Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №29 за 2008 рік

16 S. · 48 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 29 (458), 17–23 lipca 2008 Z ROSY I WODY WAM, PROSWIATIAŃSKI OJCZE!

Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk Idea ukraińska wyraźnie już ukształtowała się w świadomości obywateli Ukrainy. Prawie wszyscy pragną żyć w silnym państwie i to właśnie wiążą z osobistymi perspektywami. Intuicyjnie, niemal fizycznie odczuwa się działanie jakiejś niewidzialnej siły, która ze wszystkich stron popycha wielkie, słabe państwo ku krawędzi przepaści, na pastwę silnych tego świata, aby potem jego dobra trafiły w nienasycone trzewia bezlitosnych i wszystkożernych korporacji ponadnarodowych. Społeczeństwo rozpaczliwie szuka ochrony i nie znajduje odpowiedniej nowej siły politycznej. Oznacza to, że Ukraińcy podświadomie są gotowi przyjąć współczesny nacjonalizm jako sposób zwycięskiej reakcji na zagrożenia i pokusy świata. Słowo „nacjonalizm” już nie wywołuje normalnie reakcji, a przynajmniej z zrozumieniem przyjmuje się nacjonalizm naszych partnerów i sąsiadów. Były prezydent Rosji Putin otwarcie oświadczył o rosyjskim nacjonalizmie i zapewnił, że jego następca również będzie rosyjskim nacjonalistą. Dlaczego Ukraina nie może mieć prezydenta-nacjonalisty i premiera — nacjonalisty? Nie doceniamy roli zdrowego nacjonalizmu jako współczesnego potężnego czynnika w globalnej konkurencji. Na śmiech sąsiadom z jakiegoś powodu na powierzchnię procesów politycznych wynosi się model republiki parlamentarnej i liberalizm jako otwartość na obce interesy, najwyraźniej kosztem własnych ustępstw. Bardzo często słuchamy rad „życzliwych” i chętnie wpuszczamy na ukraińskie ziemie „konie trojańskie” z tłustymi legionistami „nadmuchanego” kapitału w środku. Nie wszyscy przyjmują nacjonalizm, nie wszyscy rozumieją jego misję i wciąż ufają starym kliszom. Nacjonalizm — to patriotyzm. W przeciwieństwie do deklaratywnego patriotyzmu, jest to patriotyzm czynny. Dlatego nacjonalista — to nie jakiś nadzwyczajny człowiek, działa on jak patriota. Właśnie tego brakuje wielu politykom i obywatelom Ukrainy, i to trzeba rozwijać, aby stać się ludźmi odnoszącymi sukcesy. O takim nacjonalizmie nie trzeba mówić wiele — to sposób życia aktywny i zdolny do konkurencji w świecie. Są dwie drogi rozwoju nacjonalizmu na Ukrainie. Pierwsza — zmienić sposób pove- Zdjęcie Oleska Dmitrenka Kolektyw redakcji gazety „Słowo Proświty”, aktyw autorski serdecznie gratulują przewodniczącemu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, posłowi do Rady Narodowej Ukrainy Pawłowi Mowczanowi z okazji urodzin. Szanowny Pawle Michajłowiczu! W dniu Twoich narodzin chciałoby się życzyć Ci mężności pierwszych wiosennych pędów, które przebijają się przez śnieg ciemnoty i witają dzień młodego słońca. „Oto wam, ludzie, nasza miłość, nasz kwiat!” Twoje serce nigdy nie pokrywało się korą obojętności i zawsze miało czysty, uczciwy, odważny głos. Pamięć wielu pokoleń Ukraińców, gorzkie doświadczenie walki o ukraińską państwowość napełniały Twoją duszę siłą, dzielnością, pewnością, że zdołasz wnieść swoją cenną cząstkę w tworzenie niepodległego państwa ukraińskiego, o którym marzyli i o które walczyli najlepsi synowie i córki Ukrainy. Niezłomny patriota Ukrainy, bojownik o odrodzenie duchowości rodzimego narodu i rozkwit słowa ukraińskiego, wybitnie utalentowany poeta i publicysta, przez wiele lat stoisz na straży wysokich ideałów prawdy, honoru, wolności, jednoczenia światowego ukraińskiego ogółu. Niech więc w Twoim kalendarzu życia będą zawsze tylko jasne, szczęśliwe dni. Niech gościnny próg Twojego domu każdego dnia przekraczają radość i dobro, a w oceanie poezji kontynent Pawła Mowczana raduje licznych czytelników złotolśniącym słowem mądrości i piękna. Bożej łaski Tobie na długie lata!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

DROGA NACJONALIZMU

dinki i życia społeczeństwa obywatelskiego tak, by obywatel ukraiński postrzegał swoje państwo chociaż tak, jak Polak w Polsce czy Francuz we Francji. Ukraina ma szansę stać się centrum światowego wpływu. W tym celu trzeba przyjąć normalny cel rozwoju narodu zamiast przegranej strategii przetrwania, uwzględniać interesy wszystkich partnerów i szukać, do kogo by się przychylić. Drugi sposób to kształtowanie nacjonalizmu jako ruchu politycznego, prawego skrzydła politycznego, aby drogą zdobycia władzy szybciej osiągnąć zrozumiały i pożądany dla wszystkich cel — silną i bogatą Ukrainę. Organizacja nacjonalistyczna nie powinna bić głową o głuchy mur, lecz przenosić uwagę na te sfery, w których może zwyciężać. Nie jestem pewien, czy wszyscy, którzy ze wzruszeniem maszerowali w kolumnach obrony Ukraińców, nadal codziennie podejmują tę samą praktyczną działalność dla dobra ukraińskości. Politykę mobilizują nacjonalistyczne tradycje życia społecznego. Ze świadomości Ukraińców w czasach Imperium Rosyjskiego, Austro-Węgier i Polski nacjonalizm wypalano represjami, hołodomorami i propagandą. Pamiętacie, jak zaraz po proklamowaniu niepodległości rzuciliście się do partii, zabraliście się do budowy maszyny państwowej, pozostawiając Towarzystwo Języka Ukraińskiego, potem „Proświtę” bez należytego własnego udziału? To były pierwsze ukraińskie organizacje, w których odbudowywano podstawy naszej państwowości narodowej. Mogliśmy mocno rozwijać ten ruch odrodzenia i w ten sposób dobudować filar dla prawdziwej ukraińskiej polityki. Wtedy zabrakło wysiłku. Obecnie znacznie trudniej rozwijać nacjonalizm światopoglądowy, tak by stał się podstawą nacjonalizmu politycznego. Cała przestrzeń informacyjna Ukrainy dziwnie jest nastawiona przeciwko idei ukraińskiego nacjonalizmu, to znaczy silnego, skutecznego patriotyzmu. Podczas naszego błąkania się korytarzami niedorzecznej polityki zdążono już zbudować potężny system informacyjny przeciwdziałania ukraińskiemu nacjonalizmowi na Ukrainie. Oprócz oświaty oraz szerzenia ideologii nacjonalizmu jako idei niezmiennego światowego sukcesu Ukrainy, trzeba codziennie podsycać ukraińską pewność siebie we własne siły i odwagę w obronie interesów narodowych. Nacjonalizm koniecznie potrzebuje formy odrębnej partii. Partie antyukraińskie muszą w sposób zgodny z prawem opuścić ukraińską politykę. Głównym zadaniem nacjonalistycznej partii jest doprowadzenie do wyparcia z polityki tych sił, które działają na rzecz innych państw przeciwko ukraińskiemu nacjonalizmowi. Dopóki to się nie stanie, nikt nie będzie traktował nacjonalistycznej partii jako realnej siły. Ideolodzy nacjonalistycznego ruchu politycznego nie mają prawa do błędów i lekkomyślności, nie mają prawa składać nieuzasadnionych oświadczeń. Ze wszystkimi obywatelami trzeba nauczyć się rozmawiać szczerze i z szacunkiem. Fałsz może przekreślić dorobek wielu bohaterów i zmarnować milionowe ofiary pokoleń. Ten, kto podejmuje się występować w imieniu ukraińskiego nacjonalizmu, musi to dobrze rozumieć. Nacjonalizm powinien być nowoczesny i działać z wyprzedzeniem w obronie interesów narodowych Ukrainy, patrzeć na ukraińskie sprawy z pozycji gracza światowego. Nacjonalizm nigdy nie wygrywa na roszczeniach i oskarżeniach, nawet bardzo sprawiedliwych, ponieważ jego siła tkwi w konstruktywności i opieraniu się na własnych siłach narodu, których nie warto trwonić na machanie hasłami i brawurę. Polityczny nacjonalizm musi budować mocny fundament — nowoczesny światopogląd obywateli. Trzeba zakończyć nieustanne dyskusje o idei narodowej i postawić na pierwszym miejscu jasno sformułowany cel narodu. Warto zapisać go w ukraińskiej Konstytucji. Musi on być atrakcyjny nie tylko dla Ukraińca etnicznego, ale i dla każdego obywatela. Nacjonaliści będą mieli powszechne poparcie, jeśli znajdą nowoczesny, wyraźny wyraz ideologii i celu narodu oraz dotrą słowem prawdy do każdego obywatela, do każdej ukraińskiej chaty.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE PAT POLITYCZNY CZY ODŁOŻONA PARTIA?

NA TEMATY DNIA Petro ANTONENKO Szachy w naszym życiu politycznym są lubiane. Oto niedawno były spiker podarował na urodziny byłemu premierowi zestaw do tej intelektualnej gry. Może z aluzją: czy nie czas, aby obaj, zamiast polityką, zajęli się spokojną i cichą grą? W każdym razie, starą grę lubią także politycy młodego pokolenia. Na przykład spiker Arsenij Jaceniuk w ostatnich dniach sesji nie raz charakteryzował kolejny kryzys parlamentarny, czy raczej polityczny, terminem „pat polityczny”. Dla niewtajemniczonych: pat to sytuacja w partii szachowej, kiedy jedna ze stron nie ma ruchu, ale i druga strona nie może wygrać. Zatem pat to remis. Wygląda na to, że polityczny remis stał się zakończeniem (tymczasowym) kilkumiesięcznego kolejnego kryzysu z na wpół zablokowanym parlamentem, z próbami rozbicia chwiejnej koalicji i odwołania powołanego przez nią rządu Julii Tymoszenko. Rządowi nie udało się zatwierdzić w parlamencie zmian do Budżetu Państwa na 2008 rok, gdzie proponowano rozdzielić dodatkowo zgromadzone w ciągu kilku miesięcy 30 miliardów hrywien. Napłynęły one, według twierdzeń rządu, z ożywienia gospodarki, wyprowadzenia jej z cienia, czyli bardziej zdecydowanego „wytrząsania” podatków, a także dzięki walce z przemytem. Jedną trzecią tej sumy — 10 miliardów — proponowano wydać na wypłaty socjalne, czyli zwiększenie emerytur i pensji dla budżetówki. Prezydent Wiktor Juszczenko nazwał to „budżetem przejadania”, a 11 lipca w Odessie odbyło się spotkanie społeczeństwa z uczestnikami ćwiczeń wojskowych „Sea Breeze-2008” z inicjatywy Odeskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Kilkudziesięciu prośwician, a także przedstawicieli innych organizacji społecznych, chlebem i solą, zgodnie ze starym ukraińskim zwyczajem, witało przedstawicieli sił zbrojnych krajów NATO. Na spotkaniu wystąpili przedstawiciele władz lokalnych, Sił Zbrojnych Ukrainy, wojskowi krajów NATO. Do odeskiej społeczności zwrócił się przewodniczący obwodowej „Proświty” O. Stepanczenko, który opowiedział o proświciańskim programie „Ukraina — europejski dom”, pracy Centrum Integracji Euroatlantyckiej i jego aktywnej działalności w zakresie informowania ludności o NATO. Głównym celem tegorocznych manewrów „Sea Breeze-2008”, które potrwają w obwodach odeskim i mikołajowskim oraz w Republice Autonomicznej Krym, określono wypracowanie według standardów NATO działań wielonarodowych sztabów i sił podczas planowania oraz przeprowadzania operacji pokojowej. Kierownictwo ćwiczeniami „Sea Breeze-2008” sprawować będą: ze strony ukraińskiej — pierwszy zastępca dowódcy Marynarki Wojennej SZ Ukrainy wiceadmirał Wiktor Maksymow, ze strony amerykańskiej — kontradmirał Marynarki Wojennej USA John Moore. Biuro Prasowe OOO OT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki ekonomiści — źródłem inflacji. Premier ripostowała, że te grosze mają choć trochę zrekompensować ludziom wzrost cen i że inflację odziedziczyła po poprzednim rządzie. Julia Tymoszenko jedną trzecią środków — 10 miliardów — proponuje skierować do gospodarki, taką samą sumę — do regionów, a to inwestycja w ich rozwój. Nie pomogło. Proprezydencka frakcja „NU-NS” niby była za budżetem, tylko z uwzględnieniem ich i Prezydenta poprawek. Frakcja BJuT, oczywiście, też za. Jednak samej koalicji sił już nie wystarczyło. Dwaj deputowani, But i Rybakow, niedawno ogłosili wystąpienie z niej. Iwan Płuszcz dawno już, od dnia głosowania za rządem, jest „niczyj”. A jeszcze wyraźnie mogliby nie głosować niektórzy „nu-nsowcy”, przede wszystkim ci, którzy wyszli z partii „Nasza Ukraina” i utworzyli „Jednolite Centrum”. Sprawę ostatecznie zagmatwał sam Prezydent, który niespodziewanie w czwartek wieczorem złożył własny wariant zmian do budżetu. Po fiasku „budżetiady” premier oświadczyła: to, że Juszczenko złożył własny projekt na godzinę przed zakończeniem pracy komisji budżetowej i na dzień przed zakończeniem sesji, oznaczało po prostu sabotaż głosowania. W każdym razie budżetu i tak by nie przyjęto, nawet gdyby parlamentarzyści przedłużyli sesję jeszcze o jeden tydzień. Bo dzień wcześniej odbyło się inne pokazowe głosowanie — za dymisją rządu. Regionaliści, którzy inicjowali sprawozdanie rządu i właśnie dlatego odmawiali rozpatrywania budżetu, w tym głosowaniu niby przegrali, bo nie poparli ich komuniści i frakcja Bloku Łytwyna. Ale wygląda na to, że te frakcje nie poparłyby też budżetu, bo komuś opłaca się polityczny pat. Na pierwszy rzut oka nic nowego i nic strasznego. Regionalistom udało się „zachować twarz”, nawet nie odwołując rządu, na co mało kto liczył. Ich frakcja pokazała, że trzeba się z nią liczyć. Dopięli swego w formie ultimatum w sprawie sprawozdania rządu. Koalicjanci, przede wszystkim BJuT, też niby nie przegrali, nawet moralnie wygrali, wszak teraz można mówić, że przeszkadza im się dbać o naród. Na następną sesję, na wrzesień, odłożono zmiany do budżetu. Niech leżą w państwowym skarbcu te cudem objawione 30 miliardów. Nie poszły te „grosze” na wypłaty socjalne? Ale ludzie już polegają nie na wypłatach socjalnych, a na samych sobie. Jednak polityczny pat, w odróżnieniu od szachowego, to rzecz daleko nie pokojowa i nie remisowa. Przed półrocznymi wakacjami politycznymi może i jest na miejscu. Ale w rzeczywistości to tylko cisza. Przez półtora miesiąca gorąco będzie nie tylko na zamorskich plażach, gdzie będą się opalać deputowani i urzędnicy, ale także w sztabach partii i bloków, w Centralnej Komisji Wyborczej i Sądzie Konstytucyjnym. Spory tam będą wrzeć wokół dalszych losów koalicji parlamentarnej. Wszak dzisiaj nikt nie podejmuje się dokładnie powiedzieć, czy istnieje ona, czy nie, przynajmniej każdy interpretuje po swojemu. Trzy warianty: niemrawa koalicja, jej przeformatowanie, nowe wybory czy próba odnowienia normalnej koalicji — wszystko to będzie przedmiotem letnich dyskusji politycznych, kuluarowych, przyciszonych, jakby nawet przypieczonych lipcowym słońcem. Ale przez to nie mniej ostrych. Szkoda, że nasze społeczeństwo znajduje się na takim etapie, że praktycznie poza wpływem na polityków pozostaje naród — obywatele, wyborcy, o których wspomina się tylko przed wyborami. Szkoda, że poza grą, „na spalonym” — użyjmy już terminu piłkarskiego — pozostają także nasze siły narodowo-demokratyczne. Oto kto ma pełny pat. Niedawno byłem na zebraniu jednej z takich partii. Smutno. Już odrzucono ideę zjednoczenia dziewięciu partii bloku „Nasza Ukraina”. W każdym razie na tę ideę, wygląda na to, wszyscy już machnęli ręką. Mało tego: właśnie utworzono dziesiątą partię — „Jednolite Centrum”. Zrobiono to na grzbiecie (nie chce się mówić na ruinach) jednej z dziewięciu, właśnie tej, gdzie honorowym przewodniczącym jest Prezydent państwa. Zatem zamiast zjednoczenia sił narodowo-demokratycznych wysunięto tu koncepcję „modernizacji” partii, program jej odnowienia do 2018 roku. To właśnie w duchu naszych licznych „programów” ostatnich dziesięcioleci, na przykład „programu budowy mostów do 2020 roku” czy „programu odnowienia odmian ziemniaków do 2017 roku”. A starsi ludzie przypomną sobie liczne programy z przyrostkiem „...zacja” w rodzaju „chemizacji” czy „melioracji”. Czymkolwiek dziecko się bawi... Przyjąć propozycję MON o nadaniu Dniepropetrowskiemu Uniwersytetowi Narodowemu imienia wybitnego ukraińskiego pisarza, uczonego i działacza społecznego Olesia Terentijowycza Honczara i w dalszej kolejności nazywać go — Dniepropetrowski Uniwersytet Narodowy imienia Olesia Honczara. Premier Ukrainy J. Tymoszenko

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

RADA MINISTRÓW UKRAINY

ZARZĄDZENIE z 25 czerwca 2008 r. nr 888-r Kijów O uczczeniu 140-lecia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki 1. Poprzeć propozycję Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki dotyczącą uczczenia 140-lecia jego założenia. 2. Utworzyć Komitet Organizacyjny do spraw przygotowania i uczczenia 140-lecia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki (dalej — Komitet Organizacyjny). 3. Zatwierdzić osobowy skład Komitetu Organizacyjnego, zgodnie z załącznikiem. Przyznać przewodniczącemu Komitetu Organizacyjnego prawo do wprowadzania w razie potrzeby zmian w jego składzie. 4. Komitetowi Organizacyjnemu opracować i zatwierdzić w ciągu miesiąca plan działań związanych z przygotowaniem i uczczeniem 140-lecia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Premier Ukrainy Ju. TYMOSZENKO ZATWIERDZONO rozporządzeniem Gabinetu Ministrów Ukrainy z dnia 25 czerwca 2008 r. nr 888-р SKŁAD Organizacyjnego Komitetu ds. przygotowania i obchodów 140-lecia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki WASIUNYK Iwan Wasylowycz — wicepremier Ukrainy, przewodniczący Komitetu Organizacyjnego WAKARCZUK Iwan Oleksandrowycz — minister edukacji i nauki, zastępca przewodniczącego Komitetu Organizacyjnego WOWKUN Wasyl Wołodymyrowycz — minister kultury i turystyki, zastępca przewodniczącego Komitetu Organizacyjnego MOWCZAN Pawło Michajłowycz — przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy, zastępca przewodniczącego Komitetu Organizacyjnego (za zgodą) ZAJEC Iwan Oleksandrowycz — deputowany ludowy Ukrainy (za zgodą) MUŻUK Leonid Petrowycz — zastępca dyrektora Kijowskiej Państwowej Telewizyjno-Radiowej Kompanii MURACHOWSKI Anatolij Leonidowycz — pierwszy zastępca przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radia NESTERCZUK Mykoła Trochymowycz — odpowiedzialny sekretarz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki (za zgodą) OLIJNYK Maria Wasyliwna — zastępca przewodniczącego Donieckiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki (za zgodą) PAWLENKO Jurij Oleksijowycz — minister do spraw rodziny, młodzieży i sportu PONOMARIW Oleksandr Danyłowycz — zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki (za zgodą) PITKO Jarosław Michajłowycz — przewodniczący Lwowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki (za zgodą) SAWCZENKO Serhij Michajłowycz — przewodniczący Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki w Autonomicznej Republice Krymu (za zgodą) SEMYSTIAHA Wołodymyr Fedorowycz — przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki (za zgodą) TYSZCZENKO Illja Iwanowycz — dyrektor departamentu polityki humanitarnej Ministerstwa Obrony UMANSKI Ihor Iwanowycz — pierwszy zastępca ministra finansów FILARET (DENYSENKO Myhajło Antonowycz) — zwierzchnik Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego — patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy (za zgodą) FILIPCZUK Heorhij Heorhijowycz — minister ochrony środowiska naturalnego FOLWAROCZNYJ Wasyl Iwanowycz — zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» (za zgodą) JAWORIWSKI Wołodymyr Oleksandrowycz — przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy do spraw kultury i duchowości (za zgodą)

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Przewodniczący Ukraińskiej Wspólnoty Myrosław MAMCZAK Uchwalono 7.07.2008 r.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

SPOŁECZEŃSTWO

ów związków wojskowo-przemysłowego kompleksu Ukrainy i Rosji. Ale sewastopolanom to kłamstwo jest dobrze znane. Wszystkie miejscowe przedsiębiorstwa wojskowo-przemysłowego kompleksu przez piętnaście lat nie utrzymują żadnych związków z sąsiednim państwem, podobnie jak przedsiębiorstwa Ukrainy. Rosyjskie kręgi rządzące obawiają się, że realizacja ich zamówień w Piwdenmaszu (m. Dniepropetrowsk) może się zakończyć, a takich przedsiębiorstw w Rosji nie ma. Poza tym program NTS na pierwszym miejscu postawił gratulacje dla sewastopolan z okazji Dnia Miasta od rosyjskiego prezydenta Miedwiediewa, następnie Siergieja Iwanowa, a dopiero potem od kierownictwa Państwa Ukraińskiego Juszczenki i Tymoszenko. Widać, że wideoklip montowały rosyjskie służby specjalne. Dlatego ukraińską licencję na działalność rosyjskiego NTS wydano warunkowo. Ukraińskie władze nie mają żadnego wpływu na ideologiczny kierunek nadawania audycji. Ale najgorsze w tej audycji, co wpłynęło na świadomość sewastopolan, to reportaż o odsłonięciu pomnika P. K. Sahajdacznego, wybitnego wodza i hetmana Ukrainy. Zniekształcono informacje o jego bohaterskim życiu, nazywano go piratem, mordercą i rabusiem. Prowadzący program, a także cały personel NTS, nie są zdolni pojąć wielkości tej osobowości. Barbarzyńcą można nazwać każdego wodza, na przykład Suworowa, który zniszczył połowę miejscowości Krymu. Jednak jego własny naród nazwał go generalissimusem. Trzeba się spodziewać i kolejnych szeroko zakrojonych psychologicznych nowinek rosyjskich służb specjalnych w Ukrainie. Wiadomo, że wszystkich tych technologicznych przedsięwzięć jedynym zadaniem jest rozbicie Ukrainy, być może stworzenie dwóch państw, dwóch wrogich obozów, z których jeden ma być przydupasem i kolonią Rosji, a drugi, który się uwolni, — walczyć o zjednoczenie. 2. Jeżeli ukraińskie władze nie podejmą zdecydowanych kroków w celu przywrócenia porządku w Sewastopolu, nie ukarzą prowokatorów ani nie staną w obronie oddanych sprawie ukraińskiej mieszkańców miasta, Ukraińska społeczność Sewastopola będzie zmuszona utworzyć własne struktury w celu obrony swoich domów, swoich bliskich i swojego kraju. Wzywamy wszystkich mieszkańców Sewastopola, w których żyłach płynie gorąca kozacka krew, a w piersi bije szczere ukraińskie serce, aby nie dopuścić do rozpasania szowinizmu, bandytyzmu i terroryzmu w naszym mieście. Wzywamy wszystkich sewastopolan, aby z rozwagą i szacunkiem odnosili się do historycznej przeszłości, do zgody i przyjaźni, którymi Sewastopol zawsze się słynął.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

IMPERIALNE PSYCHOTERMINATORY

LISTY Z SEWASTOPOLA Wołodymyr PROCENKO, Krym „Stare kadry” nie są w stanie kontrolować „sytuacji politycznej” na Ukrainie i na Krymie na korzyść Rosji. Kilka „wpadek”, związanych z nieudanym osłabieniem ukraińskiej władzy w Sewastopolu, które planowano przeprowadzić poprzez zorganizowanie lokalnego referendum oraz poprzez fałszowanie opinii lokalnej społeczności w kwestii wotum nieufności wobec Sewastopolskiej Miejskiej Administracji, zmusiło Rosję do odnowienia i zwiększenia szeregów psychotechnologów, swoistych szpiegów, wyszkolonych w karmieniu obywateli „fałszywymi informacjami”. Jednak, pomimo odnowionego potencjału kadrowego, nie udało się w porę zapobiec pozwanemu przez Sewastopolską Administrację Państwową zakazowi lokalnego referendum. Zatem służbom specjalnym Rosji nie pozostało nic innego, jak wzmocnić swoje możliwości pracownikami wyszkolonymi we wdrażaniu brudnych technologii informacyjnych. Taki rewanżystowski demarsz kręgów rządzących Rosji to ingerencja w sprawy wewnętrzne Ukrainy. Najbardziej zaniepokoiło to kierownictwo Sił Zbrojnych Ukrainy. Przecież głównym kierunkiem pracy zagranicznych specjalistów bez wątpienia będzie personel Sił Morskich. Lokalni politycy przypuszczają, że rosyjscy psychotechnolodzy będą udzielać pomocy partiom, organizacjom społecznym i kierownikom ukraińskich środków masowego przekazu, którzy stoją na prorosyjskich pozycjach. Dlaczego by nie stworzyć odpowiedniej ukraińskiej służby, która przeciwdziałałaby „czarnej propagandzie”? Po co obywatelom Ukrainy „przeżuwać” dużą ilość prorosyjskich informacji? Najskuteczniejszym krokiem byłoby usunięcie ze stanowisk tych kierowników, którzy współpracują z zagranicznymi szpiegami. Niestety, rosyjski skład kadrowy zabezpieczenia psychologicznego, zaangażowany w walkę psychologiczną, nie jest nam znany, ale to, że zaczął on wdrażać działania informacyjno-doradcze oraz agitacyjno-propagandowe i wykorzystywać wpływ psychologiczny na jednostki, jest odczuwalne. Akcje technologiczne, związane ze zwalnianiem z pracy, pozbawianiem pomieszczeń produkcyjnych czy mieszkań, tworzenie problemów socjalno-mieszkaniowych rzekomo drogą prawną z wcielaniem technologicznych legend, wpływa na całe grupy ludzi. Możliwe, że na Krymie i na Ukrainie będą pojawiać się gazety-sobowtóry, do eteru będą trafiać wrogie audycje telewizyjne i radiowe, będą opracowywane środki mające na celu pozbawienie patriotów Ukrainy wizerunku, pracy, mieszkania i innych gwarancji państwowych oraz ograniczenia poprzez działania zgodne i niezgodne z prawem. Ale na razie zagraniczna służba psychologiczna przegrywa. Przecież te środki, które Rosja przeznacza na łapówki, osiadają w kieszeniach psychoterminatorów. Komu była na rękę śmierć sewastopolskiego rzeźbiarza Czyża, który ulepił odrażający pomnik Katarzyny II? Wyjaśnić tego nikt nie zdołał, a prokurator miasta Dereza nie ma czasu na te problemy. Pomnik Katarzyny II Ukraińcom nie jest potrzebny. Sąd Gospodarczy Sewastopola na wniosek wydziału ochrony dóbr kultury miejskiej administracji państwowej [orzekł o] prawnej ochronie państwa. Członkom ukraińskich organizacji od niedawna coraz częściej grozi się fizyczną rozprawą, terroryzuje się ich przez telefon, zamalowuje się budynki mieszkalne, szydzi się na stronach internetowych i publicznie poniża za ukraińskie słowo, jak to było nie tylko 5 lipca, ale i 22 czerwca podczas uroczystości z okazji dnia rozpoczęcia Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. Poseł ludowy z Partii Regionów Wadym Kołisniczenko z ekranu sprywatyzowanego przez siebie miejskiego „Kanału Narodowego” 4 i 5 lipca groził, że nie dopuści do zamieszkiwania w Sewastopolu mieszkańców, którzy mają inne niż on przekonania. 5 lipca brutalnie zerwano i wyrzucono do morza tablicę pamiątkową upamiętniającą wydarzenia historyczne w Sewastopolu i we flocie w 1918 roku, bezkarnie pobito ukraińskich marynarzy. Powtórzyły się wydarzenia z listopada 2004 roku, kiedy te półbandyckie organizacje na Majdanie Nachimowa niszczyły wszystko, co ukraińskie i patriotyczne. Struktury siłowe winnych wtedy nie znalazły i nie ukarały. Nie szukają ich i obecnie. Dotychczas Ukraińska Wspólnota Sewastopola, działając w ramach prawa, nie reagowała na polityczne intrygi i demarsze „rosyjskojęzycznych organizacji”. Nie przeszkadzaliśmy budować i stawiać pomnika rozwiązłej carycy Katarzynie II, który wzniesiono dla poniżenia Ukraińców, Tatarów i naszego państwa. Jednak naszą tolerancję, wyważenie i cierpliwość „Blok Rosyjski” i poszczególni radni rady miejskiej odbierają jako słabość i tchórzostwo. Zaczęto nas już wyganiać z własnego domu! Dzisiaj elementy kryminalne z legitymacjami poselskimi doszły do ostatecznej granicy — poniżono honor narodowy i godność, bronił go stawiać. W przededniu 225. rocznicy do miasta przybyło z zagranicy ponad tysiąc dońskich kozaków. To już nie ci kozacy, których Katarzyna deportowała z Siczy. Potomków pozostały jednostki, ale do Sewastopola ich nie zaproszono. Niedobrze byłoby, gdyby kierownictwo Rosji stawiało do ochrony pomnika Katarzyny swoich wojskowych, a kozacy z umową międzypaństwową między Ukrainą a Rosją nie mają nic wspólnego. W razie konfliktu Flota Czarnomorska Federacji Rosyjskiej obroni swoich obywateli. Stanowisko sewastopolskich sił demokratycznych było słuszne — zaprzestać wieców, na które czekają oponenci, aby sprowokować konflikt międzypaństwowy. Służby specjalne Rosji dobrze wszystko przemyślały, ale nie spodziewały się, że lokalny Sewastopolsko-Czarnomorski Kosz międzynarodowego stowarzyszenia „Kozactwo” bez przeszkód da możliwość nacieszyć się dwa-trzy dni moskiewskim samozwańcom. Mówią, że to byli rosyjscy oficerowie, przebrani za kozaków, dlatego ich minister obrony Siergiej Iwanow osobiście przybył do Sewastopola, żeby nie narobili zbędnego kłopotu. Praca rosyjskich psychoterminatorów będzie polegać na programowaniu neurolingwistycznym. Ta metoda oddziaływania psychologicznego zmienia poglądy ludzi poprzez wprowadzanie do świadomości jednostki specjalnych programów lingwistycznych. Główne środki działania — specjalnie dobrane programy językowo-werbalne i niewerbalne, których przyswojenie spowoduje zmiany państwa i każdego Ukraińca w Sewastopolu. Rzucono nam wyzwanie. Przyjmujemy je! Lokalna władza nie chce lub nie może zaprowadzić porządku w mieście, więc nie możemy dopuszczać do poniżania we własnym domu. My, sewastopolscy Ukraińcy, żyjemy u siebie w domu i chcemy zgodnie współistnieć ze wszystkimi, którzy mieszkają w naszym mieście. Ale nie będziemy więcej tolerować przybłędów, którzy sprywatyzowali prawo do wypaczania i interpretowania naszej historii na swój sposób, szydzenia z naszych przodków, historii i kraju. Ukraińska Wspólnota Sewastopola żąda od Prezydenta Ukrainy, premiera i przewodniczącego Rady Najwyższej: rozpatrzenia sytuacji w Sewastopolu na posiedzeniu RBNiO, rozwiązania rady miejskiej Sewastopola, zakazania działalności antyukraińskich organizacji i partii w Sewastopolu oraz na Krymie, surowego ukarania organizatorów i uczestników przekonań, poglądów i światopoglądu człowieka w potrzebnym kierunku. Specjaliści będą badać negatywny stan emocjonalny grup ludzi i pomagać odczuwać dyskomfort ich stanu psychicznego, a następnie wprowadzać zmiany w świadomości, zmuszając ludzi do postrzegania sytuacji życiowych w inny sposób i budowania relacji z innymi. Jedna z takich zakrojonych na szeroką skalę operacji psychologicznych miała już miejsce w koalicji Rady Najwyższej Ukrainy. Technologiczny zamysł rozpadu koalicji ogłaszali niektórzy posłowie-regionalni na długo przed jej powstaniem, aby zachwiać wiarę w jej żywotność. W świadomości ludzi to się utrwaliło. Obecnie, kiedy dwóch posłów ogłosiło wyjście z koalicji, wykonując zaplanowaną operację technologiczną, a na dodatek kiedy jeden z nich udzielił wywiadu razem z Wołodymyrem Sabodanem, u wyborców zburzono nadzieję i stracili oni wiarę w zdolność koalicji do działania. A zwolennicy demokracji chcą widzieć pełnowartościową koalicję. W jaki sposób ją doformują, dla nich nie ma znaczenia. Czekają na kontrdziałania, czyli komfort dla swoich uczuć i nastroju. Bezczynność doprowadzi do rozczarowania. Już brutalnie rozpoczęli swoją pracę psychoterminatorzy w NTS (Niezależna Telewizja Sewastopola). Tak, w programie poświęconym obchodom Dnia Miasta, trzykrotnie pokazali swojego „szefa”, ministra obrony FR Siergieja Iwanowa, który zastraszał sewastopolczyków NATO i mówił, że doprowadzi to do rozrywu wandalizmu w Sewastopolu 5 lipca zgodnie z obowiązującym prawem, pociągnięcia do odpowiedzialności za bezczynność kierowników sewastopolskiej milicji i prokuratury, pozbawienia stopni oficerskich i emerytur Ministerstwa Obrony Ukrainy oficerów rezerwy — uczestników tych organizacji przestępczych. Ukraińska Wspólnota Sewastopola oświadcza: 1. Jeśli do Dnia Niepodległości Ukrainy nie zostanie znaleziona i uroczyście zainstalowana zniszczona tablica pamiątkowa, Ukraińska Wspólnota w przededniu, za przykładem wspólnoty rosyjskiej, obali pomnik Katarzyny II, o czym już rozpoczyna negocjacje w sprawie wspólnych działań z krymskotatarską wspólnotą Sewastopola. My sami, jeśli nie może władza, wykonamy wyrok sądu o nielegalności postawienia tego pomnika. Do jednostek specjalnych Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej przybyło siedmiu wysoko wykwalifikowanych specjalistów od pracy informacyjno-psychologicznej. Zostali oni oddelegowani do Sewastopola nieprzypadkowo. Federacja Rosyjska traci bowiem swoje zwierzchnictwo w przestrzeni informacyjnej Krymu, głównie wśród uczniów i młodzieży.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

OŚWIADCZENIE Ukraińskiej Wspólnoty Sewastopola

5 lipca, w przededniu święta Marynarki Wojennej Ukrainy, na Grafskiej przystani w Sewastopolu doszło do aktu wandalizmu, profanacji historii Ukrainy, próby podsycenia waśni międzynarodowej — siłowego ataku na ukraińskich żołnierzy. Milicja i prokuratura pozornie uchyliły się od przywrócenia porządku. Wcześniej zaplanowany antyukraiński szabaš jaskrawo pokazał, że w mieście-bohaterze ukształtowały się półfaszystowskie organizacje przestępcze, które przywłaszczyły sobie nazwy „Russkij Blok” i „Russkaja Obszczina Sewastopola” i pod przykrywką organizacji społecznych i partii działają przeciwko Państwu Ukraińskiemu, przeciwko Ukraińcom i Tatarom metodami bandyckimi, ignorując prawo. Ostatnie wydarzenia dowiodły, że te organizacje kontroluje miejska rada, są ściśle związane z Partią Regionów, z poszczególnymi deputowanymi miejskiej rady oraz ze strukturami siłowymi Sewastopola. Można prześledzić powiązania i rozgałęzienia tej bandy. Tak więc, według doniesień agencji informacyjnych, przy akcie wandalizmu obecny był wysoko postawiony urzędnik rosyjskiego konsulatu na Krymie Łysenko. W przededniu tych wydarzeń sewastopolska organizacja postępowych socjalistów, na czele której stoi emerytowany oficer rosyjskiej floty Jewhen Dubowik, otwarcie ogłosiła utworzenie w mieście z byłych spetsnazowców terrorystycznych band. Komuniści wzywali do powstania. Od dłuższego czasu poniżają ukraińską wspólnotę, naszą historię i państwo oraz jego przywódców. Ukraińcy Sewastopola zostali pozbawieni

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

POGLĄD

Petro KEREZ Na początkach tworzenia współczesnej niepodległości Ukrainy nasz starszyzna Iwan Dziuba oznaczył charakterystyczną cechę nowo objawionych rewolucjonistów: “Człowiek, który wrósł w megafon, nie jest w stanie ani słyszeć, ani dyskutować…” Spróbuję sparafrazować ukraińskiego klasyka na dzisiejszą modłę: elita rządząca, która wrosła w proces prywatyzacji i samowzbogacania się, nie tylko nie słucha, ale i nie widzi własnego narodu, ona już czuje się na granicy nieśmiertelności. A lud nasz dopiero teraz zauważył, jak w chciwości, by wszystko zagarniać pod siebie, ta wierzchołka, oprócz dobra wspólnego, prawie zakończyła jeszcze i “prywatyzację” Majdanu. W interpretacji niektórych obecnych ideologów, to nie Majdan podniósł ją z pomarańczowymi i błękitnymi wstążkami na władczy Olimp, a “mesjasze” uszczęśliwili kijowian, wschodniaków i zachodniaków, zstępując do miasteczek namiotowych z niebios. Mało tego, teraz pragną jeszcze więcej — bez przeszkód (a nawet bezpłatnie!) korzystać na swój smak i uznanie z woli narodu. Ironizując nad babą Paraską, którą początkowo przygarnęli, przewieźli prestiżowym autem, dali kilka zabawek, a teraz i na próg nie wpuszczają, nikt nie domyślał się, że tak będą czynić z całym narodem. Obecnie do przeciętnych obywateli przychodzi zrozumienie, że polityczni pseudo-uzdrowiciele świadomie przypisywali i przypisują ukraińskiemu społeczeństwu symptomy niecharakterystycznych dla niego chorób. Na przykład, przeciwstawienie “wschodu” i “zachodu”. I górnik, i podkarpacki wieśniak ze smutkiem i goryczą uświadamiają sobie, że cierpiący i, wydaje się, teraz codziennie pogrążony w żałobie po zabitych Donbas nie doczeka się obiecanego “raju”, tak jak nie odnajdziesz go w wyludnionych zachodnioukraińskich wsiach. Ale te półtora czy trzy tysiące nuworyszy sobie “rajskie zakątki” już zbudowały i budują, niektórzy otwarcie poświadczają “zdobyte” miliony dolarów w całkowitej biedzie i rozkładzie gospodarki, do dawnych malinowych marynarek przymierzając krawaty-motyle na europejską modłę. Pomajdanowy kac jest o wiele cięższy niż alkoholowy, ale po nim nie sposób proponować “trunku” nawet z najjaśniejszą pomarańczową, biało-błękitną, czerwoną czy jakąś inną polityczną etykietą. Przynajmniej o tym świadczy zjawisko, które rodzi się jednocześnie na Ługańszczyźnie, Tarnopolszczyźnie, Lwowszczyźnie — solidaryzacja prostego ludu. Organizacje społeczne, wolne związki zawodowe tych obwodów wspólnie z komitetem związku zawodowego Ukraińców “Solidarność” we Włoszech wystąpiły z inicjatywą konsolidacji zdrowych sił Ukrainy. W centrum prasowym Ukrinformu, w stolicy, ich przedstawiciele ogłosili przyjętą decyzję o utworzeniu Ogólnoukraińskiego ruchu społecznego “Solidarność”. Jak zaznaczono w dokumencie założycielskim, ruch będzie bazował na wspólnej woli społecznej, która jednoczy obywateli na Ukrainie, ukraińskich migrantów zarobkowych za granicą na zasadach wzajemnej pomocy dla zapewnienia rozwoju ukraińskiego społeczeństwa i stworzenia Ukraińskiego państwa narodowego. Jednocząc się, przedstawiciele z “dołów” nie stawiają za cel marszu po władzę, a przede wszystkim będą domagać się jej pełnej odpowiedzialności i bronić swoich praw socjalno-ekonomicznych. Obecne położenie “dołów” już nie zadowala. Tym podzielili się uczestnicy konferencji prasowej: Kostiantyn Ilczenko, przewodniczący Związku organizacji społecznych “Solidarność”, zastępca przewodniczącego

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Zstąpiwszy z niebios

Konfederacji Wolnych Związków Zawodowych Obwodu Ługańskiego: — W obwodach donieckim i ługańskim ustrój społeczny kształtują „pachany”. Tam ludzie są poddani przymusowi, nie mają prawa głosu. Kocham Ługańszczyznę, ale muszę przyznać, że to kraj niewolników. Nie wyobrażacie sobie, jakim wielkim szczęściem dla rodziny jest to, gdy dziecko zatrudni się w kopalni za tysiąc hrywien pensji. Ale to dotyczy chłopców, młodych mężczyzn. A dziewczęta?! Wybaczcie, ale najkrótsza droga dla nich prowadzi tutaj, do Kijowa, na „panel”. Lecz dla wszystkich miejsca w Kijowie nie starczy, a zwykły człowiek i tak zostaje tu bez praw i jasnych perspektyw. Trzeba myśleć o państwie. Ukraina to nie tylko Kijów. Ukraina to także miasteczko Zorynśk. Ludzie tutaj od lat mieszkają w dziewięciopiętrowcach, które jeszcze niedawno nie miały ani kanalizacji, ani ciepłej i zimnej wody. Zbudowano je i zapomniano na dziesięciolecia. I choć Tichonow z Jefremowem opowiadają, że my na Donbasie jesteśmy zjednoczeni i gotowi służyć ich ideałom partyjnym — to nieprawda. Cieszy, że już nawet niewolnicy chcą żyć inaczej. Dziś robotnicy na Ługańszczyźnie gotowi są chwycić do rąk pierwszą broń proletariatu — kamień, a chłopi — widły. Brakuje sił, by znosić dalej. Kto ma ten porządek złamać? My, z wami! Dość już listów, nadszedł czas ultimatum, bo nikomu nie wierzymy. Kiedy głową obwodowej administracji pań- Ołeksandr Drobacha. „Eko” straży stanął H. Moskal. Populizmu było dość, ale ludzie uwierzyli, poszli za nim, liczyli na demokratyczne zmiany. A co dostali? Nie demokrację, lecz umocnienie zasobu administracyjnego, orientację na tych, którzy go karmią. Układając listy kandydatów do rady obwodowej, Moskal na pierwszym miejscu postawił siebie, na drugim — byłego dyrektora generalnego PD „Swierdłowantracyt”, który w 2004 roku kopniakami pędził górników do wagonów, by jechali na Majdan w Kijowie w poparciu dla Janukowycza. Potwierdzam ten fakt: niestety, górnicy okazali się najbardziej bezwolni. Stali wtedy dwa tygodnie na jakimś bocznym torze, bez wody, bez jedzenia. A kiedy dwóch nie wytrzymało tych warunków i uciekło, ochrona, złapawszy ich, porządnie pobiła. Potem na rozkaz zwolniono ich z pracy. A co znaczy u nas zostać bez pracy? Beznadzieja! Są dwa warianty: wziąć sznur — i na gałąź, albo pójść do bandyckiej szajki rabować. Inny przykład. Dyrektor generalny zmusza pracowników do pisania wniosków o potrącenie z pensji długów komunalnych z lat 90., które dawno zostały spłacone. Pewna kobieta ma takich „długów” na 10 tys. hrywien. Pisz, że będziesz oddawać, inaczej zwolnię cię z pracy. Tę kobietę ledwo zdążono wyciągnąć z pętli. To przypomina zablokowany Leningrad, kiedy wszyscy już przywykają do trupów. Tak i tej wierchuszki nic żywego i ludzkiego nie rusza. Moim zdaniem polityk powinien czuło reagować na życzenia narodu. Wtedy można ocalić Ukrainę. Tworząc dzisiejszy ruch „Solidarność”, mówimy politykom: dajemy wam szansę. I nie trzeba tłumaczyć, że ktoś wam przeszkadza. Pracować pod kontrolą społeczności i wyłącznie w polu prawnym! Wtedy społeczeństwo będzie żyć cywilizowanie. Wiktor Horobczuk, przewodniczący komitetu koordynacyjnego Ogólnoukraińskiego Ruchu Społecznego „Solidarność”, członek rady przedstawicieli MOP „Czwarta Fala” z Włoch: — Takie problemy, jakie są na Ługańszczyźnie, dziś spotkasz w każdym obwodzie. Dlatego „Solidarność” bardzo liczy na aktywność społeczną na miejscach, na związki zawodowe. Będziemy tworzyć komitety, żeby systematyzować negatywne informacje, studiować je i od razu na miejscach zaprowadzać porządek. Nie chcemy być kolejnym politycznym pseudoukraińskim projektem. Dziś tę władczą antysystemę można pokonać tylko systemowo. U nas już było wiele młodzieżowych, politycznych, rewolucyjnie nastawionych ruchów — „Pora”, UNA-UNSO, ale ich liderzy szybko stawali się szczątkiem antysystemy. Niedawno oglądałem w jednym z kanałów telewizyjnych: pan Kaśkiw po staroświecku rozważa, jak urządzić Ukrainę. Proszę powiedzieć, kogo i przed kim obroniła „Narodna Samoobrona”? Dzisiejsza polityka dochodzi do śmieszności, graniczącej z tragedią. Ruch społeczny „Solidarność” będzie dążył do tego, by ponownie wprowadzić na drogę rozwoju społeczeństwo obywatelskie. Dziś bardzo ważne jest uświadomienie sobie, dlaczego rozpadają się współczesne projekty polityczne, dlaczego zachodzi wewnętrzne gnicie wielu struktur, w tym związków zawodowych, i całkowity rozpad całego ustroju życia. Dzisiejszy system polityczny i jego liderzy doszli do władzy na podkopywaniu państwa. To jeszcze będzie poważny przedmiot badań: jak w ciągu 17 lat z kraju bogatego w zasoby i ludzi uczynić najbiedniejsze państwo Europy? Ruch „Solidarność” to pozioma struktura oddolna, która będzie domagać się przywrócenia mocy Konstytucji, ustaw, zwrócenia każdemu obywatelowi wszystkich praw. Obecnie zmuszony jestem mieszkać w Europie i widzę, jak ludzie bronią swoich praw. Na przykład we Włoszech zatrzymuje się cały transport, jeśli ograniczają prawa. Wyobraźcie sobie, że cały transport w Kijowie stanął. Czy można zorganizować taką akcję? Teraz — nie, bo wszędzie siedzą ludzie, którzy obsługują władzę. Musimy wykorzystać doświadczenie europejskie, konsolidować protesty regionalne, wtedy otrzymamy potężną energię ludzi, z którą władza będzie musiała się liczyć. Chcę jeszcze zwrócić uwagę na jeden aspekt tego, jak dziś działa logika. Jesteś w jakiejś sile politycznej, widzisz, jak oszukuje się ludzi, jak realizuje się schematy korupcyjne, a protestować czy wyjść z partii nie możesz. Bo to już nie partia, lecz wyznanie. I wtedy jesteś „zdrajcą”. Nasz ruch społeczny daje możliwość inakomyślnym się zrealizować. Możesz pozostać w partii, ale przyjdź do nas, a my będziemy rozwiązywać problemy kraju, regionu. My jesteśmy twórcami Majdanu, to niewątpliwie narodowy wyczyn. Ale zaszła metamorfoza: Majdan stał się szczepionką przeciw demokracji. W latach 90. kilku studentów, którzy prowadzili głodówkę, mogło odwołać premiera. Przypomnijmy sobie regionalne strajki górników. Władza bała się takich akcji, liczyła się z nimi. A co dzieje się dziś? Stoją matki pod budynkiem rządu — nikt nie reaguje. Człowiek sięga po samospalenie — wszyscy milczą. Władza przestąpiła przez naród, zapanowała korozja moralna. Państwo ukraińskie do dziś się nie ugruntowało, ponieważ budowali je i budują niemoralni ludzie. I to nie jest retoryka. W tych ludziach zakodowano ducha destrukcji. Widzimy to nie tylko w Radzie Najwyższej — wszędzie. Dlatego potrzebna jest organizacja z narodu i dla narodu. Na poziomie regionalnym możemy zorganizować ludzi do walki o konkretne prawa. Tworzymy komitety „Solidarności”, których nikt nie finansuje. Opieramy się na własnej woli, na chęci zmiany kraju na lepsze, by nie ignorować 7 milionów rodaków, którzy przebywają za granicą i pomagają przetrwać swoim rodzinom. Ołeksandr Szokało, przewodniczący MOP „Czwarta Fala”: — Często apelujemy do ludzi u władzy, a na próżno, bo oni nie mają sumienia. To ludzie daleko od narodu. Istota tej antysystemy jest na wierzchu — jest jak nowotwór w organizmie. Żyją według własnych reguł, które przejęli od bandytów, wprowadzili w rangę praw i tak się samorządzą. W tej sytuacji wszyscy ludzie są zarobkowymi emigrantami: i za granicą, i w Ukrainie. System działa wbrew jakiejkolwiek logice, nastawiony jest wyłącznie na wyzysk człowieka. Zniszczyli państwo, Konstytucji nie wykonują. Ideologii państwowej nie ma, żadnej strategii nie przyjmują. W Ukrainie wprowadzono kontrolowany chaos. Obecne kierownictwo to pasożytujące ciało obce, które powstało i żyje za naszą milczącą zgodą. Mówiąc o solidarności, apelujemy do praw, ale przecież prawa w społeczeństwie nie działają. Prawo narodowe — to prawo wzajemnego działania społeczeństwa. Istotą prawa narodowego jest wola jako mądra decyzja wiecu. Dziś takiej woli nie możemy przyjąć, decyzje podejmują inni. Uchwalono ponad 10 tysięcy ustaw, a one nie działają. Sprawdza się logika Skowrody: im więcej praw, tym więcej bezprawia. A wszystko dlatego, że nie działa główne prawo — m o r a l n e, kiedy ludzie przestają kłamać, zaczynają mówić prawdę i żyją zgodnie ze swoją prawdą. Obecna władza jest złodziejska, to czysta gadanina, kleptokracja. Obiecują cokolwiek, bo odpowiedzialność nie jest przewidziana, moralność nie działa. Odpowiedzialność karna za kłamstwo nie jest przewidziana. Instytucje państwowe zostały zniszczone, wszystko jest w ręcznym sterowaniu, wszystko wywożą z Ukrainy — zasoby, ludzi. Koniec może być tragiczny, nawet dla całej Europy. Przeżywamy dzięki własnej moralności. Ale dalej nie pójdziemy, będziemy się kręcić jak bączki, aż zadziała norma wzajemności, zasada prawa narodowego. Solidarność — to jedyne wyjście dla nas. Ratowała ona już nie raz w historii. Apelować do władzy — poniżej ludzkiej godności. W końcu do kogo apelować?! Do tych, którzy nie mają sumienia i honoru? Nie trzeba bać się mówić ludziom prawdy i apelować do moralności, prowadzić do zrozumienia społecznej roli. Dlaczego w Konstytucji Ukrainy nie ma państwowej narodowej ideologii? Ponieważ to system duchowo-społecznych, prawnych wytycznych. Dlaczego nie ma strategii? Ponieważ ludzie wiedzą, co trzeba robić, bez premierów i prezydentów, jak organizować swoje życie. Ludzie sami się organizują, nie trzeba im przeszkadzać. Solidarna wola i moralne prawo mają zatrzymać niszczenie Ukrainy i nas samych.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Świadek i kronikarz

państwo ugruntowało swoją pozycję we cywilizowanej wspólnocie światowej. Jak zauważa we wstępie do zbioru znany krytyk Michajło Słaboszpycki, „Dziubenko pisze o nim zarówno jak o niebiańskim posłańcu w swoim losie, jak i o samotnym rycerzu prawdy w tym niezrozumiałym i nieprzytulnym świecie, gdzie jest tak wielu fałszywych proroków i pseudoprawd… Mejsu Dziubenko — jaskrawa ludzka stała, która swoim życiem i czynami przywraca prawdziwy sens historii i odczytuje złożony sens rzeczywistości”. W takiej samotności, w bezmiernej pustyni, kiedy brnął przez lodowatą zamieć, nie szukał ani złota, ani rozkoszy. I z czystym sercem muszę to stwierdzić: kiedy wszyscy zabijali się o pieniądze, on umierał za ukraińskie dusze. Na prezentacji było wiele kwiatów i jeszcze więcej dobrych, miłych słów, bo tysiące czytelników znają to imię. Akademik Mykoła Żulinski, analizując poetycką maestrię autorki, podkreślił, że jest ona mistrzynią słowotwórstwa, że świat jej myśli i obrazów jest nieoczekiwany, niewyczerpany, tak jak само życie. Przewodniczący Kijowskiej Organizacji Krajowego Związku Pisarzy Ukrainy (NSPU) Wiktor Baranow, witając panią Natalię z okazji wydania nowego zbioru wierszy, ucieszył się, że zdołała wyjść „z zawieruchy i pożegnania” i przelać swoją wdowią gorycz, niewypowiedziany ból straty w podziękowanie Bogu za „życie uparte i dzielne”, „szalone kwitnienie dusz”. Niemotę wiecznej udręki godnie przeżyła — teraz jej wiersze, przeczytane i przyjęte przez innych cierpiących dusz, pomogą im przetrwać, nauczyć się cenić każdą chwilę życia i dziękować tym, którzy swoim blaskiem oświetlili choćby jeden nasz dzień. Nawet jeśli to dzień zimnego słońca.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

KSIĄŻKA «ZBRODNIA» — WSPÓLNA DUCHOWA PRACA UKRAIŃCÓW

Nadija KYRJAN Po raz pierwszy książka „Złoczyn”, redaktorem-redaktorem naczelnym której jest Petro Kardasz, znany ukraiński działacz społeczny i wydawca z Australii (wydawnictwo „Fortuna”, Melbourne), ukazała się w 2003 roku nakładem 5 000 egzemplarzy. Wydanie dostarczono z drukarni w Hongkongu na Ukrainę staraniem Komitetu Związku Organizacji Ukraińskich w Australii oraz Fundacji im. Ołeha Ołżycza i bezpłatnie przekazano bibliotekom, muzeom, szkołom, uczelniom wyższym, księgozbiorom organizacji społecznych. W tym roku wydawnictwo im. Oleny Teligi wypuściło w świat nowy (już piąty) nakład (5 000 egz.). To wydanie w całości przekazano Ministerstwu Obrony Ukrainy do rozpowszechniania i wykorzystania w celach oświatowych i wychowawczych we wszystkich jednostkach Sił Zbrojnych Ukrainy w 75. rocznicę Hołodomoru w latach 1932–33. Serhij Kot, koordynator wydania i rozpowszechniania książki „Złoczyn” na Ukrainie, kandydat nauk historycznych, dyrektor generalny Fundacji im. O. Ołżycza, podsumował na prezentacji książki projekt: „To jest ludowa prawda o tragicznych wydarzeniach, wspólna praca duchowa Ukraińców”. Z inicjatywy Petra Kardasza od 2003 roku do pracy przyłączyli się Ukraińcy z całego świata. Do książki weszła tylko część nadesłanych materiałów – wspomnienia, świadectwa i opracowania 140 autorów z różnych krajów – Ukrainy, Australii, Polski, Kanady i innych. Świadkowie opowiadają o faktach Hołodomoru, kanibalizmu, represjach, deportacjach, niszczeniu cerkwi, prześladowaniu kapłanów i kobzarzy, ich eksterminacji, „budowie komunizmu niewolniczą pracą więźniów”, obozach mordowskich, Kołymie, bohaterach-powstańcach… Monumentalne wydanie zrealizowano wyłącznie z ofiar ludzi – w projekcie nie ma ani jednego państwowego grosza. Aby świat jak najbardziej dowiedział się o naszej tragedii, wydano także wersję anglojęzyczną i ta książka trafiła do wszystkich wiodących bibliotek świata i instytucji międzynarodowych. „Na Ukrainie coraz więcej pojawia się informacji o wydarzeniach, które poprzednie rządy przemilczały – dodał ojciec Zenon Chorkawyj, znany ukraiński działacz społeczny w Australii, członek Komitetu Związku Organizacji Ukraińskich Australii ds. wydania książki „Złoczyn”. Olha Wieremijczyk, redaktor naczelna wydawnictwa im. Oleny Teligi, zaznaczyła, że wydanie takiej książki to zaszczytna misja. Serhij Kot zwrócił szczególną uwagę na ofiarność ludzi starszego pokolenia – Ukraińców ze wszystkich kontynentów, którzy przekazywali pieniądze. „Wielu Ukraińców trafiło do obcego kraju w samej koszuli, spodniach i licho obutych. Petro Kardasz opowiadał, że oprócz tego miał jeszcze węzełek z garścią ojczystej ziemi. Zdecydowana większość emigrantów odniosła sukces. A na Ukrainie przez 17 lat niepodległości jest już sporo milionerów, ale czy wielu z nich składa się na sprawy ukraińskie? Ta książka ma podnieść naszą duchowość na wyższy stopień”, — powiedział pan Serhij.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

OKRUSZYNA DZIADKOWEGO CHLEBA

Nina HNATIUK Ta kobieta jest delikatna, ale zarazem silna, szczęśliwa i taka, która doświadczyła wielkiej tragedii utraty ukochanej osoby. I kimkolwiek by nie była — redaktorem, dziennikarzem, autorką utalentowanej prozy — zawsze była i pozostaje poetką, która nie potrzebuje współczucia ani jałmużny, dumnie niesie ciężki krzyż swojego powołania i swojego losu. Otwierając prezentację tomu poetyckiego Natalii Dziubenko-Mays „Dzień zimnego słońca”, doktor nauk filologicznych Ołeh Biłyj zaznaczył, że spotkanie tych dwojga ludzi to spotkanie dwóch jasnych komet, dzięki którym narodził się nowy świat. Iwan Dracz zauważył: James Mays, któremu poświęcono ten tom Ludmiła BOHDANOWA, osiedle typu miejskiego Kulykiwka, obwód czernihowski. Rodzonego dziadka pamiętam z opowiadań mamy. Według jej słów był najwyższego wzrostu w naszej wsi Kowczyn w rejonie kulykiwskim na Czernihowszczyźnie. Postawny, przystojny. Z kędzierzawą czupryną i męską twarzą. Urodziwy. Takim na zawsze pozostał w jej wyobraźni, w jej oczach, pełnych na to wspomnienie niewysłowionego żalu. A gorzkich wspomnień tyle, że jak serce ma to wytrzymać. W złowrogim 33-im roku na rękach rodziców mojej mamy było pięcioro dzieci. Jedno spuchnięte, inne wycieńczone jak szkielet. Czteroletnia Saszeńka topniała jak świeczka. Coraz rzadziej wyciągała rączkę. Coraz ciszej błagała, prosiła o okruszynę chleba. Poruszała, biedactwo, wargami, aż zamilkła na wieki. Niewysłowiony żal jątrzy duszę mojej mamy. Nie puszcza jej to, co przeżyła. Piekące wspomnienia raz po raz powracają gorzkimi łzami. Wiele przyszło znieść i mnie na tym świecie. Poszczęściło się trochę pouczyć. Zostałam felczerem. Żyję tym, że pomagam ludziom. Niejednokrotnie z tamtego świata teraz zawracamy chorych. Od najstraszniejszych chorób ratujemy. Do jakich tylko środków się nie uciekamy. Unikalne aparaty stosujemy, jakich tylko leków nie wyszukujemy, ile sił dokładamy. Więc nijak nie mieści się w mojej świadomości to, co stało się w 33-im. Jakże tak? Jak przyjąć, zrozumieć, że dziecko — kwiatuszek jasny, umiera tylko dlatego, że rodzice nie mogą dać kawałka chleba? Jakiegoż to pomiotu kat mógł spowodować coś takiego? Jakimiż to zwyrodnialcami musieli być władcy, żeby doprowadzić pracowite ukraińskie chłopstwo do skrajnej nędzy, do całkowitej bezwyjściowości? W naszym kraju tyle wierszy, — ta świeca pamięci. On był pierwszym rycerzem z zagranicy, który rzucił wszystko w zamożnych USA i przyjechał opowiadać Ukraińcom o ukraińskiej historii, uczyć nas pamiętać o tych, którzy przeżyli straszny Hołodomor-ludobójstwo. Oni znaleźli siebie nawzajem w zadziwiających okolicznościach. Dla Maysa Ukraina była Natalią, a Natalia — Ukrainą. Żar — z płonącej ramy — W dłonie twoje lecę. Boli on, lecz nie topnieje, Zapalaj świecę, mój ukochany, Zapalaj świecę! Zbieraliśmy się zbyt powoli, Nasz głos jeszcze świat nie usłyszał. Wdowi, sierocy, nieśmiertelny, Zapalaj świecę, Ukraino, Zapalaj świecę! Iwan Dracz z przejmującym wzruszeniem opowiadał o tym, jak woził niewinne dusze zagubione! Jakimże płonącym musiało być wtedy nocne niebo nad Ukrainą! Według ludowych wierzeń każda duszyczka świeci gwiazdką na niebie, dopóki człowiek żyje. A jak umrze, to i gwiazda się potoczy. Mignie ognisty ślad — i po wszystkim. Ale przecież pamięć jest nieśmiertelna, choćby jak gorzka by ona była. Ma być przestrogą dla nienasyconych i ochroną dla milionów niestrudzonych pracowników. I gdy rozmyślasz nad tym, to serce zalewa się krwią. Do czegoż niesprawiedliwy jest ten biały świat! Klęska nad klęskami puka w piersi potomków niezliczonych ofiar Hołodomoru. A przecież to były miliony pracowitych ludzi, zdolnych i gotowych, choćby i dla siebie, dla swoich rodzin, dla swoich dzieci ukochanych wziąć się za każdą sprawę, wykonać każdą pracę, najcięższą i najniebezpieczniejszą. Tylko że nie dopuszczali ich do ratującej życie pracy zgodnie z rozporządzeniami szatańskiego klanu organizatorów Hołodomoru, natykali się na bagnety „zagradotriadów”. I jakże komuś język się obraca, by zaprzeczać Hołodomorowi jako ludobójstwu narodu ukraińskiego? Tylko nieludź, głuchy i obojętny na to, co przeżył pogrążony w żałobie naród, jest gotowy usprawiedliwiać zbrodnię nad zbrodniami. Zaprzeczanie ludobójstwu to bluźnierstwo, drwina z pamięci o niewinnie zamęczonych. I nie setek tysięcy, a milionów. Ze swoją bolesną pamięcią nie mogę uważać nieludzi za Boże stworzenia… Uważa się, że faszystowskie Niemcy napadły na Związek Radziecki niespodziewanie. Ale mojego dziadka powołano do armii jako rezerwistę wcześniej, w maju 1941-go. Amerykańskiego badacza ukraińskiego Hołodomoru do swoich rodzinnych Telżyńców, jak odwiedzili tamtejszy młyn. Po raz pierwszy James zobaczył, jak ziarno staje się mąką. Męka — mąka… Jest coś dziwnego w tych prawie jednakowych, choć i różnych słowach. I James, zapewne, myślał wtedy właśnie o tym. Natalia Dziubenko — różnorodna, wyrazista i silna indywidualność twórcza. W jej dorobku — głębokie artykuły analityczne, opublikowane w różnych wydawnictwach periodycznych, szereg zbiorów wierszy, powieść „Andrzej Pierwszowołany”, która stała się niespodziewanym odkryciem dla wielu tysięcy czytelników i utwierdziła ją w gronie prawdziwych mistrzów prozy. Los nie szczędził dla niej ani łagodnego słońca, ani bezlitosnych wichur. I zdołała wytrwać, nie złamać się, zwyciężyć siebie, choć żyć z rozdartym sercem, z samotnym skrzydłem oj jak nie jest łatwo. I oto mamy „Dzień zimnego słońca”. Rozłożywszy zbiór, czytelnik zobaczy nie tylko portret Natalii, ale i Jamesa Mace’a. I jest to naturalne, wszak książka, zrodzona z jego miłości, wycierpiana w opłakiwaniu go. „Mój słoneczny przyjacielu, ukochany człowieku, teraz jesteś na wieki w niebiosach Ukrainy” — właśnie takie są pierwsze wersy zbioru, elegancko wydrukowanego w Wydawnictwie „Kijowsko-Mohylańska Akademia”. I to nie przypadek, wszak J. Mace był profesorem właśnie tej uczelni, tutaj zawsze będą pamiętać tego uczonego, tę wyrazistą osobowość. Indianin z pochodzenia, obywatel USA, James był adwokatem Ukrainy na świecie. Jednym z pierwszych zaczął walczyć o to, by ukraiński Hołodomor uznano za ludobójstwo, by młoda Ukraińska — to trochę wcześniej, na miesiąc przed tym, jak wybuchła krwawa wojna. Odprowadzała go żona z dziećmi daleko za wieś. Dopóki mąż nie nalegał, żeby wracali. Kiedy się żegnał, zapewne w jego świadomości mimowolnie pojawiła się myśl o cenie chleba. Odłamał po kawałku od piętki, którą wziął w drogę, i rozdzielił każdemu dziecku. — Ja mocno trzymałam w garści ten tatusiowy podarunek aż do samego domu. Tego nigdy nie zapomnę — nie raz opowiadała nam mama. Czuję ten kawałeczek na swojej dłoni. A gardło się ściska i dech zapiera. Z frontu od dziadka przyleciał postrzelony ptakiem jeden-jedyny list. Wybiegając naprzód, powiem, kiedy już uczyłam się w starszych klasach szkoły, to ponad wszystko kochałam pisać wypracowania na wolny temat. Nauczycielka języka ukraińskiego i literatury wróżyła mi przyszłość filologa, dziennikarza. Jednak nie wyszło. Dołączyłam do medycyny. Ale i zamiłowanie jeszcze ze szkolnych lat do słowa artystycznego nie puszcza. Pisuję do rejonowych, obwodowych gazet. I samo z siebie tak wychodzi, że główna tonacja — liryczna. Publikuję wiersze, krótkie opowiadania. Nie mam wątpliwości, że przekazało się od dziadka, od niego odziedziczone. Miał poetycką naturę, choć pracował jako koniuszy. I przekonuje o tym jego list z ognistego piekła, z pierwszej linii frontu. „Mario — jeden-jedyny raz w życiu napisał dziadek do żony, mojej babci — leżę w bezkresnym polu, w wysokim życie i w niebieskich bławatkach, które przypominają mi o twoich bławatkowych oczach. Leżę, niby w kołysce twoich oczu. Widzę ciebie i wszystkie drogie mojemu sercu dzieci każdego dnia i każdej minuty. Dbaj o nie, dawaj rady. Ja obowiązkowo wrócę do rodzinnego domu, do swojej wsi. Koszulę, w której mnie odprowadzałaś, zmieniłem na wojskową gimnastiorkę. Ty nie martw się, że nade mną zawisła czarna chmura wrogich samolotów, dla was ja lekceważę wszelkie niebezpieczeństwo i śmierć, nie boję się wroga, a znaczy, i śmierci. Twój mąż”. — Nie ogłosiło jego cierpiące życie wojny śmierci. Na tym polu bitwy nie przeżyło jego serduszko — tak latami rozpaczała babcia, choć sama ciągle na coś miała nadzieję. W przyniesionym z komisji wojskowej błękitnym trójkącie stało niepewne: „…zaginął bez wieści”. Gdzie tylko nie zwracała się, pisała później i do moskiewskiego archiwum. To samo: Kłymenko Fedir Mykytowycz zaginął bez wieści… Jakie tylko klęski nie pokrywały naszej wsi! Kto przeżył 33-ci, tych zmieciono na wojnę — fińską, Drugą światową. Mało kto wrócił. Zostały wdowy i sieroty. Po Zwycięstwie moja babcia jeszcze lat z dwadzieścia ciągle chodziła jak nie za wieś, to za bramę spotykać swojego ukochanego. — Pójdę — bywało, mówi — spojrzę, może Fedia z wojny idzie. I tak codziennie. Bywało, i po dwa razy dziennie wychodziła. Jej serce nijak nie chciało pogodzić się z tym, że nie ma najdroższego wśród żywych… Taki już nasz ród wrażliwy. A mnie od niego — testament: napisać historię wsi, w której się urodziłam. Co też robię w każdej wolnej chwili. Szukam, badam, wypytuję. Niech zachowują potomkowie jasną pamięć o rodzicach, dziadach, pradziadach…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

słowa w Rosji usłyszysz jedynie od liberalnych „zapadników”; nawet w elementarnych książkach (i szkołach) narzuca się Ukraińcom wielkoruskie poezje i pieśni jako „ogólnoruskie”. Wszystko wydaje się zrozumiałe, ale jak się okazuje, „w praktyce interesy literackie Ukraińców” nie tak znów „dzielą się od literatury rosyjskiej”, a ona służy nie tylko do rusyfikacji, bo można w niej znaleźć „ukraińską treść”, rzeczy i myśli „nie specjalnie moskiewskie, a europejsko-rosyjskie”. Podsumowując, widzimy dwie tezy o różnej wadze: trywialne uznanie tego, że narody istnieją, a ludy mają swój język, oraz (warte przynajmniej dyskusji) twierdzenie o tym, że wbrew „rusyfikacji” język rosyjski „w praktyce” jest rzeczą pożyteczną przez elementy ukraińskiej treści i myśli „europejsko-rosyjskie”. Zręczny polemista, Drahomanow broni swojej pozycji bezbłędnym odwołaniem do Gogola: „Strażnik zgadza się przyjmować do literatury ukraińskiej utwory naszych pisarzy epoki przedtatarskiej, choć pisane po starobułgarsku, ale nie chce przyjmować tam utworów nowych pisarzy, jak Kapnist, Gogol i inni, pisanych po rosyjsku. To sprawa złożona i nie podejmujemy się rozstrzygać sporu zbyt zdecydowanie”. Z tym trzeba się zgodzić — nie można „przyjmować” do literatury ukraińskiej tego, co zostało napisane nie w języku ukraińskim — czy to po starobułgarsku, czy po rosyjsku. Jednak bez wątpienia takie utwory należy uważać za dorobek kultury ukraińskiej, co konstatuje Drahomanow: „…pisarze, którzy wywodzili się z określonego narodu i mówili o jego życiu, a także zachowali pewne cechy rodzimego charakteru narodowego, choć pisząc po obcemu, powinni znaleźć miejsce także w historii literatury tego narodu, a tym bardziej, gdy są czytani przez jego inteligencję. Taki właśnie jest przypadek Mikołaja Gogola, który nie dość, że pisał o sprawach ukraińskich, to jeszcze ukazywał lepiej niż ktokolwiek inny jedną z podstawowych cech naszego charakteru narodowego — humor, podobnie jak Szewczenko — liryzm. Dlatego Gogol jest nam dwakroć bliski i z pewnością pozostanie takim na wieki, choćby nie wiem jak rozrosła się literatura języka ukraińskiego. […] Przypomnijmy, że i na specjalnie ukraińskim polu „Taras Bulba” Gogola pozostaje do dziś najlepszą narodową epopeją ukraińską i że nigdzie nie została tak nakreślona ukraińska przyroda i tak nie została zarysowana ukraińska psychologia, jak w „Wiju” tegoż Gogola, to zobaczymy, jak trudno obecnej beletrystyce ukraińskiej oderwać naszą publiczność od beletrystyki rosyjskiej jako od rzekomo niebędącej naszą”. Jeśli chodzi o to, że „oderwać publiczność” oznacza zaproponować jej doskonalsze niż u Mikołaja Wasiliewicza teksty artystyczne — do wyboru! — to inna sprawa. Kiedy mowa o tym, że jakikolwiek utwór napisany po ukraińsku z góry uważa się (ktoś, a kto?) za lepszy w porównaniu z tym, co napisał Gogol (Puszkin, Tołstoj itd.) — to inna sprawa. Niezbyt rozsądne. Ale Drahomanow — demokratyzm jego myśli. Tylko że w poezji same myśli to za mało, potrzeba też wybornej formy. Pod względem formy poematy Szewczenki odstawały od poematów Puszkina i Lermontowa tak, jak odstaje poemat na poczekaniu człowieka mało wykształconego, choć utalentowanego, od pilnej pracy człowieka wysoko wykształconego”. Był ich (i zapewne jest) legion — tych, którzy wyrzucali (radzili, uczyli, łajali) — i za życia poety, i po jego śmierci. Kiedy mowa o Szewczence, człowiek z ukraińskim postrzeganiem świata może nie obawiać się patosu: Chrystusa nawet ukrzyżowali… no i co IM z tego? To nieprawda, że Szewczenko to „nasze wszystko”, a prawdą jest to, że MY, uczeni, zaczęliśmy się od niego, „niewykształconego”. „…temu winien los Szewczenki i musimy uznać jego niezwykłą siłę, która mimo wszystko się przejawiła, ale w żadnym razie nie możemy uznać Szewczenki za wykończonego poetę wykształconej społeczności. To był tylko materiał na wielkiego poetę!”. Daltoniści nie widzą albo czer-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

JĘZYK JEST JEDEN

Wołodymyr WOJTENKO, profesor DYSKUSJA O SPRAWIE UKRAIŃSKIEJ Mychajło Petrowycz Drahomanow (urodzony w 1841 roku na Połtawszczyźnie) bardzo wiele zrobił dla narodowo-kulturowego, politycznego i społecznego przebudzenia Ukraińców. Troska o Ukrainę stała się sensem jego życia jeszcze w okresie studiów i pracy wykładowej na Uniwersytecie Kijowskim (1859—1876), gdzie uformował się jako uczony europejskiego formatu. Nie opuszczała ona Drahomanowa podczas wymuszonej emigracji — początkowo w Genewie (1876—1889), a dalej — do końca życia (1895) — w Sofii, gdzie nasz rodak zajmował stanowisko profesora na uniwersytecie. Jako jeden z pierwszych wśród Ukraińców Drahomanow rozwinął pracę nad zaznajomieniem Europy z kulturowym i historycznym losem Ukrainy. Czasopismo „Wolnoje słowo”, zbiór „Hromada”, szereg broszur adresował do Ukraińców i zagranicznych czytelników. W jednym z listów, pisanych u schyłku życia, Drahomanow (nie chwaląc się, a konstatując) zaznaczał: „Trzy czwarte wszystkiego, co przez ostatnie 15 lat wydawało się w obcych językach o Ukrainie, napisałem ja”. Z Drahomanowa „wyszli” i Jefremow, i Hruszewski, i Czykałenko, i Symon Petlura — „jego imieniem i jego ideami przejmowali się aktywni działacze końca XIX wieku” (O. J. Szulhin). To prawda, ale prawdą jest też to, że niektóre tezy w akademickim światopoglądzie „Europejczyka” nie wszystkim wydawały się słuszne, i za jego życia, i w nasze dni pozostają kontrowersyjne (lecz zadziwiająco aktualne). Jak pisał jeden z aktywnych bojowników „frontu ukraińskiego”, młodzież lat 80. i 90. XIX w. „patrzyła na Drahomanowa jak na nauczyciela, proroka, wodza — jego światopogląd polityczno-społeczny, drahomanowszczyzna, była jej katechizmem. Ale młodzież dalszego pokolenia przerosła Drahomanowa, jego pokłony przed moskiewskimi bogami już nie wywoływały współczucia…” (O. Łotocki, 1933). P. Sohań, redaktor odpowiedzialny wydania akademickiego „B. Hrinczenko — M. Drahomanow. Dialogi o ukraińskiej sprawie narodowej” (Kijów, 1994) uważa taką ocenę za trafną i sprawiedliwą — mimo że „moskiewscy bogowie” nie byli urzędnikami czy bogaczami — chodziło Drahomanowowi o wybitnych rosyjskich pisarzy, których szanował (i szanuje) cały świat. „Listy na Naddnieprzańską Ukrainę” Drahomanowa i „Listy z Ukrainy Naddnieprzańskiej” Hrinczenki (pseudonim — Wartowyj) opublikowane w periodykach w latach 1892—1893; nie zawsze chodziło o to, co można nazwać dialogiem: w większości każdy z autorów pisał „o swoim”, epizodycznie dotykając pozycji oponenta dla zaostrzenia polemiki. Kiedy w wierszach, a kiedy między wierszami można prześledzić różnice w psychologicznym nastawieniu autorów: Hrinczenko — „dobrze wam, siedząc w Europie, rozwodzić się nad wszelkimi teoriami”, Drahomanow — „widzicie tylko to, co pod nosem, a świat jest wielki”. O GOGOLU Posługując się rozpowszechnioną formułą „my” zamiast „ja”, Drahomanow składa deklarację: „…my uznajemy narodowości jako oczywisty fakt, jako rezultat pewnych naturalnych i historycznych okoliczności życia ludowego, a zwłaszcza uznajemy ważność najwyraźniejszej cechy narodowej — języka ludowego jako sposobu więzi moralnej między ludźmi”. Takie określenie funkcji języka jest przynajmniej niepełne, ale to osobny temat. „Teraz — pisze Drahomanow — głos w obronie ukraińskiego Feodosij Humeniuk. „Poświęcenie studni”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Listy z Europy

„Musimy uczyć się od M. Hruszewskiego – jego erudycji, od W. Winniczenki – akcentowanej uwagi do sprawiedliwości społecznej, od D. Doncowa – wyraźnej świadomości własnej tożsamości narodowej, od D. Doroszenki – pragmatyzmu kultury zarządzania, a przede wszystkim musimy uczyć się od W. Łypyńskiego bezwarunkowego zrozumienia tego, że idea ukraińska to tworzenie ukraińskiej narodu politycznego”. Pisząc te słowa pod koniec swojej książki „Ukraina: dziesięć lat samotności” (Lwów, Uniwersum, 2001, 152 s.), chcę powtórzyć je także dziś: musimy się uczyć – zarówno na osiągnięciach, jak i na błędach działaczy minionej historii. Wśród nich jedną z najciekawszych jest postać Michała Drahomanowa, gdy mowa o języku ukraińskim i ukraińskim piśmiennictwie. manow stawia czytelnika swoich listów przed alternatywą: „A doktryna, według której Gogol będzie dla Ukraińców pisarzem obcym, w jednym szeregu z Molierem czy Balzakiem, […] jest równie błędna, co śmieszna. Takich doktryn trzeba się strzec, żeby nie zaszkodzić własnej sprawie!” Właśnie to dziś tłuką w moździerzu amatorzy pseudodwujęzyczności: „Gogol! W szkołach! Uczy się go na lekcjach literatury zagranicznej!” Przepraszam, panowie, a to, co w Kijowie napisał Sholem Aleichem w jidysz (wspaniała i w pewnym sensie „gogolowska” literatura), stawia go w pozycji pisarza „obcego” czy „rodzimego”? Niepoprawne pytanie nie może spowodować poprawnej odpowiedzi. Sztuczność tych poszukiwań „rodzimości” ujawnia sam Drahomanow: „W sprawie Gogola musimy uczynić taki dodatek: w II księdze „Kijewskiej Starinie” z 1893 r. wydrukowano list Szewczenki do księżnej Riepninej, w którym Szewczenko mówi o Gogolu w związku z „Martwymi duszami” z wielkim zapałem i nazywa Gogola naszym. List napisany jest już z wygnania, a więc wtedy, gdy Szewczenko już doszedł do тахітит swego ukraińskiego autonomizmu”. Ukraińska inteligencja, dodaje szanowny profesor, „patrzy na Gogola tak jak Szewczenko: jest on dla niej rodzimy i w „Tarasie Bulbie”, i w „Martwych duszach”, choć w każdym dziele inaczej”. I to wszystko: Ukraina kocha Gogola, a jeśli ktoś go „nie uznaje” — to jego sprawa, bo nawet kołaczyki z makiem nie każdemu smakują. 95 na 100 dzisiejszych pseudodwujęzycznych gorliwców geniusza nie brało jego książek do ręki po szkole, a ich zabiegi mają na celu coś bardzo dalekiego od literatury. O SZEWCZENCE. Powołując się na Kobzarza w rozmowie o autorze „Tarasa Bulby” i „Martwych dusz”, sam Drahomanow dość sceptycznie przyjmuje tezę swego przeciwnika o szczególnej roli Szewczenki w naszej literaturze, o jego geniuszu. Niech, jak mówi, Wartownik (Hrinczenko) nie zapomina, że poeta miał się czego nauczyć od ludzi, którzy widzieli i wiedzą więcej, a od siebie wniósł swoje chłopstwo i swoje wspomnienia. „Wreszcie, Szewczenko dodawał także swoją genialność — pisze wielce szanowny profesor — i dopiero z sumy wszystkich sił elementów, a nie z samej tylko genialności wyszła świadomość narodowa i miłość do ludu”. Wola wasza, szanowne towarzystwo, ale to „wreszcie”, gdy mowa o genialności i geniuszu, trąci naukowym snobizmem. Tych, którzy „widzieli i wiedzą więcej”, można znaleźć zawsze i wszędzie; odpowiadają oni (lepiej czy gorzej) na pytania z różnych dziedzin życia, ale udzielać odpowiedzi wcześniej, niż te pytania zostaną sformułowane, potrafią jedynie geniusze. Szewczenki dotyczy to nie bardziej i nie mniej niż kogokolwiek z tych, których „wreszcie” stawało się obliczem epoki. Mimo to Drahomanow trzyma się swojej melodii: „…czas już uznać, że zamierzenia Szewczenki pozostały daleko wyżej niż ich wykonanie. Przyczyną była literacka i wszelka inna nieoświeconość poety. Najbardziej nawet oświeconemu zwolennikowi poety bywa po prostu obrzydliwie czytać grube przesady w „Śnie” czy mieszaninę Rzymu z Rosją w „Neofitach”, nie mówiąc już o ich błędach historycznych. U nas ktoś lubi zrównywać Szewczenkę z Puszkinem i Lermontowem i wysoko stawiać Szewczenkę za liberalizm i wolnego, albo zielonego — od tego może pożałować sygnalizator świetlny, który nieustannie mruga „szarym”. Na to nie ma rady. Ale dalej idzie jeszcze jeden passus, zakorzeniony nie w odczuciach-uczuciach, lecz w znaczeniach: „Szewczenko nie może zmusić wykształconych Ukraińców, nawet ukrainofilów, by nie uznawali Puszkina i Lermontowa za swoich poetów. Pójdźcie do ukraińskich rodzin i zobaczcie, czy tamtejsi rodzice, nawet ukrainofile, mogą dać swoim dzieciom wykształcenie literackie na samym Szewczence bez Puszkina i Lermontowa? I nie oceniajcie surowo tych rodziców, bo na świecie są interesy także poza patriotyzmem etnograficznym!” A to już po prostu nieładnie. „Uczcie się, bracia moi, myślcie, czytajcie…” — to słowa Szewczenki. Czy on sam kiedyś kogoś wzywał, by czegokolwiek się zrzekał? Nigdy. Czy to przepraszające polemiczne „kolanko”, gdy jego imię sztucznie dokleja się do rozmowy o „wykształceniu”, o Puszkinie i Lermontowie? Wydaje mi się, że nie. I po co aż tak nadużywać tego słowa „rodzimy”? Czym to właściwie są — bliskimi krwią, językiem, najlepiej znanymi, najbardziej utalentowanymi? Nie widzę profesorskiej jasności definicji. Jak wszyscy normalni ludzie, szanuję Szekspira, jednak nie odczuwam go jako „swojego”. Natomiast Villon, Verhaeren i Apollinaire rzekomo podpadają pod taką definicję, lecz na pewno nie powiem, bo naprawdę nie chodzi tu o „swojskość”. W pewnych sprawach słowo „rodzimy” nie wyjaśnia, lecz zaciemnia, a zatem nie zasługuje na użycie. Jest tylko jedna konstrukcja, której używa się w nauce — „język ojczysty”, ale ona opiera się na subiektywnym odczuciu jednostki.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

O PIŚMIENNICTWIE UKRAIŃSKIM „Zauważmy też o Szewczence, że p. Wartowyj przecenia jego ukraiński literacki nacjonalizm, ponieważ Szewczenko napisał wszystkie swoje powieści (czyli większą połowę swoich pism, choć słabszych) „po moskiewsku” i tak samo pisał swój intymny „Dniewnik”. U Szewczenki nie było jeszcze myśli, by koniecznie tworzyć samodzielne ukraińskie piśmiennictwo; Szewczenko wybierał do swoich pism język, który w każdym razie był dla niego łatwiejszy lub odpowiedniejszy. Myśl o stworzeniu zupełnie samodzielnego ukraińskiego piśmiennictwa jest późniejsza od Szewczenki i do dziś nie opanowała wszystkich ukrainofilów w Rosji”. Tak od razu, na pierwsze wrażenie, nie powiedziałbyś, że to spod pióra człowieka oddanego sprawom ukraińskim: bardzo przypomina coś z repertuaru jednego z naszych obecnych wicepremierów o profilu humanistycznym. Jakoś niewygodnie powtarzać banały — prozą rosyjską Szewczenko zarabiał na życie, w dzienniku prawdopodobnie rozkoszował się brzmieniem bogatego języka rosyjskiego — bo był słowianofilem w najlepszym znaczeniu tego słowa. Szewczenko nigdy nie był rusofobem — przeczytajcie choćby to, co pisał do S. T. Aksakowa. Nie podważa to jednak tego, że swoją główną sprawę literacką — poezję — organicznie, jak oddychał, widział po ukraińsku i „samodzielnie”; kilka rosyjskojęzycznych tekstów poetyckich Kobzarza (zwłaszcza poemat „Tryzna”) — Ucho łapie znajome aż do mdłości odwołanie do „ogólnofrancuskiego”… Ogólnozrozumiałego, prawda? „Oto fakty, które hamują wzrost literatury ukraińskiej i podtrzymują hegemonię nad nią literatury rosyjskiej, która dziś nie może nie być swoja, rodzimą także dla wykształconych Ukraińców. Przeciętny człowiek nie może być poliglotą. Potrzebuje jednego języka, który łączyłby go ze światem. […] Język i jego literatura nie mogą nie stać się człowiekowi swoimi, rodzimymi”. Wydaje się to równe, ale jednak z garbem. Jeśli mowa o zasadach, to dlaczego człowiek potrzebuje tylko jednego języka, „który łączyłby go ze światem”, i dlaczego koniecznie tym jednym ma być ten, sami wiecie jaki? Dziś te pytania przeszły ze sfery „faktycznych okoliczności” właśnie do zasad: europejskie wykształcenie, ważne niezależnie od epoki, organiczne, wielojęzyczne. „Ktoś pracuje dla nauki o Ukrainie tylko po rosyjsku (albo po polsku) — bądźmy mu wdzięczni i ci, którzy piszemy po ukraińsku. Ktoś wierzy w literaturę ukraińską tylko ludową, „do domowego użytku” — niech ją tworzy, a kto wierzy w szerszą — niech sobie pracuje po swojemu, nie rzucając anatemy na niewierzących, ale pracując po swojemu i tak dla literatury ukraińskiej”. Wydaje się to równe… Troska „o wszystkich” (i wtedy, i teraz) w dziewięciu przypadkach na dziesięć oznacza indulgencję dla rusyfikacji. Cała jego przychylność dla Moskwy, pisze o sobie samym, „narasta” nie tylko funduszami, ale i talentami, które rodzą się poza jej granicami. Gogol w Petersburgu — to opowieść nie o tym, jak Ukrainiec pojechał do Rosjan, lecz o tym, jak prowincjusz pojechał do stolicy (jeśli chodzi o Szewczenkę — jak do stolicy wygnano poddanego). W takich warunkach sztuka i literatura koncentrują cały geniusz narodów, istniejących w imperium. Nasz problem polega na tym, by kategorycznie odrzuciwszy polityczne flirty z Moskwą, zachować dla siebie dorobek kultury imperialnej, który od dawna żyje niezależnie od istnienia imperium. Jeśli „Kasztance śnił się psi sen” — to Czechow, a jeśli „będziemy wykańczać w kiblu” — to Putin. Nie trzeba ich mylić. Nie wyobrażam sobie człowieka kultury bez „wektora Czechowa”. Gogol jest nasz, ale i Puszkin jest nasz, tak jak nasze są wszystkie osiągnięcia światowej literatury (kultury). Osobny temat to specyficzne, można powiedzieć, zachowanie ludzi nie ostatnich w kulturze rosyjskiej, gdy idzie o Ukrainę. Przypomnijmy haniebne słowa Bielinskiego o Szewczence i języku ukraińskim. Przypomnijmy reakcję Bunina na wydarzenia w UNR: „Niemcy katują Radę. „Samostijność”, zdaje się, już im nie jest potrzebna. Uczucie ostrej satysfakcji”. Aby nie psuć nastroju czytelnikom i sobie, nie będę cytować nadzwyczaj obrzydliwego wiersza o Ukrainie, na który zdobyło się pióro noblisty Józefa Brodskiego. Ale to tylko jedna strona malorosyjskiego medalu. A na drugiej mamy to, co wyrównuje i łączy stanowiska obu piszących z Europy i o Europie. Drahomanow: „…los autonomii na Ukrainie zależy od ogólnej reformy politycznej w Rosji. Dopiero wtedy, gdy w Rosji zostanie ustanowiona wola polityczna dzięki agitacji wszechrosyjskiej w pierwszej linii, w języku wszechrosyjskim, nastanie dla ukraińskich polityków i publicystów potrzebny spokój, przy którym będą mogli powoli tworzyć swoją literaturę ukraińską i odpowiednią dla niej swoją publiczność”. Hrinczenko: „…występując przeciwko tym uciskom, jakie w Rosji znosi naród ukraiński, występujemy jako członkowie państwa rosyjskiego i przekonani, że nadejdzie czas, gdy Rosja równie dobrze zapewni nam nasze prawa, jak Austria zapewniła je austriackim Ukraińcom — a skoro się to stanie, nam, jako ukraińskim patriotom, nie będzie żadnego powodu, by nie być wielkimi zwolennikami państwa rosyjskiego. Protestując przeciwko odebraniu nam w zasadzie prawa do samodzielności politycznej, bardzo dobrze wiemy, że historia nie cofa się, i tylko chcielibyśmy, by także nasi wrogowie nie zapominali o tej prawdzie”. Kto nie domaga się największego, nie otrzyma nic. Nadzieje, że Rosja zapewni nasze prawa, przyczyniły się do zguby UNR. I nie ma w tym nic dziwnego: jej przywódcy byli wychowani na różowych ideałach socjalistycznych, które — w uproszczeniu — przeszkodziły w zjednoczeniu oddziałów Petlury i Machna (dlatego pod Krutów wysłano chłopców). Drahomanow powinien był pisać nie o „agitacji wszechrosyjskiej” i „języku wszechrosyjskim”, lecz o „wszech-Rosyjskiej agitacji” i „wszech-Rosyjskim języku”, ponieważ miał na myśli nie Rosjan (wielkorusów), lecz Rosję (imperium). Wszystko jasne: język rosyjski jest atrybutem kultury i literatury, „wszechrosyjski (wszech-Rosyjski) język” — instrumentem imperialnego ucisku. Tak było wtedy i tak jest dziś. Język rosyjski w Dramatycznym Teatrze im. Łesi Ukrainki to sztuka, „wszech-Rosyjski” w Radzie Najwyższej — chamstwo. A poprzedników musimy szanować, bo to pozwala nam uczyć się nie na własnych, lecz na ich błędach. Matka może być rodzima albo nierodzima, ale macocha rodzimą nigdy nie bywa.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

JĘZYK JEDNY «SERDECZKO MOJE! KOCHANIECZKO SŁODKIE!»

Iwan Juszczuk, profesor Kijowskiego Międzynarodowego Uniwersytetu Rozmawiając, raz po raz zwracamy się do swojego rozmówcy, w taki czy inny sposób go nazywając. Charakter takiego zwrotu zależy od tego, z kim rozmawiamy: z nieznajomą, mało znajomą czy bliską osobą. Jednak w każdym przypadku musimy pamiętać, że wszystkie zwroty w naszym języku wyraża się w wołaczu. Zatem zwracając się, należy mówić nie „szanowna Maria Michajłowna”, lecz szanowna Mario Michajłowno”, nie „szanowny Iwan Pietrowicz”, lecz szanowny Iwanie Pietrowiczu; nie „drogi przyjacielu” czy „droga przyjaciółko”, lecz drogi przyjacielu, droga przyjaciółko. Wołacz nadaje zwrotowi większej serdeczności, ciepła, intymności. Wołacz w naszym języku tworzy się za pomocą trzech zakończeń: -o, -e, -u: siostro, bracie, ojcze. Zakończenie -o w wołaczu mają rzeczowniki rodzaju żeńskiego i męskiego z zakończeniem -a po twardej spółgłosce: Larysa — Larysо, Olena — Oleno, Olha Michajłowna — Olho Michajłowno, Mykoła — Mykoło. U Pawła Tyczyny: O luba Inno, ніжna Inno! Ja — sam. Okno. Śniegi… Siostrę waszą tak kochałem — dziecinnie, złotocennie. U M. Stelmacha: Dobry wieczór, Bronisławo Michajłowno, — uprzejmie ukłonił się Artemon. U I. Karpenki-Karego: No, panie Sawo, bądź naszym atamanem. Doradź, ratuj, póki nas jeszcze nie powiesili i nie spalili. Jeżeli rzeczownik ma zakończenie -a po miękkiej spółgłosce (w piśmie oznaczane literą -я), wówczas wołacz tworzy się za pomocą zakończenia -e, w piśmie może to być także litera -є: Teklia — Tekle, Motria — Motre, Maria — Mario, Sofija — Sofije, Jeremija — Jeremije. Także żeńskie imię Ljubow w wołaczu ma zakończenie -e: Ljubowe. U M. Wynhranowskiego: Mario, mrio, mrijeczko moja, moja Marijeczko niespokojna, twoim gorzkim, jak świat, imieniem brzmi mi każda chwila. U B. Hrinczenki: Łukijo, wstawaj: słyszysz! U Oleny Piczki: Ljubowo Wasylijiwno! Chodźmy na przechadzkę [spacer]! Tak pięknie! U M. Rylskiego: Po co tak uważnie patrzysz, Jeremijo… Lecz jeśli jest to nazwa pieszczotliwa, to w takim razie w wołaczu używa się zakończenia -u, w piśmie -ju: matusia — matusiu, Tonia — Toniu, Lesia — Lesiu, Walia — Waliu, Sławcia — Sławciu, Mytia — Mytiu, Kola — Koliu. W znanej piosence: — Huculko Ksienio, tobie na trembicie tylko jednej na całym świecie opowiem o miłości. W ludowej piosence: — Haluniu moja, młodziutka, ty mi jesteś przeznaczona. W innej ludowej piosence: Oj doniu moja, córko Nastuniu, jaka ty mi miła. Zakończenie -e w wołaczu mają imiona męskie z twardą spółgłoską na końcu lub z zakończeniem -o: Stepan — Stepanie, Jarosław — Jarosławie, Jakiw — Jakiwe, Mychajło — Mychajle, Kyryło — Kyryle. W niektórych imionach w mianowniku akcent przy tym przechodzi na pierwszą sylabę: Pawło — Pawle, Piotr — Piotrze, Dmytro — Dmytre, Karpo — Karpe. W ludowej piosence: — Kiedy u ciebie, Borysie, wesele? — W sobotę, bojarzy, w sobotę. W innej ludowej piosence: Oj Piotrze, da Piotruniu, gardzisz mną. Jeżeli imię męskie kończy się na miękką spółgłoskę, wówczas wołacz tworzy się za pomocą zakończenia -u, w piśmie -ju: Wasyl — Wasylu, Ołesi — Ołesiu, Jurij — Jurije, Hennadij — Hennadiju. W ludowej piosence: Oj Wasylu, Wasylecku, serdeczko Wasylu, kup mi koralik na białą szyję. W innej ludowej piosence: — Biada mi, gorzki ty mój świecie, Ołeksiju, mój różowy kwiecie! U A. Malyszka: — To ty, Iwasiu, synu mój? — To ja, — mówi, — mamo! Zakończenie -u w wołaczu mają także te imiona męskie, w których na końcu tematu występuje -k: Andronik — Androniku, Swiatopołk — Swiatopołku, Marko — Marku, Iwanko — Iwanku, Wasylko — Wasylku, Jurko — Jurku. Zakończenie -u w wołaczu występuje również w obcojęzycznych imionach zakończonych na g, h: Ludwig — Ludwigu, Fryderyk — Fryderyku. Tymczasem w takich ukraińskich imionach w wołaczu występuje zakończenie -e: Jawtuch — Jawtuszе, lecz od imienia Oleh mamy formy równoległe Olehe i Olehu. U M. Stelmacha: — Poznaj się, Marku, z moim gościem. U O. Pidsuchy: Oj Kaleniku, siwy gołąbku, do ludzi przychodziłeś szczęśliwy, bo przynosiłeś im radość i pokój. U Ju. Janowskiego: — Dzień dobry, Jawtuchu Kalenikowiczu, — odpowiada kobieta z życzliwym uśmiechem. Od imienia Ihor wołacz tworzy się dwojako: Ihorze i Ihoryu, a także od imienia Łazar — Łazarze i Łazarю. Od imienia Illia wołacz brzmi Illie. Ale Ukraińcy częściej używają formy tego imienia Ilko — i zatem wołacz będzie Ilku. Męskie imiona odojcowskie w wołaczu mają wyłącznie zakończenie -u: Pietrowiczu, Jurijowiczu, Anatolijowiczu. U O. Donczenki: Patrzcie tutaj, Zocie Opanasowiczu. U I. Sociwca: — Co z wami, Mytrofanie Borysowiczu? — pyta Stepan. Używanie w zwrotach samego imienia odojcowskiego (Pietrowiczu, Ołeksijiwno) nie odpowiada ukraińskim tradycjom. W zwrotach z imieniem odojcowskim należy wymieniać również imię osobowe: Ołeksandrze Pietrowiczu, Antonino Ołeksijiwno. Nazwiska z zasady w zwrotach mają formę mianownika. U M. Rylskiego: Czas nie jedną godzinę surowo wybijał nad tym skromnym domkiem, trawa rosła i więdła. A jednak i teraz żywa jest tu twoja pamięć, Leonidzie Hlibow. Można by powiedzieć i Leonidzie Hlibowie. Ciąg dalszy nastąpi.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

I DO EUROPY

zjawisko nie jego twórczości, lecz jego biografii. Aby powstała właściwie ukraińska literatura, pisze Drahomanow, „trzeba jeszcze wiele utalentowanej i wykształconej pracy ukraińskich belletrystów. Może ta praca doprowadzi do końca, który już teraz widzi p. Wartowyj, a może i nie — może Ukraińcy pozostaną na zawsze z dwiema literaturami, a nie z jedną”. Nie widzę zagrożenia w tym, jeśli będziemy mieli ich nie dwie, lecz pięć: Ukraina jest wielonarodowa, ale nie o to chodzi, wspólnoto, nie o to, lecz o zupełnie coś innego: „P. Wartowyj myli się, mówiąc, że historia nie zna żadnych »podliteratur«, żadnych literatur »do użytku domowego« itd. W Niemczech i we Włoszech są dość bogate »podliteratury« w dialektach. We Francji literatura nowoprowansalska, która używa języka nie mniej samodzielnego niż ukraiński, jest do dziś, co do istoty, literaturą »do użytku domowego«, a jej pisarze oczywiście wydają swoje dzieła w przekładzie na »ogólnofrancuski«. Literatura nowoprowansalska ma jeszcze mniej prozy niż ukraińska, choć ma bardzo utalentowanych poetów i belletrystów. Z drugiej strony historia sprawiła, że literatura holenderska, która używa dolnoniemieckiego — dialektu, do którego podobne w Niemczech służą tylko do »podliteratury« platdojch (poezji, belletrystyki) — jest szeroką, samodzielną literaturą. A także literatura prowansalska, która we Francji jest »podliteraturą«, w Katalonii jest znacznie szersza. O, natura czy historia są bardzo płodne w wymyślanie!” Cóż to znaczy erudycja! Najbardziej rozbawiło mnie odwołanie do platdojch. Jakoś tam znam niemiecki; kiedy w Weimarze zapytałem pewnego pana, który towarzyszył mi w naukowych podróżach po NRD, ten rozweselił się i wyjaśnił, że „platdojch” to taki język, którym bełkoczą tylko ludzie, którzy latem chodzą w walonkach. Zresztą, nawet bez erudycji ukraińskie Drahomanow subiektywnie „sprowadza się do tego, że chętnie czyta Puszkina, Gogola, Turgieniewa i innych”. Obiektywnie zaś chodzi o to, że „nie widząc żadnych poważnych podstaw dla ukraińskiego państwowego separatyzmu”, należy szukać jakiegoś „wyjścia dla ukraińskiego autonomizmu w liberalizmie, wspólnym z wykształconymi Wielkorusami, jak również z członkami innych narodów Rosji”. O „nierozerwalnym związku” Drahomanow wiedzieć nie mógł; my pamiętamy o nim aż nadto dobrze: od Mołdawianina po Fina wszystko milczy… A jeden z wiodących (według klasyfikacji administracyjnej) polityków Ukrainy, traktując kulturową wielogłosowość w imperialnym getcie, powołuje się na Annę Achmatową i na Hulaka Artemowskiego… Nie jestem pewien, czy to śmieszne. FENOMEN CESARSKIEJ KULTURY Skrajnie upraszczając, główny temat dyskusji między Michajłem Drahomanowem a Borysem Hrinczenką można wyprowadzić z ich rozbieżności w postrzeganiu związku między Imperium Rosyjskim a literaturą (kulturą) rosyjską. Hrinczenko wychodził z założenia, że przy oczywistej i bezwarunkowej podłości imperialnej praktyki w Rosji nie może istnieć dla nas przyjmowalny język i literatura, więc mówmy, piszmy i czytajmy wyłącznie po ukraińsku. Drahomanow natomiast uważał, że wysokiej jakości, dojrzała (i „rodzima”) literatura rosyjska sama z siebie czyni imperium „przyjemniejszym”, więc nie warto na siłę pchać się do ludzi, mając do użytku gotowy produkt (a tymczasem zdobędziemy „obrazowanie” — wtedy porozmawiamy). Dziwne, ale zamieszanie dotyczące ideologii imperialnej i kultury imperialnej trwa. Gromadząc swoje bogactwo na prowincjach, imperium koncentruje je w metropolii. Część bogactwa trafia do muz, a rozkwit imperiów zawsze towarzyszy rozkwitowi sztuk. Metropolia postij-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

NOTATKI Z PODRÓŻY

Flaga Republiki Macedonii Lubow HOŁOTA I Jak wiadomo, bajkowe podróże zdarzają się czasem za sprawą urzędowego listu. Moja droga również zaczęła się od oficjalnego zaproszenia. Aby nie opowiadać, co i jak, kiedy i w jaki sposób, lepiej zacytuję: „Lubow Hołocie, poetce. Ukraina. Mamy szczególny zaszczyt i przyjemność zaprosić Panią na Międzynarodowy Festiwal Poetycki „Święto Lip”, który odbędzie się w stolicy Republiki Macedonii, mieście Skopje. Otrzymała Pani wysokie międzynarodowe uznanie — nagrodę „Literacka Buława”, którą wręcza się za wybitne dzieła literackie. Komitet jednogłośnie przyznał Pani tę nagrodę i korzystamy z okazji, by jeszcze raz pogratulować Pani tego wyróżnienia oraz życzyć dalszych sukcesów na niwie literackiej. Wręczenie nagrody „Literacka Buława” na międzynarodowym „Święcie Lip” odbędzie się w siedzibie Związku Pisarzy Macedonii. Podczas Pani pobytu w naszym kraju, na oddzielnej uroczystości, mer macedońskiej stolicy ogłosi Panią honorowym poetą miasta Skopje. „Święto Lip” potrwa od 25 do 29 czerwca 2008 roku. Przewodniczący Związku Pisarzy Macedonii Rade Siljan”. A zatem, właśnie ten list stał się kluczem do podróży do kraju na Bałkanach, którego niepodległość państwową ogłoszono 8 września 1991 roku — Republika Macedonii jako ostatnia wyszła z jugosłowiańskiej konstrukcji państwowej, która „obejmowała sześć republik, pięć narodów, cztery języki, trzy religie, dwa alfabety i tylko jedną partię” (Jasper Ridley). II Lecę. Poranne lotnisko pachnie kawą, a ludzie czekają na lot z jeszcze nie rozwianymi snami, mając nadzieję, że uda im się je dokończyć, klikając klamrami pasów jak przełącznikami domowego telewizora. „Donieckie Linie Lotnicze”, klasa ekonomiczna, świeże stołeczne gazety, ogłoszenia po ukraińsku od dowódcy i stewardes — dzień zaczyna się nieźle! Odrobina gazetowej gumy do żucia, odrobina drzemki i doniecki airbus dziarsko podjeżdża do rękawa-korytarza, nie dając nawet postawić stopy na błogosławionym węgierskim betonie. A że wizy na odwiedzenie ziemi Sándora Petőfiego nie mam, to po okazaniu paszportu dostaję pozwolenie na przejście do strefy tranzytowej, gdzie będę mogła doczekać swojego 440. rejsu do Skopje; wypić dużą filiżankę kawy americano za sześć dolarów, co, przyznaję, otrzeźwia z syndromu lekkomyślności i od razu zmniejsza apetyt, skłaniając do przemyśleń i obserwacji. Już po pół godzinie orientuję się, kto jest kim wśród moich potencjalnych współpasażerów. Hałaśliwą ósemkę przy sąsiednim stoliku (drogą kawę można pić nieskończenie długo) identyfikuję od razu: maleńkie jarmułki jakimś cudem trzymają się między ciemieniem a potylicą mężczyzn, którzy wielkodusznie znoszą kaprysy swojej baboty, przepraszam, niewiast w latach, domagających się ciepłych bułeczek z cynamonem do „espresso”. Wkrótce rejestracja rejsu do Nowego Jorku, a potylice z jarmułkami „Literackie Buławy” — w pewnych rękach

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

«KSIĄŻKOWE ŻEZŁO»

raz po razie odwracają się o 180°, abym mogła się upewnić, że maleńkie nakrycia głowy przypięte są do gęstych loków (zarówno siwych, jak i rudych, i czarnych) zwykłymi szpilkami-„niewidkami”. Twarde i metalowe, niemal wbijały mi się w głowę, gdy jako uczennica klas początkowych próbowałam nimi okiełznać niesforną i z jakiegoś powodu buntowniczą w naszej szkole grzywkę… Upewniwszy się, że lot nie został ogłoszony, moi sąsiedzi idą po kolejną kawę, a ja mogę jedynie dziwić się ich energicznej swobodzie i wesołości, która nie zna ograniczeń wiekowych. Kilku studentów z dawno pustymi filiżankami pali kolejne papierosy, co jednak nie przeszkadza im być różowolicymi i sportowymi Niemcami. Z pojedynczych rozpoznanych słów domyślam się: chłopcy lecą na Euro-futbol, kibice, na piwo na razie oszczędzają. Ukradkiem całuje się zakochana para, która przycichła przy dwuosobowym stoliku pod kolumną, splatając szczupłe młode palce aż do zbielenia. To Chorwaci z Zagrzebia, o czym świadczą ich koszulki z napisami; jakoś wydaje się, że zagrzebscy Romeo i Julia uciekli z domu, by żyć w niebie, jak ptaki niebieskie, które nie sieją, nie żną i żywią się pocałunkami. Inna para przysiada po prawej stronie i, mimo tłoku, pozostaje w stanie permanentnego konfliktu. Panna coś namiętnie zaprzecza, w końcu zrywa się tak gwałtownie, że szklanka z wodą z hukiem spada, rozsypując się na odłamki i kostki lodu. Jednak to jej nie powstrzymuje: stanąwszy za umowną granicą kawiarni, z przekąsem obserwuje, jak partner coś wyjaśnia kelnerce, która w końcu zamiata na szuflę mokre skutki sporu. Ich rozmowy toczą się po angielsku, ale wydaje mi się, że ona pochodzi ze Wschodniej Europy, a on jest Amerykaninem, zauroczonym gorącym temperamentem i jaskrawą urodą, którą jego wybranka wcale nie ukrywa, bo ubrania na niej jest minimum. Rozpoznaję dwie swoje rodaczki: jeszcze w Borysławiu… — nie, w Borysplu, o szóstej rano, łapczywie piły piwo, więc nie zdradzają swoich upodobań także w Budapeszcie. Wreszcie ogłaszają lot do Nowego Jorku i kawiarnia pustoszeje, ale tylko na chwilę. Ciemnooocy, smagli mężczyźni zajmują wolne miejsca i ja od razu czuję się samotną feministką w twardym męskim świecie, dlatego, nie spiesząc się szczególnie, żeby to nie wyglądało na ucieczkę, opuszczam swoje wygodne miejsce i wyruszam na powolny spacer drugim piętrem świetnego lotniska. Jest w nim mnóstwo sektorów, skąd po odprawie odlatuje mnóstwo pasażerów — żadnych autobusów, wsiadasz do samolotu i lecisz do Moskwy, Aten, Paryża, Nowego Jorku, dokładnie tak, jak śpiewał Wysocki: „открыто все, но мне туда не надо…” Po chwili olśniewa mnie przenikliwość: oto jest społeczeństwo rozwiniętego globalizmu. Strzępy języków, a dominuje angielski. Sympatyczna blondynka z gęsto smagłym chłopcem na rękach. Starsze panie w wąskich dżinsach na artretycznych nogach i z żądzą wrażeń w krótkowzrocznych oczach. Niewinne nagie pępki i otyłe, również nagie, celulitowe brzuchy. Wygodny fotel inwalidzki ze śpiącym synkiem, który z przyzwyczajenia pcha przed sobą smutny tatuś. Blask złota, czerwony bursztyn, haftowane satynowym ściegiem serwetki i wystawne wazy, wyglądające przez szklane witryny sklepiku z węgierskimi pamiątkami. Skromnie kuszące flakony najdroższych perfum i kosmetyków, pudełka belgijskiej i austriackiej czekolady, whisky, koniaki i wszelkie sherry-brandy z „duty free”, bary, restauracje, nieodparta siła euro i zaróżowione zakłopotanie wszystkich innych walut. Wśród odwiedzających są zarówno ci, którym uprzejmie pakują zakupy życzliwi sprzedawcy, jak i gapie, którzy z nudów oglądają towary, by z pozornie niezależnym wyglądem opuścić „strefę wolnego handlu” z pustymi rękami. No, jak ja… Mimo to niosę ze sobą swoje olśnienie: oto ono, społeczeństwo rozwiniętego globalizmu. Ujednolicone drobiazgi i zbytki. Erzac języka, ujednolicony do minimum (ja — Mumu?)… Tłum, zauważalny swoją niezauważalnością już po godzinie obserwacji (a ciebie?). Mrowiony ruch lśniącą kamienną powierzchnią między niebem a ziemią. I nieznośne oczekiwanie, aż nad którymkolwiek z sektorów rozbłyśnie numer lotu (twojego przeznaczenia?.. wyboru?.. ujednolicenia?) i pragnienie, żeby i ciebie wpuszczono przez szklane drzwi, za którymi jest ratunkowy rękaw niebiańskiej koszuli, bo stąpnąć na ziemię, która ci dozwolona, ze strefy tranzytu i przesiadek można tylko przez niebo. Rozmyślając w ten sposób, trzymam się bliżej sektora nr 15 — na tablicy już pojawił się, ale jeszcze się nie wyświetlił lot do Skopja. I nagle zauważam, że za mną również „wędrują” uważne oczy. Kilka kobiet, owiniętych po muzułmańsku chustami, nisko nasuniętymi na czoło, patrzy na mnie uważnie, ale bez tego zainteresowania, za którym może nastąpić kontakt. W ich spojrzeniach nie ma nic obraźliwego, niczego, co zmusza do obejrzenia swojego ubrania, wyprostowania ramion i odwrócenia się. Tak jakby ty nawet nie odbijałeś się w tych oczach — takie są one czarno-wiśniowe i odległe, te spojrzenia kobiet owiniętych po muzułmańsku. Wokół kobiet w długich strojach z długimi rękawami kręciły się dzieci, ubrane zupełnie po europejsku. I hałasowały również zupełnie swobodnie. Tym bardziej ich czarnooczy, śniadzi, zarośnięci mężczyźni byli dość głośni, pijąc kawę i paląc papierosy pod nadzorem cierpliwych budapeszteńskich kelnerek. A kobiety chodziły, siedziały i

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

stały, ciche jak wieczorna i poranna woda, a tylko ich oczy patrzyły czujnie — tak patrzą ptaki ze swoich gniazd między niebem a ziemią. Te kobiety były z dala od wszystkiego, co unosiło się w aeronatłumie. Globalizm w przejawie tranzytowych tras również ich nie interesował. A byli to moi towarzysze podróży. Albo — lotnicy. Te albańskie kobiety wiozły i odwoziły swoich mężczyzn i swoje rodziny do domu. Może do Macedonii. Może do Kosowa. Może jeszcze dokądś. W Skopje wyjaśniono mi, że Albańczycy ciągle gdzieś jeżdżą: za zarobkiem albo po towar. Ale, widocznie, zawsze wracają. Być może kobiety o czarnych oczach w drodze medytują: widzą wszystko, co czeka ich w domu i co czeka te miejsca, do których wracają… Węgierski samolot na Skopje wchłonął w swoje przestronne brzuszysko wszystkich, którzy tego pragnęli. Przed moim fotelem 6-A, za rzadką przegrodą, mieściła się strefa VIP. Siedziała w niej rodzina sześciu osób: dziadek i babcia, matka i ojciec, syn i synowa. I wszyscy oni byli beznadziejnie starzy i przekonująco długowieczni. Starsze pokolenie z plemiennej imperium, Grecji, Serbii), zawładnąwszy w dalekich i bliższych czasach nie tylko ziemiami i dziedzictwem kulturowym, ale też częścią ludności (Macedonia Wardarska w składzie Serbii, Macedonia Egejska — w składzie Grecji, Kraj Pirynu odszedł do Bułgarii). I dziś nie wszystko jest spokojne między bałkańskimi sąsiadami. Na przykład Grecja z jakiegoś powodu postanowiła utworzyć prowincję o nazwie Macedonia, zagarniając nie tylko historyczną nazwę, ale oczywiście również Aleksandra Macedońskiego — jakby nie był to postać historyczna, lecz obywatel z nowoczesnym greckim paszportem. Tak więc, stworzywszy państwo z własną nazwą, instytucjami władzy, flagą, hymnem i konstytucją, uzyskawszy uznanie ponad 100 krajów i członkostwo w ONZ, dzisiejsza parlamentarna Republika Macedonii jest geograficznie chroniona i dba o swoje zdrowie państwowe. Co oznacza ostatnie? Idea narodowa tego kraju: zwyczaj, tradycje, język, wyzwania historyczne i folklor są tu aktywizowane od dołu do góry, czyli wątpliwości co do patriotyzmu narodu nie

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von «NOTATKI Z PODRÓŻY», S. 8

NOTATKI Z PODRÓŻY

Aleksander Macedoński. Ciąg dalszy nastąpi. Wira CZORNYJ-MESZKOWA posiada niepowtarzalne, unikalne dowody dawnej historii ojczystej, na którą pokłada się tutaj niemałe nadzieje. Wygląda na to, że jedno z najmniej rozwiniętych gospodarczo państw byłej Jugosławii ma szansę stać się strefą rekreacyjną całej Europy: warzywa, owoce, winogrona, owczarstwo, rybołówstwo, aktywna sfera usług mogą stać się podstawą do stworzenia solidnej strefy kurortowej. Jednak Republika Macedonii posiada taką strukturę przemysłu (metalurgiczny, chemiczny, spożywczy, maszynowy, tekstylny, skórzany, materiałów budowlanych), która pod warunkiem przybycia inwestorów będzie zdolna zwiększyć eksport i podnieść PKB (w 2006 roku prawie 17 mld dolarów USA). Warto powiedzieć także o składzie etnonarodowym kraju: Macedończycy — 67%, Albańczycy — 23%, Turcy — 4%, Cyganie — 2,3%, Serbowie — 2% oraz inni. Przynależność religijna ludności: prawosławni — 66%, muzułmanie — 30%. Są też inne wyznania religii chrześcijańskiej. Chcemy tego czy nie, musimy odnotować to, co rzuca się w oczy: majestatyczny krzyż (milenijny — tak nazywają go w Skopje) otoczony jest iglicami meczetów. Starożytności prawosławia i niepowtarzalność chrześcijańskiej tradycji macedońskiej muszą współistnieć z tradycją muzułmańską. W parlamencie interesy Albańczyków reprezentuje Partia Demokratycznego Dobrobytu Albańczyków Macedonii. W państwowej przestrzeni informacyjnej istnieje kilka albańskojęzycznych kanałów telewizyjnych i stałych audycji radiowych. Jednak to właśnie wśród ludności albańskiej są analfabeci. A skoro już zaczęłam mówić o „czwartej władzy” w Macedonii, to muszę powiedzieć: to rzeczywiście narodowe media, narodowa przestrzeń informacyjna, otwarta dla bałkańskich sąsiadów, ale taka, która konsekwentnie broni interesów państwowych. Przez pięć dni pobytu w Macedonii ani razu nie odczułam „kijowskiego syndromu”: cyrylica, muzyka, pieśń pracują na własne, a nie sąsiednie państwo. Jeśli napiszę, że Macedonia to pisarze, to mam nadzieję, że nie obrażą się na mnie inni wspaniali przedstawiciele tego jasnego, jasnookiego, szczerego i naturalnie otwartego narodu. „Duchowy wojownik” to nie tylko jedna z tradycyjnych nagród, którą wyróżnia się konsekwentne, ofiarne osobistości, których twórczość i działalność oświatowa złożone zostały na ołtarzu ojczyzny. To istotna cecha „wojowników cyrylicy”, którzy przez wieki nieśli wierność macedońskiej tożsamości i wysokiej duchowości własnego narodu. Byłam szczęśliwa, poznając Rade Siljana — poetę, eseistę, krytyka, tłumacza, mądrego przewodniczącego — szefa Związku Pisarzy Macedonii. To on założył i stanął na czele wydawnictwa „Matica Macedońska” w Skopje, którego produkcja książkowa wypełniła macedońskie księgarnie i biblioteki. Już w domu, wczytując się w poezje, eseje, artykuły krytyczne, odkryłam dla siebie jego niepowtarzalny styl pisarski.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

LEGENDA — NIEBO

Kiedy spojrzysz na wysokości nieba, ogarnie cię drżenie właśnie przebudzonego kwiatu. Myśli szybują po tajemniczych przestrzeniach powabnej Wenus. W piekle gwiazd zorzowych gra drżących plam budzi wrota ludzkiego osiągnięcia. Impuls jego dążeń huczy w erupcyjnych ośrodkach nieodkrytej planety. W zamglonej części oka ośrodki prapoczątkowych genów usypiają cię w kolebce mitów.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Z MACEDONII

istnieje. Znaczne trudności ekonomiczne ludność postrzega jako sprawę, która dotyczy każdego i za którą odpowiada każdy Macedończyk. To znaczy, że polityka, gospodarka i kultura państwa unitarnego nie pozostają w sprzecznościach, lecz w jedności, sprzyjając rozwojowi zarówno osobowości obywatela, jak i narodu oraz kraju w ogóle. Macedończycy jako naród i Macedonia jako państwo dążą do wewnętrznej harmonii i pokoju, i właśnie w nich upatrują konsekwentnej drogi do pokoju i harmonii z bałkańskimi sąsiadami oraz z całym światem. W obecnej epoce procesów globalizacyjnych taka priorytetowa orientacja na wartości narodowe, kiedy manifestacja autentyczności Ducha nieco przeczy pragmatyzmowi i unifikacji, nie obiecuje Macedonii łatwych dróg w okresie przejściowym, jednak daje nadzieję, że wspólnota europejska będzie sprzyjać inwestycjom w gospodarkę młodego państwa oraz zachowaniu i popularyzacji dawnych cywilizacyjnych osiągnięć macedońskich. Wszak w Europie dawno zrozumiano, że adepci globalizacji, propagując wartości ogólnoludzkie, dążą do wyparcia dawnych kultur do rejestrów historycznych, nie sprzyjając ich odrodzeniu. O to dbają sami Macedończycy. (Swoją drogą, o rejestrach: na listę UNESCO wpisano zabytki architektury miasta Skopje, miasta Ochryda). Rekreacja tych i innych spadków przeszłości, zachowanie wielkich jezior tektonicznych (Ochrydzkie, Prespa), niepowtarzalnych krajobrazów górskich, rozwój biznesu turystycznego — to złoty koń Macedończyków. Każdy z 36 rejonów Republiki tą skórą i aparatami słuchowymi, średnie — z wyblakłymi, ale chwytnymi oczami, i młodsze, dość żwawe, bez względu na utratę lat i cech płciowych. Później, na lotnisku, gdzie oszalały z przyjaźni do mojego imienia policjant (Lubow! — powtórzył dwukrotnie) — najwyraźniej mój rówieśnik i po co coś — też dwukrotnie! — postawił pieczątkę o rejestracji w paszporcie, zobaczyłam paszporty „VIP-ów” — szwedzkie. I w paszportach, i w dynastycznej długowieczności Szwedów było coś prawdziwie królewskiego. Więc komu, jak nie im, pierwszym stąpać po ziemi na lotnisku, które nosi imię „Aleksander Wielki”?! Państwo, oczywiście, domyślili się, że chodzi o Aleksandra Macedońskiego. I niech żyje Macedonia, której flaga państwowa ma ten sam znak solarny, co tarcza Aleksandra Macedońskiego: słońce, którego promienie obracają świat. III Swoją wycierpianą niepodległość Republika Macedonii konsekwentnie broni politycznie, nie zapominając o historyczno-filozoficznych argumentach powstania państwa (w V w. p.n.e. powstało państwo Starożytna Macedonia, które istniało do II w. p.n.e.), które dąży do tożsamości narodowej i zachowania dawnego narodu, niewielkiego liczebnie (około 2,5 mln osób), ale potężnego duchem i osiągnięciami cywilizacyjnymi. Dyskurs historyczny otwiera krwawe karty zmagań wyzwoleńczych, kiedy przeciwko Macedonii walczyli bliscy i dalecy sąsiedzi (Rzym, Bizancjum, Bułgaria, Osman- Te książki dzięki Virze Czornyj-Meszkowej trafiły do czytelników Macedonii

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

DLA OŚWIECICIELI

Zza Karpat warstwy ciężaru kąpią się w cichym nurkowaniu zmierzchu. Rabusz słowiańszczyzny dojrzewa. Popłynęły wody. Osady od kropel — nie swoje, od wieków bytu dalekie źródło. Apostołowie Dnia zawrócili Słońce wnętrzności. Głosić Wam dla Wielkości pisania słowiańszczyzny, w jabłkach ocznego horyzontu, jabłkiem gwiazdy napajają. Z poważaniem, Switłanie Symyneć-Kobewci. Od zaporoskich wodospadów zaczerpnięta, przez chorały Dniepru przelana, w kołyskę sinopolną odtoczona, łza przejrzysta zieleń czym oślepiając leje, rzucając jasność na wspomnienie z Galicji. Wspomnienie wspomnienie czuje, Przerasta czarnoziem z mogił. Dusza za szlachetnością i niezbędną potrzebą słów, pozostawionych od dziada wnuczce, staje się lekką, a czym bogatszą staje. Lekkość obejmuje tony; Balsam ręce splątane w rodowodzie zebrał. Wznosząc się nad dalią, aby stulecia przemówiły w nurcie nowych akordów. Spójrz… Wodne ślady na drodze, aby szczęście znów spotkanie zwróciło. SPOTKANIE

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Kijowskie epigramy

Złośliwe dziecko rano przez łuk przesuwa się w stronę zasuwy, rączkami próbuje ją odsunąć. Otwiera Złotą Bramę. Rozpalony żar pochłonął je, dnieprowy piasek, żeby wysechł. Pod Włodzimierską górą Maluша cierpi, patrząc, jak ono przechodzi przez polanę, wpełzając. Zakołysało się, przeliczając tęcze po Andriiwskim Uzwizie. Trzynastka Bułhakowa rzuciła mu poduszeczkę, bo starszy, piękny brat, tłukąc kieliszki wina, z zazdrości sinieje mu kolano.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

«PROŚWITA»

Problemy wczesnego rozwoju dzieci we współczesnym świecie stają się coraz bardziej aktualne. Istnieje mnóstwo metodyk, które pomagają dzieciom znacznie szybciej i wcześniej niż rówieśnikom nauczyć się czytać, pisać, nauczyć się języka obcego, nabyć różnorodne umiejętności, bez których człowiek nie może żyć w społeczeństwie. Komputer pewnie wszedł w nasze życie i nieuchronnie prowadzi to do tego, że nasze dzieci poznają go jeszcze z pieluch i wykazują wobec niego znaczne zainteresowanie. Nie będziemy rozważać plusów i minusów takiego stanu rzeczy, wszak takie czasy, w których żyjemy, i trzeba rozumieć, że dzieci nie uchroni się przed komputerem zakazami. Słuszniej jest włączyć gry komputerowe do kompleksu rozwoju. Ważne, aby gry były pedagogicznie wyważone, wtedy zakazany owoc w postaci komputera przyniesie dziecku tylko korzyść. Wkuwanie podręczników dla wielu jest nudne i nieciekawe, czego nie można powiedzieć o grze i rozrywce, zwłaszcza gdy jednocześnie uczysz się czegoś nowego. Taki sposób nauki pomoże dziecku w formie zabawy poznawać otaczający świat, otrzymywać podstawową wiedzę z różnych dziedzin nauki, rozwijać uwagę, logiczne i przestrzenne myślenie, pamięć oraz wytrwałość. Z takim bagażem można śmiało wyruszać do szkoły. Już nie po raz pierwszy Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz firma nagraniowa „Atlantic” łączą się w twórczy tandem, wydając ekskluzywne płyty o tematyce kulturoznawczej. W ich wspólnym dorobku są dwie serie — „Ukraińska kolekcja. Muzyka etniczna Ukrainy” oraz „Zamki Ukrainy”. A dzisiaj prezentujemy czytelnikom „Słowa Proświty” nową kolekcję płyt dla dzieci o charakterze edukacyjnym, rozpoczynając rubrykę „Kolekcja dziecięca”. Ta seria obejmuje wszystkie najciekawsze i najbardziej potrzebne tematy, zdolne uczynić proces nauczania ciekawym i pasjonującym dla dzieci. Dzisiaj zbiór zyskuje popularność, ponieważ nie ma analogów na rynku ukraińskojęzycznej produkcji multimedialnej. Niektóre płyty zostały wyróżnione dyplomami wystaw ogólnoukraińskich. Dokładniej o tym — w rozmowie ze współautorem pomysłu Jurijem HANDZIUKIEM, dyrektorem firmy nagraniowej „Atlantic”. — Przypomnijmy czytelnikom historię powstania projektu. — Nasza firma istnieje od 1990 roku i zajmuje się tworzeniem, wydawaniem oraz wspieraniem głównie ukraińskojęzycznych projektów muzycznych i multimedialnych. Kilka lat temu zrozumieliśmy, że na rynku prawie nie ma nic ukraińskojęzycznego dla dzieci, a zatem Ukraina traci dziecięce środowisko językowe. Dlaczego mówimy, że coraz mniej dzieci posługuje się językiem ukraińskim? Charków, Połtawa, Zaporoże są prawie w całości rosyjskojęzyczne, a jeszcze przed wojną były ukraińskojęzyczne. Kiedy ukraińskojęzyczne dziecko włącza komputer, to jest zmuszone korzystać z rosyjskojęzycznych programów, bo innych po prostu nie ma na terenie Ukrainy dla dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym. Obecnie pięcio-siedmioletnie dzieci zaczynają korzystać z komputerów. Nawet czterolatki opanowują proste programy — gry, bajki, obrazki. Swoją drogą, w szkole podstawowej pozwalają korzystać z komputera tylko 15 minut dziennie. Ale rzeczywistość jest taka, że komputer zastępuje książki. Dzieci właśnie tak spędzają wolny czas. Elektroniczne encyklopedie i programy edukacyjne z historii Ukrainy, na przykład, piszą w Rosji, przywożą tutaj, więc pracując z takim programem, dziecko przestaje posługiwać się językiem ukraińskim, bo komunikuje się z komputerem po rosyjsku. Aby to zmienić, zaczęliśmy tworzyć ukraińskojęzyczne programy edukacyjne z elementami gry dla dzieci w wieku przedszkolnym i młodszym szkolnym. Inicjując kolekcję, rozmawialiśmy z przewodniczącym Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawłem Mowczanem i zdecydowaliśmy pracować nad nią razem. Dzisiaj „Proświta” sfinansowała 11 projektów, a my już stworzyliśmy i wydaliśmy próbny nakład — 41 projektów. To swoista encyklopedia dla dzieci z różnych dziedzin wiedzy. Jest kilka programów obliczonych na maluchy w wieku 3—4 lat — alfabet i logika. Inne projekty obliczone są na dzieci w wieku 5—11 lat. Tradycyjnie większość projektów składa się z ośmiu rozdziałów. To swoiste poziomy, na każdym z których jest część teoretyczna, rebusy, krzyżówki, zagadki, łamańce językowe, tematyczne bajki, różnorodne ciekawostki, wideorelacje

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

POMÓC DZIECIOM MYŚLEĆ PO UKRAIŃSKU

ty. Przechodząc rozdział, dziecko może odpowiedzieć na dziesięć pytań testowych sprawdzających przyswojenie materiału. Jeśli zaliczy test, komputer przepuszcza je na następny poziom, jeśli nie — proponuje przejście rozdziału ponownie. W każdej płycie znajduje się obowiązkowe odniesienie do Ukrainy, niezależnie od tematyki programu. Na płycie „Wynalazki i odkrycia” znajduje się rozdział „Wynalazcy Ukrainy”, w „Wybitnych kompozytorach świata” — „Kompozytorzy Ukrainy” itd. — Gdzie, Pana zdaniem, warto rozpowszechniać te produkty? — Rynek Ukrainy jest tak słaby, że takie produkty są skrajnie potrzebne. Rozpowszechnianie ich tylko w szkole to za mało. Nie tworzymy płyt według programu szkolnego. Ideologia naszej serii to swoista encyklopedia dla dzieci w języku ukraińskim. To znaczy, przygotowujemy dzieci do przyswajania różnych przedmiotów. Historię Ukrainy poznaje się w szkole w piątej klasie. My przedstawiamy ją w dwóch częściach. Dziecko, przychodząc do piątej klasy, już orientuje się w przedmiocie, bo w formie zabawy zapoznało się z nim wcześniej. Jestem głęboko przekonany, że te płyty powinny być w każdej rodzinie. Niektóre z nich są skrajnie potrzebne, na przykład zasady ruchu drogowego. W ten sposób zapewniamy bezpieczeństwo życia naszych dzieci. Jeśli chodzi o handel. Mało rozpowszechnia się płyty w sieciach specjalistycznych sklepów z ich sprzedażą, ponieważ cały ukraiński produkt jest niekomercyjny. Sklepy prawie nie biorą go do sprzedaży. Mogą się Państwo o tym przekonać sami, wchodząc do któregokolwiek z nich i licząc, jaką ilość stanowią projekty ukraińskojęzyczne, rosyjskojęzyczne i anglojęzyczne. Produktu dziecięcego prawie w ogóle nie ma. Płyty rzeczywiście trudno rozpowszechniać, bo powierzchnie handlowe są bardzo drogie, o wiele bardziej opłaca się sprzedawać produkty rosyjskiej estrady. — Są szkoły, zwłaszcza na wsiach, gdzie nie wszystkie dzieci mają możliwość pracy z komputerem. Czy planują Państwo projekty telewizyjne, aby demonstrować i popularyzować produkty w telewizji? — Bez wątpienia. W naszych planach jest stworzenie produktu DVD na podstawie wszystkich płyt — wyciągnąć ciekawostki, ale zostawić całą fakturę. Jest to możliwe, ale kiedy robimy produkt telewizyjny, znika interakcja. Wtedy nie możemy proponować testów, dziecko już nie współpracuje tak ściśle z programem, gdyż nie ma możliwości naciskania klawiszy, odpowiadania na pytania testowe. — Czy nie myśleli Państwo, że takie produkty można adresować nie tylko do dzieci, ale i do młodzieży? Na przykład temat oświecenia, walki ze szkodliwymi nawykami, narkomanią. — Przez dwa i pół roku wydaliśmy 41 płyt, praca będzie trwała, ale w bardziej pasywnym trybie. Na przykład raz na trzy miesiące będziemy wydawać nową płytę, jeśli uznamy, że będzie to ciekawe i pożyteczne. Obecnie zaczynamy metodycznie tworzyć kolekcję według programu szkolnego. Żadna płyta jeszcze nie wyszła, ale matryca płyt już jest, tworzymy poligrafię i drukujemy. Istnieje „Język ukraiński dla klasy 5”, „Literatura ukraińska dla klasy 5”, „Literatura zagraniczna dla klasy 5”, „Język ukraiński dla klasy 6”, „Literatura ukraińska dla klasy 6”, „Literatura zagraniczna dla klasy 6”, „Fonochrestomatia z języka angielskiego dla klas 5 i 6”, a także dla klas 7, 8, 9, 10, 11 z różnych przedmiotów. Problem w tym, że znajdujemy się na styku jedenastoletniego i dwunastoletniego nauczania. W systemie dwunastoletnim programów dla klasy 8 prawie nie ma, jeszcze ich nie stworzono. Więc jest sens poczekać, aby nasze płyty odpowiadały programowi szkolnemu. Jest kilka projektów dla młodzieży. Są one w większości związane z ochroną środowiska naturalnego. Na 1 września będą już istnieć. — Czy może to być także środkiem działalności oświatowej? — To właśnie są środki działalności oświatowej. Chcemy, aby nasze dzieci były wykształcone, to nasz główny cel. Propagowanie nauki, wszystkiego co ukraińskie (mity Ukrainy, język ukraiński, ukraińskie bajki ludowe, płyta „Ja i Ukraina”) — w tym kierunku pracujemy. Stale prowadzimy prezentacje, organizujemy wystawy, bywamy w szkołach, technikach. Prezentowaliśmy płyty na wydziale edukacji wczesnoszkolnej uniwersytetu pedagogicznego. Swoją drogą, otrzymaliśmy aprobaty Ministerstwa Oświaty i Nauki „Zalecane do użytku w szkole”. — Czy Ministerstwo Oświaty zainteresowało się Państwa produktami, czy pomagało prezentować i propagować je? — Rozmawialiśmy z ministrem oświaty Iwanem Wakarczukiem, którego zainteresowały nasze produkty. Myślę, że razem będziemy robić wiele projektów, a ministerstwo wesprze wydanie tej serii. Żaden poprzedni minister nie wykazywał zainteresowania naszą pracą, prawdopodobnie uważali, że to wszystko jest niepotrzebne. Wysyłaliśmy listy, ale nigdy nie otrzymywaliśmy odpowiedzi. — Jak oceniają Państwa projekt na rynku? — Niestety, na rynku prawie nie ma ukraińskich produktów. Ale popyt na nie jest dość znaczny. Projekty ukraińskojęzyczne stanowią tylko 6—7 % ogólnego nakładu płyt muzycznych i komputerowych. — Czy wyznaczono nowe tematy i jakie kolejne albumy planują Państwo wydać? — Zaczynamy serię pod roboczym tytułem „Wybitne postacie Ukrainy”, chcemy wydać ukraińską kolekcję „Wybitni działacze kultury Ukrainy” oraz „Wybitni twórcy państwowości Ukrainy”. Pracować nad nimi zaczniemy w drugiej połowie roku, a gotowy produkt będzie w następnym. Wspieramy już istniejące serie, uzupełniając je nowymi projektami: „Muzyka etniczna Ukrainy”, „Rockowe legendy Ukrainy”, „Złote piosenki Ukrainy”, „Ukraińskie pieśni ludowe”. Zapoczątkowaliśmy serię współczesnej interpretacji tradycyjnej muzyki ukraińskiej, to znaczy nagrywamy autentyczne pieśni ludowe, robimy współczesne aranżacje, nakładamy fonogramy a cappella na aranżacje. Tak otrzymujemy ukraiński „Deep forest”. Czyli staramy się dotrzeć z autentyką do współczesnej młodzieży. Więc pracy jest dużo, najważniejsze, żeby było to potrzebne młodzieży i starszemu pokoleniu, gdyż kładziemy nacisk na jeden z najważniejszych tematów oświecenia. Rozmawiała Maria SKRYNNYK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

HISTORIA „PROŚWITY”

Dom Ludowy, zbudowany w 1912 r. Współczesne zdjęcie w każdej wsi przy szkołach utworzono oddolne organizacje „Proświty”, które na konferencji założycielskiej 30 lipca 1989 roku utworzyły rejonowe zrzeszenie Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki. Pierwszym przewodniczącym towarzystwa wybrano nauczyciela Serhija Storoszczuka. Pierwsze lata działalności Towarzystwa były niełatwe. Angażowano ludzi do aktywnej działalności politycznej, nawiązywano ścisłe więzi z nowymi ugrupowaniami politycznymi, prowadzono szeroką pracę propagandową i organizacyjną dotyczącą wyborów do Rady Najwyższej i rad lokalnych. Jednocześnie towarzystwo pracowało nad odrodzeniem ukraińskich tradycji i kultury. W 1992 roku towarzystwo z inicjatywy laureata Nagrody Szewczenkowskiej Josypa Paruboczego, przewodniczącego lokalnego oddziału Arsena Polańskiego, przewodniczącego rejonowego zrzeszenia Serhija Storoszczuka, profesora Petra Sikorskiego, krajoznawcy Iwana Dika oraz aktywistów wystąpiło z inicjatywą wzniesienia pomnika Markijana Szaszkewycza, który z

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

CENTRUM ŻYCIA NARODOWEGO

DO 140. ROCZNICY „PROŚWITY” Mychajło LICOWSKI, Josyp PARUBOCZYJ, zastępcy przewodniczącego rejonowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, m. Radziechów, obwód lwowski. „Wiosna Ludów” 1848 roku obudziła Ukraińców, którzy jęczeli w jarzmie, do walki o wyzwolenie z niewoli, z ucisku narodowego i społecznego, niepewności i kompleksu niższości. Wiekowy ucisk nie starł z powierzchni ziemi naszego narodu, naszej kultury, naszej mentalności. Pamięć o heroicznym przeszłości poprzez upływ czasu hartowała wolę i dążenie narodu do wolności i niepodległości. Tę wielką misję wypełnia postępowa ukraińska inteligencja: duchowieństwo, nauczyciele, świadoma część robotników i chłopów. W 1861 roku w środowisku młodzieży studenckiej dojrzewa idea stworzenia towarzystwa „Proświta”, które organizacyjnie uformowało się 8 grudnia 1868 roku. Pierwszym przewodniczącym wybrano profesora Anatola Wachnianyna. Głównym zadaniem „Proświty” w tamtym czasie była działalność oświatowa, w szczególności drukarstwo książek — skuteczny środek szerzenia wiedzy wśród Ukraińców. Towarzystwo wystąpiło z inicjatywą wprowadzenia języka ukraińskiego w szkołach, gimnazjach, szkołach handlowych i przemysłowych. W tym celu wydawano podręczniki dla szkół początkowych. Wzrost roli „Proświty” sprzyjał tworzeniu czytelni i oddziałów na terenach Galicji. Czytelnię „Proświty” w Radziechowie, w której liczono 130 członków, założono 15 maja 1897 r., a 8 grudnia 1908 roku założono oddział, na którego pierwszego przewodniczącego wybrano proboszcza ze wsi Seredpilce ks. Dmytra Josypowycza. Centrum życia narodowo-kulturalnego Radziechowszczyzny staje się Dom Ludowy, zbudowany w 1912 roku ze środków społecznych. Przed I wojną światową w powiecie działało 35 czytelni, przy których istniały kółka amatorskie, chóry i biblioteki. Wojna zatrzymała aktywne życie oświatowe. Po proklamowaniu Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej towarzystwo „Proświta” stało się podstawą ministerstwa oświaty. Wojnę przegrano. Polska okupacja Galicji jeszcze bardziej zaostrzyła stosunki ukraińsko-polskie, co wyprowadziło „Proświtę” na pierwszą linię walki o zachowanie ukraińskiej tożsamości. W latach konfrontacji wielką rolę w ruchu oświatowym odegrali wybitni działacze społeczno-polityczni Radziechowszczyzny: Wołodymyr Pellich, adwokat Jarosław Selezinka, lekarz Roman Motluk, nauczyciel Wasyl Kudryk, powiatowy organizator czytelni Mychajło Panasiuk, ks. Iwan Kinasz, Leonid Olijnyk, Kyryło Łychowyd i wielu innych. „Proświta” z jej rozgałęzionym systemem czytelni i bibliotek odgrywała ważną rolę w kształtowaniu świadomości narodowej, duchowego i kulturalnego odrodzenia Radziechowszczyzny. W 1939 roku w powiecie działało 45 czytelni Chór „Proświty” w cerkwi Świętego Mikołaja, m. Radziechów (4 490 członków), 39 bibliotek z księgozbiorem 12 395 egzemplarzy, 2 646 czytelników. Radziechowski oddział „Proświty” był organizatorem wielu wydarzeń społecznych i politycznych: kółka amatorskie, chóry, czytelnie. Biblioteki stały się centrum życia kulturalno-oświatowego, artystycznego i politycznego radziechowian. Wieczory szewczenkowskie, święta pieśni i pracy, święta kobiece, zawody sportowe, festyny stały się nieodłączną częścią bytu ludzi. A akcje polityczne, takie jak impreza na śmierć Mychajła Hruszewskiego w listopadzie 1934 roku, powiatowe święto „Proświty” w 1935 roku, działalność towarzystwa sportowego „Sokół” wywołały wściekły atak władz kolonialnych na prawa i wolności Ukraińców. Władze polskie, w szczególności starosta Michalski, dały zadanie polskiej policji ustanowić surowy reżim i zakaz jakiejkolwiek „antypolskiej” działalności organizacji ukraińskich. Na jego polecenie rozpoczynają się systematyczne rewizje w czytelniach „Proświty”, ukraińskich organizacjach społecznych. Od rewizji nie byli ubezpieczeni nawet księża. Tak, 4 października 1930 roku na rewizję czytelni „Proświty” do Chołojowa (obecnie Wuzłowe) przybyło 27 policjantów, którzy skonfiskowali z biblioteki i czytelni wszystko, co budziło w nich podejrzenia. Skutkiem akcji policyjnej były aresztowania aktywistów „Proświty” i Związku Ukrainek: W. Selezinki, ks. W. Pellicha, Neonili Selezinki, zakaz działalności towarzystwa „Sokół”, zamknięcie czytelni. Oddział „Proświty” we wsi Stremilcze w tym okresie rozwinął szeroką pracę wyjaśniającą i ideowo-wychowawczą wśród młodzieży wiejskiej. Proświcianie wykorzeniali pozostałości wpływów moskalofilstwa i ideologii marksistowskiej. Zatem „Proświta” musiała prowadzić walkę nie tylko przeciwko oficjalnej władzy, ale także przeciwko przenikaniu ideologii komunistycznej do społeczności ukraińskiej. Środki na budowę czytelni dawali „prawie wszyscy (choć niektórzy odurzeni wieloletnią kacapszczyzną)”. We wsi głęboko przemyśliwano tożsamość narodową. I to było zasługą „Proświty”. Rozwiązanie nastąpiło w 1939 roku, kiedy reżim bolszewicki, który nie mógł wybaczyć „Proświcie” jej wyjątkowej roli w kształtowaniu świadomości narodu ukraińskiego, poczucia dumy ze swojego narodu, zlikwidował towarzystwo „Proświta”, a najlepsi jego przedstawiciele stali się więźniami GUŁAG-u. Taki los spotkał wybitnego działacza „Proświty” i „Ridnej Szkoły” Jarosława Selezinkę, Mychajła Panasiuka, Wasyla Prochurskiego i innych. Stało się to wielką stratą dla kultury Ukrainy. Masowo niszczono książki, rękopisy, materiały archiwalne niezależnie od ich kierunku ideowego. Swoją działalność „Proświta” kontynuowała w diasporze, wnosząc znaczący wkład w kulturę ukraińską. Zbliżający się upadek systemu totalitarnego ożywił życie społeczno-polityczne na Lwowszczyźnie i odrodzenie „Proświty”. 2 czerwca 1988 roku we Lwowie odbyła się konferencja założycielska Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki. Zatwierdzono statut i zasady organizacyjne. W 1990 roku na Lwowszczyźnie działało już 312 zjednoczeń miejskich i rejonowych, 1 141 komórek, 778 tys. członków. W naszym rejonie przy aktywnym wsparciu komitetów związkowych oświaty w każ- Proświcianie ze wsi Stremilcze, 1930 r. Od 1838 do 1841 roku był proboszczem cerkwi Narodzenia Najświętszej Bogurodzicy we wsi Nestanycze. Pomnik, który wykonał rzeźbiarz Jarosław Motyka w listopadzie 1993 roku, ustawiono obok cerkwi, na podwórzu plebanii. Było to wielkie święto dla radziechowian. Na otwarciu wystąpili poeta Roman Łubkiwski, Borys Kozowski, zastępca przewodniczącego rady obwodowej Anatolij Zyma. Wiadomo, że ważną rolę w pierwszych latach niepodległości odgrywała prasa, w szczególności „Literaturna Ukraina”. W 1994 roku z inicjatywy członków komórki towarzystwa we wsi Wuzłowe odbyło się święto „Literaturnej Ukrainy”. Wtedy mieszkańcy rejonu prenumerowali ponad 1500, a we wsi — 700 egzemplarzy gazety. W ścisłej współpracy z Lwowskim Krajowym Towarzystwem „Ridna Szkoła” (prezes — profesor, doktor nauk pedagogicznych Petro Sikorski) towarzystwo „Proświta” badało historię i działalność „Prywatnej Mieszanej Ogólnonarodowej Szkoły im. Tarasa Szewczenki”. Towarzystwo „Ridna Szkoła” z ukraińskim językiem nauczania w Radziechowie założono w 1927 roku i umieszczono w Domu Ludowym. W tamtym czasie była to jedyna ukraińska szkoła na powiaty brodzki, sokalski, kamieniecki i radziechowski. Na 70-lecie szkoły wydano szkice historyczno-pedagogiczne „Postęp do +Ridnej Szkoły+” (autorzy P. Sikorski, D. Herczuk, M. Licowski, W. Oficynski, M. Barna). W tym samym pomieszczeniu otwarto Muzeum „Ridnej Szkoły”, prowadzone są wycieczki i lekcje dla uczniów oraz zwiedzających. Ciąg dalszy nastąpi.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

imienia W. Korolenki Mykoły Stepanenki „Publicystyczna spuścizna Olesia Honczara”, zbiór artykułów literacko-krytycznych pisarza, fragmenty zapisów dziennikowych, listów „Oles Honczar i Naddnieprze”, przygotowana przez pracowników Dniepropetrowskiego Muzeum Historycznego im. D. Jawornyckiego przy wsparciu Ogólnoukraińskiego Funduszu Charytatywnego „Ukraina—UNESCO”. Bez wątpienia uwagę czytelników przyciąga także wydanie „Oles Honczar: Pragnijcie zamysłów wysokich” (redaktor — Witalij Ablicow), które zaznajamia czytelników z fundatorami, historią wprowadzenia, laureatami pierwszej na Ukrainie Międzynarodowej pozarządowej ukraińsko-niemieckiej nagrody literackiej im. O. Honczara, którą założyli dziesięć lat temu wielbiciele talentu autora „Soboru” — pisarka Tetiana Kusztewska oraz mecenas Dieter Karrenberg (Essen, Niemcy) w celu wsparcia twórczej młodzieży Ukrainy. 14 lipca, w dniu pamięci Olesia Honczara, do jego pomnika złożyło kwiaty wielu wielbicieli talentu, krewnych i bliskich. Lecz słowo Olesia Honczara, jego duch — są żywe. Każdy, kto uświadamia sobie, że jest Ukraińcem, komu droga jest ta ziemia, kto słyszy jej matczyny głos, powtarza za Olesiem Terentijowyczem: „Żyj uczciwie, żyj prawdziwie. Człowiek człowiekowi powinien świecić. Człowiek — to odblask Wszechświata!”. nienie władzy rewolucyjnej obecnie nie jest widoczne, jeśli zamiast tego wprowadzane są instynkty policyjne, z których, zamiast rad, sypią się okrzyki zwierzchnictwa, to w przyszłości… stanie się śmiercią i zniszczeniem wolności oraz niezależnego życia, do których dążymy”. Czyż nie stało się tak, jak przewidywał chłopski komandarm na paryskiej emigracji? W 1926 roku z okazji wydania pierwszego tomu „Wspomnień” Nestor Machno napisał: „O jedno tylko przychodziło mi żałować, wypuszczając ten szkic w świat, że wychodzi on nie na Ukrainie i nie w języku ukraińskim. Kulturą naród ukraiński krok po kroku idzie do pełnego określenia swojego indywidualnego bytu i byłoby to ważne”. Dyrektor Izby Książki Mykoła Senczenko, kierownik Stowarzyszenia Wydawców Książek Ołeksandr Afonin podkreślili potrzebę szerszego rozpowszechniania tego wydania, które rzuca światło na wiele stron ojczystej historii, tragizm wydarzeń rewolucyjnych na Ukrainie. Ale skąd wziąć tę potrzebną książkę nauczycielowi historii, który mieszka w odległej wsi? Nadszedł czas, aby odnowić sieć księgarni, system zamawiania literatury według planów tematycznych, usługę „Książka — pocztą”. Autorytet książki nie może upaść — upadł intelekt władzy. Kto ma prawo pozbawiać Ukraińców własnej kultury, języka, książki? O potrzebie wsparcia przez rząd narodowego wydawnictwa książkowego mówił znany pisarz-satyryk Ołeh Czornohuz. „O Nestorze Machnie jeszcze za życia krążyły legendy, — zaznaczyła przewodnicząca Dniepropetrowskiej organizacji obwodowej NSPU Lesia Stepowyczka. Wyobrażacie sobie — Nestor Machno na białym koniu wjeżdża do muzeum Jawornyckiego. Nestor Machno — to nieśmiertelność ducha narodowego, jego żywej energii”. Prochy Nestora Machny spoczywają na paryskim cmentarzu Père-Lachaise. Rodzina nie miała środków na opłacenie ziemi, dlatego ciało Nestora Iwanowycza skremowano. We wrześniu 1986 roku miałem okazję z grupą turystów z Winnicy odwiedzić Paryż, być na tym cmentarzu, postać przy grobie 18 komunardów paryskich. Ale nikt nie powiedział, że obok — prochy Nestora Machny w urnie nr 6686. Historia długo przemilczała imiona swoich twórców. Dopiero teraz wydawnictwo „Knyha rodu” przywraca wspomnienia Nestora Machny o przeżyciach, jego spojrzenie w przyszłość.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

POSTACIE

Po raz pierwszy zobaczyłam Olesia Terentijowycza Honczara na naradzie twórczej młodzieży w marcu 1963 roku. Jego obecność na otwarciu tego wydarzenia Komisji ds. pracy z młodymi, którą opiekował się Pawło Tyczyna wraz z Wołodymyrem Pjanowym, nie była jedynie formalnością. Oles Terentijowycz wraz z Andrijem Małyszkiem, Płatonem Woronkiem, Abramem Kacnelsonem, Lubow Zabasztą i innymi znanymi pisarzami uważnie słuchali wierszy licealistów z całej Ukrainy, odznaczali każdy udany obraz, wers, bardzo taktownie czynili uwagi i udzielali rad, jeśli czyjeś pierwsze próby poetyckie lub prozatorskie wydawały im się słabe. Właśnie za błogosławieństwem Olesia Honczara wydawnictwo „Mołod” wydrukowało w 1966 roku mój pierwszy tomik wierszy „Płatki gromu”, o którym ciepło wypowiedział się Pawło Tyczyna. Z Olesiem Terentijowyczem zdarzało się spotykać nie raz podczas narad twórczej młodzieży, zjazdów pisarskich, plenum, dekad literatury. I choć jak bardzo obciążony był O. Honczar — akademik, przewodniczący Związku Pisarzy, przewodniczący Ukraińskiej Rady Pokoju, członek kolegium redakcyjnego wielu wydawnictw — zawsze znajdował czas, by porozmawiać z rodakami, towarzyszami broni po piórze, młodzieżą uczniowską i studencką, odpowiadał na listy swoich licznych adresatów. I ja przechowuję kopertę oraz arkusik z jego

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

«DZIĘKUJĘ BOGU, ŻE URODZIŁEM SIĘ UKRAIŃCEM»

Nina HNATIUK Nina HNATIUK Jak zaznaczył we wstępie do książki wspomnień Nestora Machny doktor nauk politycznych, profesor Mykoła Hołowaty, ciężko odszukać w naszej historii, w pamięci narodu postać bardziej barwną, a zarazem bardziej skomplikowaną i kontrowersyjną. Ludzie starszego pokolenia pamiętają go z radzieckich filmów, gdzie atamana pokazywano jako przerysowane uosobienie anarchizmu — kudłatego, krzykliwego, bezlitosnego rębajłę. A jakim w rzeczywistości był ojciec Machno, śmiałek-desperat, dowódca-samouk? Los tej legendarnej osobistości czasów wojny domowej nie jest prosty, a nawet tragiczny — głodne dzieciństwo, dziesięć lat więzienia, wyrok śmierci, dziesiątki błyskotliwych operacji wojskowych, jedenaście zamachów na życie, trzydzieści ran ciętych i postrzałowych, kontuzja, ucieczka za granicę, śmierć na obczyźnie. Zmieniały się pokolenia, rodziły się i rozpadały potężne imperia. Europę szarpały wojny, odchodzili w zapomnienie wszechwładni wodzowie. A imię Nestora Machny do dziś przyciąga uwagę, nie pokryło się kurzem historii. Jego imieniem nazywa się stowarzyszenia społeczne, szkoły, wznosi się mu znaki pamięci. I wszyscy, którzy interesują się historią, pragną zrozumieć fenomen Nestora Machny. Temu, mamy nadzieję, sprzyjać będzie 600-stronicowy zbiór wspomnień „Nestor Machno. Spowiedź anarchisty”, wydrukowany w stołecznym wydawnictwie „Knyha rodu”. Otwierając prezentację książki, która odbyła się w Domu Pisarzy, dyrektor wydawnictwa Mykoła Sławynski opowiedział wiele ciekawego o burzliwym życiu legendarnego wodza powstań chłopskich w latach 1918–1921 — ojca Machny. Ideały, którymi się kierował, były proste i zrozumiałe dla chłopstwa. Jednoczył szerokie masy i prowadził za sobą, aby „zawładnąć ziemią i zająć się wyżywieniem ze swojego ciała pasożytów, którzy nic nie produkują, żyją w dostatku i luksusie”. Machno uświadamiał sobie, że Ukraina musi mieć własną narodową drogę rozwoju. Dążył do samorządu ludowego, samoorganizacji. Masowe zgromadzenia u Antów, wiece u Słowian, rady kozackie u zaporożców, a u Nestora Machny — dobrowolne komuny rolnicze. Miotał się między lewicą a czerwonymi, ofiarnie walczył o wyzwolenie chłopów, pragnąc utwierdzić gospodarza na własnej ziemi. czytelnym charakterem pisma, dobrymi, uskrzydlającymi słowami. O Honczarze-pisarzu, jego powieściach, opowiadaniach, nowelach, publicystyce napisano wiele. A my często zapominamy przypominać dzisiejszej elicie politycznej, naukowej i twórczej, współczesnej młodzieży, jak wspaniałą, jasną, wielostronną osobistością był ten niezwykle pracowity, szlachetny, a zarazem mężny i odważny człowiek. Wszystkie tragedie i bóle narodu ukraińskiego chłonął swoim sercem. „Dziękuję Bogu, że dał mi urodzić się Ukraińcem” — w tych słowach Olesia Terentijowycza jest cała jego dusza, wszystkie obszary piękna i mądrości, które dodawały mu natchnienia, niestrudzoności, wiary. Szewczenkowskiemu laureatowi Wasylowi Zacharczence należą się takie wersy: „Oles Honczar — to zjawisko. Szczęśliwe, jasne zjawisko, objawione przez Boga dla nas, Ukraińców, i z czasem to zrozumiemy”. Bieżący rok jest dla nas rokiem Olesia Honczara. Na 90-lecie klasyka literatury ukraińskiej ukazało się wiele monografii, zbiorów artykułów, wydań specjalnych czasopism. Wśród nich — monografia doktora nauk filologicznych, profesora, dziekana wydziału filologicznego Połtawskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

NESTOR MACHNO, KTÓREGO NIE ZNAMY

Nestor Machno był w owych czasach niezwykle popularny, poparły go tysiące jego zwolenników. Z niego, anarchokomunisty, jak sam siebie nazywał Nestor, chcieli skorzystać bolszewiccy przywódcy. Nestora Iwanowicza gościnnie przyjmują na Kremlu Swierdłow i Lenin, wzywając go do podwojenia wysiłków w walce z wrogami rewolucji. Dla Machna wyrabiają fałszywy ukraiński paszport na nazwisko Iwana Szepela, z którym wraca na Ukrainę i formuje oddziały zbrojne; do końca 1918 roku ustanawia swoją władzę w 72 wołostach. W dokumentach tamtych lat wódz podpisuje się: naczelny dowódca rewolucji ojciec Machno. Za zdobycie Berdiańska i Mariupola dowódcę 30-tysięcznej armii chłopskiej odznaczają Orderem Czerwonego Sztandaru: był jednym z pierwszych kawalerów tego bojowego odznaczenia. A wkrótce, widząc siłę i wpływy Machna, bolszewicy rzucają przeciwko niemu prawie 250-tysięczną armię z artylerią, pociągami pancernymi i samolotami. Nestor Machno, choć nie miał pełnego średniego wykształcenia, posiadał dar intuicji, towarzyskości, umiał myśleć strategicznie, znał się na ludziach, był dobrym psychologiem i organizatorem. We wspomnieniach Nestor Machno przewiduje prawdziwą istotę władzy bolszewickiej. Czytamy: „Bardzo często można było usłyszeć wśród chłopów ich prawdziwe zdanie o władzy przedrewolucyjnej i rewolucyjnej. Mówili jakby żartem, ale naprawdę na serio i zawsze z szczególnym bólem i nienawiścią, że głupca Mikołaja Romanowa od władzy przegnano, drugiego głupca zaczął był odgrywać Kiereński; teraz i tego przegnano. Kto zaś po nim zacznie odgrywać w naszych czasach, za nasz rachunek, tego głupca? — Wołodka Lenin! — mówili jedni. Inni mówili: bez „głupca” się nie obejdzie. (Pod słowem „głupiec” rozumieli zawsze władzę). Miasto istnieje tylko po to: jego idea i system są głupie: miasto wywołuje do życia tego „głupca” — mówili chłopi”. Już wtedy Nestor Machno przewidywał, jakie próby i śmiertelne zagrożenia niosą prostym ludziom ci, którzy doszli do władzy w listopadzie 1917 roku. „W pierwszych dniach grudnia w Jekaterynosławiu faktycznie już triumfował blok bolszewików i lewicowych eserowców. Rejon gulajpolski, uznając te partie za rewolucyjne, od razu bezbłędnie określał stopień ich rewolucyjności. Pracujący mówili: »Szanujemy bolszewików i lewicowych eserowców za ich aktywną działalność w rewolucji. Witamy ich jako wytrwałych bojowników. Wszędzie wprowadzane są komisariaty. I te komisariaty mają bardziej policyjne oblicze niż oblicze równego brata, który chce nam wyjaśnić, jak lepiej byłoby nam urządzić się samodzielnie, bez krzyków przełożonych, którzy dotąd żyli nam na karku i nie przynieśli nam nic dobrego, prócz szkody. A jeśli tego pragn

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

ZDROWIE NARODU

Kłymentij Mychajluk byłby znacznie silniejszy. Nie na darmo najpoważniejsze osobistości duchowe w Tybecie podczas spotkania z Kłymentijem Iwanowyczem z szacunkiem się kłaniały, podnosiły ręce do nieba, wskazując, że dar jego pochodzi stamtąd. …W książce „Pędy nadziei” wyprowadza trzydzieści Praw życia. „4. Prawo zapłaty. Płacić trzeba za wszystko: za działania i za bezczynność. Co będzie droższe? Czasami odpowiedź jest oczywista dopiero pod koniec życia, na łożu śmierci — droższa jest zapłata za bezczynność. Unikanie niepowodzeń nie czyni człowieka szczęśliwym. „W moim życiu było wiele niepowodzeń, większość z nich tak naprawdę nigdy się nie zdarzyła” — słowa starego człowieka do synów przed śmiercią. 7. Prawo nosidła. Jeśli człowiek czegoś chce, a jest to nieosiągalne, trzeba wymyślić inne zainteresowanie, równe siłą pierwszemu. 14. Prawo rozwoju. Życie zmusza człowieka do rozwiązywania tych zadań, od których rozwiązania on odmawia, których boi się rozwiązywać, których rozwiązania unika. Ale te zadania i tak trzeba będzie rozwiązać już na nowym etapie swojego życia. I napięcie emocji, przeżyć… będą coraz potężniejsze, a cena rozwiązania — wyższa. Od czego uciekamy, do tego dojdziemy. 23. Prawo lustra. To, co człowieka drażni w otoczeniu, jest w nim samym. To, czego człowiek nie chce słyszeć od innych ludzi, jest tym, co jest dla niego najważniejsze do usłyszenia na danym etapie życia. Inny człowiek może służyć nam jako lustro, pomagając odkryć to, czego nie widzimy, nie znamy w sobie. Jeśli człowiek naprawi w sobie to, co go drażni w innych, los nie będzie musiał wysyłać mu takiego lustra. Unikając wszystkiego tego, co jest dla nas nieprzyjemne, unikając ludzi, którzy wywołują w nas negatywne uczucia, pozbawiamy się możliwości zmiany swojego życia, pozbawiamy się wewnętrznego wzrostu”. …Mnie on trochę zasmucił jeszcze jednym nieoczekiwanym zdaniem: „Ludzki duch nigdy nie powraca po raz drugi na Ziemię…” Widziałam tego dnia zdumiewające niebo na zachodnim horyzoncie. Takie, które można jedynie wymyślić na płótnie, i sprzeciwiałam się w myślach: czyżby to było dane tylko raz? …Przewiduję, że zainteresowanie społeczne, a za nim i uznanie tego daru — wkrótce nadejdzie, i moi koledzy — dziennikarze i pisarze napiszą tak, aby zadziwić czytelnika niebanalnymi epizodami z biografii kandydata nauk medycznych, wiodącego lekarza centrum „Dar” w Stryju w obwodzie lwowskim, członka Narodowego Związku Pisarzy oraz Międzynarodowego Stowarzyszenia Pisarzy Kłymentija Mychajluka. Ja natomiast pisałam o tym, co zadziwiło i przekonało mnie. Sierocy dzieciństwo ukraińskiego chłopca, który miał tak pięknych, szlachetnych rodziców, a on ukończył naukę szkolną przed wszystkimi kolegami z klasy. Bo „przeskakiwał” z klasy do klasy, wyprzedzając rozumem nawet swoich pedagogów. Jak potem tybetańskich mędrców. Jego oddanie dla własnego narodu, Ukrainy, graniczyło z krańcowym ryzykiem, kiedy pisał poezję jako wezwanie do walki z „imperium zła”, kiedy był szczery w swoich poglądach, a potem w rozmowach z nowymi prezydentami Ukrainy. Daleka od tego, by idealizować mojego bohatera, jak każdego ziemskiego człowieka, nie jestem nawet skłonna do sakramentalnej konkluzji: „Trzeba zbadać to zjawisko”, bo nie jestem pewna, czy jest to możliwe w naszym czasie, w obecnym stanie społeczeństwa. Możemy to przyjąć jako dar i cieszyć się, że jest taki Ukrainiec. I co najbardziej znamienne, on pozostaje ze swoim narodem. Mój brązowy bólu, tylko nie znikaj, Nie wypływaj łzą w szary dzień… Niosę ja Słowo, jak małe dziecko — Kochane, najdroższe i jedyne, — W swój rozkwitły świerkowy kraj.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

ŻYWA WODA DLA NAS

Walentyna DAWIDENKO On należy do ludzi wyjątkowych. Takie biografie obrastają później legendami i trudno dociec, gdzie są prawdziwe fakty, a co przypisano ludzkim zachwytom czy zazdrości. Dlatego w swojej opowieści postanowiłam nie dzielić się osobistymi wrażeniami i ocenami, a jedynie jak najdokładniej przekazać treść usłyszaną z pierwszej ręki oraz wypowiedzi innych ludzi o jego darze. Jednak najbardziej portret tego unikalnego Ukraińca odsłania się poprzez jego książkę „Pahinci nadiji” („Pędy nadziei”), która niedawno ukazała się w wydawnictwie „Kameniar”. Będę ją więc również cytować w tym szkicu. Zatem Kłymentij Mychajluk to pisarz i lekarz. To pierwsze, z czego jest znany na Ukrainie i poza jej granicami. A także psycholog, politolog, malarz, kompozytor. Jego prawdziwy los również zdaje się być wypisany przez utalentowanego powieściopisarza, ale z nadmiarem fantazji. A jednak, choć trudno w to uwierzyć, wszystkie te wydarzenia zmieściły się w biografii zwykłego (dla siebie stawiam znak zapytania) człowieka, naszego współczesnego. Dwadzieścia siedem lat temu udało mu się przekazać za granicę rękopis swojego tomu poetyckiego „Prawda kłycze” („Prawda woła”) pod pseudonimem Wołodymyr Dub. Ukazał się on w Kanadzie i stało się tak, że prawdziwego nazwiska autora nie ujawniono, choć KGB zajmowało się tą sprawą z całą powagą. A już w czasach niepodległości nakład 3000 egzemplarzy innej jego książki spalili złoczyńcy. Na Mychajluka sfabrykowano sprawę sądową i nałożono wygórowane kary, dopiero dzięki Europejskiemu Trybunałowi zdołał się obronić. A w tym samym czasie już tysiące ludzi zawdzięczało swoje życie lekarzowi, który uratował ich w beznadziejnych okolicznościach. Kłymentija Iwanowycza przedstawiła mi również jedna z jego pacjentek — kijowianka Wira Romaniwna, która słucha moich programów radiowych o „niezwykłych ludziach” i chciała jak najwięcej usłyszeć o tak wybitnym Ukraińcu. Więc ja, przyzwyczajona do sprawdzania, na ile legendarna aura odpowiada prawdzie, zadzwoniłam do lwowskich znajomych i zapytałam, czy wiedzą coś o zadziwiającym lekarzu ze Stryja. Ci chętnie potwierdzili: „Tak, właśnie niedawno uratował mężczyznę od nieuniknionej amputacji, wyleczywszy mu ciężką gangrenę nogi”. A już później zobaczyłam w gabinecie u Mychajluka pacjentów, od których dawno odwróciła się oficjalna medycyna. Jednej młodej kobiecie przestano nawet telefonować z centrum medycznego, gdzie była zarejestrowana, uważając, że nie ma jej już wśród żywych. Ona zaś, po kilku cyklach leczenia u Mychajluka, po pół roku wróciła do pracy. Jej koledzy odebrali to jako prawdziwy cud. Szereg takich poruszających świadectw mogłabym wydłużyć, ale czytelnik znajdzie je na końcu książki „Pahinci nadiji”, gdzie zamieszczono listy z podziękowaniami od ludzi, których uratował lekarz. Wymienię tylko: 17 tysięcy pacjentów, którym po raz drugi podarowano życie dzięki unikalnej metodzie Mychajluka. Prawie trzy tysiące kobiet z diagnozą „bezpłodność” zostało szczęśliwymi matkami. Jego życiowe credo to widzieć swój naród zdrowym. Kłymentijowi Iwanowyczowi proponowano pracę za granicą, własną klinikę medyczną, wszak uzdrowił wielu obcokrajowców z różnych krajów. Jednak stryjski lekarz mówi: „Ja nigdy nie zostawię mojego biednego narodu, będę pracował przede wszystkim dla niego”. Mija dzień, I tak mnie boli Ten mały, wypalony dzień! A biały śnieg na białym tle leży, Jak w powiciu zapłakane dziecko. Z tomu „Spowidź” („Spowiedź”). Przeczytałam pokaźny tomik „Pahinci nadiji”, ozdobiony, jak i poprzednie książki, jego rysunkami, i nawet poradziłam autorowi, by niektóre z nowel położył u podstaw przyszłej powieści i wydał jako osobną książkę. Ale obecne wydanie być może najobiektywniej przedstawia Mychajluka we wszystkich wcieleniach: publicysty, poety, prozaika, filozofa. Pisze zazwyczaj nocami, bo długi dzień pracy wypełniony jest troską o pacjentów. Czasami skarży się, że chciałby jeszcze popracować nad udoskonaleniem metody, poszukać leków na dolegliwości, których jeszcze nie leczy, jak na przykład cukrzyca, ale brakuje czasu. Swój naturalny dar diagnozowania jedynie za pomocą oczu i rąk uzupełnił studiami we Lwowskim Instytucie Medycznym oraz pracą kandydacką. Własne odkrycie nazywa „metodą żywej wody”. To iniekcje z dziesięciu ziół. Lekarz sam przygotował rysunki aparatu, który skonstruowano mu za granicą. Z jego pomocą wybiera z soku ziołowego, według jego słów, „jądro”, z dziesięciu litrów tylko 80 gramów staje się lekiem. Za swój dar codziennie dziękuje Bogu. Nawet przyjmując pacjentów, w myślach pyta: leczyć tę osobę czy nie. Mówi, że zawsze otrzymuje lakoniczną odpowiedź: „tak” lub „nie”. Połączyć tak różne oblicza osobowości, jak i kolizje jego życia, nie jest łatwo, bo może to wywoływać zdziwienie czy nawet niedowierzanie. Podobnie w książce zebrano poezje, wśród których są najprostsze, zrozumiałe nawet dla małych dzieci, jak i skomplikowane eseje filozoficzne, analityczne rozprawy literaturoznawcze („Moje rozmyślania nad lirycznym dramatem I. Franki, czyli „Ziw’iale lystia” („Zwiędłe liście”) w jego sercu i pamięci”), zadziwiająca pod względem stylistyki proza (jak tekst „Nic u hoteli” („Noc w hotelu”)), pieśni, do których sam stworzył muzykę. Rysować też nie uczył się nigdy, ale pokazał mi kompozycję stworzoną na kilka godzin przed naszym spotkaniem: „Nadaje się na okładkę mojej książeczki dla dzieci?”. Czemu by nie: zabawne niedźwiadki, które grają i tańczą na polanie. Prawdziwa grafika książkowa, stworzona kolorowymi kredkami. Tak zilustrował wszystkie swoje wydania. Rozmawiamy o bolączkach teraźniejszości, bo bardzo niepokoi się o polityczne kolizje, stan ukraińskości w państwie, język ojczysty i nagle: „Jezus Chrystus jest naprawdę, i Matka Boska. On jest bardzo łagodny, zawsze przychodzi z pomocą. Tylko trzeba prosić, nie za pierwszym razem, to za innym pomoże”. A w eseju Mychajluka „Szukaj człowieka za każdą twarzą” są takie wersy: „Anioły — to ludzie, którzy są przejrzyści. To ludzie, którzy przepuszczają przez siebie światło. Tam, gdzie oni są, wszystko staje się jasne, przejrzyste, zrozumiałe. To napełnieni życiem ludzie, którzy wskrzeszają umarłego. Anioły — to ludzie, którzy otrzymali odrobinę prawdziwej radości raju. Uwierzcie mi, anioły — to istoty z krwi i kości, które trzymają świat w polu widzenia. Głęboko w nich czujesz tajemnicę niezgłębionej dobroci, która spływa na ciebie i czujesz ją we wszystkim. W nich miłość staje się materialna, taka, że chce ci się ją objąć. Poprzez tych ludzi czuję, jak Bóg zbliża się do mnie z całą swoją czułością i troską”. Na jednej z fotografii zamieszczonych w książce jest mama Kłymentija Iwanowycza, Tekla Mychajluk z rodziny Dolisznych. Była wtedy studentką Uniwersytetu Wiedeńskiego. Studiowała filologię. Tam poznała jego ojca Iwana Mychajluka, jakiś czas mieszkali i pracowali w Wiedniu. A potem wrócili do rodziców do Stryja. Kłymentij stracił rodziców we wczesnym dzieciństwie, sieroctwo było ciężkie. Ale już wtedy poczuł w sobie dar „widzenia” ludzi… W książce pisze o przyczynach różnych ludzkich dolegliwości. Powiedzmy, „O chorobach nerwowych”. „Egoistyczni ludzie, którzy nie potrafią dawać, zapadają na choroby nerwowe. Każdy człowiek istnieje w pajęczynie powiązań z innymi ludźmi. I kiedy przestaje dawać, wszystkie niteczki-pajęczynki zrywają się. System podtrzymywania życia w samym człowieku ma wygląd tych pajęczynek-powiązań między ludźmi. One zostają naruszone — i naruszony zostaje zewnętrzny system dawania, tak samo jak wewnętrzny system regulacji nerwowej. Człowiek, który nie daje, przestaje otrzymywać. Popada w niekończące się depresje w oczekiwaniu na energię z zewnątrz. Ale energia w świecie nie przybywa, a jedynie krąży między Bogiem a człowiekiem. Ta nieuczyniona ludzką ręką Boska energia, która reguluje międzyludzkie stosunki, jest nieskończona, ale wchodzi i wychodzi, nieustannie krąży, oczyszczając ludzkie dusze. Jeśli gdzieś następuje zerwanie i ona nie wychodzi z jakiegoś punktu, to przestaje też do niego napływać. Człowiek, który przestaje dawać, jakby zostaje wyłączony z obiegu Boskiej energii. W ludzkich relacjach pozostaje odcięty od oczyszczającej wzajemnej miłości do ludzi. Staje się nieuczestniczący w życiu i miłości i jakby wpada w zimną otchłań i depresję”. Opowiedział, że kiedyś na wizytę przyprowadzono młodą dziewczynę, której krewnym jest znany lekarz neurolog. Przez cztery miesiące leczenia stacjonarnego nie zdołano jej pomóc, prawa ręka tak i pozostała nieruchoma. Mychajluk zrobił chorej zastrzyk i poprosił pielęgniarkę o wstawienie czajnika: „Za 15 minut będziemy pić herbatę” — powiedział gościom. „A u mnie to rygorystycznie — po 15 minutach pielęgniarka przyniosła czajnik, nalałem do filiżanki chorej i mówię: „Proszę brać, i cukierki proszę brać”. Ona patrzy smutno. A ja jej rozkazuję: „Szybciej brać, prawą ręką, Pani już może!” Ona wyciąga rękę i rzeczywiście bierze. I zalewa się łzami: dlaczego mnie tyle męczyli kroplówkami i zastrzykami w szpitalu, a Pan w 15 minut wyleczył?!” Do niego z wielkim szacunkiem odnoszono się w Narodowym Instytucie Medycznym w Tybecie, choć tam i swoich specjalistów, którzy łączyli wiedzę medycyny oficjalnej i leczenie niekonwencjonalne oraz własne zdolności, było niemało. Mychajluk przeżył w Tybecie siedem lat, jako obdarzony szczególnym darem miał tam stypendium państwowe, leczył i swoją profesurę. Mówi, że widział i starodawne zwoje oraz księgi. Studiował wszystko, co oferowała medycyna wschodnia i filozofia, ale stosuje wybiórczo. Na przykład jego nauczyciele wielką wagę przywiązują do ćwiczeń fizycznych, technik wschodnich sztuk walki dla uzdrowienia. On nie widzi w tym szczególnego efektu, jego środ

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

ność po obu stronach katedr Sum, jedyną Cerkiew Prawosławną Ukrainy. Studnia to niewyczerpane i czyste źródło ludowego patriotyzmu, z którego przyszłe pokolenia będą czerpać siłę i natchnienie do dobrych uczynków. A jakaż to studnia bez kaliny — symbolu Ukrainy, którą przywiózł ze swojego obejścia i własnoręcznie zasadził sławny rodak Anatolij Mokrenko wraz z sumską młodzieżą. Następnego dnia otworzył on w swoich rodzinnych Ternach festiwal szkolnych zespołów chóralnych. I wreszcie, sławna kozacka suma, napełniona złotymi czerwońcami i dukatami, którą wydobyli ze studni historii godni potomkowie sumskich kozaków, symbolizuje dobrobyt i dostatek narodu, a nie sumę smutku i rozczarowań. I wszystko to na mapie obwodu sumskiego z nazwami wszystkich centrów rejonowych obwodu. Wzniesienie znaku pamiątkowego sumskiej sumy to jeden z szeregu działań z okazji obchodów 350-lecia Sumskiego słobodzkiego pułku kozackiego, które dotąd uparcie ignorowały już byłe władze lokalne. Od teraz kozacka suma na wieki powróciła do rodzinnego miasta.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

ZIEMIA KOZACKA

Borys MANŻELA, generał-esaul kozactwa ukraińskiego, ataman palanki sumskiej. Taki genetyczno-toponimiczny kod dla naszego kozackiego miasta Sumy — pradawne nazwy rzek Suma i Sumka, na brzegach których powstała niegdyś twierdza Suminego grodka. Piękne legendy i podania wiążą etymologię nazwy miasta ze znalezionymi na brzegach tych rzek kozackimi tornistrami-sumami, dlatego też miasto tak nazwano — Sumami. Oczywiście, ta legenda przyjęła się w narodzie, została wyśpiewana w pieśniach i dumach, a niedawno legendarnej kozackiej sumie — pramatce nazwy miasta — wdzięczni potomkowie Sumskiego słobodzkiego pułku kozackiego, którzy zjednoczyli się w stolicy w Ziemiaństwo Sumskie, postawili w centrum miasta obok kozackiej świątyni znak pamięci: z czystej źródlanej studni wydobyli czy to myśliwską, czy to kozacką sumę-tornister, która zastygła na wieki w brązie. Autor — młody miejscowy rzeźbiarz Ołeksij Szewczenko. Generatorem i motorem tej idei wystąpił nasz ziomek, a obecnie kijowianin, założyciel centrum kulturalno-artystycznego w Sumach, poeta i dziennikarz Mykoła Hrycenko. Sponsorem budowy było Ziemiaństwo Sumskie Kijowa w osobie przewodniczącego Peczerskiej administracji rejonowej. Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. Zdjęcie autora. BRATNIA MOGIŁA — NA STU BOHUŃCÓW. Jak wiadomo, hetman Bohdan Chmielnicki w bitwie pod Beresteczkiem pokładał wielkie nadzieje, wszak w razie zwycięstwa Polska całkowicie straciłaby kontrolę nad Wołyniem, a odwieczne ukraińskie ziemie przeszłyby w ręce Ukraińców. Wszakże, w wyniku zdrady sojuszników zamysł nie ziścił się, choć, jak napisze po wiekach poetka Lina Kostenko, “ta porażka warta sto na sto zwycięstw”. Tutaj, pod Beresteczkiem, odbyła się pierwsza poważna próba bojowego i patriotycznego ducha wojska kozackiego. Szczególny heroizm okazało kilkuset wojowników, którzy stworzyli obronny redut między wsiami Płoska i Semyduby.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

I OŻYWA DAWNA LEGENDA Jak twierdzą współcześni naukowcy, każda miejscowość obdarzona jest szczególną energetyką, która kształtuje charakter narodowy i zapewnia moralne oraz fizyczne zdrowie narodu. Dlatego też każdy człowiek wraz z imieniem ma własny kod genetyczny, przekazany przez rodziców.

administracji Serhija Suszczenki. Chwała więc i cześć rodakom, których dusze czerpią natchnienie z rodzinnych studni, o czym mówił na otwarciu tego znaku jeszcze jeden znany rodak, artysta ludowy Ukrainy, śpiewak Anatolij Mokrenko. Występował były mer Sum Ołeksandr Andronow, obecny mer Hennadij Minajew, który czyni pewne kroki w opanowaniu języka państwowego, inni mówcy, rodacy i goście — wszyscy mówili o tej nierozerwalnej genetycznej więzi pokoleń sumskich tradycji kozackich, które przenikliwie i przekonująco poświęcił w swoim słowie władyka Metodij, biskup Sum i Ochtyrki: “w imię Ojca, i Syna, i Ducha Świętego”. Krajoznawcy-historycy, którzy stali obok, rozpoczęli naukowy spór o nazwę miasta. Zapolitycznieni urzędnicy od kultury, niestety, nie udzielili im głosu, a obecni mogli dowiedzieć się wielu ciekawych rzeczy. Najbardziej prawdopodobna wersja nazwy miasta pochodzi od gocko-chochłowskich (wyżynno-górskich) nazw: Sumy (łac. “summa” — szczyt, wierzchołek), ponieważ pierwsze przedsłowiańskie osiedle znajdowało się właśnie w najwyższym miejscu niedaleko dzisiejszej dzielnicy Łuka, która znajduje się nad muzeum Czechowa przy ulicy Topolianskiej. Inni badacze twierdzą, że hydronim “su” jest pochodzenia tureckiego i oznacza wodopój, zbiornik wodny, miejsce bogate w wodę. Mongolskie etymologie (od nanajskiego), na przykład, suła — zostawiać, zachować, darować. W języku norweskim “soula” — trzęsawisko, błoto. W litewskim “sula” — sok drzewny, dziegieć itp. Swoją drogą, nasi przodkowie pędzili z drzew dziegieć i handlowali nim. Ale najbardziej wiarygodna wersja jest taka, że nazwę nadali wikingowie-podróżnicy, którzy, przedostając się z Dniepru do górnego biegu Psełu, nazwali naszą okolicę “suomi” — czyli nizinno-błotnista, położona przy ujściach Sumy i Sumki, które wpadają do Psełu. Miejscowi mieszkańcy, nie znając języka zamorskich kupców, którzy swoją ojczyznę Finlandię również nazywali krajem tysiąca jezior Suomi, powiązali to dziwne słowo ze zwykłą kozacką sumą. Więc rdzeń “su” — woda — dał nazwę rzekom i miastu. Zatem, dzięki fonetycznemu zbiegowi “summa” i “suomi” (pod względem znaczenia są one przeciwne) stały się one podstawowymi w nazwie miejscowości. Tak interpretuje się nazwy rzek i miasta, gdzie osiedlili się pierwsi myśliwi i pszczelarze w dębowym pralesie na brzegu czarującego, cicho płynącego Psełu. Dlatego, być może, nadszedł czas, aby przywrócić tym dwóm rzekom ich pierwotne nazwy: Suma i Sumka (obecnie Sumka i Striłka), ponieważ są one decydujące dla nazwy miasta. Sumscy artyści opowiadają o symbolice pomnika: niebieska sfera nad studnią oznacza jedność. Ile żołnierzy liczył ten oddział, nie wiadomo. Jedni badacze historii twierdzą, że dwie setki. Inni nazywają trzy razy więcej. Niektórzy nawet uważają, że liczba obrońców reduty — tysiąc osób. Ze źródeł dokumentalnych dokładnie znana jest tylko data: bitwa odbyła się 10 lipca 1651 roku, czyli w ostatnim dniu bitwy pod Beresteczkiem. Zatem był to finałowy akord batalii, który przerwał zamiary szlachty dobicia wykrwawionego ukraińskiego wojska, które w ciągu dziesięciu dni straciło dziesięć tysięcy żołnierzy. Do dziś w ludzie żyją podania. Właśnie one są głównym źródłem świadectw o heroicznym pojedynku kozaków z wielotysięczną polską armią. Zatem, według podań, oddział kozacki pozostał dla osłony głównych wojsk. W rzędzie ustawili wozy. Taki wał nie był zbyt niezawodny, ale pozwolił wytrzymać pierwszy wrogi najazd. Kilka godzin przegrupowywali się Polacy, odciągali rannych i zabitych. Któż wie, być może i drugi najazd nie różniłby się wynikiem od pierwszego, gdyby kozacy mieli większy zapas amunicji. Musieli zamienić strzelby na szable i wejść w nierówne starcie — jeden przeciwko trzem, czterem, a nawet dziesięciu wrogom. Zważywszy na to, że żaden z obrońców nie poddał się do niewoli, nie ratował się ucieczką, można tylko wyobrazić sobie, jak krwawa była ta bitwa. Ale stała się ona decydująca dla dalszych losów Ukrainy — straciwszy w czasie i sile, polskie wojsko nie mogło zrealizować swoich planów — zniszczyć bohunowców, którzy z czasem stali się szkieletem nowej armii Bohdana Chmielnickiego. MODLITWA UCICHŁA — PRZEMÓWIŁA ARMATA Po batalii poległych bohunowców miejscowa ludność pochowała z honorami. Setki ludzi uważały za zaszczyt własnymi rękami dosypać ziemi na kurhan nad mogiłą kozaków. Z czasem kurhan, obramowany kamiennymi krzyżami, stracił pierwotną formę — osiadł o kilka metrów. Mało tego, tutaj za czasów władzy radzieckiej, a przedtem i za pańskiej Polski zabroniono przeprowadzać uroczystości upamiętniające. Jedni — z powodów narodowych, inni — z ateistycznych. W końcu tak było do 1985 roku, kiedy kilku chłopaków-patriotów z Płoskiej i Semydubów postanowiło oczyścić ciernie. A dalej — na przełomie lat dziewięćdziesiątych — kozacka reduta stała się centrum uwagi dubieńskiej “Proświty”. Pisarz i artysta Mykoła Tymczak zaprojektował pomnik w formie dzwonnicy, a z czasem stworzył projekt kaplicy. Wspólnie z przewodniczącymi kołchozów Bohdanem Muzyką i Wołodymyrem Wojtowyczem zrobili dobrą rzecz. Obecnie pole między Płoską a Semydubami stało się święte. W tym roku na miejsce ostatniej bitwy bohunowców zjechali się ludzie z różnych zakątków Ukrainy, aby w modlitwie (nabożeństwo odprawił metropolita rówieński i ostrogski Jewsewij) oddać cześć sławnym przodkom. Na wiecu brzmiało pełne pasji słowo polityków, naukowców, pisarzy. Sztafetę przejęli artyści, którzy w pieśniach opiewali sławę przodków, dołączyli się też sportowcy-amatorzy. Były też salwy z armaty, podobnej do tych, których używano w bitwie pod Beresteczkiem. Tego dnia na reducie wrzało prawdziwe kozackie święto. Wierzy się, że takie przywiązanie do historii, do Ukrainy z latami nie zmaleje w ludzkich sercach, a jeszcze bardziej będzie się pogłębiać. Po słynnej bitwie pod Beresteczkiem w 1651 roku ziemia wołyńska obficie pokryła się kurhanami — zbiorowymi mogiłami poległych kozaków. Przez trzy i pół stulecia prawie wszystkie one zrównały się z ziemią i zagubiły w czasie i przestrzeni — pozostał tylko jeden. Wznosi się on na miejscu ostatniej kozackiej reduty między wsiami Płoska i Semyduby w rejonie dubieńskim. Tutaj 10 lipca 1651 roku, jak twierdzą kronikarze, tragicznie i wzniośle zakończyła się batalia pod Beresteczkiem. Tragicznie, bo zginęło kilkuset kozaków Iwana Bohuna, osłaniając odwrót głównej grupy wojska. Wzniośle, bo żaden kozak nie wypuścił z rąk broni, stał na reducie nieugięcie, do ostatniego tchu. Taka dwoistość dotyczy też wiecznego czczenia poległych bohaterów, bo przez stulecia reduta doświadczała i zapomnienia, i zniewagi, i wywyższenia. Na szczęście, obecnym czasom właściwe jest tylko to ostatnie. Na Kozackiej Reducie tradycyjnie w pierwszą niedzielę lipca odbywają się uroczystości.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

SZTUKA

Połtawscy artyści pracują zazwyczaj w technice malarstwa olejnego, która jest w stanie ukryć wiele uchybień. W akwareli nie można wykonywać zbędnych ruchów, ponieważ wszystkie błędy będą widoczne. Dlatego artyści często unikają tej techniki. Na Zachodzie akwarela cieszy się popularnością. Niektórzy kolekcjonują tam wyłącznie malarstwo akwarelowe. Najwyraźniej ogólny spadek poziomu kultury artystycznej ludności nie pozwala zwrócić uwagi na tę wystawę jako na wydarzenie. Artysta nie po prostu maluje pejzaże czy przedmioty codziennego użytku w martwej naturze — on odtwarza naturę w obrazach, jakby tworzył ją na nowo… Namalowanie pejzażu z natury jest dla niego nieciekawe. Obserwuje, przemyśliwuje na nowo, a potem tworzy obraz, który zachwyca. A to jest sztuka wysoka, chociaż zewnętrznie akwarele mają skromny wygląd. Nie ma w nich jaskrawych kolorów, które proszą: „kup mnie”. Biernacki jest daleki od tego, by sprzedawać swoje akwarele, nie goni za pieniędzmi. Jego sztuka jest szlachetna, wzniosła… Ciekawy jest autoportret artysty. Jako rysownika-grafika można go postawić na jednym poziomie z wybitnymi twórcami. Niestety, Biernacki niewiele pracuje. Być może przyczyną jest niemrawy proces życia artystycznego w Połtawie. Jak na razie jest bardzo mało galerii i kolekcjonerów na tak duże miasto. Życie artystyczne to kontakty artystów z historykami sztuki, kolekcjonerami, a także z twórcami z innych miast i krajów. Dlaczego jeszcze nie ma centrum sztuki współczesnej, gdzie twórczy ludzie i ich zwolennicy mogliby się spotykać, omawiać jakieś projekty? Czy można mówić o duchowości współczesnej Połtawy? Przyczynę upatrujemy w postsowieckiej świadomości. Tak jak kiedyś, kultywuje się tytuły. Okazuje się, że artysta może być zasłużonym i niezasłużonym, ludowym i… nieludowym? Ależ to absurd! W świecie artystów nie nazywa się ich zasłużonymi i ludowymi. Możesz albo być artystą, albo nim nie być. Sam tytuł artysty jest bardzo zaszczytny. Więc może prawda tkwi w tym, że niektórzy ludowi i zasłużeni wcale nie są artystami? To samo dotyczy muzyków. Pavarotti nie był ludowym czy zasłużonym — był sławny i popularny. Tak jak uwielbiany przez miłośników sztuki połtawski artysta Wołodymyr Biernacki.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

MUZYCZNE AKWARELE WOŁODYMYRA BERNACKIEGO

Najlepszy połtawski akwarelista świętował 70-lecie. Nigdy nie był socrealistą, a zawsze pozostawał artystą — nie zasłużonym i nie ludowym, a prawdziwym mistrzem. Natalia ŻOWNIR, m. Połtawa Zdjęcie Ołeha ŻURAWLOWA W salonie Narodowego Związku Artystów w Połtawie otwarto jubileuszową wystawę obrazów znanego ukraińskiego projektanta, plakacisty, grafika i akwarelisty Wołodymyra Bernackiego. Dawno zauważono, że ludzie twórczy, w szczególności artyści, długo pozostają młodzi — zapewne dzięki temu, że patrzą na świat jak dzieci, ze szczerym zachwytem, i subtelnie wyłapują błogą energię piękna. Wołodymyr Bernacki ukończył Lwowski Instytut Poligraficzny imienia Iwana Fedorowa ze specjalnością artysta-grafik. Tworząc znaki towarowe, logotypy, opracowania krojów pisma, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy Wołodymyr Bernacki pozostaje wierny malarstwu akwarelowemu, które zajmuje w jego życiu szczególne miejsce. Na pytanie, dlaczego wybrał właśnie akwarelę, Wołodymyr Nyfontowycz odpowiada: „Akwarela to materiał graficzny i jako grafik go kocham”. Doktor historii sztuki z Oksfordu, profesjonalny artysta, literat, reżyser filmowy Ołeh Minhalow, który 17 lat przeżył w Europie (w szczególności w Wielkiej Brytanii), wykładał na Uniwersytecie w Mediolanie oraz w Szkole Kultur Słowiańskich w Londynie, po powrocie do Połtawy utrzymuje kontakty z wiodącymi galeriami Londynu. Mówi on: „Akwarela to bardzo skomplikowana technika. Choć wszyscy od dzieciństwa znają te farby, to nawet nie wszyscy profesjonaliści potrafią pracować w technice akwareli. W Anglii istnieją kluby artystów-akwarelistów”. Wołodymyr Bernacki to jeden ze wspaniałych mistrzów w technice akwareli, potrafi stworzyć nastrój w malarstwie. Potrafi stworzyć nastrój także w muzyce. Wołodymyr kocha romanse, dlatego na uroczystym otwarciu jubileuszowego wernisażu troje jego przyjaciół śpiewało je. Muzyczność akwareli Bernackiego jest oczywista. Bardzo delikatnie odnosi się do powierzchni papieru, obraz powstaje najpierw w jego wyobraźni, a potem on go wyraźnie odtwarza. Żywioł wody, powietrza u Bernackiego są niepowtarzalne.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

ŻYCIE, ROZJAŚNIONE MIŁOŚCIĄ

Taisa BRATCZENKO, m. Biała Cerkiew, obwód kijowski. W Białocerkiewskim Muzeum Krajoznawczym otwarto wystawę prac utalentowanego artysty, naszego ziomka Oleha Bezwerbnego. Zorganizował ją jego starszy syn Ihor, czcząc pamięć ojca. Wydaje się, że pejzaże ożywają znajomą malowniczą przyrodą naszej rodzinnej ziemi. A na nich cicho szeleszczy zieleń wiekowych drzew na Wielkiej Polanie parku „Ołeksandrija” i wabią tajemnicze „Ruiny”, gdzie pod mostkiem szemrze woda, a szeroka oświetlona ścieżka gubi się w oddali, za ciemnymi drzewami… Całe to śpiewne piękno naszego kraju hojnie daruje autor obrazów — Oleh Bezwerbny, o którym tak boleśnie mówi się w czasie przeszłym. Jest on uczestnikiem wielu wystaw obwodowych, ogólnoukraińskich i międzynarodowych, członkiem Związku Artystów Ukrainy, laureatem miejskiej nagrody literacko-artystycznej im. I. Neczuja-Łewyckiego. Obecnie zaś jego portret, który namalowała Tetiana Matwijenko, wisi w centrum sali, nad drżącym płomykiem świecy żałobnej… Wpatrujesz się w jego rysy i dziwisz się, jakie jasne, błękitne i po dziecięcemu czyste oczy ma ten siwobrody mężczyzna, jego twarz poorana jest zmarszczkami i naznaczona surowymi latami. Widocznie tej duszy nie przyćmiły ani okrutne próby losu, ani ciężka praca, ani wczesna utrata ukochanej żony. Można, nie opowiadając wiele o jego skradzionym dzieciństwie, wymienić jedynie datę urodzenia: 22 czerwca 1941 roku. Ale mimo wszystkich trudności i przeszkód, przeżył, pracował z poświęceniem i zrealizował swój talent. Wszystkie zawody Oleha Bezwerbnego związane są z ziemią: był leśnikiem, stolarzem, cieślą, rzeźbiarzem i wreszcie został artystą-pejzażystą. Oleh Bezwerbny nie kończył żadnych wyższych uczelni zawodowych. Początkowo uczył się u artysty Kacimona, a przez całe życie czerpał inspirację z czystych źródeł rodzimej przyrody. Na wieczór poświęcony pamięci artysty przyszli jego koledzy i wielbiciele. Swoimi wspomnieniami podzielili się ci, którym udało się poznać tego niezwykłego pejzażystę. Bliski przyjaciel, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy Anatolij Kyryluk opowiedział, że Oleh Bezwerbny był złotą rączką: potrafił naprawiać i majsterkować różne rzeczy, robił drewniane łyżki, kubki, ramki, świeczniki i kandelabry. Był bardzo hojnym człowiekiem, wszystkim znajomym rozdawał drewniane wyroby i swoje wspaniałe obrazy. Mimo wszelkich trudności i przeciwności pozostawał optymistą. Poeta i pieśniarz Anatolij Kulczycki podkreślił w swojej opowieści niezwykłą skromność tego człowieka. Nigdy nie lubił, aby w jego obecności chwalono obrazy i nigdy nie krytykował dzieł kolegów. Ktoś, kto po raz pierwszy widział Oleha Kindratowycza, bardzo zdziwiłby się, że ten niewysoki, szczupły siwobrody mężczyzna to autor obrazów, które wystawiano na międzynarodowych wystawach w Polsce, Bułgarii, Kanadzie. Wystawa indywidualna odbyła się w Narodowym Funduszu Kultury. Wzorem skromności może być także jego stosunek do bycia laureatem. Niejednokrotnie proponowano mu złożenie wniosku o udział w konkursie o miejską nagrodę literacko-artystyczną imienia I. Neczuja-Łewyckiego. Kiedy wreszcie namówiłam go i przygotowałam rekomendację od zespołu, obiecał, że napisze wniosek i zaniesie go do wydziału kultury. Dzień przed zakończeniem przyjmowania wniosków zadzwoniłam do Oleha Bezwerbnego. Okazuje się, że zapomniał o tym, bo zajmował się remontem, a obecnie kończy obraz, a jeśli będzie pisał wniosek, to straci dużo czasu. Jego wniosek zaniosła inna osoba. Oczywiście, Oleh Kindratowycz został laureatem nagrody im. I. Neczuja-Łewyckiego. A jak byłoby nam wszystkim wstyd, gdyby ten człowiek, godny nawet wyższego odznaczenia, nie otrzymał żadnego z powodu swojej skromności. Obecnie zaś jego uczniem i następcą jest starszy syn Ihor Bezwerbny. Jeszcze za życia ojca widziałam w jego pracowni wspaniałe, swoiste pejzaże. Czuć w nich ojcowską szkołę, ale są one indywidualne, wyraziste i oryginalne. Ihor również zajmuje się rzeźbiarstwem, uczy jego uczniów Białocerkiewskiego Liceum, gdzie wykłada. Jego młodszy brat Roman także pasjonuje się rzeźbiarstwem. Zatem Oleh Bezwerbny ma godnych spadkobierców. Petro ŁANTUCH. Dziś nikogo nie zdziwisz festiwalem folklorystycznym, odbywają się one w każdym obwodzie. Jednak jest jeden unikalny — tradycyjny konkurs pieśni ludowej, który już po raz dwudziesty zgromadził w obwodzie winnickim autentyczne zespoły, starszych i młodszych wykonawców. Charakterystyczna cecha święta: w programie konkursowym każdego zespołu obowiązkowo musi znaleźć się pieśń z repertuaru wybitnej śpiewaczki ludowej Jawdochy Zujichy. To właśnie od niej we wsi Ziatkiwci w rejonie hajsyńskim na Winniczyźnie zbieracz folkloru Hnat Tanciura zapisał tysiąc osiem pieśni. Wielki zbiór „Pieśni Jawdochy Zujichy” został opublikowany przy wsparciu Maksyma Rylskiego w 1965 roku w wydawnictwie „Naukowa dumka”. Konkursem pieśni ludowej opiekują się obwodowe centrum twórczości ludowej (dyrektor — zasłużony pracownik kultury Ukrainy Tetiana Cwihun), wydział kultury rejonowej administracji państwowej (kierownik — zasłużony pracownik kultury Ukrainy Mykoła Ryczkow), a także Wiejski Dom Kultury rejonu winnickiego. Cieszy fakt, że w festiwalu wzięły udział dziecięce zespoły z Winnicy („Wyszyswanoczka”, „Dudaryk”), Hajsyna („Zozula-ta”). Wysoki poziom wykonania potwierdził duet wokalny uczennic Hajsyńskiej Dziecięcej Szkoły Muzycznej Hałyny Synioook i Dariji Zacharowej (pieśni „Pid dubynoju”, „Jak posijaw Semen hreczku”, kierownik Ludmyła Zozula). Uradowali także sami mieszkańcy Ziatkiwiec — kobiecy zespół wykonał pieśni „Oj u luzi kałyna stojala”, „Oj u haju, u haju”. Ponadto miejscowy kompozytor Mykoła Małycki napisał do słów Mykoły Dmytrenki melodię, a Wołodymyr Tkaczuk wykonał „Pieśń o Ziatkiwcach”: Ziatkiwci — rodzinna wieś, Ciepłe rodzinne domostwo, Delikatnych pieśni źródło, Ja tu upajam się bez trunku. Organizatorzy wyróżnili najbardziej kolorowe występy. Główną nagrodę — przechodnią statuetkę — otrzymał ludowy amatorski zespół folklorystyczno-etnograficzny „Kałynowe hrono” z Wiejskiego Domu Kultury w Rożyczni, rejon oratowski (kierownik Marija Hejczyk).

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Festiwal Pieśni Ludowej

…ec Zjatkowiec, znany pisarz, doktor nauk filologicznych, kierownik wydziału folklorystyki Instytutu Sztuki Muzykologii, Folklorystyki i Etnologii im. Maksyma Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, redaktor naczelny czasopisma „Narodoznawstwo” Mykoła Dmytrenko. To właśnie z inicjatywy rodaka rozpoczęto ten festiwal folklorystyczny. W konkursie, który odbył się w Zjatkowcach, wzięły udział cztery dziesiątki zespołów folklorystycznych, kilka duetów i solistów. Uczestnicy imprezy złożyli kwiaty pod pomnikiem „Niech żyje pieśń ludowa” i odwiedzili grób Jawdochy Zuichy. Po tradycyjnym przemarszu przedstawicieli rejonów obwodu, uczestników festiwalu i gości, przywitali ich kierownicy i organizatorzy święta. Od rana do wieczora rozbrzmiewały pieśni, wykonywano obrzędowe czynności wiosenno-letniego cyklu kalendarzowego, a także fragmenty wesela, chrzcin, pochrzynów itp. Wzruszające były występy strażniczek ukraińskiej pieśni ludowej: Zoi Zosymiwny Czornej (zespół folklorystyczno-etnograficzny „Rusawa” ze wsi Stina w rejonie tomaszpolskim), Hanny Fylymonriwny Kowal (ludowy zespół amatorski „Bryksa” z Bochonyckiego

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

„Ojczyzna jest świętą tajemnicą każdego człowieka, tak samo, jak i jego narodziny”. Serhij Bułhakow

Historia Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego jest nierozerwalnie związana z historią ukraińskiej państwowości, której początkiem był chrzest Rusi-Ukrainy. Cała ukraińska kultura XI–XVIII wieku była skoncentrowana w klasztorach. Materiał Ludmyły Iwannikowej o obchodach 900-lecia Monasteru Michajłowskiego o Złotych Kopułach czytajcie w następnym numerze. Święty Sofroniusz postępował zgodnie ze Statutem. Wiele uwagi poświęcał budowie nowych świątyń. Do dziś w Irkucku działają sobory Znamieński i Podwyższenia Krzyża Świętego, które konsekrował. Władyka żył skromnie, spał na podłodze, własne środki zbierał na budowę głównego soboru Monasteru Krasnogorskiego i przekazał tam 3200 rubli. Tęsknił za ojczyzną, za rodzinną Ukrainą. Szczerze cieszył się z wiadomości o zakończeniu budowy soboru. Siedemnastoletni pobyt na Syberii podważył zdrowie, dlatego Sofroniusz napisał prośbę do Synodu o przejście w stan spoczynku i pozwolenie na przeżycie ostatnich lat ziemskiego życia w klasztorze Krasnogorskim. Jednak odpowiedzi nie było, ponieważ nie znaleziono godnego zastępcy. W drugi dzień Wielkanocy, 30 marca 1771 roku, święty Sofroniusz zasnął w Bogu. Pozwolenie Synodu na pochówek nadeszło po pół roku. Przez cały ten czas niezniszczalne ciało przebywało w kaplicy Kazańskiej soboru katedralnego Objawienia Pańskiego. 8 października władykę pochowano. Przy świętych relikwiach uzdrawiali się wierni. 18 kwietnia 1917 roku w soborze wybuchł wielki pożar i grobowiec z relikwiami niemal spłonął. Kanonizowano Sofroniusza w 1918 roku. Jego pamięć czci się 12 kwietnia oraz w ramach Soboru Świętych Syberyjskich 23 czerwca. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny, na 3 miesiące — 11,32 hrywny, na 6 miesięcy — 21,64 hrywny. 0 8 0 2 9 4 820095 780016 DUCHOWA PRZESTRZEŃ

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Tygodnik Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Borys SAMBOR, sekretarz Świętoblagowieszczeńskiego Bractwa przy cerkwi Pokrowskiej, Kijów 13 LIPCA — WSPOMNIENIE ŚWIĘTEGO SOFRONIUSZA, BISKUPA IRKUCKIEGO Eparchię irkucką założono w 1797 roku na bazie pierwszej i zarazem największej na Syberii eparchii tobolskiej. Pierwszym biskupem irkuckim był Innocenty (Kulczycki), pochodzący z wołyńskiej rodziny szlacheckiej. Drugim, w latach 1732–1747, był również Ukrainiec Innocenty (Nerunowicz). Gdy jednak nie znaleziono godnych Ukraińców, katedra irkucka nie tylko pozostała nieobsadzona, lecz została zlikwidowana. Dokonał tego metropolita tobolski i całej Syberii, Ukrainiec Antoni (Stachowski). Uzasadniał to prosto: „aby tam z powodu braku uczonych ludzi nie rozmnażali się kiepscy popi”. Dopiero po sześciu latach eparchię przywrócono. Kierował nią przełożony klasztoru Aleksandro-Newskiego archimandryta Sofroniusz (Krystalewski). Taka decyzja Świętego Synodu zapadła w lutym 1753 roku zgodnie z ukazem carycy Elżbiety, która sympatyzowała z Ukraińcami. Utalentowanego i pracowitego archimandrytę Sofroniusza Elżbieta ceniła: „osoba godna nie tylko godności biskupiej, lecz także zdolna w pełni usprawiedliwić życzenie i nadzieje władczyni i Synodu — udźwignąć brzemię biskupiej posługi na odległym przedmieściu i zaspokoić potrzeby pasterskie w surowym kraju, wśród dzikiej przyrody i samowoli ludzkiej”. Jego chirotonia na biskupa irkuckiego i nerczyńskiego odbyła się 18 kwietnia 1753 roku. Wszyscy hierarchowie, którzy ją dokonywali, byli Ukraińcami: arcybiskup moskiewski i siewski Platon (Małinowski), biskup kołomeński Gabriel (Kremieniecki), biskup twerski Wieniamin (Pucek-Grygorowicz), biskup wiatski Antoni (Iljaszewicz) oraz biskup kostromski Gennadiusz (Andrijewski). Święty Sofroniusz, na świecie Stiepan Nazarowicz Krystalewski, który miał także nazwisko Łazarewski, urodził się 25 grudnia 1703, według innych danych 1704 roku w miasteczku setniczym Berezań w powiecie perejasławskim guberni połtawskiej Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN ZAPOWIEDZI

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

BISKUP IRKUCKI — UKRAINIEC

Pustelnię Troicko-Siergijewską, zbudowali dwupiętrową cerkiew. Do budowy wezwał z Ukrainy hieromnicha Synezjusza, z którym nie rozstawał się do końca ziemskiego życia. W Moskwie arcybiskup Platon (Malinowski) udzielił Sofroniuszowi wskazówek na życie syberyjskie. Miał on doświadczenie ośmioletniego carskiego zesłania na Kamczatkę, na dodatek z pozbawieniem godności. W Tobolsku u metropolity Sylwestra (Głowackiego), rodowitego mieszkańca Prawobrzeżnej Ukrainy, Sofroniusz spędził pięć dni i do Irkucka przybył 20 marca 1754 roku. Bez arcypasterza eparchia irkucka znajdowała się w upadku, więc pomoc rodaków była bardzo stosowna. Archimandryta Synezjusz został przełożonym monasteru Wniebowstąpienia i wraz z hieromnichem Eliaszem (Wepryckim) zostali członkami Irkuckiego konsystorza duchownego. Hieromnich Gerwazy (Leontowycz), wykładowca Kolegium Charkowskiego, został ihumenem monasteru Przemienienia Pańskiego w Posolsku, hieromnich Beniamin (Juzefowycz) — ihumenem monasteru Kareńskiego, a kijowianin Joil — kierownikiem misji zabajkalskiej. Władyka Sofroniusz wiedział, że ukraińskie duchowieństwo jest wysoko wykształcone, dlatego przede wszystkim zaczął wspierać podnoszenie poziomu edukacyjnego i moralnego miejscowego duchowieństwa. Program szkoły pasterskiej rozszerzył do poziomu seminarium duchownego i przeniósł ją do domu arcybiskupiego, aby móc nadzorować jej pracę. Z książek, które przywieziono z Kijowskiej i Moskiewskiej akademii duchownych oraz Kolegium Charkowskiego, przy szkole utworzono bibliotekę. Petycje władyki w Petersburgu o zwolnienie duchowieństwa z powinności chłopskich i kar cielesnych zostały spełnione: powinności zniesiono, a kary zastąpiono epitymiami arcybiskupimi. Władyka Sofroniusz często jeździł po syberyjskich wsiach. Jego przykład miał ogromne znaczenie dla owczarni i duchowieństwa. Umiał pouczać, współczuć, karać, przemawiać do serca ludzkiego. Głównym jego wymaganiem wobec duchownych była kościelna po- Posłuszeństwo trwało trzy lata. W 1730 roku Stepan przyjął postrzyżyny mnisze z imieniem Sofroniusz. Z czasem wyświęcono go na hierodiakona, a potem — na hieromnicha. Odbyło się to w soborze św. Zofii w Kijowie. Przez 13 lat hieromnich Sofroniusz pełnił obowiązki skarbnika, ekonoma arcybiskupiego, a nawet ihumena-przełożonego monasteru Krasnogorskiego. Sofroniusz często wykonywał polecenia w imperialnej stolicy, dlatego zwrócił na niego uwagę Najświętszy Synod. W styczniu 1742 roku Sofroniusza przeniesiono do Sankt Petersburga do monasteru Aleksandra Newskiego, gdzie wkrótce został przełożonym. Ihumen Sofroniusz wprowadził i utrzymywał w monasterze surowe życie mnisze według statutu Ławry Pieczerskiej. W czasie, gdy Sofroniusz był ihumenem, zbudowano filię monasteru — guberni. Na świętym chrzcie nazwano go Stepanem na cześć pierwszego męczennika archidiakona Szczepana. Ojciec Nazarij Fedorowycz był człowiekiem służbowym, ale pochodzenia chłopskiego. Niedługo przed narodzinami syna zwolnił się ze służby wojskowej. Pierwszą edukację Stepan otrzymał w domu. Potem uczył się w Perejasławskim seminarium duchownym, w Kijowskiej akademii duchownej. Razem z nim uczyli się dwaj przyszli święci Kościoła Prawosławnego Joazaf (Horłenko), biskup biełgorodzki, oraz Paweł (Koniuszkewycz), metropolita tobolski. Po ukończeniu akademii, w 1727 roku Stepan wstąpił do monasteru Pokrowskiego Krasnogorskiego niedaleko Złotonoszy (obecnie obwód czerkaski) jako posłusznik. Przełożonym monasteru był jego starszy brat, którego imię jest nieznane. Monaster żeński Pokrowski Krasnogorski Złotonoski Redaktor naczelny Walentyna DAWŁYDENKO Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55 Dział pracy oświatowej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZYULHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Nina HNATIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10F, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie “Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301229 Nakład — 26500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy.

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn