Zdjęcie: O. Łytwynenko
KATASTROFA I LUDZIE
ŁASKA NAD POTASZNIĄ
PREMIERA RUBRYKI „STAŁO SIĘ”
Maschinelle Übersetzung
Warwara Lubinecka z Tulczyna w obwodzie winnickim, Wałerij Bratuszczak z Dniepropietrowska, Jewhen Batura z Izmaiła w obwodzie odeskim, Lubow Majboroda z Czerkas, Wołodymyr Maćko ze Lwowa, Switłana Osokina z Kowla na Wołyniu niemal jednym głosem pytają Wołodymyra Jaworiwskiego: „Powiedzcie prawdę, bo my Wam jeszcze wierzymy. Czy i w tej ostatniej, bardzo krótkiej, piątej kadencji deputowani ludowi, Wasi koledzy, znów zdążyli uszczknąć sobie darmowe mieszkanie w Kijowie na nasz, podatników, koszt, choć wszyscy oni przysięgali wyborcom, że zrezygnują z deputackich przywilejów?”. WYPOWIEDŹ Wołodymyr Jaworiwski: — Od razu powiem, że zachowałem dla siebie moralne prawo prawdziwie odpowiadać na to pytanie wyborców. Przez lata mojego deputowania miałem wszelkie podstawy i możliwości otrzymać nowe, lepsze mieszkanie dla siebie, ale nie skusiłem się na ten prymitywny wabik, bo mieszkam w tej samej, zwyczajnej (pięćdziesiąt jeden metrów powierzchni użytkowej) trzypokojowej pisarskiej kawalerce jeszcze od 1982 roku z żoną, córką i trzyletnim wnukiem Tarasykiem. A teraz do faktów. Niedawno dyskutowałem na „5 kanale” z socjalistą Serhijem Kuźmenką, a on bił się w piersi, że zmuszony jest mieszkać w hotelu, bo nie ma w Kijowie mieszkania. Lecz tylko wyszedłem ze studia i włączyłem komórkę, przesłał mi esemesa eks-deputowany, patriotyczny ukraiński oficer morski, członek KUN Jewhen Łupakow: „Kuźmenko Serhij Łeonidowycz jako deputowany-komunista II kadencji otrzymał mieszkanie w 1995 roku przy ul. Wyszniakiwskiej 6a, m. 33. Rozumiecie, dlaczego on mieszka w hotelu?”. Rozumiem, panie Łupakow. Wszystko jest na wierzchu: bojownik o „socjalistyczną równość” pretenduje na jeszcze nowsze mieszkanie, podczas gdy jego „wódz i nauczyciel” Ołeksandr Moroz z ostatnich sił trzyma się parlamentarnego rozdzielnika, choć nie ma na to żadnego prawa. A teraz oficjalne dane o tych, którzy już otrzymali lub lada chwila otrzymają darmowe mieszkanie w zaledwie osiem miesięcy pracy Rady Najwyższej V kadencji. Absolutnym i niedoścignionym liderem w tym szabrownictwie, jak należało się spodziewać, są przedstawiciele partii obecnej władzy — Partii Regionów, albo jak wy ich nazywacie w swoich listach „PRuny”. Oto oni: Trzypokojowe mieszkania otrzymali deputowani z Partii Regionów: Serhij Andros — dyrektor firmy „Metał-Sojuz-Czernihiw”, Wołodymyr Bondar — prezes firmy „Biznes Sportinwest”, deputowany z Ługańska Wołodymyr Iwanow — dyrektor ługańskiej filii firmy ubezpieczeniowej „Brokbiznesstrachuwannia”… A wy, Ukraińcy, zwracajcie uwagę, jacy to „mający mało”, „biedniutcy” ludzie, którzy chwytają darmowe mieszkanie waszym kosztem. Wymieniam dalej, przypominając, że chodzi o elitarne trzypokojowe mieszkania: regionalista Hryhorij Illaszow — pracownik Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Regionalista Ołeksandr Kozub — zastępca przewodniczącego obwodowej organizacji Partii Regionów w Zaporożu. Regionalista z Doniecka Władysław Łukjanow (musicie go pamiętać — to on nie wpuszczał na posiedzenie rządu ministra Borysa Tarasiuka, to on brał udział w wielu deputackich bójkach) — prezes firmy „Fin-Fort” w Doniecku. Regionalista Stanisław Melnyk — dyrektor generalny firmy „Luks”. Regionalista Mychajło Myronenko — zastępca dyrektora zakładu „Buddetal” — darmowe, szykowne trzypokojowe mieszkanie w Kijowie okazuje się jedynie „detalem” w jego bycie. Takie mieszkanie otrzymał też jego partyjny kolega z Doniecczyzny Andrij Orłow — dyrektor firmy „Wuhleprodukt”, i partyjny kolega-regionalista Borys Petrow — dyrektor generalny firmy „Ukraiński grafit”. I regionalista z Czerkaskiego Petro Cjurko — przewodniczący rady nadzorczej firmy „Umański zakład maszyn rolniczych”. Wśród właścicieli darmowych trzypokojowych mieszkań jest też socjalista Serhij Czmyr — dyrektor Mikołajowskiego Instytutu Produkcji Rolno-Przemysłowej. Powiem też o tym, że ci „biutowcy”-odstępcy, sprzedajni dezerterzy, którzy przeszli na stronę większości — też zostali odpowiednio nagrodzeni przez Moroza trzypokojowymi apartamentami. Wśród nich już wspomniana przeze mnie Ołena Witenko — naczelnik zarządu Winnickiej Obwodowej Administracji Państwowej, dezerter Wołodymyr Kurennoj — zastępca mera Odessy, Wołodymyr Olijnyk (kiedyś nawet kandydował na Prezydenta Ukrainy) — zastępca dyrektora przedsiębiorstwa „UkrBudCentr”, Inha Werszynina — dyrektor firmy „Piwdeń-chlib”… To jest udokumentowana, legalna i niepodważalna zapłata dla nich za zdradę, bracia Ukraińcy. Według danych tegoż Jewhena Łupakowa, komunista, „profesjonalista od spraw socjalnej ochrony inwalidów” Petro Cybenko już otrzymywał trzypokojowe mieszkanie od Rady Najwyższej przy ulicy Rewuckiego 44, mieszkanie 15, ale czy sprzedał, czy podarował komuś, a otrzymał lepsze na Sribnokilskiej 24. Dla wyborców odnotuję, że takie trzypokojowe elitarne mieszkanie w cichym miejscu Kijowa, które otrzymali deputowani, kosztuje około czterystu tysięcy dolarów. Dwa miliony hrywien każdemu deputowanemu z kieszeni podatników. I wszystkie te mieszkania, z reguły, idą na sprzedaż, a ich Dokończenie na s. 4 MY I NASZE ZWIERZĘTA Dobrowolne datki „Na Cerkiew Kobzarową”: MBF „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
odnowienie przez „Ukrzaliznycię” i „rząd profesjonalistów” w nieco ponad jednej trzeciej. Wszystko jest logiczne. Bo kolejnym problemem jest odpowiedzialność władzy. Kiedy największe ministerstwo Ukrainy powierza się człowiekowi, który uciekł z fotela świeżo wybranego mera jednego z najmniejszych centrów obwodowych, to czym to jest – polityczną zapłatą za koalicję? I mamy to katastrofę „Ekspresu Stołecznego” w obwodzie kijowskim, to wywrócony kołami do góry pociąg towarowy w obwodzie dniepropetrowskim, to wreszcie ten fosfor. Odpowiedzialność władzy w obecnej interpretacji to sytuacja, w której minister ds. sytuacji nadzwyczajnych Nestor Szufrycz (inna nazwa dla niego to „minister – sytuacja nadzwyczajna”) pojawia się na miejscu tragedii czwartego dnia, a minister ochrony zdrowia – również nie należy do pierwszych... A wicepremier Kuźmuk uspokaja naród tym, że pije wodę ze studni i zagryza ją ogórkiem. I uważa, że ludzie już zapomnieli, jak jego Ministerstwo Obrony zestrzeliło pasażerskie samoloty i uderzyło rakietą w Browary. …Ostatnio Rudkowski, powołując się na medyczne sławy, uspokajał nas tym, że jeden z produktów fosforu – kwas ortofosforowy, okazuje się, dodają do „Coca-Coli”. Cóż, „Coca-Colę” Ukraińcy już opanowali, radiację też. Czy pokonamy i fosfor z takim rządem?
Maschinelle Übersetzung
Petro ANTONENKO Problem prawdy. Co właściwie się stało? Dochodzi do absurdu: nie sposób nawet ustalić, co płonęło. Jaki fosfor? Czytasz nasze środki masowej dezinformacji i dziwisz się. „Żółty fosfor” — głoszą ogromne nagłówki. „Biały fosfor” — czytamy w tym samym (!) lub sąsiednim tekście. Właśnie o białym, a nie żółtym fosforze mówi w komentarzu były minister ochrony zdrowia. Bezpośrednie pytania o to, co było przewożone i co płonęło, ignoruje służba prasowa Ministerstwa ds. Sytuacji Nadzwyczajnych. W którą stronę wiał wiatr, jakie obszary zostały skażone, ilu jest poszkodowanych — kompletna fosforowa mgła. Dlaczego więc dziwić się, że rozeszły się plotki o zatruciu Lwowa, potem Wołynia, wreszcie o fosforowej chmurze, która dotarła do Kijowa? I tak niemrawe są uspokajania i dementi ze strony rządu, bo ludzie mają swoją logikę: „O Czarnobylu też nam wmawiali…”. Problem przechodniego dworu i bezpieczeństwa ludzi. Wyjaśniło się sporo ciekawych i niewiarygodnych rzeczy. Okazuje się, że to zwykły ładunek — 15 cystern fosforu, jadących tranzytem z Kazachstanu do Europy. I że przez Ukrainę co roku przechodzą miliony ton niebezpiecznych ładunków, w tym pół miliona ton substancji chemicznych. Okazuje się, że aby zabić człowieka, wystarczy VOX POPULI Leonid Antonowycz, kierownik gospodarstwa samochodowego: 1) Oczywiście, słyszałem o awarii i uważam, że ktoś na tym zarabia duże pieniądze, wszak podobne ładunki nie przejeżdżają przez Ukrainę ot tak sobie. Ale jeśli w grę wchodzą pieniądze, to te pociągi trzeba eskortować na odpowiednim poziomie. Obecna sytuacja po raz kolejny dowodzi, że na Ukrainie pracują nieprofesjonalne kadry. Nie ma odpowiedzialności. Takich niebezpiecznych ładunków bardzo dużo przechodzi przez Ukrainę, ale kto o nich wie? Przykro za państwo, bo taki brak profesjonalizmu obserwuje się u nas nawet na poziomie polityków i ministrów. 2) Absolutnie nie zabezpiecza obywateli. Awarie, katastrofy — to nie zawsze przypadek. Co mówić o bezpieczeństwie, kiedy w grę wchodzą pieniądze… 3) Podjęte środki — to kompletna bzdura. W telewizji pokazują przerażoną twarz Nestora Szufrycza — cóż on może wiedzieć o tym, jak uniknąć i zlikwidować skutki awarii? Jak on może kierować Ministerstwem ds. Sytuacji Nadzwyczajnych, jeśli nie ma odpowiedzialności? Politykierów nie można dopuszczać do władzy. Potrzebni są profesjonaliści. A to, co nazywają „podjętymi środkami” — to makaron na uszy zwykłym ludziom. Oksana, gospodyni domowa: 1) Słyszałam o tragedii i kładę nacisk właśnie na to słowo, wszak to nie tylko awaria. Jestem pewna: ona jeszcze pokaże swoje liczby i skalę, choć urzędnicy próbują ukryć jej powagę. To, co stało się pod Lwowem, jest omawiane na wszystkich kanałach i jednej dziesiątej grama żółtego fosforu. W cysternie 50 ton. W sam raz na 500 milionów osób. 15 cystern wystarczy na 7 i pół miliarda, na całą ludzkość. Oto co wożą przez Ukrainę. Nie wiadomo, w jakich cysternach i z jaką kontrolą na granicy. Oraz nieprzestrzeganiem przez nadawców ustalonych zasad bezpieczeństwa: ochronna warstwa wody w cysternach ledwo sięgała 30 cm, podczas gdy niebezpieczny ładunek musiał,
Maschinelle Übersetzung
Olena TUNIK
Wszyscy uważnie obserwują agitację przedwyborczą. Ale nic naród tak nie ceni, jak sprawnej pracy swojej władzy. Wtedy i PR nie jest potrzebny, głosy będą i bez niego. Choćby to brzmiało cynicznie, ale nasi politycy mają unikalną szansę pokazać i udowodnić, że jednak coś potrafią. Na Lwowszczyźnie doszło do strasznej tragedii, każdy Ukrainiec, i nie tylko Ukrainiec, obserwuje prace prowadzone na miejscu. Mieszkańcy ponieśli ogromne straty materialne, zwłaszcza chłopi. Woda, grunt, warzywa, owoce, zboża, nawet pasza dla bydła — wszystko jest zatrute. Zwierząt nie wolno wypuszczać na ulicę, nie mówiąc już o ludziach. Nie dość, że w Ukrainie ten rok nie jest szczególnie urodzajny, to po wyborach ceny znowu wzrosną na wszystko, a ci ludzie zostali bez ziemniaka! Państwo oczywiście powinno udzielić pomocy, rekompensaty. Ale wszyscy jesteśmy realistami. Kiedy zdarzyło się, żeby państwo w pełni zrekompensowało koszty? Otóż to jest doskonały moment, by politycy pomogli ludziom. Niech nie oddają pieniędzy na reklamę, tylko na szpitale, na zakup leków na wypadek wybuchu jakiejś choroby; na dokładniejsze oczyszczenie środowiska. A dziennikarze i tak zauważą aktywność polityka. Przecież ukraiński polityk, który przed wyborami wśród narodu skutecznie i intensywnie rozwija swoją działalność, to przecież nonsens! Dlatego wyciągajcie wnioski, panowie politycy. Czym się zajmujecie, nam nie wiadomo, a zatem niczym pożytecznym. Czy nie uważacie, że 16 lat już wystarczy na eksperymenty nad cierpliwością narodu?..
zwłaszcza kiedy chodzi o MSW. Choć sympatyzuję z Nestorem Iwanowyczem. Jestem przekonana, że dołoży starań, aby zapobiec skutkom awarii.
Aleksandra i Witalij, studenci: 1) Współczujemy wszystkim, którzy choćby w jakiś sposób ucierpieli w wyniku katastrofy. To tragedia nieprzypadkowa, a to, że wokół niej zamiast skutecznych działań panuje teraz polityczny szum, jest wskaźnikiem. Wiele słyszeliśmy o tym, że to zaplanowana tragedia, że zamieszani są w nią biznesmeni z Izraela, ale jakoś zapłacić musiała Ukraina — zarówno materialnie, jak i zdrowiem ludzi. Obecnie partie polityczne starają się pomóc miejscowym mieszkańcom, ale pożytku jest niewiele, bo 2 butelki wody na dobę i leki raczej nie wystarczą. 2) Władza nie może w stu procentach ochronić wszystkich. Jednak jeśli zdarzają się takie tragedie, trzeba szybko reagować. Brak doświadczenia — trzeba zwrócić się do doświadczeń innych krajów. A władza tylko kręci się w miejscu i zapewnia, że wszystko w porządku i że żadnych konsekwencji nie ma. To, co się stało, budzi wiele wątpliwości, i jasne jest jedno — nie mówi nam się całej prawdy. 3) Stosunek jest negatywny, ponieważ powstaje wrażenie, że sami ministrowie nie wiedzą, co robić. A kto, jeśli nie oni, ma rozstrzygać ten palący problem. Nie chciałoby się, aby tragedia nabrała straszliwego rozmachu, bo to nie jest problem jednej wsi czy rejonu. Ale trzeba wierzyć w lepsze, nie tracąc czujności.
Rozmawiała Maria SKRYNNYK Zdjęcia Ołeksandr LYTWYNENKO
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
przy obecnych temperaturach zalewane wodą o grubości 60 cm. Problem zarządzania gospodarką. Toż trzeba było, przy licznych pasożytniczych strukturach, zlikwidować w swoim czasie 5 ministerstw i połączyć je w ministerstwo-potwora: transportu i łączności. I kolej żelazną, ogromny resort, który zawsze był odrębnym, półwojskowym ministerstwem. I ministerstwo łączności, składające się w istocie z dwóch resortów — właściwie poczty i telekomunikacji (telefon, telegraf, Internet). I dawne ministerstwa dróg oraz transportu lądowego, lotnictwa cywilnego, transportu morskiego i rzecznego. Czy przypadkiem tylko w ubiegłym roku, tylko na kolei wykryto 175 tysięcy usterek? Tu przestarzałe i wymagające odnowienia są 68 procent taboru, a finansuje się to
Maschinelle Übersetzung
O tragedii, która wydarzyła się na Lwowszczyźnie, wiedzą wszyscy. Środki masowego przekazu nie męczą się relacjonowaniem przekonujących wystąpień ministrów z miejsca zdarzeń. Mimo to nie jest jasne: czy u nas doszło do drugiego Czarnobyla, czy nowe miejsce katastrofy może być unikalnym obiektem wycieczek dla urzędników? Czy możemy czuć się bezpiecznie? Na ten temat „Słowo Proświty” pytało ludzi na ulicach Kijowa. 1) Czy słyszał Pan/Pani o tragedii fosforowej pod Lwowem? Co Pan/Pani myśli na ten temat? 2) Niestety katastrofy i nieszczęśliwe wypadki w naszym kraju zdarzają się często. Czy władza chroni nas przed takimi nieszczęśliwymi wypadkami i ich skutkami? 3) Jaki jest Pana/Pani stosunek do podjętych środków oraz do służbowych komentarzy ministrów Rudkowskiego i Szufricza?
na łamach wszystkich periodyków, ale czy wiemy dostatecznie dużo? Nie chciałoby się, aby to obróciło się dla ludzi w drugiego Czarnobyla. 2) Jeśli od władzy w tej sytuacji nie można doczekać się szybkiej reakcji, to o jakim bezpieczeństwie może być mowa?! Oczywiście nikt nie może nas ochronić przed takimi wypadkami. Pozostaje tylko polegać na własnych siłach, spójności i zdolności do wytrwania do końca. 3) Rudkowski, jak mi się wydaje, jest po prostu kozłem ofiarnym, bo trwa przedwyborcza wojna i komuś to wszystko musi się opłacać. A co do MNS, to mogę powiedzieć jedno: to, że Szufricz pojechał na miejsce tragedii, jeszcze nie oznacza rozwiązania problemu. Zresztą w ogóle jest niewiarygodny. Dlaczego oficjalnie wszystko jest pod kontrolą i nie ma zagrożenia, podczas gdy ekolodzy biją na alarm? Musimy znać prawdę, a nie przyglądać się politycznym grom.
Oleksandr, biznesmen: 1) To tragedia o skali narodowej. 15 cystern zjechało z torów i stanęło w ogniu. Myślę, że to dywersja skierowana przeciwko Rudkowskiemu. Bardzo często zaczęto donosić o awariach na kolei, i to właśnie po tym, jak Rudkowski został ministrem transportu. Ktoś się tym zajmuje, bo inaczej nie byłoby tylu zbiegów okoliczności. Jednak jak by nie było naprawdę, to ucierpieli ludzie. I wciąż nie wiadomo, jakie będą skutki tej awarii. 2) Tak, jak i w innych krajach, na odpowiednim poziomie. Ale zdarzają się także takie incydenty, jak ten, które są potrzebne po to, by podnieść i poprawić poziom bezpieczeństwa. Ludzie muszą być chronieni — to jedno z podstawowych zadań władzy. 3) Niestety, komentarzy Rudkowskiego w ogóle nie słyszałem, a co do Szufricza, to on po prostu wykonuje swoją pracę — robi wszystko, co w jego mocy, uprząta to, co powinien uprzątnąć. I, co najciekawsze, radzi sobie ze swoimi obowiązkami, bo analogicznych katastrof Ukraina nie ma. Moim zdaniem ludzie nie muszą wiedzieć, skąd wziął się fosfor i dlaczego nie było należytej kontroli nad jego przewozem. To sprawa państwa.
Olena, sprzedawczyni-konsultantka: 1) O tragedii słyszałam, czytałam i stale śledzę rozwój wydarzeń w telewizji. To straszne, ale takie przypadki zdarzają się na całym świecie (mam na myśli nie tylko taką awarię), po prostu u nas jest słaba organizacja tego, jak wychodzić z tej sytuacji. Myślę, że Ukraina po prostu nie uwzględnia doświadczenia, które istnieje w świecie, a z niego trzeba korzystać. Oczywiście, chciałoby się, żeby to doświadczenie nie pochodziło z własnej praktyki. Ale my tak długo szukamy wyjścia z sytuacji. A co do tej tragedii, to tu jest zwykłe zaniedbanie. 2) W żadnym kraju nikt nie może w pełni zabezpieczyć obywateli, bo zawsze zdarzają się nieprzewidywalne wypadki. Co do katastrofy na Lwowszczyźnie, to można ją nazwać jednym słowem — brak kontroli. 3) Nie śledzę zbyt uważnie oficjalnych komentarzy, bo często szybko zmieniają sens tego, co się stało. Rano słyszysz jedno, a wieczorem zupełnie co innego. A gdzie prawda — nie wie nikt. Po czymś takim zwykłemu obywatelowi bardzo trudno orientować się w informacjach. A co do środków, to poza przyjazdem Nestora Szufricza na Lwowszczyznę, żadnych kardynalnych kroków nie podjęto. Chciałoby się, żeby on coś jeszcze, poza wizytą, zrobił dla likwidacji skutków awarii.
Serhij, urzędnik państwowy: 1) O katastrofie wiem i uważam, że sam Bóg przypomniał Ukraińcom, że są jednością. Oto na przykład obwód ługański zaprosił poszkodowane dzieci na bezpłatne leczenie. A ogólnie trzeba wracać do socjalizmu, gdzie było znacznie mniej zagrożeń o charakterze technogennym. 2) Absolutnie nie zgadzam się z tym, że na Ukrainie często zdarzają się nieszczęśliwe wypadki i katastrofy. Po prostu wcześniej te informacje były utajnione, a teraz stały się jawne dla ogółu. Uważam, że przeciętna ludność nie powinna wiedzieć o wszystkich tragediach, bo panika to straszna rzecz. Są profesjonaliści i tylko oni powinni się tym zajmować. Co zaś do zwykłych obywateli, to uważam, że władza nie jest w stanie nas zabezpieczyć. Wszystko zostało postawione na warunkach komercyjnych — zysk za wszelką cenę. I tu już nie chodzi o bezpieczeństwo, pieniądze ważą więcej niż życie ludzi. 3) Zgadzam się ze wszystkimi komentarzami, ale uważam, że ministerstwami powinni kierować wyłącznie profesjonaliści. A w wspomnianym przypadku ani Szufrycz, ani Rudkowski nie są profesjonalistami w tej dziedzinie. Polityki i działalności zawodowej nie można mieszać,
Maschinelle Übersetzung
Swiatosław MIZERNIUK
Mieszkańcy rejonu buskiego, odczuwając nudności i ból głowy, zaczęli zgłaszać się do szpitali i punktów medycznych. Podczas pożaru utworzyła się trująca chmura. W strefie skażenia (prawie 90 km kw.) znalazło się 14 miejscowości rejonu buskiego, gdzie mieszka 11 tysięcy osób, a także poszczególne terytoria rejonów radziechowskiego i brodzkiego obwodu. Później liczba hospitalizowanych wzrosła do 192, z czego 59 to dzieci, które umieszczono w dziecięcych szpitalach klinicznych — zarówno obwodowym, jak i „Ochmatdyt” oraz lwowskim miejskim. Wicepremier Ołeksandr Kuźmuk, który stanął na czele grupy ds. likwidacji skutków katastrofy, na miejscu zdarzenia wspomniał, że ta katastrofa mogłaby stać się „drugim Czarnobylem”… Rzeczywiście, gdyż żółty fosfor uszkadza kości, szpik kostny, wywołuje martwicę tkanek; śmiertelna jego dawka stanowi dziesiątą część grama, a cysterna mieści 50 ton! Te chemikalia nadają się do produkcji zarówno nawozów mineralnych, jak i bomb fosforowych. O skutkach zatrucia fosforem dla zdrowia człowieka w wywiadzie dla „Głosu Ameryki” opowiedział profesor Uniwersytetu George’a Waszyngtona Tee Guidotti: „Ta substancja jest trująca dla każdej komórki ciała… W wielu przypadkach jest podobna do cyjanku. Fosfor w powietrzu — największe ryzyko! Znaczne uszkodzenia dotykają mózg, nerki, serce. Ludzie będą odczuwać ból głowy, nieregularne bicie serca, nudności. Leczenie — czekać, aż żółty fosfor wyjdzie z organizmu… Choremu trzeba udzielać pomocy medycznej w celu wsparcia organizmu. Istnieją różne stopnie zatrucia żółtym fosforem. Niektóre — śmiertelne. Ale to zależy od tego, jaką jego ilość otrzymał organizm… „Bezpiecznej” normy żółtego fosforu w powietrzu nie ma. Nie powinno go tam być w ogóle! Jeśli chodzi o glebę i wodę, to w tych przypadkach działanie żółtego fosforu może nie być tak katastrofalne…”. Zdaniem profesora, po pewnym czasie — kilku dniach lub tygodniach — stan chemiczny wody i powietrza w strefie skażenia wróci do normy. Jednak nasze władze i służby ekologiczne nie dają jasnej odpowiedzi na pytanie dotyczące możliwego zagrożenia dla środowiska naturalnego oraz wpływu oparów fosforu na ludzi. Chociaż naczelnik wojskowo-medycznego centrum klinicznego Regionu Zachodniego pułkownik Serhij Petruk oświadczył lwowskim dziennikarzom, że wieśniacy z rejonu buskiego mogą zatruć się nie tylko trującym powietrzem, ale także owocami i warzywami ze swoich sadów i ogrodów, a także wodą ze studni… Póki władza rozważa, co robić, mieszkańcy wsi przyległych do miejsca awarii samodzielnie wyjeżdżają do innych rejonów lub do krewnych. Ucieczka do lepszych czasów — dla nich to jedyne wyjście. Przecież ludność przebywała w próżni informacyjnej: żadnej wiarygodnej informacji, jak prawidłowo się zachowywać, co można jeść z płodów rolnych, a czego nie, mieszkańcy wsi nie mieli. Z czasem na miejsce awarii przybyły specjalne jednostki wojsk chemicznych. Będą one przeprowadzać dezaktywację skażonego terytorium. W zarządzie Ministerstwa ds. Sytuacji Nadzwyczajnych w obwodzie lwowskim zapewniono dziennikarzy, że póki co ani lwowianom, ani tym bardziej kijowianom i mieszkańcom innych miast, do których odległość wynosi 100 i więcej km od miejsca katastrofy, nic nie zagraża. Choć dodano, że jeśli pożaru nie uda się szybko zlikwidować, możliwe są poważniejsze skutki… A póki co przyczyny i skutki awarii pozostają nieznane. Kolejarze są przekonani, że tor, na którym doszło do awarii, jest w dobrym stanie i pozwalał na przepuszczanie pociągów pasażerskich z prędkością 120 km/h, towarowych — 90 km/h, a pociąg, który uległ katastrofie, jechał z prędkością 57 km/h. Tymczasem, z powodu wydarzeń na Lwowszczyźnie, Ministerstwo Transportu ograniczyło przewóz niebezpiecznych ładunków tranzytowych przez Ukrainę. To polecenie ministra Mykoły Rudkowskiego. Trudno mu odpowiedzieć, co się stało. „Wydaje mi się — mówi minister — że przyczyna leży w stanie technicznym cystern, w których przewożono fosfor. Mamy dodatkowe informacje, które są sprawdzane, i dopiero po tym można ujawnić przyczyny, a kwestię odpowiedzialności urzędników można rozważać dopiero po zakończeniu ekspertyzy technicznej i śledztwa”. Za to doradca przewodniczącego zarządu „Kazfosfat” Ajsułu Orazowa poinformowała UNIAN, że fosfor, który przewoził pociąg, został przekazany w technicznie sprawnych cysternach. Lwowska prokuratura obwodowa rozważa cztery wersje awarii technogennej. Na konferencji prasowej prokurator obwodu lwowskiego Anatolij Pryszko poinformował, że katastrofa mogła nastąpić w wyniku błędnych działań pracowników brygady lokomotywowej, naruszenia zasad bezpieczeństwa przy przewozie niebezpiecznego ładunku oraz nienależytego stanu torów. Nie wykluczone, że awarię mogły spowodować osoby trzecie. Każda wersja jest sprawdzana. Przesłuchano już pracowników kolei oraz spedytora z Kazachstanu, który towarzyszył ładunkowi, zabezpieczono dokumenty dotyczące stanu torów, przewozu ładunku, stanu technicznego taboru… Choć pracownicy prokuratury musieli tymczasowo przerwać oględziny miejsca zdarzenia, ponieważ „na dzień dzisiejszy istnieje zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi, w tym pracowników, którzy mogą przeprowadzać oględziny miejsca zdarzenia, oraz ekspertów”. Służba Bezpieczeństwa Ukrainy na miesiąc przed lwowską awarią ostrzegała Ministerstwo Transportu o możliwych katastrofach. Przedstawiciele resortów siłowych przeprowadzili dochodzenie: zgodnie z tekstem notatki analitycznej, majątek trwały transportu kolejowego jest zużyty w 56 %; tabor — w 68 %; a odnowienie i modernizacja branży są finansowane w 30—40 % od potrzebnego poziomu. Za 2006 rok na obiektach transportowych wykryto ponad 175 tys. niedociągnięć i usterek: niskiej jakości naprawy pociągów i złe utrzymanie szlaków… SBU uważa, że właśnie te czynniki są głównymi przyczynami awarii, które stały się częstsze na kolei. Jednak ani Ministerstwo Transportu, ani „Ukrzaliznycia” nie zareagowały na uwagi. Monitoringowe Centrum Informacyjne Komisji Europejskiej zaproponowało Ukrainie pomoc w przeprowadzeniu ekspertyz, aby wyjaśnić średnio- i długoterminowe skutki dla środowiska naturalnego po awarii. O tym UNIAN poinformowała przedstawicielka Komisji Europejskiej Barbara Helfferich. Zaznaczyła ona, że UE jest gotowa udzielić Ukrainie także innej pomocy: samoloty, szpitale polowe, środki gaśnicze, jeśli będzie odpowiedni wniosek ze strony Ukrainy. Póki co takiego wniosku nie ma, więc uważamy, że sytuacja jest pod kontrolą ukraińskich władz. Przedstawicielka Komisji Europejskiej zauważyła, że głównym problemem dzisiaj jest chmura fosforowa: „Chmury nie szanują granic. I mogą trafić do Polski czy Rumunii…”. Ochłonąwszy po pierwszych dniach katastrofy technogennej, ukraińscy urzędnicy zaczęli rozumieć, że awaria nie służy wizerunkowi obecnej władzy, zwłaszcza w przededniu przedterminowych wyborów. Można więc przypuszczać, że wskazówki, by na wszelkie sposoby umniejszać skutki awarii — zostały wydane… Bo lekarze, jak na komendę, zaczęli zapewniać, że ludzie, którzy zatruli się fosforem, w rzeczywistości zatruli się nieznanymi gazami i obecnie są już zdrowi… A póki co Premier W. Janukowycz polecił wicepremierowi M. Azarowowi pilnie zapewnić wypłatę przewidzianych ustawodawstwem rekompensat dla poszkodowanych w wyniku awarii w obwodzie lwowskim. Oczekuje się, że znaczną sumę przeznaczą także na uzdrowienie dzieci. Podczas posiedzenia rządu premier podkreślił, że już rozpoczęto przekazywanie środków z funduszu rezerwowego… I wicepremier Ukrainy O. Kuźmuk, wypiwszy przed kamerami telewizyjnymi wody ze studni i zjadłszy ogórka z miejscowego ogrodu, postanowił zaraportować: „…skutki awarii na kolei lwowskiej są praktycznie zlokalizowane, niebezpieczeństwa dla zdrowia ludzi, a także zagrożenia dla środowiska nie ma… Ludziom zezwala się kąpać w zbiornikach wodnych i pić wodę ze studni. Żadnych podstaw, by mówić o tym, że na Lwowszczyźnie w poszkodowanych rejonach zaistniała sytuacja nadzwyczajna, która stanowi zagrożenie dla życia ludzi, nie ma”, — zacytował słowa O. Kuźmuka naczelnik centrum prasowego Głównego Zarządu Ministerstwa ds. Sytuacji Nadzwyczajnych w obwodzie lwowskim Pawło Wasylenko. Wnioski, oczywiście, może wyciągnąć każdy! Ale, niestety, i po dwóch dekadach, tak jak podczas Czarnobyla, pozycja urzędników w sytuacjach ekstremalnych nie uległa zasadniczym zmianom. Są gotowi za wszelką cenę wysłużyć się przed swoim kierownictwem, nawet jeśli na szali postawiono życie i zdrowie bliźniego… Lecz choćby nie wiadomo co mówili urzędnicy, środowisku naturalnemu i mieszkańcom obwodu lwowskiego, państwu wyrządzono niemałe szkody moralne i materialne. Wstępna informacja o awarii pozwala mówić, jak twierdzi wysokopostawione źródło w Ministerstwie ds. Sytuacji Nadzwyczajnych, że tylko na likwidację jej skutków należy wydać prawie 100 milionów hrywien. Całą sumę zapłaci państwo. Przecież odszkodowanie ubezpieczeniowe w tym przypadku nie przekroczy dwóch milionów hrywien. Zatem Prezydent Ukrainy zmuszony jest interweniować, bo jest przekonany, że pierwszorzędnym zadaniem rządu w zakresie likwidacji skutków awarii technogennej w obwodzie lwowskim jest zagwarantowanie bezpiecznego życia ludzi i zapobieganie zagrożeniu ekologicznemu. O tym Wiktor Juszczenko oświadczył podczas narady roboczej z kierownictwem swojego Sekretariatu oraz na wyjazdowym posiedzeniu RBNiO na Krymie, gdzie rozpatrywano kwestię likwidacji skutków awarii na Lwowszczyźnie. Według słów Głowy państwa, rząd musi zapewnić ludziom, którzy mieszkają na skażonym terytorium, wszystko, co niezbędne do bezpiecznego życia, w szczególności wodę pitną, produkty żywnościowe i lekarstwa. „Właśnie realna troska o ludzi musi być kryterium skutecznych działań. Mam wątpliwości co do przydatności na zajmowanych stanowiskach urzędników, którzy podmieniają realne działania rozmowami o czystych od fosforu studniach”, — podkreślił Prezydent. Uważa on za niedopuszczalne próby rządu ukrycia realnych skutków awarii. „Praktyka władzy radzieckiej, kiedy zasadą rozwiązywania problemu były uspokajające urzędnicze raporty zamiast profesjonalnych działań, oraz przemilczanie — zamiast uczciwego informowania, nie może być normą życia na Ukrainie”, — zaakcentował Wiktor Juszczenko
Zdjęcie ze strony Ministerstwa ds. Sytuacji Nadzwyczajnych. Po wojnach czy katastrofach ludzie wierzą, że nauczeni gorzkim doświadczeniem, drugi raz na te same grabie nie nastąpią. Ale… W poniedziałek 16 lipca o godzinie 16.55 w rejonie buskim na obwodzie lwowskim na szlaku Krasne-Ożydiw pociąg towarowy wypadł z torów: przewróciło się 15 cystern z żółtym fosforem, które zmierzały z Kazachstanu do Polski. Uszkodzono prawie 130 m torów kolejowych… Z powodu wycieku fosforu z cysterny doszło do samozapłonu sześciu wagonów. Późnym wieczorem pożar udało się zlokalizować. Produktami spalania zatruło się 16 osób, z których 13 w stanie ciężkim i średnim hospitalizowano w wojskowym medycznym centrum klinicznym Zachodniego Dowództwa Operacyjnego we Lwowie. Siedmioro hospitalizowanych to pracownicy Ministerstwa ds. Sytuacji Nadzwyczajnych, dwoje to pracownicy Państwowej Inspekcji Drogowej, czworo to miejscowi mieszkańcy.
Maschinelle Übersetzung
Petro ANTONENKO Chodzi właśnie o podstawowe zasady, które w razie zatwierdzenia przez naród muszą zostać zawarte w nowej Ustawie Zasadniczej. Niezależnie od tego, jakie siły polityczne zwyciężą w wyborach, podkreśliła Julia Tymoszenko, nie uchroni to kraju przed kryzysami politycznymi. Ponieważ są one, niestety, wpisane w sam system władzy i utrwalone w Konstytucji. Jakaż ona jest, Konstytucja Ukrainy? Właściwie wymienia się ich już nawet dwie: przyjętą w 1996 roku i znacznie zmienioną w 2004. Julia Tymoszenko przypomniała, jak przyjmowano obie. Konstytucję z 1996 roku przyjęto w nocy 28 czerwca (z jakiegoś powodu wiele politycznych, niezwykle ważnych decyzji u nas zapada nocą) nie pod samą presją, a pod ultimatum Kuczmy. I ta Konstytucja, według słów liderki BJuT, „na dziesięciolecia zakonserwowała reżim kuczmyzmu”. Znaczne zmiany w Konstytucji w grudniu 2004 roku zostały przyjęte w samym środku kryzysu politycznego jako kompromis między zwaśnionymi obozami. Z jednej strony — głosowanie za trzecią turą wyborów, a praktycznie — prezydentura Juszczenki, z drugiej — nie tylko ograniczenie w Konstytucji uprawnień Prezydenta, ale głębokie sprzeczności w systemie władzy. Co zakończyło się tegorocznym kryzysem politycznym. Oto wymienione przez Julię Tymoszenko 7 głównych wad obowiązującej Konstytucji — w odniesieniu do systemu władzy w państwie. 1. Prezydent Ukrainy i Premier Ukrainy są skazani na ciągły konflikt między sobą z powodu dublowania funkcji i uprawnień. 2. Władza jest niekontrolowana, co doprowadziło do masowych nadużyć, korupcji. 3. Władza jest nieodpowiedzialna, ponieważ za wszystkie naruszenia nie sposób pociągnąć jej do odpowiedzialności. 4. Opozycja parlamentarna jest pozbawiona jakichkolwiek praw do sprawowania skutecznej kontroli nad władzą. 5. Totalna zależność sędziów i sądów od instytucji władzy. Nieodpowiedzialność sędziów za podejmowanie otwarcie niesprawiedliwych decyzji. 6. Możliwość uzurpacji władzy poprzez sztuczne tworzenie koalicji z 300 deputowanych ludowych. 7. Naród jest całkowicie i w pełni odsunięty od sprawowania bezpośredniej władzy. A oto 9 głównych zasad organizacji władzy, które BJuT proponuje zatwierdzić w referendum z późniejszym wpisaniem do nowej Konstytucji. 1. Czy popiera Pan/Pani prezydencką formę rządów, w której Prezydent Ukrainy jest wybierany w wyborach powszechnych, jest głową państwa i stoi na czele Rządu Ukrainy? 2. Czy popiera Pan/Pani parlamentarną formę rządów, w której urząd Prezydenta Ukrainy zostaje zniesiony, Rząd Ukrainy jest powoływany i odwoływany przez Radę Najwyższą Ukrainy, a Premier Ukrainy jest głową państwa? 3. Czy popiera Pan/Pani wybieranie i odwoływanie sędziów przez naród? 4. Czy popiera Pan/Pani rozszerzenie praw samorządu lokalnego poprzez nadanie wszystkim organom samorządu lokalnego prawa do tworzenia własnych organów wykonawczych? 5. Czy popiera Pan/Pani ustanowienie skutecznej kontroli nad władzą poprzez nadanie statusu konstytucyjnego opozycji parlamentarnej? 6. Czy popiera Pan/Pani zniesienie immunitetu najwyższych urzędników państwowych, deputowanych ludowych Ukrainy oraz sędziów? 7. Czy popiera Pan/Pani zniesienie wszystkich przywilejów dla najwyższych urzędników państwowych, osób pełniących funkcje publiczne oraz deputowanych ludowych Ukrainy? 8. Czy popiera Pan/Pani pozbawienie mandatów deputowanych wszystkich szczebli, którzy złamali obietnice dane narodowi — z nadaniem prawa podejmowania odpowiednich decyzji zjazdom partii (bloków)? 9. Czy popiera Pan/Pani uproszczenie procedur przeprowadzania ogólnoukraińskich i lokalnych referendów w celu włączenia narodu do bezpośredniego sprawowania władzy? Liderka BJuT od razu odpowiedziała, jakie jest stanowisko jej siły politycznej w tych kwestiach. Właściwie na wszystkie pytania BJuT wzywa do odpowiedzi: „Tak”. Oczywiście, z wariantem z pierwszych dwóch, gdzie proponuje się wybór modelu ustroju państwowego: republika prezydencko-parlamentarna czy parlamentarno-prezydencka? Jak zagłosuje naród, zaznaczyła Julia Tymoszenko i wyjaśniła, że oba systemy ustrojowe są całkowicie akceptowalne i istnieją w różnych państwach, jeśli uregulowane zostaną wszystkie inne kwestie władzy. Nie podlegają żadnym rewizjom, podkreśliła Julia Tymoszenko, takie kluczowe postanowienia, że językiem państwowym jest i pozostaje wyłącznie ukraiński, że Ukraina jest państwem unitarnym, integralnym i niedopuszczalne są jakiekolwiek próby jej rozbicia i separatyzmu. Liderka BJuT Julia Tymoszenko 18 lipca ogłosiła ważną inicjatywę swojej siły politycznej: przeprowadzenie ogólnoukraińskiego referendum w sprawie określenia głównych postanowień nowej Konstytucji Ukrainy, przede wszystkim dotyczących organizacji systemu władzy w państwie.
Maschinelle Übersetzung
Petro ANTONENKO
We wtorek, 24 lipca, na Europejskim placu stolicy Blok „Nasza Ukraina—Ludowa Samoobrona” ogłosił rozpoczęcie ogólnoukraińskiej akcji zbierania podpisów za zniesieniem immunitetu poselskiego. Na schodach Domu Ukraińskiego do licznie zgromadzonych kijowian i gości stolicy, a za pośrednictwem bezpośredniej transmisji telewizyjnej do całej Ukrainy zwrócili się liderzy Bloku: Jurij Łucenko, Wiaczesław Kyrylenko, Arsenij Jaceniuk, Anatolij Hrycenko, Mykoła Katerynczuk. Oświadczyli, że w ciągu dwóch miesięcy kampanii wyborczej w Ukrainie zostaną zebrane miliony podpisów za zniesieniem immunitetu. Przeciwko niemu zdecydowanie występuje większość Ukraińców, gdyż jest on podłożem korupcji.
Bezpośrednie relacje telewizyjne z centralnych placów Lwowa i Czernihowa, gdzie także rozpoczęto zbieranie podpisów, wykazały, że wyborcy kategorycznie sprzeciwiają się immunitetowi poselskiemu. Wiaczesław Kyrylenko, przewodniczący partii „Narodowy Sojusz—Nasza Ukraina”, poinformował, że już napisał oświadczenie: w razie wyboru na posła do parlamentu dobrowolnie zrzeka się immunitetu. Dodał, że takie oświadczenia przed wyborami obowiązkowo napisze każdy kandydat na posła do parlamentu z Bloku „Nasza Ukraina—Ludowa Samoobrona”. Wszyscy liderzy Bloku od razu, na placu, złożyli swoje podpisy za zniesieniem immunitetu. Następnie podpisy składali uczestnicy wiecu.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von «TRZYDZIEŚCI MILIONÓW DOLARÓW NA MIESZKANIA DLA PRORZĄDOWYCH DEPUTOWANYCH», S. 1
Dokończenie. Pocz. na s. 1. Właściciele osiedlają się w szykownych rezydencjach pod Kijowem. A oto deputowani z nieco skromniejszymi wymaganiami — ci chwycili dwupokojowe „elitarne” mieszkania. Oto oni, też „biedacy”. Oczywiście, również na nieosiągalnym pierwszym miejscu są regionaliści — trzydzieści dziewięć dwupokojowych mieszkań: donieczanin Wałerij Bewzenko — przewodniczący rady nadzorczej firmy „Keramet”, Wałerij Bondyk — wiceminister sprawiedliwości, donieczanin Witalij Bort — dyrektor handlowo-marketingowy Jasynuwatskiego Zakładu Budowy Maszyn. Ołeksandr Darda — przewodniczący zarządu firmy „Transfer”. Oho! Jaka persona — Borys Dejcz. Tak, tak, ten sam do niedawna przewodniczący Rady Najwyższej Autonomicznej Republiki Krymu, potężny krymski biznesmen. Skromnie poprosił o dwupokojowe w stolicy. Dali. Wołodymyr Demydko — kierownik aparatu Partii Regionów w obwodzie donieckim. Jeden z najbardziej agresywnych regionalistów, przewodniczący komitetu regulaminowego, który rozdaje mieszkania, Ołeksandr Jefremow. Regionalista Ołeksandr Zac — zastępca przewodniczącego Rady Obwodowej w Doniecku, Serhij Malcew — dyrektor handlowy firmy „Aleksandr”. Julija Kowalewska — naczelnik wydziału centralnego aparatu Partii Regionów. Dajcie trochę odetchnąć, bo wymieniłem tylko połowę regionalistów. Jeszcze jedna deputowana Julija Kowalowa — wiceprezes firmy „Geja”. Regionalista Ihor Kozakow — zastępca mera Chersonia ds. własności komunalnej. Jurij Kołociej — sekretarz generalny firmy „Klub Piłkarski Szachtar”, Pawło Korż — dyrektor generalny firmy „Pawłohradwuhilla”. Anatolij Korżew — adwokat z Doniecczyzny. Wołodymyr Łandyk — rodzony brat Wałentyna Łandyka, właściciela donieckiego „Nordu”, pierwszy zastępca przewodniczącego obwodowej organizacji Partii Regionów na Ługańszczyźnie. Serhij Majboroda — zastępca przewodniczącego mikołajowskiej obwodowej organizacji Partii Regionów. Wołodymyr Małyszew — główny ochroniarz w zespole Achmetowa, dyrektor departamentu bezpieczeństwa firmy „System Capital Management”. Hryhorij Mańkowski — przewodniczący czernihowskiego oddziału obwodowego Partii Regionów. Nie, nie, to jeszcze nie wszyscy „szczęściarze” na wasz koszt, szanowni wyborcy. Jeszcze Wałerija Matiucha — prawniczka agencji „Libera”. „Biedak” Ihor Mytroszkin — wiceprezes banku komercyjnego „Imexbank”. Ołena Nenecka — kierownik wydziału centralnego aparatu Partii Regionów. Wiktor Prokopenko — dyrektor firmy „Klub Piłkarski Szachtar”. Artem Pszonka, starszy pomocnik prokuratora rejonu kirowskiego obwodu donieckiego. Galicjanin-regionalista Ołeksij Radzijewski — dyrektor firmy „Ławrad”. Bukowińczyk-regionalista Mykoła Romaniuk — zastępca przewodniczącego czerniowieckiej obwodowej administracji państwowej. Donieczanin Ołeksandr Sawczuk — przewodniczący zarządu, dyrektor generalny firmy „Mariupolski Zakład Ciężkich Maszyn”. Na panu Sawczuku zatrzymam się szczegółowiej. Do niedawna kierował gigantycznym kombinatem metalurgicznym „Azowmasz”, w którym posiada 16% akcji, których wartość, według ocen analityków, wynosi 19 milionów dolarów. Do tego Sawczuk ma mieszkanie w Mariupolu (prospekt Lenina, 111A), a oprócz tego — ogromną willę na Mierzei Biłosarajskiej nad brzegiem Morza Azowskiego. A jeszcze mówią o jego mieszkaniu na Polach Elizejskich w Paryżu… Ołeksandr Biłyj — dyrektor generalny metalurgicznego giganta „Azowstal”. Ma mieszkanie w Doniecku przy ulicy Bohdana Chmielnickiego, 71A oraz w Mariupolu przy ulicy Apatowa, 129. Razem z Ołeksandrem Biłym otrzymał przy ulicy Sribnokilskiej, 24 mieszkanie również regionalista Łeonid Łytwynow — dyrektor Jenakijewskiego Zakładu Metalurgicznego, którego pensja na tym stanowisku do niedawna wynosiła dwadzieścia tysięcy dolarów miesięcznie. Mój krajan Wołodymyr Słobodianiuk — przewodniczący winnickiego oddziału obwodowego Partii Regionów. Ługańczyk Wiktor Tychonow — przewodniczący Rady Obwodowej w Ługańsku. Wołodymyr Fałko — dyrektor generalny mikołajowskiego przedsiębiorstwa „Terminal-Ukrcharczzbutsyrowyna”. Łeonid Fesenko — przewodniczący Sądu Apelacyjnego Ługańszczyzny. Stepan Capjuk — mer miasta Ołeksandrija na Kirowohradszczyźnie. Ołeksandr Czornomorow — naczelnik wydziału stosunków zewnętrznych i inwestycji miejskiego komitetu wykonawczego w Jałcie. Są wśród deputowanych-regionalistów nowi właściciele stołecznych mieszkań: Mykoła Demianko, Andrij Pinczuk, Mychajło Rozganiajew, którzy jeszcze wczoraj byli pomocnikami deputowanych ludowych, a dziś już otrzymali od swoich protektorów łapówkę w wysokości dwustu tysięcy dolarów na koszt narodu. Właścicielem mieszkania w stolicy został też doradca przewodniczącego Służby Bezpieczeństwa Ukrainy Jurij Samijłenko. Nie udało mi się ustalić miejsca poprzedniej pracy dwóch regionalistów-właścicieli mieszkań: Anatolija Horbatiuka i Jurija Czmyra.
Niestety, poselskim „żebractwem” wyróżniło się także kilku opozycyjnych deputowanych, choć umawialiśmy się, że nie będziemy ulegać pokusom, a korzystać jedynie z tymczasowych mieszkań służbowych. Członkowie Bloku Julii Tymoszenko wnosili nawet na sesję projekt ustawy o zniesieniu immunitetu poselskiego oraz przywilejów deputowanych, ale nie zagłosowali za nim ani regionaliści, ani komuniści, ani szereg socjalistów. Mogę zrozumieć jedynie niemającego własnego mieszkania prezentera telewizyjnego Andrija Szewczenkę, który mieszka z rodziną w ciasnym mieszkaniu teścia, ale członka Naszej Ukrainy, starszego brata Prezydenta, biznesmena Petra Juszczenkę czy dyrektora zakładów spirytusowych w Niemirowie Stepana Hlusia, albo zastępców przewodniczących Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej Wadyma Petrenkę, Iwano-Frankiwskiej — Dmytra Szlemkę, Wołyńskiej — Wołodymyra Karpuka, trudno mi i wstyd rozumieć. Socjalistom, którzy „zaopatrują się” przed pożegnaniem z parlamentem na zawsze, zastępcy przewodniczącego Winnickiej Obwodowej Administracji Państwowej Iwanowi Bondarczukowi, Ołeksijowi Kupczence — przewodniczącemu rady nadzorczej Siewierodonieckiej spółki „Azot”, Wasylowi Polakowowi — przewodniczącemu rady dyrektorów korporacji „AIS” oraz Hennadijowi Sawosinowi — dziwić się trudno. Oni „oczyszczają” po sobie poselskie pole przywilejów, chwytają, co tylko wpadnie w ręce. Powiedziano przecież — maruderzy. Nie mogę nie wspomnieć także o młodym orle-regionaliście z Donbasu Artemie Szczerbaniu, synu „słynnego” Wołodymyra Szczerbania — generalnego dyrektora spółki „Hefest”, która w 2005 roku posiadała siedemdziesiąt stacji benzynowych. Artem włada także ojcowskimi kontami bankowymi, z których wiosną 2005 roku zdjął kilkaset milionów dolarów. Synowi Szczerbania-wygnańca faktycznie należy się elitarna willa na brzegu Dniepru, w dacznych Osokorkach, należy do niego także dacza w spółdzielni „Pryroda” pod Boryspolem. A do tego pompatyczna ojcowska posiadłość w Patriotiwce w pobliżu Sum z stadniną koni i hipodromem. Zatem Szczerbań-drugi chce pretendować do miejsca w księdze rekordów Guinnessa pod względem liczby mieszkań na osobę. Jednopokojowe mieszkanie od Moroza na wasz koszt, Ukraińcy, pomoże mu w tym. Oto wyczerpująco prawdziwa informacja o waszych wybrańcach... W to naprawdę trudno uwierzyć. Przecież wybieraliście ich, ufając, że wasze życie stanie się o wiele lepsze już jutro, a w rzeczywistości już dziś o wiele lepsze stało się ich życie. Jakiż przerażający i straszny jest ten „instynkt chwytania” ukraińskich nowobogackich milionerów, jakiż jest straszny w swojej zachłanności i niemoralności. Teraz możecie sobie wyobrazić, jak okrutnie, przechodząc po innych, przez elementarne zasady moralne naszego narodu, szarpiąc wspólne narodowe dobro, połykając społeczny tort, zdobywali oni swój pierwotny kapitał. I nie mogą zatrzymać się do dziś! Trzydzieści milionów dolarów wydała nielegalna Rada Najwyższa na mieszkania dla przeważnie prorządowych deputowanych. Wartość rynkowa tych mieszkań jest kilkakrotnie większa. MYŚLCIE, BRACIA UKRAIŃCY, MYŚLCIE. ELEKTORAT — TO NARÓD JEDNORAZOWEGO UŻYTKU. MYŚLCIE. ODPOWIEDŹ DACIE TRZYDZIESTEGO WRZEŚNIA.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
czyniła ją niezwykle dynamiczną, faktycznie została przeniesiona przez diasporę żydowską na tereny europejskie. Nie ma tam drogi indywidualistycznej. Jest wyłącznie kolektywistyczne podejście do tematu urządzania ziemskiego życia. Ukrainiec, którego potępiamy, który buduje sobie chatę na skraju, który chce, żeby mieć ogród przy ruczaju, pragnie rodzinnego szczęścia, rodzinnej idylli — wszystko to jest następstwem wielkiego aryjskiego procesu historycznego. On wywodzi się z głębi, z czasów kultury trypolskiej. On właściwie stworzył wszystkie nasze problemy. Nigdy nie możemy się porozumieć przez indywidualistyczne podejścia, ponieważ u nas jednostka jest absolutyzowana. Jako substancja ludzka odrębna. I rozwiązanie własnych problemów — jest w tobie samym. I kiedy mówimy o wyzwaniach, które stały się dominujące na Ukrainie, to w żadnym dzisiejszym programie politycznym nie zobaczysz tego, co nie-
Maschinelle Übersetzung
— Panie Pawle, Ukraina znów jest na rozdrożu. Wygląda na to, że na wiecznym rozdrożu. Proszę powiedzieć, gdzie jesteśmy? Jak i dlaczego się tam znaleźliśmy? — Zapominamy, że jesteśmy nietypowym europejskim narodem z własną drogą. A dlaczego jest ona tak powtarzalna i dlaczego problemy są tak stałe? Przede wszystkim trzeba zaznaczyć, że idee socjalistyczne, które zostały narzucone Ukrainie i które do dziś są determinujące, globalistyczne, są nakreślone jako problemy i tematy wyłącznie o charakterze judaistycznym. Co miał na myśli Bierdiajew i co ja mam na myśli? Nie chodzi o jakieś antysemickie poglądy. To dalekie od tego, co miał na myśli Bierdiajew. Kolektywistyczna myśl żydowska uformowała się w dawnych czasach. Ich model świata to raj, który ma być na ziemi. I wszystkie problemy społeczne muszą zostać rozwiązane na ziemi. Dlatego ta ideologema, która prowadziła naród żydowski przez tysiąclecia, skupiała go, jednoczyła, jest niezbędna Ukrainie. Dlaczego na rozdrożu i dlaczego my? Otóż jesteśmy tam dlatego, że nigdy nie pokonamy swojego „ego”, z trudem się konsolidujemy, z trudem rozumiemy się nawzajem. I nigdy nie skonsolidujemy się w tę całość, która stała się ideą fixe jeszcze od czasów Bohdana. Kiedy trzeba było tworzyć „sztabową Ukrainę”, według wyrażenia Małaniuka. Kiedy sztaby były, kiedy pułki i miasteczka pułkowe faktycznie uformowały tę jedyną państwową całość, która nie mogła długo przetrwać. Bo trzymać wszystko w sile i pod siłą nie można — to azjatycka zasada. Jesteśmy dalecy od azjatycczyzny, która tak samo wyznaje, ale w innej formie, indywidualistyczne, albo semickie, albo żydowskie modele kolektywistycznego postrzegania tematów, problemów. Kiedy to, co ziemskie, jest dominujące. U nas zaś zawsze, począwszy od ludowych legend, bajek, pieśni, wszystko w ideale jest rozpatrywane: miłość idealna, stosunki idealne. Jakby przewidywana była jeszcze jedna pozaziemska warstwa. Ten temat nie daje mi spokoju, wymaga szerokiego badania naukowego. Powiem jedno: wszyscy mają na ustach ceny, emerytury, pensje, problemy komunalne, taryfy, czyli „socjalszczyznę”. We wszystkich programach, platformach partii, bloków — wyłącznie „socjalszczyzna”. Nie tylko tym od wieków żyje Ukrainiec. Oczywiście, chce dobrobytu, bo ma ku temu wszelkie podstawy: ziemię, bystrość, pracowitość. Ale ta „socjalszczyzna” może być tylko składową poziomu duchowego. I jeśli mówimy o głębi naszych korzeni, duchowego kontynentu, to on rzeczywiście formował się na wielkiej kulturze. Tak uformował się nasz genotyp. Tylko w takim połączeniu Ukrainiec będzie Ukraińcem. A tutaj i język, i historia, kultura, i wszystko wyłącznie w powiązaniu z tym. Będę domagał się, aby w tym bloku wyborczym, do którego należę, problemy duchowe były bazowe. Bez ich rozwiązania możemy stać się taką sobie uczesaną Holandią. Nie chcę być ładnie przystrzyżoną Holandią, którą niepokoją problemy gejów, transseksualistów i tym podobne. To nie rozwiązuje głównych wewnętrznych problemów ludzkich. Bo po co żyje człowiek, po co jest narodzony? Ukrainiec zawsze szukał i odpowiadał na to pytanie. Dlatego był gotowy nawet na upokorzenia, biedę, jak w powojennych latach, ale co najważniejsze — zachował ten swój duchowy spadek. Żeby być duchowo spełnionym: rozumiał, że ziemskie terminy są krótkie. Uświadamialiśmy sobie, że to, ziemskie życie, nie jest dominantą. Są wyższe sfery, transcendentalne. Lecz polityka mało interesuje się metafizyką, ona żyje teraźniejszością. Ale wielka polityka, jeśli mówimy o swoistości ukraińskiej polityki, na czym ona polega? Tak, wiara. Tak, Cerkiew. Tak, pamięć historyczna, język, zwyczaje. I to, co społeczne, zostanie rozwiązane. Będzie to łączne. — Zatem problemy duchowe u nas obecnie daleko nie na pierwszym miejscu? — A w ogóle na żadnym! To budujemy artystyczny Arsenał, to Baturyn, to cerkwi Tarasa nijak nie uda się zbudować. A kto nie pozwala? Może to Moskale przyszli albo jacyś koczownicy? Sami siebie zwyciężyliśmy. — Ale zewnętrznie niby imitowana jest jakaś duchowość? — Nie tylko imitowana: Ukraińcy to niezwykle utalentowany naród, superutalentowany. Dlatego właśnie mówię: DUCHOWE na spodzie leży. Jakieś 5 lat temu naiwnie miałem nadzieję, że przyjdzie nowy przywódca państwa i powie: „Szanowni, zaciśniemy pasa, przejdziemy na bardzo skromne życie, bo musimy wykształcić dzieci, uformować nowe pokolenie, zapewnić mu pracę. Zróbmy więc wszystko dla sukcesu gospodarki. Ale duchowe, kulturalne — jest priorytetowe. Żeby rozwijała się sztuka, funkcjonowały biblioteki, żeby życie duchowe narodu było pełnokrwiste”. — Ale przecież istnieją teorie, że obecnie nie czas na duchowość, że to zbyt okrutny, pragmatyczny wiek. — To nas spławiają, jak ścięte świerki spławia się, wynosi nurtem rzeki poza granice tych ziem. Czym są procesy globalistyczne? Zaczęły się dawno. Tam panuje teoria tak zwanego postępu: jutro będzie lepiej niż dziś, a pojutrze jeszcze lepiej. Ryb będzie dwadzieścia gatunków różnego solenia, i komputery będą u każdego, i telefony komórkowe. I wszystko będzie… Ale nie będzie CZŁOWIEKA. Postęp — to poświęcanie wczorajszego, dzisiejszego w imię jutrzejszego? A życie jest dzisiejszym, duchowo napełnionym czy duchową pustką, przystosowaniem czy samostanowieniem. Dlaczego trzeba odrzucać nasze wczorajsze, naszą mitologię? Dlaczego potrzebna jest demitologizacja świata, naszej świadomości, deukrainizacja? Wszystko „de-”, „de-”, „de-”. Ja chcę stanowić o sobie z całym dorobkiem tysięcy pokoleń, które formowały się na tej ziemi, które broniły, chroniły ją, formując, a nie niszcząc krajobraz. Kto będzie tutaj gospodarzem? Czy nam zaorzą wszystkie studzienki, pozabierają wszystkie wody? Dlatego pytanie o ukraińską perspektywę — to także pytanie o przeszłość i teraźniejszość. Jeśli ich nie ma, o jakiej perspektywie mówić? Musimy być gospodarzami na ziemi, gdzie byli gospodarzami tysiące pokoleń naszych przodków. Rozmawiał Petro ANTONENKO. [Fragment o technologii internetowej:] ...przesyłać swoją informację. Posiada ona wszystkie popularne na każdym zasobie internetowym działy (moduły) i bezpłatnie rozpowszechniana jest w światowej pajęczynie. Na bazie technologii Joomla dzisiaj stworzono strony Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki (http://prosvityanin.org.ua) i „Młodej Proświty” (http://molodaprosvita.org.ua). Strona internetowa „Słowa Proświty” (http://slovoprosvity.com.ua) bazuje na nieco starszej i prostszej technologii — PHP-Nuke. Dzisiaj te trzy strony wyczerpująco odzwierciedlają działalność centralnych organów „Proświty”. W najbliższym czasie planowane jest stworzenie wspólnej proświtańskiej społeczności (forum), która połączy miłośników wszystkich trzech zasobów. W sieci można odnaleźć jeszcze szereg proświtańskich stron. Niektóre z nich należą do obwodowych organizacji „Proświty” i „Młodej Proświty”, niektóre są przestarzałymi zasobami i już od kilku lat nie są aktualizowane. Ale ze wszystkich nich można zaczerpnąć wiele cennej informacji o przeszłości i teraźniejszości ruchu oświatowego.
Maschinelle Übersetzung
Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert
Євген БУКЕТ, веб-редактор тижневика “Слово Просвіти”
Глобальне середовище World Wide Web сьогодні є безпрецедентним і унікальним ресурсом, який об’єднує в собі величезні об’єми інформації. Розвиток цього глобального середовища є одним із ключових напрямків глобалізації та поступу цивілізації. Кількість користувачів Інтернету у світі сягає мільярда і продовжує швидко зростати. У цьому процесі беруть участь традиційно високотехнологічні країни (Північна Америка, Європа, далекосхідний реґіон), проте останнім часом спостерігається також стрімке зростання популярності Інтернету ів країнах третього світу. Україна не стоїть осторонь і вносить свою лепту у розвиток цього середовища. WWW поступово посідає домінуюче місце серед засобів пошуку, передачі інформації, спілкування в Україні. За різними даними, в Україні активними користувачами Інтернету є від 15 до 20 % населення. Вплив WWW на українську громаду постійно зростає, складаючи серйозну конкуренцію електронним ЗМІ та друкованим виданням. Проте із сумом можна зазначити, що сьогодні Україна та українська нація не використовують належним чином потенціал WWW для свого розвитку, більше того, деякі тенденції у WWW та Інтернеті породжують обґрунтовані перестороги щодо можливих нових загроз для України. Причиною такої ситуації є не стільки характер сучасних технологій (розвиток веб-технологій об’єктивний і не може кваліфікуватися як ворожий Україні), скільки пасивність України у формуванні структури та правил WWW. Розвиток Інтернету та WWW за останні 2—5 років значною мірою здійснюється шляхом активного впровадження низки принципів і технологій, які отримали спільну назву “Веб 2.0”. Термін, який уперше з’явився 2004 року, покликаний ілюструвати якісні зміни в WWW на другому десятилітті його існування. Головною особливістю Beб 2.0 є стрімке зростання активності користувачів, що зокрема проявляється в участі в Інтернет-спільнотах (зокрема у форумах), розміщенні коментарів на сайтах, веденні персональних журналів (блоґів), розміщення посилань у WWW. Наведу кілька прикладів сайтів, що ілюструють технології Веб 2.0 і фактично змінили середовище WWW. Це зокрема LiveJournal.com — глобальна спільнота блоґерів, eBay.com — Інтернет-аукціон із саморегулювальною спільнотою, ODP (dmoz.org) — найбільший каталог сайтів (також створений спільнотою), WikiPedia.org — найбільша в світі вільна енциклопедія (створена зусиллями громади користувачів Інтернету). Крім цих проектів, існує значна кількість аналогічних і подібних (а також принципово нових), які формують сучасне глобальне середовище і базуються на активності своїх користувачів. Яскравим прикладом сайтів української Інтернет-спільноти, які орієнтуються на формування національного сегмента WWW, є сайти холдингу “Рідна Мережа” http://ridne.net (зокрема, Форум Рідного Міста http://misto. ridne.net та аналітичний блоґ “ІТ-Аналітика” — http://it.ridne.net). Ще один вельми поширений сьогодні різновид сайтів другого покоління базується на технології Joomla. Це зручний шаблон бази даних, в який можна легко встав-
14—15 lipca we wsi Szapowaliwka w rejonie konotopskim odbył się II Ogólnoukraiński festiwal kulturalno-artystyczny „Kozacki Rodosław”, którego współzałożycielem i współorganizatorem jest Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki. Kozackie święto na cześć zwycięskiej bitwy pod Konotopem z 1659 roku odbywa się szósty rok z rzędu. W ubiegłym roku wydarzenie otrzymało status ogólnoukraiński, a w tym — po raz pierwszy w organizacji i przeprowadzeniu festiwalu finansowo pomogła Sumska Obwodowa Administracja Państwowa. Taras KOWALSKI, Jewhen BUKET Zdjęcia Jewhena BUKETA W ramach festiwalu w Konotopie odbywała się konferencja naukowo-teoretyczna „Bitwa pod Konotopem: spojrzenie przez wieki”, w której ze strony „Proświty” brał udział Serhij Kowalenko, współautor wydanej w Centrum Wydawniczym „Proświta” w 2003 roku książki „Opis kozackiej Ukrainy 1649 roku”. We wszystkich wsiach rejonu w tym dniu odbyły się programy kulturalno-artystyczne „Świątynia kozackiego rodu” z udziałem zespołów twórczych rejonu oraz gości festiwalu. Ich geografia z każdym rokiem się rozszerza. Tak więc w tym roku na Konotopszczyznę przyjechały zespoły z obwodów dniepropetrowskiego, połtawskiego, odeskiego, charkowskiego, czernihowskiego i kijowskiego. Do udziału dołączyli także przedstawiciele Instytutu Kozactwa MAUP. W niedzielny poranek do Szapowaliwki nieprzerwaną kolumną jechali ludzie: autobusami, samochodami, rowerami. Według obliczeń funkcjonariuszy organów ścigania, na centralnym placu wsi tego dnia zebrało się co najmniej 13 tysięcy uczestników wydarzenia. Wszyscy oni gromadzili się wokół trzech głównych ośrodków święta. Festiwal otworzył przewodniczący Konotopskiej Rejonowej Administracji Państwowej Wasyl Kałyta. Z przemówieniem powitalnym do uczestników i gości zwrócił się także zastępca przewodniczącego Sumskiej Obwodowej Administracji Państwowej Zynowij Huzar. Odczytał on pozdrowienia od Prezydenta Ukrainy. Na dużej scenie koncertowej prawie siedem godzin z rzędu trwał koncert pieśni kozackiej, obok ludowi twórcy ze wsi Konotopszczyzny demonstrowali swój kunszt w rzeźbiarstwie, ikonopisarstwie, wyplataniu z koralików, hafcie, pisankarstwie, tkactwie i innych. Wzdłuż placu rozmieszczono 16 „kozackich kureni”. W nich wieśniacy demonstrowali miejscowe przedmioty codziennego użytku, kuchnię, zapoznawali z dziedzictwem pieśniarskim i tradycjami miejscowości. Oprócz tego swoje stylizowane kurenie ustawili przedstawiciele Kozackiego Towarzystwa Konotopszczyzny i Międzynarodowego Stowarzyszenia „Kozactwo”. „Módl się, synu, za Ukrainę” — taką symboliczną nazwę miało nabożeństwo za poległych synów Ukrainy, które odbyło się przy kaplicy w centrum Szapowaliwki. Następnie centralną ulicą przeszły w uroczystym pochodzie oddziały kozackie i zespoły twórcze — uczestnicy święta. Także w miejscowym Domu Kultury otwarto salę muzealną bitwy pod Konotopem. A dalej była ludowa zabawa… Na zakończenie programu koncertowego Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki podarowało mieszkańcom Sumszczyzny prawdziwą gwiazdorską niespodziankę. Na scenie przy głośnych oklaskach publiczności wystąpili soliści Narodowej Opery Ukrainy, trio tenorów „Słowiki Ukrainy” w składzie O. Aniszczenko, O. Filipczenko, Ju. Abramczuk, zasłużeni artyści Ukrainy Lesia Horowa i Ołeh Marcynkiwski. Na koniec kierowniczka wydziału organizacyjnego towarzystwa „Proświta” Tetiana Fedijenko życzyła festiwalowi w Szapowaliwce, aby już w przyszłym roku stał się międzynarodowym. O perspektywie festiwalu korespondentom „Słowa Proświty” opowiedział zastępca przewodniczącego Sumskiej Obwodowej Administracji Państwowej Zynowij Huzar. 17 lipca 2007 roku przewodniczący Sumskiej OAP podpisał rozporządzenie o utworzeniu komitetu organizacyjnego ds. obchodów 350-lecia bitwy pod Konotopem na szczeblu państwowym pod patronatem Prezydenta Ukrainy. Odpowiedni Ukaz Prezydenta „powinien być już w tym roku”, ma nadzieję Zynowij Tadejowycz. A już za dwa lata w Szapowaliwce planowane jest otwarcie dużego kompleksu memorialnego. Mieszkańcy Szapowaliwki zbierają się na święto kozactwa. Ludowa twórczyni Oksana Tarasenko zapoznaje ze swoim rzemiosłem. Duchaniwski kureń „Krynyczeńka”. Zasłużona artystka Ukrainy Lesia Horowa wśród wielbicieli. Od lewej do prawej: Wołodymyr Szewcow (m. Romny), Tetiana Fedijenko, Wasyl Kałyta, Olha Hutorka — dyrektor festiwalu, Zynowij Huzar.
Maschinelle Übersetzung
Mykoła Cywirko
Wystarczy przejrzeć ukraińską prasę albo posłuchać języka telewizji, nie mówiąc już o tym, jak mówi się w sklepie, na targowisku, w metrze itd. — i znikną ostatnie wątpliwości co do celowości i stosowności pracy Marii Wołoszczak „Niepoprawnie-poprawnie. Podręcznik ukraińskiego użycia słów” (K., 2007). Wydanie trzecie, uzupełnione. I choć „aromat” farby drukarskiej jeszcze uderza w nos, wiem na pewno: nie minie kilka tygodni, a strony podręcznika pokryją się swoistymi „autografami” pani Marii — poprawkami, uzupełnieniami, doprecyzowaniami, nowymi hasłami wpisanymi ołówkiem (bo przecież mowa o słowniku). Otóż autorka przestrzega zasady: granic doskonalenia nie ma. A zatem nadciągają także czwarte, piąte i szóste wydanie. I nie trzeba być jasnowidzem, by przewidzieć: czytelnicy „Niepoprawnie-poprawnego” rozchwytają go bardzo szybko. I nie tylko we Lwowie i Tarnopolu, ale także w Doniecku i Połtawie. Maria Wołoszczak umieściła hasła w podręczniku w porządku alfabetycznym, dzieląc glosariusz na kilka rozdziałów — według części mowy. Ale leksemy podano nie same w sobie, lecz w kontekście określonych frazeologizmów, w których są kluczowymi słowami. I nie są to konstrukcje wzięte z sufitu, lecz najbardziej charakterystyczne „perełki” z dzisiejszych gazet i czasopism Ukrainy. Są to zarówno najczęstsze rusycyzmy, jak i błędnie użyte paronimy, które stały się kliszami, oraz zwykłe błędy gramatyczne, które dzięki internetowi bardzo szybko się rozpowszechniają… Drapie się w głowę nowy Ukrainiec: „A jaka, u diabła, różnica: zanurzył rękę we wrzątku czy zanurzył?” „Zanurzył” raz, „zanurzył” drugi raz, aż w końcu się poparzył — wpadł w tarapaty i zrozumiał, że bycie safandułą w doborowym towarzystwie nie jest zbyt przyjemne. A tu przyjaciel radzi: kup niebieską książeczkę — to przynajmniej na swojej ladzie poprawnie napiszesz ceny w języku państwowym… Nakład podręcznika, biorąc pod uwagę ogromne zainteresowanie, jest bardzo skromny — 10 000 egzemplarzy. Założone przez autorkę wydawnictwo „Maria Wołoszczak” planuje dodruk, ale tylko wtedy, gdy pojawią się środki ze sprzedaży już wyprodukowanego nakładu. Czekać, jak wynika z powyższego, rzekomo niedługo, a jednak… Czy samo postawienie pytania nie jest upokarzające? Komu potrzebny jest dodatkowy nakład książki, która powinna być podręcznym leksykonem każdego, kto w taki czy inny sposób ma do czynienia z językiem, żywą mową? Marii Wołoszczak czy państwu ukraińskiemu? Witając autorkę z nowym niezwykle pożytecznym wydaniem, kierujemy to pytanie retoryczne do tych służb i resortów, które z łatwością mogłyby zwiększyć wspomniany nakład „Niepoprawnie-poprawnego” co najmniej o dwa zera.
Maschinelle Übersetzung
Oleg OLEKSIUK, m. Chersoń
Na III sprawozdawczo-wyborczej konferencji Chersońskiego obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiej młodzieżowej organizacji społecznej „Młoda Proświta”, która odbyła się w czerwcu, wybrano nowego przewodniczącego. Została nim studentka Instytutu Filologii i Dziennikarstwa Iryna Kuzio. Wcześniej delegaci uważnie wysłuchali sprawozdania dotychczasowej przewodniczącej Nadiji Jaćenko, która zapoznała obecnych z osiągnięciami i problemami organizacji. Odnotowano zwłaszcza pewien wzrost szeregów oddziału — o 30 osób, a także szereg działań — konferencje naukowo-praktyczne, „okrągłe stoły”, prezentacje itp., które nie przeszły niezauważone przez opinię publiczną kraju. Dość aktywnie chersońscy młodoproświtianie zaangażowali się w działalność medialną i wydawniczą. W rezultacie spragniony wszystkiego, co ukraińskie, prowincjonalny czytelnik zapoznał się z szeregiem interesujących dodatkowych wydań gazety „Młodź Chersońszczyzny”, almanachami. Znaczny rezonans wywołała zapoczątkowana akcja „Wstało Słowo”. Sprawozdawczyni odnotowała także udaną pracę rejonowych organizacji „Młodej Proświty” w Cyrkunach, Biłozerce i Hołoprystańskim.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
ność. Etnonim „anty” z języków staroirańskich oznacza obrzeże, skrajny, w stosunku do świata irańskojęzycznego. Również oznacza „kraj, ziemię” w stosunku do świata wschodniego: my jesteśmy w swoim kraju, krainie. Jeśli przetłumaczyć z języków greckich i staroirańskich, wychodzi na to, że to kraj, obrzeże, my Ukraińcy, czyli nasze terytorium ma niezwykle dawną historię pochodzenia, samonazwę. Przez ten pryzmat rozpatrywałem także nazwę rodzinnej wsi. Badania potwierdziły wersję o dawnych tysiącleciach, które leżą u podstaw historii ojczyzny. Można czasem spotkać się ze sceptycznym stosunkiem do takich rozważań. Ale z historii wiadomo: na nasze terytoria lodowiec nasunął czarnoziem, mamy jedną trzecią światowych zasobów czarnoziemu, więc gdzie, jak nie tutaj, miały rodzić się plemiona, które potem odchodziły w bliskie i dalekie kraje. Nie ma nic dziwnego w tym, że właśnie tutaj rozwijał się naród przy łagodnym, umiarkowanym, ciepłym klimacie, wysokiej higienie, sanitacji, która istniała jeszcze siedem tysięcy lat temu… — …I oto ona zakończyła się dzisiaj — ta wysoka sanitacja… Niestety. Wyciągam sceptyczne wnioski, ale to niewesoły żart. — Sądzę, że ona się nie zakończyła, jedynie została przerwana i nieco zwulgaryzowana. Nie trzeba zapominać o kodzie genetycznym i tym związku, który istnieje między pokoleniami. Można go przerwać lub umieścić zakrzepy, które będą przeszkadzać w wymianie tej pamięci, wszak musimy odnosić się ze zrozumieniem do tego, że nie wszyscy chcą nam sprzyjać. — Czy Pański euroazjatycki projekt pozwala badać ten temat dalej? — Ten projekt, który jest realizowany w ciągu dziesięciu lat, „Dialog Eurazja”, zapoczątkowała inteligencja humanistyczna krajów przestrzeni euroazjatyckiej, ma on na celu zbliżenie krajów. Ostatnie spotkanie odbyło się w Kijowie w maju, a tematem była „Rola edukacji i środków masowego przekazu w dziedzinie kultur i współistnienia narodów”. Ta platforma jednoczy do dwudziestu krajów, celem projektu jest pokazanie, że dzięki zmianom, które zachodzą w życiu społeczno-politycznym wraz ze wzrostem wolumenu produkcji i globalizacją, powstaje ogromne zainteresowanie kulturą i wzajemnym poznaniem. Tę platformę zapoczątkowali wybitni pisarze, tacy jak Pawło Zahrebelny. A Czyngiz Ajtmatow jest inicjatorem projektu. Najciekawsze w tym dialogu jest zachowanie, samoidentyfikacja kultur. Jesteśmy ciekawi, gdy jesteśmy różni. Może dojść do gospodarczego, politycznego, społecznego zjednoczenia świata, kiedy narody pozostaną sobą, kiedy będą mogły coś zaproponować w ogólnoświatową przestrzeń. Kiedy zaś stają się podobne, — …a co gorsza, wtórne: czyimś językiem mówią, czyjąś kulturą żyją — to już nie jest ciekawe ani dla świata, ani dla najbliższych sąsiadów. — Rzeczywiście, etnosy, które tracą swoje oblicze, są pochłaniane przez silniejsze i rozpuszczają się w nich. Wiele problemów jest skutkiem naszego poziomu kultury, naszej pamięci historycznej. Oto wyniki jednego ciekawego badania socjologicznego, które mnie poraziły. W Połtawie przeprowadzono ankietę: czy stawiać pomnik Symonowi Petlurze, słynnemu rodakowi, który tam dorastał, uformował się i walczył o niepodległą Ukrainę? Jedna agencja dała wynik: 26 % — za i 40 % przeciw. Druga: 36 % za i nieco więcej przeciw. Jednocześnie za znanym artystą, który uosabia postać Serdiuczki, wypowiedziała się większość: zarówno za postawieniem mu pomnika, jak i za przemianowaniem ulicy. Z sympatią odnoszę się do Danyłki, który jest dużym biznesmenem, realizuje swoje projekty, ale ta ankieta świadczy o poziomie historycznej samoświadomości. Rozmawiała Walentyna DAWŁYDENKO
Maschinelle Übersetzung
— Bohdanie Iwanowyczu, wśród zapisów w zeszytach tego dzielnego księdza znajduje się również taki o 1939 roku pod tytułem „Edukacja pozaszkolna”: „Wraz z przyjściem Armii Czerwonej w 1939 roku przestała istnieć czytelnia »Proświty« z wieloma kółkami: kobiecym, dramatycznym, dętym oraz młodzieżowym towarzystwem »Łuh«. Książek po domach ludzie nie czytali, bo cała czytelnia-biblioteka jesienią 1939 roku została skonfiskowana i spalona w ogniu przez przedstawicieli rejonowego wydziału oświaty”. Jakieś historyczne punkty zwrotne bezpośrednio dotknęły Pańskiej rodziny, wszak tam też byli aktywni działacze „Proświty”? — Dziś stało się modne szukanie swoich rodowych herbów w rodach szlacheckich, nawet nie mając ku temu odpowiednio uzasadnionych podstaw. Szukają też za granicą, ale zaczynać trzeba od swoich dziadów, pradziadów, którzy żyli obok, wypytać, jaki los ich spotkał i co w ich życiu było najważniejsze. Miałem szczęście do rodziny, która ma wielkie tradycje rolnicze i fundamenty wielkiej duchowości. Ten kręgosłup duchowości trzymał się na mojej babci, która niedawno zmarła w wieku 97 lat. Do ostatniego dnia pamiętała wszystko w szczegółach i zaczynała opowiadać od czasów I wojny światowej. Matka, Hanna Wasyliwna, była nauczycielką szkoły podstawowej, niestety, wcześnie odeszła z życia (w wieku 54 lat), lecz zapamiętano ją jako osobę niezwykle obdarzoną i utalentowaną. Mieszkańcy wsi wiedzą, co to znaczy wiejski nauczyciel, jakie obowiązki wysokiej odpowiedzialności moralnej przed dziećmi, ich rodzicami są na niego nałożone. W latach 60., 70. ubiegłego wieku, kiedy byłem dzieckiem, matka uczyła śpiewać na cztery głosy wiejski chór, choć nie miała specjalnego wykształcenia, a jedynie ukończyła szkołę pedagogiczną. W tym celu chodziła 15 kilometrów przez dwie wsie i zimą, i w deszcz. To również wywarło piętno na nas, dzieciach (było nas troje), i wszyscy poszliśmy drogą mamy, zostaliśmy nauczycielami. Miała talent do lepienia, stworzyła rzeźby z plasteliny, które przechodziły z jednej wystawy na drugą. To po prostu arcydzieła o baśniowej tematyce, niezwykle precyzyjna praca. Nawet haft na zapasce wnuczki był filigranowy, z kolorowych kulek, naniesiony igłą. Zafascynowany przyglądałem się tym arcydziełom. Ojciec całe życie pracował w kołchozie na różnych stanowiskach, był kierownikiem klubu, inżynierem. Teraz, świętując 85-lecie, kontynuuje budowę cerkwi we wsi. Przeszedł udar, ale stanął na nogi i powiedział: „Widocznie Pan zachował mnie po to, bym dokończył budowę cerkwi”. I my go w tym wspieramy. W latach 20. na terytorium Ukrainy Zachodniej, na Tarnopolszczyźnie, Lwowszczyźnie, w tych wsiach, które weszły w skład Polski, niezwykle intensywnie rozwijała się „Proświta”. Była ona formą wyrażania siebie i samoobrony narodu ukraińskiego. W szczególności moi krewni, dziadek i babcia, aktywnie chodzili do czytelni, prenumerowali prasę proświatową. Co ciekawe, „Proświta” prowadziła nie tylko pracę, która dotyczyła kształtowania świadomości narodowej, przekonań patriotycznych, ale i znacznie szerszą, która przygotowywała, na przykład, dziewczęta do życia małżeńskiego, młode kobiety do macierzyństwa, uczyła opiekować się dzieckiem, prowadzić gospodarstwo domowe, utrzymywać czystość w domu, opiekować się zwierzętami domowymi i, oczywiście, uczono kulinariów. U nas przechowuje się, jako relikwię, notatnik z przepisami różnych potraw, który babcia prowadziła w połowie lat 20. Moja żona czasami zagląda do niego i wykorzystuje te rady. — Słuchając Pana, z takim żalem patrzy się na dzisiejsze wsie, gdzie nikt nie zajmuje się przedmiotowo życiem społecznym rodziny, i młodej, i starszej, i w ogóle — człowieka. Więc po co były te wysiłki naszych przodków — abyśmy teraz obserwowali ruinę rodziny, a to przecież fundament państwa? Lecz rozumiem: logiczne, że Pan, dorastając w takim środowisku, w takiej rodzinie, zainteresował się historią swojej wsi. — Jeszcze w szkole zainteresowałem się nazwą wsi Chorosteć. Z wielką przyjemnością rozmawiałem ze starszymi ludźmi, dziadami, którzy wypasali stado. Urodzili się oni pod koniec XIX — na początku XX wieku (mieli po 70—75 lat). To prawdziwa akademia historyczna. Praktycznie wszyscy przeszli fronty I wojny światowej, niektórzy byli w niewoli. Brat mojej babci niezwykle dużo wiedział i opowiadał o rodowodach, o korzeniach. I my w tych poszukiwaniach z nim doszliśmy do 7. pokolenia. Mam całe drzewo rodu, które zapisałem, sięgając aż XVIII wieku. Wśród moich przodków byli i rzemieślnicy, i pracownicy rolni, byli też poważni ludzie. Pradziadek był pół-sołtysem, czyli zastępcą starosty wsi. Jak wspominano we wsi, „sprawiedliwie sądził”. Dlatego ciągle wybierano go na starostę, choć on już tego nie chciał. Ale proszono go, bo sprawiedliwie sądził, nawet jeśli dotyczyło to sąsiadów czy kogoś z rodziny. — I nie mogli go przekupić garnuszkiem zsiadłego mleka czy innym podarunkiem? — W żadnym wypadku! Wiejska moralność była niezwykle wysoka. Praktycznie nie było kradzieży do lat 60., nie zamykano domów, bo wiedziano: jeśli człowiek coś ukradnie, to cały ród nazywano tak, jak przedmiot, który ukradł. To było piętno na całe życie, na pokolenia prawnuków. I to było takie moralne ostrzeżenie, że nie potrzeba było innych praw i kar. — Ile można by przemianować rodowodów naszych współczesnych, a nawet znanych ludzi według tej zasady! — Niestety, tak. Otóż, wypytując swoich współmieszkańców, interesowałem się pochodzeniem nazwy naszej wsi Chorosteć, jak nazywano poszczególne wiejskie okolice, na przykład, Hora, Kibci. Wypytywałem o legendy, którymi było otoczone moje dzieciństwo. I już jako student wydziału historycznego Uniwersytetu Kijowskiego im. M. Drahomanowa, przygotowując pracę dyplomową, w zbiorach rzadkich książek znalazłem zakazaną wtedy książkę Iwana Krypjakewycza „Krótka historia Zborowa do początku XIX wieku”. Nasza wieś jest od Zborowa o 7 kilometrów, a tam była opisana cała okolica. Więc znalazłem, że wieś po raz pierwszy wspomniana jest w spisach z 1503 roku. Zrobiłem wypis i wysłałem do domu tę radosną wieść. Mama na górze oznaczyła „list historyczny” i włożyła do domowego archiwum. Minął czas, i moja siostra, już nauczycielka, zobaczyła list i wyliczyła, że zbliża się 500-letni jubileusz wsi. A ja już wtedy zbierałem wszystkie materiały o wsi i chowałem do teczki, odkładając na ten czas, kiedy będzie możliwość napisać. Kiedy zaś nadarzyła się taka okazja, wziąłem ten materiał i spojrzałem na niego przez pryzmat współczesnej wiedzy historycznej i wypracowanych badań naukowych. Jeśli oglądać historię wsi Ukrainy, to odstajemy w wielu aspektach od zachodniej nauki, mamy bardzo mało badań krajoznawczych, podczas gdy w krajach zachodnich każde miasteczko czy wieś ma swoją książkę. I mieszkaniec tej wsi szczyci się swoją historią, zna i pomnaża ją własną. U nas wcześniej krajoznawstwo było zabronione, jeszcze w latach trzydziestych nazwane nauką burżuazyjną… Dlatego nie mamy obecnie ogólnie przyjętej koncepcji naukowej, zwłaszcza historii dawnej. Jeśli jej nie ma, to budują się samodzielne podejścia w nauce i trzeba je przemyśleć i uzasadnić. — A zatem, wypracował Pan własną koncepcję badania historii wsi… — Nazwa Chorosteć na poziomie potocznym interpretowana była tak. Po tym, jak wieś spalili Tatarzy, a mieszkańcy uciekli do Korczunków, a potem wrócili z powrotem, jeden z nich osiedlił się w uroczysku Dubyna, gdzie była studnia, jest do dziś. Mówią, że tam stała kaplica, która potem poszła pod wodę i w święta wielkanocne słychać przed wschodem słońca dzwony. Ludzie tam przemywali oczy i to pomagało odzyskać wzrok. Więc do uroczyska chodzili po chrust i niby ten Steć pomagał im w zagospodarowaniu nowego miejsca: dobry Steć, Chorosteć. Jeszcze spojrzałem na toponimikę i hydronimikę okolicznych wsi i w ogóle hydronimy i toponimy Ukrainy. Zobaczyłem bardzo wiele ciekawych rzeczy, związanych z dawno-pogańskim bogiem Chorsem, który w panteonie praukraińskich bogów zajmował jedno z głównych miejsc (osiem lat przed przyjęciem chrześcijaństwa „stał” w Kijowie na wielkoksiążęcej górze). Przeprowadziłem badanie etymologiczne od imienia Chorsa, związane z nazwą Ukraińców jako Ariów lub Oriów. Korzenie „ar”, „or” — to „światło” w sanskrycie. Czyli to słoneczni ludzie, czciciele słońca. Takie samonazwy odnaleziono nie tylko na ukraińskim Prawobrzeżu, Lewobrzeżu, ale i na Słowacji, Białorusi, aż do wyżyny irańskiej. Jest to związane z plemionami, które się tu osiedlały. Jeszcze w latach studenckich, kiedy spotykaliśmy się ze znanym wtedy radzieckim historykiem Borysem Rybakowem, który przyjeżdżał na 1500-lecie założenia Kijowa, znamienity akademik mówił o tym, że w Kijowie jest słaba szkoła historyczna, nie bada się dawnej historii, historii Rusi Kijowskiej. Nas, ukraińskich studentów, to obrażało. W tym aspekcie, w którym wykładano wtedy historię i w którym ona była przemyślana, oczywiście, nie dopuszczano dyskusji. Ale słuchaliśmy wykładów znanych wtedy historyków, to Siczkar, Berezowczuk, którzy w formie krytyki koncepcji Hruszewskiego, Antonowycza, Petrowa mówili o starych tradycjach Ukrainy-Rusi… — Oni wam jednak ten materiał historyczny podawali… — Tak, w formie krytyki tych faktów. Ale istotę wyłapaliśmy. Dlatego budowałem swoją koncepcję na tym, że odbywał się nieprzerwany rozwój ukraińskich plemion, które odchodząc i wracając na te tereny, albo wyrzucając ze swojego łona całe młode gałęzie, plemiona, które odchodziły na wschód czy zachód, we wszystkie strony świata, czuły z nimi pokrewieństwo.
…to nasza pamięć historyczna. W swojej rodzinnej wsi odnalazł i opublikował zeszyty księdza o. Pawła Olijnyka z unikalnymi zapisami historii regionu z pierwszej trzeciej XX wieku profesor, doktor nauk historycznych, akademik Ukraińskiej Akademii Nauk Historycznych, Akademii Nauk Szkoły Wyższej, dyrektor Instytutu Politologii, Socjologii i Prawa Uniwersytetu im. M. Drahomanowa Bohdan Iwanowycz ANDRUSYSZYN. Jest on autorem 150 prac z historii Ukrainy, z historii państwa i prawa, historii Cerkwi, związków zawodowych, zagadnień kulturoznawczych, a także licznych monografii poświęconych współczesnemu rozumieniu procesów społeczno-ekonomicznych rewolucji 1917 roku. A zaczynał od badania historii rodzinnej wsi.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
pisze prozę, poezję, eseje, występuje w prasie jako publicysta. Jest autorem dwóch książek eseistycznych — „Czysnycia” (2001) oraz „Wid perszoji osoby samoty” (2002), wydanych na Słowacji (ilustracje i oprawa artystyczna autora). Pracując dużo i owocnie, od 1976 r. bierze udział w zbiorowych wystawach krajowych i międzynarodowych. Wystawy indywidualne artysty odbywały się w Kijowie (Narodowe Muzeum Sztuki, 1995 r.), Lwowie (Narodowe Muzeum Sztuki, 1996 r.), Czerniowcach (Galeria oddziału obwodowego Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy, 1988 r.), Bratysławie (Galeria „Arpex”, Słowacja, 1992 r.), Preszowie (Uniwersytet Preszowski, Słowacja, 2003 i 2005 r.), Świdniku (Muzeum Narodowe kultury ukraińskiej tradycji regionu, gdyż terytorium Podola było jednym z epicentrów dawnej kultury rolniczej trypolskiej, słynącej ze swoich wysokiej klasy wyrobów garncarskich. Oprócz tego, samo słowo „potasznya” oznacza „popiół w dzbanie”, co nadaje temu symbolowi również mistyczne znaczenie („z prochu powstałeś i w proch się obrócisz”). Ponadto Prokip napisał „Hymn Potaszni”, w którym znajdują się takie przejmujące wersy: Potasznya — to gniazdo mojego losu, Ja — czysnycia na ręczniku jej. Potasznya — to komórka wolności, Ja — krzyżyk na jej płótnie. Inicjatywę słynnego rodaka poparła miejscowa inteligencja, przedstawiciele władz, mieszkańcy Potaszni, którzy pomagali założycielom tworzyć ekspozycję muzeum, prze-
Maschinelle Übersetzung
Stanisław BUSZAK. Jak wiele znaczy wyrazista ludzka osobowość i jak wiele może ona zdziałać, po raz kolejny przekonujemy się na przykładzie Prokopa Kolisnyka — artysty, pedagoga, pisarza, aktywnego działacza społecznego. Przyszedł na świat latem 1957 roku w malowniczej, lecz niczym niewyróżniającej się podolskiej wsi Potasznia (w rejonie berszadzkim na Winniczyźnie). Chciał zostać artystą — i został nim. Nie było to proste. Wcześnie odszedł z życia ojciec-frontowiec, wyfrunęły z rodzinnego gniazda dwie starsze siostry, w rodzinnym domu została tylko matka — Berehynia rodu. Po miejscowej ośmioklasówce (wstępował, oczywiście, bez niczyjego wsparcia) Prokop ukończył najpierw Odeskie Państwowe Liceum Plastyczne im. M. Hrekowa (uczył się od 1972 do 1976 roku), a potem — po wojsku — stołeczny Kijowski Państwowy Instytut Sztuki (obecnie — Narodowa Akademia Sztuk Pięknych i Architektury). Jego praca dyplomowa — płótno malarskie „Duma o wolności” (1987) otrzymała „Złoty Medal” Akademii (najbliżsi nauczyciele i promotorzy — profesorowie W. I. Zabasztą i O. M. Łopuchow) i do dziś zdobi pomieszczenia Akademii Sztuki jako jedno ze wzorcowych dzieł dyplomowych. Niebanalnie ułożyło się też życie osobiste. Podczas służby na Słowacji (w szeregach wtedy jeszcze Armii Radzieckiej) zakochał się w pięknej dziewczynie — Vlascie, z którą postanowił połączyć swój los. Wybór (jak to zawsze jest właściwe Prokopowi) okazał się udany: silna rodzina stała się niezawodnym zapleczem dla jego burzliwej natury i twórczości, a dwoje czarujących dzieci — syn i córka — pomocnikami i osobami o podobnych poglądach. Ze względu na okoliczności przeprowadził się na Słowację i zakorzenił się tam, stając się wolnym artystą. W 1995 r. ukończył letnią Akademię Sztuk w Salzburgu (Austria), brał udział w wielu wydarzeniach artystycznych i naukowych (plenerach, sympozjach, konferencjach, projektach twórczych) na Słowacji, w Czechach, Austrii, Ukrainie. Od 1999 r. zaczął wykładać rysunek i malarstwo na Katedrze Edukacji Plastycznej i Sztuki wydziału nauk humanistycznych i przyrodniczych Uniwersytetu w Preszowie. Mieszka i pracuje w Preszowie — znanym w całej Słowacji centrum ukraińskiej kultury i sztuki. Oprócz malarstwa i grafiki zajmuje się twórczością literacką
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
…ri, Słowacja, 1991 i 2007 r.) oraz w innych centrach sztuki. Obecnie Prokip Kolisnyk jest członkiem Narodowego Związku Artystów Ukrainy, Stowarzyszenia Pisarzy Ukrainy, Unii Słowackich Artystów i Związku Ukraińskich Pisarzy Słowacji. Jednak jego dusza zawsze tęskniła do rodzinnej ziemi, do ścieżek porośniętych trawą, po których dawno temu stąpał „małymi bosymi nóżkami”. Dlatego dzięki staraniom Prokopa w 2004 roku w rodzinnej wsi zrealizowano twórczy projekt „Potaszna”, w ramach którego pod egidą Ministerstwa Kultury i Turystyki utworzono tu „Muzeum Kultury Wsi” oraz „Galerię Prokopa Kolisnyka”. Dla tych instytucji kulturalno-artystycznych odremontowano budynek dawnego kamiennego dworu obszarniczego w centrum wsi, w pobliżu miejscowej szkoły. Nawiasem mówiąc, Prokip opracował także herb Potasznej, który zatwierdziły miejscowe władze oraz państwowa Komisja Heraldyczna. Herb zwieńcza pamiątkowy znak memorialny przy wjeździe do wsi oraz fasadę wiejskiego muzeum. Przedstawiono na nim w formie wieńca w kształcie kolumny bochen chleba, na którym wyrzeźbiono kłos pszenicy i liść dębu — symbole gościnności, a zarazem niezłomnej męskości mieszkańców wsi, chlebodawców i wojowników od pradziadów, dzięki rękom i wysiłkowi których od wieków kwitnie ten czarowny zakątek starożytnej ziemi podolskiej. Pod bochenkiem umieszczono malowany dzban — symbol dawnych kulturalno-rzemieślniczych tradycji, w którym gromadzi się starożytne ikony, haftowane ręczniki, wzory ceramiki, dokumenty i fotografie. Co do istoty, jest to muzeum sztuki plastycznej o szerokim profilu, zbliżone do krajoznawczego: organicznie współistnieją tu eksponaty etnograficzne, historyczne i artystyczne. Odrębnym elementem muzeum jest „Galeria Prokopa Kolisnyka”, do której artysta przekazał kilkadziesiąt swoich pierwszorzędnych dzieł, związanych z jego dzieciństwem, z mieszkańcami Potasznej, z podstawowymi duchowymi i światopoglądowymi zasadami artysty. Można tylko zazdrościć zwiedzającym muzeum, którzy mają możliwość oglądania płócien swojego sławnego rodaka. Malarstwo Prokopa nie pozostawia obojętnymi nie tylko mieszkańców wsi, lecz także wyrafinowanych miłośników sztuki, którzy przyjeżdżają tu zewsząd. Wysoka kultura malarska, głębia obrazów, symboliczno-metaforyczne myślenie artysty, czerpiące początki z historii narodowej i mitologii, a zarazem śmiałe eksperymentowanie z formą oraz ukierunkowanie w przyszłość — oto cechy, które wyróżniają niepowtarzalny indywidualny styl twórczy mistrza. Z jednakowym powodzeniem pracuje on w różnych gatunkach, tworząc wysokiej klasy pejzaże, martwe natury, portrety, obrazy realistyczne, historyczne i symboliczne. Te dzieła łączy potężny malarski temperament artysty, z charakterystycznym wydłużonym, impulsywnym pociągnięciem pędzla, intensywnym zestawieniem barw, pewnym organicznie-mistycznym nastrojem jego widzenia świata. I nie jest to przypadkowe, ponieważ Prokip jest pierwszorzędnym ikonopisarzem, autorem wielu poświęconych ikon, przed którymi modlą się wierni w wielu zakątkach naszej planety. Zwłaszcza w jego rodzinnej Potasznej, w miejscowej starej cerkwi św. Dymitra, którą cudem ominęła czarna ręka bolszewickiego bezbożnictwa, znajduje się ikona ku czci św. Dymitra Sołuńskiego. W muzeum zapadają w pamięć przenikliwe, głęboko psychologiczne portrety najbliższych Prokopowi ludzi — matki Marii Matwiejewny, ojca Mykoły Antonowicza, babci Jefrosynii, sióstr Oksany i Zinaidy, żony Własty, syna Wiktora, córki Yaryny, a także kilka autoportretów samego artysty — podniosłych i uroczystych, jak podczas spowiedzi. A jednak, mówiąc obrazowo, cała twórczość mistrza ma charakter spowiedzi, zdumiewająco szczery i poważny, nieskończenie daleki od tak rozpowszechnionych we współczesnej sztuce zjawisk, jak formalno-techniczne sztukmistrzostwo czy powierzchowny epatage. Kolisnykowi właściwe są epickość myślenia i autentyczność we wszystkim — w życiu, sztuce, stosunku do ludzi i do swojego zawodu, który daje możliwość opowiedzenia innym tego, co widzi jego duchowe oko. Prokip jest fundamentalny i niezawodny jak skała, dlatego tak wielu ludzi do niego ciągnie i zostaje jego przyjaciółmi na całe życie. Nie są to wyłącznie koledzy-artyści, lecz także poeci, muzycy, biznesmeni, słowem, wszyscy, których nie jest obojętna kultura ukraińska. Szczególnie wyraźnie objawiło się to w Potasznjańskich plenerach, zapoczątkowanych przez Prokipa Kolisnyka w 2004 roku, które po raz czwarty odbywają się tu latem pod hasłem „Potaszna — perełka Podola”. Ten plener ma swoje szczególne cechy, które wyraźnie odróżniają go od wielu innych, szeroko znanych na Ukrainie i poza jej granicami podobnych imprez artystycznych, takich jak plenery sedniwski, chortycki, czuhujewski, sewastopolski, gurzufski i inne. Ten plener gromadzi nie tak wielu, w porównaniu z innymi, artystów, lecz wszyscy oni są jednomyślni, boli ich los ukraińskiej wsi, pragną zachować dla potomnych niepowtarzalnego ducha dawnego narodowego etno-kosmosu. Dlatego dla nich bardzo ważna jest żywa rozmowa z rodakami Prokopa, którzy gościnnie zapraszają artystów do swoich zagród, otwierają przed nimi drzwi rodzinnych chat, częstują mlekiem i wodą ze źródła i studni, opowiadają o dawno minionych czasach i o bolesnej teraźniejszości. Ważne miejsce w strukturze plenerów zajmują twórcze dyskusje na podwórku Prokopa, gdzie obecnie mieszka jego matka, gdzie w ojcowskiej chacie zgromadzona jest energia rodu, gdzie każdy przedmiot przypomina o niezniszczalnej, a zarazem tajemniczej istocie ludzkiej osobowości. Uczestnicy plenerów stawiają sobie jeszcze jedno zadanie: w wieku katastrof technogenicznych, unifikacji myślenia, niwelowania duchowych zapy-
„Błahodat nad Potasznią”
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
oraz gwałtownej globalizacji procesów światowych, dotrzeć do naszych rodaków, którzy żyją w przeludnionych, zadymionych, a nierzadko także zdenacjonalizowanych miastach-potworach, z przesłaniem o tym, że na świecie jest jeszcze czyste powietrze i nieskalana przyroda — gwaranty niezniszczalności i duchowej trwałości naszego narodu, życiodajne korzenie jego tysiącletniej historii etnicznej i kulturowej odrębności. Jak trafnie sformułował ten problem jeden z uczestników pleneru — kijowski malarz Wołodymyr Harbuz: „Wyrosło pokolenie ludzi, którzy nigdy nie widzieli, jak wschodzi słońce… I nigdy nie zobaczą, bo nie mają ani pragnienia, ani potrzeby, a przy tym nawet nie wyobrażają sobie swojej niepełnowartościowości”. Właśnie Wołodymyr Harbuz i jego koledzy — malarze Łewko Wojedyło, Ołeś Sołowiej, Wasyl Korczynśkyj, fotoartysta Ołeksandr Charwat, no i oczywiście sam Prokip Kolisnyk, stanowią to stałe jądro plenerów w Potaszni, które już donośnie wybrzmiały w całej Ukrainie. Na różnych etapach do projektu dołączali poeci Wasyl Herasymjuk, Ihor Rymaruk, Myrosław Łazaruk, Switłana Zinowśka, duet „Pysanka” (Oksana Sawczuk i Iwan Kawaciuk), kompozytor i wykonawca poezji śpiewanej Ołeksandr Smyk, rzeźbiarz Iwan Sałewycz, kobziarze Taras Syłenko i Wasyl Pyndyk, a także dziennikarz Wsewołod Iljin, kulturoznawca Mykoła Łabinśkyj i inni. Twórczą inicjatywę artystów wsparły Berszadzka w obwodzie winnickim oraz Bereznohuwatska w obwodzie mikołajowskim rejonowe administracje państwowe, Winnickie Ziemiaństwo w Kijowie, Fundacja Charytatywna „Ukraina inkognita”, Narodowe Związki Artystów i Pisarzy Ukrainy, Stowarzyszenie Pisarzy Ukraińskich, Konsulat Generalny Ukrainy w Preszowie oraz miejscowa społeczność, w szczególności przewodniczący rady wiejskiej — Mychajło Hryhorowycz Rudź, kolektyw wiejskiego przedszkola „Soneczko”, rodzina Hrinczenków — Oksana Mykołajiwna i Mykoła Petrowycz oraz Ołeksandr Anatolijowycz Czesnokow, a także Jurij Iwanowycz Jakymczuk. Szczególnie znaczące wsparcie finansowe i moralne w założeniu muzeum oraz corocznym przeprowadzaniu plenerów udziela Wałerij Borysowycz Falilejew, w przeszłości — prezes OAO „Jawir-Ahroserwis” i przewodniczący Bereznohuwatskiej rejonowej administracji państwowej w obwodzie mikołajowskim, obecnie — odnoszący sukcesy przedsiębiorca. Tegoroczny plener jest wyjątkowy, ponieważ Prokip skończył pół wieku. Świętować jubileusz zebrała się cała miejscowa społeczność oraz goście z Kijowa, Równego, Czerniowiec, Winnicy i innych miast, w tym także ze Słowacji. Wernisaż prac uczestników IV pleneru artystycznego „Potasznia — komórka Podola” odbył się 16 lipca 2007 r. — akurat w jubileusz Prokipa Kolisnyka. Udział w tym święcie kultury wzięli przedstawiciele władz obwodowych, rejonowych i miejscowych; ludowy chór wsi Potaszna „Nadweczirja”; uczestnicy pleneru; zasłużona artystka Ukrainy, solistka Radia Narodowego Iryna Szynkaruk; bard Ołeksandr Smyk; laureaci Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki poeci Ihor Rymaruk i Wasyl Herasymjuk; przedstawiciele Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki — pisarze Ołeksander Szokało i Nina Hnatiuk. Jubilatowi wręczono najwyższe odznaczenie towarzystwa „Proświta” — medal „Budowniczy Ukrainy”. Od Narodowego Związku Artystów Ukrainy odczytano list gratulacyjny. Artysta Wasyl Korczynśkyj tak wyraził świąteczny nastrój, który panował wśród uczestników uroczystości: „To nie tylko plener, to rodzinne zgromadzenie i łączność z Kosmosem”.
Maschinelle Übersetzung
Wasyl HERASYM’JUK Przeglądanie obrazów na monitorze komputera to zajęcie, rzecz jasna, niewdzięczne. Ale ma swoje momenty. Kiedy na wystawie malarza lub w jego pracowni skupiasz się na jakimś upatrzonym płótnie, a później na innym, to, jak to mówią, przebywasz w bezpośrednim kontakcie z artystą, z jego zamysłem i umiejętnościami. A tutaj — przed oczami kalejdoskop. Co prawda, możesz zatrzymać się, gdzie zapragniesz, powiększając potrzebne dzieło do możliwych granic — kontakt może nie taki, jak w pierwszym przypadku, ale mimo wszystko wyjdzie. Jednak złapałem się na myśli, że przy monitorze zatrzymujesz się rzadko (choć mimo woli wyodrębniasz płótna, które widziałeś „na żywo”), a wciąż na nowo „przeganiasz” przed oczami wspomniany kalejdoskop. Doskonale rozumiesz, że wszystkiego nie ogarniesz, ale w przypadku, gdy autor kończy pół wieku, podobne pragnienie jednak się pojawia. Zatem przeglądam prace Prokopa Kolisnyka. Jak mówiłem, wiele rozpoznaję — już widziałem, ale ten „komputerowy zespół” na swój sposób zachwyca. Lecz o tym później. Najpierw ni stąd, ni zowąd przypomina się kilka strof z wiersza pewnego poety, którego tłumaczyłem w młodości. Ściślej mówiąc, zbyt odszedłem od oryginału i wyszedł nie przekład, a parafraza. Mowa była właśnie o artyście. Artyści tamtych czasów, kiedy żyliśmy w najstraszniejszej, jaka tylko bywa, imperium, „imperium zła”, imperium „wojującego ateizmu”, ale to nie oznacza, że w tym imperium nie rodzili się poeci i artyści, a niektórzy z nich byli maksymalistami, jak Stus czy Załywacha; byli i inni. Byli wszelacy, i nie tylko na Ukrainie, ale i w Gruzji czy Łotwie, Mołdawii czy Rosji. Przypomniałem sobie, oglądając „kalejdoskop” Kolisnyka, kilka strof. Inne zapomniałem, zapomniałem, gdzie przekład/parafraza został wtedy wydrukowany w całości. Gdyby nie Prokop, w ogóle wszystko to na zawsze bym zapomniał. A tutaj… Oto te wersy: Ręka i czoło. Dwóch jasnych plam muł — i spojrzenie się gubi. I spojrzenie — wątpliwość. Lecz po chwili, przebiwszy myśli mrok, rozbłyska i patrzy z bliska. I patrzy! I taka w nim pełnia kunsztu, nagość nie martwa, że czujesz nerwem, każdym nerwem ruch płótna. Żywego płótna. A dalej już — jak los. Jest jak jest. Jedyny korytarz, jedna droga Do wrót Dachau, do tronu Boga, do wernisażu. Każdemu swoje. Byłem wtedy całkiem młody i ta „jedna droga” nijak nie mieściła się w mojej głowie. Choć żyłem, jak wszyscy, w imperium i już dobrze znałem jego prawa. A oto teraz, po 30 latach, kiedy imperium upadło i żyjemy w takiej czy innej, ale samodzielnej Ukrainie, ja, oglądając dzieła różnych poszukiwań i ucieleśnień, z którymi dawny mój przyjaciel podszedł do swojego pięćdziesięciolecia, również pojąłem, że ta „jedyna droga”, zapisana w czasach sowieckiego imperium, nabrała wyraźnych zarysów. Ona naprawdę jest jedyna. Oto tylko obóz koncentracyjny mógł być rodzimy. On takim, w końcu, i był. Prokopa zawsze zdradzała, ściślej mówiąc, jakby zdradzała, jakaś metafizyczna trwoga. Ani razu nie przypominam go sobie uspokojonym. Chyba że na płótnie. Bardzo rzadko. Kiedy mowa o dzieciństwie. Czyli o Potaszni. Dzieło nazywa się „Łaska nad Potasznią”. Niech to będzie jedyne jego dzieło, które wymienię w tym krótkim słowie. Początkowo przed monitorem zapisywałem na papierze tytuły wielu płócien, ale potem z jakiegoś powodu przestałem. Mimo woli zacząłem stosować do zobaczonego muzyczną zasadę podejścia. Dla przykładu — motywy. Nijak nie ominąć, a zawsze zaczynać od motywów religijnych. Powiedzieć, że Prokop to religijny artysta — to w jego przypadku powiedzieć głupstwo. Religijny — to o tym, który nagle pojął, że oprócz jednowymiarowego postrzegania świata istnieje (jak by nie patrzeć!) jeszcze coś. A Kolisnyk z tym „jeszcze czymś” się urodził. On jest chrześcijańskim artystą. Kiedy pisałem o metafizycznej trwodze, to miałem na myśli ten stan duszy, w którym przebywa artysta przed wyborem. Chrześcijaństwo, jak wiadomo, daje wybór, możliwość wyboru. Nawet w sowieckim imperium, nawet na tej „jedynej drodze”. Nawet wtedy, kiedy nagle staje się absolutnie jasne, że żaden wybór nie istnieje. Żaden. Właśnie wtedy jest wybór wybrać wolę Bożą albo wolę diabła. To albo tamto. Wybór artysty został utrwalony na płótnie. Prokop Kolisnyk jest daleki od ikonografii. On po prostu dokonał swojego wyboru. Dlatego na płótnach z chrześcijańskimi motywami jest oświecony. Powiedziałem przecież — wybór został dokonany. Ale, w końcu, to widać każdemu. Nasze pokolenie formowało się w czasie szybkiego wymierania genseków. Tragedia na tyle przekształcała się w farsę — po prostu na oczach — że już, zdaje się, nikt nie wierzył w realność obozu koncentracyjnego. Manekinami wydawali się wszyscy ci Czernienkowie i Andropowy. Ale dla artysty historia nie zaczyna się od 1991 roku czy nieco wcześniej, powiedzmy, od początku „pieriestrojki”. Motywy społeczne (ze wszystkimi rewolucjami i innymi kataklizmami) mogą być na peryferiach świadomości malarza. Motywy społeczne Prokopa Kolisnyka, jak w węźle, związane są w tej samej Potaszni, gdzie można zebrać przyjaciół na plener, bo tam, w Potaszni, mimo wszystko zstępowała łaska, a to oznacza, że jest od czego „tańczyć”, czyli zaczynać, czyli nie tracić ludzkiej godności. A co przeciwstawić? Temu nieskończonemu, bezgranicznemu i niepojętemu łotrostwu rodaków, którzy wyrwawszy się z tysiącletniego niewolnictwa, do niczego innego nie mają żadnej skłonności. Jeśli nie w Potaszni, to czyż w Kijowie — w mieście morderców z minimum księgarni i sal wystawowych oraz maksimum zagranicznych samochodów i automatów do gier — spotykać artyście południe wieku? Albo w Czerniowcach czy Winnicy — również w miastach morderców i przeważająca ich większość — przedstawiciele naszego pokolenia, ale ich doświadczenie nie jest mi potrzebne, bo wywołuje jedynie obrzydzenie. A bez doświadczenia Prokopa Kolisnyka artystom naszego pokolenia już się nie obejść, bo to — doświadczenie niestrudzonego poszukiwacza, gdzie poszukiwanie jest nieodłączne od najbardziej bezpośredniej emocji, gdzie brak małpowania zachodnich wzorców, a stale obecny jest przełom do osobistego języka narodowego, obecna jest wola stylu, i problem nawet takiej, jaką obecnie mamy, Ukrainy, jest przede wszystkim problemem stylu. O ciągłej trwodze już mówiłem. Ale warto powtórzyć — powtarzam. A nad Potasznią zstępowała łaska. I ona będzie realna, jak ojciec i matka, choć słowo „realna” do niej nie pasuje, jak nie pasuje do niej żadne płótno i żadna barwa. Nie pasuje nawet tak nasycona i życiodajna kolorystyka Prokopa Kolisnyka. Nic nie pasuje. Tylko pokora. I wierność swojej drodze. Jedynej. Do wernisażu. Do tronu Boga. Do wrót… Prokop KOLISNYK * * * Maluję, dlatego że kocham. Mówią, że maluje ten, kto ma co powiedzieć. Maluję dlatego, że chcę zapytać. Mówią, że maluje ten, kto chce upiększyć. Maluję dlatego, że chcę okulturowić. Mówią, że maluje ten, kto chce stwierdzić. Maluję dlatego, że chcę zrozumieć. Mówią, że maluje ten, kto chce zaprzeczyć. Maluję dlatego, że chcę znaleźć. Mówią, że maluje ten, kto chce pokazać. Maluję dlatego, że chcę zaproponować. Mówią, że maluje ten, kto chce zarobić. Maluję dlatego, że muszę przeżyć. Mówią, że maluje ten, kto umie coś powiedzieć. Maluję dlatego, że szukam. Maluję dlatego, że kocham.
Maschinelle Übersetzung
Borys SKOROPADSKI, Kijów PIERWSZY MIT: KTO SPROWADZIŁ DO UKRAINY NIEMIECKĄ ARMIĘ? Jednym z takich mitów jest to, jakoby reżim Pawła Skoropadskiego w istotnej mierze opierał się na wsparciu niemieckich wojsk okupacyjnych. Z jakiegoś powodu nie przyjęło się o tym mówić, ale Niemców wezwała właśnie Ukraińska Centralna Rada po podpisaniu przez nią zimą 1918 roku traktatu brzeskiego, zgodnie z którym Ukraina zobowiązywała się dostarczać Niemcom określoną ilość zboża, mięsa i innej żywności. Właśnie niewykonanie przez Centralną Radę tych zobowiązań oraz sprzeczność działań ukraińskiego rządu w kwestiach polityki wewnętrznej wywołały niezadowolenie u Niemców, ówczesnych faktycznych gospodarzy Ukrainy, więc w kwietniu 1918 roku zawisła groźba, że niemiecki rząd ogłosi okupację Ukrainy. W tamtym czasie generał Paweł Skoropadski zajmował się zakładaniem organizacji „Ukraińska Hromada Narodowa”, która za podstawę swojej działalności postawiła kompromis w kwestiach socjalnych, demokratyzację ustroju państwowego, ukrainizację zrusyfikowanych warstw kulturowych ukraińskiego społeczeństwa. W kontakcie z Hromadą pozostawała partia „Ukraińskich Rolników Demokratów”. Stosunki z okupantami szczególnie niepokoiły Skoropadskiego. Nie wierząc w ich ostateczne zwycięstwo w wojnie, starał się prowadzić politykę tak, aby „nie kłócić się z nimi o drobnostki, zdecydowanie odmawiać we wszystkich poważnych kwestiach, poruszonych nie na naszą korzyść”. „Ukraińska Hromada Narodowa” weszła w stosunki z Niemcami. Jej przedstawiciele powiadomili niemieckie dowództwo o możliwej formie zmiany rządów na Ukrainie. A 24 kwietnia 1918 roku odbyło się spotkanie Pawła Skoropadskiego z generałem Groenerem, szefem sztabu wojsk niemieckich. Generał Groener na tych negocjacjach podkreślił, że Niemcy nie chcą ingerować w wewnętrzne sprawy ukraińskie i będą mogli pomóc w odbudowie porządku na Ukrainie tylko po tym, jak generał Skoropadski własnymi środkami zmieni władzę, a do tego momentu niemieckie wojsko zachowa neutralność. DRUGI MIT: KTO CHCIAŁ POŁĄCZYĆ UKRAINĘ Z ROSJĄ? Dzisiaj często podkreśla się, że reżim Pawła Skoropadskiego przestał istnieć niemal zaraz po tym, jak wojska niemieckie odeszły z Ukrainy. Jednak był to tylko jeden z czynników. Prawdziwą przyczyną porażki był spisek antyhetmańskich sił socjalistycznych i socjaldemokratycznych w walce o władzę, o hetmańską buławę. Nawet Petlura ogłosił się atamanem. Gdyby taka solidarność była skierowana nie na obalenie młodego państwa ukraińskiego, a na jego rozbudowę, to my teraz bylibyśmy jednym z najpotężniejszych krajów świata. Zwróćmy się do wydarzeń końca 1918 roku. Pod jesień 1918 roku wyraźnie zaznaczyła się przewaga krajów Ententy w wojnie, Niemcy traciły swoje pozycje. Tymczasem Ententa nie chciała uznać Ukrainy, uznawała tylko „Jedyną Rosję”, jej sojuszniczkę, a Ukrainę uważała za część Rosji. Przedstawiciele Ententy przedstawili Hetmanowi ultimatum, aby ogłosił federację z przyszłą niebolszewicką Rosją, w przeciwnym razie Ententa będzie uważać Ukrainę za państwo wrogie. W tym czasie w Niemczech wybuchła rewolucja, na Ukrainie socjaliści przygotowywali powstanie, a radziecka Rosja już przygotowała się do ataku na Ukrainę. Przypomnijmy, że na początku maja 1918 roku do Kijowa przybyła delegacja radzieckiej Rosji na czele z Manuilskim i Rakowskim, którzy wykorzystali pobyt w Kijowie do szerzenia bolszewizmu na Ukrainie. Organizowali powstania chłopskie, podburzali kolejarzy do strajku. Finansowane to było wszystko z Rosji. Wchodził w stosunki z nimi także Wołodymyr Wynnyczenko, który stanął na czele antyhetmańskiego buntu. Między nim a rosyjskimi bolszewikami było porozumienie: Manuilski obiecywał pieniądze na przygotowanie powstania, z Rosji przerzucano broń i amunicję. Wynnyczenko pisał w swoich wspomnieniach: „...Podczas przygotowań
Maschinelle Übersetzung
Niestety, istnieje wiele mitów na temat Drugiego Hetmanatu, rozpowszechnianych zarówno w radzieckich wydawnictwach historycznych, jak i w innych, na przykład w podręcznikach historii Mychajła Hruszewskiego. W tym artykule wnuk ostatniego hetmana Ukrainy Pawła Petrowycza Skoropadskiego, Borys Danyłowycz, naświetla ukrywaną przez dziesięciolecia prawdę o Drugim Hetmanacie. Spragnione prawdy ukraińskie społeczeństwo musi ją przyjąć dla własnego przebudzenia. Wkrótce ukaże się książka B. D. Skoropadskiego „Mity i lekcje Drugiego Hetmanatu”, przeznaczona dla nowej ukraińskiej elity, przejętej ideą narodowego budowania państwa. Z tekstem książki można zapoznać się pod adresem: http://sgd.in.ua/statti/knuha.html. kiedy powstania, szukając wszędzie ze wszystkich stron zapewnienia sukcesu tej sprawy, inicjatorzy ruchu weszli w negocjacje z przedstawicielami rosyjskiej sowieckiej delegacji pokojowej Rakowskim i Manuilskim w celu koordynacji naszych wystąpień podczas powstania. Zobowiązywali się oni uznać ten ustrój, który zostanie ustanowiony przez nową ukraińską władzę i absolutnie nie ingerować w wewnętrzne sprawy Ukraińskiej Samodzielnej Republiki Ludowej. Ze swojej strony obiecaliśmy legalizację partii komunistycznej na Ukrainie…” W takich okolicznościach Hetman zdecydował się formalnie ogłosić federację z Rosją, mając nadzieję, że Ententa obroni Ukrainę przed bolszewikami, a on w ten sposób zachowa ukraińską państwowość, wygra czas na sformowanie regularnej ukraińskiej armii, po czym będzie mógł inaczej rozmawiać także z samą Ententą. 14 listopada opublikowano akt o zamiarze zawarcia z Rosją gramoty o federacji, którą Hetman przezornie podpisał jedynie swoim imieniem — Pawło Skoropadski (jako osoba prywatna). Jednocześnie rozwiązano gabinet ministrów, który Ententa uważała za proniemiecki, i powołano nowy. Należy powiedzieć, że gramota o federacji z Rosją nie miała żadnych praktycznych ani prawnych skutków, pozostając deklaracją zamiarów, gdyż realnie u władzy w Rosji znajdowali się bolszewicy. Ten polityczny atut władza hetmańska wykorzystała czysto z taktycznych względów, mając nadzieję, że Ententa, pragnąc odnowienia państwa rosyjskiego, pomoże wzmocnić się Ukrainie. Gramota o zamiarze federacji z Rosją stała się środkiem antyhetmańskiej propagandy, a nie przyczyną powstania. Lewicowe ukraińskie partie otrzymały formalny powód do działań antyrządowych. Pragnąc władzy, podburzały lud przeciwko Hetmanatowi, nie licząc się z tym, że niszczą wszystko to, co dotąd zostało zrobione dla Ukrainy. Większość ludzi do powstania przyciągnięto podstępem, wzmocnionym kłamliwymi obietnicami dania ziemi jako zapłaty. Anatolij ZBOROWSKI, m. Irpień Niedawno w Tarnopolu wydano książkę Omelana StanyMyra „Przeszłość osady Ładyczyn”. Jest to historia wsi Ładyczyn w rejonie trembowelskim. Autor-krajoznawca pokazuje w szczególności, jak ważną rolę w kształtowaniu świadomości narodowej mieszkańców Ładyczyna odegrała „Proświta”. W 1901 roku w jego rodzinnej wsi założono „Czytelnię Ludową”, którą w 1903 roku przemianowano na „Czytelnię Proświty”. Jej celem było szerzenie wiedzy o rodzimym kraju, życiu ludu, budzenie ludzi do świadomego i narodowego życia. Z czasem pojawiają się także komórki innych ukraińskich organizacji: „Sicz” ideowo i fizycznie przygotowywała młodzież do walki o wyzwolenie Ukrainy; „Związek Ukrainek” wychowywał narodowo świadome kobiety; „Wiejski Gospodarz”, „Zgoda”, „Pomoc” sprzyjały postępowi. Jeszcze raz podkreślam, że opublikowanie tego aktu stało się powodem i hasłem do powstania przeciwko Hetmanowi. Na Ukrainie rozpoczęła się wojna domowa, która przeciągnęła się na miesiąc. Tymczasem wojska niemieckie opuszczały Ukrainę, ze wschodu zaczęli nacierać bolszewicy, a z zachodu — Polacy, i Hetman, aby zatrzymać bratobójstwo, zrzekł się władzy. Później działacze URL gorzko żałowali swojego udziału w tym powstaniu i z czasem wielu z nich przeszło na pozycje hetmańskie. Mało komu znany jest fakt, że Jewhen Konowalec, będąc na emigracji, przyszedł do Pawła Skoropadskiego i prosił o wybaczenie, że tak go i Ukrainę zawiódł. Rząd kierowanej przez Wynnyczenkę Dyrektorii, który przyszedł na miejsce Rządu Hetmańskiego, nie utrzymał się w Kijowie nawet dwóch miesięcy. Rozpoczęła się walka zarówno przeciwko Moskwie, jak i przeciwko Polsce, która przeciągnęła się do końca 1920 roku i zakończyła całkowitą ruiną ukraińskiej państwowości oraz podziałem ukraińskich ziem między sąsiadów: bolszewicką Rosję, Polskę, Rumunię i Czechosłowację.
Hetman Pawło Skoropadski wywodził się ze starego ukraińskiego rodu kozackiego, który przez trzy stulecia był ściśle związany z historią Ukrainy. Pawło jako dziecko i młodzieniec spędzał bardzo dużo czasu w majątkach swojego dziadka w Trostiańcu, w atmosferze szacunku do przeszłości, ukraińskich tradycji i zwyczajów. Dziadek doskonale władał językiem ukraińskim i dawał dzieciom do czytania ukraińskie książki; w majątku często gościli znani przedstawiciele ukraińskiej elity intelektualnej, którzy wpłynęli na kształtowanie się światopoglądu Pawła. Miłość do Ukrainy i wszystkiego, co ukraińskie, niósł przez całe swoje życie. Wiadomo, że będąc już hetmanem Ukrainy, Pawło Skoropadski, swobodnie władając językiem rosyjskim, na negocjacjach z Rosją zabierał ze sobą tłumacza, a sam rozmawiał po ukraińsku. W 1917 roku, pośród wojny i rozprężenia gospodarczego ukraińskich chłopów. We wrześniu 1914 roku wojska rosyjskie zajęły Ładyczyn. O. Stanymyr opowiada: „Od samego początku okupacji zaczęła się rusyfikacja. Zabrali Jarosza Mychajła, przewodniczącego „Proświty”, który przepadł bez śladu. W czytelni „Proświta” zniszczono księgarnię, zabrano portrety T. Szewczenki, Łesi Ukrainki, I. Franki i inne, zniszczono ukraińską symbolikę, flagi, stroje koncertowe, mundury, ograniczono nauczanie w szkołach historii ukraińskiej, literatury, zwolniono wykładowców. Przysłano nowych rosyjskich wykładowców, nauczycieli. Pod pozorem walki z mazepinizmem niszczono wszystko, co ukraińskie, narzucano wszystko, co rosyjskie: język, kulturę, prawosławną cerkiew rosyjską. Rosyjscy żołnierze zaczęli kradzieże drobiu, owiec, koni”. W 1921 roku „Proświtę” odnowiono. Na jej czele stanął A. Skakun. Przy „Proświcie” działało kółko „Ridna szkoła” (Szkoła Ojczysta): „Coraz więcej młodzieży gromadziło się wokół towarzystwa „Proświta”, wzbogacali swój światopogląd o naszym kraju, narodzie, jego walce o swoją wolność”. W 1939 roku Ładyczyn zajęły wojska radzieckie. Towarzystwo „Proświta” i inne ukraińskie organizacje zostały zakazane: „Literatura czytelni została zniszczona, symbolika, narodowe hafty, stroje zabrane i przepadły na zawsze. Nauczycieli w szkole wymieniono”. Po odwrocie wojsk radzieckich w 1941 roku mieszkańcy Ładyczyna ponownie odnowili „Proświtę”. W latach 1942–1944 „Proświcie” przewodniczył Porfirij Iwanowycz Jarosz. W 1944 r. skazano go na 17 lat ciężkich robót i wysłano na północną Syberię. W tym samym roku Jarosz zmarł, nie wytrzymawszy niezwykle okrutnej katorgi w rejonach wiecznej zmarzliny. O. Stanymyr pisze: „I jeszcze jedna gwiazda rozbłyska na niebie, aby oświetlać drogę do wolności”. W 1917 roku, w czasie chaosu w kraju, Pawło Skoropadski stworzył Pierwszy Korpus Ukraiński, widząc siłę i zorganizowanie ukraińskiego elementu armii oraz jego patriotyzm. Jesienią ten korpus obronił Kijów przed bolszewicką nawałą. Tej samej jesieni ukraińskie Wolne Kozactwo wybrało Skoropadskiego swoim Atamanem. Później zmuszony był zrezygnować z dowodzenia swoim korpusem — po to, aby go zachować. Stało się to przez politykę Petlury, który widział niebezpieczeństwo w rosnącej popularności Skoropadskiego, dlatego sabotażem i agitacją próbował ten korpus rozbić. Złożywszy dowodzenie korpusem, Pawło Skoropadski nadal zajmuje się organizacją Ukraińskiej Gromady Narodowej, której jednym z głównych zadań jest ukrainizacja społeczeństwa. Będąc hetmanem Ukrainy, Skoropadski dołożył niemało starań do rozbudowy i odnowienia wszystkiego, co ukraińskie, powrotu do swoich korzeni, bo widział siłę narodu w jego duchu, gdyż im silniejszy jest duch narodowy ludu, tym silniejszym i zdrowszym on jest. W ciągu niedługich siedmiu i pół miesiąca zrobiono bardzo wiele: otwarto kursy ukrainoznawstwa dla nauczycieli, utworzono narodowe szkoły niższe, otwarto 50 nowych ukraińskich państwowych szkół średnich, założono dwa państwowe ukraińskie uniwersytety w Kijowie i Kamieńcu Podolskim oraz trzeci prywatny w Połtawie, ukrainizowano uniwersytety Kijowski, Charkowski i Odeski oraz Politechnikę w Kijowie, założono Główny Zarząd Sztuki i Kultury Narodowej, Ukraińskie Archiwum Narodowe, Bibliotekę, Muzeum, galerię obrazów i rzeźb, operę narodową, teatr dramatyczny, kapelę państwową, szkołę kobziarską, szkołę symfoniczną, założono Ukraińską Akademię Nauk. Jak widzimy, trzeci mit o rzekomej „nieukraińskości” Pawła Skoropadskiego jest sprzeczny z obiektywnymi faktami — tak samo, jak i dwa poprzednie mity. Ukraińcy powinni o tym wiedzieć, bo zdrowy naród i oświecone państwo Trzeciego Hetmanatu można zbudować tylko na twardym fundamencie prawdy historycznej.
Maschinelle Übersetzung
Petro ANTONENKO Zdjęcia Wołodymyra BEREŻKA 14 lipca 1995 roku podczas spaceru w Ogrodzie Botanicznym nagle zmarł zwierzchnik Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego Patriarcha Wołodymyr. 4 dni później, 18 lipca, wydarzyło się to, co później nazwano “krwawym wtorkiem”: milicja brutalnie pobiła ludzi, którzy zebrali się na placu Sofijskim na pogrzeb Patriarchy. Wierni i duchowni chcieli, zgodnie z kanonami kościelnymi, pochować Patriarchę w naszej głównej świętości — soborze Sofijskim. Władza rzuciła na ludzi rozwścieczoną milicję. Tak “krwawym wtorkiem” uczczono pierwszą rocznicę reżimu Kuczmy. Czy ktoś myślał wtedy, że ten reżim rozciągnie się na dziesięciolecia? Tak jak o tym, że grób Patriarchy, pospiesznie pochowanego pod uderzeniami milicyjnych pałek wprost na placu Sofijskim, tak i będzie tam pozostawał po 12 latach. Nawet bez elementarnego ogrodzenia, jakie jest wokół grobów na każdym wiejskim cmentarzu. W smrodzie zagranicznych aut, obok parkingu. Na pastwę alkoholików, którzy mościli się ze swoimi butelkami wprost na szczątkach Patriarchy, chrześcijanina, człowieka. 14 i 18 lipca tutaj, pośród gorącego miejskiego zgiełku, odbyły się dwie nędzne ceremonie, o których boleśnie, ale trzeba powiedzieć. Obchodzono rocznicę śmierci Patriarchy i rocznicę “krwawego wtorku”. Gdyby to wielotysięczne morze 18 lipca 1995 r. mogło zajrzeć na ten plac 12 lat do przodu, ludzie zapewne przeraziliby się nie mniej niż od pogromu. Garstka ludzi przy osieroconym grobie. Z dziesiątek organizacji narodowo-demokratycznych reprezentowane były, i to symbolicznie, tylko kilkoma osobami: OUN, KUN, UNP, Stowarzyszenie Więźniów Politycznych i Represjonowanych, “Proświta”, Bractwo Andrzeja Pierwszego Powołanego, Związek Oficerów. W pier- UKRAINOFOBIA Mykoła CYWIRKO Jeśli w niedzielę wieczorem włączyć kanał telewizyjny “Ukraina”, a mianowicie: “Piłkarski weekend”, i zainteresować się nie tylko wynikami kolejnej kolejki mistrzostw Ukrainy, ale i przemyśleniami niektórych donieckich dziennikarzy, to łatwo przekonać się: przedwyborcza propaganda się zaczęła. I nie trzeba kołysać się do snu tym, że Partia Regionów długo nie może określić się z wierzchołkiem swojej listy. Główne jest co innego. Majstrowie prorosyjskiego skrzydła naszej polityki wzięli się za zwykłą sprawę — rozbełtali białą, szarą i czarną farbę i w zależności od konkretnych okoliczności wydają na-góra z szachterską bezpośredniością tę czy inną ideologiczną produkcję, powołaną do kształtowania na Ukrainie pewnych nastrojów i orientacji. Dowody? Proszę bardzo. Wydanie “weekendu” 22 lipca było poświęcone dwóm wydarzeniom — skandalowi wokół demarche Francelino Matuzalema, który uciekł z donieckiego “Szachtara” i znalazł schronienie w hiszpańskiej “Saragossie”, oraz nowemu nabytkowi tegoż “Szachtara” — już wcale nie młodej włoskiej “gwieździe” Cristiano Lucarellemu. Oceńcie tylko, jakiego poziomu publicystycznego uogólnienia osiągnął dziennikarz, analizując przyczyny ogólnie zwykłego, nie rzec by rzec, banalnego wydarzenia. Matuzalem skorzystał z luki, wymyślonej przez urzędników FIFA dla młodych piłkarzy (do 25 lat), i przerwał kontrakt z “Szachtarem”, być może tłukąc garnki z narowistym głównym trenerem górników, a być może zmęczywszy się nie bardzo wszy dzień panichidę z dwoma księżmi odprawił proboszcz małej parafii Serafina z Sarowa, kapelan OUN-UPA ojciec Serhij Tkaczuk. 18 lipca służył za zmarłego i wszystkie ofiary totalitarnego reżimu syn Patriarchy Wołodymyra o. Taras. Wszystko! Więcej jakichś śladów ukraińskich prawosławnych wyznań, przede wszystkim tego, któremu przewodził Patriarcha, zauważono nie było. Upamiętnić zmarłego Patriarchę swojego własnego kościoła nie raczył żaden z biskupów, których w naszych wyznaniach są dziesiątki i dziesiątki. Czy to kontynuacja niecichnącego przez wszystkie te lata tematu o bardzo niełatwych ostatnich latach Patriarchy, okolicznościach ostatniego okresu jego życia i samej śmierci? W pierwszy dzień, w rocznicę śmierci, na panichidzie nie było żadnego ogólnonarodowego kanału telewizyjnego. Przewodniczący Bractwa Andrzeja Panichida na grobie Pierwszego Powołanego zwrócił się z zaproszeniem do jednego bardzo uczciwego i demokratycznego, jak on sam siebie pozycjonuje, kanału. W odpowiedzi usłyszał: “A ilu tam będzie ludzi?”. Ludzi było mało jak na telewizyjne sensacje. Ale czyż sprawa w liczbie narodu, a nie w znaczeniu wydarzenia i człowieka, którego czczą? Według telewizyjnej logiki “ilości” kamery telewizyjne należy kierować na kijowskie bazary i plaże. Albo na show światowego homoseksualisty, które wymyślono przeprowadzić na MAJDANIE, tym samym, który po Pomarańczowej Rewolucji warto pisać nie po prostu wielką literą, a wielkimi literami. Głównym MAJDANIE państwa. Wпрочем, czemu się dziwić, kiedy nasza tak zwana “elita” pospieszyła pokazać się na tym zgiełku, jeszcze i dopłaciwszy za to po tysiąc dolarów. Nie poświęciwszy ani kopiejki ani na Tarasową, ani na jakąkolwiek inną cerkiew. Oto dokąd trzeba biec naszym kamerom telewizyjnym. Nie wiadomo dlaczego, ale 18 lipca, na drugą akcję, kilka kanałów telewizyjnych się pojawiło. Żeby dać króciutkie reportaże. Oczywiście, wtedy warto przypomnieć nie tylko o “czarnym wtorku”, ale i o tym wybitnym człowieku — Patriarsze Wołodymyrze. Wasyl Romaniuk (w świecie) urodził się na Galicji w 1925 roku. Bojownik OUN-UPA, dysydent-obrońca praw człowieka, błyskotliwie wykształcony absolwent akademii duchownej, teolog, publicysta. Dwa więzienne uwięzienia od komunistycznego reżimu: 10 lat — za działalność w OUN-UPA, jeszcze 9 lat, już w latach 70., za działalność na rzecz praw człowieka, w szczególności udział w słynnej Ukraińskiej Grupie Helsińskiej. Złoty medal ONZ za wybitne zasługi w działalności społecznej i na rzecz praw człowieka. Występuje Bohater Ukrainy Jewhen Proniuk Śmierć przeszkodziła otrzymać tę nagrodę. Oto kto spoczywa pod murami Sofii, pośród miejskiego zgiełku. Do dzisiaj, na wstyd Ukrainie, nie rozwiązano głównej kwestii — godnego pochówku Patriarchy. O to bezskutecznie dobija się stworzony jeszcze w 1996 roku Społeczny Komitet przedstawicieli duchowieństwa i wiernych ds. uczczenia pamięci Patriarchy Wołodymyra (Romaniuka). Ta organizacja, której przewodzi przewodniczący Związku Więźniów Politycznych i Represjonowanych Jewhen Proniuk, na próżno bije się o mur dzikości i ukrainożerstwa, grubszy, być może, od Sofijskich murów. Do dzisiaj tak i pozostaje czarną stroną “czarny wtorek”, do tej pory nie zbadano okoliczności zbrodni i nie ukarano winnych. Tacy ludzie jak Patriarcha Wołodymyr zawsze byli wrogami narodu — tego, który w władczych fotelach. Oczywiście, są nimi i po spoczęciu w ziemskim życiu. Prawda, mówią, każda władza warta jest swojego narodu.
w rosyjskich słowach, gdzie powinno być „ґ”, oraz niektórym innym czysto fonetycznym niuansom. Ale po co to wszystko twórcom „Adwokata”? Dla nich przybysz z Ukrainy to mało kulturalny obcy, niepożądany konkurent na rynku siły roboczej. Oczywiście, także jego język jest grubiański, nieatrakcyjny. Czy z tego względu przyjdzie do głowy Cristiano Lucarellemu, by uczyć się go, a nie wielkiego i potężnego? Od kontrastowego przeciwstawienia dwóch języków — rosyjskiego i ukraińskiego — działacze rosyjskiej sztuki nie mogą się powstrzymać nawet wtedy, gdy ich postać — Ukrainiec — jest całkowicie pozytywna. Przypomnijcie sobie Wanię Pasiuka w filmie „Miejsce spotkania zmienić można”. Taki sobie prostaczek jedzący słoninę na tle duchowo bogatych i wystarczająco wykształconych Żegłowa i Szarapowa. Przypomnijcie sobie, na wszelki wypadek, także to, jak podczas procesu sądowego seryjny morderca i maniak Czikatiło zaczął żądać tłumacza, oświadczając, że jest członkiem Ludowego Ruchu Ukrainy. Oto, powiadają, kto waszym niełaskawym językiem się posługuje, a wy jeszcze chcecie uczynić go językiem nabożeństw w cerkwiach prawosławnych. Przykłady z telewizji — ukraińskiej i sąsiedniej — można, oczywiście, mnożyć i mnożyć. I uwierzcie, jest ich dość, aby wyłoniła się wyraźna tendencja, a dokładniej, generalna linia pewnych sił politycznych, którym Ukraina, jej naród, jej język i kultura stoją ością w gardle. I trudno już określić: czy ukrainofobię wykorzystują po to, by zdobyć głosy rodzimych szarikowów w nowych wyborach parlamentarnych, czy przeciwnie, wyścig wyborczy próbują wykorzystać do rozchwiania znienawidzonej przez nich Ukrainy?
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
wyrafinowanej pod względem kultury i wychowania publiczności z Donbasu. I to wszystko. Ale prowadzący program, wyraziwszy nadzieję, że kierownictwo donieckiego klubu „rozliczy się” z brazylijskim legionistą, zaproponował nam swoją, o wiele „globalniejszą” wersję niepiękneego czynu perspektywicznego piłkarza. Okazuje się, że nie tylko Matuzalem, lecz także Gruzin Kaha Kaladze, Serb Goran Gavranczić i Nigeryjczyk Julius Agahowa, i wielu, wielu innych cudzoziemców marzyło we śnie, by na zawsze opuścić ohydną, niegościnną, zacofaną pod każdym względem… Ukrainę. Zatem myśl, obywatelu-kibicu, rusz mózgiem i nie pomyl się, wrzucając kartę do urny, jeśli nie chcesz, by matuzalemy uciekały z Ukrainy. Przejście na „pozytyw” — prezentację Cristiana Lukarellego w Doniecku — przeprowadzono nie mniej wirtuozersko. Apogeum jego konferencji prasowej, która wywołała wśród dziennikarzy burzę oklasków, stała się deklaracja chęci zejścia do kopalni i porozmawiania z ludźmi o męskim zawodzie. Ale jak porozmawiać? Języka Dantego i Petrarki górnicy w szkole nie uczyli się. I tu Cristiano składa jeszcze jedną deklarację, która wywołuje nie tylko burzliwe brawa donieckich reporterów, ale także godny zdziwienia komentarz prowadzącego „weekendowy” program. Włoski goleador natychmiast siada do nauki języka rosyjskiego. Najwyraźniej treningi odłoży na bok, by doskonale opanować wielki i potężny. Ale to jeszcze nie wszystko. Dziennikarz wypowiada frazę, która sama w sobie nie przedstawia nic szczególnego, lecz zważywszy na to, że Donieck to terytorium Ukrainy, a państwowym językiem zgodnie z artykułem 10 Konstytucji tej samej Ukrainy jest język ukraiński, prowadzi ona jednych do opadnięcia szczęki, innych do chwytania się za serce, a jeszcze innych do zaciskania pięści: „Eto cztoby nie oskorbliat czuvstva ludiej, żywuszczich w STRANIE, kuda on pribyl dlia raboty”. Jeśli tę ideę, a przede wszystkim jej motywy, wypowiedział sam Lukarelli, to nie mogę nie dać mu do wiadomości, że obywateli Ukrainy obraził cynicznie i okrutnie, a swoją gorliwością w opanowywaniu języka rosyjskiego przypodobał się obywatelom zupełnie innego państwa i, być może, jego „piątej kolumnie” na Ukrainie, którą regionałowie zawsze popierają zarówno przed wyborami, jak i po nich. Gdyby tylko i w Rosji do języka ukraińskiego i Ukraińców odnoszono się z takim właśnie drżącym uwielbieniem! Jednak autorzy jednego z niekończących się moskiewskich seriali telewizyjnych — „Adwokat” — szczerze uważają, że języka ukraińskiego, nawet jego podstaw, nie trzeba znać aktorowi, który według scenariusza gra etnicznego Ukraińca i z jakichś powodów chce podkreślić tę swoją przynależność językowo-etniczną. Adwokat Zorin w jednym z odcinków spotyka się i rozmawia w barze-kawiarni, czy to z kelnerką, czy to z właścicielką — nie to jest istotne. Jak chciał podkreślić autor serialu (ale, niestety, zrobił to wyjątkowo nieudolnie!), jest ona rodowitą Ukrainką. Można tylko sobie wyobrazić, jak trudno było tej kobiecie (z wszystkiego widać, że czystej krwi Rosjance) wydobywać z siebie okropnie wykrzywione, transkrybowane na rjazański kopył ukrainizmy. Nie „robiła”, lecz „rabiła”, widziała takiego a takiego nie o takiej a takiej godzinie, lecz „gadinie”, i wszystko w tym samym duchu. Reżyser pokazał nie Ukrainkę, którą los rzucił do „Białokamiennej”, lecz Moskwiankę, która (dlaczego — niewiadomo) udaje „chachłuszkę”. Tu warto zwrócić uwagę na jeden czysto filologiczny problem. Aby oddać środkami językowymi pochodzenie etniczne człowieka, trzeba podkreślać nie tyle osobliwości leksykalne jego mowy, ile fonetyczne i intonacyjne. Jeśli ktoś mówi: „demonstracja”, „inauguracja”, „forum” i „kworum”, to jeszcze nie znaczy, że przed nami mieszkaniec starożytnego Rzymu. Ukraińskie korzenie Michaiła Gorbaczowa nikogo nie budzą wątpliwości nie dlatego, że używa on w mowie ukrainizmów (zapewne każdy Rosjanin w życiu codziennym wymawia słowo „obwarzanek” czy „pieróg”), lecz dzięki jego „g” w
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
o tę łódź podwodną, przyciągając ją w ten sposób do siebie. Potem następuje stan transu. Ciało astralne błądzi po wielowymiarowym świecie i szuka odpowiedzi na postawione pytania. Ale jest to w mocy tylko bardzo wytrenowanego człowieka. Bo tylko taki może znaleźć w zaświatach właściwą drogę i powrócić do swojego ciała. Ludziom, którzy nie czują wzajemnego związku między ciałem fizycznym a astralnym, radzę powstrzymać się od ryzykownych eksperymentów, bo można nie powrócić z subtelnych struktur. — Niektórzy „podróżnicy” zapewniają, że w pobliżu cmentarzy komunikują się z duszami zmarłych, które z pewnych przyczyn nie trafiają lub nie od razu trafiają do miejsc swojego wiecznego spoczynku. Jak Pan skomentuje te twierdzenia? — Wielkie znaczenie mają przyczyny śmierci. Może być śmierć naturalna, śmierć nagła, w wyniku wypadku, na przykład. A kiedy śmierć jest gwałtowna, dusza odczuwa silny strach. Czasami zmarli pojawiają się we snach swoim krewnym. Wskazuje to, że ich dusza nie może znaleźć miejsca w zaświatach. Badacze doszli do wniosku, że dusza zmarłego pozostaje przy ciele przez trzy doby. Po dziewięciu i czterdziestu dniach w miejscach pochówku odnotowano pewne energetyczne rozbłyski. (Niektórzy wiążą to z obecnością w ludzkim organizmie radioaktywnego srebra-105, którego okres półtrwania wynosi właśnie 40 dni — Red.). Rozmawiała Julia KRAJOWA dowód i świadectwo istnienia Ariów. Z tych czterech stel do ojczyzny powróciły tylko dwie. Dwie najlepsze, z wyraźnymi płaskorzeźbionymi antropomorficznymi wizerunkami, bez śladu zniknęły i nie wiadomo, gdzie znajdują się dzisiaj. W urwisku „Zwyrky”, które również znajduje się niedaleko parku „Zofiówka”, jest ogromny megalityczny plac rytualny nad rzeką Umanką. Badania trwają…
Maschinelle Übersetzung
ŚWIAT CZŁOWIEKA
DZIEDZICTWO
Wadym PEREHUDA, krajoznawca
— Każdy pamięta swoje pierwsze wyjście. Śpisz — i już nie śpisz. Twoje nieważkie i niewidzialne „ja” nagle unosi się pod sufit i widzisz swoje ciało z góry. Z czasem nauczyłem się rejestrować ten moment jako dowód na to, że to nie sen. Stało się to 10 stycznia 1993 roku. Mieszkaliśmy wtedy w dwupokojowym mieszkaniu na Czokolowce. Dzień wcześniej żona upiekła napoleona i leżał on na stole. Znasz moją słabostkę — lubię rano pospać. A moje niewidzialne „ja” ruszyło pod sufitem do kuchni, gdzie jadł już śniadanie syn Dmytro, który szykował się do szkoły. Żona odkroiła mu kawałek napoleona. Przy czym, jeśli okrągły placek wyobrazić sobie jako tarczę zegara i poprowadzić wyimaginowaną oś, to ten kawałek-segment odpowiadał mniej więcej godzinie piątej. Jeszcze szczegół. W drodze do kuchni synowi wypadły z rąk na podłogę dwa podręczniki. Ja, niewidzialny, wyraźnie poczułem ostrą wibrację powietrza. — Domowników zdziwiło, kiedy „złapałeś ich na gorącym uczynku” z plackiem? — Przede wszystkim zdziwiło to mnie. Wróciłem do ciała i przez pewien czas jeszcze drzemałem. Potem obudziłem się i, wspomniawszy o swoich odwiedzinach w kuchni, nie wychodząc z pokoju, na głos powiedziałem zarówno o kawałku napoleona, odkrojonym w taki a taki sposób, jak i o podręcznikach „Matematyka” i „Język ojczysty”, które spadły i do tej pory leżą na podłodze. To zdumiało nie tylko syna i żonę, ale i przyjaciół, którym wszystko opowiedziałem. — Zatem to był debiut. A jak często wychodzisz z ciała, czy jest w tym jakaś prawidłowość? — Nie, prawidłowości nie ma. Wyjście może zdarzyć się w każdej chwili, żadnych ostrzeżeń nikt mi nie wysyła. Wychodziłem z ciała z dziewięć razy. Przy tym wyraźnie rejestruję widzenie siebie z góry i w myślach mówię: „Nie śpię!”. Niestety, kontrolować przebieg tego, co dzieje się później, nie udaje się. W mgnieniu oka pokonujesz astronomiczne odległości, znajdujesz się w zupełnie różnych miejscach, zaledwie zdążywszy o nich pomyśleć. Zrozumiałem: bardzo ważne jest nauczyć się kontrolować swoją myśl. Mieszkając już na Peczersku, podczas jednego z wyjść postawiłem sobie za cel „dolecieć” do CUM-u. Miałem przeszkodę — moje myśli. Widzę budkę, w której całodobowo dyżuruje milicjant. Ci-
Wymownym dowodem na to, że badacze natrafili na tak zwane „miejsce mocy”, są liczne znaleziska starożytnej ceramiki, narzędzi pracy, odkrytych w pobliżu megalitów i dolmenów parku „Sofijówka”. Datowanie ceramiki w laboratorium radiowęglowym instytutu NAN Ukrainy dało dość nieoczekiwane rezultaty (kierownik badania M. M. Kowaliuch). Wszystkie znalezione artefakty archeologiczne przeważnie należą do epoki brązu i wczesnego średniowiecza, trafiają się pojedyncze okazy, które czasem powstania sięgają czasów rozkwitu cywilizacji trypolskiej! Pradawny ołtarz o masie dziesiątek ton z typowym zagłębieniem u góry przypomina podobne ołtarze z jaskini Werteba oraz wsi Monastyrok, która znajduje się nad rzeką Zbrucz. Możliwe, że udało się odkryć jeszcze jeden, bardzo dobrze zachowany ołtarz czasów przedbiblijnych, rytualne działania na którym odbywały się ponad 50 stuleci temu!!! W pobliżu budowli megalitycznych, które umownie można nazwać nową „Kamienną Mogi-
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
czy jest na miejscu o 4.00? Pomyślałem — i zaraz znalazłem się przy budce, znacząco zbaczając z celu. Dobrze, że nie pomyślałem o Księżycu czy sąsiedniej galaktyce. Pewnego razu trafiłem na cmentarz. Dosłownie rzuciło się na mnie dwoje, nazwijmy ich bytami. „Kim jesteście?” — pytam. „Jesteśmy duszami” — odpowiedzieli mężczyzna i młoda kobieta. „Ja też jestem duszą!” — „Nie, ty jesteś żywy, wrócisz tam, skąd wyszedłeś”. Mężczyzna zaczął opowiadać mi swoje życie na Ziemi grzesznej, ciężkie, pełne tułaczki i win, ale niczego konkretnego nie zapamiętałem. A oto kobieta… „Mnie otruli. Wiem. Wiem, kto to zrobił i po co. Przeszkadzałam im, stałam na drodze. Leżę tu w ziemi, a oni wszystko zatuszowali, od wszystkiego się wywinęli. Oni spacerują i bawią się, a o mnie nikt nie wspomina, jakbym była czymś nieistotnym…” Prawie fizycznie poczułem jej cierpienie, związane z przerażającą zbrodnią i bezsilnością w ukaraniu krzywdzicieli. Można przypuszczać, że dusze takich zmarłych nie trafiają lub przynajmniej nie od razu trafiają w zaświaty. Przebywają przy swoich grobach i zapewne musi wydarzyć się coś bardzo niezwykłego, żeby udało im się wyrwać z tego kręgu. — Przypomnij sobie, kiedy przydarzyło ci się to wyjście i jaki to był cmentarz. Przejrzymy księgę w biurze za ten okres i ustalimy tożsamość otrutej kobiety. Znajdziemy jej grób. Gdyby udało się potwierdzić choć odrobinę informacji, którą od niej otrzymałeś tamtej nocy — okoliczności śmierci, na przykład — stałoby się to sensacją. — Gdyby nawet udało się określić ten cmentarz, jeszcze nie fakt, że ta kobieta zginęła właśnie w te dni, kiedy wychodziłem z ciała. Istnieje wyobrażenie, że zaraz po śmierci dusza człowieka przebywa gdzieś obok, a dopiero potem zjawiają się po nią tacy bezcielesni przewodnicy. Ale otruta kobieta — jedna z tych, które są wyjątkiem. Po nią nie przychodzili. Jej dusza nie znajdowała sobie miejsca, mogła długo czekać na podobnych do mnie wędrowców. — Czy można podać czytelnikom twoje nazwisko? — A po co? Oświeconym nie powiedziałem nic nowego. Ale jeśli ktokolwiek będzie zbyt mocno podważał wiarygodność tej informacji, podaj mu moje nazwisko. Nie boję się. Bo zobaczywszy to, co przyszło mi zobaczyć, przestałem bać się śmierci. Rozmowę prowadził Mykoła CYWIRKO. Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki. Symboliczne przedstawienie konia. WYWIAD-KOMENTARZ. Ołeksandr, mój sąsiad z działki ogrodowej, kijowianin, oficer w stanie spoczynku, zrobił pauzę i spokojnie wypowiedział, wskazując ręką w stronę bramy garażowej: „Stoimy tu z tobą na drodze, rozmawiamy, a przed chwilą obok tego garażu przemknął cień. Czyjaś niepokojąca się dusza, być może. Obok są Berkiwci. Kiedy mój przyjaciel Pawło nocował u mnie cały tydzień, to widział nie jednego takiego”. Spojrzałem tam, gdzie wskazywał Ołeksandr. Oczywiście, nic nie zobaczyłem. Czy to „cień” był i rozpłynął się w ciemności, czy to nie wszystkim jest dane. Mój rozmówca do „wszystkich” nie należy, twierdzi, że jest zdolny wychodzić ze swojego ciała i wracać do niego. W dendrologicznym parku „Sofijówka” (m. Humań w obwodzie czerkaskim), który jest obiektem światowego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO, znaleziono place rytualne, ołtarz, dolmeny, kamienne naturalne groty, labirynty, próbki pradawnego pisma piktograficznego na kamieniu, które były aktywnie wykorzystywane przez ludzi w epoce kamienia, miedzi i brązu. Jeszcze w 1918 roku archeolodzy odkryli ślady pradawnego osiedla. Na wielu głazach zachowały się niedostatecznie wyraźnie utrwalone symbole piktograficzne (runy). Na jednym z takich pradawnych znaków (patrz zdjęcie) możemy dostrzec konia — ciekawe, że taki symbol jest rejestrowany także na ceramice kultury trypolskiej: w starożytnej Europie to pierwsze próby ludzi oswojenia dzikiego konia. Inne symbole przypominają skandynawskie runy i wymagają głębokiego badania. Na dawnym osiedlu w parku „Sofijówka”.
Maschinelle Übersetzung
Wędrówki duszy poza ciałem żywego człowieka. Na ile jest to realne i co na ten temat mówi współczesna nauka? Jak odnosi się ona do świadectw tych, którzy przeżyli stan śmierci klinicznej? Co oznaczają 3., 9. i 40. dzień po zgonie — czysto religijne wyobrażenia czy coś realnego, związanego z istotą człowieka? O odpowiedź na te oraz niektóre inne pytania poprosiliśmy dyrektora Ukraińskiego Instytutu Ekologii Człowieka, kierownika oddziału Instytutu Fizyki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, doktora nauk fizyczno-matematycznych, profesora Mychajła KURYKA. — Mychajle Wasylowyczu, czym jest wyjście duszy człowieka z ciała z punktu widzenia nauki? — Człowiek jako istota składa się z trzech substancji — ducha, duszy i ciała. To znaczy, że oprócz ciała fizycznego mamy jeszcze astralne. Ezoterycy twierdzą, że człowiek jest zdolny odwiedzać wielowymiarowy świat równoległy i widzieć struktury różnych pól. Dlatego wyjście duszy człowieka z ciała jest zjawiskiem normalnym. Na przykład podczas medytacji, wchodzenia w trans lub śmierci klinicznej. — Czy zdarzało się Panu mieć do czynienia z ludźmi, którzy przeżyli śmierć kliniczną? — Tak, mam dwoje znajomych, którzy byli w „takim stanie”. Według ich słów, odczuli oni subtelną strukturę przestrzeni astralnej, a wróciwszy „stamtąd”, zaczęli przewidywać, co stanie się z tą czy inną osobą w najbliższym czasie. Czyli odkryli w sobie dar jasnowidzenia i inne możliwości pozazmysłowe. — W literaturze specjalistycznej można spotkać termin „diagnostyka astralna”. Czy jest on związany z wyjściem duszy? — Człowiekowi pokazuje się fotografię łodzi podwodnej, na której nie można rozpoznać ani numerów, ani innych symboli, ani miejsca położenia okrętu podwodnego. „Dusza” musi zebrać jak najpełniejsze informacje o tym obiekcie. Taki zwiadowca długo koncentruje się na myślach ka” oraz w pobliżu tajemniczych megalitów w ziemi znaleziono duże kawałki kwarcu nasyconego niebieskiego koloru — można przypuszczać, że przeprowadzano tu magiczne obrzędy rytualne. Właśnie w pobliżu „sofijowskich megalitów” znaleziono cztery tajemnicze kamienne stele z wyrytym na nich wizerunkiem kobiety. Podczas Wielkiej Wojny Ojczyźnianej 1941—1945 lat wywieziono je do Niemiec jako bezcenne. Ołtarz
Maschinelle Übersetzung
Fot. Ołeksandr Łytwynenko
człowiekowi nie będzie uruchamiał mechanizmu odpornościowego „bij obcych!”. Jeśli nadzieje się spełnią, medycynę XXI wieku czeka wielki postęp. Szczególnie perspektywny jest kierunek badań opartych na metodach inżynierii genetycznej. Do zarodków świni wprowadza się dziedziczne cząsteczki z komórek człowieka — te, które kontrolują strukturę antygenów. Jak być powinno, prosięta rodzą się prosiętami, ale ich narządy mają ludzką „chorągiewkę”. Dlatego przy ich przeszczepianiu układ odpornościowy chorego pozostaje spokojny, traktując „obce” jako „swoje”.
Specjaliści z Wielkiej Brytanii, gdzie osiągnięto największe sukcesy w tej dziedzinie, przewidują, że w ciągu najbliższych 5—8 lat powstanie około 300 ferm świń do hodowli zmodyfikowanych genetycznie zwierząt. Równocześnie podwoi się liczba ośrodków transplantacji oraz liczba chorych, którym chirurdzy będą wykonywać ratujące życie przeszczepy narządów.
Największe środki na te badania inwestuje firma „Novartis”. To ona, jak się zakłada, będzie kontrolować rynek narządów do przeszczepów. Najpierw inwestycje, a potem zyski: tak funkcjonuje cywilizowany rynek.
Ostatnio możliwe osiągnięcia na „świńskim froncie” nieco przyćmiły perspektywy biotechnologiczne i biomedyczne, związane z komórkami macierzystymi. To osobny temat (i kiedyś do niego wrócimy), ale w medycynie żadna nowa perspektywa nie unieważnia innych. Przeraża jedynie to, że w minionym stuleciu nie raz i nie dwa błyskotliwe odkrycia i wynalazki ostatecznie nie usprawiedliwiały pokładanych w nich nadziei. Ale znajduje tylko ten, kto szuka.
„Odpowiadamy za wszystkich, których oswoiliśmy” — ten wyraz Antoine’a de Saint-Exupéry’ego, mimo częstego używania, nie traci sensu. Istnieje mnóstwo przykładów zarówno humanitarnego, jak i okrutnego traktowania zwierząt; najbardziej cierpią psy i konie. To bardzo obrzydliwe. Kochajcie je, bo to my zaprosiliśmy czworonogie towarzystwo z ich planety na naszą. To od nich odziedziczyliśmy najlepsze cechy naszej psychiki. Gdyby pies stróżujący Alfa nie próbował nakarmić osieroconego kociaka, gdyby geny altruizmu najpierw chaotycznie, a potem uporządkowanie nie przemieszczały się w ewolucji „od nich do nas”, człowiek nie stałby się tym, czym potrafi być i czym powinien być.
W to trudno uwierzyć, ale etolodzy (specjaliści badający zachowania zwierząt) stwierdzili, że delfiny i szympansy mają zdolność do samoanalizy; myszy współczują swoim, jeśli dotknęło je nieszczęście; szczury mają coś bardzo podobnego do poczucia humoru… Różne zwierzęta zachowują się tak, jakby miały emocje, uderzająco podobne do naszych. Chińska panda Ja-ja (wyjątkowo miła niedźwiedzica, podobna do wielkiej zabawki) przypadkowo zadusiła swoje młode — i, niepocieszona, zachowywała się tak, jak każda ludzka matka: krzyczała, płakała i przyciskała do piersi martwe ciałko. Przyznaję się, panie i panowie: ostatecznie zrozumiałem, że mam realne szanse dożyć końca ZSRR, kiedy budowniczym komunizmu zaczęto sprzedawać w sklepach czapki z psiego futra.
Maschinelle Übersetzung
Wołodymyr WOJTENKO, profesor
Koń, krowa, koza, owca, świnia, bawół, wielbłąd, kury, gęsi, kaczki, indyki, psy, koty i pszczoły — oto nasz dorobek na drodze od małpy o wielkiej głowie — praczłowieka do Homo sapiens. Świat zwierząt daje nam również ciekawe (nawet wzruszające) przykłady współżycia — naukowcy nazywają to symbiozą — ale nie chodzi tu o coś tak celowego i dokonanego, podobnego do tego, co na potrzeby własnych interesów wynalazła ludzkość. Tak przyzwyczailiśmy się do towarzystwa zwierząt, że nawet nie wyobrażamy sobie naszego istnienia bez czworonożnych partnerów. Jedyną rzeczą, którą można postawić w jednym rzędzie z domestykacją (udomowieniem i uczłowieczeniem) zwierząt, jest tworzenie kulturowych odmian roślin rolniczych (a zapewne i kwiatów). Potem przyszła kolej na postęp techniczny: koło, prasa drukarska, radio, samolot, komputer… To, mówiąc szczerze, przyczyniło się nie tylko do pozytywów; technogenne deformacje ludzkiej psychiki oraz zanieczyszczenie ziemi, wody i powietrza stają się coraz bardziej niebezpieczne. Wprawdzie i zwierzęta dołączają do listy naszych nieszczęść: bruceloza i „choroba szalonych krów”, wścieklizna, ptasia grypa, małpi (?) HIV/AIDS… Za wszystko musimy kiedyś i czymś zapłacić.
KOCHAJCIE PSY! Pierwszemu wilkowi, który zbliżył się do ludzkiego ogniska i zapoczątkował sobą psie plemię, zrobić to było trudno. Czy łatwo było przełamywać bariery psychologiczne człowiekowi, który pierwszy rzucił wilkowi nie płonącą gałąź, a niedojedzony kęs? Chcę podkreślić: ludzie udomawiali wilki, psy „udomawiały” (humanizowały) ludzi. Rola wilka-psa w rozwoju cywilizacji jest bezsprzeczna. Psie uszy i kły uwolniły człowiekowi czas na „mózgowe swędzenie”. Powierzając przyjaciołom służbę wartowniczą, częściowo — polowanie, nasi przodkowie owocnie rozmyślali nad istotą życia. Jak powiedział rosyjski zoolog M. Bogdanow, „pies wyprowadził człowieka na ludzi”. Obecnie zapraszam na fermę srebrzysto-czarnych lisów, aby zapoznać się z badaniami genetyka D. K. Bielajewa. Najlepsze futro z największą ilością srebra wyrasta na grzbietach najbardziej dzikich zwierząt, które do tego mają niską płodność. Im lepsze futro, tym lis jest bardziej agresywny, tym mniejszy ma przychówek. D. K. Bielajew pozostawiał do rozrodu zwierzęta najbardziej przychylne ludziom. W końcu powstało swojskie lisie plemię, które po psiemu trąca nosem rękę badacza. Właśnie na to był ukierunkowany eksperyment. Ale jednocześnie — „samo z siebie” — powstał towarzyszący mu szlak. W odróżnieniu od dzikich, swojskie lisy nauczyły się ładnie szczekać, ich ogony zakręciły się w psi „obwarzanek”, a uszy, które sterczały do góry, opadły. Dojrzewanie płciowe „domowych” lisów przyspieszyło, a płodność wzrosła. Zatem domestykacja dotknęła nie jednej cechy, a kompleksu właściwości fizjologicznych i psychologicznych. Psy przeszły ten proces 50 tysięcy lat temu. Ale — uwaga! — przyjaźń między psem a człowiekiem wpłynęła nie tylko na zwierzę, ale i na człowieka. Pies jest wilkiem udomowionym przez człowieka, ale człowiek jest praczłowiekiem zhumanizowanym przez psa. Różne rasy psów, wyhodowane za pomocą celowego doboru, uosabiają różne właściwości swojego twórcy — człowieka: są łagodne, posłuszne, mądre, odważne, oddane, a nawet ofiarne, a są — naprawdę są! — głupie i drapieżne. Jak ludzie… Moja ulubiona jamniczka Lori miała pięcioro braci i sióstr. Wszyscy oni rywalizowali o sutek w górnym rzędzie brzucha matki. Jednak Lori nurkowała pod nich, na sam dół, i w dolnym rzędzie — sama! — rozkoszowała się. Cała piątka w swojej kartonowej kołysce spała ciasną, ciepłą kupką; Lori na chwiejnych nóżkach szła w inny kąt i zasypiała samotnie. Tak się złożyło, że dorastając, przez rok Lori nie spotykała się ze swoją matką; kiedy doszło do spotkania, zaczęła szukać maminego mleczka, a uradowana mama wylizywała jej uszko jak szczeniakowi. Owczarek Alfa pracuje jako stróż w ośrodku wypoczynkowym. Na licznych wczasowiczów nie zwraca uwagi, ale jakoś rozpoznaje „obcych”, na których trzeba szczekać. Kotka Kaćka, też „przypisana” do ośrodka, gdzieś powędrowała; jedno z jej kociąt wypełzło z kryjówki na światło dzienne i krzyczy dziecięcym głosem. Alfa, posłuchawszy, bierze kocię w pysk i niesie do swojej miski. Bezrasowa, kudłata Żanna… Wprawdzie tej bajce nie będzie końca. Pies jest przyjacielem człowieka, ale warto jeszcze pomyśleć, kto ma większą korzyść z tej przyjaźni. Piękny plakat wisi w jednej z kijowskich przychodni weterynaryjnych: „Lekarz leczy człowieka, a weterynarz leczy ludzkość”. Okazuje się, że i pies może być lekarzem. W centrum medycznym miasta Pittsfield (USA) stanowisko „terapeuty” zajmuje owczarek Molly. Przeszła specjalny kurs szkolenia i wzmocniła swoją, właściwą każdemu psu, zdolność odczuwania stanu emocjonalnego człowieka. Włochaty psycholog bezbłędnie diagnozuje przygnębienie lub nadmierne pobudzenie poszczególnych pacjentów i na swój psi sposób przeprowadza sesje psychoterapii. Każdego ranka Molly dyżuruje przy drzwiach kliniki i przyjaźnie wita jej odwiedzających. Na prośbę chorych Molly stała się „asystentką” lekarza-psychologa, bierze udział w jego przyjęciach. Czy to bardzo dziwne? Ogólnie — nie. Każdy domowy pies jest nie tylko przyjacielem, ale i lekarzem dla całej rodziny. Poważne badania kardiologów wykazały, że powrót do zdrowia po zawale serca jest szybszy u tych, którzy mają możliwość spojrzeć w oczy czworonożnego przyjaciela i pogłaskać jego szlachetne psie czoło. A chorym na nadciśnienie, jak się okazuje, bardzo pasuje kotka — wy do niej coś miłego, ona wam „mru-mru”, a ciśnienie krwi spada, przyspieszony puls zwalnia. Kontakt z delfinami sprzyja rozwojowi umysłowemu dzieci z ciężkimi wadami psychicznymi… Na Ukrainie istnieje pewne doświadczenie wykorzystania koni do stymulacji psychoemocjonalnej dzieci z porażeniem mózgowym i doświadczenie to jest obiecujące.
NASZ PRZYJACIEL ŚWINIA Wszyscy kochają słoninę (a jak z czosnkiem i ciepłym chlebem!), ale nie można powiedzieć, że kochamy świnię: i taka ona, i siaka… Jednak osiągnięcia naukowe ostatnich lat świadczą, że właśnie świnia pomaga rozwiązać jeden z najostrzejszych problemów medycyny. Zacznę z daleka. Aby uniknąć bezkarnego przenikania do organizmu drobnoustrojów i związanych z tym chorób zakaźnych, mamy potężny system samoobrony immunologicznej. Jego strategiczne zadanie polega na tym, aby rozróżniać, gdzie jest „swoje”, a gdzie „obce”. Drobnoustrój jest bez wątpienia „obcy”. W konsekwencji, rozpoznawszy zagrożenie, organizm mobilizuje samoobronę immunologiczną do jego pokonania. Powiedzmy, że wbiliście sobie w palec drzazgę, a wraz z nią drobnoustrojowy brud. Mija godzina lub dwie i na obcych „rzucają się” wyspecjalizowane do tego komórki krwi (leukocyty). Pochłaniają one i trawią drobnoustroje, choć przy tym same giną. Kropla ropy wokół drzazgi jest świadectwem tej zaciętej walki. Według takiego schematu rozwija się dramat immunologiczny także przy tak ciężkich chorobach jak dżuma, ospa, wąglik czy tyfus. Choć broń do samoobrony w różnych sytuacjach może być tutaj różna, zawsze pozostaje w mocy zasada: rozpoznaj, gdzie „swoje”, gdzie „obce”. Mechanizm rozpoznawania opiera się na tym, że w otoczce każdej żywej komórki znajduje się białkowa „flaga” (antygen), której „kolory” dla różnych organizmów są tak różne, jak kolory państwowych flag
Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki porów. Patologię (w tym ciężką, a nawet fatalną) mogą powodować błędy dwóch typów: jeśli organizm uważa „obce” za „swoje” (w konsekwencji nie walczy z potencjalnym okupantem) lub jeśli „swoje” wydaje się „obcym” (co skutkuje samozniszczeniem, procesem autoimmunologicznym). Wszystko dzieje się tak, jak w lotnictwie wojskowym: na niebie pojawił się nieplanowany samolot — z dołu pytają „kto ty?” — tajny automat na pokładzie sygnalizuje „ja — swój”, i niech Bóg broni przed tym, aby automat dał błędną odpowiedź lub na ziemi go źle zrozumiano (jeśli on rzeczywiście jest „swój”). Dobrze, ale co ma do tego świnia? Nie spieszmy się. Rzecz w tym, że niektóre antygeny komórkowe („chorągiewki”) mają różnice nie tylko u różnych organizmów (człowieka czy drobnoustroju), ale i u różnych ludzi. Na przykład, mam grupę krwi IV (AB) i moją krew można przetaczać tylko takim jak ja (IV-AB). Jeśli zaś (niech Bóg broni!) omyłkowo przetoczyć moją krew komuś innemu, jego układ odpornościowy wywiesi sztandar „mamy obcego!”. Rozpocznie się walka krwi przeciwko krwi, której skutki mogą być tragiczne. Tak rozwijają się wydarzenia również przy przeszczepach (transplantacjach) organów (nerek, serca, wątroby) od jednego człowieka drugiemu. Tysiące ludzi, którym trzeba przeszczepić, powiedzmy, nerkę, przez miesiące (a nawet lata) czekają, aż znajdzie się do przeszczepu nerka z takimi samymi jak u nich antygenami. Jeśli zaś struktura antygenów chorego i przeszczepionej nerki nie są jednakowe, jego układ odpornościowy „zjada” przeszczepiony organ — na własną szkodę. Nawet niewielkie rozbieżności antygenowe powodują „chorobę transplantacyjną”. Z powodu braku antygenowo zgodnych dawców (i organów) dzisiaj tylko jeden na trzech chorych, którzy potrzebują przeszczepu, może doczekać się operacji, a tym samym liczyć na ratunek. To według światowych statystyk; na Ukrainie sprawa wygląda znacznie gorzej. W takim kontekście nie dziwią (prawdziwe czy zmyślone) strachy o kradzieże zdrowych organów podczas operacji niezwiązanych z transplantacją; o znikanie ludzi, których pozbawia się życia i „przerabia na organy”; o wykorzystywanie w tym samym celu niemowląt skradzionych z porodówek. Plotki zawsze bywają przesadzone, ale prawdą jest to, że sytuacja na rynku transplantacyjnym (straszne połączenie słów) prowokuje kryminał. Świnia (wróćmy do niej) pod wieloma względami biologicznymi jest bliska człowiekowi. I niech to nikogo nie obraża… Przez wiele lat właśnie na świniach badano i bada się przebieg oraz sposoby leczenia ostrej choroby popromiennej, wypróbowuje się niektóre preparaty lecznicze. Aby te badania uczynić tańszymi, naukowcy wyhodowali nawet laboratoryjne „małe świnie” („mini-pig”). I oto nowe doniesienia. Pojawiła się nadzieja, że w najbliższym czasie będziemy mieli świnie ze słabymi antygenami (wyblakłymi komórkowymi „chorągiewkami”). Przeszczep organów od takich świń
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
het ukraińskiej sprawy… Jakimś podświadomym przeczuciem zgodził się stać humusem dla słynnej literatury „lat dwudziestych” — ukraińskiego modernizmu. Aby Chwylowyj dojrzał do stwierdzenia: „Chcemy Europy, a nie oświaty”. „zu” uważałem powieść M. Bułhakowa „Mistrz i Małgorzata” za jedyne ezoteryczne dzieło na terenie bolszewickiego imperium. Takim też pozostało dla mnie, ale w prozie. Drugim utworem, w którym autor wyraźnie dostrzegł szatańską liczbę, stał się poemat „Kaukaz”. Materiał faktyczny do swojego dzieła czerpał z ówczesnych realiów, podobnie jak M. Bułhakow. Zapewne istnieje niemało pisarzy, których twórczość można rozpatrywać w oderwaniu od epoki, w której tworzyli, ale W. Barka to poeta epoki apokaliptycznej, dlatego jego dorobek nie może być oddzielony od wydarzeń. Poemat „Kaukaz” to wielopłaszczyznowe płótno z dziesiątkami, setkami postaci, z kilkoma wątkami fabularnymi. Do jego analizy potrzebne są gruntowne badania naukowe leksykologów, lingwistów, filologów, historyków i innych. W przyszłości na temat „Kaukazu” będą bronione prace kandydackie i doktorskie. Nie będzie wielkim błędem uważać, że wszystkie wcześniejsze utwory autora to tylko zdobywanie doświadczenia literackiego, gromadzenie materiału faktycznego, przenikanie duchem w ten wymiar, gdzie formują się programy dla ziemskiego bytu, aby stworzyć takie płótno. Wszystko dzieje się po coś. Jeśli człowiek kosztem cierpień, tułaczki, kosztem nędzy (poeta mieszkał w niewielkim mieszkanku w Nowym Jorku) napisał takie dzieło, to musi je znać każdy, kto dba o przyszłość swojego narodu. Bo tam, w poemacie, jest przykład, jak niepostrzeżenie może podkraść się wielkie nieszczęście. Zapewne kiedyś, dla większej czytelności utworu, powstanie kwestia jego adaptacji do współczesnej leksyki Ukraińca. A to nieprzebrana ilość pracy dla wielu poetów, oczywiście, jeśli któryś z nich weźmie na siebie ten ciężar. Utwór wydrukowano w redakcji autorskiej i zachowano w nim ortografię oraz styl oryginału. Ujrzał on światło dzienne w serii „Biblioteka „Wydania czasopisma „Borysten” (redaktor naczelny F. Suchonis). Książka została wydana ku pamięci Wasyla Barki-Oczereda i członków Osiedla ODUM-u, a trafiła do rąk czytelnika dzięki funduszom Osiedla ODUM-u. Dyrekcja: Anton Filimonczuk, Wiktor Rosynski, Ołeksij Szewczenko, Wasyl Doroszenko, Petro Hurskyj, Olha Filimonczuk, Wołodymyr Hryhorenko.
Maschinelle Übersetzung
Ulana HLIBCZUK Niedawno w „Bibliotece literatury ukraińskiej” ujrzał światło dzienne zbiór utworów kanonicznych Anatola Swidnyckiego. Wysokiej jakości poligrafia, dobra oprawa graficzna, obszerny wstęp Wałerija Szewczuka… Wszystko po to, by złapać czytelnika w słodkie sidła… Wszystko po to, by pomóc mu odróżnić Swidnyckiego od Swidzynskiego. Poziom wiedzy o ukraińskiej klasyce prowokuje podobne pomyłki. Mimo wszystko Wołodymyr Swidzynski to tajemniczy ukraiński poeta, podczas gdy Anatola Swidnyckiego można nazwać tajemniczym „nieudacznikiem”. Mykoła Zerow uważał go za „najbardziej typowego nieudacznika”. Okrutne? Racjonaliści takimi otwarcie gardzą, miłosierni współczują, ale również unikają. Na nieudaczniku ciąży jakby fatalne znamię losu, którego nie da się zmienić. Swidnycki żył i pracował w tym samym okresie co tacy ukraińscy pisarze jak Pantełejmon Kulisz, Wołodymyr Antonowycz, Panas Myrny… To był kiepski czas dla ukraińskich spraw. Ledwo co rozkwitła „Osnowa”, a już wyszedł cyrkularz wałujewski o zakazie wszystkiego, co ukraińskie. Niemniej Kulisz mógł pozwolić sobie na dumny pseudonim Irodczuk, a Swidnycki jedynie na nieopublikowaną utalentowaną powieść „Luboraccy” i marskość wątroby… Co więc miał na myśli Zerow pod określeniem „najbardziej typowy”? Zastanówmy się… O „Luborackich” w wąskich kręgach naukowych do dziś nie ma wspólnej opinii: czy to opowieść, czy powieść… Przynajmniej uznają, że ta prozatorska rzecz została napisana w stylu realizmu etnograficznego. Mniej więcej wtedy tworzyli Balzac, Dickens, Maupassant… Tę analogię przytoczyłam nie
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
po to, aby umniejszyć lub zlekceważyć „Lubonackich”. Gatunek literacki realizmu etnograficznego na terenie Małorosji był zbyt uwarunkowany, by go lekceważyć albo się dziwić. Ukrainy wówczas nie było. Istniała tylko sprawa ukraińska. Swydnycki należał do jej idealistyczno-romantycznych apologetów. Może właśnie dlatego stał się „najtypowiejszym nieudacznikiem”? A do tego otwarta podolska natura… Szczera dusza, która nie umiała trzymać kamienia za pazuchą i nie rozumiała subtelności społecznych szachów. Wrażliwa i uczuciowa… Nieprzypadkowo w kijowskim towarzystwie literackim Anatolija Swydnyckiego nazywano go „Natalką”. Widocznie w tamtych czasach nie pojawiały się te negatywne aluzje, do których dziś jesteśmy przyzwyczajeni… W pisarzu zakodowano zbyt mało odporności na czarne pasma. Takie natury pękają i z jakąś fatalistyczną radością idą na dno. Iwan Franko o nowo odkrytym dla siebie autorze napisał: „Anatol Patrykijowicz Swydnycki należy do tych utalentowanych, a nieszczęśliwych ludzi, których to życie, to zła dola łamie i zabija w rozkwicie lat, nie pozwalając w pełni rozwinąć się ich talentowi, nie pozwalając zastosować w praktyce tej wiedzy, którą zdobyli w życiu, ani tej szczerej miłości, którą ich dusza płonęła w najpiękniejszych chwilach życia. Nawet to, czego zdołali dokonać w życiu, prześladuje zła dola, jakby chciała zetrzeć wszelki ślad ich ziemskiego istnienia, ich dążeń i męk duszy…” Jednak „Lubonaccy” nie popadli w niepamięć. Soczysta mowa Podola, narodowy grunt, chronologia degradacji ukraińskiej duszy…
Oczywiście, to nie jest lektura masowa. Przynajmniej czytelnik musi być przygotowany na tę samą nudnawą realistyczną etnografię. Wrażenie jest takie, że Anatolij Swydnyćkyj z nutą pogardy odnosił się do czystej beletrystyki, to znaczy do literackiego rzemiosła. Wszystko, co robił, chciał zrobić z proświatiańskim podtekstem, dla ludu, dla sprawy ukraińskiej. Tyle że literatura tego nie lubi. Pisarze, którym udawało się ominąć koniunkturę społeczną, lekceważąc „izmy”, mają szansę przetrwać w czasie. Swydnyćkyj trudno kojarzy się z pojęciem koniunktury, mimo to uważał za zaszczyt drobiazgowo wyrzeźbić ukraiński portret, zamiast zagłębiać się w żywioł psychologizmu. A współczesnemu czytelnikowi nie pozostaje wybór, jak rozstrzygnąć: czy „Luboraccy” to konserwa językowa, czy jednak literatura? Dziś też nie dziwi, gdy wiejskie dziecko spod Żytomierza zbyt szybko zostaje pochłonięte przez rosyjskojęzyczne środowisko stołeczne. Zazwyczaj… Czy dalej za to obwiniać Imperium Rosyjskie? Rzekomo zniszczyło Sicz, złamało kozaków, wykręciło ukraińską wolną duszę jak baranie rogi… Można. Tylko że poczucie absurdu z tego nie maleje. I nie przestaję się dziwić, dlaczego tak dobra, poczciwa dziewczynka Masia z „Luborackich” po roku zamienia się w potwora… Oczywiste, że środowisko łamie ukraińską duszę… Tylko dlaczego jest ona tak podatna na pęknięcie i degradację? Zatem „najtypowszy nieudacznik” Anatolij Swydnyćkyj… Utalentowany prozaik, apol-
Maschinelle Übersetzung
Wiktor SAWCZENKO, Dniepropetrowsk
Wasyl Barka to postać epoki apokaliptycznej, typowa dla literatury ukraińskiej przełomu XIX i XX wieku. Najbliższym jego analogiem był Iwan Bahrjanyj. Ci dwaj są w gruncie rzeczy najwyraźniejszymi przedstawicielami twórczej inteligencji naszej diaspory, która przetrwała ówczesne lihołittia i nie została rozstrzelana ani zamordowana w obozie koncentracyjnym. A co najważniejsze, nie złamała się. Los W. Barki jest nieco jaśniejszy (o ile w ogóle można tak powiedzieć o tamtych czasach) od losu I. Bahrjanego. Przynajmniej uniknął obozu, fizycznych znęcań i ucieczek, których w pełni doświadczył jego towarzysz pióra. Kiedy kiedyś, pracując nad „Antologią prozy Prydniprowia”, długo nie mogłem zrozumieć, dlaczego prozaik Stepan Czornobywec po wydaniu swojej pierwszej książki nagle zniknął z procesu literackiego na całych siedemnaście lat. Jak się okazało, w latach 30. odstrzeliwano każdego, kto mógł coś POWIEDZIEĆ. W szczególności rozstrzelano całe kierownictwo nowo utworzonej Dniepropetrowskiej organizacji Związku Pisarzy Ukrainy. W. Barka, podobnie jak S. Czornobywec, uniknął represji tylko dlatego, że na czas dostrzegł zagrożenie, które płynęło od SŁOWA. Po krytyce jego pierwszego tomu poetyckiego „Szlaki” (1930 r.), w którym zarzucano mu „burżuazyjny nacjonalizm” i „klasowo wrogi światopogląd”, W. Barka wybrał drogę „dobrowolnego poetyckiego milczenia”. Co więcej, przez całe dziesięciolecie zmienił swoje życie: zagłębił się w działalność naukową, został kandydatem nauk filologicznych, i to nie na Ukrainie, lecz w Rosji. Nie ma jednak potrzeby wspominać o przebiegu biograficznych kolizji poety. O tym wiele napisali biografowie, naukowcy i sam pisarz. Chciałbym rozpatrzyć postać W. Barki jako uczestnika wielkiej apokalipsy, którą przeżyła ludzkość w XX wieku, a zwłaszcza naród ukraiński, któremu przypadło znaleźć się w samym epicentrum nieszczęścia. Tytułowym dziełem pisarza jest poemat „Kaukaz”. Jest to utwór poetycki liczący 770 stron. Tę książkę autor pisał przez całe życie. Nawet w 2003 roku, tuż przed śmiercią (zmarł 11 kwietnia w 95. roku życia), podczas wywiadu z redaktorem naczelnym czasopisma „Borysten” Fidelem Suchonosem wprowadzał jeszcze jakąś poprawkę do maszynopisu „Kaukazu”. Książkę można śmiało nazwać eposem epoki apokaliptycznej, ponieważ obejmuje ona wszystkie strony ówczesnego życia, a także lata wcześniejsze, z których właściwie wyrosła apokalipsa. Od razu chciałbym ostrzec czytelnika „Kaukazu” co do leksyki, którą napisano poemat. Na autorze najpewniej odbił się wpływ językowy Kraju Krasnodarskiego i Rostowa, gdzie W. Barka kształtował się jako pisarz i uczony. Chodzi o pewien zestaw słów, które dziś są „niecodzienne” i do których trzeba się przyzwyczaić. Podobnie jak do metaforyczności, która wymaga od czytelnika przejścia od powierzchownego odbioru wiersza do zagłębienia się w jego istotę. Co do stylu poetyckiego, można tu zgodzić się z redaktorem naukowym wydania, profesorem A. Popowskim: „Paleta poetycka Wasyla Barki, choć ukształtowana na klasycznych elementach różnych szkół i kierunków stylowych, jest jednak całkowicie samobytna, «barkowska»… Zbliżanie się nieszczęścia przewidywało wielu pisarzy XIX — początku XX wieku. Byli to Szewczenko, Mickiewicz, Lermontow, Mereżkowski i Dostojewski… Odczuwał to także młody W. Barka. Świadectwem tego jest wydarzenie, które wykorzystał w swoim utworze i które miało miejsce kilkadziesiąt lat przed tym, jak o nim wspomniał, a co najważniejsze, to, jak je zinterpretował… Podczas koronacji Mikołaja II, w chwili jego wejścia na podwyższenie cerkiewne, car potknął się i stracił przytomność. To był omen. A 18 maja 1896 roku, w dniu uroczystości z okazji koronacji, wydarzyła się straszliwa tragedia. Na Chodynce już od nocy zebrał się półmilionowy tłum, oczekując obiecanych darów. Jednak około 6 rano tłum nagle ruszył z miejsca i pognał naprzód tak gwałtownie, jakby za nim gnał ogień — tylnie napierały na przednich, kto upadał, ten był tratowany. Katastrofa trwała zaledwie 10—15 minut. Kiedy ludzie oprzytomnieli, było już za późno. Zginęło 1282 osoby. Ten fenomen do dziś nikt nie potrafi wyjaśnić. Ten, kto nie wie o tragedii chodyńskiej, odbierze rozdziały „Nowo wyniesiony samodzierżca III” i „Zubożała rodzina” z poematu „Kaukaz” jako autorską fikcję. Tymczasem w tych rozdziałach przedstawiono nie tylko fakt tragedii, ale także jej rzutowanie na rok 1917, kiedy zbuntował się cały lud imperium. A wszystko zaczęło się od siedziby cara — Pałacu Zimowego. Jeśli dla historyka wydarzenie chodyńskie jest czymś niepojętym, to dla poety jest tylko znakiem, zwiastunem zagłady dla całej carskiej dynastii. Znakiem pokuty za wszystkie grzechy rodu carskiego. Oto przykład takiego grzechu: „Ostatnia pogłoska: groza! Żywego w murze, W podziemiu więziennym zamurowano. I tam umarł, na zardzewiałych łańcuchach — Przykuty! Nam i na pogrzeb nie wolno towarzyszyć. A gdzie szkielet? Nie wiadomo; w ravelinie; Bo — tajemnica władzy dla poddanych. Synek rośnie, pozostał półsierotą, Jakby w cieniu: pod żrącą hańbą. Za ojca buntownika, mazepińca, bluźniercy! — Ciężar nieskończony”. Dwadzieścia trzy lata po tragedii chodyńskiej, w lipcu, również 18., świat dowie się o rozstrzelaniu carskiej rodziny. Przestała też istnieć dynastia Romanowów. Czy wiadomo było, kto nadejdzie na miejsce caratu? Było. W szczególności w przepowiedni D. Mereżkowskiego, która, jak sądzę, najdokładniej odzwierciedlała samą istotę tamtej władzy: „Nie bój się żadnych pokus, żadnej wolności, nie tylko zewnętrznej, społecznej, lecz także osobistej, bo bez drugiej niemożliwa jest pierwsza. Jednego się bój — niewolnictwa, a z najgorszych niewolnictw — mieszczaństwa, a z najparszywszych mieszczaństw — chamstwa, bo niewolnik, który został carem, jest chamem, a uwieńczony cham to diabeł, naprawdę straszny, straszniejszy od tego, jak go malują, nadchodzący książę tego świata. Nadchodzący Cham”. W. Barka był jednym z nielicznych, którzy w „Objawieniu św. Jana Teologa” rozpoznali proroctwo dotyczące imperium rosyjskiego. I nie tylko odgadł zarys przepowiedni, lecz także zidentyfikował postacie proroctwa — czerwonego zwierza (smoka), fałszywego proroka, Babilońską nierządnicę i tak dalej — z żywymi postaciami największej w dziejach ludzkości tragedii. „Od grudnia, w szyku siedemnastego — rzeź; na wiele ludzi, powiedziano, uzbrojonych, jak rzeź narodów i osób, jak wstręt — krwawo zrywać ze świata bezbronnych”. Nawiasem mówiąc, poeta rozpoznał nie tylko zwierza, ale także większość z jego siedmiu głów (zob. rozdział „Galeria krwawych zwierząt”). „Pod moskiewskimi butami rozpłodził — Cennik ludzi, nawet niższych od połuszki. W terrorze: mór i rozstrzeliwania namnożył, sobie przywłaszczywszy od ящура (smoka, węża apokalipsy) dostojeństwo. Przewrócił kraj w przepaść, jak podadską, z domu: zwierz! — aby utrzymać władzę. A jego fałszywy prorok, bluźnierca opętany, zabrał się do wykorzenienia wiary ze świata”. Oto cytat z rozkazu Lenina z 1 maja 1919 roku: „W zgodzie z decyzją W.C.I.K. i Rady Ludowych Komisarzy należy jak najszybciej zakończyć z popami i religią. Popów należy aresztować jako kontrrewolucjonistów i sabotażystów, rozstrzeliwać bezlitośnie i powszechnie. I jak najwięcej”. Rozkaz nr 13 666/2. 1 maja, Dzień, w którym rozpoczęła się zagłada prawosławia, „dzieci” Lenina obchodzą do dziś. „Niszczyciel Cerkwi: w bogobójstwie, kiedy aż setkę władyków wymordował; a kapłanów do dziś setki tysięcy zabitych! — ich: męczenników na czerwonym palu… Strzelano do nich, wieszano ich przy domach; zaganiano ich w śnieg, a mróz ich zamarzał; topiono ich w stawach, studniach, rzekach; rąbano ich i kłuto bagnetami; zabijano ich kolbami; zarąbano ich szablami na oczach ludzi”. Do przeczytania «Kaw-
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Walentyna DAHYDENKO Letni dzień w stolicy jest mniej zatłoczony z powodu upałów i urlopów, dlatego oczom ukazują się nieoczekiwane i zabawne scenki: młodzieniec omija pieszych na rowerze, przerzuciwszy na siebie kierownicę i zadzierając w powietrze przednie koło — czy to z młodości, czy z dobrego nastroju. A jako przeciwwaga dla ekwilibrystyki tego wyrostka, pieszym pasem ostrożnie przeprowadza na zielone światło osiodłanego osła jego zmęczony poganiacz, który odczuł swój dzień w poszukiwaniu egzotycznie nastawionych turystów. A już trzeci obrazek, przez nikogo niezauważony na kijowskim podwórku, był wyłącznie dla mnie. Ale zaliczam go do cudu, wysoce artystycznej i złośliwej aluzji Natury do ludzkiej pewności siebie, która prowadzi do przeceniania naszego znaczenia. Z gęstwiny skweru tuż przed oczami wyfrunął brązowo-żółty motyl; przecinał przestrzeń powietrzną, gdy nagle w jego „korytarz powietrzny” płynnie i dostojnie wpłynęła puchowa drobinka. Motyl wstrzymał ruch, a potem… obleciał ją dookoła, najwyraźniej z zaskoczenia i ciekawości, i pomknął dalej. Było to tak, jak według opisów w prasie odrzutowce spotykają w przestworzach UFO. Czy pozaziemscy goście oceniają ludzkiego ducha i intelekt tylko po naszych niedoskonałych aparatach latających? Motyl jednodniówka, którego zdziwiła puchowa drobinka. Co powiedzą mi o jego nierozumie entomolodzy? A artysta napisał tak: „Jeśli otoczenie objąć myślą wzrokiem, to zobaczymy zdumiewający świat Twórcy-Budowniczego, porażający pod każdym względem, dokądkolwiek sięgają nasze odczucia. Zdumiewające leje się światło — to jaskrawo-złote, to „blaskiem błękitnym”, i wydaje się, że Wszechświat jest przeniknięty tym światłem — od wielkich galaktyk do najmniejszych komórek organizmów Ziemi… Wszystko w ruchu, we wzajemnym związku — Harmonii w prawie Twórcy-Budowniczego”. Stepan Chymoczka, potomek ukraińskich artystów, nie męczy się dziwieniem hojności Natury na Ziemi, przyznaje, że obok Piękna jest tu miejsce na brzydotę; i mimo wszystko dla niego ta planeta jaśnieje, i wszystkie jej zakątki chce opiewać. Na wystawie indywidualnej w Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy zaprezentował płótna z różnych lat, i po jego malarskich opowieściach rozpoznajesz znajomą i tobie ścieżkę ziemskiego życia. Bo za każdą kompozycją wysoka fala przejmującego nastroju, czy to luksusowe „Lato”, gdzie konie wysokie i młode nad rzeką. I Ona, piękność czarnowłosa w białej sukni wznak, na kwitnącym brzegu, zapatrzona w niebiosa. Jakaś ukraińska antyka, należałoby ją monumentalnie przenieść na wielkie płaszczyzny, tę współczesną freskę — zamiast kramarskiej nędzy komercyjnych i politycznych billboardów na naszych ulicach. A o niesamowitej urody pod względem świetlnym „Objawienie pańskie” oraz wieczorne wiejskie pejzaże! Pomysłowy Łowca efektów świetlnych w malarstwie, dowodzi swojego przekonania o Jaśniejącym świecie, nawet kiedy ten jeszcze Lidia WICENIA, m. Połtawa „Tu najcichszy dom na świecie, tu sufity z ptasiego świergotu uknute, a wiatr roznosi zielone słowa… Tu duszę ludzką, jak małe dziecko, witają brzozy, macierzanka i trawa — wchodźcie w gości do domostwa Iwana Kyryłowycza Driapaczenki…” Tak poetycko zwracali się do obecnych uczniowie i sołtys wsi Wasyliwka na Połtawszczyźnie Wasyl Bordiuh. Ludzie zebrali się na wiejskim cmentarzu przy grobie ukraińskiego artysty Iwana Driapaczenki: z obu stron przy nim stały jego obrazy, a białe płótno jeszcze skrywało przed oczami pomnik. Wybitny ukraiński artysta, grafik, którego prace z honorem wziąłby do swojej kolekcji każdy z europejskich muzeów, nie będzie już pozostawał zapomnianym czy „małoznanym”, jak było napisane pod jedną z jego prac na początku lat 60. już minionego wieku. Los człowieka, wpisany czasem w przedział między dwiema datami, które wyryto na kamieniu: 1881—1936. Właśnie w przedział — nie w myślnik. Data urodzenia nie jest dokładna, według innych źródeł Iwan Driapaczenko urodził się w Wasyliwce 4 sierpnia 1882 roku, i wtedy możemy mówić o uczczeniu jego pamięci w przededniu 125-lecia. Patrzy na obecnych z płaskorzeźby — bardzo przystojny młody mężczyzna. I wydaje się, że po urodzie można czytać i jego czystą duszę, i jego piękny głos, jego wybranie: urodził się w małej wsi, ale — z wielkim talentem.. Do Wasyliwki do swojego majątku co lato przyjeżdżała odpoczywać z zagranicy hrabina Zofia Kapnist. Zauważyła i oceniła talent prostego wiejskiego chłopca. Dzięki jej pomocy uczył się w Kijowskiej szkole rysunkowej, gdzie wsparł go Ilja Riepin, a później w Moskiewskiej szkole malarstwa, rzeźby i architektury, w Petersburskiej akademii sztuk, gdzie Riepin już był jego mentorem. Nauka trwała 17 lat, były też podróże z hrabiną do Niemiec, Włoch, Francji, Szwajcarii, udział w corocznych wystawach i wysokie odznaczenia, kontakty z wybitnymi osobistościami — Wrublem, Sierowem, Malewiczem, Ge, Szalapinem… Możemy tylko wyobrazić sobie, jak uskrzydlały artystę jego sukcesy. I jak krajała serce drama jego miłości — jednej na całe życie: Zofia Kapnist była zamężna, a później ich na zawsze rozdzieliła rewolucja. Od 1918 roku aż do ostatniego dnia Iwan Driapaczenko mieszkał w swojej wsi. Malował, kierował chórem cerkiewnym, stworzył teatr i sam w nim grał, spektakle pokazywano we wsiach swojego i sąsiednich rejonów. Obrazy artysty były niemal w każdej wiejskiej chacie: czasem malował portrety, aby przeżyć. Obecnie jego płótna przechowywane są w muzeach Krzemieńczuka, Połtawy, Lwowa, Charkowa, Doniecka, Moskwy, Petersburga, Niżnego Nowogrodu, Rybińska. Swego czasu były eksponowane w moskiewskiej Galerii Trietiakowskiej, leningradzkim Ermitażu. Obrazy, które stały przy grobie podczas odsłonięcia pomnika, przechowują krewni. Oni też opiekują się grobem artysty. Mieszkańcy Wasyliwki tymczasem opowiadali, kto jest przedstawiony na portretach artysty, które były wystawione na czas uroczystości, wyjaśniali, kto i jakimi rodzinnymi nićmi jest związany z Iwanem Kyryłowyczem. Patrzyliśmy na portret dziewczynki w ukraińskim stroju, wiedząc, że to siostra artysty Marfa Kyryliwna. A mężczyzna, który stał obok, dodał: „To moja mama. Zmarła niedawno — jeszcze roku nie minęło”. I nie można było nie zauważyć, jakże podobny do swojego wuja jest Heorhij Horbań! Były pilot Hryhorij Pawłuszko opowiedział, że jego matka Nastia Josypiwna śpiewała w chórze Iwana Driapaczenki. „A oto portrety moich rodziców: Jelyzaweta Jewmeniwna i Jakiw Sawycz. W domu jest jeszcze portret ojca, narysowany ołówkiem. Bardzo wtedy chorował na tyfus, Iwan Kyryłowycz przyszedł i powiedział: „Daj, Jakiwie, ja cię narysuję, bo umrzesz — nie będzie dzieciom pamiątki”. A kiedy ojciec wyzdrowiał, namalował farbami mamę i tatę”, — opowiada Warwara Jakiwna Bordiuh. A jej dzieci, Nadija i Wiktor, fotografują się przy portretach dziadka i babci; Nadija trzyma na rękach ich prawnuczkę — córeczkę KULTURA
Maschinelle Übersetzung
Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki tylko na przejściu z Nocy w Dzień. Ale dziadek Stepana Chymoczki malował świątynie w Besarabii, na Ukrainie i w Mołdawii, a ojciec zaczynał od malowideł cerkiewnych. Aby tworzyć promienność, trzeba ją nosić w sercu. Na pędzlach jest tylko farba. Lecz wiejskie sceny Stepana Chymoczki stworzone są przez niego pobożnie, jak ikony. Tam świeci kwieciem sad i świeci siwizną ten, kto może kiedyś go zasadził, tam niestrudzona w pracy kobieta z kozą, a i po prostu krajobraz „Droga do domu” — przyciągające światełka dalekiej zimowej wsi, do której spieszysz, być może, z autostrady przez pole siecią czyichś śladów na śniegu. Z niebieskich cieni ciemności do jaśniejącego rodzinnego okna, gdzie, zdaje się, ciebie do dziś czekają najbliżsi z bliskich. Daleko ta wieś z nimi. Daleko… I całe życie się do niej modlisz, i cudowne płynie światło!… Darynko… „A ten chłopiec na portrecie po prawej — to mój ojciec Andrij Machtejowycz Prycyk”, — mówi Ałła Andrijiwna Czernenko. Oto tak zebrała się wielka rodzina współmieszkańców wsi, przeglądając korzenie rodu, ciasno splecione, mocne, bardzo. A my na pożegnanie zajechaliśmy do gospodarstwa Wiry Wasyliwny Czernenko: jej chata stoi na miejscu spalonej przez faszystów chaty artysty. A w głębi ogrodu trzepoczą liśćmi dwie grusze-iwanówki, zasadzone przez Iwana Driapaczenkę. Ich owoce dojrzewają na Iwana Kupały, stąd i nazwa, — mówi gospodyni. One strzegą też pamięci Iwana, który je zasadził. On nie zbudował chaty, nie wychował synów, ale pozostał wiernym synem Ukrainy. I, aby pokazać Ukrainę za granicą, narodowy Borys SPISARENKO Nie, szanowni melomani, — to nie przypadek. W Narodowym Domu Muzyki Organowej i Kameralnej brzmiała Uroczysta msza Ludwiga Beethovena właśnie 21 lipca… Tak, panowie Ukraińcy, was powołał do sali, do kościoła św. Mikołaja wasz genetyczny głos — wszak to dzień urodzin i uczczenia dwóch olbrzymów ducha — Ołeha Olżycza i Ołeny Telihy, poległych za nasze wyzwolenie… Gotyckie sklepienia wypełnione potężnymi imperatywami Geniusza muzyki, skierowanymi za skinieniem ręki kierownika artystycznego, narodowej artystki Ukrainy Wałentyny Ikonnyk-Zacharczenko i do Władcy, i do Bożego baranka, i do nas, obecnie żyjących, zwłaszcza w stwierdzeniu: „Credo!” — Wierzę! — z ust chóru, z delikatnych manuałów organów (Iryna Chareczko), z akordów orkiestry… Dominują właśnie głosy, to dzięki nim — Zespołowi i solistom Oldze Szwydkiej, Nini Charczenko, Mykole Kowalykowi, Ołehowi Czornoszczokowowi — wyszliśmy po mszy na Wasylkiwską, pełni duchowej świętości Sztuki! Pełni szacunku do olbrzymów narodowego Ducha, o których jeszcze tak mało wiemy, tylko rzadko, przy okazji dat, oglądając się na ich życiowy wyczyn. Musimy widzieć w ich kohorcie także orędownika odrodzenia narodowej kultury Wiktora Ikonnyka, założyciela Zespołu Muzyki Klasycznej imienia Borysa Latoszynskiego, i wszystkich jego kolegów oraz kontynuatorów świętej sprawy w niełatwej teraźniejszości… Przypomniała mi się premiera innej, Wysokiej mszy J. S. Bacha w tak samo upalny dzień dwanaście lat temu — na zaproszenie maestro Ikonnyka przyszedłem do kościoła z dramatycznego pogrzebu Patriarchy Wołodymyra, i zapewne właśnie dlatego pozostałem nietknięty. Wspomnij, Panie, dusze sławnych… Po mszy dzisiaj, wychodząc z kościoła, słyszę — większość głosów Anglików i innych melomanów zewsząd. Nie widać z jakiegoś powodu naszych rządzących. Ale jest, dzięki Bogu, jest nasza młodzież, dzieci. „Oto gdzie, ludzie, nasza sława, sława Ukrainy!” artysta Wasyl Łopata zabiera ze sobą płótno Iwana Driapaczenki, na którym — cztery obrazy kobiety-Ukrainki. I mówi: „To — Ukraina”. Dzieła, które przechowują dalecy krewni artysty, oczywiście już wymagają renowacji. I miejsce dla nich — w muzeum. Z pewnością powinny pozostać na Połtawszczyźnie. W połtawskiej Galerii Sztuki obecnie przechowywanych jest pięć prac Iwana Driapaczenki, a jej dyrektor Olha Kurczakowa zapewniła, że będzie szukać możliwości nabycia nowych prac. A wasyliwcom podarowała dwa albumy Mykoły Jaroszenki. To te duchowe korzenie, które dadzą potężne pędy w przyszłość. I pierwszymi mogą stać się coroczne plenery połtawskich artystów w malowniczej ojczyźnie Iwana Driapaczenki.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
wykonania łemkowskich pieśni, które wspaniale wzbogacają muzyczną tkankę utworu „Płaczu Jeremiasza”. Cover piosenki Wołodymyra Iwasiuka „Ja pidu w daleki hory” również okazał się sukcesem — jednoimienny maxi-singiel rozszedł się znakomicie. Na początku lata 2000 roku ukazuje się album „Nasi partyzanci” — z wyglądu konceptualne wydawnictwo Czubaja i Kuzmy ze „Skriabina”. Na wkładce płyty znajduje się krótki i wymowny epigraf: „Poświęcone naszym bohaterom. Pamiętamy o Was. Chwała Ukrainie!”. Album jest niezwykle popularny wśród patriotycznej młodzieży i już kilkakrotnie był wznawiany przez kijowską firmę audiowydawniczą „Karawan CD”. „Światło i Spowiedź” — suita piosenek Tarasa na wiersze ojca, Hryhorija Czubaja, której osiem części płynnie i zupełnie swobodnie przechodzi jedna w drugą. Niektóre z utworów Czubaj wykonywał wcześniej. Piosenka „Ty ne maiesz dowkoła swicziadonka żodnoho” brzmiała już w odległym 91. roku na festiwalu „Czerwona ruta” w Zaporożu. Ale w wersji albumowej ten i inne utwory są zaaranżowane nie po rockowemu, lecz w stylistyce zbliżonej do stylu new age. To właśnie dlatego zaproszono znaną orkiestrę „Wirtuozi Lwowa” z jej szlachetnym srebrem instrumentów smyczkowych. Taras pragnął przede wszystkim przekazać słowo, a dokładniej — barwną, wyszukanie metaforyczną poetykę Hryhorija Czubaja. Na albumie równie przekonująco brzmi tekst Iwana Malkowycza „Z aniołem na ramieniu”. Ta piosenka otwiera album. W przeciwieństwie do wersji Marii Burmaki, która także zrobiła piosenkę z tego wiersza, w utworze Czubaja wyraźnie słychać motywy huculskie. Zasadniczo „Światło i spowiedź” to próba odbudowania sprzężenia zwrotnego między synem a ojcem, między obecnym pokoleniem a pokoleniem lat siedemdziesiątych. Kiedyś Hryhorij Czubaj w dosłownym sensie uratował życie małemu Tarasowi: na dmuchanym materacu syna uniosło na otwarte morze. Dzięki niewiarygodnym wysiłkom ojciec go ocalił. A teraz — choć to brzmi patetycznie — syn ratuje ojca przed zniknięciem w otchłani Czasu, przed zapomnieniem, odsłaniając publiczności tajemniczy świat poezji ojca. Najtrafniej byłoby określić ten album jako misterium muzyczno-poetyckie, które wymaga szczególnego obcowania na najsubtelniejszych poziomach. Na miejscu jest tu wspomnienie Wiktora Morozowa o Hryhoriju Czubaju: „Piosenki syna płyną ku Niebiosom. I dalej, i jeszcze bardziej niepojęcie, za tę przenikliwą granicę, którą przekroczymy później. Stamtąd nie słychać głosu Hryćka, ale jestem przekonany, że byłby on nieskończenie dumny z syna, z tej ogromnej pracy, której poświęcił się Taras, reinkarnując ojca w piosenkach, ujawniając ukrytą muzykę wierszy ojca w rzeczywistych dźwiękach jego gitary, głosu, jego „Płaczu Jeremiasza”. Obecnie przygotowywany jest do wydania nowy album, który stanowi drugą część suity „Światło i spowiedź”.
Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe.
Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Cena prenumeraty, z uwzględnieniem usług pocztowych: na miesiąc — 3,38 hrn, na 3 miesiące — 9,89 hrn, na 6 miesięcy — 19,18 hrn.
0 7 0 3 0
MUZYKA
Maschinelle Übersetzung
Redaktor dyżurny Walentyna DAWIDENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.com.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301230 Nakład ogólny — 26000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. 4 820095 780016 Bitwa pod Połtawą: 300 lat później
Maschinelle Übersetzung
Ołeksandr JEWTUSZENKO Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Legendarny zespół „Płacz Jeremiji” w pełnym składzie to zjawisko na stołecznych scenach dość rzadkie. Zazwyczaj z kijowską publicznością komunikuje się Taras: czy to w przypadku akcji wspólnego ze „Skriabinem” projektu „Euterpe”, czy to udziału muzyka w spektaklu „Art-Welesu” pod tytułem „Bohaterowie spod Krut. Jeszcze więcej śniegu na srebrnym polu”. Jak by nie było, aktywna współpraca Czubaja z „Karawan CD” okazała się owocna: są dwa kompakty, przygotowywany jest trzeci — powtórny album „Płaczu Jeremiji”, który utrwali nagrania studyjne z ostatnich lat. W odróżnieniu od wielu swoich kolegów, „Płacz Jeremiji” przez długi czas nie miał żadnego wideoklipu. Wcześniej Taras twierdził, że „Płacz Jeremiji” jest zespołem naturalnie popularnym i nie wymaga jakichkolwiek sztucznych działań w celu „wypromowania” w elektronicznych mass mediach. Rzeczywiście, aureola popularności powstała wokół grupy w wyniku aktywnej działalności koncertowej i szczególnej charyzmy samego ZAPOWIEDŹ
Maschinelle Übersetzung
Wydany przez kijowską firmę fonograficzną „Karavan CD” kompaktowy singiel lwowskiej formacji „Płacz Jeremiasza” nosi tytuł „Jak ja spała na seni”. Impreza-prezentacja płyty odbyła się w popularnym kijowskim klubie bluesowym „Buddy Guy” i zgromadziła mnóstwo gości. Akcję otworzył Ołeksandr Bohucki — menedżer grupy, a także znany konferansjer „Tawrijśkych ihor”. strunowej gitarze, Wsewołod — na basie, a Ołeksa Pachołkiw (kolega z klasy Czubaja) — na prawdziwej wiolonczeli. Dołączył do nich gitarzysta i solista Ołeh Szewczenko-Biłyj. Po dwóch tygodniach prób nowo powstały kwartet brał już udział w serii koncertów na różnych scenach Lwowa. Taras wymyślił nazwę dla zespołu. Z osobą biblijnego proroka nazwa miała dość umowny związek, główną rolę odegrało to, że dla Tarasa to połączenie słów brzmiało jak kwintesencja wieczności. Właśnie tak jego ojciec Hryhorij Czubaj nazwał jeden ze swoich utworów. Powoli grupa „elektryzowała się”. Pojawił się perkusista Myrosław Kałytowśkyj. Od tego czasu „Płacz Jeremiasza” próbował istnieć samodzielnie, organizując niewielkie koncerty. Pierwszy sukces i, że tak powiem, ogólnoukraińskie „zaistnienie” miały miejsce podczas „Czerwonej Ruty” (1991). Pierwszy album „Dweri, kotri nasprawdi je” został nagrany z Wiktorem Majśkym w 1993 roku. Album istniał w formie rozpowszechnianej kasety i zawierał dziesięć piosenek, wśród nich połowę do wierszy Hryhorija Czubaja, po dwie do tekstów Wiktora Neboraka i Jurija Andruchowycza. Tekst do piosenki „Pamjatnyk” napisał Taras. Dziesięć lat później to wydawnictwo wydała ponownie w formacie CD firma fonograficzna „Atlantic”. Drugi album „Naj bude wse jak je” pojawił się rok później. Tam na gitarze solowej gra już Ołeksandr Moroko — inteligentny i bardzo techniczny gitarzysta. Z czasem w składzie zaszły istotne zmiany: perkusistą został Ołeksandr Kamjanećkyj, a trębaczem i klawiszowcem — Jurko Duda, który w brzmienie „Płaczu Jeremiasza” wniósł świeże i przejmujące barwy. W odnowionym składzie zespół w 1995 r. stworzył ponad 30 utworów, z nich tylko 11 weszło do kolejnego wydawnictwa „Chata moja”. Cały czas grupą opiekował się Ołeksandr Bohucki, który nieustannie łączył funkcje menedżera, producenta, administratora i promotora. Nowy tematyczno-stylistyczny zwrot w stronę muzyki ludowej to w dużej mierze jego zasługa. Oni z Tarasem dużo rozmawiali na te tematy, powrót do autentycznych źródeł był na czasie. Tak powstał album „Nasze Rizdwo”. Czubaj aktywnie wprowadza do koncertowych Tarasa jako lidera formacji, dobrego muzyka i romantyka. Właśnie w hipostazie podróżnika-romantyka Taras pojawia się w wideoklipie do piosenki „Ja pidu w daleki hory” reżysera Wiktora Pryduwałowa, który obecnie ma reputację najlepszego na Ukrainie twórcy teledysków. Zatem lody ruszyły i wideografia ukraińskiej sceny rockowej wzbogaciła się o jeszcze jedną w pełni jakościową i stylową pracę. W 2005 roku grupa „Płacz Jeremiasza” skończyła 15 lat, przeżyła pewną ewolucję, w wyniku której wykrystalizował się styl, ustabilizował się optymalny skład. Specyficzną cechą stylu jest obecność instrumentów dętych, wiolonczeli i skrzypiec. Jurko Duda — najmłodszy uczestnik zespołu — tworzy cudowne dźwiękowe wzory za pomocą trąbki, Wsewołod Diaczyszyn i Ołeksandr Kamjanećkyj — basista i perkusista — odpowiadają za solidny rytmiczny fundament dla Tarasa Czubaja, który śpiewa i gra na gitarze. Do albumu „Jak ja spała na seni” zaangażowano także wiolonczelistę Ołeksę Pachołkiwa. Jeśli usłyszycie w piosenkach dźwięki altówki — nie dziwcie się, wszak Taras kształcił się we Lwowskiej Konserwatorium w klasie altówki. Jeszcze jedną mocną stroną grupy jest wyrafinowana liryka. Wśród sześciu kompozycji na płycie jest pięć tekstów-pereł, które należą do Ołeha Łyszehy, Wiktora Neboraka i Hryhorija Czubaja. Niedawno światło dzienne ujrzała książka Hryhorija Czubaja pod tytułem „Płacz Jeremiasza”: i nazwa piosenki o tym samym tytule, i nazwa grupy pochodzą z jednego źródła — z poezji ojca Tarasa. Nic dziwnego, że najbardziej przejmującym utworem na płycie jest utwór „Switło i spowid”, napisany przez Tarasa jeszcze w 1991 roku… Historia „Płaczu Jeremiasza” zaczęła się jeszcze przed powstaniem samej grupy. W połowie lat 80. Taras pisał piosenki i występował jako bard w składzie Teatru autorskiej piosenki „Ne żurys”. W młodzieńczych latach kształcił się we lwowskiej konserwatorium w klasie altówki… Już wtedy marzył o swoim zespole, próbował grać w różnych półdziecięcych grupach. W jednej z nich poznał Wsewołoda Diaczyszyna — basistę, który do dziś jest w składzie zespołu. Na początku 90. zebrali swój pierwszy akustyczny skład, gdzie Taras grał na 12- Główny redaktor Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Anatolij POHRIBNEJ Ołeksandr PONOMARIW Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca głównego redaktora Ołeksander SZOKAŁO 279-49-47 Zastępca głównego redaktora Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca głównego redaktora ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział kultury Wałentyna DAWŁDENKO 270-55-57 Dział języka Nina HNATJUK 279-49-47 Dział pracy oświatowej Mykoła CYWIRKO 279-39-55 Dział korekty Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69
Maschinelle Übersetzung