „Ukraińskim Kościele Prawosławnym” Patriarchatu Moskiewskiego. Oto niedawno decyzją kierownictwa tego wyznania jego eparchię czernihowską podzielono na dwie. Motywacja? Eparchia zbyt się rozrosła, ma ponad 700 parafii i trudno nią zarządzać. Cóż, obwód rzeczywiście jest duży — około 200 kilometrów od Czernihowa na południe i tyle samo na północ. Prawda jest taka, że co do liczby parafii ta moskiewska statystyka czasem przypomina niezapomnianego Czyczikowa z nieśmiertelnych „Martwych dusz” Gogola. Zdarzają się zarówno parafialne martwe dusze, jak i parafie „warunkowe”. Ale niech tam, duchowni lepiej wiedzą, jak i czym zarządzać. Chodzi o coś innego — o nazwę nowej eparchii. Czernihowska pozostała ze stolicą biskupią w centrum obwodu, prawda, już znacznie okrojoną — tej eparchii odeszły północne, uboższe rejony obwodu. A centrum nowej eparchii wybrano w sławnym, starożytnym kozackim mieście Niżyn. Co znamienne, jest to jedno z dwóch duchowych centrów także Czernihowsko-Niżyńskiej eparchii Patriarchatu Kijowskiego. W mieście aż 9 parafii UKP KP, kilka działających świątyń tego wyznania, szkoła duchowna. Tak więc sąsiedztwo nowej katedry moskiewitów zapowiada się interesująco. Ale najciekawsza jest nazwa nowej moskiewskiej eparchii: Niżyńsko-Baturyńska. Ihumen-dziekan Ławry Peczerskiej Ireneusz wyświęcony na biskupa Niżyńskiego i Baturyńskiego! Co tu powiedzieć? Świętokradztwo, bluźnierstwo czy tradycyjne moskiewskie chamstwo? Czy to możliwe — włączyć Baturyn do nazwy nowej moskiewskiej eparchii! Ten sam, spalony i zniszczony doszczętnie przez wojsko moskiewskie w listopadzie 1708 roku, kiedy wycięto tysiące niewinnych baturyńczyków. Stolicę hetmańską hetmana Iwana Mazepy, któremu moskiewski Kościół, wykonując rozkaz cara, 300 lat temu ogłosił anatemę i nie zdjął jej do dziś. Czy to nad kośćmi niewinnie zamordowanych baturyńczyków nowo mianowany biskup będzie dalej ogłaszał tę anatemę hetmanowi? Tym bardziej że ogłaszać jest gdzie. Ku naszemu wstydowi, nawet w tak świętym dla Ukraińców miejscu nadal rządzi moskiewski Kościół. Główną świątynię osiedla, zbudowaną 200 lat temu przez ostatniego hetmana Ukrainy Kyryla Razumowskiego — cerkiew Zmartwychwstania — przekazano właśnie Patriarchatowi Moskiewskiemu. W osiedlu jest także parafia Patriarchatu Kijowskiego. Ale skromnie przycupnęła na uboczu, odprawiając nabożeństwa w dawnej szkole parafialnej, ponieważ cerkiew Pokrowska, która niegdyś stała obok, została zniszczona w czasach bezbożnej władzy bolszewickiej. Dla sprawiedliwości trzeba zarzucić wyrzut naszym narodowo-demokratycznym siłom, a także otoczeniu Prezydenta. Kilka lat temu zaczęli epopeję budowy cerkwi Patriarchatu Kijowskiego obok, ale na fundamencie sprawa się skończyła. A moskiewskie dzwony nadal dzwonią nad hetmańską stolicą Ukrainy. Dokąd? szli do Centralnej Rady, a potem do utworzonego przez nią rządu, Sekretariatu Generalnego, byli w większości socjalistami, a zatem żywili wiele iluzji. Jednak samo życie jakby popychało ich do bardziej radykalnych kroków: najpierw do I Uniwersału w czerwcu 1917 roku, a aż do IV w styczniu 1918 roku, na mocy którego ogłoszono niepodległą Ukraińską Republikę Ludową. Wierzcie mi jako historykowi: można wiele powiedzieć o osobistej rywalizacji, o wadach przywódców Rady, o opóźnieniu wobec życia, bo poważny polityk musi przewidywać wydarzenia, a nie gonić za nimi. Ale ważne jest, JAK O TYM MÓWIĆ. Można oczywiście pleść bzdury o historii kraju, w którym się jeszcze żyje, pokazując, że kiedyś ukończyło się bursę. A można pisać w tych kategoriach, o których mówił Jan Paweł II. Co prawda był Polakiem.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

WILLE DLA OLIGARCHÓW — ZAMIAST PLACÓWEK DZIECIĘCYCH

„Prawica” jest zaniepokojona tworzeniem „elitarnej” infrastruktury na ruinach ogólnonarodowych kurortów Karpat i Krymu. Zaniepokojenie dotyczące gwałtownego zmniejszenia liczby dziecięcych placówek wypoczynkowych na Przedkarpaciu i na Krymie wyraził w swoim oświadczeniu Blok „Ruch-Ukraińska Prawica”. Przyczyną szczególnego zaostrzenia sytuacji w Karpatach i na Krymie nazwano „okrutną korupcyjno-kryminalną walkę o ziemie kurortowe, której ofiarami stają się obozy dziecięce, sanatoria, szpitale, rezerwaty”. „Ten problem istnieje również w pozostałych regionach Ukrainy, poważnie wpływając na stan dorastającego pokolenia Ukraińców. Według informacji „Prawicy”, w 2007 roku, w porównaniu z 2005, liczba placówek uzdrowiskowych zmniejszyła się o 128, a liczba miejsc w nich — prawie o 5 tysięcy” — zaznaczono w oświadczeniu. Wśród problemów zrodzonych przez „celowe raiderskie niszczenie” placówek uzdrowiskowo-wypoczynkowych wymieniono „dziesiątki tysięcy byłych pracowników, którzy nie mogą znaleźć innej pracy w miejscowościach kurortowych”. „Zamiast zniszczonych ludowych placówek wyrastają wille i posiadłości, obliczone na wypoczynek nie dziesiątek zwykłych Ukraińców, a jednej „nowoarystokracji”, „Przestępstwo profesora Hruszewskiego”, „Rakieterzy z Centralnej Rady”. Okazuje się, że „Tarasowi Szewczence zostać za życia rosyjskim prozaikiem… przeszkodzili zazdrośni ukraińscy przyjaciele, demonstracyjnie szlochający przy jego grobie”. „Seks-bomba” — to pisarka Marko Wowczok, a zbrodnia Mychajła Hruszewskiego polega na tym, że powrócił do Radzieckiej Ukrainy w 1924 roku, a na przesłuchaniu w OGPU w 1931 przyznał, że nie należy do rasy bohaterów, że złożył fałszywe zeznania. I oto autor „Tajemnej historii Ukrainy-Rusi” całkiem po prokuratorsku pyta: „…Czego może nauczyć współczesną Ukrainę ten brodaty troll, „nie należący do rasy bohaterów”?” Nawiasem mówiąc, opisując kolizje z Hruszewskim, autor dokonał niemało zapożyczeń z moich publikacji o Hruszewskim, o śledzeniu czekistowskiej „rodziny” — czytamy w oświadczeniu „Prawicy”. Odnotowano również, że „elitarna” infrastruktura na ruinach ogólnonarodowych kurortów Karpat i Krymu często-gęsto tworzona jest nie dla miejscowych, a dla donieckich i moskiewskich biznesmenów”, co „powoduje masowe niezadowolenie miejscowej ludności, zaostrza i tak już konfliktowe procesy ziemskie”. Blok „Ruch-Ukraińska Prawica” nazywa te przejawy „kurortowo-międzynarodowymi fugasami” pod terytorialną jedność Ukrainy”. Zdaniem Bloku, są one „podkładane także dzięki regionalno-klanowym „akcentom” w pracy pewnych organów władzy w ciągu ostatniego roku, a wielką negatywną rolę w tym odgrywa również autonomiczność miejscowej krymskiej władzy”. „Prawica” żąda „zaprzestania ziemsko-kurortowego bezprawia i odnowienia placówek dziecięcych od Gabinetu Ministrów, na który nałożono kontrolę nad użytkowaniem ziemi i zachowaniem infrastruktury rekreacyjnej”, a także wzywa „Prokuraturę Generalną i milicję do odwrócenia uwagi od konfliktów politycznych i niezwłocznego zajęcia się walką przeciwko ziemskiemu raiderstwu”. Z witryny „Ruch-Ukraińska Prawica” za nim, o jego ostatnich latach. Zapożyczenia, rzecz jasna, bez żadnego odnośnika. Ale Bóg z nimi, z odnośnikami. Ja również nie jestem sympatykiem Hruszewskiego, który miał wystarczająco dużo negatywnych cech, o których pisałem. Pytanie polega na tym, w jakich kategoriach pisać? Dlaczego o swoim narodzie, powiedzmy, można napisać tak: „Kiedy imperium na wszystkich Ukraińców zaczęło nie wystarczać, zrodziła się idea niepodległości”. Dlaczego członków Ukraińskiej Centralnej Rady przede wszystkim należy przedstawiać jako rakieterów? Nawiasem mówiąc, o Centralnej Radzie. Ona właśnie tworzyła się w marcowe dni 1917 roku, czyli 90 lat temu. Ukraina wtedy otrzymała szansę odzyskać niepodległość, utraconą jeszcze w XVIII wieku. Jednak Rada początkowo nie żądała pełnej niepodległości, a jedynie szerokiej narodowo-terytorialnej autonomii Ukrainy w Federacji Rosyjskiej. Działacze, którzy weszli

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

UNP PRZECIWKO CZCZENIU CESARZOWEJ W ODESSIE

UNP wyraziła oburzenie „szowinistycznym zamysłem władz miejskich Odessy, które już po raz drugi w latach niepodległości Ukrainy próbują zrealizować pomysł wzniesienia w tym ukraińskim mieście pomnika rosyjskiej cesarzowej”. Panowanie niemieckiej księżniczki Anhalt-Zerbst, która przyjęła imię Katarzyny II, naznaczone było głęboko reakcyjną polityką wewnętrzną: całkowitym poddaństwem chłopstwa Ukrainy, rozszerzeniem na całym okupowanym terytorium Ukrainy praw i przywilejów rosyjskiego szlachectwa, rozbiorem i zniszczeniem Polski, zniesieniem w 1764 roku hetmanatu, likwidacją autonomii Hetmanatu, czym ostatecznie przekreślono ugodę perejasławską, podstępnym zniszczeniem Siczy Zaporoskiej w 1775 r., aneksją Krymu w 1783 r., zagarnięciem Prawobrzeżnej Ukrainy w 1790 r., pozbawieniem wszelkich praw ukraińskiego Kościoła, odebraniem w 1786 r. majątków ukraińskich klasztorów i tym podobne. Za jej panowania prowadzona była totalna rusyfikacja, która stworzyła przesłanki do zniszczenia ukraińskiej kultury, do znanych ukazów o zakazie języka ukraińskiego. Biuro Prasowe UNP CHRONOGRAF

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

NIE „BUNTUJCIE SIĘ”

Rubrykę prowadzi Jurij SZAPOWAŁ, doktor nauk historycznych, profesor. Ostatnia książka Jana Pawła II nosi tytuł „Pamięć i tożsamość”. Jest tam wiele ciekawych rzeczy, ale między innymi znajduje się rozdział „Historia”. Papież twierdził: „Narody, podobnie jak poszczególne jednostki, są obdarzone pamięcią historyczną… Ludzie piszą historię tej wspólnoty ludzkiej, do której należą… Te historie narodów, zobiektywizowane i utrwalone na piśmie, są jednym z najważniejszych elementów kultury — elementem, który jest decydujący dla tożsamości narodu w wymiarach czasu”. I oto przede mną „Tajna historia Ukrainy-Rusi”, napisana przez jednego rzekomo wybitnego historyka. Robi on wiele, abyśmy mieli odpowiednią tożsamość. Oto tytuły niektórych rozdziałów: „Jak galicyjczycy rozwalili Ruś Kijowską”, „Pijane potomstwo Roksolany”, „Mazepa — sługa pięciu panów”, „Ruska tęsknota Kobziarza”, „Seks-bomba prowincjonalnej literatu-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

UKRAINA I ŚWIAT

Niedawno w stolicy Niemiec przywódcy państw Unii Europejskiej z okazji 50. rocznicy przyjęcia traktatów rzymskich podpisali Deklarację Berlińską. W dokumencie proklamuje się podstawowe zasady, na których opiera się UE, oraz wyraża przekonanie o dążeniu do zachowania UE dla dobra przyszłych pokoleń. W szczególności Deklaracja Berlińska ma zwiększyć zaufanie obywateli do UE. Tekst dokumentu, niewielki rozmiarami i zrozumiały dla przeciętnych mieszkańców Unii Europejskiej, zawiera wzmiankę o udanej historii UE oraz głównych wyzwaniach przyszłości. Mowa w nim między innymi o walce z globalnym ociepleniem i terroryzmem. Według przekonania kanclerz przewodniczących w UE Niemiec Angeli Merkel, UE musi zostać koniecznie zreformowana do 2009 roku, kiedy odbędą się następne wybory do Parlamentu Europejskiego. A ZACZYNAŁO SIĘ WSZYSTKO TAK… Pięćdziesiąt lat temu sześć europejskich krajów zjednoczyło się w celu stworzenia unikalnej formy organizacji regionalnej. Stawiała ona za cel niedopuszczenie do tego, aby na kontynent europejski powróciła wojna, oraz zagwarantowanie trwałego bezpieczeństwa jego narodom. W 1956 roku odbyło się spotkanie przywódców państw w Wenecji, po którym rozpoczęły się negocjacje w sprawie utworzenia Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej. 25 marca 1957 roku w Rzymie odbyła się uroczysta procedura podpisania Traktatu o utworzeniu Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (EWG, lub traktatu o wspólnym rynku) oraz Traktatu o utworzeniu Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Euratom). Oba dokumenty weszły w życie z dniem 1 stycznia 1958 roku. Podpisane akty miały ważne znaczenie dla rozwoju procesów integracji w Europie Zachodniej. Utworzenie Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej miało

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

UNIA EUROPEJSKA: OD TRAKTATÓW RZYMSKICH DO DEKLARACJI BERLIŃSKIEJ

Iwan JUSYP’JUK Żanna BEZP’JATCZUK, Amsterdam Wieczny Amsterdam, owiewany wiatrami historii i kołysany wodnymi zmarszczkami kanałów, to miasto, gdzie tysiącletnie chronometry wybijają czas Europy od pogańskiego Rzymu do brukselskiej UE, miasto z jarmarkiem grzechu i obrazami namalowanymi na płotach i ogrodzeniach budowlanych. Europejski indywidualizm, silny dobrobyt codziennego ludzkiego życia, wszechobecny i niepoprawny sekularyzm, prawdziwy szacunek dla praw człowieka, władza pieniądza, potężny konsumpcjonizm i trwały, niewytępialny zapach fast-foodu – wszystko to w zdumiewający sposób splotło się w tym świecie. I poruszając się z zachodu Europy na wschód, zauważasz, jak znacząco zmieniają się proporcje tych egzystencjalnych składników: wszystkie one stopniowo słabną, a niektóre, jak na przykład indywidualizm, przetapiają się stopniowo w swoje przeciwieństwo. I nasza Ukraina jest wyraźnie oddalona od spokojnej, racjonalnie myślącej i fundamentalnie sekularnej Starej Europy na odległość wyznaczoną tysiącleciem swojej prawosławnej wiary, 70 latami władzy radzieckiej i wiecznością swojego kodu kulturowego, unikalnego i niepowtarzalnego, jak u każdego potężnego narodu. Dążenie Ukrainy do pełnowymiarowej integracji z Unią Europejską nie ma nadzwyczajnie ważnego znaczenia nie tylko energetycznego, ale i polityczno-prawnego. Chodziło o stworzenie związku integracyjnego o charakterze uniwersalnym. W skład Wspólnoty weszły kraje o wysokim poziomie rozwoju, co w dużej mierze zdeterminowało znaczne tempo jej wzrostu gospodarczego w ciągu kolejnych 15 lat. W 1958 roku średniomiesięczny dochód na mieszkańca wynosił 980 dolarów w Holandii, 1170 w Belgii i 800 dolarów w północnych Włoszech. Przepaść, jak widzimy, jest niewielka. Postawiono zadanie stworzenia wspólnego rynku towarów, usług, kapitałów i siły roboczej, opartego na unii celnej. Traktat przewidywał etapową budowę wspólnego rynku. Przewidziano 4 główne instytucje: Radę (składającą się z oficjalnych przedstawicieli rządów państw członkowskich na szczeblu ministrów), Komisję (do której mieli wchodzić niezależni komisarze, choć mianowani byli jedynie pod warunkiem jednomyślnej uchwały). Traktat o utworzeniu EWG przewidywał również utworzenie Zgromadzenia Parlamentarnego i Trybunału Wspólnot Europejskich. Jednocześnie z podpisaniem traktatów rzymskich podpisano tam Konwencję o połączeniu parlamentów i sądów wspólnot. Organem o charakterze ponadnarodowym był Trybunał Wspólnot Europejskich, który czuwał nad przestrzeganiem traktatów założycielskich i przepisów prawnych wspólnot. Tak w osobie EWG stworzono szeroką, uniwersalną organizację międzynarodową. Nowy dokument – Jednolity Akt Europejski (JAE). JAE to traktat założycielski, który zawierał zmiany i poprawki, jakie miały zostać wniesione do obowiązujących aktów europejskich wspólnot. Warto w żadnym wypadku utożsamiać z pokonaniem tej odległości. Będziemy zbliżać się do europejskiego dobrobytu i szacunku dla ludzkiej godności, a resztę odległości proponowałabym pozostawić nienaruszoną. Bo na tej drodze zawarta jest nasza siła i nasza tożsamość. Wyjaśnię, co zrodziło takie przemyślenia. Autorowi tych wierszy udało się sporo porozmawiać z holenderskimi kolegami – dziennikarzami, politologami. Został on przyjęty w 1986 roku i zapewniał przejście do jednolitej unii gospodarczej i walutowej (UGW). Jednak JAE, oczywiście, nie rozwiązywał wszystkich kwestii stworzenia unii gospodarczej, walutowej i politycznej, ale przewidywał zwołanie międzynarodowej konferencji w celu wykonania JAE. Taka konferencja się odbyła i na niej przygotowano traktat o Unii Europejskiej (UE). Ten traktat 7 lutego 1992 roku podpisano w Maastricht przez dwanaście krajów i otrzymał on nazwę „Maastrichtskiego”. Jego ratyfikacja przebiegła nie bezboleśnie. Tak, w Danii wyborcy odrzucili traktat, takie tendencje pojawiły się też we Francji, Wielkiej Brytanii i Niemczech. Procedura się przeciągnęła, ale w końcu wszyscy członkowie wspólnot zatwierdzili traktat i wszedł on w życie od listopada 1993 roku. Ten traktat sformalizował i dał początek istnieniu Unii Europejskiej w dzisiejszym kształcie. UE DZISIAJ W ciągu pięćdziesięciu lat kraje, które wzięły udział w tej organizacji, osiągnęły dość wysoki poziom dobrobytu i stabilności. Organizacja wyszła poza granice czysto handlowego bloku. Obecna Unia Europejska, do której należy 27 państw, jest organizacją polityczną, działającą we wszystkich sferach. Dla różnych krajów świata UE jest czymś więcej niż partnerem handlowym, którym była kiedyś. Widzą one strategiczną wartość zacieśniania współpracy z nią, a UE – strategiczną wartość zacieśniania współpracy z nimi. Właśnie dlatego bardzo wysokie są wymagania obywateli UE wobec swoich liderów. W tym kontekście ogromne nadzieje pokłada się w Niemczech, które dzisiaj przewodniczą tej organizacji. Jak zaznaczyła w swoim wystąpieniu w Parlamencie Europejskim 17 stycznia 2007 r. niemiecka kanclerz Angela Merkel, w czasie swojego przewodnictwa w UE Niemcy chcą osiągnąć jedność w sprawie wznowienia procesu przyjęcia nowej Konstytucji UE, aby ten dokument zaczął obowiązywać do wiosny 2009 roku. Po porażce w referendach w 2005 roku poruszać tego tematu nie odważał się żaden z przewodniczących w Unii Europejskiej. Natomiast Angela Merkel postawiła wznowienie procesu konstytucyjnego na pierwszym miejscu w porządku obrad niemieckiego przewodnictwa. Konstytucja jest potrzebna Europie po to, aby uczynić ją skutecznym, silnym graczem. Przecież przy obecnych zasadach Unia Europejska nie może nie tylko rozszerzać się, ale nawet skutecznie podejmować decyzji. Trzeba wyraźnie rozgraniczyć kompetencje UE i państw narodowych. Ogólnie zaś dewizą przewodnictwa Niemiec w UE stało się hasło z trzech „T” – tolerancja, technologie, talenty. Czyli UE nie będzie unifikować, a jedynie harmonizować różnorodność krajów europejskich. Właśnie na zrozumieniu tego, że siła i atrakcyjność Europy tkwi w jej różnorodności, powinny być pisane nowe reguły gry na kontynencie. W osiągnięciu postawionych zadań UE widzi dwie główne przeszkody. Pierwsza związana jest z uregulowaniem statusu Kosowa. Tylko razem z pokojowymi, zjednoczonymi i silnymi Bałkanami UE ma przyszłość, a bez europejskiej perspektywy dla krajów bałkańskich i uregulowania kwestii Kosowa stabilności na Bałkanach nie da się osiągnąć. nieodwracalne zmiany mimo wszystko mają miejsce na Ukrainie, Holendrzy zadawali najbardziej konkretne pytanie: w jaki dokładnie sposób przeciętni Ukraińcy realizują i utrwalają zdobycze rewolucji? Zauważę, że pytanie o niesprzyjające dla walki politycznej warunki pogodowe Holendrzy zadawali całkiem poważnie. Grudzień 2004 na Ukrainie był bardzo mroźny, padał śnieg. Jak można tam stać? Ja, szczerze mówiąc, byłam całkowicie zbita z tropu tym pytaniem… Oprócz tego UE pod przewodnictwem Angeli Merkel będzie brać aktywny udział w uregulowaniu konfliktów na Bliskim Wschodzie, a mianowicie będzie owocnie współpracować w ramach Bliskowschodniego Kwartetu (USA, Rosja, ONZ, UE). Niemcy są również przekonani, że tylko połączeniem siły militarnej i cywilnej można poprawić sytuację w Afganistanie. Jeśli chodzi o politykę sąsiedztwa, to będzie ona teraz miała więcej wsparcia niż dotychczas. Dzisiaj, kiedy członkostwo dla wszystkich chętnych krajów jest niemożliwe, polityka sąsiedztwa musi być atrakcyjną i rozsądną alternatywą oraz będzie rozwijać się szczególnie ściśle z krajami regionu czarnomorskiego i Azji Centralnej. Ciekawa jest również deklaracja, że Afryka jest sąsiadem UE, więc Europie opłaca się utrzymywać stosunki z Afryką, politycznie i ekonomicznie inwestować w kontynent. Nieprzeciętny wydaje się także pogląd o konieczności pogłębienia współpracy gospodarczej UE i USA. Chodzi o zmniejszenie barier handlowych i stworzenie wspólnego rynku transatlantyckiego. W tym kontekście niebezpieczeństwem dla Ukrainy jest to, że w razie stworzenia transatlantyckiej strefy wolnego handlu między UE a USA, Ukraina, nawet stając się członkiem WTO, znów pozostanie poza strefą wielkiej światowej gospodarki. BERLIŃSKA DEKLARACJA Podpisanie Deklaracji Berlińskiej miało na celu zademonstrowanie jedności Europy wokół podstawowych wartości i zadań. „Dążymy do pokoju i wolności, demokracji i rządów prawa, wzajemnego szacunku i wspólnej odpowiedzialności, dobrobytu i bezpieczeństwa, tolerancji i partnerstwa, sprawiedliwości i solidarności” — czytamy w dokumencie. Mimo optymistycznych prognoz, Deklarację Berlińską podpisało tylko 18 z 27 liderów krajów członkowskich, którzy zebrali się na nieformalny szczyt szefów państw i rządów krajów UE w ramach uroczystości z okazji 50-lecia utworzenia UE. Tłumaczy się to nie tym, że ktoś z krajów członkowskich UE jest przeciwny jednoczeniu swojej aktywności w polityce zagranicznej. Raczej tym, że do tego wszystkiego zobowiązują się oni do następnych wyborów europejskich w 2009 roku przyjąć Konstytucję zjednoczonej Europy. W ten sposób sami liderzy krajów UE nawet w formie deklaracji nie podejmują się stwierdzać pozytywnego postępu Eurokonstytucji. Wygląda na to, że Europa dzisiaj trzyma się tezy — żadnych przywiązań do dat. W tym kontekście Ukraina nie powinna czekać na jakieś wyraźne sygnały o terminach dalszej współpracy, a systemowo kontynuować reformy. świadomości i kulturze politycznej należytego efektu nie osiągnęły. I wreszcie trzecie pytanie: jak w praktyce, w codziennym życiu, przeciętni Ukraińcy korzystają z dorobku Pomarańczowej Rewolucji? Naprawdę, jak? Kiedy argument setek małych majdanów w całej Ukrainie został już wykorzystany, to wydaje się, że odnaleźć jeszcze coś jest niemożliwe. Rozmyte jest wszystko, niepewne i nieudolne w naszym kraju, ale przecież nie wyjaśnisz tego racjonalnie myślącym Holendrom. To tylko oni mogą nie pamiętać nazwiska swojego premiera, jeśli nie jest im to potrzebne w ich działalności zawodowej. Przecież rozwiązanie ich codziennych problemów nie zależy od osoby konkretnego polityka, kiedy pracuje zgrany, zrównoważony i efektywny system zarządzania państwem. Ale holenderscy politolodzy jednak skarżą się na życie polityczne w swojej monarchii konstytucyjnej: jest ono nudne, bywa przez długie miesiące z rzędu nawet nieznośnie nudne. U nas, oczywiście, wszystko jest na odwrót i w tym nasza bezsprzeczna słabość, i w tym nasza potencjalna siła. I mimo wszystko egzystencjalny dystans między Starą Europą a Ukrainą jest nam potrzebny. Ten dystans powinien być mniejszy o 70 lat radzieckiego panowania, ale nie o tysiąclecia naszej kultury, duchowości, bo w tym nasza prawdziwa siła, nasza zdolność bycia samym sobą.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

HOLENDERSKIE NOTATKI

...wiedzieć, że Pomarańczowa Rewolucja wciąż pozostaje ukraińską marką-symbolem nr 1 na świecie. Dlatego, usłyszawszy o Ukrainie, holenderscy dziennikarze niemal odruchowo odwołują się do naszej historii sprzed dwóch lat. Wszystkie interesujące ich pytania o Ukrainę, na które musiałem odpowiadać, można ostatecznie sprowadzić do trzech głównych. Po pierwsze, jak zdołaliśmy przetrwać Majdan, przecież tam było tak zimno?! Po drugie, co realnie zmieniło się w kraju po Pomarańczowej Rewolucji? Po trzecie, po moich zapewnieniach, że mimo powrotu do władzy donieckich, głębinowe, W zachodnioeuropejskim świecie wartość ofiarności i służenia czemuś wyższemu i szerszemu niż perspektywa własnego życia dawno uległa dewaluacji, choć, oczywiście, nie została całkowicie wykorzeniona. Drugie pytanie nie wywołało już u mnie takiego zakłopotania: co zmieniło się po rewolucji? Oczywiście, bardzo wiele. Społeczeństwo obywatelskie się umocniło, ludzie już nie milczą jak odrętwiali, kiedy naruszane są ich prawa; przeprowadzono setki małych majdanów na całej Ukrainie… Wydawałoby się, że brzmi to przekonująco. Lecz moje argumenty dotyczące abstrakcyjnych zmian w społeczeństwie obywatelskim, społecznej świado-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

IDEOLOGIA SAMOREPRODUKCJI NARODU DROGA PRZYSPIESZONEGO ROZWOJU SPOŁECZEŃSTWA UKRAIŃSKIEGO — POPRZEZ ROLNICTWO

Iwan BUDZAJ, akademik Ukraińskiej Akademii Nauk. Odpowiedź na to bolesne pytanie znajduje się w płaszczyźnie zarządzania (sterowalności) procesami społecznymi. U nas całkowicie brak takiego zarządzania opartego na zasadach praw przyrody i idei narodowej, a nie na dogmatach politycznych. Nie przestrzegając praw przyrody w systemie zarządzania, tzw. elita prowadzi naród w nieznanym kierunku, na dodatek z zawiązanymi oczami. Dowodem takiej niesterowalności jest obecny stan ukraińskiego chłopstwa. Liczebność ludności wiejskiej na początku uzyskania przez Ukrainę niepodległości wynosiła 29 mln osób, czyli 56% ogólnej liczby ludności kraju (52 mln osób). Dziś chłopów pozostało zaledwie 15 mln osób, prawie dwa razy mniej. Gdzie podziała się połowa? Baza socjalno-przemysłowa chłopstwa została zrujnowana do stanu okresu powojennego. Jaka jest przyczyna? Obecny cyniczny sposób gospodarowania na ziemi obywa się bez chłopstwa — dzierżawny system rolnictwa pozostawił chłopów bez ziemi, bez pracy i bez pieniędzy. Najmłodsza, reprodukcyjna część chłopstwa ruszyła w świat — pracuje na obczyźnie. Nowoczesna doktryna państwowa „zbędnego chłopstwa” traktuje chłopów jedynie jako siły wytwórcze kompleksu rolno-przemysłowego, które można zastąpić pełną mechanizacją rolnictwa, co zresztą dzieje się przy dzierżawnym modelu gospodarowania. Przytoczone fakty świadczą o istnieniu strategicznego błędu kierownictwa Ukrainy w polityce rolnej (nie bez odpowiedniego wpływu nauki rolniczej). Ten fatalny błąd pozbawił społeczeństwo sterowalności w jego rozwoju, a tym samym negatywnie wpłynął na poziom życia ludności, zahamował nasz duchowo-intelektualny i gospodarczy postęp. Na czym polega wina nauki? Nieokreślenie funkcji chłopstwa jako głównej warstwy produkcyjnej społeczeństwa ukraińskiego i jego potężnego potencjału dla rozwoju kraju to wielka biała plama w nauce narodowej, która stała się czarną plamą na losie Ukrainy. Nauka narodowa ignoruje chłopstwo jako demograficzny stabilizator społeczeństwa pod warunkiem tradycyjnej wielodzietności rodzin chłopskich (do 10 dzieci). Obecnie u chłopów występuje najniższy (zbliżony do zera) koszt odtworzenia zasobów ludzkich — podstawowego czynnika społecznego w gospodarce narodowej. Kolebką narodu ukraińskiego jest wieś, gdzie panują najlepsze warunki naturalne dla kształtowania puli genowej narodu — zdrowych, intelektualnie zdolnych i należycie wychowanych pokoleń. Od pracy chłopskiej zależy zdrowie, długowieczność, dobrobyt i szczęście każdego człowieka w społeczeństwie, który codziennie spożywa produkt żywnościowy — podstawowy środek dla jego zdrowia. Chłopi produkują towar pierwszej kategorii płynności, który ma status kapitału naturalnego, określa twardość waluty narodowej i staje się w kraju stabilizatorem inflacyjnym. Umownie mówiąc, pierwsza prasa drukarska waluty narodowej pracuje na wsi na ziemi. Środki uzyskane przez chłopów za zrealizowaną produkcję żywnościową nabierają statusu czysto inwestycyjnych, tworzą narodowy wewnętrzny kapitał inwestycyjny, najpotężniejszy na Ukrainie, co daje możliwość rozwijania nie tylko kompleksu rolno-przemysłowego, odradzania wsi, chłopstwa i ziemi, ale także rozwijania wszystkich gałęzi gospodarki, małego i średniego biznesu. Środki chłopów tworzą najpotężniejszy w kraju wewnętrzny rynek płatniczy. Tylko wieś, chłopstwo i ziemia mogą tworzyć nieograniczoną liczbę miejsc pracy dla całej ludności kraju. Z ekonomicznego punktu widzenia tylko chłopi są w stanie zrealizować niewyczerpany potencjał naturalny trójjedni absolutnej wartości dodanej. Inny nasz genialny rodak, pierwszy światowy uczony-ekolog Serhij Podolynski przekonująco udowodnił z pozycji ekonomii fizycznej (nie politycznej), że absolutna wartość dodana to wytwór promieniowania słonecznego — fotosyntezy. Zgodnie z S. Podolynskim, wartość dodaną należy rozpatrywać jako wynik interakcji materii, energii i informacji. Przekładając ten aksjomat na płaszczyznę praktyczną, wykorzystując potencjał trójjedni interakcji ziemi, człowieka i nauki, otrzymujemy faktycznie niewyczerpaną wartość dodaną produktu pierwszej kategorii płynności, który spożywa każdy człowiek codziennie przez całe życie. Trójjednia jest główną zasadą efektywnego rozwoju świata duchowego i materialnego. A ziemia jest w stanie produkować tę wartość dodaną w sposób niewyczerpany — pod warunkiem ludzkiej pracy na niej (wszystkie inne zasoby naturalne są wyczerpywalne). Teoria wartości dodanej absolutnej (niewyczerpanej) S. Podolynskiego obala marksistowską scholastyczną doktrynę wartości dodanej, która jest jedynie wynikiem fizycznej pracy człowieka. Niestety, tą doktryną do dziś kierują się na Ukrainie. A powinniśmy kierować się mądrym rozumem ludzkim, a nie kapitałem, który prowadzi ludzkość do samozniszczenia. Na połączeniu nauk dwóch naszych genialnych rodaków S. Podolynskiego i W. Wiernadskiego proponuje się drogę przyspieszonego rozwoju ukraińskiego społeczeństwa poprzez agrokulturę. Istnieje jedna cecha w chłopstwie, która bezpośrednio wpływa na rozwój społeczeństwa i formowanie jego puli genowej — to wspólne zamieszkiwanie i praca trzech pokoleń (rodziców, dzieci i wnuków), które jednoczą się w genetycznej sukcesji i praktycznym przekazywaniu doświadczenia poprzednich pokoleń. Jedynie chłopi są w stanie pracować wspólnie trzema pokoleniami nieprzerwanie. Pod względem wydajności pracy jeden chłop zastępuje trzech i więcej robotników w fabrykach czy zakładach. Wzrost liczby chłopów jest ekonomicznie najbardziej korzystny. Potencjał ukraińskiego chłopstwa wciąż można wykorzystać do przyspieszonego rozwoju społeczeństwa, wspierając go nowymi warunkami socjalnymi i innowacyjnymi technologiami. W innych krajach nie ma takich naturalnych możliwości. Biorąc pod uwagę, że w Paryżu w instytucie Pasteura przechowywany jest już światowy wzorzec ukraińskiego czarnoziemu — 1 m3, należy: zachować dla światowej cywilizacji i odrodzić ukraińską ziemię jako wzorzec żywotnie ważnego dla ludzkości głównego zasobu naturalnego planety; na wzorcowych ziemiach i puli genowej roślinnictwa, hodowli zwierząt, drobiarstwa zachować światowy wzorzec naturalnego organicznego produktu żywnościowego i paszowego; na bazie tych wzorców zachować dla światowej cywilizacji wzorzec ludzkiej puli genowej. Z takimi propozycjami Ukraina powinna zwrócić się do ONZ o nadanie jej specjalnego statusu w zakresie zachowania na jej ziemiach wszystkich rodzajów puli genowej dla światowej cywilizacji. Należy pilnie ustawowo zakazać wprowadzania na Ukrainie jakichkolwiek mutagennych technologii w roślinnictwie, hodowli zwierząt i drobiarstwie. Narodowym produktem z nieograniczonymi możliwościami eksportowymi powinna stać się naturalna organiczna ekologicznie czysta żywność, która nie ma konkurencji na światowym rynku żywnościowym. Na produkcję takiego produktu powinien być skoncentrowany cały narodowy potencjał. Ukraińską cechą narodową jest całkowita zależność poziomu życia ludności kraju od liczebności i zamożności chłopstwa. Maksymalne wzbogacenie chłopów kosztem intensyfikacji ich pracy na własnej ziemi z wprowadzeniem nowych bioenergetycznych technologii w ukraińskie rolnictwo powinno stać się główną strategią gospodarczą państwa ukraińskiego. Dla praktycznego wdrożenia takiego modelu należy stworzyć i zatwierdzić przez parlament Narodowy program rozwoju społeczeństwa (NPRS). Głównym zadaniem programu jest przezwyciężenie kryzysów demograficznego i genetycznego, do czego należy przywrócić w ciągu 15 lat liczebność ludności wiejskiej do 30 mln osób. W tym okresie przeprowadzić pełną przebudowę ukraińskich wsi z warunkami życia chłopów na poziomie miasta. W ciągu 15 lat wybudować 10 milionów nowych zagród chłopskich według projektu „Trud” — kompleksów zagrodowych do produkcji produktów rolnych według nowych bioenergetycznych technologii na własnej energii elektrycznej i cieplnej. Koszt jednej zagrody „Trud” w kompleksie z sferą socjalną, pełnym zabezpieczeniem komunalnym, zagospodarowaniem wsi i odpowiednimi drogami to 500 tys. hrywien (100 tys. dolarów). Ogólne zapotrzebowanie na środki — 5 bln hrywien (1,0 bln dolarów). Roczne zapotrzebowanie na środki na pierwsze 5 lat sięga 200 mld hrywien. Skąd wziąć takie środki? Budżet kraju i banki odpadają. Na Ukrainie istnieje jedyne źródło takich środków — to środki ludności kraju, które wydaje ona na wyżywienie — do 250 mld hrywien rocznie. Przed państwem stanie zadanie na zasadach gospodarki rynkowej znalezienia sposobu koncentracji tych środków i zwrócenia ich chłopom — faktycznym właścicielom wszystkich zasobów żywnościowych. Zwrócone środki chłopom stają się inwestycyjnymi i są w stanie przeprowadzić pełną przebudowę ukraińskich wsi. Podobny NPRS został przyjęty jako państwowy jeszcze w 1994 r., nosił nazwę programu „Stabilizacji i rozwoju sił wytwórczych Ukrainy”, lub programu „Trud”, który został zatwierdzony Postanowieniem Rady Najwyższej Ukrainy z 24.02.1994, nr 4029-XII. Byłem współautorem tego programu. Niestety, nie został on zrealizowany z braku wtedy możliwości finansowych państwa (przewidywano finansowanie budżetowe). Musiałem skorygować ten państwowy program do wymagań teraźniejszości, warunków prywatyzacji ziemi przez chłopów oraz określić pozabudżetowe źródła finansowania. Skorygowany program „Trud” otrzymał nową nazwę — „Budowska systema zemlerobstwa (BSZ)”. Na czym polega istota BSZ? Wykorzystuje się jako potencjał startowy unikalny ustrój życiowy ukraińskich chłopów — ich gospodarstwo zagrodowe — osobiste gospodarstwo chłopskie (OGCh). Do OGCh przyłącza się własną udziałową ziemię orną i tworzy się niepodzielny pierwotny kompleks technologiczny jako podstawa rolnictwa, gdzie tylko możliwe jest wdrożenie nowych bioenergetycznych technologii do dodatkowej produkcji białka bez wykorzystania ziemi ornej — na biomasie metodą fotosyntezy. Z kolei chłopi — właściciele zagród i ziemi — jednoczą się i tworzą duże gospodarstwo rolne o parametrach: powierzchnia zjednoczonych ziem udziałowych — do 25 tys. ha; liczba zjednoczonych kompleksów OGCh — do 5 tys. jednostek. Jednoczą się właściciele, a nie własność! Chłopi wynajmują sobie kierownika utworzonego gospodarstwa, który jako inwestor zobowiązany jest stworzyć i zarejestrować osobę prawną (dalej „Strukturę”) do obsługi gospodarstwa i zawarcia z nią umów chłopów-właścicieli OGCh, którzy nie nabywają statusu osoby prawnej. Warunki zawarcia umów: cała produkcja z pól i zagród na prawach własności należy do chłopów; wszystkie bez wyjątku dochody „Struktury” z rolnictwa oraz każdej innej działalności są również własnością chłopów(!); kierownik i jego „Struktura” otrzymuje jedyny rodzaj dochodu — opłatę za usługę chłopom w pełnej uprawie ziemi udziałowej, przetwórstwie całej produkcji rolnej z pól i zagród oraz realizacji gotowej do spożycia żywności w detalicznej sieci handlowej, a także hurtowo i na eksport. Taka opłata za usługę realizowana jest jako udział(!) faktycznie osiągniętych dochodów pieniężnych z każdego OGCh, z którym zawarto umowę. Naliczany jest ten udział według wyników roku gospodarczego, ale nie może przekraczać 30% dochodów chłopów. Wprowadza się absolutnie nowy sprawiedliwy system podziału produktu społecznego i dochodów z jego realizacji oraz nowe relacje między chłopami a kierownikami produkcji rolnej, kiedy dochody tych ostatnich zależą wyłącznie od osiągniętych dochodów chłopów (wzbogacenia chłopów), maksymalnie wykorzystując potencjał trójjedni absolutnej wartości dodanej oraz OGCh poprzez wdrożenie nowych bioenergetycznych technologii w rolnictwo. Pryncypialność nowych gospodarstw rolnych według BSZ — obowiązkowa budowa w nich pełnego kompleksu przemysłu przetwórstwa spożywczego (PPS) na bazie własnych elektrociepłowni na turbinach gazowych o mocy 32 tys. kW ze sprawnością do 90%. Jedynie turbiny gazowe są w stanie stosować lokalne nośniki energii — biogaz, bioalkohol, biopaliwo — uzyskane z biomasy. Cała powierzchnia ziem udziałowych, cały majątek gospodarstwa i środki pieniężne chłopów z realizacji produkcji rolnej przekazywane są w zarządzanie kierownikowi gospodarstwa, co daje możliwość efektywnego zarządzania produkcją rolną w celu uzyskania maksymalnych dochodów. Proponuje się niezwykle interesujący ekonomicznie korzystny schemat zastosowania zagranicznego kapitału inwestycyjnego, który głównie kierowany jest na budowę całego kompleksu przemysłu przetwórczego i lokalnych elektrociepłowni na turbinach gazowych. Utworzone z zagranicznych inwestycji środki trwałe produkcji przekazywane są chłopom na własność na warunkach leasingu, co daje prawo inwestorowi otrzymywać 30% od dochodów chłopów oraz jeszcze udział produktu żywnościowego po kosztach własnych w celu eksportu go do swoich krajów. Należy niezwłocznie rozpocząć aprobatę nowych gospodarstw według BSZ, organizując po jednym w każdym obwodzie Ukrainy (łącznie 25 gospodarstw) z takim wyliczeniem, aby cały kompleks rolno-przemysłowy przeszedł na nowy system rolnictwa do 2017 r. Głęboka i długotrwała, prawie 10-letnia analiza możliwości budowy silnego państwa ukraińskiego i stabilnego ukraińskiego społeczeństwa dowodzi, że innej drogi przyspieszonego rozwoju, jak przez sektor agrarny gospodarki, nie ma. Tylko w takich warunkach odnowy Ukrainy do ojczyzny powrócą nasi migranci zarobkowi i część diaspory, odnawiając naturalną liczebność ukraińskiego etnicznego społeczeństwa. Ukraina zajmuje terytorium stanowiące 1% powierzchni lądów Ziemi, a posiada 5,2% światowych zasobów surowców naturalnych, i co najważniejsze — do 30% światowych zasobów czarnoziemu. Posiadając potężne siły wytwórcze, wystarczający potencjał naukowy i rozwinięty przemysł, Ukraina jest w stanie zapewnić żywność połowie ludności Ziemi, a faktycznie nie jest w stanie należycie nakarmić… własnego narodu — na Ukrainie panuje głód białkowy. Jaka jest przyczyna tak haniebnego, paradoksalnego zjawiska, że główna masa ludności Ukrainy od wieków żyje w nędzy?!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

wyraża prośbę o przysłanie mu książki Tomasza à Kempis „O naśladowaniu Chrystusa” (książka katolickiego teologa-mistyka o praktycznym zastosowaniu zasad nauki chrześcijańskiej). I nie jest to przypadkowe — całym swoim życiem Szewczenko naśladował Chrystusa, nie obłudnie, a szczerze, dziecinnie, pragnął upodobnić się do Niego, osiągnąć duchowe doskonalenie poprzez nieustanną modlitwę, pokorę i cierpienie. To droga prawdziwego chrześcijanina, którą proponuje nam Święta Cerkiew Prawosławna, i wszystkiego tego Szewczenko osiągnął. Przede wszystkim osiągnął wielki dar — dar wybaczenia, który okazywał ukrzyżowany na krzyżu Zbawiciel swoim oprawcom. W modlitwie za nieprzyjaciół, którą proponuje nam Cerkiew Prawosławna, są takie słowa: „Ty, miłujący Panie, któryś sam za swoich krzyżujących się modlił i nam, sługom Twoim, za nieprzyjaciół modlić się nakazałeś, tych, którzy nas nienawidzą i krzywdzą, przebacz…” Czyż nie to samo pisze Taras Szewczenko w swoim „Dzienniku” z 13 czerwca 1857 r.: „Zapomnijmy i przebaczmy ciemnym oprawcom naszym, jak przebaczył miłosierny Człowiekolubca swoim okrutnym krzyżującym!” Tę myśl wyrażał on jeszcze wcześniej w liście do hrabiny A. I. Tołstoj

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

SZEWCZENKIANA

SPOJRZENIE Ludmiła IWANNIKOWA Oto list do Warwary Riepninej z Twierdzy Orskiej z 28 lutego 1848 r. “Wczoraj siedziałem do rana i nie mogłem zebrać myśli, żeby skończyć list; jakiś nieokreślony stan ogarnął mnie (“Przyjdźcie do Mnie wszyscy, którzy utrudzeni i obciążeni jesteście, a Ja was pokrzepię”). Przed biciem dzwonów na jutrznię przyszły mi na myśl słowa Ukrzyżowanego za nas i jakby ożyłem, poszedłem na jutrznię i tak radośnie, czysto się modliłem, jak może nigdy wcześniej. Teraz poszczę i dzisiaj przyjmowałem Święte Tajemnice — chciałbym, żeby całe życie moje było tak czyste i piękne, jak dzisiejszy dzień!” Tylko ten, kto sam przyjmował choć raz szczerze z pobożnością Święte Chrystusowe Tajemnice, może zrozumieć stan oczyszczonej i oświeconej duszy poety! A o tych, którzy nie przyjmowali, mówił Szewczenko w swoim “Dzienniku” (zapis z 23 lipca 1857 r.): “Dla człowieka materialisty, któremu Bóg odmówił świętego, radosnego uczucia rozumienia Jego łaski, Jego nieprzemijającego piękna, dla takiego półczłowieka każda teoria piękna jest niczym więcej jak pustym gadaniem”. Nigdzie i nigdy Szewczenko nie występował przeciwko chrześcijaństwu jako religii, przeciwnie, stawiał je wyżej nad wszelkie religie, filozofie, teorie sztuki. Wyraźnie wyrażał to w kontaktach z przyjaciółmi, w listach i “Dzienniku”. Wiara w Boga, święta Ewangelia, czytanie Biblii ratowały go w chwilach rozpaczy, były jedyną pociechą na zesłaniu. Oto list do A. G. i N. A. Rodzianków z 23.10.1845 r.: “Od tego czasu, jak przyjechałem do Mirhorodu, ani razu jeszcze nie wychodziłem z pokoju i, do tego wszystkiego, jeszcze nie mam co czytać. Gdyby nie Biblia, to można by zwariować![…] Doczytuję Biblię, a tam… a tam… znowu zacznę”. A oto list z Orenburga do W. M. Riepninej z 1.01.1850 r.: “Jestem teraz jak spadający w otchłań, gotów za wszystko się chwycić — straszna beznadziejność! Tak straszna, że tylko chrześcijańska filozofia może walczyć z nią.[…] Jedyna pociecha moja w obecnym czasie — to Ewangelia. Czytam ją bez studiowania, codziennie i w każdej godzinie!” I w innym liście do niej — z 7.03.1850 r. T. Szewczenko ponownie donosi: “Nowy Testament czytam z pełnym czci drżeniem. W następstwie tego czytania we mnie zrodziła się myśl opisać serce matki przez życie Przeczystej Dziewicy, Matki Zbawiciela. I druga — namalować obraz Ukrzyżowanego Syna Jej. Modlę się do Pana, żeby choć kiedykolwiek ucieleśniły się marzenia moje!” Spełniły się — jak nikt w ukraińskiej i światowej poezji wywyższył on obraz Matki Bożej. Wszystkie nadzieje moje Na Ciebie, mój przejasny raju, Na miłosierdzie Twoje, Wszystkie nadzieje moje Na Ciebie, Matko, składam, Święta siło wszystkich świętych, Przenajświętsza, dobra! To nie jest po prostu udane użycie języka cerkiewnosłowiańskiego, to — przetopione w poezję słowa licznych prawosławnych modlitw do Matki Bożej, które bez wątpienia znał Szewczenko od dzieciństwa. Nazywając Ją Przeczystą, godną śpiewania, Królową Nieba i ziemi, wszechdobrą, nigdzie nie odstępuje od prawosławnego dogmatu o Matce Bożej, chociaż w poemacie “Maria”, jak wynika z listu, poprzez obraz Bogurodzicy pragnie pokazać cierpienie wszystkich matek całej ludzkości. Swoją poezję porównuje do ostatniego wdowiego grosza, który złożyła w ofierze Bogu cały swój majątek i tym weszła do wieczności, jego zaś wiersze — to było naprawdę całe bogactwo, jakie miał na tym świecie: A teraz płacz, i smutek, i łzy Duszy nędznej — nędzny Ostatni grosz składam. Chociaż poemat “Maria” radzieccy literaturoznawcy także próbowali wpisać w ramy ateistycznej propagandy, jednak, jak widać ze wspomnień współczesnych, sam Szewczenko nigdy nie pozwalał na żadne bluźnierstwo wobec Matki Bożej. Wybitny szewczenkolog Pawło Zajcew w swojej monografii “Życie Tarasa Szewczenki” opisuje aresztowanie poety w lipcu 1859 r. na Ukrainie. Powodem do niego stała się rozmowa, którą sprowokował polski szlachcic Kozłowski. Kijowski generał-gubernator I. Wasilczykow złożył raport szefowi żandarmerii, w którym przytoczył zeznania samego T. G. Szewczenki: “Przy śniadaniu Kozłowski rozpoczął z nim teologiczną rozmowę; żeby przerwać tę rozmowę, Szewczenko powiedział, że teologia bez żywego Boga nie może stworzyć nawet liścia drzewa; później Kozłowski znowu zapytał Szewczenkę, co on myśli o Matce Jezusa Chrystusa, na co Szewczenko odpowiedział: przed Matką Tego, Który ucierpiał i umarł za nas na krzyżu, powinniśmy czcić, [bo] gdyby Ona nie urodziła Boga, to byłaby zwykłą kobietą” (s. 336). P. Zajcew zauważa, że pan Kozłowski, który pojawił się nieproszony na górze, gdzie Szewczenko wybierał miejsce na budowę chaty (koło wsi Piekary), a do tego jeszcze rozpoczął prowokacyjną rozmowę, był bez wątpienia policyjnym agentem! I celem tej prowokacji było wysiedlenie Szewczenki na zawsze z Ukrainy. Oto jak podobni do tych agentów dzisiejsi agentki-“patrioci”, którzy tak samo próbują oskarżyć Szewczenkę o bluźnierstwo, zasiać zamęt w naszych duszach! W tej samej monografii P. Zajcewa dalej czytamy: “Urzędnik, który odbierał przytoczone wyjaśnienie, zaświadcza, że Szewczenko, o ile można wywieść z obserwacji nad nim i rozważań jego o różnych przedmiotach, — bezwarunkowo oddany wierze swoich przodków i że w nim zauważalna jest nawet wrodzona, wcale nie ukrywana niechęć do wszystkiego, co łacińskie i polskie”, — czyli do katolicyzmu. A. O. Kozaczkowski wspomina: “Byłem świadkiem, kiedy on, słuchając bluźnierstwa gospodarza, u którego mieszkał, powiedział: “Szydzić z tych moralno-religijnych przekonań, które są uświęcone wiekami i milionami ludzi, jest nierozsądnie i przestępnie” (Wspomnienia o Tarasie Szewczence. — K., Dnipro, 1988. — S. 90). Czyli ze wszystkiego widać, że Taras Hryhorowycz nie tylko sam nie uciekał się do bluźnierstwa, ale i ucinał wszelkie podobne rozmowy oraz dawał ostrą odpowiedź wszystkim prowokatorom. Rzeczywiście, w poezji nierzadko znajdujemy wyrzuty pod adresem chrześcijan, ale to nie jest demaskowanie chrześcijaństwa jako nauki religijnej, a potępienie faryzeizmu w chrześcijaństwie, tej wielowiekowej choroby, przy której wiara jest podmieniana obrzędowością, a za nią maskuje się całkowicie przeciwna istota. Tacy chrześcijanie są gorsi od pogan! Dzięki nim Cerkiew służy jako środek zniewolenia innych.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Religijność Tarasa Szewczenki — mit czy rzeczywistość?

Od niemal dwóch stuleci Taras Szewczenko łączy naród, stał się jego symbolem wśród narodów, jego duchem we Wszechświecie. On stoi ponad czasem, ponad zmianami reżimów politycznych i nastrojów, jest uosobieniem wieczności. Wszystko przemija, a on pozostaje jako obraz prawdy. Dobrze to rozumieją wszystkie siły antyukraińskie: odbierzcie nam Szewczenkę, a nie będzie Ukrainy, nie będzie narodu. Dlatego ich celem jest sprowadzenie geniusza do poziomu prymitywizmu, poniżenie go, upodobnienie do siebie, uczynienie go swoim wspólnikiem poprzez fałszowanie jego twórczości — i po raz kolejny oszukanie nas! Słuchając ich, można dojść do wniosku, że Taras Szewczenko był jednocześnie komunistą, bogoburcą, antysemitą i tylko to robił, że występował przeciwko Bogu, przeciwko Kościołowi Chrystusowemu, potępiał i lżył chrześcijan, zaprzeczał Pismu Świętemu — Biblii, Ewangelii, Psałterzowi… Cóż, istotnie spełniają się na nich słowa psalmisty Dawida: „Bożki pogan to srebro i złoto, dzieło rąk ludzkich: mają usta, a nie mówią, mają oczy, a nie widzą, mają uszy, a nie słyszą, i nie ma tchu w ich ustach. Podobni do nich staną się ci, którzy je czynią, i wszyscy, którzy w nich pokładają nadzieję!” (Psalm 134, 15—18). Upodabniając się do bożków, oni rzeczywiście usiłują nie widzieć oczywistości, nie słyszeć samego Szewczenki, który dał odpowiedź tym bluźnierstwom nie tylko w poezji, ale także w swoim „Dzienniku” i w prywatnej korespondencji. Lecz kto zna te słowa poety, kto się do nich odwołuje? Zazwyczaj, gdy mowa o religijności Szewczenki, uwaga koncentruje się wyłącznie na jego twórczości (chociaż, jak wiadomo, bohater liryczny nie zawsze jest tożsamy z autorem). Posłuchajmy zatem głosu samego Tarasa, jak rozmawiał ze swoimi przyjaciółmi, z samym sobą. narodów, eksploatacji, duchowego rozdarcia. Klucz do zrozumienia tych wierszy daje Taras Szewczenko w swoim „Dzienniku” (19 lipca 1857 r.): „Trybunał pod przewodnictwem samego szatana nie mógłby wydać tak zimnego, nieludzkiego wyroku. A bezduszni wykonawcy wyroku wykonali go z oburzającą dokładnością. Август-poganin, zsyłając Nazona do dzikich Getów, nie zabronił mu PISAĆ I RYSOWAĆ. A chrześcijanin Mikołaj zabronił mi jednego i drugiego. Obaj kaci. Ale jeden z nich to kat-chrześcijanin! I chrześcijanin dziewiętnastego wieku, w oczach którego wyrosło największe państwo świata, wyrosło na zasadach Chrystusowego przykazania!” Nie nauki Chrystusa potępiał poeta, lecz tych, którzy w imię Chrystusa czynili i czynią teraz dzieła ciemności. Oto zapis z 29 lipca 1857 r.: „Dziś obchodzimy pamięć dwóch największych zwiastunów miłości i pokoju. Wielkie święto w świecie chrześcijańskim! A u nas przeogromne pijaństwo z okazji odpustu. O święci, wielcy najwyżsi apostołowie, gdybyście wiedzieli, jak my zbrukaliśmy, jak zniszczyliśmy prostą, piękną, jasną prawdę, którą wy głosiliście! Przepowiedzieliście fałszywych nauczycieli i wasze proroctwo się spełniło! […] Prawda jest stara i właśnie dlatego powinna być zrozumiała, jasna, a waszej prawdzie, której byliście ojcami chrzestnymi, minęło już 1857 latek. Dziwne, jak tępa jest ludzkość!” Przykro, że 150 lat później krzyk duszy poety brzmi aktualnie… Wielokrotnie w listach do Barbary Repniny Taras Hryhorowicz pisał 9 stycznia 1857 r.: „Do sześciomiesięcznej tortury dodają jeszcze cztery dni. Dzikie przestępstwo! A przy tym nieświadome. Zatem to tylko wandalizm, a nie zbrodnia. I ja z wzruszeniem serca powtarzałem słowa Ukrzyżowanego Miłośnika ludzi: Przebacz im, bo nie wiedzą, co czynią!” Inna wielka cnota chrześcijańska, którą może osiągnąć nie każdy chrześcijanin, lecz tylko ten, kto ma wiarę nieobłudną, nieustannie się modli i duchowo pracuje nad własnym doskonaleniem, to pokora. Jest to najwyższa doskonałość, jaką człowiek może osiągnąć w ziemskim życiu i która obejmuje wszystkie inne cnoty. I Taras Hryhorowicz ją osiągnął — z listów i zapisków dziennikowych wyłania się obraz jego wielkiej pokory wobec ludzi, wobec woli Bożej (ale nie wobec zła!). „Opi-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

opisywać mój nędzny los jest mdło i grzesznie, moim zdaniem — pisze on w liście do A. I. Łyzohuba 16.06.1852 r. — To wszystko jedno, co szemrać na Boga. Niech sobie płynie życie moje niewesoło, jak mi Bóg dał”. “Cóż za cudowna rozkosz — wyobrażać sobie tych, którzy wspominają o mnie! Choć jest ich bardzo mało; szczęśliwy, kto z małego zadowolony, i w obecnym czasie należę do najszczęśliwszych” (list do W. Riepninej z 25.02.1848 r.). Szewczenko porównywał się do wielce cierpiącego Hioba, który, siedząc na gnoju i znosząc niewysłowione męki duszy i ciała, mimo wszystko wysławiał Boga i dziękował Mu za wszystko, co przez Niego zostało zesłane! “Bóg ukarał mnie jeszcze i cielesną niemocą. I jestem teraz jak Hiob na gnoju, tylko mnie nikt nie odwiedzi. Gdyby to wszystko opowiedzieć, co ja cierpię teraz z miłości i łaski miłosiernego Boga, to i przez tydzień nie opowiedziałbym” (list do M. M. Łazarewskiego 20.12.1847 r.). W jakiż sposób osiągnął poeta tę wysoką duchową doskonałość? Przede wszystkim jest to — nieustanna modlitwa. Zarówno w poezji, jak i w listach oraz w dzienniku spotykamy mnóstwo wskazówek na to, że Taras Hryhorowycz nieustannie się modlił. Jeszcze od dzieciństwa! Przypomnijmy chrestomatyjny wiersz: A ja sobie w chwastach Modlę się do Boga… I nie wiem, Dlaczego małemu mnie Wtedy tak przyjaźnie modliło się Dlaczego tak wesoło było. To znaczy, że w swoje trzynaście lat to pobożne dziecko marzyło o odosobnieniu dla obcowania z Bogiem, dla kontemplacji Boga poprzez modlitwę — i już wtedy znał i odczuwał łaskę Bożą, która napełniała duszę podczas modlitwy: Mi tak miło, miło stało się, Jakby u Boga… To — poezja-wspomnienie. A czy zmieniła się dusza poety po 30 latach, kiedy przebywał na zesłaniu? Tam jeszcze bardziej świadomie rozmyśla nad tymi samymi rzeczami: obcowaniem z Bogiem poprzez odosobnienie i kontemplację piękna przyrody, przez Niego stworzonej! Oto charakterystyczny zapis w dzienniku z 17 lipca 1857 r.: “Miłe odosobnienie! Nic nie może być w życiu słodszego, bardziej czarującego niż odosobnienie, zwłaszcza przed obliczem uśmiechniętej kwitnącej piękności matki Przyrody. Pod jej słodkim, magicznym urokiem człowiek mimo woli pogrąża się w sobie i widzi Boga na ziemi”. Modlitwa była nieodłączną częścią duchowego życia poety, nawet po śmierci marzy, jak o najwyższym błogosławieństwie: “Wszystko porzucę i polecę do Samego Boga modlić się”. “Znałem niemal cały Psałterz na pamięć”, — wspomina on swoje dzieciństwo w powieści “Księżna”. 24 grudnia 1848 r., w pierwszy Wigilijny wieczór na zesłaniu wylewa poeta swoją tęsknotę w wierszach: …Nadchodzi święto. Ciężko je, przyjacielu-bracie, Samemu spotykać Na pustyni. Jutro rano Zaryczą dzwonnice Na Ukrainie. Jutro rano Do cerkwi modlić się Pójdą ludzie… A w listach — mnóstwo świadectw tego, że poeta nieustannie się modlił: “Uspokoiwszy siebie świętą modlitwą, powlokłem się cichaczem do ogrodu…”; “Modlę się do Boga i nie tracę nadziei, że doświadczeniu mojemu przyjdzie kiedyś koniec”; “… wstawszy raniutko, pomodliłem się do Boga, zakasałem rękawy i zabrałem się do tej oto “Moskalowej studni”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

SZEWCZENKIANA „NA POCZĄTKU BYŁO SŁOWO. I SŁOWO BYŁO U KOBZIARZA”

W listach Szewczenki brzmi wiara i pewność w zbawczą siłę chrześcijańskiej filozofii, teologii, wiara w Bożą opatrzność i nieskończone Jego miłosierdzie („No Gospod’ miłosierdnyj, pomogawszij mnie ischodit’ etu naguju step’ wo wsiech naprawlenijach, nie ostawit mienia i na etom niedołgom puti”), nieustanna prośba do bliskich osób o modlitwę za niego i wiara w siłę ich szczerej modlitwy: „Da osienit was błagodat’ Bożija, piszytie ko mnie tak czasto, kak wam wremia pozwoliajet. Mołitwa i waszi iskriennyje pis’ma boleje wsiego pomogut mnie niesti kriest moj” (25.02.1848 r. do W. Riepninej); „Mołitiesia, mołitiesia, mołitwa wasza ugodna Bogu, Ona mienia ogradit ot etogo strasznogo bezczuwstwija, kotoroje uże naczinajet pronikat’ w moju rassłabłennuju duszę. […] Proszczajtie i mołitiesia za niesczastliwogo i duszoju wam priedannogo T. Szewczenka. […] Tat’ianie Iwanownie moje głuboczajszije pocztiienije; priszlitie, jeżeli imiejetie, swiaczenu wodu: ona orosit moje uwiadajuszije sierdce. Brat’jam i siestram waszim pokłon. Skażytie im i prosiitie, jeżeli nie zabyli mienia, da pomołatsia obo mnie” (do niejże z 29.02.48). Do modlitwy jako jedynej pociechy wzywał on także swojego przyjaciela Andrija Kozaczkowskiego: „No wielikoje gore, kak twoje, tiepier’ możet osłabit’ tol’ko odin nasz pomoszcznik Sierdciewiediec. Mołisia, jeśli możesz mołit’sia, i mołisia, wieruj w zamogil’nuju łuczsuju żizn’. […] Wieruj — i wiera spasiet tiebia” (30.06.1853 r.). Modlić się wzywał także nas. Swoją Ukrainę kochajcie, Kochajcie ją… W czasie srogim, W ostatnią ciężką minutę Za nią Pana módlcie się. Ciernista droga każdego chrześcijanina do duchowego doskonalenia, a przebiega ona przez liczne trudności. „Szyrokij bityj szlach iz raju, a w raj — uzen’ka steżeczka, ta j ta kołuczym tiernom porosła”, — mówiła mnie, jeszcze dziecku, jedna umierająca staruszka. I ona mówiła prawdę! Prawdę, sens której ja teraz dopiero w pełni odgadłem”, — pisał Taras Hryhorowycz w „Dzienniku” pod datą 29 czerwca 1857 r. Ale tylko wielcy ludzie mogą ponieść wielkie cierpienia. Chrystus został ukrzyżowany za wszystkich ludzi. Szewczenko ukrzyżował się za Ukrainę, niósł swój krzyż pokornie, z radością, nie narzekając na Boga, a wszędzie wyrażając wdzięczność Jemu za przebyte cierpienia, dzięki którym oczyścił duszę i doznał sławy nazywania się Prorokiem. „Tiepier’ i tol’ko tiepier’ ja połnost’ju uwierował w słowo „Lubia nakazuju wy”, — pisze on w liście do hrabiny A. I. Tołstej. — Tiepier’ tol’ko mołiusia ja i błagodariu Jego za biezkoniecznuju lubow’ ko mnie, za nisposłannoje ispytanije. Ono oczistiło, iscieliło moje biednoje bołnoje sierdce. Ono otwieło prizmu ot głaz moich, skwoz’ kotoruju ja smotrieł na ludiej i na samogo siebia. Ono nauczyło mienia, kak lubit’ wragow i nienawidiaszczich nas. A etomu nie nauczit nikakaja szkoła, kromie tiażkoj szkoły ispytanija i prodolżytiel’noj biesiedy s samim soboju. Ja tiepier’ czuwstwuju siebia jeśli nie sowierszennym, to po krajniej mierie biezukorizniennym christianinom. Kak zołoto iz ognia, kak mładieniec iz kupieli, ja wychożu tiepier’ iz mracznogo czistiliszcza, cztoby naczat’ nowyj błagorodniejszyj put’ żizni. I eto ja nazywaju istinnym, nastojaszczim sczast’jem”. Taras KIŃKO, laureat nagrody im. Iwana Franki Na początku 2003 roku do mnie jako do kierownika Fundacji Charytatywnej „Misja Inicjatyw Intelektualnych” i literata zwrócił się znajomy przedsiębiorca, filozof z wykształcenia Mychajło Wołodymyrowycz Skytyba z unikalną propozycją. Istota jej była zadziwiająco prosta i zrozumiała. Według jego przekonania, wprowadzać ukraiński komponent w życie polityczne trzeba było, zaczynając od regulaminu Rady Najwyższej Ukrainy. Hymnu do tego było za mało. Brakowało Słowa. I takie Słowo było. Tym Słowem, według jego propozycji, miał stać się poemat Tarasa Szewczenki „I martwym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie moje przyjacielskie posłanie”. To więcej niż po prostu poemat. To dokument programowy, któremu można by nadać wszystkie cechy manifestu politycznego nie tylko ukraińskości, ale i całej ludności na Ukrainie w ogóle, która solidaryzuje się z ukraińskością i sprawiedliwością. Może od tego Słowa należałoby zaczynać na Ukrainie oczyszczenie władzy i jej przejście pod kontrolę Ukraińców. Przewiduję sprzeciw pragmatyków, bo sam taki jestem: a co to da? Da całkowicie pragmatyczny wynik. Są zwycięstwa, umownie mówiąc, w astralu, które w decydujący sposób wpływają na ziemskie sprawy. Konfucjusz miał rację, gdy mówił, że światem rządzą znaki i symbole. One formują podstawy mentalności, stają się punktami krystalizacji globalnych zjawisk i procesów. Gdyby było inaczej, to ludzkość nie miałaby tylu twarzy. Dla Ukrainy i ukraińskości Szewczenko to postać znakowa, symbol, a ten poemat to najlepszy manifest polityczny, jaki posiada ukraińskość. Szukając wsparcia i silnych przewodników tej idei, postanowiliśmy przekazać projekt tekstowy do wykonania potężniejszym strukturom, uważając, że swoją misję intelektualną już wypełniliśmy. Z odpowiednimi listami o wsparciu i przyłączeniu się do akcji pod naszymi dwoma podpisami zwróciliśmy się do kierownictwa szeregu ukraińskich organizacji społecznych i prezydenta Światowego Kongresu Ukraińców. Listy do nich należycie przeszły rejestrację. Ale i cztery lata później pozostały bez odpowiedzi. Wszakże czasy się zmieniają. I na zmianę czasom, kiedy trzeba milczeć, nadchodzi też czas mówić. Bo to chyba nienormalne, że pod względem swojego składu etnicznego Rada Najwyższa Ukrainy tylko w 8% reprezentowana jest przez Ukraińców, podczas gdy według spisu Ukraińcy na Ukrainie stanowią 80%. Może ich nie słychać w Radzie Najwyższej, bo żyją w dobrobycie? Nie powiedziałbym! Początek zbierania podpisów przyуроczyliśmy do przeprowadzenia w Kijowie Światowego Kongresu Ukraińców, który odbywał się w sierpniu 2003 roku. W dniu przeprowadzenia kongresu ustawiliśmy swój stand i stolik do zbierania podpisów. Wydrukowaliśmy tekst poematu, wywiesiliśmy na standzie, rozłożyliśmy dodatkowe egzemplarze tekstu stosikami na stole, aby chętni mogli odświeżyć go w pamięci, zanim złożą podpis. Tamże umieściliśmy też tekst odezwy: OTWARTA ODEZWA UKRAIŃCÓW DO RADY NAJWYŻSZEJ UKRAINY W SPRAWIE WNIESIENIA ZMIANY DO REGULAMINU Wspierając inicjatywę ustawodawczą, otwartą na przystąpienie wszystkich organizacji politycznych, społecznych, zawodowych, religijnych, komercyjnych oraz osób prywatnych, ja (my) składam (składamy) swój podpis pod otwartym apelem do Rady Najwyższej Ukrainy z żądaniem dokonania ideologicznej, politycznej i moralnej korekty swojej działalności zgodnie z narodowym ideałem historycznym Państwa Ukraińskiego. Ja (my) bez żadnych zastrzeżeń i uwarunkowań uważam (uważamy) Tarasa Hryhorowycza Szewczenkę za ideologa współczesnego Państwa Ukraińskiego, a jego spuściznę — za pierwowzór jego pojawienia się, ustanowienia i tworzenia od teraz i na przyszłość. Ja (my) nalegam (nalegamy), aby spuścizna Tarasa Szewczenki została bezwarunkowo uznana na najwyższym szczeblu politycznym za fundament współczesnego Państwa Ukraińskiego i wyznaczała od teraz i na przyszłość koncepcję jego rozwoju. Ja (my) bezwarunkowo nalegam (nalegamy) na wprowadzenie duchowej spuścizny Tarasa Szewczenki do politycznego procesu tworzenia Państwa Ukraińskiego jako decydującego składnika jego politycznego, ideologicznego, duchowego, prawnego, moralnego i społecznego kierunku. Ja (my) bezwarunkowo żądam (żądamy) położenia w teoretyczne podstawy budowy Państwa Ukraińskiego fundamentalnych idei ukraińskości, uogólnionych, wypowiedzianych, upublicznionych i uznanych przez cały świat w takiej postaci, w jakiej były i pozostają ucieleśnione w nieśmiertelnym słowie Tarasa Szewczenki. Duchowa, polityczna, artystyczna spuścizna Szewczenki jako wyraziciela narodowego i ogólnoludzkiego ideału państwa ludzi i dla ludzi, musi stać się stałym drogowskazem demokratyzmu, humanizmu i narodowego składnika dalszego politycznego i ustawodawczego rozwoju Państwa Ukraińskiego. Ja (my) nalegam (nalegamy) na rozpoczęcie wdrażania wszechogarniającej spuścizny Tarasa Szewczenki w proces ukraińskiego państwowotwórstwa jako najwyższego przejawu ukraińskiej myśli politycznej, współbrzmiącej z zadaniami ustanowienia i dalszego rozwoju współczesnego Państwa Ukraińskiego. Jego imię i duch muszą stać się częścią procesu politycznego i uświęcić działalność ustawodawczą Rady Najwyższej Ukrainy, stać się tym Wyższym Prawem, na zgodność z którym będą sprawdzane wszystkie ustawy Państwa Ukraińskiego. Ja (my) jestem (jesteśmy) bezwarunkowo przekonany (przekonani), że Rada Najwyższa Ukrainy w celu upamiętnienia nawrócenia do wyższych ideałów i zasad moralnych narodu ukraińskiego powinna błogosławić swoją działalność słowem i duchem tego, który stał się naszym soborowym ucieleśnieniem Prawdy, Dobra, Sumienia i Wolności, i uświęcać się tym do działalności w interesie całego narodu ukraińskiego na początku każdej sesji poprzez wysłuchanie poematu „I martwym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie moje przyjacielskie posłanie”. Ja (my) jestem (jesteśmy) bezwarunkowo przekonany (przekonani), że poemat „I martwym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie moje przyjacielskie posłanie” — to polityczny manifest budowy prawdziwego Państwa Ukraińskiego. W zwięzłej i wszechogarniającej formie zadeklarowano w nim wszystkie fundamentalne zasady politycznego kierunku Państwa Ukraińskiego. To program działań dla wszystkich Ukraińców, niezależnie od kraju ich zamieszkania, którzy nie utracili swojej przynależności narodowej, zachowują duchowy, kulturowy, ekonomiczny, polityczny związek z Ojczyzną i biorą czynny udział w jej historycznym tworzeniu. Wprowadzony przez Radę Najwyższą Ukrainy jako polityczne credo ukraińskiego parlamentaryzmu, poemat „I martwym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie moje przyjacielskie posłanie” nadałby jako manifest całego parlamentu i każdego jego członka moralno-polityczną ochronę przed tymi, którzy cynicznie przekształcają Ukrainę w strefę żywiołowej walki światowych i wewnętrznych interesów ekonomicznych, politycznych oraz prywatnych, niesie jej zniszczenie, cierpienie i nieszczęście, wyniszczenie jej ludności i ludzkiego prawa do życia we wszystkich wymiarach. Ja (my) jestem (jesteśmy) głęboko przekonany (przekonani), że Rada Najwyższa Ukrainy jest zobowiązana w bezwarunkowym trybie przyjąć uchwałę o obowiązkowym czytaniu poematu „I martwym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie moje przyjacielskie posłanie” jako nieodzownej części regulaminu na początku każdej sesji zaraz po wykonaniu Hymnu Państwowego Ukrainy z wysłuchaniem i potwierdzeniem przez deputowanych ludowych głosem swojej zgody na działanie w duchu i słowie Kobziarza. Ja (my) składam (składamy) swój podpis pod tym żądaniem do Rady Najwyższej Ukrainy, aby rozpocząć od tego kroku wdrażanie w proces polityczny ukraińskiego państwowotwórstwa od teraz i na zawsze duchowej, politycznej, filozoficznej spuścizny Tarasa Szewczenki jako głównego i fundamentalnego kryterium tworzenia prawa na zgodność z ogólnonarodowym ideałem Państwa Ukraińskiego”. Trzeba było się podpisać i wskazać adres. Jak przebiegała zbiórka podpisów? My nikogo nie prosiliśmy, niczego nie komentowaliśmy. Nie prowadziliśmy żadnej agitacji. Uważaliśmy, że za Szewczenkę na Ukrainie agitować nie trzeba. Pierwszym bez żadnych wahań podpisał apel ukraiński uczestnik kongresu z Serbii, pan Bohdan Wislewski. Milcząco i zdecydowanie. Bałkańczycy wiele zrozumieli znacznie wcześniej od nas… Większość jednak panicznie bała się cokolwiek podpisywać i natychmiast odchodziła od stolika, jak tylko uświadamiała sobie, czego od niej oczekują. Możliwe, że czegoś nie uwzględniliśmy, ale apel przez dzień pracy podpisały tylko 41 osoby. Tego było za mało dla zainicjowania zmian w regulaminie. Ale początek był. Po czterech latach wracam do tego tematu ze względu na zmiany, które zachodzą w środowisku tych, którzy utożsamiają się z ukraińską Ukrainą. Wydaje mi się, że czas na pozytywne zmiany nadszedł. I dla tej akcji też. Bo na początku było Słowo, i Słowo było u Kobziarza. Dlatego zwracamy się do możliwych współmyślicieli. Byłoby dobrze, gdyby ten początek przejęła potężna struktura społeczna lub polityczna i sprawdziła w ten sposób gotowość ukraińskiej społeczności do jednomyślnych akcji masowych. Dla osiągnięcia wielkiego celu nieodzownie musi być udany początek, na którym ludzie poczują się siłą i nie pokłócą się. Sądzę, że postać Szewczenki, a do tego wpływ takiego Słowa, wykluczają jakiekolwiek swary. Czemu by nie rozpocząć od tego? Przecież do takiej sprawy nawet pieniądze nie są potrzebne. Wystarczy sama dobra wola. Jaki jest oczekiwany rezultat? Są rzeczy porządku duchowego, które tworzą szczególną przestrzeń psychologiczną i moralną, wywierają bezpośredni fizyczny nacisk. Wielu w RN potem nie będzie mogło tak cynicznie przyjmować w sali sesyjnej ustaw potrzebnych dla bandytów i łapowników, a nie dla ludzi, kiedy do niego osobiście będzie zwrócone Słowo, o którym zawsze będzie można mu przypomnieć. „Cóż by się zdawało, słowa?” Ale właśnie od nich zaczyna się wszystko… I własny dom, i własna prawda, i sława, i wolność…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Zdjęcie Ołeksandra Szepniwskiego: „oni będą budować przyszłą Ukrainę i wejdą do Unii Europejskiej”. Geograficzna mapa zakusów reiderskich na obiekty kultury ma już określone adresy. Rejterska 27: obawa o swoje pomieszczenie nie pozwala spokojnie pracować Narodowemu Związkowi Mistrzów Sztuki Ludowej, a Prezydent Ukrainy wydał już trzecie polecenie dla władz miejskich, by pomyślnie rozwiązały ten problem. Przewodniczący Związku Jewhen Szewczenko podkreślił, że jest to jedyna na Ukrainie instytucja kulturalna, która opiekuje się tradycyjną kulturą i zrzesza kilka tysięcy mistrzów od Ługańska do Zakarpacia. „Związek kontynuuje tradycje tysiącletniej sztuki plastycznej, które sięgają 20 tysięcy lat wstecz, do ornamentu z Mitino. To niezwykle tolerancyjna i złożona instytucja. Aby wychować mistrza, potrzeba 10–15 lat. To wizytówka państwa, jego duma. Nie tak wiele krajów w Europie zachowało autentyczną kulturę. Wiemy, że UNESCO i Rada Europy ostatnio przyjmują bardzo wiele rezolucji dotyczących zachowania narodowej różnorodności tego czy innego etnosu. Tak się złożyło, że przez 15 lat tę dziedzinę niewiele wspierało państwo, ale my jednoczyliśmy mistrzów, wychowywaliśmy nowych, inicjowaliśmy przyjęcie kilku unikalnych dokumentów o przemysłach artystycznych, a w 2006 roku Dekretem Prezydenta o zachowaniu sztuki ludowej zatwierdzono państwowy program odrodzenia ludowych przemysłów. Dlatego nasz twórczy Związek podstawił ramię organom władzy państwowej, aby zachować to, co najświętsze, – twórczość ludu. Jeśli lud przestanie tworzyć, państwo nie będzie miało perspektyw. Odbierzcie narodowi kulturę i sztukę – on zdegeneruje się. Odremontowaliśmy swoje pomieszczenie praktycznie od zera. 30 marca nasze pomieszczenie zostało wystawione na aukcję bez naszej wiedzy. Przez siedem miesięcy jesteśmy w niepewnym stanie. Teraz Kijowska Rada Miejska postanowiła przedłużyć nam dzierżawę na 364 dni. Nie na trzy lata, zgodnie z ustawodawstwem, i nie tak jak drużynom piłkarskim – na 10 lat, lecz na mniej niż rok. A to organizacja, która potrzebuje największego wsparcia. Będziemy ponownie zwracać się do władz miejskich, będziemy bronić swoich praw”. Narodowy artysta Ukrainy Anatolij Hajdamaka jest przekonany, że w kraju trwa totalne niszczenie kultury. „Udzielono nieograniczonego prawa miejscowym samorządowcom, każdy przewodniczący kołchozu może zniszczyć placówkę kultury, sprzedać ziemię, wszystko oddano na pastwę tym szefunciom, którzy doszli do władzy w rejonach, wsiach, miastach. Już wszystko zostało przez nich rozkradzione, a teraz pozostały tylko obiekty kultury. Trzeba radykalnie zmienić sytuację. Oto na przykład w Albanii burmistrzem Tirany został artysta i wszystko w mieście się zmieniło, bo przyszedł człowiek o wysokim poziomie kultury”. Jeszcze niedawno w cerkwi Trapeznej w ramach festiwalu „Złotoverchyj Kijów” chór „Chreszczatyk” dawał swój ostatni koncert. A dziś kierowniczka leży przykuta do łóżka, do czego „przyczyniły się” wydarzenia, które rozegrały się wokół sławnego zespołu. Larysa Buchońska, zasłużona działaczka sztuki, założycielka chóru „Chreszczatyk” i niezmienna jego kierowniczka od 1994 roku, przekazała list, który został rozesłany wśród dziennikarzy. Przyczyną jej odsunięcia od kierownictwa stała się kwestia ziemi, ponieważ przyniosła do zatwierdzenia w miejskim Zarządzie Kultury projekt umowy inwestycyjnej na budowę centrum sztuki chóralnej. Swój gorzki list Larysa Buchońska kończy słowami: „Prowadzony jest adresowany atak właśnie na chór „Chreszczatyk”! O co walczę? O swoją godność ludzką, o swoje zawodowe (45 lat działalności dyrygenckiej) i moralne prawo do kierowania Chórem, który stworzyłam, o urzeczywistnienie mojej idei i marzenia o zbudowaniu centrum sztuki chóralnej z salą koncertową, mieszkaniami służbowymi dla artystów i pomieszczeniami biurowymi”. Tak więc w Apelu uczestników konferencji prasowej „Kulturo Kijowa, obroń się sama!” działania kijowskich władz zostały określone jako „bezprawne, które prowadzi ona pod pretekstem konieczności uzupełnienia budżetu miejskiego rzekomo w imieniu gminy terytorialnej, czyli w imieniu nas wszystkich. To jawny przejaw wrogiego stosunku stołecznych urzędników do polityki kulturalnej państwa, zuchwałego lekceważenia zdania społeczności. Zwracamy uwagę, że taka haniebna praktyka przekreśla kulturalną przyszłość ukraińskiej stolicy”. …A w Singapurze udało się wyeliminować korupcję w organach władzy dawną metodą: publicznym karaniem bambusowymi kijami i transmisją tego widowiska w telewizji.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

KULTURA

Zakończenie. Początek na s. 1. infrastruktura Kijowa, która kształtowała się przez dziesięciolecia, jest niszczona gwałtownie, i to pod pretekstem, że rzekomo jest to zgodne z prawem? I zrozumcie Prezydenta Ukrainy, który boleśnie przeżywa tę sytuację — reagował on niejednokrotnie: były to listy, rozmowy telefoniczne i próby ostrzeżenia. Ponieważ władza, która walczy z inteligencją, zawsze przegrywa. Prędzej czy później, ale inteligencja zwycięża. Władza, która nie liczy się z duchową, kulturalną elitą, obowiązkowo przegrywa. Mógłbym tutaj wspomnieć o sytuacji z Gostinnym Dworem, z Domami Kultury w rejonie szewczenkowskim, z Zakładami Motocyklowymi. Zamknięto już cztery Domy Kultury, a wszystkie pomieszczenia sprzedaje się strukturom biznesowym o absolutnie niekulturalnym profilu. Sytuacja z wydawnictwami „Mystectwo”, „Oberehy” — z bólem czytałem to, co pisała Jewhenija Mirosznyczenko w „Ukrainie Mołodij”. Jewhenija Mirosznyczenko to unikalny głos XX wieku i mając szlachetne zamiary stworzenia własnego teatru, nie może ich zrealizować. Dlaczego Rada Najwyższa próbuje uzupełnić budżet państwa, nie kalkulując, jakie skutki może to mieć dla sfery kulturalnej i duchowej? Spójrzcie, państwowy rajd stał się już normą, odczuli to przedstawiciele Centrum im. Łesia Kurbasa. A co dzieje się z Ukrtelefilmem? Jak można niszczyć taką wytwórnię filmową, która być może jako jedyna zapewnia programy bardzo skromnemu kanałowi telewizyjnemu „Kultura”? Dzisiaj zwalniają dyrektora, robią „najazdy”. Gdzie jest władza i prawo? Dlatego mówimy o tym, jak nasza władza wykonuje i jak interpretuje prawa. I nasz głos musi wybrzmieć stanowczo w obronie kultury. Jeśli mamy jakieś bogactwo, to nie są to złoża, nie nasze fabryki. Naszym bogactwem jest kultura”. Dyrektor Centrum im. Łesia Kurbasa, akademik Nela Kornijenko, opowiedziała, że sytuacja wokół pomieszczeń centrum jest przykładem rajdowego bezprawia. „Korpus deputowanych Kijowa pod względem swojej obywatelskiej mentalności jest władzą okupacyjną. I jeszcze zbyt cicho mówimy o wszystkim, co się dzieje — jako podatnicy, a nie tylko jako twórcza inteligencja. Władza, która demontuje kulturę, demontuje naród i swój lud. Bo kultura jest jedyną, która stawia diagnozę społeczeństwu. Wiemy, że kraje, które postawiły na kulturę, podciągnęły także gospodarkę. Tylko dzięki tej reorientacji z gospodarki na kulturę jako priorytet państwa, Francja w ciągu dwóch i pół roku weszła do siódemki wiodących państw. Wcześniej niczego podobnego nie było. 150 laureatów Nagrody Nobla, a to wiodący intelekt planety, przedstawiło dzisiaj swoją prognozę na najbliższe 15 lat. W niej na margines schodzą kraje, które posiadają ropę i gaz, a na czoło wysuwają się te, które pracują na sferę humanistyczną, kulturę i technologię związaną ze sferami humanistycznymi i przyrodniczymi. Dlatego nawet z tego punktu widzenia sytuacja w Kijowie jest kryminalna. Śmiesznie o tym opowiadać, ale zwrócili się do nas komuniści i powiedzieli: „Będziemy was bronić”. To przedstawiciele partii, która kiedyś rozstrzelała Kurbasa (obecnie przypada 70. rocznica tego rozstrzelania i 120. rocznica jego urodzin). Były już propozycje blokowania ulic, artyści chcieli nawet palić swoje obrazy, aby władza zrozumiała, że doprowadziła twórców do rozpaczy. Bardzo wiele zależy od dziennikarzy i myślę, że warto opowiedzieć o każdym człowieku, który podniósł rękę na kulturę lub który powinien był ją obronić, a nie obronił. Ich nazwiska i zdjęcia trzeba upublicznić. Musimy podjąć jakieś kroki w celu odwołania mera, bo według ostatnich danych 76 procent ludności nie jest zadowolonych z jego działalności. Musimy spokojnie i uczciwie o tym powiedzieć”. W czerwcu 2004 roku minęły trzy lata od stworzenia teatru „Kijowska Mała Opera”. Jego kierowniczka Jewhenija Mirosznyczenko zamiast wsparcia dla swojej idei spotkała się z utrwaloną w naszych czasach podwójną grą urzędników: głośne obietnice w prasie i ukryta strategia przejęcia terenu ziemi. „Przeprowadziłam wspaniałe życie w teatrze przez ponad 40 lat i wiem, czym jest klasyczny śpiew akademicki, który kształtuje przede wszystkim duchową kulturę narodu, wychowuje na pięknej muzyce nasze młode pokolenie. Teatrowi przekazano pomieszczenia Domu Kultury Tramwajarzy przy ul. Dechtjariwskiej 5. Od tego czasu władze miejskie nie zrobiły nic nowego i istotnego, a tylko mówią o trudnościach, które przeszkadzają w stworzeniu teatru. Prawda, urzędnicy mówią, że pieniędzy w budżecie jest wystarczająco. Ale w 2007 roku dwukrotnie obcięto finansowanie wynagrodzeń pracowników teatru. Mówią jeszcze, jakoby ziemię wokół teatru i teren, na którym jest położony, sprzedano komercyjnym

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Fortsetzung von «A W TYM CZASIE W SINGAPURZE…», S. 1

A W TYM CZASIE W SINGAPURZE…

struktury. To nieprawda. Ziemię wydzierżawiono na dziesięć lat spółce z ograniczoną odpowiedzialnością za śmieszne pieniądze. A miejska rada o tym milczy. Proszę sobie wyobrazić, co tam wybudują w ciągu dziesięciu lat i jakie pieniądze do nich popłyną! W środkach masowego przekazu informuje się, że miejska rada pracuje nad dokumentacją projektowo-kosztorysową rekonstrukcji Kijowskiej Małej Opery, a jednocześnie przemilcza się fakt, że nie istnieje nawet zarządzenie o przeprowadzeniu tej rekonstrukcji. Do dziś nie wykonano zarządzenia z 22 marca 2005 roku nr 406 o odebraniu budynku naszego teatru spółce „Budhall” na potrzeby projektowania rekonstrukcji i budowy. Ale jak to bywa w życiu, nic nie pozostaje tajemnicą. Władze miejskie mówią o zdecydowanych krokach, których nikt nie widzi, a w rzeczywistości bardzo troszczą się o interesy dewelopera okolicznego terenu i robią wszystko, aby zapobiec rozpoczęciu prac restauracyjnych i remontowych w teatrze. To jest ból, który mnie nie opuszcza. Troszczę się o to, żeby był jeszcze jeden teatr operowy. Bardzo proszę was o pomoc, abyśmy mogli dotrzeć do rozumu ludzi, od których to zależy. Dom Tramwajarzy — to był kiedyś ludowy dom, na scenie którego śpiewali Szaliapin, Kozłowski, Sobinow, a ja sama wielokrotnie tam występowałam. Tam jest znakomita akustyka. Dlaczego więc rezygnujemy z drugiego teatru operowego? Na całym świecie istnieją takie teatry: obok wielkich są małe sceny operowe, na których wystawia się spektakle kameralne, jakich w Kijowie nigdy nie było. To opery Haendla, Mozarta, Bacha! Z Kameralnego Teatru Operowego w Warszawie przysłano mi egzemplarze tych oper — tak bardzo się zapaliliśmy, i nawet nie przyszło nam do głowy, że nie zostanie to poparte. A wszystko zaczyna się w miejskim wydziale kultury, a kończy się w ratuszu!” Dyrektor kina „Lejpcig” Jewhenija Sierowa przeżyła wraz ze swoimi pracownikami różne etapy presji ze strony władz miejskich, aż do wyłamania drzwi jej gabinetu. „Miejskie kina prosiły, pozostając we własności komunalnej, o uzyskanie dzierżawy i pracę na swoich stanowiskach. Pracownicy protestowali głodówką, ale nie zwrócono na to uwagi, nawet mówiliśmy: czy mamy iść na samospalenie? W ciągu ostatnich 8 miesięcy kina przeżywają straszliwą presję ze strony władz miejskich, w szczególności kino „Lejpcig” w ciągu półrocza sprawdziło ponad 20 organizacji, a wyniki kontroli nie zgadzają się z oświadczeniami, które władze miejskie ogłosiły w środkach masowego przekazu, co oznacza, że kino nadal prowadzi swoją działalność. W październiku ubiegłego roku doszło do bezprawnego wtargnięcia do kina przestępców i niektórych deputowanych wraz z ich pomocnikami, którzy wyłamali drzwi mojego gabinetu na oczach kolektywu, weszli tam i usiedli w fotelu dyrektora. Jestem wdzięczna kolektywowi, który mnie poparł; tylko dzięki niemu istniejemy. Rada Miejska Kijowa podjęła decyzję o utworzeniu nowego przedsiębiorstwa „Kijowkino” w celu reorganizacji, jak mówią, ale można to po prostu nazwać likwidacją wszystkich kin, ponieważ nie jest to zgodne z ustawodawstwem Ukrainy. A to są ludzie, którzy pracują w kinach (prawie półtora tysiąca osób), to są ludzkie losy. A kina to ich życie. Widz kocha kino i my je kochamy. Bardzo nie chciałabym, aby kina zreorganizowano, a na ich miejscu zbudowano centra handlowo-rozrywkowe”. Jeśli we wszystkich rozwiniętych krajach muzea mieszczą się w najlepszych pałacach, to w stolicy Ukrainy o nie zaciekle walczą organizacje i struktury dalekie od kultury. Przyciągają je bowiem wysokie sufity ze sztukaterią. Znana jest sytuacja dotycząca budynku przy ulicy Instytutskiej 3. Początkowo mowa była o przeniesieniu tam Muzeum Historii Kijowa, lecz później Gabinet Ministrów podjął decyzję o przekazaniu budynku Narodowemu Muzeum Sztuki Ukrainy. Tymczasem czyjaś wizja przeznaczenia tej działki sięgnęła aż do „kompleksu administracyjno-hotelowego z pomieszczeniami o przeznaczeniu publicznym i handlowym oraz parkingiem”! O tym z oburzeniem poinformował uczestników konferencji prasowej dyrektor generalny muzeum Anatolij Melnyk. „Na prawach dzierżawy wydzielą trochę ziemi także Muzeum Historii Kijowa. W ten sposób zderzą interesy dwóch muzeów. Nie pozwolimy na to, bo martwi mnie również los Muzeum Historii Kijowa, które w swoim czasie politycznie sprzedano i wyrzucono z Pałacu Kłowskiego. Na całym świecie pałace są dla muzeów, a w Ukrainie – pod Sąd Najwyższy. W państwie nie ma ani jednego muzeum, które odpowiadałoby technologii praktyki muzealnej. Kiedy w kraju pojawia się problem z chlebem, paliwem czy kryzys polityczny – to kwestia jego bezpieczeństwa narodowego. A kiedy niszczy się kulturę – niewielu urzędników rozumie zagrożenie. Zwracałem się zarówno do rządu, jak i do administracji Prezydenta, a przede wszystkim do rady miejskiej, bo postanowienia o zezwoleniu na prawo projektowania pochodziły z Rady Kijowskiej. Oto siedzą artyści, których wyrzuca się z pracowni. Za bezcen oddają muzeom swoje dzieła, bo rozumieją, że państwa budują nie tylko urzędnicy, lecz także obywatele Ukrainy. To mały opór, ale mam nadzieję, że będzie wielki, bo znam nastroje twórczej inteligencji, nastroje muzealników; zamkniemy muzea i pójdziemy do Wierchownej Rady, dopóki tam nie zrozumieją, że jutrzejszy dzień i ich los zależą od nas. Miałem spotkanie z kijowskim miejskim głową w Pałacu Mariińskim. Zapytałem: „Kiedy wreszcie rozwiążemy problem naszego muzeum?” A on mi odpowiada: „Do kwestii kultury wrócę dopiero za rok”. Relacjonując konferencję prasową, niektórzy koledzy „nie zauważyli” protestów stołecznych artystów, zwłaszcza znanych malarzy i galerzystów, którzy przyszli do UNIAN-u z hasłami o zagrożeniu ich twórczej egzystencji. Przewodnicząca Kijowskiej Organizacji Narodowego Związku Artystów Ukrainy Natalia Łytowczenko opowiedziała, że problemy szczególnie się zaostrzyły w związku z osławionym artykułem 118, którego miejska władza użyła według własnego uznania. „W Kijowskiej Organizacji Narodowego Związku Artystów jest półtora tysiąca twórców. Pracownie od Związku Artystów ma tylko jedna trzecia. A czterystu twórców ma je w funduszu niemieszkalnym – to poddasza, piwnice, i teraz faktycznie nas się wysiedla. W ustawie jest zapis, że pracownie wystawia się na sprzedaż na zasadach komercyjnych. Kto da więcej pieniędzy, ten dostanie lokal. A artysta nie może konkurować z komercyjnymi strukturami. I w rezultacie znajdzie się na ulicy. Dla artysty-monumentalisty, rzeźbiarza, a tym bardziej malarza praca w domu jest niemożliwa. Tak więc faktycznie jesteśmy pozbawieni miejsca pracy i prawa do zawodu. Młodzi po prostu wyjeżdżają za granicę. Kierownictwo i nasza władza muszą się zastanowić, z kim

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

ARTYSTYCZNA PANORAMA TYGODNIA

Nina HNATIUK Akcja w obronie stołecznej kultury Zdjęcie O. Szepniwskiego Zdjęcie O. Szepniwskiego Zdjęcie O. Szepniwskiego Zdjęcie O. Szepniwskiego Uhonorowanie zasłużonego artysty Ukrainy Mykoły Stratilata w Narodowym Muzeum T. H. Szewczenki. Zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” M. Nesterczuk wręcza medal „Budowniczy Ukrainy” Wieczór twórczy braci Jurija i Mychajła Illienków w Domu Kina z pokazem filmu „Modlitwa za hetmana Mazepę” W galerii sztuki im. Ołeny Zamostian Akademii Kijowsko-Mohylańskiej otwarto wystawę artystyczną znanego grafika i mistrza wycinanki Wasyla Korczynskiego. „Z ludowych źródeł” — taka nazwa wystawy jest w pełni uzasadniona, gdyż, zdaniem artysty, podstawą jego twórczości jest „zachowanie dziecięcej duszy i zdolności do dziwienia się, postrzegania otaczającego świata tak, jakby widziało się go po raz pierwszy”. I to mu się udaje. Jego wycinanki są majestatyczne i śpiewne, jakby wyrwane z ludowych pieśni i legend, babcinych bajek. Akwarele zaś — dźwięczne i czyste, pełne miękkiego blasku, który natchnie i wywyższa duszę. Wydaje się, że nigdy na wystawach artystycznych nie było takiego tłumu, jak u Wasyla Korczynskiego. Oto wrażenia kilku gości: Mykoła Stratilat, grafik, zasłużony artysta Ukrainy: — Artysta ciekawy, swoisty, z własnym stylem twórczym. Jego prace zachwycają, skłaniają do refleksji. Tetiana Czujko, zastępca dyrektora Narodowego Muzeum T. H. Szewczenki: — Prace Wasyla Korczynskiego są filigranowe, wyrafinowane. Patrząc na nie, przekonujesz się, że sztuka może wpływać na sposób naszego życia. Tacy mistrzowie to sumienie ukraińskiej sztuki. Mychajło Horłowyj, artysta: — Wasyl Korczynski ma głębokie korzenie tradycji ludowych, aż do trypol-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

„OTWARTA NOC” NA OKUPOWANYM TERYTORIUM...

Uliana Hlibczuk W ukraińskiej branży filmowej panuje paradoksalna sytuacja. Mimo że nasze filmy zdobywają nagrody na prestiżowych europejskich festiwalach filmowych, nieraz trzeba było słyszeć, że ukraińskiego kina nie ma. Możemy się pochwalić i Złotą Palmową Gałązką, i Srebrnym Niedźwiedziem... i na tym koniec. W Ukrainie nie zna się twórczości rodzimych reżyserów. Chyba że „Otwarta noc” uchyli drzwi do nieznanego świata. Już po raz drugi festiwal odbywa się w formacie żywej transmisji telewizyjnej. Tak zwany „drugi dubel”. Jego założyciel i niezmienny dyrektor Mychajło Illenko zastanawia się nad plusami i minusami „Otwartej nocy”... — Teraz trudno je je precyzyjnie określić. Od dawna dążyliśmy właśnie do takiego formatu — transmisji telewizyjnej, ale przez długi czas nie udawało się. To z przyczyn technicznych, to finansowych. W tym roku odbył się „drugi dubel”. Festiwal od pierwszego filmu do ostatniego przekształcił się w swego rodzaju otwartą formę komunikacji ukraińskiego kina z naszym widzem. Mamy deficyt takiej komunikacji. Dlatego z transmisji na żywo mamy duże nadzieje. Jeśli nie z pierwszego i nie z drugiego dubla, to z kolejnych ten festiwal będzie zyskiwał większy rozgłos i popularność. To ma być właśnie ukraiński festiwal. Nie pomylisz go ani z rosyjskim, ani z hollywoodzkim kinem. — Czy w Europie istnieje podobne doświadczenie transmisji telewizyjnej na żywo? — Być może gdzieś istnieje, ale jak dotąd nie znalazłem. Najprawdopodobniej „Otwarta noc” jest unikatowa... — Niestety, unikatowością wymuszoną... — Bo ten ekskluzywny charakter wywołany jest negatywnym położeniem naszego kina. — Oczywiście. Bezpośrednia transmisja telewizyjna jest spowodowana katastrofalnym położeniem naszego kina. Toczy się otwarta wojna o rynek. Obsługujemy rosyjskiego i amerykańskiego producenta. Do naszej branży filmowej wracają grosze, nie wystarczają nawet na samoodtworzenie krajowego procesu kinematograficznego. „Otwarta noc” to próba przeciwstawienia się. — Jak zmieniła się zawartość festiwalu? Jego jakość... — Filmy są bardzo różne. Nie jestem zwolennikiem snobistycznego poglądu, że na festiwalu muszą być same arcydzieła. Uważam, że przede wszystkim trzeba dbać o pełnokrwisty proces. Niech będą różne obrazy: i jaskrawe, i niedoskonałe. Nie wezmę na siebie, jak niektórzy, odwagi twierdzenia, że na festiwalu geniusz stanowił 0,8 procent, a reszta nie jest warta uwagi. Takie twierdzenia są naiwne. Czas wszystko postawi na swoje miejsca. Jestem przekonany, że bez procesu nie jest możliwe pojawienie się arcydzieła, a sam festiwal prowokuje wyższy poziom. Choć jego możliwości nie można nazwać potężnymi... — Panie Michale, jaki będzie los przynajmniej zwycięzców? — Pani Hanna Czmil, która kieruje służbą kinematografii, była na otwarciu festiwalu. Powiedziała, że zrobi wszystko, aby ci, którzy wysunęli się na pierwszy plan w konkursie studenckim, otrzymali debiuty krótkometrażowe, a ci, którzy zwyciężyli w debiucie, otrzymali film pełnometrażowy. Byłby to bardzo poważny wkład. Mam nadzieję, że tak będzie. — Istnieje opinia, że choć ukraińskie kino zajmuje prestiżowe miejsca na prestiżowych festiwalach europejskich, ukraińskiego kina nie ma. Czy w takich twierdzeniach jest coś słusznego? — Tak. Nie są bezpodstawne. Nikomu nie chce się oddawać rynku zbytu. U nas cały rynek, albo w 99 %, jest zajęty. Prokatorski, telewizyjny, wideo, piracki, telewizja kablowa. Wszystkie warianty rynku są okupowane. Jego właścicielom nie jest opłacalne, by ukraińscy reżyserzy czy producenci choć o krok odzyskali ten rynek. Dlatego tak agresywnie się bronią. Przecież z każdym jakościowym filmem terytorium zaboru się zmniejsza. Krążą tam fantastyczne pieniądze. I to jest otwarta wojna. Wszystkie zyski z tego rynku są wysysane z Ukrainy, a przy okazji tworzy się mit, że rodzimego kina nie ma. Na europejskich festiwalach zatrzymać marsz ukraińskiego kina jest niemożliwe, ponieważ tam obowiązują zupełnie inne prawa. Natomiast realnie tutaj, na okupowanym terytorium... Sytuację mogą zmienić wyłącznie państwowe prawa, które ochronią rodzimego producenta.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

KOLOROPIS DUSZY

Zdjęcie Niny Hnatiuk. Wasyl Korczynski głębin. Wasyl tworzy swoje obrazy dawnym ukraińskim językiem kolorów. To prawdziwy koloropis duszy! Ihumen Bohdan, proboszcz cerkwi Zwiastowania NaUKMA: — Czuję się jak w Kosmosie. Do kosmicznych wysokości sięgają drzewa, kwiaty, stylizowane obrazy Ukraińców. Jest tu wielka różnorodność kolorów, gatunków. Na tej wystawie zaprezentowano gwasz, wycinankę, akwarelę, linoryt, monotypię, technikę mieszaną. I wszystko zachwyca. Wasyl Dowżyk, pisarz, zasłużony działacz sztuki Ukrainy: — Poznałem twórczość Wasyla Korczynskiego na plenerze artystycznym Prokopa Kolisnyka w jego rodzinnej wsi Potaszna w rejonie berszadzkim na Winniczyźnie. Prokop własnymi siłami otworzył tam muzeum sztuki. To ludzie z ziemi, głębokiej ludowej tradycji dobroczynności. Nie na darmo swoje obrazy artysta podpisuje tak, jak wołano na niego w dzieciństwie — Wasyl Korcz. Prosto i głęboko. Występując na wernisażu, laureat nagrody im. H. Jakutowycza Wasyl Korczynski mówił o tym, co czuje — za nim stoi wiele pokoleń. Ojciec, dziadek, pradziadek… I on mówi w ich imieniu. To wielkie wsparcie moralne, duchowa potęga. Artysta podziękował kierownictwu Akademii Kijowsko-Mohylańskiej za to, że udostępnia sale wystawowe artystom różnych pokoleń. Tutaj zawsze można zobaczyć młodzież. Kijowianie przychodzą na wernisaż całymi rodzinami. I to jest wspaniałe. Wystawa potrwa do 13 lipca.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

wy, jak swoją własną, co więcej — jak honor swojego narodu. — Każdy świadomy członek narodu musi dobrze rozumieć i szerzyć główne hasło języka ojczystego: “Dla jednego narodu — jeden język literacki i wymowa, jedna pisownia”. — Każdy obywatel musi dobrze pamiętać i swoje dzieci tego uczyć, że najmilszy język na całym świecie — to język ojczysty. — Polityka języka ojczystego — to najcenniejsza i najważniejsza część polityki narodowej w ogóle; nieprzestrzeganie jej normalnych praktyk szkodzi kulturze narodu i jego stanowi politycznemu. — Kto wyrzeka się języka ojczystego, ten w samo serce rani swój naród. — Najwyższa i najtrwalsza duchowa organizacja jedności narodu — to soborny język literacki. — Każda anarchia — pisowniowa, terminologiczna czy językowa — pociąga za sobą również anarchię duchową, największego wroga narodu nieposiadającego państwa. — Cały naród musi pilnie dbać, aby wszystkie jego szkoły były tylko w języku ojczystym, bo tylko one wychowują świadomy naród. — Naród, pozbawiony szkół ojczystych, pozbawia się tym samym najsilniejszego silnika swojego duchowego rozwoju i skazuje się na kalectwo kulturowe i narodowe. — Osoba, która nie wyrosła w języku ojczystym, jest stracona dla narodu, bo całe życie będzie bezdomnym, a sprawy ojczystego narodu będą jej obce. — Nie zapominajcie, że dziecko będzie uważać za ojczysty tylko ten język, w którym będzie mówiło przez pierwsze pięć lat swojego życia. — Kto nie mówi w języku ojczystym i nie zna swojego sobornego języka literackiego, ten nigdy nie będzie prawdziwym patriotą dla swojego narodu. — Język — to serce narodu: ginie język — ginie naród. To tylko nieznaczna część aforyzmów o języku ojczystym, pouczeń dla każdego z nas. Wszak język ojczysty — to siła kultury, a kultura — siła narodu. Bez dobrze wypracowanej polityki językowej nie ma ogólnonarodowej świadomości, a bez takiej świadomości nie ma narodu, a bez świadomego narodu — nie ma państwa. Oto dlaczego wrogowie Ukrainy, jej “piąta kolumna”, z taką furią przede wszystkim celują w jej serce — język. Praca “Nauka o obowiązkach wobec języka ojczystego…” — to współczesny dokument programowy, powinien on być w każdej rodzinie, w każdym przedszkolu i szkole, wszak to — książka podręczna każdego członka Proświty, każdego świadomego obywatela Ukrainy. Jakie to szczęście, że Iwan Iwanowycz Ohijenko wreszcie powraca na Ukrainę!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

JĘZYK JEST JEDEN

Pawło MAZUR, członek Proświty, m. Mariupol. Obecny rok można słusznie nazwać rokiem Iwana Ohijenki, gdyż przypadła na niego jubileuszowa data — 125 lat od dnia urodzin uczonego. Z okazji tego jubileuszu Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko wydał dekret „O uczczeniu pamięci Iwana Ohijenki”. Kimże on jest, Iwan Ohijenko? Dlaczego dopiero teraz imię wybitnego uczonego, działacza państwowego i kościelnego powraca do Ojczyzny, do naszej historii? Dlaczego i dzisiaj pewne siły stawiają opór temu powrotowi? Odpowiedzi należy szukać w życiorysie wielkiego syna Ukrainy. Przewertujmy choć kilka jego stron. Trudno ogarnąć wzrokiem spuściznę twórczą tak nietuzinkowego człowieka. Imponuje ona swoją uniwersalnością i nowatorstwem. Iwan Ohijenko — wybitny uczony, językoznawca, utalentowany pedagog, wydawca książek, bibliofil, religioznawca, tłumacz Biblii na język ukraiński, prozaik, poeta, publicysta, działacz państwowy i społeczny doby walk wyzwoleńczych, założyciel, redaktor, wydawca szeregu czasopism w języku ukraińskim, błyskotliwy mówca, kaznodzieja i popularyzator, autor prawie dwóch tysięcy publikacji naukowych, dydaktycznych i oświatowych, pierwszy hierarcha Ukraińskiego Kościoła Grecko-Prawosławnego w Kanadzie. Jego prace nie straciły na aktualności i dzisiaj… * * * Szczególne miejsce w biografii Iwana Ohijenki zajmuje działalność po rewolucji lutowej 1917 ro-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

IWAN OHIJENKO: «JĘZYK TO SERCE NARODU: ŻYWY JĘZYK — ŻYWY NARÓD»

…, gdy pracował jako profesor na uniwersytecie im. św. Włodzimierza w Kijowie. Jako pierwszy spośród wykładowców tej niezwykle zrusyfikowanej uczelni zaczął wykładać w języku ukraińskim. Aktywnie działając w Towarzystwie „Proświta”, I. Ohijenko stworzył i wydał prawie dwadzieścia podręczników do języka ukraińskiego. Już jako minister oświaty UNR stanął na czele komisji, która opracowała podstawowe zasady ukraińskiej ortografii. Założył Ukraiński Ludowy Uniwersytet — pierwszą narodową uczelnię wyższą. Z jego inicjatywy otwarto Ukraińską Akademię Pedagogiczną (obecnie stołeczny Uniwersytet Pedagogiczny), Państwowy Uniwersytet Kamieniecko-Podolski, którego pierwszym rektorem był I. Ohijenko. Pod koniec 1920 roku, po ostatecznym zwycięstwie władzy bolszewickiej w Ukrainie, I. Ohijenko wraz z rodziną został zmuszony do wyjazdu za granicę. Przez pół wieku szukał schronienia na drogach Polski, Szwajcarii, Niemiec, Ameryki, Kanady… Ważnym wydarzeniem w życiu uczonego było przyjęcie przez niego postrzyżyn zakonnych (1940 r.) oraz wybór najpierw na biskupa, a od 1944 roku na metropolitę (pod imieniem Ilarion) Greckoprawosławnego Kościoła. W tej roli I. Ohijenko wiele uczynił dla organizacji i rozwoju religijno-narodowego życia Ukraińców-emigrantów, dla wspierania ojczystego języka i kultury. I. Ohijenko zmarł 29 marca 1972 roku w Montrealu (Kanada). * * * Głównymi czynnikami wychowania narodowego Iwan Ogijenko uważał rodzinę, ojczysty język, Cerkiew, kulturę. Koncepcyjnym wyrazem poglądów uczonego na podstawy edukacji narodowej jest praca „Nauka o obowiązkach wobec języka ojczystego. Katechizm języka ojczystego dla nauczycieli, pracowników pióra, duchowieństwa, adwokatów, uczniów i szerokiego ogółu obywateli”. Została napisana w 1936 roku, przeznaczona była dla Ukraińców, którzy żyli w warunkach etnicznego odosobnienia i ucisku ze strony władz metropolii (Polski). Jej koncepcyjna istota — język ojczysty jest gwarantem jedności i przetrwania narodu ukraińskiego — nie straciła aktualności do dziś. Zrozumiałe, że ta praca obecnie przyciąga szczególną uwagę mieszkańców Doniecczyzny. Na tle językowych batalii, które od kilku lat toczą się w obwodzie, niedawne oświadczenie sekretarza Donieckiej Rady Miejskiej, nie ostatniego człowieka w Partii Regionów, Mykoły Lewczenki, brzmi zbyt niepokojąco i prowokacyjnie: „Na Ukrainie jedynym językiem państwowym powinien być rosyjski. I tak prędzej czy później będzie. Po nadaniu statusu państwowego językowi rosyjskiemu potrzeba mówienia po ukraińsku po prostu zniknie… Język rosyjski nie wyprze ukraińskiego — nie ma czego wypierać….” Nie będziemy wdawać się w polemikę z samozwańcem od „językoznawstwa”: to nie jest temat tych uwag. Ale pamiętając o zagrożeniu istnienia języka ukraińskiego na Doniecczyźnie, trzeba jeszcze raz przeczytać tekst broszury, przejąć się myślami i niepokojami Iwana Ogijenka. Praca „Nauka o obowiązkach wobec języka ojczystego…” napisana jest w formie pouczeń i haseł, które mają być przyswojone przez czytelników i służyć im za wskazówki do działania. Dla nas, dzisiejszych prosvitian, jest to przede wszystkim wszechstronny program niezbędnych działań i możliwych środków ochrony, pielęgnowania i rozwoju języka ojczystego. Przysłuchajmy się mądrym słowom autora. — Język ojczysty to język naszych ojców i język narodu, do którego należymy. — Naród, który nie rozumie siły i znaczenia języka ojczystego i nie pracuje nad pomnażaniem jego kultury, nie stanie się szybko świadomym narodem i nie stoi na drodze do państwowości. — Najważniejszy obowiązek każdego państwa — dbać wszelkimi możliwymi siłami o jak najlepszy rozwój wspólnego dla wszystkich plemion jego narodu języka literackiego jako najmocniejszej podstawy jego duchowego zjednoczenia. — Państwo, które nie łączy wszystkich plemion swojego narodu wspólnym soborowym językiem literackim, zawsze jest narażone również na polityczny rozłam tych plemion. — Na każdym kroku i w każdej chwili strzeż czci języka ojczystego

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

NASZE NIEWIELKIE ZWYCIĘSTWA

Ługsiela CZUMAK, m. Konotop, obw. sumski Chyba jestem jedyną osobą w Konotopie, która prenumeruje „Słowo Proświty”. Z niecierpliwością czekam na każdy numer gazety, czytam wszystko, cieszę się, płaczę i… mam nadzieję, że moja Ukraina będzie kwitnąca, z zagojonymi ranami, z szlachetnym narodem — i nie tylko z Ukraińcami etnicznymi, lecz także z Ukraińcami innych narodowości, którzy będą szanować ziemię, na której żyją, będą szanować naród, któremu Bóg dał tę ziemię, obdarzył bogatym językiem i kulturą. Dano Boże! Czytam o małych miastach Ukrainy, wędruję przez historię z W. Jaworiwskim, idę z orkiestrą ulicami Iwano-Frankiwska razem z miejscową „Proświtą”, podziwiam małego Ukraińca w wyszywance i brylu z chorągiewką i piszczałką w rękach. Chcę, żeby i inni ludzie mieli taką samą radość, dlatego oddaję „Słowo Proświty” do naszej rejonowej biblioteki. Czytam artykuły przewodniczących „Proświty” z wielkich miast. Zachciało mi się opowiedzieć trochę także o nas. Konotop, miasto kozackie, w latach 70. był zupełnie zrusyfikowany, w mieście nie było ani jednej ukraińskiej szkoły. Rok 1989. Pojawia się pomysł utworzenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego. My, trzy kobiety, podeszłyśmy do prześladowanego dziennikarza-„nacjonalisty” Anatolija Sobolewa z propozycją utworzenia takiego towarzystwa także w Konotopie. I zaczęliśmy działać: wiece, comiesięczne zebrania z zaproszeniem wszystkich chętnych, wykłady w zakładach edukacyjnych, w przedsiębiorstwach. A tu referendum — wybory pierwszego Prezydenta. Boże! Jaki zapał, jaka energia! Ja, lekarz pediatra, przez 25 lat prowadziłam swój przedmiot po rosyjsku, a wtedy jako jedna z pierwszych przeszłam na nauczanie po ukraińsku. Aby wypolerować swój język, prenumerowałam „Literaturną Ukrainę”, czasopisma „Ukraina”, „Dnipro”. W szkole medycznej opowiadałam się za nauczaniem i prowadzeniem zajęć pozalekcyjnych po ukraińsku. Mówiłam „nie rozumiem”, gdy moi uczniowie zwracali się do mnie po rosyjsku. Patrioci domagali się od władz miejskich nadania miastu ukraińskiego oblicza. I co? W państwie prawie nic się nie zmieniło. Nie podjęto tego patriotycznego zrywu. Kijów pozostaje w większości rosyjskojęzyczny. W Radzie Najwyższej deputowani, nawet znając język państwowy, przemawiają po rosyjsku. Na pierwszym posiedzeniu zabrzmiało pojedyncze wezwanie dotyczące języka państwowego, ale R. Bohatyriowa szybko „zamknęła usta” temu głosowi, radząc zatrudnić tłumacza. A my pracujemy. Mamy niewielkie zwycięstwa. W Konotopie, jedynym rejonowym centrum na Ukrainie, jest tramwaj. Ogłoszenia o przystankach w tramwaju były nadawane po rosyjsku. Ja przez lokalną gazetę zwróciłam się do kierownika zajezdni tramwajowej z prośbą, by ogłoszenia były w języku państwowym. Kierownik wchodzi w skład bloku „Rodzinne miasto”, na który głosowałam. I co myślicie? Przeprowadzono pracę z motorniczymi i konduktorami i w tramwajach wreszcie zabrzmiał język ukraiński. Były dwa przypadki powrotu do dawnego, ale po moich telefonach wszystko się ułożyło. W Konotopie jest internat dla sierot i dzieci z niepewnych rodzin. „Proświta” co roku na Mikołaja odwiedza te dzieci z prezentami. Zebraliśmy pieniądze na lalkę-Ukrainkę i podarowaliśmy ją dzieciom z internatu jako symbol Ukrainy, przeprowadziliśmy z nimi rozmowę, zorganizowaliśmy koncert. A ponadto, nawiązawszy kontakt z wydziałami kultury, oświaty, redakcją lokalnej gazety, zorganizowaliśmy szewczenkowskie uroczystości 22 maja przy pomniku wielkiego ukraińskiego poety.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

KOD GENETYCZNY NARODU

Nina HNATIUK P. Mowczan, H. Filipczuk i O. Ponomariw, członek Narodowej Rady ds. Kultury i Duchowości Kyryło Stecenko, deputowany ludowy Ukrainy I i V kadencji, kandydat nauk pedagogicznych Jurij Hnatkewycz, kierownik wydziału ds. rodziny i młodzieży Głównej Służby Rozwoju Społeczno-Ekonomicznego Sekretariatu Prezydenta Ukrainy Ołeksandr Kułyk, poeta, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Stepan Puszyk, kierownik wydziału międzynarodowego NSPU, tłumacz Serhij Borszczewski, studentka wydziału prawa NTU „KPI” Maryna Kuźmenko, prawniczka Julija Suczak, młode miłośniczki słowa artystycznego Weronika i Alisa Puhacz oraz inni dobroczyńcy. Szczegółowiej o pracy „okrągłego stołu” w kwestiach polityki językowej możecie dowiedzieć się w następnym numerze gazety. W Domu Pisarzy odbył się „okrągły stół” „Artykuł 10. Ustawy Zasadniczej Ukrainy — Konstytucji”, zorganizowany przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki oraz Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy. Posiedzenie otworzył przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Pawło Mowczan. Podczas pracy „okrągłego stołu” swoimi przemyśleniami na temat utwierdzenia państwowości języka ukraińskiego, zachowania i wzmocnienia duchowości narodu ukraińskiego, wychowania młodzieży za pomocą słowa artystycznego podzielili się znani językoznawcy, artyści, pisarze, politycy, prawnicy, kulturoznawcy, wśród których doktorzy nauk filologicznych Łarysa Masenko, Ołeksandr Ponomariw, doktor nauk pedagogicznych Heorhij Filipczuk, zasłużony artysta Ukrainy,

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

zostało już wykupione. Obecnie deputowany ludowy Ukrainy, prezes Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Osób Niepełnosprawnych Zdolnych do Pracy, honorowy obywatel miasta Ciurupynśka Ołeksij Żurawko pracuje nad pozyskaniem ukraińskich i zagranicznych inwestycji w celu realizacji tego zamysłu. Podczas wizyty w dziecięcym domu dziecka była jego dyrektor, a obecnie mer miasta Hanna Wasyliwna Hrybowśka z wdzięcznością mówiła o tym, że Ołeksij Wałerijowycz nieustannie dba o bliski mu zespół. I nie jest to tylko pomoc charytatywna w wysokości 700 tys. hrywien, które przeznaczono na remont, budowę nowych pomieszczeń, wyżywienie i uzdrowienie dzieci. Jest on osobistym przykładem tego, jak można stać się znanym, skutecznym gospodarzem własnego losu, zajmować się rozwiązywaniem nie tylko własnych, ale i państwowych problemów, pomagać nie po prostu przetrwać, ale pełnowartościowo żyć, pracować, tworzyć wielu tysiącom rodaków. Międzynarodowa Organizacja Społeczna „Ziemiaństwo Chersońszczyzny” w Kijowie posiada kilka swoich przedstawicielstw w różnych krajach świata. Na spotkanie z rodakami przyjechali zastępca przewodniczącego zarządu Chersońskiego Ziemiaństwa „Tawria” w Moskwie, zasłużony artysta Rosji, solista Teatru Wielkiego Ołeksandr Cyłinko oraz przewodnicząca Chersońskiego Ziemiaństwa w Nowym Jorku, oficer policji Iryna Demino, która zjednoczyła w tej amerykańskiej metropolii 160 rodzin o chersońskich korzeniach. Podczas licznych spotkań w zespołach pracowniczych, z kierownictwem rejonów i obwodu wiele dobrych słów mówiono o pracy „Ziemiaństwa Chersońszczyzny”, w szczególności jego prezesa Andrija Prokopowycza Snihacza, deputowanego ludowego Ukrainy II—III kadencji, kierownika sekretariatu Komitetu ds. regulaminu, etyki poselskiej i zapewnienia działalności Rady Najwyższej Ukrainy. Już dziesięć lat ta organizacja społeczna jednoczy wybitnych wychowanków swojego regionu, reprezentuje interesy obwodu w strukturach rządowych i państwowych, pomaga twórczej młodzieży, weteranom, osobom niepełnosprawnym, wspiera rozwój nauki i kultury Chersońszczyzny. Właśnie pod egidą Chersońskiego Ziemiaństwa niedawno odbył się w Kijowie finałowy galakoncert „Objmij się, Ukraino!” pierwszego Ogólnoukraińskiego Międzynarodowego Festiwalu Sztuk. Duet Niny i Mychajła Bajewych z Chersońszczyzny został laureatem I nagrody tego festiwalu. Na jedno narzekali chersończycy — kilkumiesięczną suszę. Wszyscy życzyliśmy gospodarzom dobroczynnego deszczu. I rzeczywiście skropił on chersońską ziemię życiodajną wilgocią. Znany chersoński poeta Mykoła Bratan w jednym z wierszy napisał: Artysto, bierz swoją paletę, Ruszajmy razem w stepowe kraje, Co w przedżniwną porę bezwietrzną Tobie otworzą kolory swoje. Chersońszczyzna czeka na nieobojętnych gości, którzy interesują się historią, cenią piękno przyrody, znają prawdziwą cenę i chleba, i winogron, wyhodowanych pod tym palącym słońcem.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

ZIEMSTWO

W Kachowskim Zakładzie Urządzeń Spawalniczych. Około 1711 roku na terytorium podległym Chanatowi Krymskiemu, w uroczysku Oleszki, część zaporoskich kozaków założyła Sicz Oleszkowską, która przetrwała do 1734 roku. Pobyt ostatniej Siczy Kozackiej w Oleszkach pozostawił ważny ślad w historii Ukrainy, gdyż miasto stało się stolicą Kozaczyzny Zaporoskiej, centrum działalności i zarządzania miastem, rezydencją starszyzny kozackiej i atamana koszowego przez 19 lat. Podczas wycieczki do miasta Ciurupynsk mieliśmy okazję odwiedzić kilka przedsiębiorstw stowarzyszenia „SIPI” (Wspólnota Inicjatywnych Pracujących Inwalidów). W szczególności kierownicy organizacji ziomkowskich stolicy odwiedzili piekarnię oraz zakład rozlewu wody mineralnej. Te i inne przedsiębiorstwa założył Ołeksij Wałerijowycz Żurawko, inwalida I grupy, który dla wielu rodaków stał się przykładem męstwa i odwagi, cierpliwości oraz dążenia do osiągania wyznaczonych celów. Ołeksij Żurawko urodził się 33 lata temu jako inwalida — bez obu nóg i z jedną ręką. Wydawało się, że na zawsze skazany jest na sieroce tułaczki po internatach. Ale chłopiec rósł jako osoba celowa, dociekliwa i pracowita. Wychowanek Ciurupynskiego Domu Dziecka-Internatu dla Inwalidów od małego był oszczędny, przedsiębiorczy, nauczył się poruszać na desce z kółkami i jedną ręką radzić sobie tak, jak dwiema. Początkowo zbierał po mieście puste butelki i oddawał ich do setki dziennie. Już w wieku 10 lat miał 4 tysiące karbowańców oszczędności. Zgodzicie się, że w czasach radzieckich były to niemałe pieniądze. Jeszcze w latach nauki w internacie zbudował tam niewielką szklarnię, gdzie zimą uprawiał koperek i pietruszkę. Połowę zieleniny oddawał do stołówki, a resztę sprzedawał na rynku. A wkrótce po wieczorze maturalnym kupił samochód, otworzył w mieście kiosk „Żura-wuszka”, a z czasem kolejny. Rozumiał: bez specjalistycznego wykształcenia trudno zajmować się biznesem, dlatego w Charkowskim Instytucie dla Inwalidów zdobył zawód księgowego-ekonomisty. Projekt „Wspólnota Inicjatywnych Pracujących Inwalidów” zapoczątkował jeszcze w 1999 roku. Nie obyło się bez problemów. Nie wszyscy urzędnicy wykazali zrozumienie i wsparcie. Ale Ołeksij Żurawko się nie poddawał. Takiego projektu stworzenia koncernu z kilku potężnych przedsiębiorstw dla inwalidów pod względem rozmachu i sukcesu Ukraina jeszcze nie znała. O. Żurawko stworzył Stowarzyszenie Pracujących Inwalidów, które chroni i broni praw osób z ograniczonymi możliwościami. Jego oddziały działają w 16 obwodach naszego kraju. Obecnie SIPI to wielobranżowa produkcja. To organizacja budowlana, piekarnia, taksówki, przetwórstwo produktów naftowych, olejarnia. Do Ołeksija Żurawki należy również pomysł stworzenia miasteczka inwalidów pod Kijowem, które obejmowałoby nowoczesny kompleks mieszkalny, obiekty produkcyjne, placówki opieki medycznej i edukacji. Odpowiednika nie ma nie tylko na Ukrainie, ale i w wielu państwach Europy. Działkę pod budowę miasteczka

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

KRAINA CZTERECH MÓRZ

Nina HNATIUK Obwód chersoński miejscowi mieszkańcy z miłością nazywają krainą czterech mórz: Czarnego, Azowskiego, Kachowskiego i pszenicznego. Kiedy dzięki zaproszeniu międzynarodowej organizacji społecznej „Ziomkostwo Chersońszczyzny” miałem szczęście przebywać tutaj w składzie delegacji kierowników ziomkostw i przedstawicieli organów władzy państwowej Ukrainy, nazywaliśmy ten południowy obwód krainą pięciu, sześciu, siedmiu i więcej mórz, dodając do już uznanych nie tylko Sywasz, ale też morza pomidorowe, arbuzowe, a także słońca, dobroci… I to wszystko — Chersońszczyzna, kraj stoczniowców i rybaków, winiarzy i konstruktorów maszyn, chlebodawców i myśliwych, uczonych i artystów. Ludzi dobrej nadziei i niestrudzonej pracy. Od początku roku w wielu rejonach nie spadła tu ani kropla deszczu: trawy wypaliły się, zasiewy pszenicy i jęczmienia są niskie, z nikłym kłosem. Tylko tam, gdzie jest podlewanie, uda się uzyskać zaplanowany plon. Lecz w Chersoniu, Kachowce, Nowej Kachowce, Cyrupyńsku i innych miastach, podczas zapoznawania się z zakładami produkcyjnymi agroprzemysłowej firmy „Tawrija”, Kachowskiej Fabryki Urządzeń do Zgrzewania Elektrycznego oraz Główną Stacją Pompową Kachowskiego Systemu Nawadniającego, Instytutem Hodowli Zwierząt Stepowych Rejonów im. M. F. Iwanowa i Biosferycznym Rezerwatem im. F. E. Falz-Feina „Askania-Nowa” przekonaliśmy się: tam, gdzie przedsiębiorstwa, placówki naukowe, rezerwaty, instytucje oświaty i kultury kierują specjaliści wysokiej klasy, prawdziwi patrioci, i w ten trudny dla ukraińskiej gospodarki czas jest czym się pochwalić. W Kachowskiej Fabryce Urządzeń do Zgrzewania Elektrycznego wytwarza się ponad 60 rodzajów produkcji, wśród których są unikatowe kompleksy o wartości ponad 1400 tysięcy dolarów, skutecznie działające w 80 krajach świata. W 2003 r. wielkość produkcji była tu znacznie wyższa niż w okresie radzieckim. Ponad 90 procent najnowocześniejszego sprzętu przedsiębiorstwo eksportuje. Stabilny stan finansowy, wdrażanie do produkcji najnowszych osiągnięć nauki i techniki (spółka ściśle współpracuje z Instytutem Spawalnictwa im. Jewhena Patona) — to wszystko pozwala dbać o dobrobyt trzytysięcznej załogi. Podczas gdy w większości przedsiębiorstw rozkradziono i zaniedbano sferę socjalno-bytową, w tym zakładzie z powodzeniem działają bazy wypoczynkowe nad Dnieprem i Morzem Azowskim, część medyczna i sanatorium-przychodnia, znakomite przedszkole, stadion, stale udzielana jest pomoc charytatywna nauczycielom, pracownikom medycznym, funkcjonariuszom porządku publicznego miasta. Interesujące było spotkanie z dyrektorem Instytutu Warzywnictwa Południowego Ukraińskiej Akademii Nauk Rolniczych W. A. Lymarem. Na tym stanowisku uczony zastąpił swojego ojca — doktora nauk rolniczych, profesora Anatolija Ostapowicza Lymara. Istnieje określenie, że od poziomu rozwoju warzywnictwa i bahczownictwa w kraju zależy poziom zdrowia jego narodu. I rzeczywiście, trudno przecenić rolę warzyw i owoców roślin bahczowych w naszym odżywianiu. Są one bowiem głównym źródłem witamin, soli mineralnych, makro- i mikroelementów, które zapewniają funkcjonowanie organizmu człowieka, korzystnie wpływając na jego procesy metaboliczne. Od Morza Czarnego do Bałtyckiego najbardziej przekonującą reklamą stały się napisy „Chersońskie pomidory i arbuzy”. Selekcjonerzy Instytutu stworzyli ponad 50 odmian roślin bahczowych. Specjaliści dowodzą, że 20-dniowe spożywanie arbuzów ma lepszy efekt leczniczy niż leczenie wodami słynnego Truskawca. Oczywiście, jeśli są to arbuzy prawdziwe, uprawiane według naukowych technologii. Wołodymyr Lymar marzy o zorganizowaniu pod koniec sierpnia festiwalu ukraińskiego arbuza w mieście Hola Prystań. Swoim odmianom arbuzów uczeni nadają piękne nazwy — „Orfej”, „Sotnyk”, „Łehin”, „Sicz”, „Knyazycz”, „Hetman”, „Kozacki”, „Riztwiany”. Największym z nich w ostatnich latach był arbuz-olbrzym o wadze 38 kilogramów. Dyrektor Naukowo-Badawczego Instytutu „Askania-Nowa” Wołodymyr Iwanowicz Woronenko, zapoznając z osiągnięciami Narodowego Centrum Selekcyjnego w owczarstwie, z żalem zauważył, że pogłowie owiec na Ukrainie z każdym rokiem maleje. Kiedyś w obwodzie chersońskim hodowano 1 mln owiec, a obecnie pogłowie w całej Ukrainie wynosi około 800 tysięcy. Baranina jest bardzo cennym mięsem, a spożywamy ją na jednego mieszkańca nawet mniej niż czerwoną rybę. W Anglii przypada jedna owca na jednego mieszkańca, w Nowej Zelandii — 20. A u nas, zauważył Wołodymyr Iwanowicz, wysokorasowe owce padły na wystawie rolniczej w Kijowie. I popytu na karakuł nie ma, choć chętnych na papachy z roku na rok przybywa. Cenne futro kupuje się w Mołdawii, choć Ukraina ma możliwości zapewnić wysokiej jakości i niedrogie mięso, dobry karakuł całej Europie. Niezapomniane dla każdego członka delegacji było zapoznanie z biosferycznym rezerwatem „Askania-Nowa” im. F. E. Falz-Feina. Naszym przewodnikiem był dyrektor tej placówki, kandydat nauk biologicznych Wiktor Semenowicz Hawrylenko. Wyjątkowa i fascynująca historia tego rezerwatu, znanego na całym świecie, wpisanego do rejestru światowego dziedzictwa UNESCO. Ogród botaniczny „Askanii Nowej” Zapowiedni dziewiczy step o powierzchni 11 tysięcy hektarów — największy w Europie obszar chronionego, nieprzetrwałego stepu. W przestronnych wybiegach i na pastwiskach można zobaczyć wiele egzotycznych zwierząt z różnych zakątków globu — dzikie konie Przewalskiego, zebry, bawoły, amerykańskie bizony, antylopy, strusie, wielbłądy. Większość zwierząt pasie się na setkach hektarów strefy ochronnej, a tylko niektóre, zmieniając się na stałe, przebywają w wybiegach przy ścieżkach pieszych. Zwierzęta są tu zadbane i „szczęśliwe”, jak zauważyli członkowie naszej grupy. W stawach zoo — ogromna liczba ptaków zebranych z całego świata. A po kilkugodzinnych wycieczkach (za określoną opłatą można też autobusem pokonać dziesiątki kilometrów rezerwatu) przyjemnie odpocząć w zabytkowym ogrodzie botanicznym, gdzie z miłością pielęgnuje się ponad tysiąc różnorodnych drzew i krzewów. Roślinność jest zasilana wodami podziemnymi, które doprowadza się systemem arików. Co roku rezerwat odwiedza ponad 60 tysięcy turystów. Jest tu hotel, kemping, restauracja, kilka barów i kawiarnia. Choć od początku roku wcale nie padało, dzięki poświęconej pracy naukowców i pracowników gospodarczych wszystko tu jest zadbane, a zieleń — wspaniała. Prawdziwa oaza piękna, bogactwa świata roślin i zwierząt. Lepszego miejsca na wyjazd wypoczynkowy z całą rodziną nie znaleźć. Większość biur podróży Chersonia organizuje wizyty w Askanii Nowej. Niemało ciekawego dowiedzieliśmy się i zobaczyliśmy również w Cyurupyńsku. Miasto do 1928 roku nosiło piękną nazwę — Oleszki. W X–XIII wieku słynęło tu ze swoich rzemieślników słowiańskie miasto Oleszszia, które było punktem oparcia Rusi Kijowskiej w dolnym biegu Dniepru. Przez nie prowadził szlak do Podnieprza i Bizancjum. O znaczeniu dawnego miasta świadczy fakt, że na włoskich mapach z IV wieku Dniepr nosi nazwę Oleszszia.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

«ŁĄCZNICZKA GENERAŁA» — CEGIEŁKA DO UKRAIŃSKIEJ SOBORNOŚCI

Halyna i Myrosław ŁEWYCCY. Póki establishment władzy uświadomi sobie, że historia to nie tylko wiedza o przeszłości, lecz także zrozumienie powołania narodu na ziemi, tę lukę starają się wypełnić entuzjaści. Do nich należy docent dr Ołeksandr Panczenko z Łochwicy na Połtawszczyźnie. Jego pióra jest 12 książek, z których większość poświęcona jest ukraińskim zmaganiom narodowowyzwoleńczym. Mieliśmy szczęście zapoznać się z dwiema książkami, które opracował O. Panczenko: Anatol Kamiński „Na drodze do państwa narodowego. Ewolucja i rewolucja. Samoobrona i natarcie. Proces i potencjał”; „Łączniczka generała Hałyna Dydyk: „…Niestety, i ja żyję…””. Wszystkie książki wydano na Połtawszczyźnie. I w ten sposób usuwa się czynnik nieufności u miejscowego czytelnika do autora i tego, co powiedział w książkach. Przecież w ostatnich latach zrobiono więcej niż wystarczająco, aby taką nieufność zasiać. Jesteśmy pewni: wszyscy, którym uda się przeczytać książkę o łączniczce generała Szuchewycza, nigdy, pod żadnym pozorem nie będą krzyczeć na placach „hura”, kiedy będą znieważać to imię. Pomimo pewnych czysto technicznych niuansów, których mogą uczepić się oponenci, aby podważyć wszystko, co powiedziano w książce, czyta się ją łatwo. I wyraźnie obala ona mit, który wykorzystywał. Serhij PANKRATJEW Kiedy zapoznajesz się z dorobkiem artystycznym znanej ukraińskiej poetki Tetiany Majdanowycz, rozumiesz, że jej utwory odzwierciedlają stan duszy człowieka subtelnego, wrażliwego na otaczający świat, przepełnionego jakąś szczególną, tylko jej właściwą energią. Od pierwszych wersów oczarowuje czytelnika swoimi duchowymi poszukiwaniami. Nie bez powodu jej książki „Pokajanna mołytwa” i „Chrystos i Prometej”, które ujrzały światło dzienne w 1999 roku w wydawnictwie „Krynycia”, według opinii specjalistów weszły do złotego funduszu literatury ukraińskiej na przełomie drugiego i trzeciego tysiąclecia. A niedawno w pierwszym numerze czasopisma „Osnowa”, które ukazuje się w Toronto (założyciel i wydawca Fedir Konyk), również wydrukowano jej utwory poetyckie. I ona, bez wątpienia, należy do tych twórców, którzy nigdy nie zatrzymują się na osiągniętym. Bo jej życie to twórczość. Całkiem niedawno Tetiana Majdanowycz obchodziła swój jubileusz. Mnie udało się spotkać z ukraińską poetką. — Tetiano Wasyliwno, Pani wieczór jubileuszowy, który odbył się w Narodowym Związku Pisarzy, nazywał się „Powrót do kalinowego ptaka”. Dlaczego wybrała Pani ten tytuł? — W ubiegłym roku ukazała się moja nowa książka „Kałynowyj ptach”. Dla mnie to praca etapowa, do której szłam niełatwymi ścieżkami, pokonując życiowe przeciwności. Dlatego chciałam jeszcze raz powrócić do utworów, które już rozleciały się po Ukrainie i brzmią w szkołach, przedszkolach, na scenie i w radiu. Ta książka to wynik mojej współpracy z kompozytorką Ludmyłą Łewczenko (Butuchanową). Zawitała ona kiedyś na jeden z moich wieczorów autorskich i od tamtej pory powstała między nami niezwykła bliskość dusz. Ludmyła poczuła w moich wierszach nie tylko pokrewieństwo charakterów, ale i bardzo bliski jej światopogląd. I chciałyśmy stworzyć taką książkę, która wznosiłaby dziecko ponad okrutną egzystencję i zapoznawałaby je z tym, co w życiu najlepsze. — Czy na Pani drodze życiowej były jakieś znaczące spotkania? — Oczywiście, były. Na przełomowym, 42. roku mojego życia (nawiasem mówiąc, w tym wieku zmarła moja krajanka Łesia Ukrainka, którą bardzo kocham) do mnie też przyszła bieda. Lekarze postawili mi bardzo poważną diagnozę, która zabrzmiała jak wyrok. Byłam już wtedy osobą wierzącą i modliłam się, aby Bóg przedłużył mi życie ze względu na syna. I w tym niełatwym okresie spotkałam osobę, która stała się moim duchowym przewodnikiem. To schimniszka Jekateryna (Kijowska). To właśnie ona później pobłogosławiła mnie, bym poszła do wydawnictwa „Krynycia”, gdzie pracuję do dziś. Tutaj doszło do jeszcze jednego znaczącego spotkania z Leonidem Iwanowyczem Andrijiwskim — ludowym artystą Ukrainy, laureatem Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki. W ogóle przekonanie czytelnika o problematyce wzmacnia fakt, że Halinę Dydyk za swoją przyjaciółkę uważała legendarna kierowniczka Sekretariatu Spraw Zagranicznych Ukrainy okresu 1918-19 lat, działaczka społeczna, pisarka i publicystka, wieloletnia więźniarka rosyjskich łagrów Nadija Surowcowa z Umania. W książce O. Panczenki są zarówno jej przemyślenia o Halinie Dydyk, jak i opisy piekła, przez które musiały przejść ukraińskie katorżniczki. Zamieszczono także protokoły przesłuchań, które są ważnym świadectwem czasu, ceny, jaką ukraińscy patrioci zmuszeni byli zapłacić za pragnienie wolności. Na szczególną uwagę zasługuje oświadczenie Haliny Dydyk do Prezydium Rady Najwyższej ZSRR w związku z tym, że w uchylonym jeszcze w 1961 roku ustawą 25-letnim terminie uwięzienia zrobiono wyjątek dla członków ukraińskiego podziemia. I choć nie mówi się o tym wprost, to jednak po zastosowaniu tego wyjątku reżim uwięzienia właśnie dla Ukraińców skazanych za udział w podziemiu stał się o wiele surowszy, pisze w swoim liście Halina Dydyk. Według niej poczucie obowiązku wobec skazanych towarzyszy zmusza ją do zwrócenia się do Prezydium Rady Najwyższej ZSRR. Ten list jest nie tylko świadectwem heroizmu kobiety (uświadamiała sobie, że po takim liście znów mogliby jej „dokleić” antyradziecką agitację i ponownie uwięzić). Jest to również jaskrawy dowód na to, czym w rzeczywistości był internacjonalizm w rosyjskim wydaniu. I kiedy ktoś może poddawać w wątpliwość to, co powiedziano we wspomnieniach, to w takim dokumencie, gdzie każde nieprawdziwe słowo mogło być traktowane jako oszczerstwo, wyłożona jest tylko prawda. Zatem jest to ważne świadectwo tego, czym dla Ukrainy było drugie rosyjskie „wyzwolenie”. Przytoczmy tylko jeden przykład, jak „wyzwoliciele” uszczęśliwili „wyzwolonych” ludzi. „W grudniu 1952 roku po 2,5 latach tortur „trójka” OSO zaocznie „skazała” mnie na 25 lat łagrowego uwięzienia. Później OSO uznano za nielegalną instytucję, ale nie uznano za nielegalne stemplowanych wyroków „trójkowych””. Czym były i jak przebiegały te wielogodzinne tortury, pozostawiła dla potomnych w swoim wywiadzie-wspomnieniu z lat 70. Halina Dydyk. Po takiej sesji śledztwa, którą prowadzili specjalnie „przygotowani” na trzymiesięcznych kursach śledczy, Halina Dydyk i jej przyjaciółka z podziemia Kateryna Zaryćka powiedziały do siebie: „Niestety, i ja żyję”. Te słowa są odzwierciedleniem wszystkiego, co musiały przeżyć setki tysięcy Ukraińców. Nawiasem mówiąc, nie tylko na Ukrainie, ale i we wszystkich krajach, w które wstąpił but rosyjskiego ciemiężyciela. A na Ukrainie są jeszcze siły, które wykreślają z historii bojowników o wolność Ukrainy i wychwalają katów tych bojowników. Wciąż walczą ci, którzy do dziś „walczą” z ukraińskim podziemiem, że niby byli to ludzie niewykształceni i oszukani. Na przykładzie Haliny Dydyk i innych postaci książki pokazano, że do podziemia szli ludzie wykształceni. Do tego zmuszało ich przede wszystkim okrutne traktowanie zarówno przez rosyjskich, jak i niemieckich zdobywców, co wyraźnie pokazano na przykładzie Haliny i jej starszej siostry. W wywiadzie łączniczki generała, którego udzieliła w latach 70. we Lwowie po odbyciu 21 lat uwięzienia (z nich 19 — w reżimie celnym), często pada pytanie: jak stała się najbardziej zaufaną osobą Romana Szuchewycza? Odpowiedź na nie czytelnik znajdzie w książce „Związkowa generała”… Chcemy jedynie zaznaczyć, że ta droga była diametralnie przeciwna niż obecnie wielu tych, którzy robią karierę. To była droga poświęcenia i męstwa. Z zamieszczonych w książce dokumentów, wspomnień i komentarzy analitycznych wyłania się wysokomoralna atmosfera tamtego czasu, którą drogą terroru pod koniec lat 40. XX wieku złamano. Na jej miejsce przyszedł strach, zdrada… O mechanizmach szantażu, o korzeniach zdrady oraz o losach wywiadu z Haliną Dydyk, który w latach 70. nie mógł zostać wydrukowany, można dowiedzieć się szczegółowo z książki „Związkowa generała”. li w tym wydawnictwie znalazłam ludzi, którzy bardzo mi pomagają w życiu. Teraz wszyscy mówią, że na Ukrainie musi nastąpić odrodzenie. Moim zdaniem, ono już jest w nas samych, w naszej głębokiej wierze, której wcześniej nie było. Prawda, niektórzy dzisiaj czekają na jakiś cud — żeby wydarzyło się coś oczywistego, niewiarygodnego i znaczącego dla wszystkich i żeby wszyscy to zobaczyli. Ale przecież Boża siła jest niewidzialna i odczuwać ją możemy, między innymi w gwałtownym odrodzeniu naszych tradycji. Bo właśnie wiara daje nam siły, by coś zrobić. — Proszę opowiedzieć o swoich planach twórczych. — Mam dość dużo ciekawych, moim zdaniem, zamysłów. Chcę napisać poemat-epopeję „Objawienie miłości”, jestem już gotowa do tej pracy. Od dawna współpracuję z wieloma utalentowanymi kompozytorami, między innymi z Hennadijem Wołodką, Anatolijem Bezuhłenką, Serhijem Hrymalskim, Jurijem Melnyczukiem i oczywiście z Ludmyłą Łewczenko (Butuchanową), i liczę na nowe piosenki. W ogóle w poezji za pomocą słowa koncentruję swój duchowy maksymalizm, który wyprowadził mnie na poważną duchową drogę, uczynił szczęśliwą, podarował wielu przyjaciół. I zawsze chce mi się powiedzieć poprzez poetyckie słowo coś najważniejszego dzieciom i dorosłym. To właśnie stymuluje w życiu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Szczera spowiedź jasnej duszy

Nina Hnatiuk „Anioł Stróż” — tak nazwał swój nowy zbiór wierszy znany mistrz pióra z Winnicy, Anatolij BORTNIAK. Tytuł jest w pełni uzasadniony, ponieważ głównymi tematami książki są odrodzenie i zachowanie ukraińskiej duchowości oraz obrona ojczystego języka. To właśnie on jest aniołem stróżem rodzimego narodu. Anatolij Bortniak to dobrze znana postać w literaturze ukraińskiej. Urodził się w rodzinie nauczycielskiej na Winnitczyźnie. Dzieciństwo wojenne i powojenne, lata szkolne minęły we wsi Żabokryczi w rejonie krzyżopolskim. Tam poznał głód i zimno, cenę chleba i ludzkiego braterstwa, tam napisał pierwsze wiersze. Kształtowanie się twórczej osobowości A. Bortniaka odbywało się w latach studiów na Uniwersytecie Państwowym w Odessie oraz podczas pracy dziennikarskiej w Tulczynie i Winnicy. W latach 70.–80. kierował winnicką organizacją Związku Pisarzy Ukrainy, był pierwszym przewodniczącym obwodowej organizacji Towarzystwa Języka Ukraińskiego (obecnie „Proświta”). Przez wiele lat prowadził stronę o kulturze państwowego języka w „Wińnyckiej Gazecie”. Pismo Anatolija Bortniaka jest jasne, obrazowe, precyzyjne; chce się cytować, zapisywać, zapamiętywać niemal każdą strofę. Jego wiersze to nie tylko nizanie słów i obrazów, lecz wyношone myśli, wycierpiane obrazy i idee — szczera spowiedź duszy, zrodzona z samego życia. Polemizując z głośnym wystąpieniem Jurija Muszketyka o sytuacji współczesnej Ukrainy i jej języka, Anatolij Bortniak wzywa: „Ukraińcy, obrońmy siebie, aby świat uważał nas za Ukraińców”. Nie skłania się ku rozpaczy, dlatego przedkłada walkę: Rozumiem, rozpacz — ponad miarę. Lecz Ukrainie nie mówmy: „Żegnaj!” A zebrawszy godność i nieugiętość, Za duszę odwieczną, jej barwność, Patriarszy, jeszcze powalczymy! W wierszu „Taraszowa góra” poeta ponownie zwraca się do obrazu Tarasa Szewczenki jako myśliciela i proroka, którego, niestety, nie chce słuchać wielu spośród żyjących dziś. Widzi: duch nasz marnieje bez ratunku. Z tej swojej góry — z tej rozpaczy nic już nie powie. Chyba że sam Bóg przemówi jego głosem. Poeta rozmyśla o wartościach wiecznych i przemijających w wierszach „Śmiertelna pokusa”, „Oklaski”, „Komentarz do pieśni”, „Polemika o słowikach”, „Poezjo, nie upadaj w błoto!”. Zbiór wierszy A. Bortniaka „Anioł Stróż” jest, moim zdaniem, artystycznym lekarstwem na „lenistwo duszy”, „gorzką beznadziejność”, „samozjadanie się gorzkim popiołem”, a także na inne choroby duchowe, które przeszkadzają w jedności i umacnianiu narodu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Lato — nie wiosna

To już lato — nie wiosna, nie wiosna, nie wiosna, Lato — nie wiosna! Dokwita bez czarny — bez czarny, bez czarny, Bardzo pachnący! Słodko pachnie jaśmin — och, jaśmin, och, jaśmin, Słoneczny jaśmin! Zakwitł też gorzki piołun — i piołun, i piołun, I kwitnie piołun! Po zielonym ogrodzie — po ogrodzie, po ogrodzie, Ścieżką w ogrodzie To jadę, to idę — jadę-idę, jadę-idę, Jadę-jadę, idę! Wszystko śpieszy naprzód — naprzód, naprzód, Hej, prędzej naprzód! Mój przyjaciel rower — rower, rower, Mój przyjaciel rower! Oto pod górkę, na wzniesienie — na wzniesienie, na wzniesienie, W górę na wzniesienie! Staniemy, rozejrzymy się dookoła — dookoła, dookoła, Rozejrzymy się dookoła! Ach, zielona dal — dal, dal, Ach, zielono-dal! To już lato — nie wiosna, nie wiosna, nie wiosna, Ach, lato — nie wiosna!.. Tetiana MAJDANOWYCZ, 10 czerwca 2006

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

PRZEPROWADZKA DO KIJOWA ZE LWOWA

Wreszcie Kijów. Dniepr z kranu. Metro i Ławra… Krzyk korzeni. Mój jasnowłosy przodek — Pijany wolnością — Przyszedł na urwiska I w gwiazdach znikł. Ja jeszcze zostałem. Kocham tę ziemię, Co pachnie sianem, winem mi, Choć naprzeciwko ciemne przekleństwa, Choć za plecami — mieszczański nóż. Niby różdżką podziemne wody — Szukam duszy, mi bliskiej. Książęta i apostoł na brzeg schodzą, Perun przyodziewa się w rzekę. Krzyczy pierwotnie podziemny pociąg. Podwodny wiatr… kosmiczny krzyż… Mój przyjaciel, afgańczyk, mnie napoi. Mój dzień umrze… Bo wszystko na świecie umrzeć musi, Co zmartwychwstaje. Good bye, mój Lwowie! Nie płaczcie, muzy… Żegnaj, ja sam. * * * Złocisty smutek zaczyna odbijać się srebrem. Wszystko w wyraj leci. Zostają drzewa i my. Kosmos też złoty i zimny, i cichy, jak ryba, Jak zasnęłe gromy. Potoczyła się łza, niby kula, — od bólu do bólu. I kosmiczna tęsknota wyrosła, jak na szynach trawa. Nasze palce zrosły się, niby w niebie korzenie topoli, Niby kłosy w żniwa. A warkocz twój — niby splecione struny bandury. I dusza — niby wieczerza pańska na święcie życia. Wiatr liście strząsa… Już złote zaspy… I rzekę zasypało, i krzyże… i drogi… Wkrótce korzeń łzy będzie widać, pocięty lodem, Co delikatniejszy, niż nóż, I powolny, jak magma, jak ma… Toczy słoneczny melon wasz pijany sąsiad z ogrodu. My ogrodu nie mamy… My mamy wino złote i wronę z obliczem proroka. Drżące kwiaty świec… I gotowość iść na wojnę, Gdzie, jak pierwsza miłość, wyczekiwała nas śmierć niebieskooka. Więc jak pierwszej miłości, ja jej nie minę. Musi umrzeć wszystko — żeby potem zmartwychwstać światłem. Prawda, z ciepłych krajów powracają nie wszystkie żurawie… Złocisty smutek zaczyna wydawać się światem, Dopóki spokojem srebrnym wszystko zasypie na ziemi. * * * Zachodzi Słońce… A nad wodą Długa, niby rzeka, Śpi cień Peruna. Konie się pasą. Krzyże na zboczach… I rozumiesz: Życie krótkie — Niby kobzy struny. * * * Mętni się czerwona rtęć gwiazd Na niebie, nieosłoniętym, jak skrzydła. Wszystko zarosło śniegami… i Dniepr… Dniepr zarósł… kołyska i mogiła.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

POETYCKI AUTOGRAF

Poezja dla mnie... W sensie egzystencjalnym — drugi oddech. W kulturologicznym — muzyka zapisana słowami. W ogólnoenergetycznym — wahania między dźwiękiem a sensem. W duchowym — krew z krwi mojej pogańsko-chrześcijańskiej religii, rytuał darowania duszy w pionie (przodkowie-potomkowie) i w poziomie (kontynenty-kosmos). Lecz żyję w tym świecie, coraz bardziej interesując się Tamtym światem, nie dla Poezji, a dzięki Niej, wszak Jej Wysokość zharmonizowuje mój wewnętrzny i zewnętrzny świat, będąc medium między trawami a gwiazdami, Najwyższym a ludźmi, bólem a pieszczotą... Dzięki Poezji świat zewnętrzny nie udusił mnie martwym plastikiem cywilizacji, a wewnętrzny nie rozerwał na miriady buntowniczych genów. Poezja — piekący raj ciała, które chce stać się duszą — i odwrotnie... pulsując w smutnej radości i w słodkiej męce... Ihor PAWŁIUK Nie ma dróg i zapachów. Tylko gdzieś Intymny szept, a czy kul świst. I ktoś mnie do wyry prowadzi, I ktoś mi, daleki, ściele pościel. Za horyzontem, gdzie kwitną sady, Jakby pieniły się ognisto wilgotne wina. Dusza tańczy… dziad jeszcze młody… Jeszcze początek, jeszcze nie połowa. Jeszcze siano pachnie kosmosem wieków. A kosmos — oceanem przeklętym. Zima… zima… śniegi do kominów… I rok nowy… i my, ze szczęścia pijani. Liczymy płatki śniegu ciepłych słów, Co wszystkim śmieją się przez twoje włosy. Śniegi… nie ma ani nieba ani ziemi. Czekamy na to, co już się wydarzyło… * * * Ojczyzna duszy… Tutaj rzeka — Jak głos Stryboga. Jak ptasia łza, W srebrnych kielichach białe wino. I na tamten świat przez ból Przeciągnęła się czarna droga, Na której nie został nikt, Nie wrócił nikt. Tylko głosem gwiazd Krzykną żurawie przed nią. I zapłacze ze szczęścia lotu Święcona woda, Co nie stanie się ziemią, Nie stanie się, jak pieśń, gwiazdą. Ona jabłkiem rajskim W wężowy smutek opada. Po krzyżowych śladach gołębi Pójdziemy do siebie, Uczciwą przyjaźń przypieczętowawszy Wódką i krwią z aorty. Ojczyzna duszy… Więcej ciału nic nie trzeba. Jak żegna się z ciałem dusza — To kosmiczny akord. Wsak głosem gwiazd Krzykną żurawie przed nią. I zapłacze ze szczęścia lotu Święcona woda, Co nie stanie się ziemią, Nie stanie się, jak pieśń, gwiazdą. Ona jabłkiem rajskim W wężowy smutek opada. * * * Urwane dzwony. Stary klasztor. Ciało ziemi… piołunowy dym. A pomiędzy nimi miliardy gwiazd, Rybia skóra wody. Śniegiem choinki smutne zakwitły Ostro, jak pierwszy raz. A ja do ciebie siebie tuliłem, Jak do korzenia kora. A ty, niczym błyskawica, przez życie Mignęłaś — i wpadłaś w sen. Miłość nie umierała — Jak wilcze wycie pomiędzy starymi ikonami. Z nią ciężko było iść, Bez niej nijak, nijak… Było wielu wszystkich, lecz ty — Ostatnie i pierwsze ja. Pod kwieciem bolało trawie, trawie… Skakał po Dnieprze Mamaj… Już chce się ciszy… Lecz ja, niczym zwierzę, czekam: Przyjdziesz sama. * * * Ja cię niosłem, jak święcone wino w dłoniach. Gdzieś aż tam, gdzie nie ma ani wina, ani winy. Nagie rusałki płynęły na niekutych koniach. Och i płynęłyże!.. Jakby zdjęte skrzydłami ze struny. Ja cię też w trawie wróżbiarskiej rozlałem — I po kropli ustami zbierałem, jak miód z duszy. Ochże i droga mi ty! Ochże i droga! Wziąłbym — i udusił… Duszę dusza zatopiła — Jak wodę wodą. Ja przeklinam, modlę się, śpiewam, żyję. Ziemię i kosmos kocham ja miłością prostą, Gwiazdę, trawę… Co mi sądzone jeszcze — im, zapewne, wiadomo. Ja nie zapytam: dawno już gotowy na wszystko. Święto, powolnie mi z tobą, wiedźmo, Smak jest i sens. Odległość między nami, niczym między strunami, — Pieśń. Skąd i dokąd my?.. Bo ja już Chrystusa przeżyłem… Żyć już późno. Ale kochać nie późno. Do raju wracamy razem, powiedz? Znowu będę niósł cię, jak gorące wino w dłoniach, Miłą mi i naiwną, bo przecież Wąż skusił… Widziałem cię ja na dawnych, jak czas, ikonach, Ale na koniach Kochałem. 18 lip. 05. * * * M. S. Winhranowskiemu Słońce pięknie w morze zachodzi. Śnią się machnowskie konie… Błędne, jak wiatr, dzieci przyrody, Modlimy się do Bugu ikony. Studni stepowych złote głębiny. Piszczą jaskółki, latają. A ja tulę się do ojczyzny, Bo mamy nie mam. Plachy i freski. I niebo wspólne. Kozacki smutek za rajem. A my, od europ i od azji wolni, Żyjemy… to znaczy powoli umieramy. Strumień kryształowy żywych poezji. Morza gwiezdny głos. Słońce pięknie zachodzi — Jak w serce ostrze, A wschodzi Gardłem. Koni machnowskich piołunowe skrzydła. Wilczy przepych wolności… Ziemia Wam niebem, Piękna siło, Wieczne dziecię przyrody. * * * Deszcze zimne próbujemy na smak. Miłość gorąca w nas — jak wilcza paszcza. I chmura zasłoniła wieszczy znak. I nam szczęśliwie, dlatego, że przepadło. Pijemy wino i niebieski winogron, Rozchlapawszy psią krew świtu. Tak już było ze sześć wieków temu… I to, co jest między nami, — już ostatni raz: Twój płacz drżący w apogeum złości Moje największe szczęście włochate. Kozacki raj. Nic mnie nie złości. Kaliny wybuch. Niebiesko-biała chata. Niech czarnochlebowy wieczór nadejdzie. Niech bielochlebowy znów świt wszędzie. To, co przeszło przez piekło, — już święte, To, co w raju, — nigdzie już nie będzie… Świszczą nad nami kule i słowiki, Które kochali jeszcze neandertalczycy. I krzyki delikatnie ostrzowych kurajów — Jak od obrączek bruzdy na palcu. Zgubiwszy sens, pomyślimy o smaku… Miłość gorąca w nas — jak wilcza paszcza. I chmura zasłoniła Zodiak. I nam szczęśliwie, dlatego, że przepadło.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

ETNICZNY UKRAINIEC

Bohdan CZEPURKO, pisarz, laureat nagród “Błahowist” oraz imienia Markijana Szaszkewycza Z Ołeksą Czupryną poznaliśmy się w połowie lub pod koniec lat 70. Był to typowy, a jednak niepowtarzalny (jak my wszyscy?) Ukrainiec o wyraźnie kozackiej postawie, orlim spojrzeniu i bardzo długich wąsach — jednym słowem, etniczny arystokrata z ludu. (To słowo traktuję jako orio-stokrotność rodowodowych cech w obramowaniu szat bożych). Krzepki był i niegłupi człowiek, dlatego też trzymał się wbrew wszystkim kataklizmom XX wieku. Strzegły go niebieskie siły, a jeszcze wierna bandura i ludowe amulety, jak choćby huculski sardak, który kupiliśmy mu w składkę z przyjaciółmi. Byliśmy z Ołeksą Serhijowyczem na “Pan”, trzymając się tysiącletnich niepisanych tradycji. Nie mogłem już wtedy sędziwemu charakternikowi “tykać”, a on mnie szanował za gruntowność i rozważny radykalizm. Pamiętam, na Czerneczej, teraz Tarasowej górze, rozgadaliśmy się o wszystkim, aż podchodzą zawodniczki kobiecej drużyny piłki ręcznej pod wodzą Turczynowa — wtedy grzmieli na całą Europę swoimi niezapomnianymi zwycięstwami. Oczywiście, gwarzyły one “pańskim” surżykiem. Czupryna pytająco spojrzał na mnie spod brwi: “Ja nie będę śpiewać…” — “Ależ nie, Ołekso, zaśpiewajcie, ale tak, żeby one w mig ukrainizowały się…” — mrugnąłem okiem. I Czupryna dał czadu. Te stały z rozdziawionymi ustami i, jak tylko ucichła bandura, zaczęły przekrzykując się przepraszać niemal czystą ukraińszczyzną, że gwarzyły nie po naszemu. Tu jak tu pojawili się milicjanci i przewodnicy — poprowadzili dziewczęta dalej od grzechu, a my, podśmiewając się, uścisnęliśmy sobie dłonie. Od 80-go roku Czupryna bywał w Muzeum Architektury Ludowej i po- Dmytro CZEREDNYCZENKO “Każda nasza nowa książka dla dzieci, — pisała Ludmyła Staryćka-Czerniachiwśka, — to cegła do naszej budowli, kropelka uzdrawiającej wody…” Lesię Chrapływą-Szczur wtedy można nazwać prawdziwym budowniczym, bo ona napisała i wydała niemało książek dla dzieci, więc jest znana młodym czytelnikom nie tylko w diasporze, ale i na Ukrainie. Jej zbiór opowiadań dla dzieci “Wiatr z Ukrainy”, porywające powieści “Kozak Newmyraka”, “Ataman Wola”, “Czarodziejskie auto” polubiły ukraińskie dzieciaki na różnych kontynentach świata. Zyskały dobrą sławę zbiorki wierszy “Na cały Boży rok” i “Iskry”, bajeczka “Jaskółeczka”, “Zabawki Martusi”, “Nowe Pidliute”. “Te książki, jak świadczy dziennikarka Tetiana Dyczok-Czolij, lubią czytać czy to słuchać i młodsze, i starsze dzieci…” Amatorzy teatru dziecięcego dobrze znają “Antypkowe przygody”, “Jarmark myszki-gryzybutu we Lwowie — stworzyłem tam dział folkloru, i bandurzysta otwierał kilka lat z rzędu sezon koncertowy. Zastępcą dyrektora ds. naukowych był bohemy klient lwowskich kawiarni o nazwisku Janiw. Przed samym występem uzgadnialiśmy, że on będzie miał głos. “Nie zapominajcie, że na Monachijskim wolnym uniwersytecie rektorem jest wasz imiennik”, — pouczałem podwładnego. Ten oszołomiony rzucił się z muzeum. “Na kawę…” — zażartowałem i wziąłem się za przedstawianie Ołeksija Serhijowycza. Tego samego 1980 lub 81 roku zaprowadziłem Czuprynę do Romana Bryndasa, który był o krok od bycia ministrem nie to prawa, nie to finansów przy rządzie J. Stećki w 1941 roku, odbył Kołymę i miał pewność, że Związek rozpadnie się ekonomicznie w najbliższym czasie. Ja mu wtórowałem, że i rzeczywiście — takie sztuczne twory trwają zaledwie jeden kosmiczny dzień. Powiedzmy, Akadyjskie (w greckiej transkrypcji — akadyjskie) państwo (dzisiejszy Irak) przetrwało zaledwie 72 lata i upadło samo z siebie. Drodzy moi, wszystkie paralele są względne: na tym trującym historycznym podłożu (mieszane małżeństwa, wojny domowe, wypaczenie historycznych tradycji, degradacja i podmiana duchowych wartości oraz światopoglądowych podstaw) z czasem wyrosła i sama siebie pożarła Babilońska nierządnica, a tutaj po ZSRR powstały niby to niezależne kraje. Haj-haj!!! …Przed tym, jak przywieźć Czuprynę na Utichę-21 (tzw. Kolonia Profesorska, Parafia), poprosiłem pana Ołeksę zdjąć z marynarki ordery, odznaki i medale, które nosił dla maskowania. Z początku Czupryna uparł się, ale wyjaśniłem, że spotkanie jest prywatne i lepiej włożyć wyszywaną koszulę i już wspomniany huculski “żupan”. Czupryna, jak zawsze, posłuchał, bo ufał mi we wszystkim. Na tym wieczorze zderzyły się dwa światy: u każdego z oponentów były swoje małe przywary i “marazmy”. I Bryndas, i Czupryna mieli jednak pewne niekompatybilności i uprzedzenia. To i nie dziwne: jeden walczył w Armii Czerwonej, drugi miał trwałą odporność na “czerwoną zarazę” czy też “moskiewsko-żydowską komunę”. Każdy uważał drugiego niemal za prowokatora czy też “donosiciela”, a my, młodsi, podśmiewaliśmy się z ich słownych wykrętów i starć — nie tylko z powodu braku tego czy innego strasznego “doświadczenia”, ale i z powodu niezakompleksienia i soborowej czystości naszego patriotyzmu: zawsze uważałem, że Ukraina będzie albo wielka, albo żadna. Oczywiście, godząc oponentów, zdążaliśmy raczyć się i śpiewać powstańcze oraz kozackie pieśni. W końcu doszło do śpiewu Ołeksy Czupryny, który, zdaje się, przekonał, że jest jeszcze proch w prochownicach, a idea wielkiej Ukrainy nie umarła i nie umrze. Po odzyskaniu niepodległości stało się realne uhonorować Ołeksę Czuprynę, który tak wiele zrobił dla ustanowienia ukraińskiego państwa. Jego ochronne śpiewy na Mogile naszego Kobziarza w Kaniowie, jego nieopłacane, ale wspierane w narodzie “gastrole” po Zachodniej Ukrainie, w szczególności po lwowskich rodzinach, jednoczyły galicjan i wschodniaków. Oto tak społeczność wysunęła Ołeksę Serhijowycza na zdobycie Narodowej nagrody imienia Tarasa Szewczenki, ale z tego nic nie wyszło, i to ostatecznie skosiło ciężko chorego bandurzystę. My jeszcze próbowaliśmy zrobić coś pocieszającego i wywalczyliśmy dla patriarchy nagrodę fundacji metropolity Andreja Szeptyckiego, którą mu wręczono na odsłonięciu pomnika Tarasa Szewczenki. Starzec przyjechał do Lwowa z opuchniętymi nogami — trzeba było rozciąć cholewy jego kozackich butów. Jeszcze po jakimś czasie jego potężną figurę pożarł mięsak, wypijając z niego wszystkie życiowe soki, i leżał jak świeczka w swoim ostatnim domu-trumnie, która dla naszych przodków była łodzią przewoźnika Charona. Jechaliśmy ze Lwowa do Kaniowa samochodem osobowym. W drodze układałem pożegnalny wiersz, którego potem nauczyliśmy się i odśpiewaliśmy na pogrzebie cierpiącego księdza, jak sam siebie nazywał. Po smutnej ceremonii odwiedziliśmy jego rodzinną posiadłość w Harbuzynie w obwodzie czerkaskim. W przyszłym roku setna rocznica urodzin Ołeksija Czupryny. Wszyscy, którzy znali i pamiętają coś o nim, zgłoście się ze wspomnieniami, fotografiami i innymi materiałami — przygotowywana jest książka o prawdziwie szczerym Ukraińcu, który nie raz bywał w rodzinie Samborskich na ulicy Bożenki i u nas na Lubińskiej przez piętnaście lat. W latach 80. i na początku 90. bandurzysta poszerzył krąg sympatyków. Profesorowie Uniwersytetu Lwowskiego Andrij Kardasz, Josyp Łoś oraz inni razem z nami słuchali Czupryny na ulicy Wyhowskiego u zasłużonej artystki Ukrainy Marii Soroki, która, nawiasem mówiąc, napisała z dziesięć piosenek do moich słów, a w zeszłym roku otrzymała nagrodę obwodową za działalność koncertową. Pod koniec lat 90. oddałem kilka lat i niemało zdrowia lwowskiej „Proświcie” (organizacji i gazecie). Zaczęli do nas często zaglądać ludzie ze wszystkich diaspor (wewnętrznych i zewnętrznych), w szczególności z Kubania i Zielonego Klina, z Krymu i Donbasu. Jakoś nie słyszałem od nich, żeby ukraińska dusza była podzielona. Co prawda, wtedy też pobili mnie moskiewscy najemnicy… Któż by pomyślał, że walka, którą prowadzono w już minionym wieku, będzie trwała i w XXI….

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

PIERWSI LAUREACI KONKURSU RADIOSZTUK

Swiatłana KORONENKO Jury Pierwszego ogólnoukraińskiego konkursu radiosztuk „Odrodźmy zapomniany gatunek”, ustanowionego przez Narodową Radiokompanię Ukrainy, wyłoniło zwycięzców spośród prawie 500 nadesłanych radiosztuk. Po gorących debatach członków jury, wśród których byli przewodniczący jury, prezes Narodowej Radiokompanii Ukrainy Wiktor Nabruśko, laureat Nagrody im. Szewczenki Mychajło Słaboszipycki, ludowa artystka Ukrainy Larysa Kadyrowa, znana aktorka Halina Stefanowa, dramaturdzy Illia Chomenko i Wołodymyr Fomenko, reżyser Wasyl Obruczow, ogłoszono zwycięzców. Zdobywcą pierwszej nagrody został Wołodymyr Lis (m. Łuck) za radiosztukę „Polowanie na brata”. Drugie miejsce podzielili Ludmyła Danko (m. Kramatorsk, obwód donecki) za radiosztukę „Używana trumna” oraz Bohdan Melnyczuk (m. Tarnopol) za radiosztukę „Todosia i Zonka”. Trzecie miejsce również podzielono między Serhija Szczuczenko (m. Kijów) za radiosztukę „Babaj” a Irynę Rozowyk (m. Perejasław-Chmielnicki, obwód kijowski) za radiosztukę „Bezpieczeństwo życiowej działalności”. Pierwsza nagroda wynosi 5000 hrywien, druga – 3000 hrywien, a trzecia – 2 tysiące hrywien. Ustalono również 7 laureatów konkursu: Serhij Szczuczenko, m. Kijów („Powrót”), Anatolij Maliarow, m. Mikołajów („Gra w przeszłość”), Natalia Buczel, m. Kijów („Świat między wierszami”), Wołodymyr Danyłenko, m. Kijów (za 2 radiosztuki „Przełączając kanały” i „Besarab, Besarabski targ i duch Dowżenki”), Natalia Kolomijec, m. Winnica („Chrematofobia”), Lesia Iwanenko, m. Kijów („Taka muzyka”). Wszystkie radiosztuki, które weszły do finału, zostaną zrealizowane i wyemitowane na antenie Pierwszego i Trzeciego programu Ukraińskiego Radia. z Zaporoża — wykonuje niezwykle ważną pracę dla współczesnych i przyszłych pokoleń Ukrainy”. UPLDM dbało również o wydawanie ukraińskich książek na Ojczyźnie. Niejedna książka ujrzała światło dzienne dzięki wsparciu naszych pasjonatów z tamtej dali. Obecnie Lesia Chrapliwa-Szczur jest referentką prasową Zarządu Światowej Koordynacyjnej Rady Wychowawczo-Oświatowej Światowego Kongresu Ukraińców. Pamiętam także jej szczere zainteresowanie losem gazety z zakresu ukrainoznawstwa dla ukraińskiego szkolnictwa „Żywa woda”, którą redagowałem przez ponad jedenaście lat. Pani Lesia była członkinią kolegium redakcyjnego, przysyłała swoje drżące od emocji materiały, nieraz wyrażała wysoką ocenę pisma, sprzyjała jego rozpowszechnianiu wśród ukraińskiego szkolnictwa. Nieraz słyszano, że wszystko tworzy i robi głosem serca. Lesia Chrapliwa urodziła się we Lwowie (1927), gdzie też spędziła dzieciństwo. Tam wciąż jest duszą, choć los rzucił ją w odległy kraj. W wieku siedemnastu lat znalazła się w Niemczech, gdzie studiowała medycynę i biologię. Potem — USA. W Nowym Jorku, przy Instytucie Towarzystwa Naukowego im. T. H. Szewczenki, studiowała ukrainistykę. Dalej — praca dydaktyczna, literacka, „Płast”, czasopisma „Gotuj się!”, „Odezwijcie się!” Obecnie Lesia Chrapliwa-Szczur jest członkinią Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Jako poetka i prozaiczka jest znana zarówno na Ojczyźnie, jak i na wszystkich obszarach zamieszkania Ukraińców na świecie. Istotnie spełniło się jej dawne marzenie, „żeby nas znano i czytano w rodzinnym kraju”. Utwory Lesi Chrapliwej-Szczur drukowano na Ukrainie w szkolnych czytankach, w chrestomatiach „Rodzime słowo” i „Ukraiński ogródek przedszkolny”, wydawano je jako oddzielne publikacje („Pisanka dla ukraińskich dzieci”, „Ukraińskie ludowe zwyczaje we współczesnym życiu”). Składając życzenia pani Lesi z okazji jej urodzajnego osiemdziesięciolecia, należy podziękować jej za ofiarną pracę na rzecz idei ukraińskiej oraz życzyć dobrego zdrowia i szczerego uznania dla jej twórczości.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

ZA GŁOSEM DUSZY. W 80. rocznicę urodzin Lesi Chrapliwej-Szczur

książki”, „Największy dar”. Osobno chciałoby się wspomnieć jeszcze takie książki, jak „Pysanka dla ukraińskich dzieci” w pięknej oprawie artystycznej Petra Andrusiwa oraz „Ukraińskie obyczaje ludowe we współczesnym życiu”. Ta ostatnia dwukrotnie wydawana była na Ukrainie i stanowiła swego rodzaju podręcznik z zakresu etnografii w pierwszych latach niepodległości, aż pojawiły się u nas podręczniki szkolne. Dla dorosłych zaś Lesia Chrapliwa-Szczur wydała zbiór wierszy „Do dalekich i bliskich” oraz książkę szkiców „W ciemności”. Pani Lesia jednak nie tylko pisze. Ona także redaguje. Jej pracę redaktorską widać w znanych dziś czasopismach „Gotuj się!” i „Odezwijcie się!”. Pierwszy z nich, przeznaczony dla nowicjuszy organizacji „Plast”, wydawała przez 16 lat. Drugi — redaguje do dziś. Mieszka zaś w odległym kanadyjskim (właśnie tak!) mieście Londyn. Jej dusza jednak tęskni za Ukrainą. Tak pisała o niej Halina Kyrpa w 1993 roku: „Lesia Chrapliwa — lwowianka. I teraz przystoi jej być lwowianką. Choć mieszka na obczyźnie już tyle lat. A gdy niedawno odwiedziła Ukrainę, Lwów przyjął ją jak rodzoną córkę. Rodzoną dlatego, że nigdy o nim nie zapomniała. Ile to razy ukochane miasto ożywało w jej utworach!” A pani Lesia przez całe życie wykonuje też wielką pracę społeczną. Do niedawna kierowała zarządem Ukraińskich Pracowników Literatury dla Dzieci i Młodzieży (UPŁDM), który obchodził już swoje sześćdziesięciolecie. Dzięki temu ważnemu ośrodkowi duchowości ukraińska młodzież na całym świecie ma możliwość sięgnąć po ukraińską książkę. „Literatura dziecięca czy, dokładniej, literatura dla dzieci, — mówiła pani Lesia, — to nierozerwalna i w żadnym razie nie mniej ważna część literatury każdego narodu. Książka przygotowuje dziecko już od najmłodszego wieku do czytania i właściwego odbioru napisanego. Im staranniej przygotowany jest do tego człowiek, tym lepiej zdoła w dorosłym wieku przyswajać skarby literatury swojego narodu i połączyć się ze swoim dziedzictwem narodowym. Bo wprawny i zainteresowany czytelnik jest równie niezbędny w procesie literatury narodu, jak jej twórca — pisarz, poeta, krytyk”. Na stanowisko przewodniczącej UPŁDM Lesia Chrapliwa-Szczur została wybrana 10 listopada 1996 roku. Wcześniej przewodnikami tego ośrodka byli Jurij Tyszczenko-Syry, Bohdan Hoszowski, Olha Mak, Iwan Bodnarczuk, Antonina Horochowycz… A jego członkami — pisarze znani dziś nie tylko w diasporze, lecz także na ojczyźnie. Przy UPŁDM od wielu lat istnieje fundusz „Serce i książka”, który wspiera rozpowszechnianie ukraińskich wydawnictw na świecie. Gdy otwarły się drzwi na Ukrainę, ówczesny przewodniczący UPŁDM Iwan Bodnarczuk powiedział: „Otwierajmy wszystkie nasze magazyny i wysyłajmy na Ukrainę każdą książkę, jaką tylko możemy wysłać!” Jego testament gorliwie wypełniał także zarząd na czele z panią Lesią Chrapliwą-Szczur. Od czasu do czasu napływały wiadomości z Kaniowa, Zaporoża, Chersońszczyzny, Donbasu, Tarnopolszczyzny, a także ze szkół i kolegiów Kijowa o nowych uzupełnieniach bibliotek dzięki staraniom UPŁDM. Pod adresem jej zarządu z Ukrainy płynęły słowa szczerej wdzięczności. „UPŁDM, — pisał Ołeksandr Wyżenko

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

gar. Kulminacją programu jest dawny rytualny taniec na rozżarzonych węglach. W dawnych czasach wykonywały go kobiety, a obecnie tylko kilku przedstawicieli jednej wsi posiada tajemnicę tego tańca. Rytuał wywołuje zachwyt i zdziwienie, gdy boso mężczyzna szybko tańczy na węglach, które płoną w ciemności. Oczywiście, osobna rozmowa to kuchnia bułgarska. Na przykład, wspaniały wynalazek na upalny klimat — chłodna, orzeźwiająca zupa tarator z kefiru, ogórków i zieleniny. Smaczna jest także tradycyjna zupa z fasoli. Jeszcze jedna wizytówka kuchni bułgarskiej — sałatka szopska z pomidorów, ogórków i bryndzy. Niezwykle apetyczne są dania mięsne — na przykład kurczak lub wołowina duszone z warzywami w garnku, mięso smażone na ruszcie, musaka (zapiekanka z mięsa mielonego i ziemniaków), faszerowana papryka. Ponadto wszystkie te pyszności podają w gigantycznych porcjach, więc często, żeby potem nie być podobnym do brzuchatego wilka ze znanego filmu animowanego, trzeba było brać jedną porcję na dwoje. Chociaż język bułgarski jest nieco podobny do rosyjskiego, to nazwy potraw, warzyw, owoców i sztućców w większości zupełnie nie przypominają ukraińskich ani rosyjskich. Dlatego, mimo że w bułgarskich miasteczkach kurortowych wielu ludzi zna lub rozumie język rosyjski, lepiej nauczyć się tych nazw wcześniej, aby menu było mniej więcej zrozumiałe. Bo mało prawdopodobne, że od razu zrozumiesz, iż czuszka to papryka, a krastawici to ogórki, do tego dynią nazywają tam arbuza. Zjeść można bardzo tanio — nawet za 3 lewy (1 lew to około 3,5 hrywny). Niedrogie w Bułgarii są wino i piwo, przy czym do piwa najlepiej brać „cacę” — małą smażoną rybkę, wyraźnie smaczniejszą od chipsów. Dostępne cenowo są warzywa i owoce — brzoskwinie, winogrona, arbuzy. Jedyne, czego brakowało z jedzenia, to takiej różnorodności produktów mlecznych, jak u nas. Możliwości przekąszenia jest mnóstwo, począwszy od kiosków z shoarmą, pizzą, naleśnikami i miejscowymi przepysznymi wypiekami — banicą (duże placki z bryndzą lub szynką) oraz barów ze skromnym menu, aż po restauracje z ogromnym wyborem dań zarówno kuchni bułgarskiej, jak i zagranicznej. Miejscowa gościnność na pewno nie pozwoli choćby na chwilę poczuć się głodnym… …Wrzucając monetę do morza, marzyłam, żeby znany przesąd koniecznie się spełnił… Podróżowała Kateryna TARCZEWSKA Zdjęcia autorki

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

NOTATKI Z PODRÓŻY

Czyste morze, gorące słońce i miękki piasek — oto co zazwyczaj przyciąga licznych wczasowiczów do Bułgarii. Lecz ten kraj jest do tego niezwykle interesujący pod względem historycznym i kulturowym. Zatem, wypoczywając tam, można nie tylko „smażyć się” na plaży, ale także odwiedzać zabytki historii. Podróżując do bułgarskiego miasta Nesebyr, udało mi się wspaniale połączyć przyjemne z pożytecznym. Nesebyr to miasto unikalne pod względem swojego położenia. Jego starą część można by nazwać wyspą, gdyby nie wąziutki przesmyk, który łączy ją z lądem stałym i nową częścią. Jest on włączony do listy obiektów światowego dziedzictwa kulturowego pod egidą UNESCO. Ten półwysep owiany jest bajkowym i romantycznym nastrojem — warto zachwycić się ruinami dawnych cerkwi, pozostałościami murów obronnych, starymi domami z dachami krytymi dachówką — i przenosisz się w zupełnie inny świat. Z wysokiego brzegu widać bezkresne Morze Czarne, plaże Złotych Piasków, niebieskie niewysokie góry, kutry i jachty, a ogromne hałaśliwe mewy siadają, by odpocząć na na wpół zrujnowanych kopułach niegdyś majestatycznych świątyń. Obecnie zadziwiający półwysep jest całkiem niewielki — zaledwie 850 metrów długości i 350 szerokości. Przecież na przestrzeni wieków stary Nesebyr stracił jedną trzecią swojego terytorium, które pochłonęło morze. PORT MORSKI I CENTRUM CHRZEŚCIJAŃSTWA Historia Nesebyru zaczyna się w głębi wieków jeszcze przed naszą erą. Trzy tysiąclecia temu półwysep zajęli osadnicy tracki. Imię legendarnego założyciela osady — Melzasa — z czasem zostało uwiecznione w nazwie tej miejscowości — Mesambria. Pod koniec VI — na początku V wieku przybyli tu pierwsi greccy koloniści — doryjczycy, których z rodzinnych miast wyparli perscy zdobywcy. Rozbudowali oni polis Mesambrię i pokojowo współistnieli z tracką ludnością. W czasach antycznych polis stało się ważnym czarnomorskim portem oraz centrum handlowym i kulturowym. I chociaż na początku naszej ery miasto zajęły wojska rzymskie, nie straciło ono swojego znaczenia, tylko nieco zmieniło nazwę — na Mesembrię. Z czasem cesarz Konstantyn Wielki włączył je w skład Cesarstwa Bizantyńskiego. Podczas panowania bizantyńskiego miasto znacznie zmodernizowano — zbudowano nowe fortyfikacje w miejscu starożytnych, system zaopatrzenia w wodę, termy, bazyliki. Obecnie ruiny właśnie tych bizantyńskich umocnień i bram miejskich witają licznych odwiedzających. Stopniowo Mesembria staje się jednym z głównych ośrodków oficjalnej religii Cesarstwa Bizantyńskiego — chrześcijaństwa (chociaż wspólnoty chrześcijańskie pojawiły się tu znacznie wcześniej, gdzieś w I w. n.e.). Jedna z pierwszych chrześcijańskich świątyń na półwyspie (wzniesiona w V w.), podobnie jak sobór w Konstantynopolu, była poświęcona św. Zofii. Z tej wielkiej cerkwi, położonej w centrum starego miasta, obecnie pozostały tylko ruiny. VI wiekiem datuje się także inną cerkiew (obecnie w stanie zrujnowanym) — Bogurodzicy Eleusy. Była ona główną świątynią znanego w średniowieczu klasztoru, a ponieważ była położona na brzegu morza, pełniła rolę budowli obronnej. Część kompleksu z czasem pochłonęło morze. Starożytne cerkwie ucieleśniały w sobie charakterystyczne cechy wczesnobizantyńskiej architektury, budowano je z kamienia i czerwonej płaskiej cegły (plinty). W IX w. miasto zostało przyłączone do Carstwa Bułgarskiego. Nowi przesiedleńcy zaczęli nazywać Mesembrię Nesebyrem. A potem o nie aktywnie rywalizowały średniowieczne państwa, więc miasto dość często przechodziło z rąk do rąk. Powrót do Cesarstwa Bizantyńskiego, potem przejście w skład Drugiego Carstwa Bułgarskiego, potem znów do Bizancjum, a na początku XIV w. Bułgarzy po raz ostatni przed tureckim podbojem zabrali miasto dla siebie. Lecz jakiekolwiek zmiany nie zachodziłyby w ówczesnej polityce, Nesebyr pozostawał centrum handlowym, które utrzymywało kontakty z wieloma europejskimi miastami, oraz ośrodkiem kulturalno-religijnym. Tutaj stale wznoszono majestatyczne świątynie (według podań w tym niewielkim mieście naliczano około 40 cerkwi). Dokładnie wiadomo, że pod koniec XIX w. działało 27 cerkwi i kaplic. Za rządów komunistów większość z nich zburzono (ponieważ nie uwzględniano ich w planach rozwoju miasta). Zatem do dziś, niestety, zachowało się zaledwie 10 dawnych świątyń (część z nich w ruinach). Nie zaczęto ich odbudowywać, a zakonserwowano. Cerkwie i teraz zachwycają swoim powściągliwym pięknem. Ozdabiano je elementami ceramicznymi, czerwoną cegłą, kawałkami marmuru, różnokolorowym piaskowcem. Jedna z najdawniejszych świątyń — św. Jana Chrzciciela (X w.) — to dość dobrze zachowany rzadki przykład starej bułgarskiej architektury czasów Pierwszego Carstwa Bułgarskiego. Nieźle zachowały się duże pod względem rozmiarów cerkwie Chrystusa Pantokratora (XIII—XIV w.) oraz św. Jana Aliturgetosa (XIV w.). Co ciekawe, w tych świątyniach, gdzie ocalały ściany i dach, obecnie mieszczą się galerie sztuki, a w jednej z nich odbywają się nawet wieczory muzyczne. Piękne są także mniejsze pod względem rozmiarów cerkwie św. Szczepana, św. Teodora, św. Paraskiewy, archaniołów Gabriela i Michała (wszystkie zbudowane w różnym czasie w okresie od XI do XIV w.). W cerkwi św. Spasa (XVII w.), która nawet nie przypomina świątyni, a raczej niewielki kamienny dom, zachowały się stare malowidła ścienne. Oczywiście jest w Nesebyrze także czynna cerkiew (XIX w.) Zaśnięcia Bogurodzicy. Dla szczególnie dociekliwych działają dwa muzea — historyczne i etnograficzne. Ogólnie cały stary Nesebyr można nazwać prawdziwym miastem-muzeum: oprócz dawnych cerkwi, atmosferą starości oddychają także niewielkie domki, których dolne piętro wykonano z kamienia, a górne — z pociemniałego od czasu drewna, przy czym drugie piętro nadwiesza się nad ulicą. Między domkami wiją się wąziutkie, wyłożone brukiem uliczki. Od czasu do czasu w tych labiryntach odnajdujesz niewielkich świadków bogatej historii miasta — pozostałości tureckich łaźni, systemu zaopatrzenia w wodę czy dawnej fontanny. Niektórzy turyści wolą wypoczywać właśnie w takiej atmosferze — niewielkie hotele w starej części są stylizowane na stare domy. TURYSTYCZNE POKUSY Większość turystów mieszka w nowej części miasta, położonej na wybrzeżu. Chociaż nowe miasto nie jest tak malownicze, jest przytulne. Warunki zakwaterowania są tu bardzo różnorodne, co pozwala zaspokoić wymagania wczasowiczów z różnym stopniem zasobności portfela. Są tu szykowne nowoczesne hotele z restauracjami i basenami, są mniejsze i skromniejsze hotele, są niewielkie prywatne domki, można wynająć mieszkanie lub pokój, albo zamieszkać w maleńkich drewnianych budkach (podobne można zobaczyć w naszych nadmorskich miasteczkach). Nesebyr przez całą dobę przypomina Babilon, ponieważ wypoczywa tu wielu obcokrajowców — Niemców, Polaków, Rosjan. Z nastaniem zmierzchu (bo przez cały dzień, nawet wieczorem, jest bardzo gorąco) do starego miasta zlatują się wczasowicze, przyciągnięci nie tylko zabytkami starożytności, ale także licznymi stoiskami z pamiątkami. Jest tu niedrogie srebro najwyższej próby, wyroby ceramiczne i skórzane, kosmetyki ze słynnego olejku różanego, duże muszle i rozgwiazdy, narodowe amulety — ozdoby pomalowane w „oczka”. I najważniejsze, dla czego wszyscy tu zjeżdżają — morze. Niezwykle czyste, przejrzyste, ciepłe — pływasz w nim godzinę i nie zauważasz upływu czasu. Czasami jest ono na tyle łagodne, że można spokojnie leżeć na niewielkich falach, a czasami, gdy wiatr zmusza je do falowania, może energicznie uderzyć białymi grzywami. Prawdziwe święto jest tu także dla dzieci — można zbierać muszle, wznosić twierdze i zamki z piasku czy lepić figury syren. Plaże, w odróżnieniu od wielu naszych, są czyste i bezpłatne (płacić trzeba tylko za parasol lub leżak), do tego liczni ratownicy nieustannie obserwują kąpiących się i nie pozwalają odpływać zbyt daleko. Z Nesebyru jest możliwość wyjazdu na ciekawe wycieczki — wiele niewielkich biur turystycznych, rozsianych po całym mieście, oferuje podróże do Sofii, Warny, Doliny Róż, bułgarskich klasztorów, a nawet do Stambułu. Oprócz tego, bez wątpienia, warto wybrać się na wycieczkę do bułgarskiej wsi. Prawda jest taka, że to wizyta nie w samej wsi, a w dużej restauracji-muzeum, położonej w jednej z górskich miejscowości. Ta restauracja-muzeum rzeczywiście działa na zasadzie „dwa w jednym”. Jest tu starodawna bułgarska chatka z całym ludowym wyposażeniem, więc z bliska można zapoznać się z tradycyjną kulturą. Pod kierunkiem miejscowego garncarza można własnoręcznie ulepić garnek na kole garncarskim, a potem sfotografować się w stroju ludowym. Następnie częstują tradycyjnymi bułgarskimi potrawami, a posiłkowi towarzyszy występ zespołu folklorystycznego, który demonstruje bogactwo muzycznej i tanecznej kultury Buł- ŚWIĘTO DLA GURMANÓW

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

„Święty Piotrze, święty Pawle, dajcie klucze złote”.

Ikona „Apostołowie Piotr i Paweł”. Koniec XV w. Pochodzi ze wsi Malnów w rejonie mościskim obwodu lwowskiego. W Karpatach (na przykład we wsi Niżny Berezów w rejonie tłumackim obwodu iwanofrankiwskiego) istniał do końca XX wieku unikalny obrzęd „Olsza”. Młodą olszę ścinano w lesie w dniu św. Piotra i ustawiano na połoninie, gdzie schodziła się cała wieś. Młodzież bawiła się wokół przybranego wstążkami i wieńcami drzewka tak, jak na Jana Kupałę — prowadzono korowody, śpiewając, opowiadano bajki i legendy, wróżono z losu… Oczywiście jest to jedna z interpretacji obrzędu kupałowego, który symbolizował triumf lata, szacunek dla otaczającej przyrody, bydła, pracy pasterzy, którym tego dnia pozwalano doić owce i sprzedawać drogo cały udoj. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,38 hrywny, na 3 miesiące — 9,89 hrywny, na 6 miesięcy — 19,18 hrywny. 0 7 0 2 7 4 820095 780016 ZWYCZAJ LUDOWY Książki wydawnictwa „Grani-T”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI

Ludmyła IWANNIKOWA Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Post piotrowy (w ludowej tradycji – Petriwka) poświęcony jest apostołom Piotrowi i Pawłowi, których św. Kościół Prawosławny czci jako Pierwszych Apostołów. Kończy się on zawsze 12 lipca, w dniu świętowania pamięci św. apostołów, a jego początek zależy od Wielkanocy. Rozpoczyna się wtedy, gdy kończy się wielkanocny cykl nabożeństw, czyli tydzień po dniu Świętej Trójcy, w poniedziałek. Dlatego gdy Wielkanoc jest wczesna, to i post piotrowy jest długi, a gdy późna – krótszy. Zatem jego długość może wynosić od 8 dni do 6 tygodni (jak w tym roku). Tradycja przestrzegania tego postu znana jest od pierwszych wieków chrześcijaństwa. Choć na Ukrainie istnieje legenda, że kiedyś Petriwki nie było i mężczyźni zajadali się masłem i śmietaną codziennie, ile chcieli. Dlatego kobiety naradziły się i wprowadziły post piotrowy, ale nie mogły porozumieć się co do jego długości. Petriwka to post niezbyt surowy, dozwolone było spożywanie ryb, ponieważ święci apostołowie byli rybakami. W niektórych miejscach dzień Piotra uważano za święto rybaków, ponieważ apostoł Piotr wszędzie znany jest jako patron rybołówstwa. Dawniej rybacy modlili się do niego, odprawiali nabożeństwa, całą wspólnotą zbierali na świecę, którą stawiali w cerkwi przed ikoną Piotra. Petriwka to gorący czas letniej pracy, kiedy dni są najdłuższe, a noce najkrótsze. Pierwszy dzień Petriwki uważano za początek sianokosów. W czasie Petriwki dziewczęta bieliły płótno i przędzę, młode mężatki trzepały konopie, dlatego właśnie w pieśniach piotrowych wysławiane są te rodzaje kobiecej pracy: Oj mała nocka-petriwoczka, Nie wyspała się Natałoczka. Po górze chodziła, cienką biel bieliła, I do tej bieli mówiła: — Oj biel moja cienka, Za kogo pójdę ja, młodziutka? W czasie Petriwki kwitnie żyto (na początku), przestaje kukać kukułka, słowik „jęczmiennym kłosem się dławi”. Dlatego też śpiewają: Oj Piotrze, Piotrze, Iwanie, Już twoja Petriwoczka mija, Połowy lata nie ma, Połowa ziółek wysycha… … A już Petriwka mija, Siwa kukułeczka się chowa Oj w sadzie pod listeczkiem, Żeby nie zmienił się głosik. Ponieważ na Petriwkę przypadał środek lata, apogeum rozkwitu przyrody, początek nowych zbiorów, czas letniego przesilenia, to nic dziwnego, że okres ten był bogaty w ob- ZAPOWIEDŹ

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

POST PIOTRA (PIOTRÓWKA). DZIEŃ ŚW. PIOTRA I PAWŁA

Święty Piotr za pługiem chodzi, Święty Paweł wołki prowadzi, A sam Pan Bóg pszeniczkę sieje, A święty Eliasz bronuje, — śpiewa się w jednej z kolęd. Według wierzeń to właśnie im Pan Bóg powierzył klucze od raju i piekła: Święty Piotrze, święty Pawle, Dajcie klucze złote Otworzyć raj i piekło, Wypuścić grzeszne dusze. Dlatego dzień św. Piotra i Pawła był na Ukrainie wielkim świętem. Przygotowywano się do niego zawczasu: bielono chaty, wieszano czyste ręczniki, rano obowiązkowo szło się do cerkwi. Wierzono, że w tym dniu słońce gra tak samo, jak na Wielkanoc i na Jana Kupałę. Po liturgii rozmawiano tzw. „mandrykami” — pączkami upieczonymi na patelni z zebranych podczas Piotrówki maślanek (płynu, który pozostał po ubijaniu masła) oraz przegotowanej serwatki. Do ciasta dodawano jeszcze ser, jajka. Pączki te nazywa się „mandrykami” dlatego, że rzekomo żywili się nimi św. apostołowie Piotr i Paweł, wędrując po świecie. Pewnego razu kukułka ukradła świętemu Piotrowi mandrykę i za to Bóg ukarał ją tym, że w dzień Piotra dławi się mandrykami i przestaje kukać. Na Piotra mandrykami obdarowywano pasterzy. Na Kijowszczyźnie (wieś Niżnia Dubecznia w rejonie wyszogrodzkim) istniał zwyczaj, by w dzień św. Piotra wieszać na wierzbach huśtawkę („wychelu”): zbierały się na łące dziewczęta i chłopcy, przywiązywali huśtawkę do drzewa, a chłopcy huśtali („wychali”) dziewczęta. Co prawda, w pieśniach kupałowych i piotrowych częściej wspomina się parobka, który huśta się „na klonie”, „na drzewie”, „na orzechu”. Oj w lesie na orzechu, na drzewie, Tam wisiała kołyska na gałęziach. A kto w tej kołysce się kołysał? Młodziutki Iwanko się huśtał. — Oj huśtajcie mnie, gałęzie, wysoko, Oj żeby było widać daleko. Tam gdzieś moja Marusina przechadza się, Wyszywanymi rękawami macha, Złotymi przepaskami jaśnieje… rzędowość. Właśnie podczas postu Piotra wiosna przechodziła w lato, słońce zwracało się ku zimie, więc znane są kalendarzowe zwyczaje i obrzędy cyklu wiosenno-letniego — pożegnanie rusałek (rozyhry), pogrzeb Jaryły lub Kostrubonka (w poniedziałek, pierwszy dzień postu Piotra), Iwana Kupały, dzień św. Piotra (obrzęd olchy i dębu, czczenie drzew i obrzędy pasterskie na połoninie), koszenie, żniwa. Na przykład na środkowej Ukrainie znany był zwyczaj zbierania się zamężnych kobiet (oprócz wdów i samotnych młodych kobiet) w pierwszy dzień Piotrówki, by „gonić krogulca”. Zbierały się w ogrodzie, przygotowywały obiad, urządzały „rozyhry” — zabawę z żartami i sprośnymi pieśniami, aby przegonić krogulca, „żeby nie łowił kurcząt”, albo „namoczyć dojnice” dla „wielkiego mleka”, albo urządzić „pogrzeb” Jaryły czy Kostruba — słomianej lalki w postaci mężczyzny. Czasami w roli Kostruba występowała jedna z dziewcząt, wokół której inne prowadziły korowód, śpiewając: Umarł, umarł Kostrubonko Siwy, miły gołąbeczku… Po Piotrze w wielu regionach Ukrainy rozpoczynały się żniwa (czasami — między Janem a Piotrem, czyli w tygodniu od Kupały do Piotra), dlatego też mówi przysłowie, że „święty Piotr żyto zaczyna żąć”. Znany jest staroukraiński zwyczaj pieczenia w dzień Piotra chleba z nowego żyta (lub mąki jęczmiennej), nażętego choćby zielonkawym. Te nowe chleby niesiono święcić do cerkwi w dzień św. Piotra, a u bogatych gospodarzy święcono je w domu po mszy, i wtedy już, gdy ksiądz przeczytał nad nimi „Ojcze nasz”, łamano je i rozdawano wszystkim parafianom lub wszystkim domownikom. Więc nieprzypadkowo i w pieśniach kupałowych śpiewają: A że na Jana wodę brała, A na Piotra chleb piekła… M. Maksymowycz zaznacza, że „w dawnych czasach jęczmień żęto przed Piotrem i w Kijowie na Piotra święcono jęczmienny chleb, choćby i upieczony z niedojrzałego ziarna”. Często „starego” chleba nie wystarczało do nowych zbiorów, dlatego istniało przysłowie: „Piotrówka — na chleb katuszka” lub „Piotrówka — głodówka, a Spasówka — łasówka”. Wielka miłość była u Ukraińców do apostołów Piotra i Pawła. W licznych baśniach i legendach opowiada się, jak wędrowali po świecie i zawsze pomagali ludziom. Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Anatolij POHRIBNYJ, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK P.o. redaktora naczelnego, pierwszy zastępca redaktora naczelnego Ołeksander SZOKAŁO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział kultury Wałentyna DAWŁDENKO 270-55-57 Dział języka Nina HNATIUK 279-49-47 Dział korekty Ewelina HUBKO, Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Dyżurny redaktor Wałentyna DAWŁDENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.com.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301227 Nakład ogólny — 26000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów.

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn