Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №30 за 2008 рік

16 S. · 52 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

«W GŁĘBI WIEKOWEJ ALEI»

Walentyna DAWŁYDENKO Można jeszcze znaleźć miejsca, gdzie żywa przestrzeń duchowa, pielęgnowana przez minione pokolenia, jest ratunkiem przed degradacją i drogą w przyszłość dla współczesnego ukraiństwa. Te oazy duchowości ucieleśnione są w czarujący obraz Parku Krajobrazowego w Kaczanówce, ale mogą mieć też całkiem nieprezentacyjny wygląd — stary dom z łuszczącymi się ścianami w Pryłukach niegdyś także przyjmował Tarasa Szewczenkę, tak jak pałac w Kaczanówce. Dlatego dla mnie zarówno wsławiony mecenas Wasyl Wasylowycz Tarnowski, który w XIX wieku aktywnie pomagał miejscowej „Proświcie” i zakładał wyszywaną koszulę na przyjęciach w Petersburgu, jak i współczesny nauczyciel historii z Pryłuk Anatolij Hryhorowycz Ryżenko, suchy, niemłody, swoją szczerością przejmująco przypominający oświatowe pokolenie moich rodziców — to postacie jednej hierarchii. Anatolij Hryhorowycz pokazał nam ten stary, zaniedbany dom, ponieważ już od kilku lat zajmuje się poszukiwaniem nowych świadectw historycznych o pobycie Tarasa Szewczenki w Pryłukach. W tym samym celu podróż do obwodu czernihowskiego odbyli również dziennikarze „Słowa Proświty”. Redakcja kontynuuje projekt twórczy, który przewiduje opisanie współczesnej geografii miejsc związanych z Szewczenką na Ukrainie. Rozpoczynaliśmy go od Narodowego Rezerwatu „Ojczyzna Tarasa Szewczenki” na Czerkaszczyźnie. Wrażenia z obecnej podróży po Czernihowszczyźnie opublikujemy w następnym numerze „Słowa Proświty”. Dwa wybitne dzieła Szewczenki — malarza i pisarza — rozsławiają ten kraj w jego biografii. To płótno „Kateryna” i powieść „Muzyk”. Taras Szewczenko był znajomy ze wszystkimi Tarnowskimi, począwszy od najstarszego Hryhorija Stepanowycza, który kupił od młodego malarza „Katerynę”. Ten obraz zapoczątkował słynną kolekcję szewczenkowską Tarnowskich. W tej rodzinie istniał kult Kobziarza. Wasyl Wasylowycz Tarnowski osobiście witał go podczas ostatniej wizyty w 1859 roku. Wtedy w albumie kaczanowskim pojawił się zapis — autograf wielkiego poety. Tarnowski stale przekazywał środki na utrzymanie grobu Tarasa Szewczenki, był autorem płaskorzeźby na jego pomniku. Chciał, aby prochy Kobziarza zostały pochowane właśnie w Kaczanówce. Jedna z polan, otoczona drzewami, które tworzą ten wianek-memorium, wyróżniając się ciemniejszym zabarwieniem korony, jeśli patrzeć z samolotu, takim był zamysł stworzenia panteonu wybitnych ukraińskich postaci za pomocą architektury krajobrazu. Lecz głównym pomnikiem Kobziarza stała się unikalna kolekcja Tarnowskich. Listy i dzieła Szewczenki, dziennik, odpisy utworów „Kobziarza”, badania, właściwie jego własne i te, które dotyczą jego imienia, rysunki, ryciny na tematy jego utworów. A także „popiersie Kobziarza, maski, liczne wizerunki malowane farbami olejnymi i innymi środkami, rzeczy osobiste, przebogata kolekcja dzieł plastycznych Tarasa Szewczenki, malowanych przed zesłaniem, w czasie zesłania i po nim…”. Przekazuję to za opisem Stepana Umanecia, który odwiedził muzeum w Czernihowie w 1910 roku, wszak zgodnie ze znanym testamentem Tarnowskiego „…kolekcję moją małoruskich starożytności… a także zbiór rzeczy, papierów, książek i wszystkiego, co dotyczy pamięci poety Szewczenki, zapisuję na własność Czernihowskiemu Gubernialnemu Ziemstwu, bez prawa wywłaszczenia i przenoszenia ich z miasta Czernihowa, z tym, aby muzeum nazywało się moim imieniem”. Kaczanówka zachowała romantyczny obraz, stworzony jeszcze w minionej epoce, a nawet swoisty monokl, przez który można oglądać potężną energię ówczesnej przyrody. To ogromna okrągła polana, gdzie niegdyś rósł niezwykły dąb z kilkoma pniami: według podań pod nim odpoczywał Szewczenko. Jak potężny system korzeniowy i monumentalną koronę miało to kilkusetletnie drzewo, świadczy obecna przestrzeń powietrzna, niezapełniona lasem — owa międzyczasowa soczewka. Wszak ile potem nie sadzono w tym miejscu młodych dębów, nie rosną, brakuje ziemskich soków, a okoliczne drzewa nijak nie mogą wypełnić swoimi koronami niebieskiego kopuły, gdzie niegdyś królowała korona jednego tylko dębu Szewczenki. Czy to prawo rozciąga się na ludzi? Nasz czas wypełniony jest majestatycznymi pomnikami i zdrobniałymi bohaterami. „Kryzys duchowy, który dotknął nasze społeczeństwo, pozbawił nas myślenia krajobrazowego, zgięliśmy się pod ciężarem utylitaryzmu społecznego, który formuje bezduszność i okrucieństwo”. Te zapisy zostawiła mi na pamiątkę niezwykle promienna osoba — profesjonalna architekt krajobrazu z Petersburga Anna Olechno. W 1995 roku poznałyśmy się w Kaczanówce, kiedy nasza ekipa filmowa ze studia ICTV pracowała nad filmem o tym unikalnym rezerwacie. Anna Wiktorowna była naszą przewodniczką i tym dyrygentem, który udźwiękowił dla nieoświeconych partyturę krajobrazową Kaczanówki. „Architektura krajobrazu ma złożone funkcje duchowe, odzwierciedla relacje między Przyrodą a człowiekiem, między jednostką a społeczeństwem. Kult emocji dominował w kulturze XVIII—XIX wieku. Parki stały się obiektem otwartego przeżycia emocjonalnego poprzez odczucie ich piękna, opartego na jedności zasad filozoficznych i estetycznych. I dziś Park niesie ładunek naszej minionej kultury, potencjał duchowy, kompozycje parkowe programują myśli, emocje, uczucia. To — przestrzenny spektakl, który pojmuje się poprzez ruch. Park Kaczanowski to Narodowy Obraz Przyrody”. Zakończenie na s. 9 12–13 MUZYKA W KAMIENIU Dobrowolne datki „Na Cerkiew Kobziarza”: Międzynarodowy Fundusz Charytatywny „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

flagę Ukrainy o wymiarach 6 na 4 metry, którą wykonano w Ługańsku z nieprzemakalnej tkaniny. Wiktor Juszczenko tradycyjnie co roku wspina się w Karpaty. Obecna wyprawa była dla niego 33. z kolei. Informacja ze strony internetowej Prezydenta Ukrainy WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

NA SZCZYCIE HOWERLI PREZYDENT WZIĄŁ UDZIAŁ W CEREMONII ODSŁONIĘCIA KOMPOZYCJI RZEŹBIARSKIEJ

Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko na szczycie Howerli wziął udział w ceremonii odsłonięcia i poświęcenia kompozycji rzeźbiarskiej „Trójząb” oraz marmurowej stele, w którą wmurowano kapsuły z ziemią z najbardziej znaczących miejsc wszystkich regionów Ukrainy. W swoim wystąpieniu Prezydent zaznaczył, że Howerla jest jednym z narodowych symboli Ukrainy. „Przychodzimy na Howerlę, aby raz jeszcze powiedzieć, że jesteśmy jednym narodem, jedną nacją. Ludzie, którzy przychodzą na Howerlę, nigdy nie będą dzielić Ukrainy na wschód, zachód, południe czy północ. W tym, moim zdaniem, zawiera się wielka misja duchowa dzisiejszego dnia” – powiedział. Jako niezwykle pozytywny moment głowa państwa ocenił obecność na Howerli przedstawicieli różnych regionów. „Dzisiejszym dniem mówimy, że nasze serca i myśli pracują na rzecz jednego, soborowego państwa” – powiedział W. Juszczenko. „Dziś symbolicznie łączymy wszystkie ukraińskie ziemie tutaj, na najwyższym… Nina HNATIUK To wspaniale, że nasz Prezydent mówi o jedności Ukrainy wokół jej historycznych świętości, o dążeniu do zbudowania potężnej, bogatej Ukrainy. Ale kiedy czytam relacje o kolejnym wejściu licznej (ponad 10 tysięcy!) grupy urzędników różnych szczebli, funkcjonariuszy partyjnych, a z nimi baby Paraski na Howerlę, czuję nie tylko smutek, ale i strach. Prezydent oraz organizatorzy takich corocznych wejść powinni pamiętać, że teren Howerli należy do Karpackiego Państwowego Rezerwatu Biosfery, który istnieje już 40 lat. Dlatego jednoczesne wchodzenie wielu tysięcy ludzi na szczyt Howerli w żaden sposób nie jest dopuszczane przez organy ochrony przyrody. W rezultacie – stratowana roślinność, sterty śmieci i butelek. W deszczową porę, przy wietrznej pogodzie, kiedy jest ślisko, tysiące podeszew zdzierają z wierzchołkowych partii ostatnie centymetry gruntu, pozostawiając gołe kamienie. 26 sierpnia 2000 roku w składzie niewielkiej grupy, zorganizowanej Jewhen BUKET Narodową Organizację Skautów Ukrainy oficjalnie uznano członkiem Światowej Organizacji Ruchu Skautowego na 38. Światowej Konferencji Skautowej, która zakończyła się 14 lipca w Korei Południowej. Poinformowała o tym Narodowa Organizacja Skautowa Ukrainy „Płast”. Według słów przewodniczącego Rady Narodowej NSOU Lewka Zacharczyszyna uznanie przez międzynarodowy ruch skautowy na najwyższym punkcie Ukrainy, pod dawnym trójzębem i niebiesko-żółtymi sztandarami. Niech wie i widzi cały świat: mamy jedną Ojczyznę i jesteśmy zjednoczeni miłością do niej i gotowością, by jej służyć. Jesteśmy zjednoczeni w dążeniu do rozwijania silnej i nowoczesnej gospodarki, odrodzenia swojej historycznej pamięci, tożsamości narodowej, do utwierdzenia języka ukraińskiego jako jedynego państwowego”, – podkreślił Prezydent. Głowa państwa wyraziła przekonanie, że Ukraina zajmie godne miejsce wśród demokratycznych krajów Europy. „Obiecuję jako Prezydent Ukrainy, że ze wszystkich sił będę sprzyjać powstaniu odnowionego państwa, będę wspierać młode patriotyczne i demokratyczne siły w zaprowadzaniu w nim porządku i w doprowadzeniu go do zjednoczonej Europy”, – podkreślił, zapewniając, że zdołamy zbudować potężną i bogatą Ukrainę. Na Howerli, przy dźwiękach hymnu Ukrainy, Prezydent podniósł Państwowy

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Przebiegła gra czy realne waśnie w zespole Czerniwieckiego?

Andrij Łozowyj Rezonansowym wydarzeniem gorącego lata w stołecznym życiu politycznym stała się tajemnicza dymisja Ireny Kilczyckiej, najbardziej jaskrawej i najostrzejszej na język zastępczyni przewodniczącego miasta Leonida Czernowieckiego. Przetasowania kadrowe na takim szczeblu zazwyczaj następują w wyniku kilku przyczyn. Jednak interesujące jest, co właściwie stało się główną przesłanką tego, że towarzyszka Czernowieckiego opuściła (a raczej, mówiąc inaczej, długo opuszcza) tak znaczące stanowisko? Na ten temat istnieją różne punkty widzenia. Warto zwrócić uwagę na opinię zastępcy dyrektora Agencji Modelowania Sytuacji Ołeksija Gołobuckiego. Znany ekspert polityczny, zgodnie z komunikatem prasowym AMS, zauważa: „Najprawdopodobniej w najbliższym czasie Rada Miejska Kijowa przekształci się z organu politycznego w gospodarczy. W takim wypadku pozytywną dynamikę elektoralną będą wykazywać nie siły populistyczne, lecz politycy-pragmatycy. W dużej mierze dynamika zaufania do miejskich organizacji partii będzie zależeć nie od ich liderów, którzy będą koordynować pracę frakcji. Praktycznie we wszystkich siłach politycznych reprezentowanych w Radzie Miejskiej, a także w ich kierownictwie są politycy-pragmatycy. Na przykład w Partii Regionów jest to Wasyl Horbal, w Bloku Czernowieckiego — Alla Szlapak, w Bloku Julii Tymoszenko — Ołeksandr Zinczenko. Właśnie ci ludzie, jeśli odejdą od polityki i zajmą się kwestiami gospodarczymi, faktycznie będą zarządzać Kijowem”. Gołobucki podkreślił także, że niektórzy członkowie zespołu mera pracują nad własnym wizerunkiem politycznym. Jako przykład można rozpatrywać informację, która pojawiła się pod koniec czerwca i którą opublikowały media, powołując się na różne źródła, rzekomo Ołesь Dowhyj samodzielnie od Czernowieckiego prowadzi rozmowy z Wiktorem Bałogą w sprawie rozwoju nowo utworzonej partii politycznej „Jedyne Centrum”. Ponieważ ta struktura już zdobyła reputację magnesu przyciągającego urzędników (niektórzy eksperci mówią, że pod przymusem), jednak niejasne jest, kim Bałoga (rzeczywisty kierownik „JC”) widzi w przyszłości Dowhyja: jedni twierdzą, że rzekomo przewodniczącym młodzieżowego oddziału „Jedynego Centrum”, inni – przewodniczącym Kijowskiej Organizacji Miejskiej. Takiemu stanowisku dodaje realizmu informacja o pewnych wspólnych sprawach ojca sekretarza Rady Miejskiej Kijowa Stanisława Dowhyja, posła ludowego z „Naszej Ukrainy-Samoobrony Ludowej”, z Wiktorem Bałogą. Nie należy jednak odrzucać prawdopodobieństwa, że mer przyłączy się do nowego projektu politycznego przewodniczącego Sekretariatu Prezydenta, załóżmy, jako członka partii lub podmiot bloku wyborczego. Zatem zdania co do niezależnego lub quasi-niezależnego politycznego przyszłego losu poszczególnych przedstawicieli ekipy Czerniwieckiego są podzielone. Tymczasem Irenie Kilczyckiej, zwolnionej z dużym rozgłosem, niektórzy przepowiadają albo przywództwo w niedawno utworzonej partii, albo w kijowskiej miejskiej organizacji społecznej, ukierunkowanej (otwarcie lub technologicznie), prawdopodobnie, na Czerniwieckiego. Oficjalnie Irena Kilczycka została zwolniona 19 czerwca na podstawie własnoręcznie napisanego oświadczenia, które podpisał kijowski gospodarz miasta. Ten ostatni oświadczył, że Irena Leonidowna odchodzi z urzędu z powodu gróźb ze strony MSW, a ona ma dwoje dzieci i zamierza urodzić trzecie. Jednak taka reakcja Leonida Michajłowicza może być całkowicie związana z tym, że dymisja Kilczyckiej została z nim uzgodniona wcześniej z innego powodu, a oświadczenie upubliczniono ze względów PR-owych dla Ireny Leonidowny oraz w celu czarnego PR-u przeciwko szefowi Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Jurijowi Łucence, z którym Czerniwiecki od dawna prowadzi konflikt. Jedno poufne źródło, bliskie Kilczyckiej, poinformowało, że byłą zastępczynię przewodniczącego KMPA być może „rozkręcą” jako nową twarz Partii Regionów w Kijowie, ponieważ tej partii brakuje jasnego lokalnego lidera kijowskiej organizacji — to jeden z powodów tak żałosnego (dla partii z największą frakcją w parlamencie) wyniku w ostatnich wyborach do Rady Miejskiej Kijowa. Nawiasem mówiąc, to właśnie regionałowie, z którymi Czerniwiecki, jak mówią politolodzy, nieoficjalnie współpracował w przedterminowych wyborach parlamentarnych 2007 roku, najwyraźniej będą pretendować do zwolnionego fotela. Przewodniczący frakcji Partii Regionów w Radzie Miejskiej Kijowa Ołeksij Omelianenko poinformował portal internetowy „Sejczas”, że Partia Regionów z pewnością zaproponuje swojego przedstawiciela na to stanowisko. Jakie zaś komentarze w tej sprawie formułuje kontrczerniwiecka opozycja? Deputowany frakcji Bloku Julii Tymoszenko w Radzie Miejskiej Kijowa Ołeksandr Brygynec popiera ideę rozkręcenia Ireny Kilczyckiej na arenie politycznej: „Zwolnienie idzie głośno, długo, plotki o tym są puszczane w pewnych odstępach czasu. To fala-bankiet do stworzenia nowego projektu politycznego pod Kilczycką. Jest jaskrawa, zauważalna, rozkręcona. Ma ciekawą historię — swoje dzieci. To, że odeszła od Czerniwieckiego, również dodaje pozytywu”. Nie można nie zgodzić się z myślą Brygynca o długotrwałości epopei zwolnienia Ireny Kilczyckiej. Wrażenie jest takie, że proces jej dymisji nigdy się nie skończy…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

GOWERLA TRZEBA RATOWAĆ

...federacją turystyki sportowej wchodziłam na Howerlę. Razem z wnukiem Ostapa Wyszni, dziennikarzem Serhijem Hubenką, fizykiem i poetą-tłumaczem Maksymem Strichą, mistrzem sportu Wołodymyrem Sokołowem, pracownicą fundacji „Ukraina-Incognita” Walentyną Tartaczną i innymi dobrodziejami zbieraliśmy śmieci, zostawione na szczycie przez zespół Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki. Wejście było bardzo trudne. Ulewny deszcz ze śniegiem, sztormowy wiatr — 25 metrów na sekundę, 8 stopni ciepła. Owinięci folią od stóp do głów, ze specjalnymi kijami w rękach, oczyszczaliśmy ścieżki, połoniny z odpadków, butelek, żeby choć trochę ocalić przyrodę przed jej niszczycielami. W tym roku na Howerli ustawiono trybunę, odsłonięto pomnik, urządzono salut. Czy ktoś radził się naukowców, jakie zgubne skutki będzie to miało dla miejscowej fauny i flory? I czy babcia Paraska nie marzy o tym, by zobaczyć swoje popiersie na Howerli już w przyszłym roku? Poprosiłam o komentarz do kolejnego wejścia prezydenckiej ekipy na Howerlę akademika NAN Ukrainy, byłego dyrektora Instytutu Botaniki NANU Kostiantyna Sytnyka: — Wejście takiej liczby ludzi na Howerlę to akcja, łagodnie mówiąc, nierozsądna. Przynosi ona więcej szkody niż pożytku, nawet jeśli chodzi o dobre intencje polityczne. Trzeba uwzględniać mentalność naszych ludzi. Śmiecą, deptają roślinność, zrywają kwiaty, łamią gałęzie drzew i krzewów. A jeśli to setki, tysiące ludzi naraz? Byłem 33 lata dyrektorem Instytutu Botaniki Narodowej Akademii Nauk, 5 razy wchodziłem na Howerlę. Trudno mi nawet mówić, jakie zgubne skutki mają takie akcje PR dla przyrody.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

ŚWIATOWA ORGANIZACJA RUCHU SKAUTOWEGO UZNAŁA UKRAIŃSKICH SKAUTÓW

wspólnotą ukraińskich skautów — wydarzeniem historycznym dla Ukrainy, ponieważ do tego dążyli niemal 100 lat. Odrodzenie ukraińskiego skautingu, którego pierwsze oddziały pojawiły się już w 1911 roku, rozpoczęło się w 1991 roku po odzyskaniu przez Ukrainę niepodległości. Dopiero w 2007 roku organizacje młodzieżowe wyznające ideologię skautową osiągnęły kompromis i utworzyły Narodową Organizację Skautów Ukrainy (NOSU), aby mieć prawo do przystąpienia do Światowej Organizacji Ruchu Skautowego. Narodowa Organizacja Skautów Ukrainy (NOSU) zrzesza w swoich szeregach przedstawicieli Narodowej Organizacji Skautowej Ukrainy „Plast”, Ogólnoukraińskiej młodzieżowej organizacji społecznej „SPOK” oraz Ukraińskiego dziecięco-młodzieżowego towarzystwa „Sicz”. Ta organizacja jest otwarta na przyjęcie członków innych organizacji skautowych Ukrainy i nie oznacza likwidacji organizacji-założycielek. Misją organizacji jest reprezentowanie ukraińskiego skautingu w Światowej Organizacji Ruchu Skautowego. Najwyższym organem kierowniczym NOSU jest Rada Narodowa, do której weszło po ośmiu przedstawicieli „Plastu” i „SPOKu” oraz trzech przedstawicieli „Siczy”. Światowa Organizacja Ruchu Skautowego jest reprezentowana w 216 krajach i liczy ponad 28 milionów członków.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Pogląd

dni roboczych (czyli dwa dni robocze na długie 4–5 lat studiów), skłoniło mnie do napisania otwartego listu do ministra oświaty. Zabójczą cenę wyznaczyła metodyczna rada Politechniki Lwowskiej, gwarantowi narodowo-duchowego rozwoju, czyli językowi państwowemu i dyscyplinom ideologicznym. Na tę decyzję nie wpłynęło oświadczenie-protest kierowników katedr Instytutu Nauk Humanistycznych i Społecznych ani jednogłośny apel deputowanych rady obwodowej do rektorów Lwowa i obwodu lwowskiego, aby Politechnika przestała dyskredytować tytuł uniwersytetu narodowego. Taka decyzja rażąco narusza prawo studentów do otrzymania pełnowartościowego wykształcenia, które jest uniwersyteckie właśnie dlatego, że absolwent wąsko ukierunkowanej uczelni zdobywa podstawową wiedzę z zasadniczych dyscyplin humanistycznych o charakterze wartościującym i światopoglądowym. Taka decyzja jest brutalnym i przemocowym odcięciem młodych ludzi od wielkich światowych dorobków idejowych, które można zaczerpnąć przede wszystkim z dyscyplin przyciętych pod sam korzeń. Szczególne miejsce w tym wykazie zajmują kursy «języka biznesowego ukraińskiego» i «języka ukraińskiego w komunikacji zawodowej», które mają tak mało wspólnego z programem szkolnym, jak wyższa matematyka z matematyką szkolną. W kraju powstała groźna sytuacja nie tylko z tożsamością językowo-narodową w niektórych obwodach, lecz także z kulturą mowy. Język przekształcono w brudne (surżykowe) narzędzie manipulacji, wymyto z niego podstawowy duchowo-narodowy i twórczo-państwowy sens. To świadczy o nagłej potrzebie zwiększenia tych kursów co najmniej dwukrotnie. Odpowiedź wiceministra W. Szynkaruka zaskoczyła wielosłowną preludią o tym, jak w wymienionej uczelni «dokładają starań, aby zachować potencjał kadrowy katedr fundamentalnych i językowo-humanistycznych» [czyli zwalniając wykładowców z powodu redukcji godzin. — Aut.], a nie wspomniała ani słowem o takim przedmiocie jak «język biznesowy ukraiński» czy «język ukraiński w komunikacji zawodowej». Naprawdę, pies psu ogona nie odgryzie, a mężni rodzą się od mężnych… I tylko zdanie końcowe stało się kwintesencją problemu: «Jednocześnie [z jakiegoś powodu urzędnik postawił tam przecinek: dają o sobie znać obcięte godziny nauki języka ukraińskiego i w jego czasach] Ministerstwo Oświaty i Nauki nie popiera działań kierownictwa uniwersytetu dotyczących ograniczenia przygotowania humanistycznego licencjatów, o czym zwrócono uwagę rektorowi [zamiast rektorowi — bo to przecież istota, a może nie?] uniwersytetu». W tym cała bezradność i bezwład władzy: «zwrócono uwagę!». Nie wstrzymano bezprecedensowego niszczenia podstaw edukacji uniwersyteckiej; nie uchwalono odpowiednich standardów branżowych z adekwatnym składnikiem humanistycznym, w którym język państwowy powinien odgrywać wiodącą rolę; nie wydano dekretu o rozszerzonym i pogłębionym nauczaniu języka państwowego we wszystkich uczelniach jako gwaranta utrwalenia ukraińskiej państwowości i ukraińskiej edukacji… I to nie wszystko. Po tym ministerialnym «zwrócono uwagę!» 10 czerwca na konferencji prasowej rektor wymienionej uczelni Ju. Bobało, z właściwą sobie retoryczną wprawą, oświadczył: «…liczbę godzin na nauczanie przedmiotów humanistycznych zmniejszono, żeby nie wypuszczać „licencjatów-inwalidów”». Ślepcy prowadzą ślepców. Inwalidzi ducha stali się główним zagrożeniem dla kraju jako całości, a zwłaszcza dla jego przyszłości, czyli studentów. Jaki był sens się do nich zwracać? Żeby prawda o każdym była na wierzchu. To na pewno uczyni nas wolnymi i zupełnie innymi niż oni. ...ani postanowienie Sądu Konstytucyjnego w sprawie języka państwowego „im po-boku”. I jestem przekonany, że nie przeszkodzi to takim „patriotom” zarejestrować się jako kandydaci na prezydenta Ukrainy. W tej kwestii wyprzedziła nas środkowoazjatycka kraj — Kazachstan. Nar-sułtan Nazarbajew trzykrotnie zdawał egzamin ze znajomości języka kazachskiego. I trzykrotnie zostawał prezydentem Kazachstanu. Na Ukrainie oczekujemy uchwalenia takiej ustawy i sprawdzenia jej skuteczności, czy nie? Chyba się nie doczekamy. A teraz jeszcze raz o „tim paче”. W żadnym słowniku języka ukraińskiego ani w Słowniku wyjaśniającym języka ukraińskiego nie ma tego słowa. A jest słowo „paче” w „Słowarie russkogo jazyka” S. I. Ożegowa na s. 454 i oznacza ono „tem bolee”, w tłumaczeniu na ukraiński — „tym bilszе”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

GALICYJSKA DEGRADACJA W SFERZE HUMANITARNEJ

Iryna FARION Jaki był sens apelować do byłego ministra oświaty i nauki Nikołajenki czy wicepremiera ds. humanitarnych Tabacznika? Wtedy poszczególni i zbiorowi galicyjscy demo-liberalni, wyważeni, rozsądni i „strategicznie” mądrzy działacze potrząsali oświadczeniami-apelami, aby usunąć te błędy natury ze stanowisk. Jednocześnie wyselekcjonowana lwowska inteligencja pieśniami, wierszami, obrazami i kwiatami witała obrzuconego jajkami Janukowycza — od takiego lokajstwa wywróciło się co najmniej pół kraju. O regionalnej włości nie ma mowy: większość z nich zatrzymała się w przestrzeni i czasie — na to nie ma żadnej rady, poza wyhodowaniem batem i piernikiem (czyli twardym obowiązkiem i ograniczonym prawem) nowego pokolenia wschodu i południa Ukrainy. Nastały czasy niepełnosprawnej koalicji, której do produktywnych działań chyba piątego koła u wozu brakuje. Dość ględzić o ich oligarchicznym statusie. Bezideowi zawsze próbują wysokimi ideami ukryć podłość swoich pragmatycznych potrzeb. Zatem, jedno z zadań — odnaleźć humanitarny parawan, za którym wszystko po staremu, a nawet gorzej, płynąć będzie mętną sowiecką kolonialną rzeką. I najlepszy, jak się okazało, materiał na taki parawan — galiczanie: wicepremier ds. humanitarnych, minister oświaty i nauki, minister kultury i turystyki — Wasiunyk, Wakarczuk, Wowkun — czyli trzy galicyjskie WWW. Pierwszy, niczym struś, zagłębił się w stanowisko tak, że nikt go, chyba poza Prezydentem, i wykryć nie może. Bo gdzież przebywał ten urzędnik, kiedy Katarzynie Drugiej pomniki w Odessie i Sewastopolu wzniesiono, a jeszcze i postument fałszerzowi wyborów-2004 Kiwałowowi postawili; może choćby po strusiemu zawył, kiedy zdegradowane doniecko-ługańskie lewczenki wypluwały językowo-szowinistyczną gorączkę; czy, może, odwojował choć skrawek utraconej przestrzeni informacyjnej, która zombuje Ukraińców nie tylko dwujęzycznością, ale przekształca ich w biomasę popowych konsumentów? Oczywiście, wysiłki ministerstwa kultury i turystyki w sprawie obowiązkowości tłumaczenia i dubbingowania filmów w języku państwowym na tym tle nazwać można wyczynem. WO “Swoboda”, z inicjatywy Roman KOŁODIJ, członek zarządu Mukaczewskiej rejonowej organizacji towarzystwa “Proświta” im. Tarasa Szewczenki Jestem proświcianinem z pewnym stażem. Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny „Słowo Proświty” czytam systematycznie, trzeciego kanału radiowego słucham regularnie. O naszym słowiczym języku zapisano zapewne dziesiątki ton papieru, wyemitowano w eter setki audycji, a słowiczy zaśmiecano i nadal zaśmieca się obcojęzycznymi słowami, czasem dochodzi nawet do absurdu. Na przykład podczas dubbingowania rosyjskich filmów na język ukraiński (serial „Kadeci” i inne) zwrot „tem boleje” tłumaczy się na ukraiński jako „tym pacze”. Ten rosyjski zwrot tak bardzo „wżarł się” w znanego dziennikarza sportowego Andrija Mirosznyczenkę, okazała swoim wielotysięcznym Marszem ukraińskiego widza jak najbardziej żarliwe poparcie dla tak godnego czynu ministerstwa. Zatem nie wszyscy galicjanie, jak mawiał wielki W. Stefanyk, zmiękli. Jednak zatrzymam się na najniebezpieczniejszym galicyjskim typie, który w zasadzie jest sfocusowanym obrazem zbankrutowanej siły politycznej — „Nasza Ukraina”, od której już sam Prezydent się odciął. Główna ideologema tych politycznych outsiderów — ze wszystkimi żyć zgodnie (chyba że z wyjątkiem WS „Swoboda”), czyli tępy demo-liberalizm, który znaczna warstwa galicjan bierze za wyważenie, mądrość i niemal, jak u Janukowycza, stabilność, spokój i zgodę. A do tego — śmieszne i mistyczno-sakralne — wschód i zachód razem, — jakby trzeba było podkreślać naturalną wspólnotę głowy i szyi… To ich zmiażdżyło: „Kto z wszystkimi dobrym chce być, / Ten szybko straci dobrą drogę”, — miał rację wielki galicjanin Iwan Franko. Bandytów jednak trzeba było wsadzić do więzień — wtedy i prawo byłoby dla wszystkich. A tak bandyci w parlamencie — a „Nasza Ukraina” poza wyborcami w sercu Ukrainy — Kijowie. Wszystko logiczne i sprawiedliwe. Lustrem takiej rozdwojonej polityki w świętościach dziedziny językowej stały się działania obecnego ministerstwa oświaty. Moja epistolarna odyseja jako deputowanego Lwowskiej Rady Obwodowej i zastępcy przewodniczącego komisji ds. oświaty i nauki z tą instytucją rozpoczęła się od czasu, gdy jeszcze za ministra Nikołajenki pozwolono na wstępne testowanie do uczelni wyższych w językach mniejszości narodowych, choć zrozumiałe, że sedno tkwi w jednej jedynej postimperialnej mniejszości — rosyjskiej. Wtedy Lwowska Rada Obwodowa jednogłośnie poparła moją apelację do Prokuratury Generalnej, aby zaprzestać zniewagi wobec 10 artykułu Konstytucji Ukrainy o państwowości języka ukraińskiego — jedynej przepustki na uczelnię. Jednak kiedy przyszło na sesji składać takie samo odwołanie do Prokuratury Generalnej w sprawie działań nowego ministra I. Wakarczuka (z uwagi na jego Ukaz z 21 stycznia 2008 roku nr 33, gdzie w punkcie 7.2. zaznaczono: „Dla uczestników zewnętrznej niezależnej oceny, którzy zdobywali średnie wykształcenie w językach mniejszości narodowych, na ich życzenie [po co im Konstytucja — oni mają własne życzenie!!! — Aut.] w okresie przejściowym (w 2008—2009 r.) [tak jakby społeczność zgłupiała i nie rozumie, że wtedy ani tego ministra, ani tego rządu już nie będzie] testy tłumaczy się na odpowiedni język (z wyjątkiem testu z języka ukraińskiego i literatury [według logiki niewolników i to trzeba przetłumaczyć. — Aut. !!!]”, jego partyjni koledzy patetycznie wzywali z trybuny rady obwodowej do „wyważenia i mądrości” (tak u nich nazywa się politycznie celowe lekceważenie zasadniczego artykułu Konstytucji) i nie zagłosowali za odwołaniem do Prokuratury Generalnej. Natomiast WS „Swoboda” na apelacje do Prezydenta Ukrainy i do Prokuratury Generalnej otrzymała odpowiedź od dyrektora Ukraińskiego Centrum Oceny Jakości Oświaty pana I. Likarczuka: „W wykonaniu artykułu 10 Konstytucji Ukrainy testy do przeprowadzenia zewnętrznej niezależnej oceny absolwentów ogólnokształcących placówek oświatowych układane są w języku państwowym. W tym samym artykule Konstytucji Ukrainy zadeklarowano także swobodny rozwój, używanie i ochronę języka rosyjskiego oraz innych języków mniejszości narodowych. Dlatego podjęto decyzję o tłumaczeniu [ciekawe, czyim kosztem? — Aut.] testów na języki mniejszości narodowych, w których prowadzone jest nauczanie w ogólnokształcących placówkach oświatowych Ukrainy. Rok 2008 — to pierwszy rok wprowadzenia obowiązkowej zewnętrznej oceny dla chętnych [zamiast ochotników — Aut.] wstąpić do wyższych uczelni Ukrainy. Tłumaczenie testów będzie realizowane tylko w okresie przejściowym, czyli w ciągu 2008—2009 lat”. Ten obszerny cytat — to nie tylko typowy przykład rozdwojonego myślenia urzędników, ale i sprzeczność w głównej tezie. Jaka zatem jest logiczna potrzeba okresu przejściowego, jeśli prawo testowania się w językach mniejszości narodowych, według logiki urzędnika, jest zapisane w cytowanym drugim zdaniu 10 artykułu Konstytucji? Tak wpadają w logiczną pułapkę ludzie, którzy zabłądzili we własnych przekonaniach i wartościach światopoglądowych — a co najważniejsze w obowiązujących prawach. Warto by było, żeby zwrócili się do dziedzictwa naszych przodków, którzy jeszcze w przedmowie do Statutu Litewskiego XVI wieku (ówczesnej Konstytucji) cytowali Cycerona: „Jesteśmy niewolnikami prawa po to, abyśmy mogli korzystać ze wolności”. Przypomnę Ustawę „O językach…” (art. 28): „…we wszystkich grupach z rosyjskim językiem nauczania oraz nieukraińskojęzycznych placówkach oświatowych, niezależnie od ich podległości resortowej, zapewnia się naukę języka ukraińskiego”. Oznacza to, że każdy absolwent średniej placówki oświatowej jest zobowiązany należycie władać językiem państwowym. A ci, którzy go nie wyuczyli, nie mogą być studentami z co najmniej dwóch powodów: a) albo są umysłowo upośledzeni; b) albo politycznie uprzedzeni. W konsekwencji takich ambiwalentnych działań resortowego ministerstwa i bezczynności Prokuratury Generalnej na Zachodzie Ukrainy tylko we Lwowie okazało się 82 chętnych do testowania się w języku rosyjskim z matematyki, z historii Ukrainy — 22, z historii powszechnej — 1; byli tacy też na Tarnopolszczyźnie — 11 — z matematyki, 4 — z geografii, 7 — z historii Ukrainy, 4 — z historii powszechnej, biologii, podstaw prawoznawstwa, 3 — z podstaw ekonomii, 2 — z chemii. Na Frankowszczyźnie ponad dwustu wstępującym dano możliwość testowania się w językach węgierskim i rumuńskim. Ciekawe, czy wstąpiliby Ukraińcy do moskiewskich, węgierskich i rumuńskich uczelni, testując się w języku ukraińskim? Czy nie dlatego z tą zgniło-liberalną, pseudodemokratyczną władzą i utuczonym regionalnym ośmiornicą co najmniej cztery lata wpadamy w kolejną pułapkę? Nie jest tajemnicą, że najwyższe instytucje państwowe — to, z nielicznymi wyjątkami, zwieńczenie głupoty niższych lub podległych instytucji. Niestety, moja praktyka deputowana nie obaliła tej tezy, o czym będzie mowa już w drugiej linii fabularnej mojej oświatowej odysei, która zeszła się w jednym kulminacyjnym punkcie ze stanowiskiem ministerstwa oświaty. Bezprecedensowa decyzja rady metodycznej Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska” o skróceniu kursów nauk humanistycznych — historii Ukrainy, kultury, filozofii, biznesowego języka ukraińskiego, politologii, socjologii — o połowę, zostawiając zaledwie 16 go-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

O tym, co boli...

…się” do naszego leksykonu, z którym nigdy nie rozstawał się Ołeksandr Moroz. Bardzo często używają go akademik Wołodymyr Łytwyn, były spiker Iwan Pluszcz. Czasem robi się przykro, gdy to słowo-pasożyt wypowiadają młodzi dziennikarze, pracujący w młodzieżowych i autorytatywnych środkach masowego przekazu. Nasuwa się myśl: „skąd, z jakich źródeł oni to wzięli?” Odpowiedź może być jedna: wszystko, co zaśmieca nasz język, z powodzeniem przekazuje się z pokolenia na pokolenie, bo mimo 17 lat ukraińskiej niepodległości pozostajemy obojętni nawet wobec doskonalenia języka państwowego. Powiecie, że brak motywacji? Nie, motywacja jest. Urzędnikom państwowym za znajomość języka ukraińskiego dopłaca się nawet określoną sumę. Pieniądze się daje, a wiedzy nikt nie sprawdza. Wybory prezydenckie na Ukrainie są tuż za progiem. Stanie się zapewne mniej więcej to, co stało się w ostatnich wyborach w Kijowie. Chętnych, by zasiąść w fotelu prezydenta Ukrainy, będzie zapewne kilkudziesięciu. Wśród prezydentów z pewnością znajdą się i tacy, którzy podczas posiedzeń Rady Najwyższej czytają wyłącznie wydawnictwa rosyjskojęzyczne, którzy przemawiają wyłącznie po rosyjsku: „ponieważ jego wyborcy są rosyjskojęzyczni”. A art. 10 Konstytucji Ukrainy

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

wprowadzenie w życie na szczeblu ustawodawczym wypracowanych rozwiązań grupy roboczej, którą planują stworzyć? Jeśli, powiedzmy, gotowy projekt ustawy o językach już niezwykle długo zalega w Radzie Najwyższej? — Przede wszystkim dziękujemy przewodniczącemu Krajowej Rady Witalijowi Szewczence, że zareagował na naszą uchwałę-apel, którą przyjęliśmy jako rezolucję „okrągłego stołu” i wydrukowaliśmy w ogólnoukraińskim tygodniku „Słowo Proświty”. Przecież społeczeństwo to system ostrzegawczy, który powiadamia o nieprawidłowościach. W tym celu tworzone są takie struktury społeczne jak „Proświta”. Jeśli wy, ja, każdy obywatel — wszyscy będziemy domagać się od władzy zmian, to tylko tak możemy ruszyć sytuację z miejsca. — Na posiedzeniu RBNiO Wiktor Juszczenko nakreślił ostry i niepokojący problem bezpieczeństwa informacyjnego państwa oraz niezależności informacyjnej. Kiedy, Pana zdaniem, przestrzeń informacyjna i bezpieczeństwo narodowe będą w pewnych rękach? — Domagaliśmy się tego, aby Krajowa Rada ds. Kultury i Odrodzenia Narodowego przy Prezydencie rozpatrzyła ten problem. Tak samo domagamy się, aby również RBNiO rozpatrzyła kwestię bezpieczeństwa językowego państwa — stan języka państwowego. I już w ubiegłym roku Krajowa Rada powinna była zebrać się bezpośrednio w sprawie kompleksu kwestii językowych, które istnieją na Ukrainie. W szczególności w sprawie rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego. Dotyczy to nie tylko sfery ustawodawczej w polityce językowej. Rada Najwyższa do tej pory nie przyjęła ustawy o języku, która jest potrzebna Ukrainie. Gdyby ona była, to nie musielibyśmy cały czas apelować do 10 artykułu Konstytucji, a powiedzieć, że jest to przewidziane ustawą: trzeba pozywać naruszających prawo. Ale ustawy nie ma. Dlaczego do tej pory jej nie przyjmujemy, trzeba zapytać polityków, tych, którzy kształtują ukraińską politykę państwową: to dwie siły polityczne NU-NS oraz BJuT. Wtedy zapytać liderów: kto ukrywa się przed tym tematem, a kto udaje lub kiwa głową: jakoś na razie przeczekamy, a potem i to rozwiążemy. Ale pod leżący kamień woda nie płynie, dlatego my przy „okrągłym stole” przyjęliśmy ten Apel, gdzie jasno wypisaliśmy, dlaczego tak się stało i co trzeba robić?.. — Serdecznie dziękuję za rozmowę. Rozmawiał Światosław MIZERNIUK lub kraju, który ratyfikował Europejską konwencję o telewizji ponadgranicznej, obowiązkowo dostosowuje się do wymogów ustawodawstwa Ukrainy. Po opracowaniu dokumentów licencyjnych dostawców usług programowych, umów z właścicielami praw (producentami) programów telewizyjnych, dostarczonych przez dystrybutorów programów telewizyjnych i radiowych, których zarejestrowała Krajowa Rada jako podmioty działalności informacyjnej, Krajowa Rada decyzją nr 652 z dnia 02.04.2008 r. zatwierdziła wykaz programów, których treść odpowiada wymogom Europejskiej konwencji o telewizji ponadgranicznej i których retransmisji na terytorium Ukrainy nie ogranicza się zgodnie z cz. 1 art. 42 Ustawy Ukrainy „O telewizji i radiofonii”. Przy tym uwzględniano status kraju-właściciela praw do programów (producenta), wychodząc z jego członkostwa w Unii Europejskiej lub ratyfikacji przez niego Europejskiej konwencji o telewizji ponadgranicznej. Krajowa Rada w granicach uprawnień przewidzianych obowiązującym ustawodawstwem sprawuje stałą kontrolę nad przestrzeganiem przez organizacje telewizyjne i radiowe ustawodawstwa Ukrainy oraz warunków licencji dotyczących stosowania języka państwowego, udziału narodowego produktu audiowizualnego w ich eterze, dostosowania treści zagranicznych programów do wymogów ustawodawstwa Ukrainy. Z poważaniem przewodniczący Krajowej Rady W. SZEWCZENKO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

PRZESTRZEŃ INFORMACYJNA JAK ROZWIĄZAĆ KRYZYS INFORMACYJNY?

— Proszę, Pawle Mychajłowiczu, skomentować ten list? Czy jest on kolejną wymówką dla „upierdliwej” i natrętnej opinii publicznej? — Oczywiście, natura urzędnictwa i biurokracji jest taka: im mniej kłopotów, tym spokojniej im siedzieć w miękkim urzędniczym fotelu. Dlatego dla urzędników „upierdliwe” listy są jak muchy! I nie warto liczyć na to, że ktoś w gabinetach władzy z zachwytem, wielkim oczekiwaniem i radością przyjmie list, czy w tym przypadku rezolucję-podsumowanie „okrągłego stołu”. Nawet gdyby urzędnicy byli bez skazy. Ale właśnie po to istnieje opinia publiczna, która a priori wybiera władzę, płaci jej pieniądze, aby władza wykonywała wolę narodu. Zresztą każdy urzędnik państwowy musi zdawać sobie sprawę, że został najęty do służby przez ukraińskich obywateli. A to sprawa społeczeństwa — nieustannie domagać się od urzędnictwa wyników. Właśnie po to istnieją organizacje społeczne, takie jak towarzystwo „Proświta”, aby urzędnicy nie stemplowali wymówek, lecz raportowali: „Wykonano!”, „Zrobiono!”. To dobry znak, bo do rezolucji „okrągłego stołu” się przychylono, a niemało apeli opinii publicznej „gubi się” w korytarzach władzy. Jako osoba odpowiedzialna, mam na myśli przewodniczącego Narodowej Rady ds. Telewizji i Radiofonii Witalija Fedorowycza Szewczenkę, nie jest obojętny na problemy, które podnosimy. Ale nie wszystko jest przez niego rozstrzygane… — Aby przewlekać rozwiązanie sprawy, albo całkowicie ją zniwelować czy sprowadzić do zera, w parlamencie tworzy się różne komisje. Czy nie tak samo Rada Narodowa proponuje „dołączyć przedstawiciela towarzystwa „Proświta” do póki co nieistniejącej „stale działającej” grupy roboczej?.. — W swojej istocie to dalekie porównania: w Radzie Najwyższej tworzy się komisje w innym celu. Z reguły mają one funkcje śledcze i kontrolne, zapisane w Konstytucji: innych sposobów i mechanizmów nie ma. Każdy deputowany nagłaśnia problem i przedstawia go w formie projektu ustawy, apeli, projektów uchwał, a dopiero potem parlament określa ich ważność i formuje funkcję kontrolną dla konkretnego rozwiązania go. A zadania Rady Narodowej i sfera jej wpływu dotyczą licencji: dawać ją czy nie, być czy nie być temu czy innemu kanałowi? Czyli Rada Narodowa wykonuje funkcje regulacyjne. A w obecnej rozmowie chcę podkreślić, że nie jesteśmy jej oponentami: przynajmniej odpowiedź Witalija Fedorowycza daje podstawy, by widzieć w nim naszego sojusznika. Chociaż są też problemy, które dotyczą nie tylko sfery ustawodawczej, tutaj są też te kwestie, które omawialiśmy przy „okrągłym stole”. W Apelu wyraźnie żądamy aktywnej postawy władzy wobec prawdziwej wojny informacyjnej, którą prowadzi się przeciwko Ukrainie. To i prowokacyjne, agresywne oświadczenie ministra spraw zagranicznych Rosji, co jest grubą ingerencją w sprawy wewnętrzne naszego państwa; i brutalne ataki rosyjskich dygnitarzy na Prezydenta i rząd Ukrainy; i wrogie antyukraińskie wypowiedzi, które powiela prasa sąsiedniego kraju; wywierając presję psychologiczną na Ukraińców; rosyjscy politycy, eksperci i politolodzy otwarcie występują w naszych i cudzych kanałach telewizyjnych i radiowych przeciwko ukraińskiej państwowości, ukraińskiemu językowi, kulturze… Ukraińska przestrzeń informacyjna nie jest w pełni ukraińska pod względem priorytetów narodowych, co zagraża suwerenności Ukrainy jako niezależnego państwa. Dlatego my, przedstawiciele patriotycznych organizacji społecznych, stanęliśmy w obronie ukraińskiej przestrzeni informacyjnej, aby wzmocnić bezpieczeństwo informacyjne Ukrainy, zorientować wszystkie nasze media na priorytety narodowe. Jak wyjść z państwowego kryzysu informacyjnego? Wyraziliśmy cały szereg konkretnych propozycji, żądań wobec Prezydenta, rządu i Rady Najwyższej — jakich zdecydowanych działań użyć dla stworzenia efektywnego systemu ochrony informacyjnej państwa. Do Przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki P. Mowczana ul. Chreszczatyk, 10-b, m. Kijów, 01001 Szanowny Pawle Mychajłowiczu! Podzielamy Pańską troskę dotyczącą problemów, które istnieją w ukraińskim eterze telewizyjno-radiowym i które są niedostatecznie uregulowane obowiązującym ustawodawstwem. Regulację reżimu językowego organizacji telewizyjno-radiowych Rada Narodowa realizuje, kierując się obowiązującym ustawodawstwem Ukrainy, w szczególności artykułem 10 Konstytucji Ukrainy, artykułem 10 Ustawy Ukrainy „O telewizji i radiofonii” oraz Ustawą o językach. Rada Narodowa swoją decyzją nr 580 z 23 marca 2008 roku wprowadziła zmiany do Rekomendacji dotyczących określania języka programów i audycji w koncepcjach programowych organizacji telewizyjno-radiowych, zatwierdzonych decyzją Rady Narodowej nr 317 z 14.04.2004 r. Dla nadawania ogólnokrajowego w licencjach wskazano język ukraiński programów i audycji; może być wskazany minimalny procent ukraińskojęzycznych programów i audycji — od 75 do 100. Zmiany do Rekomendacji przewidują planowe odnowienie koncepcji programowych oraz stopniowe zwiększanie objętości ukraińskojęzycznych programów i audycji własnej produkcji, wprowadzenie normatywów objętości programów i audycji w języku ukraińskim od ogólnych objętości nadawania: od 1 września 2009 roku — nie mniej niż 80%; od 1 września 2010 roku — nie mniej niż 85%. Informujemy Pana, że język filmów czy audycji, które transmitują w eterze firmy telewizyjno-radiowe, reguluje część 3 artykułu 10 Ustawy Ukrainy „O telewizji i radiofonii” — jeśli język oryginału (lub dubbingu) filmu czy tej lub innej audycji (programu) nie jest ukraiński, takie filmy czy audycje (programy) transmitują pod warunkiem dźwiękowego dubbingu ich w języku państwowym. Filmy stworzone do 1991 roku (w Związku Radzieckim) mogą być niedubbingowane i nieudźwiękowione, ale z obowiązkowym napisami w języku ukraińskim i muszą być transmitowane ponad objętość ukraińskojęzycznej produkcji, określoną licencjami. Realizując funkcje nadzorcze, Rada Narodowa stale analizuje stan przestrzegania przez organizacje telewizyjno-radiowe ustawodawstwa dotyczącego udziału narodowego produktu audiowizualnego w ich eterze, w szczególności przestrzegając wymagań części 1 artykułu 9 Ustawy Ukrainy „O telewizji i radiofonii”. Ten artykuł określa, że w ogólnej objętości nadawania każdej organizacji telewizyjno-radiowej nie mniej niż 50% musi stanowić narodowy produkt audiowizualny lub utwory muzyczne ukraińskich autorów czy wykonawców. Ale wskazana Ustawa nie reguluje udziału ukraińskojęzycznego materiału piosenkowego w eterze organizacji telewizyjno-radiowych. systemy mediów. Na przykład jednym z pilnych zadań jest pełne pokrycie terytorium Ukrainy programami Ukraińskiego Radia: trzeba zapewnić NRKU kanały nadawcze w paśmie FM 87,5 — 108 MHz. W tym celu należy uruchomić odrębne artykuły wydatków z Budżetu Państwa. Oprócz tego poruszamy też inne problemy, takie jak: opracowanie planu częstotliwościowo-terytorialnego średniofalowego nadawania radiowego, gdzie wykorzystywane będą efektywne sieci synchroniczne i oddzielne nadajniki; zakończenie podziału średniofalowych przydziałów częstotliwości byłego ZSRR między Ukrainą, Rosją, Białorusią i Mołdawią… Chcemy przywrócić także sieci radiofonii przewodowej oraz satelitarny odbiór programów; zneutralizować rosyjski wpływ informacyjny na wszystkich poziomach komunikacji — regionalnym, ogólnonarodowym i międzynarodowym; wprowadzić prawne, ekonomiczne i organizacyjne środki dotyczące rozszerzenia segmentu ukraińskojęzycznych audycji telewizyjnych i radiowych… W tym celu społeczność Ukrainy wymaga skonsolidowania wszystkich wysiłków ukraińskiej władzy i proponuje utworzenie przy rządzie Centrum Koordynacyjnego Komunikacji Strategicznej z udziałem najlepszych specjalistów. A także jak najszybciej opracować Narodową doktrynę i strategię komunikacji oraz kompleks działań na poziomie legislacyjnym, aby zwiększać narodowy zasób informacyjny i rozpocząć realizację założeń programowych. Dlatego też mam nadzieję, że w imię przezwyciężenia wyzwań, które obecnie istnieją w przestrzeni informacyjnej, będziemy razem z Radą Narodową współdziałać i pomagać sobie nawzajem: społeczność — przewodniczącemu, a on, biorąc pod uwagę stanowisko społeczeństwa, będzie bronił ukraińskich priorytetów narodowych. — Czy Rada Narodowa i jej komisja mogą coś realnie zrobić, opierając się na obecnym ustawodawstwie, aby rodzimy, narodowy produkt stał się priorytetowy, a przestrzeń informacyjna odpowiadała wymogom bezpieczeństwa państwowego? — Angażując ekspertów, studiując ich oceny oraz różnorodną informację, akumulując ją, Komisja może wnosić swoje postanowienia i werdykty oraz określać, co jest pierwszoplanowe i należy to rozwiązywać poprzez artykuł budżetowy, a co inaczej — organizacyjnie lub poprzez zmianę ustawodawstwa. Mnie, jak zapewne każdego Ukraińca, nie zadowala norma Ustawy Ukrainy „O telewizji i radiofonii” w części 1 artykułu 9, która przewiduje jedynie 50% narodowego ukraińskojęzycznego produktu, dlatego że rosyjskojęzycznej ludności mamy znacznie mniej. Ale tak była zapisana ta ustawa, na którą w swoim liście powołuje się Witalij Szewczenko. — A jak można rozwiązać ten problem? — Będę jako deputowany ludowy dążył do tego, aby tę normę ustawy koniecznie zmieniono. Jedyne, co jest do tego skrajnie potrzebne, to aby pracowała koalicja i odpowiednią liczbą głosów zapewniała rozwiązywanie problemów. Sądzę, że i Rada Narodowa w tych kwestiach stanie się naszym sojusznikiem, przynajmniej odpowiedź Witalija Fedorowycza daje ku temu podstawy. — Szanowny panie Mowczan, jakież realne mechanizmy wpro... Rada Narodowa odnotowuje w przekazie telewizyjnym i radiowym zwiększenie objętości rodzimego produktu muzycznego, jednak zauważa nieznaczną ilość ukraińskojęzycznego materiału piosenkowego, co wstrzymuje rozwój i propagowanie ukraińskiej kultury. W najbliższym czasie Rada Narodowa planuje rozpatrzyć i zatwierdzić Regulamin stałej grupy roboczej ds. stosowania i normatywnego wykorzystania języka państwowego w sferze działalności audiowizualnych środków masowego przekazu. Ta grupa robocza ma zapewnić stały monitoring eteru ogólnonarodowych firm telewizyjnych i radiowych, analizę stanu stosowania języka państwowego przez regionalnych i lokalnych nadawców telewizyjno-radiowych, przygotowanie materiałów analitycznych oraz praktycznych rekomendacji dotyczących stosowania języka państwowego w eterze organizacji telewizyjno-radiowych Ukrainy. Naszym zdaniem stosownie byłoby włączyć do składu grupy roboczej przedstawiciela Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki (według Pańskiej rekomendacji). Także Rada Narodowa podejmuje środki dotyczące zwiększenia programów rodzimych organizacji telewizyjno-radiowych do retransmisji w sieciach kablowych Ukrainy. Rozpowszechnianie na terytorium Ukrainy zagranicznych programów i audycji reguluje artykuł 42 Ustawy Ukrainy „O telewizji i radiofonii”, który określa, że treść przeznaczonych do retransmisji programów właściciela praw (producenta), który nie podlega jurysdykcji kraju należącego do Unii Europejskiej... W niepodległej Ukrainie, tak jak za starych imperialnych czasów, oficjalną odpowiedź czy to obywatelom, czy społeczności podają i odbierają jako kolejną odpowiedź wymijającą, a nie rozpatrzenie kwestii i poszukiwanie konkretnych i pilnych środków dotyczących ich rozwiązania. W liście-odpowiedzi Rady Narodowej Ukrainy ds. telewizji i radiofonii do towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wszystko rzekomo wypisano zgodnie z „literą” prawa — realizują „regulację reżimu językowego” ogólnonarodowego nadawania programów i audycji, które „transmitują w eterze firm telewizyjno-radiowych”… Nasuwa się pytanie: jeśli Rada Narodowa stale dba o wprowadzenie języka państwowego przez wszystkich regionalnych i lokalnych nadawców telewizyjno-radiowych, to dlaczego do tej pory nie rozwiązano bolesnych problemów języka i przestrzeni informacyjnej, które są podstawą podstaw istnienia państwa Ukraina?! Aby wyjaśnić to i postawić wszystkie kropki nad „i”, zwróciliśmy się do przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, deputowanego ludowego Ukrainy Pawła Mowczana.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

PRZESTRZEŃ INFORMACYJNA

Dotąd proponowałem krótki przegląd przeszłości, bez którego trudno będzie zrozumieć problemy, które się pojawiają. Chodzi o to, że w niedalekiej perspektywie, jak prognozują uczeni, ma nastąpić prawdziwy przełom naszej cywilizacji ku nowemu etapowi rozwoju — społeczeństwu informacyjnemu. A takie społeczeństwo może się kształtować tylko tam, gdzie stworzono już niezawodne społeczno-innowacyjne środowisko i gdzie z powodzeniem działają szeroko rozgałęzione sieci radiowe, telewizyjne i internetowe. Obecnie, jak twierdzą badacze, ludzkość weszła w pierwszą fazę czwartej wojny światowej, której pola walki będą rozgrywać się nie na terytorium poszczególnych państw, lecz w światowej lub narodowych przestrzeniach informacyjno-radiowych, skąd będzie się bombardować nie siłę żywą i sprzęt przeciwnika w klasycznym rozumieniu tradycyjnej wojny, lecz ludzką świadomość, jej podstawy światopoglądowe i w końcu psychikę. Przestrzeń informacyjna zawsze była i pozostanie w bezpośrednim związku z bezpieczeństwem informacyjnym każdego państwa. Właśnie o tym mówiono niedawno na posiedzeniu Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy pod Miliony ludzi śpiewały te wiersze w latach 70. i 80. ubiegłego stulecia, szczerze wierząc, że tak właśnie jest. Wielu nadal kojarzy terytorium WNP z byłą wielką Ojczyzną i nie są daleko od prawdy. Nostalgia za naszym wspólnym domem ani na chwilę nie opuszcza zasłużonej artystki Rosji Ljubow Prieminy. PRIEMINA: Powiem, że rozmawiałam tam z wieloma ludźmi… I, co tu dużo mówić, szczególnie ciężko na Ukrainie ludziom rosyjskim”. PONOMARIOWA: Rzeczywiście, Ukraina i Rosja to tak bliskie i pokrewne państwa, że ta granica, choć jest przezroczysta, mimo to, moim zdaniem, nikomu nie wywołuje nic innego poza irytacją. Albo jeszcze: PONOMARIOWA: Dwudziesty wiek rozdzielił Rosję (zwróćmy uwagę — nie Związek Radziecki, lecz właśnie Rosję) i rozproszył miliony Rosjan. O tym, jak utrzymywane są związki z rosyjską diasporą Ukrainy, opowiada nasz gość — dyrektor Moskiewskiego Domu Rodaków Jurij Kapłun.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

UKRAIŃSKIE RADIO WCIĄŻ NA ZEROWYM POZIOMIE

Leontij DACENKO, wiceprezes NRTU Nie będę wymieniał poszczególnych programów kanału Radio „Kultura” (UR-3), poświęconych językowi ukraińskiemu, gdzie stale poruszają jego status prawny jako państwowego. Takich audycji jest cały szereg i wszystkie one są absolutnie oryginalne w formie, różnorodne, a dlatego też cieszą się niezwykle dużą popularnością wśród słuchaczy. A jednak współczynnik użyteczności takich audycji, jak i kanału Radio „Kultura” w całości, niestety, jest prawie zerowy. Zwróćmy uwagę, UR-3 jest dostępna tylko dla dziesięciu procent populacji naszego kraju. Państwo, świadomie lub nieświadomie, pozbawiło swoich obywateli konstytucyjnego prawa do otrzymywania informacji z państwowego źródła informacji!? Czy jest jeszcze gdzieś takie, w jakim europejskim kraju? Nie było, nie ma i być nie może. Nawet w okresie depresji gospodarczych czy niszczycielskich wojen, takich jak II wojna światowa, radiofonia nie była zwijana, a wręcz przeciwnie, rozwijana, gdyż była jednym z najbardziej niezawodnych i efektywnych środków łączności państwa ze swoim narodem. Zaznaczmy, że ani telewizja, ani Internet, ani inne najnowsze osiągnięcia techniczne łączności nie zdołały i nie zdołają ograniczyć sfery funkcjonowania radiofonii, która działa w systemie swoich współrzędnych i która wraz z przejściem na nadawanie cyfrowe, bez wątpienia, będzie miała nowy impuls dla swojego rozwoju. Dlaczego więc tak się stało, że UR-3, przygotowując i wydając na antenę wybitne programy, stało się niedostępne dla swoich odbiorców? Dlaczego już od dłuższego czasu przypomina absurdalny obraz — przedstawienie teatralne z opuszczoną kurtyną? Wybiegając w przyszłość, powiem, że główna przyczyna zjawisk kryzysowych w systemie państwowej radiofonii, jak i w produkcji telewizyjnej, filmowej i książkowej, oprócz trudności okresu przejściowego, tkwi w naszej odwiecznej bezpaństwowości, w braku doświadczenia w dbaniu o interesy narodowe i ich ochronie. Przypomnijmy, jakim było, w szczególności, UR za władzy radzieckiej. Zwykłą prowincjonalną strukturą z podwójnym podporządkowaniem: z jednej strony Moskwie (wszechzwiązkowemu, a w rzeczywistości wszechrosyjskiemu radiu, bo radiofonia Federacji Rosyjskiej nie istniała w ogóle), z drugiej — władzy lokalnej w osobie komitetu centralnego kompartii Ukrainy, gdzie posłusznie i bez sprzeciwu przyjmowano i retransmitowano zarządzenia z moskiewskiego centrum politycznego. Przy okazji zaznaczę, że w tamtym czasie nawet samej nazwy Ukraińskie Radio w dokumentach prawie nie używano, bo to ukrywało, jak by nie było, niepożądane cechy narodowe. Dochodziło do śmieszności: aby podnieść kategorię jakiemukolwiek spikerowi UR, trzeba było wieźć głos spikera, nagrany na taśmę, do Moskwy i dopiero tam, na radzie artystycznej wszechrosyjskiego radia, wystawiali ocenę kunsztowi spikerskiemu, bo na Chreszczatyku 26 nie było komu powierzyć tak wysokiej misji. Albo jeszcze takie: najwyższą nagrodę systemu radiofonicznego — odznakę „Przodownik radiofonii” — też można było otrzymać tylko w Moskwie. Oto tak. Ale nie tylko tym poświadczano peryferyjność UR. Ono, niestety, nie miało głównego — jednolitego kręgosłupa programowego, albo, jak teraz mówimy, oddzielnego kanału. Audycje z Kijowa, którym przydzielano nie więcej niż 8 godzin na dobę (pozostałe 11 godzin stanowiły audycje z Moskwy), i które rozpraszano po całej siatce (rozkładzie audycji) pierwszego programu wszechrosyjskiego radia w różnych strefach czasowych, gubiły się i niwelowały tam. Nie mniejszą oznaką naszej prowincjonalności w tamtym czasie był też status UR, zgodnie z którym oficjalnie zrównywano go z Leningradzkim radiem obwodowym. Do niepodległości państwowej Ukrainy było już blisko. Ale status radia obwodowego dla UR był nienaruszalny. A stąd i wielkość finansowania, i moce nadawcze, i baza materialno-techniczna. Tymczasem ostatecznie rozpadał się system totalitarny, schodziła z areny politycznej siła kierownicza i przewodnia — kompartia Ukrainy. Wreszcie na mapie świata pojawiło się niepodległe państwo ukraińskie, a krajowy flagowiec radiofonii pozostawał, jak i dawniej, na peryferiach zainteresowań już nowych urzędników. Bo oni, wychowani przez system radziecki, nie mieli ani doświadczenia, ani tradycji, ani chęci tworzenia godnego swojego nowego statusu państwowego UR. Nowi-starzy zarządcy patrzyli na nie oczami wczorajszych menedżerów, którzy często-gęsto nie byli profesjonalistami w sferze budowania państwowych mediów. Inna kategoria kadry kierowniczej systemu telewizyjno-radiowego również nie wykazywała oznak aktywności w zakresie przebudowy branży, z wyjątkiem chyba jedynego byłego przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radia Zynowija Kulyka, który koncentrował uwagę na telewizji. Przecież ci, którzy do ostatniego nosili przy sercu legitymacje partyjne, którzy niestrudzenie organizowali i wydawali na antenę gniewne listy „ludzi pracy” przeciwko narodowym demokratom i działaczom Ruchu, którzy walczyli z niepodległością, nie mogli być budowniczymi państwa, liderami przemian, konceptualnych modelowań nowej narodowej struktury radiofonicznej. Zmierzam do tego, że UR, jak kiedyś część wszechrosyjskiego radia, tak i do dziś pozostało swoistym fragmentem, oddzielną składową kiedyś jednolitej i niepodzielnej całości. To znaczy, UR nigdy nie było pełnowartościową strukturą państwową, jakimi były i są, nawiasem mówiąc, wszechrosyjskie, polskie, węgierskie czy, na przykład, rumuńskie radio. Innymi słowy, w tamtym czasie w systemie telewizyjno-radiowym istniał postkolonialny, dawno uformowany „upadek strefy aktywnego myślenia państwowego”. A dlatego nawet po 17 latach niepodległości Ukrainy UR pozostało tam, gdzie było — na zerowym poziomie. Jak finansowano kiedyś w granicach około 5% budżetu wszechrosyjskiego radia, tak i pozostało na tym samym poziomie. Nie mniej uderzające są też inne porównania. Powiedzmy, budżet UR w ostatnich latach stanowi tylko 5% budżetu polskiego radia, prawie 5% budżetu węgierskiego radia. I nie uwierzycie — 16% budżetu radia maleńkiej 5-milionowej Słowacji. W takich warunkach jakakolwiek analogiczna struktura nie będzie się rozwijać, a niszczeć. Nie mówię już o takim: Rosyjska państwowa kompania radiofoniczna (RPRK) „Głos Rosji”, która pełni funkcje nadawania zagranicznego, przygotowuje audycje w 32 językach świata. Polskie radio — w dziesięciu, a my, jak zawiesiliśmy się na trzech-czterech językach z minimalnym zakresem, tak i pozostajemy przy nich. Co prawda, moce nadawcze ograniczono niemal o 70%. Szczególnie odczuwalne straty UR poniosło po pojawieniu się sektora prywatnego radiofonii, który okupował górne pasmo FM i odebrał Ukraińskiemu Radiu znaczną część młodzieżowej publiczności. Na naszych oczach prawie całkowicie zniszczono radiofonię przewodową, która była bazową dla UR: z 16 milionów punktów radiowych, które liczono w 1991 roku, obecnie jest ich prawie 5 milionów. Do minimum ograniczono moce nadawcze Koncernu RRT, które są skrajnie przestarzałe zarówno moralnie, jak i technicznie. I nikt nie zagłębia się w sprawy niezwykle ważnej branży! pod przewodnictwem Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki. Oświadczył on, że największe zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego stanowi nie co innego, jak ekspansja informacyjna obcych państw. Poprzez programy telewizyjne, radiowe, wydania internetowe oraz prasę drukowaną w przestrzeni informacyjnej Ukrainy bezkarnie prowadzone są prawdziwe kampanie informacyjno-psychologiczne, które mają charakter antypaństwowy. Najstraszniejsze jest to, że całkowicie utraciliśmy naszą narodową przestrzeń informacyjną, w której obecnie rządzą takie stacje radiowe jak „Głos Rosji” i inne, przesycając eter rosyjsko-imperialną ideologią i kulturą, których ekspansja przybrała doprawdy niewiarygodne rozmiary. Najsmutniejsze jest to, że wspomniana najbardziej reakcyjna stacja radiowa RDRK (Rosyjska Państwowa Kompania Radiowa) wszelkimi sposobami zdołała „zameldować się” na naszym państwowym kanale UR-3 (Kanał odrodzenia duchowego Radio „Kultura”) i, zawierając odpowiednią umowę z Narodową Radiokompanią Ukrainy (NRKU), już od dłuższego czasu w każdą sobotę o 16.30 w audycji pod tytułem „Zdrawstwuj, Ukrajna!” bezkarnie prowadzi nieukrywaną antyukraińską propagandę, fałszuje naszą historię, dyskredytuje ukraińską państwowość. Charakterystyczne jest to, że rosyjscy wielkomocarstwowi szowiniści przeforsowali w umowie swoje korzyści, nawet w drobnostkach: zamiast na zasadach parytetu przygotowywać wymienne audycje z Moskwy na Ukrainę — po ukraińsku, a z Kijowa do Moskwy — po rosyjsku, w rzeczywistości umowa przewiduje przygotowywanie programów wyłącznie w języku „sąsiedniej literatury”. A podtekst jest tu jeden: „My Wam swój program — po rosyjsku, Wy nam swój program — też po rosyjsku. My nadajemy we wszystkich językach świata, ale w Waszym — nigdy! Dla nas, Rosjan, takiego języka nie ma i nie będzie!”. Jak wiadomo, RDRK „Głos Rosji” („Zdrawstwuj, Ukrajna!”) pracuje na dwa fronty: z jednej strony propaguje wśród ukraińskich słuchaczy swoją imperialną ideologię, z drugiej — formuje i wspiera na Ukrainie piątą kolumnę, która obecnie posiada całą sieć organizacji społecznych — rosyjskich towarzystw, zrzeszeń, centrów, fundacji itd. Doświadczenie pokazuje: z takimi strukturami sieciowymi nic nie może poradzić ani państwo, ani postępowe organizacje społeczne. Prawie w każdej audycji RDRK przekonuje naszych słuchaczy o tym, że rozpad ZSRR to tragedia wszystkich narodów, które znajdowały się w jego składzie, i że współczesna droga rozwoju byłych republik związkowych, a obecnie niepodległych państw, jest historycznie błędna i prowadzi donikąd. Skuteczną przewodniczką takiej polityki, mistrzynią w swoim fachu okazała się stała prowadząca audycję „Zdrawstwuj, Ukrajna!” Tatiana Ponomariowa. Oto jeden z fragmentów jej audycji. Cytuję dosłownie: PONOMARIOWA: „Mój adres to nie dom i nie ulica — mój adres Związek Radziecki”. KAPŁUN: Nasi rodacy nie zostali zapomniani. Rosja pamięta, wie, i Moskwa jak była, tak i pozostaje zbieraczką nie tylko ziemi, ale i rodaków. Motywacja materiału jest całkowicie przejrzysta. Ponieważ Rosja rozpadła się na oddzielne części, zebranie ich w jedną całość jest pierwszoplanowym zadaniem zarówno rosyjskiego państwa, jak i „Domu Rodaków”. Sądzę, że to wystarczy, aby wyciągnąć bezapelacyjny wniosek: program „Głos Rosji” („Zdrawstwuj, Ukrajna!”) jest skrajnie tendencyjny i upolityczniony, a zatem nie ma prawa brzmieć na ukraińskim państwowym kanale Radio „Kultura”. Słuchacze w listach i zgłoszeniach telefonicznych wyciągają słuszny wniosek: w rodzimej przestrzeni radiowej audycje takie jak „Międzynarodowe Radio Kanadyjskie”, „Deutsche Welle”, „Radio Swoboda”, a zwłaszcza BBC, odbierane są jako czysto pro-ukraińskie, choć nadają w interesie swoich państw. „Głos Rosji” natomiast wypada z tego szeregu jako jedyna w światowej przestrzeni informacyjnej agresywna antyukraińska stacja radiowa. Powiem szczerze: przez chwilę wahałem się, czy warto mówić o „działalności” „Głosu Rosji” na UR-3. Przecież to niby wewnętrzna sprawa kierownictwa NRKU i wynoszenie śmieci z domu nie jest najlepszym sposobem walki ze złem. Jednak, według mojego głębokiego przekonania, to nie są domowe śmieci. Zatajanie szkody, jaką wyrządzają interesom narodowym naszego państwa, byłoby chyba gorsze. I jeśli moje poprzednie próby wpłynięcia na sytuację nie osiągnęły celu, jestem zmuszony mówić publicznie. Ponadto chciałbym jeszcze raz podkreślić: przytoczone fragmenty z „Głosu Rosji” są jeszcze jedną jaskrawą ilustracją tego, że rosyjskie imperium, w odróżnieniu od postkolonialnej Ukrainy, nawet po swoim częściowym rozpadzie, wciąż ma siłę wpływać na swoich byłych satelitów, ponieważ odziedziczyło potężny potencjał kadrowy wielkomocarstwowych szowinistów w dziedzinie prowadzenia wojen informacyjnych i psychologicznych. W danym przypadku to nie NRKU, a RDRK zainicjowała i narzuciła nam umowę o „wzmocnieniu tradycyjnej przyjaźni między dwoma państwami”, narzuciła jak pętlę i doprowadziła sprawę do końca. Niektórzy proponują zwrócić się do nich i wskazać na ich elementarne naruszenia norm etyki dziennikarskiej i zawodowej przyzwoitości. Ale czy nie jest to dla nas upokarzające? I czy uda się w ten sposób zmienić imperialny światopogląd pracowników RDRK na demokratyczny? To znaczy, czy nie będzie to podobne do bajki o przyjaźni wilka i jagnięcia? Sądzę, że wyjście jest tu jedno — niezwłocznie zerwać umowę. Nie byłoby zbyteczne, aby na łamach gazety „Słowo Proświty” rozpocząć dyskusję, w szczególności o celowości lub niecelowości emisji na kanale Radio „Kultura” takiej stacji radiowej jak „Głos Rosji”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

NUKLEARNE WYSYPISKO CZY EKOPAŃSTWO?

Maksym OPANASENKO Zdjęcia autora Ukraina jest jednym z najbardziej ekologicznie zanieczyszczonych krajów na świecie: katastrofa czarnobylska, awaria „fosforowa” w obwodzie lwowskim, zanieczyszczenie basenu wodnego Morza Azowskiego. Mimo to nadal wycinamy lasy, zanieczyszczamy zbiorniki wodne, trujemy chemikaliami najżyźniejsze na świecie gleby. Sytuacja ekologiczna na Ukrainie jest skomplikowana i, niestety, przy braku wykwalifikowanych kadr oraz wsparcia państwa, póki co bez wyjścia. Kryzys ekologiczny to rezultat braku kontroli nad wykorzystaniem zasobów naturalnych, szarej strefy gospodarki oraz niskiego poziomu ochrony socjalnej. Właśnie w celu omówienia najbardziej bolesnych problemów ekologicznych, pod egidą Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz Ministerstwa Ekologii Ukrainy odbyła się konferencja „Problemy środowiska, ekokultury i zdrowia narodu”. „Zapomnieliśmy o tragedii czarnobylskiej, o budowlach przyrodniczych i dziełach ludzkiej cywilizacji, które przez tysiąclecia zachowywały się na naszej ziemi. Potężna technika wzburza, niszczy, zmienia krajobrazy. Ziemie dzielą między oligarchów, trują, rozkopują. Od 17 lat mamy państwo. I kiedy niedawno odwiedziłem Ławrę Peczerską w Kijowie, zobaczyłem, w jakim żałosnym stanie znajduje się świętość — grzyb „dojada” święte ściany. Wszystko to składa się na bardzo niepocieszający obraz, dla omówienia którego zebraliśmy się dzisiaj…” — tak rozpoczął konferencję przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki i moderator wydarzenia Pawło Mowczan. Tego dnia przy jednym stole zebrali się akademicy, naukowcy, pisarze, ekolodzy i urzędnicy państwowi, którzy próbowali omówić wszystkie aspekty tej sytuacji ekologicznej w kraju. „Obecnie w systemie edukacji ekologicznej jest prawie 300 katedr, które kształcą specjalistów-ekologów, ale dają one tylko powierzchowną, ogólną wiedzę. My, uczestnicy „okrągłego stołu” „Problemy środowiska, ekokultury i zdrowia narodu”, zaznaczamy, że dzisiaj Ukraina jest jednym z najbardziej problematycznych ekologicznie krajów świata. 21 lat temu Ukraina przeżyła katastrofę czarnobylską, a niedawno — „fosforową” awarię w obwodzie lwowskim oraz zanieczyszczenie Cieśniny Kerczeńskiej. W znacznej mierze jest to uwarunkowane materiało- i energochłonnością sfery produkcyjnej, dominacją „brudnych” gałęzi przemysłu. Nasza teraźniejszość charakteryzuje się skomplikowanym stanem ekologicznym. Zanieczyszczone są ziemia, powietrze, woda w rzekach i jeziorach. Niski poziom świadomości ekologicznej i kultury ekologicznej. Niemożliwe jest wdrażanie polityki ekologicznej wbrew woli zwykłych obywateli. Ważnym problemem, który wymaga pilnego rozwiązania, jest stan basenu Dniepru, z którego pije wodę prawie 70% mieszkańców kraju. W basenie rzeki zbudowano potężny kompleks terytorialno-produkcyjny, w wyniku czego 75% pierwotnych krajobrazów naturalnych zostało całkowicie przekształconych. Powierzchnia basenu Dniepru jest w 60% zaorana, w 5% zurbanizowana, w 10% zajęta przez systemy osuszania i nawadniania, w 3% zalana przez zbiorniki wodne. Jedna trzecia brzegów Dniepru (prawie 1000 km) ulega niszczeniu w wyniku rozmywania. Znaczna część płycizn zarosła roślinnością wilgociolubną. Dlatego kwestia poprawy stanu basenu Dniepru jest priorytetowa w państwie. Jeśli rząd nie podejmie działań, to Ukraina stanie się strefą globalnej katastrofy ekologicznej. Iwan Zajeć Ołeksandr Bondar Doprowadziło to do tego, że w Ministerstwie Ekologii Ukrainy tylko 16 procent pracowników posiada specjalne wykształcenie ekologiczne. A jak można pracować, jeśli wykwalifikowanych kadr nie ma? Właśnie dlatego podjęto decyzję o reorganizacji Państwowego Instytutu Ekologicznego i stworzeniu na jego bazie akademii ekologicznej. Obecnie opracowywane są plany nauczania i programy edukacji ekologicznej. Kraj potrzebuje wykwalifikowanych i wykształconych ekologów, którzy mogliby skutecznie pracować i poprawić sytuację, która zaistniała” — powiedział Ołeksandr Bondar, rektor Państwowego Instytutu Ekologicznego. Nadmierna zabudowa miast i niszczenie stref parkowo-rekreacyjnych negatywnie wpływa na sytuację ekologiczną. Tę kwestię na konferencji poruszył dyrektor przedsiębiorstwa komunalnego „Kijowski Miejski Dom Przyrody” Mykoła Zubowycz: „W zeszłym roku byliśmy świadkami tego, jak na Chreszczatyku „płonęły” kasztanowce. W Kijowie panował nadzwyczajny upał. Jakie są tego przyczyny? Megapolis są położone na brzegach oceanów i poziom nawilżenia jest tam wystarczający. To samo można powiedzieć o miastach tropikalnych. Miasta w centrum kontynentu nawilżają się tylko dzięki własnym zasobom wodnym. W Paryżu dla nawilżenia stworzono słynne Pola Elizejskie, które stale się podlewa i tym zapewnia miastu stabilny mikroklimat. Terytorium Kijowa jest zabudowane w 70—75%. Strefy parkowe Dniepru i Zbiornika Kijowskiego nie mogą zapewnić wystarczającego nawilżenia. Odbija się to na zdrowiu mieszkańców miasta. Trzeba wyrównać liczbę zabudowań z niezabudowanymi działkami, tworzyć fontanny i zbiorniki wodne. To pomoże znormalizować mikroklimat Kijowa”. Na konferencji byli też przedstawiciele władz, w szczególności deputowany ludowy Ukrainy Iwan Zajeć. Opowiedział on o nierozwiązywaniu problemów ekologicznych na szczeblu państwowym i braku kontroli nad podziałem i wykorzystaniem ziem państwowych. „Kwestia środowiska na Ukrainie jest zaniedbana. I nie tylko na szczeblu władzy, ale także na szczeblu społeczeństwa. Organizacje ekologiczne wytwarzają głównie produkt intelektualny i z powodu braku środków nie mogą wcielić swoich projektów w życie. Pawło Mowczan Serhij PłaczYnda 15 lat temu Ukraina przyjęła na siebie międzynarodowe zobowiązanie utworzenia Komisji Zrównoważonego Rozwoju Państwa, która śledziłaby, aby zasoby naturalne wykorzystywano oszczędnie, a co więcej — inwestowano w tę sferę. Jednak takiej komisji nie ma do dziś, a zatem nie robi się nic dla stworzenia nowoczesnych europejskich warunków ekologicznych na Ukrainie. Innym problemem jest zabudowa miast. Strefy rekreacyjne i parkowe są niszczone, co prowadzi do przeciążenia metropolii i zmiany klimatu. Na przykład rektor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Technologii i Designu sprzedał strefę parkowo-sportową swojej uczelni (prawie 2 ha w centrum Kijowa) pod prestiżową zabudowę i parking. Jest to niedopuszczalne. Ziemię sprzedaje się bezsystemowo, brak jest kontroli nad jej podziałem. Trzeba natychmiast zacząć pracować w tym kierunku”. Wśród uczestników konferencji był znany ukraiński pisarz Serhij Płaczinda. Opierając się na danych specjalistów, poruszył on problemy skażenia radiacyjnego zasobów wodnych Ukrainy oraz odrodzenia wsi: „Dlaczego by nie przenieść niektórych przedsiębiorstw na wieś? Tutaj mogłaby z powodzeniem pracować branża spożywcza i przetwórcza. To odciąży miasta, zapewni wieśniakom miejsca pracy i zatrzyma niepokojącą tendencję do wyludniania się terenów wiejskich”. Referat końcowy przedstawił Łeonid Tabacznyj, zastępca dyrektora ds. monitoringu i techniki Centralnego Obserwatorium Fizycznego. Mówił on o skutkach katastrofy czarnobylskiej dla ukraińskich ziem. Według naukowca w setkach miast podwyższone jest tło radiacyjne, ale wciąż mieszkają tam ludzie. Przedstawione dokumenty wideo dowodzą, że całe terytorium kraju jest skażone radiacyjnie. W zachodniej i centralnej części kraju poziom skażenia jest na granicy dopuszczalności. Konferencja objęła wszystkie najostrzejsze kwestie ekologiczne. Uczestnicy „okrągłego stołu” wyciągnęli wnioski i przedstawili propozycje, teraz kolej na władzę. Czas się opamiętać i zacząć pracę, jeśli oczywiście chcemy być zdrowym, nowoczesnym, europejskim krajem, a nie miejscem do składowania odpadów jądrowych. emisji w celu uzyskania pozwolenia na emisję substancji zanieczyszczających do atmosfery ze źródeł stacjonarnych, organizacji i sprawowania kontroli nad przestrzeganiem ustawodawstwa ochrony przyrody oraz innych aktualnych kwestii realizacji państwowej polityki ekologicznej, zapewnienia racjonalnego korzystania z zasobów naturalnych i bezpieczeństwa ekologicznego; b) zintensyfikować działalność wydawniczą w zakresie książek o charakterze ekologiczno-edukacyjnym, w szczególności wznowić wydanie „Czerwonej księgi Ukrainy”, krajowego raportu o stanie środowiska naturalnego Ukrainy, wydawnictw monograficznych o stanie Dniepru, świecie roślinnym i zwierzęcym itp.; c) podjąć pilne środki w celu wstrzymania zabudowy w dolinach rzek Dniepru i Desny; d) zintensyfikować informowanie ludności w kwestiach stanu środowiska poprzez szersze wykorzystanie radia i telewizji. Wprowadzić praktykę regularnego naświetlania problemów środowiska przez osoby odpowiedzialne. 11. Zaproponować Radzie Najwyższej Ukrainy uchwalenie Ustawy o produktach ekologicznie czystych na terytorium Ukrainy. 12. W celu zapewnienia realizacji strategii zrównoważonego rozwoju państwa, ekologizacji gospodarki, wdrażania innowacji oraz wsparcia naukowego dla regionalnego wykorzystania zasobów naturalnych i ochrony środowiska zainicjować utworzenie Ukraińskiej Akademii Nauk Ekologicznych. 15 lipca m. Kijów

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Rezolucja „okrągłego stołu” „Problemy środowiska, kultury ekologicznej i zdrowia narodu”

Należy udoskonalić narodową politykę ekologiczną, która umożliwi skuteczne wdrażanie ochrony konstytucyjnego prawa obywateli do bezpiecznego środowiska naturalnego. W tym celu organy władzy państwowej powinny: 1. Domagać się wykonania Ustawy Ukrainy „O ochronie środowiska naturalnego” w zakresie gwarancji praw ekologicznych obywateli, podnoszenia kultury ekologicznej oraz poprawy pracy edukacyjnej i oświatowej wśród ludności. 2. Udoskonalić kontrolę przestrzegania norm ekologicznych i zaostrzyć odpowiedzialność za ich naruszenie, zharmonizować krajowe standardy technologiczne i ekologiczne z międzynarodowymi standardami i normami, wprowadzić oznakowanie ekologiczne towarów produkowanych na Ukrainie oraz tych importowanych na Ukrainę, zakazać przywozu towarów powszechnego użytku i zabawek niskiej jakości z krajów, w których nie przestrzega się norm bezpieczeństwa ekologicznego. 3. Opracować projekt programu postępowania z niebezpiecznymi odpadami. 4. Podnieść poziom ochrony ludności przed skutkami klęsk żywiołowych i awarii technogenicznych oraz katastrof poprzez udoskonalenie jednolitego państwowego systemu zapobiegania sytuacjom nadzwyczajnym. 5. Zapewnić wykonanie Ogólnopaństwowego programu przezwyciężania skutków katastrofy czarnobylskiej na lata 2006–2010. 6. Zapewnić opracowanie i wdrożenie najnowszych naukowych, ekologicznie bezpiecznych technologii produkcji (oszczędzających zasoby energii, małoodpadowych i bezodpadowych). 7. Zatrzymać niszczenie parków i skwerów w miastach, odtworzyć naturalne krajobrazy. 8. Stworzyć jednolity system kontroli przestrzegania wymogów ustawodawstwa o ochronie środowiska naturalnego, wykluczając dublowanie funkcji kontrolnych przez różne organy władzy wykonawczej. 9. Zwrócić uwagę na kształtowanie wiedzy ekologicznej i ekokultury wśród ludności. 10. Ministerstwu Ochrony Środowiska Naturalnego: a) zintensyfikować pracę kursów podnoszenia kwalifikacji, aby zapewnić podmiotom gospodarczym spełnienie wymogów kwalifikacyjnych w zakresie bezpieczeństwa radiacyjnego podczas wykorzystywania źródeł promieniowania jonizującego i kontroli radiacyjnej, postępowania z niebezpiecznymi odpadami i substancjami, z uzasadnienia obsz-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Usiadłem nad brzegiem Murashky, zapatrzyłem się w jej mętną wodę i nagle przypomniały mi się słowa Szewczenki: „Dobrnęła Ukraina aż do samego krańca…” Żyjemy w społeczeństwie teokratycznym, jak i żyliśmy. Nie, nie tak jak w Iranie. Tam nawet dziś prawie wszystko dzieje się według tego, co zapisano. Nie tyle według tego, co zapisano, ile według tego, co przeczytano. I żaden z irańskich poetów nie śpiewa na wszystkie głosy o wysokiej chrześcijańskiej czy mahometańskiej duchowości, która ma zjednoczyć kraj. Takich poetów albo nie ma, albo mieszkają gdzieś w Europie czy Ameryce. Zwykli Irańczycy żyją według prawa, które przeczytali ajatollahowie, zjawiwszy się po Proroku. Jak mułła rządził i sądził tysiąc lat temu, tak rządzi i sądzi do dziś, choć prezydenta wybiera się co pewien czas, już nie szacha. Nie, nie w Iranie żyjemy, nie w dawnym Izraelu, gdy rabini sądzili Chrystusa, lecz na Ukrainie. U nas wszystko jest sprawiedliwe, wszystko zgodnie z Konstytucją: kościół sam osobno, państwo samo osobno. A ponad wszystkimi — najsprawiedliwsze na świecie cykliczne wybory, które nijak nie mogą oddzielić prawego od grzesznego. Kto zaś z wszechobecnej władzy potrzebuje dziś cyklicznej ogólnonarodowej lustracji? Choć w rzeczywistości wszystko dzieje się, jak dawniej, „po pojęciach”. Ludzie żyją według rang, klanów i znajomości. Nie dziwi mnie, że za pierwszych stalinowskich represji (też lustracja) w moim wsi już w 1928 roku w pierwszej kolejności wywieziono batiuszkę, diaka i pisarza — bolszewicy wysłali ich aż na Syberię niemal za nic, za drobiazg — za ukryte przed władzą cerkiewne złoto. A czemu się dziwić, skoro moi nędzni i strudzeni analfabeci wiejscy nazywali tych piśmiennych gletajami i pasożytami? A jednak prawdą jest, że tama tma tumanów wraca w swoje kręgi. Czy marność nad marnościami? Dziś wszyscy są piśmienni. Siedzą w wysokich gabinetach, jak siedzieli. I ci sami, którzy siedzieli jeszcze przed niepodległością, albo ich dzieci. I po pomarańczowej rewolucji siedzą ci sami. Nie bandyci w więzieniach. Na stanowiskach. Jeśli nawet zamienili chłopa na chłopa, to chłop się nie zmienił. Przeciwnie, chłop na fotel przyszedł, choć nowy, to jeszcze bardziej zależny: nic własnego w głowach nie mają, coraz bardziej zerkają na przełożonych, by w fotelu miękko siedzieć. I wszystko robią tak, jak przełożeni — małpują ich słowa i czyny. Prezydent tylko zbierze się, by samodzielnie posadzić drzewko, a chłopak czy dziewczyna z jego otoczenia już tu, jak grom po błyskawicy, z łopatą kręcą się dokoła, pomagają. Pomagają upiększać stolicę zielenią. I na wsi, i w rejonie tak się dzieje. I całe to kapłaństwo z krzewami kaliny tak mi przypomina nasz dawny kołchoz im. Kujbyszewa, że aż kręci mi się w głowie. Jakbym znów wpadł w nasze „jasne” minione czasy, gdzie przewodniczący wsi trzyma się za głowę przewodniczącego kołchozu, a przewodniczący kołchozu kiwa na sekretarza partyjnego. A sekretarz partyjny razem z całą księgowością sadzi choinki pod kołchozową kancelarią w leninowskim subotniku. Ja do niedawna byłem analfabetą. Prawie nie umiałem czytać. Ojciec mnie nie uczył. Szkoła wiejska. Szkoła kierowców. Wojsko. Przez długie lata jeździłem kierowcą w rejonowym DEU, wozem z asfaltem jeździłem — codziennie nieznośny smród, ale drogi robiłem szerokie, równe. Własna rodzina. Dzieci małe. Nigdy nie miałem czasu na książki. Już w Portugalii — około 2000 roku, gdy wyjechałem z miasteczkowego bezrobocia za granicę na zarobki, też jako kierowca, pierwszy raz przeczytałem Kobzarza. A w 2004 roku, gdy uległem wypadkowi samochodowemu i leżałem w szpitalu, czytałem: „Wszyscy na siedmiu światach — i carowie, i żebracy — dzieci Adama”. Przeczytałem, porównałem Tarasa z sobą, z moim życiem, i tak smutno mi się zrobiło. Niewolnik niewolnikiem, jak i ja, z chaty z gliny, a jednak wybił się na ludzi. I jakby mi się rozjaśniło. I pomyślałem, że i ja tę biedę zdołam, wzbogacę się w Portugalii i wrócę do domu, a tam w swojej wsi czy w mieście postawię maleńki sklepik — pizza, kawa, lody, telewizor, biblioteczka na wymianę czy księgarnia dla ludzi dorosłych, rozumnych, niepijących. Europę w wsi stworzę. Euro 2012. Sam będę woził produkty, a żona będzie piec pizzę. Nie zginiemy w rodzinnej wsi. Czyż to nie światło — takie rozmyślania i nadzieje? A tu pomarańczowa rewolucja. I kolor, i nadzieje na zmiany tak mnie opanowały, że namówiłem swoich portugalskich rodaków, by zbierali zarobione pieniądze na kijowski majdan. I zbierali, i przesyłali, kto ile mógł. I niemałe sumy zbierali — sami pojechać nie mogli, daleko, drogo, a za Ukrainę serce boleć im było. A tu do Portugalii zaczęło zjeżdżać nowe ukraińskie kierownictwo. I nowy Prezydent przyjeżdżali, i najwyższy przewodniczący z Rady, i najwyższy minister. I wszyscy obiecywali zarobkującym złote góry i ulgi, gdy wrócimy do domu, gdy będziemy lokować swoje zarobki w Ukrainie. I że otworzą nam nową ulicę, nazwą ją Ukraińską — gdzieś w Porto czy w Lizbonie. Wtedy pomyślałem: coś tu nie tak, skoro ulicę Ukraińską w Portugalii otwierają, a w wsi były Lenina i Kujbyszewa. Ani jednej miejscowej nazwy. A mieszkam ja we wsi Słoboda-Szarhorodska na Złotej Górze — tak miejscowi ulicę nazywają. I chce mi się do domu, do chaty z gliny, aż serce się ściska… Latem zeszłego roku wreszcie wróciłem do domu i widzę, że miejscowi do Portugalii nie jeździli, a całą centralną miasteczkową ulicę obkleili sklepikami, jak jaskółka gniazdo lepi — prawie wszystko sprzedano i przeprodano. I na tym byłby prawdziwy koniec. Ale 4 lipca 2008 roku przysyła do mnie wiejski przewodniczący posłańca: „Przyjeżdżaj, Wiktorze, pilnie, do przewodniczącego wsi, bo was obu wzywa przewodniczący Szarhorodzkiej Rejonowej Administracji Państwowej.” Jedziemy razem z przewodniczącym wsi do przewodniczącego administracji rejonowej. Godzinę siedzimy w przedpokoju: Oleg Iwanowycz zajęty. Dopiero potem nas wezwano. Wezwano też rejonowego architekta. Przewodniczący wsi zdał relację ze wszystkiego, jak było. Niemal moimi słowami — ja milczę. Opowiedział, że nikt poza sąsiadem nie protestuje, że wszystkie normy zachowano, uzgodniono ze wszystkimi, ziemia należy do rady wiejskiej. Batiuszka już też się zgodził. Że ani krzyżowi, ani cmentarzowi, ani miedzom, ani drodze, ani pieszym ten obiekt nie przeszkadza, a wręcz pomaga i ozdabia wieś. „Poczekajcie za drzwiami — mówi przewodniczący Szarhorodzkiej Rejonowej Administracji — pogadam z batiuszką.” Wyszliśmy. Minęło jakieś pięć minut. Wzywają nas i słyszymy z progu: „Batiuszka przeciw!” Tu już nie wytrzymałem i pytam: „Proszę wyjaśnić, w czym moja wina? Co złamałem? Dlaczego mnie wezwano? Długo batrakowałem na emigracji. Nasz Prezydent mówił nam, byśmy wracali do domu, lokowali swoje pieniądze w Ukrainie. Cóż więc złego zrobiłem, że posłuchałem Prezydenta i wróciłem do domu”. Lokuję swoje pieniądze w swojej wsi. A może to nie nasz Prezydent mówił, że nam w Ukrainie będzie zielone światło?” I wtedy tęgi przewodniczący Szarhorodzkiej Rejonowej Administracji nagle zerwał się z fotela, przerywając mi, aż stół zadrżał, i powiedział: „A ja nie jestem przeciw”. Tu byłby koniec historii, ale ona ma jeszcze ciąg dalszy. 9 lipca 2008 roku znów przysyła do mnie wiejski przewodniczący posłańca, a ta mówi: „Przyjeżdżaj, Wiktorze, do przewodniczącego wsi”. A tam on podaje mi listy. W jednym rejonowy prokurator pisze do przewodniczącego wsi list, że zakazuje mojej budowy. A w drugim sam wiejski przewodniczący tymczasowo wstrzymuje moją budowę. Wszystko — wynoszę się do Portugalii. Wkrótce, mówią ludzie, miejscowi katolicy zbudują jeszcze czternaście kaplic poświęconych drodze Chrystusa na Golgotę. Wtedy będzie nie Szarhorod, lecz maleńki Jerozolima — na zazdrość wszystkim, którzy przedwcześnie wyjechali. A kiedy Żydzi, którzy uciekli z tego miasta do Izraela, Ameryki i Rosji, wrócą i zbudują drogę do drabiny praojca Jakuba gdzieś w Sosnówce czy pod sosnami z akacji, jak zawiadomił Mojżesz. Wtedy wszystkich Ukraińców zjednoczy wysoka duchowość. A jeszcze, gdy nasz Prezydent wręczy wszystkim byłym komunistom i komsomolcom, dzisiejszym wielocierpiącym przebiegłym z partii do partii, całkiem nowiutkie legitymacje partyjne od jakiegoś tam nowego Jednego Centrum, oczywiście jeśli batiuszka z matuszką nie będą przeciw, to wręczy je razem ze złoconymi zegarkami i nagankami. I nieciekawie będzie temu, kto w rejonowym centrum sięgał na pomnik Lenina. A żyjemy w społeczeństwie teokratycznym. Myślę sobie: „Czyje to miasto, czyja wieś, czyje pola, czyi ludzie? Czyżby znowu jakiegoś Kalitki?” I słychać, prawie jak w lizbońskim „Kirowohradzie” Dmytra Pawlyczki: Hej! Szarhorodzie! Czyjeś ty miasto? Na wolnym pastwisku, na roli chochły, Polacy i moskale kuli z kamienia sobie ciężkie naszyjniki. Hej! Słobodo! Czyja to wieś? Jak niewolnik się wzniosła. W wolności jakby się nie urodziła. Na wolności jakby i nie żyła. Wszystko, co widzę, nie moje i nie ludzkie. Boże. Sam z siebie stworzyłeś wszystko widzialne i niewidzialne. I Kalitka ze sobą do dołu nie zabierze, i batiuszka swoim dzieciom nie zostawi. A w Lizbonie lepiej: i środowisko, i ludzie, i praca, i sądy, i gwarancje socjalne. I roli takiej bogatej nie ma, a żyją. Może i dlatego, że takiej roli nie ma, żyją. Jadę do swojej lizbońskiej ambasady, przejdę się ulicą Ukraińską. Humeniuk Wiktor Mykoła

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Na naszej, na swojej ziemi

ko swoje błotem lepi. Sklep przy sklepie, ani przejść, ani spokojnie przejechać. Nie ulica, tylko bazar. I myślę sobie: „Czy i ja nie mam się do nich przykleić?” Poszedłem do rady miejskiej. A tam pan przewodniczący mówi mi: „Piszcie podanie i przyjdźcie na sesję, kiedy zawiadomimy”. Napisałem i pojechałem do Portugalii po zwolnienie lekarskie i odszkodowanie za uraz przy pracy, bo sesja miała się odbyć dopiero za trzy miesiące. Wróciłem, a przewodniczący znowu mówi, że ziemię, którą obiecywano dać w dzierżawę pod sklep, rozdzielą na aukcji. Dobrzy ludzie podpowiadają, że na tej aukcji jest w gronie pretendentów ktoś z władz rejonowych i są wśród nich deputowani, i że nie dam rady tej aukcji. A mnie wystarczyłby tylko jakiś skrawek w dzierżawę, jak mówią, pod małą formę architektoniczną. Ale posłuchałem ludzi i wycofałem się z miasta. Poszedłem do rodzinnej wsi. Słoboda to nie Szarhorod, ale i tu ludzie już pobudowali sklepiki. A stara szkoła, dawna pańska siedziba z szerokimi, mocnymi murami, która służyłaby jeszcze ze dwieście lat, została zburzona: buduje się wysoki pięciokopułowy kościół, bliżej batiuszkowej chaty. Rok się kończył, i mówi mi wiejski wójt: „Wszyscy budują, to i ty napisz podanie o dzierżawę działki. Zarejestruj się jako przedsiębiorca. My podejmiemy uchwałę i przydzielimy ci plac pod sklep na skrzyżowaniu, przy cmentarzu, na wjeździe od strony Iwaszkowiec. Zrobisz przy sklepie przystanek autobusu miejskiego, postawisz ławeczki, zasadzisz kwiatki, wykopiesz studnię”. Ucieszyłem się i zgodziłem. Jakbym wygrał. Zakręciłem się, zarejestrowałem. Wydano mi w radzie wiejskiej uchwałę, na podstawie której trzeba zebrać dokumenty. Pobiegałem z tą uchwałą po wszystkich instancjach. Wszyscy zgodzili się. Opracowano projekt małej formy architektonicznej. Ładniutki — zgodnie z wszystkimi uzgodnieniami i wymogami. Już nawet wywiozłem kamień, bo była okazja. Tu nagle wiejski wójt mówi mi: „Stój, Wiktorze, nie spiesz się. Przyjdź na sesję, rozpatrzymy twoją sprawę”. Poszedłem na tę sesję i wysłuchałem wszystkiego od tych samych deputowanych, którzy jeszcze niedawno przydzielali mi ziemię w dzierżawę… A teraz: „Sklep przy cmentarzu, pijacy, przepraszam, będą zakłócać spokój”. A najważniejsze — przeszkadza sąsiadowi, bo on nie jest zwykłym sąsiadem, tylko nowym przewodniczącym wśród wszystkich udziałowców wsi. I jeszcze: „Nasz batiuszka jest przeciw!”. I na tym wszystko, koniec mojemu przedsiębiorstwu. Tłumaczyłem, że nie będę sprzedawał także piwa, a decyzję o budowie wstrzymano na trzy miesiące — do omówienia projektu na następnej sesji. A ja, kiedy się uspokoiłem, pomyślałem: „Gdybyś był prawdziwym przewodniczącym, batiuszka by tobą nie kierował”. Trzeba będzie wracać do Portugalii. Nauczę się portugalskiego, żeby w oryginale przeczytać Paulo Coelho „Na brzegu rzeki Piedry usiadłam i zapłakałam”, bo nic mi tu nie wdo-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

OSTATNI LIST DOWŻENKI

Prozaicy, poeci, patrioci! Dawno już słowiki straciły pazury, wydziobały się na naszej Ukrainie. A jak ich nie słyszeć? Brak sił. Stołeczny gwar jest dla mnie zbyt ciężki. I chcę już na zacisze, i może, Na spokój chce się na naddeśnieński, i chce się na mój wiejski kraj. Puśćcie mnie do siebie. Pomóżcie mi ostatni raz rozjątrzyć ranę, zobaczyć Dniepr, wody ostatni raz w garść ze studni zaczerpnąć. Niech gryzą dnieprowe ostre urwiska moje obolałe serce. Niech huczą czernihowskie przesycone żywicą lasy. Puśćcie mnie w przesycone żywicą dzieciństwo. Bo każdej nocy skrzypią bory i żywicą pachnie mi kadzidło, i drzewa, jak cienie pradawne, mnie do siebie wołają i zowią. Puśćcie mnie w młodość moją. Puśćcie spojrzeć. Puśćcie choć skrajem, choć odrobiną oka pochwycić zgorzkniałą ziemię. Zwichrowały sny mój dzień i noc moją i życie przeżyte. Puśćcie mnie do mnie. Pomóżcie wchłonąć w głodne oczy kraj piołunowy i zachować na śmierć. Puśćcie mnie — prozaicy, poeci, patrioci. VI. 1964 Nina HNATIUK Nie bez powodu dzisiaj pod portretem genialnego reżysera filmowego i pisarza Ołeksandra Dowżenki przedrukowaliśmy znany wiersz Wasyla Stusa. Poecie-bojownikowi o prawdę, który również zginął na obczyźnie, udało się oddać tęsknotę O. Dowżenki za rodzinną ziemią, jego pragnienie powrotu nad Desnę, w rozłogi czernihowskich lasów, do słońca i łąk wymarzonej ojczyzny. Ale testament Wielkiego Ukraińca nie został wypełniony — jego prochy do dziś spoczywają w moskiewskiej ziemi. Znalazła się garstka działających patriotów, którzy zdołali nawet w warunkach upadającego systemu komunistycznego pochować prochy Wasyla Stusa na Górze Bajkowej. Dlaczego więc obecnie, w czasach niepodległego państwa ukraińskiego, nie wypełniono testamentu O. Dowżenki? Czyżby znów nie znalazła się na Ukrainie garstka sumiennych i wytrwałych działaczy, którzy zdołają pokonać wszystkie papierowe urzędnicze przeszkody i wreszcie zwrócić Dowżenkę Ukrainie?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Child Labour) — niewolniczego handlu wewnątrz kraju i poza jego granicami; zmuszania do ciężkiej pracy fizycznej; wykorzystywania seksualnego, które zmienia dzieci w poddanych lub niewolników. Od 2001 do 2006 roku na bazie trójstronnej współpracy z rządem, związkami zawodowymi oraz organizacjami pracodawców przez Program MOP — IPEC w Ukrainie wdrożono dwa projekty: „Program zapobiegania i wykorzystywania najgorszych form pracy dzieci w Ukrainie” (finansowany przez Departament Pracy USA) oraz „Projekt pomocy technicznej, skierowany na zapobieganie i likwidację handlu dziećmi w celu pracy przymusowej i wykorzystywania seksualnego…” (finansowany przez Departament USA oraz rząd Niemiec). Uczestnicy klubu prasowego troszczyli się o to, jak zapewnić dzieciom szczęśliwe dzieciństwo i jasną drogę w samodzielne życie, nauczyć je prawidłowo orientować się w pragmatycznym i okrutnym świecie. Jak przeprowadzić ustalone wizyty, aby zbadać i sprawdzić gospodarstwa domowe. A jak inaczej znaleźć miejsce pracy, w którym pracuje dziecko? W internatach dzieci osierocone są wykorzystywane jak niewolnicy: w zeszłym roku dzieci handlowały razem ze swoją wychowawczynią lub pracowały w jej ogrodzie. Jaka jest w rzeczywistości liczba pracujących dzieci — nie wie nikt. Do Rady Najwyższej wniesiono projekt ustawy o zaostrzeniu odpowiedzialności pracodawców za wykorzystywanie pracy dzieci. Zwierzchnictwo prawa małego dziecka powinno być priorytetem ustawodawstwa. ZAGRAŻAJĄCE BEZROBOCIE MŁODZIEŻY Ponad 60% uczniów starszych klas nie wie, jaką „modną” specjalność wybrać: prawnika, ekonomisty, finansisty? Ale rynek pracy jest nimi przepełniony. Jak mówi Inna Bondini, kierownik działu Państwowego centrum zatrudnienia Ministerstwa Pracy Ukrainy, statystyka świadczy, że największy deficyt kadr występuje w przemyśle przetwórczym, budownictwie, handlu, usługach bytowych. Ale dzieci te zawody nie interesują: nie widzą tam twórczego rozwoju, możliwości zarobku po opanowaniu tego fachu. Wynagrodzenie jest dość niskie i nie zapewnia minimum socjalnego. Dlatego ponad połowa wakatów w służbach zatrudnienia pochodzi od pracodawców z tych branż. Jakie są tego skutki? Bezrobocie wśród młodzieży ma zagrażające rozmiary: 41% przebywa w rejestrze służby zatrudnienia. Są to młodzi ludzie do 35 roku życia; prawie co trzeci ma wyższe wykształcenie. Są też absolwenci wyższych szkół zawodowo-technicznych: zdobywają specjalność, w której nie mogą znaleźć zatrudnienia. Trzeba się przekwalifikować lub szukać pracy niezgodnej z wykształceniem. Zadaniem służb zatrudnienia jest objęcie szkoleniem zawodowym nie mniej niż 20% bezrobotnych, którzy przebywają w rejestrze i nie mają zawodu. Aby zapobiec bezrobociu, prowadzimy wśród uczniów różne działania informacyjne — opowieści o atrakcyjności każdego zawodu. W Ukrainie opracowano nowy projekt służby zatrudnienia — „Terminal informacyjny dla młodzieży”. Jest to portal internetowy, który zawiera informacje o „wszechświecie” zawodów — tych, które cieszą się zwiększonym popytem na rynku pracy, oraz rzadkich i nowych zawodów, które się pojawiają; informacje o placówkach edukacyjnych i warunkach przyjęcia do nich; wakaty, które są w Ukrainie; możliwości przejścia testów, aby dziecko wiedziało o swoich zdolnościach. Skorzystać z usług portalu można przez stronę internetową w Internecie oraz dzięki specjalnemu terminalowi. Zostaną one zainstalowane poza służbą zatrudnienia — w placówkach edukacyjnych, aby uczniowie mieli jak największy dostęp do informacji. Liczymy także na wsparcie Ministerstwa Oświaty i Nauki. Mamy nadzieję, że terminal przyda się rodzicom, którzy troszczą się o naukę dzieci, nauczycielom, szkolnym psychologom. Informacje dla terminala będą wcześniej opracowywane literacko, aby rozmawiać z dzieckiem językiem zrozumiałym dla jego percepcji. Naszym globalnym celem jest kształtowanie u młodzieży motywacji do pracy i włączenie jej w aktywne życie społeczne. Zatem obecna bezrobotna młodzież to przyszli rodzice bez środków do życia, pozbawieni możliwości tworzenia udanych rodzin, posiadania dzieci, zapewnienia im należytej edukacji i wychowania. A bezrobocie — „rodzona siostra” biedy, którą z roku na rok się „dziedziczy”, rodzi globalną katastrofę demograficzną: bezdomność, dzieci „ulicy i piwnic”, „małych gawroszy”, którzy zmuszeni są nieść na swoich kruchych barkach problemy społeczne państwa. Istniejące porażające problemy różnego rodzaju wykorzystywania dzieci w Ukrainie nie powstały teraz. I nie odpowiada rzeczywistości to, że jutro ta ogólnonarodowa hańba zniknie: na tle społeczno-politycznych problemów i samowoli (bogacenie się oligarchów i niemoralność), które podkopują fundamenty państwa ukraińskiego. Przecież wszystkie gałęzie władzy, pomimo niewielkich wysiłków i projektów finansowanych z zagranicy, tylko przejmują się kłótnią o granice władzy. A tymczasem młode pokolenie, nierzadko porzucone na pastwę losu przez rodziców, społeczność, „studiuje” te „uniwersytety”, do których szeroko otworzyły mu drzwi ulica, piwnice oraz niemoralne i kryminalne szumowiny.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

SOCJUM

Swiatosław MIZERNIUK Zdjęcia autora O każdej porze roku, z powodu ciężkiego losu lub okoliczności życiowych, które bywają czasem bardziej tragiczne niż nowomodny thriller, dzieci, które nie mają jeszcze czternastu lat, zmuszone są pracować. Według szacunków Międzynarodowej Organizacji Pracy na całym świecie pracuje prawie 165 milionów dzieci w wieku od 5 do 14 lat. Pierwsze badanie MOP, przeprowadzone wspólnie z naszym Państwowym Komitetem Statystyki w 1999 roku, wykazało: w Ukrainie jest ich 350 tysięcy. Eksperci twierdzą, że w Ukrainie najgorsze formy pracy dzieci są rozpowszechnione w rolnictwie (46%), handlu ulicznym (26%), sferze usług (19%), a także w podziemnych kopalniach węgla, przemyśle rozrywkowym, przemyśle seksualnym oraz nielegalnych biznesach, które zniewalają dzieci, zamieniając je w niewolników. Średni wiek, w którym „mali gawrosze” podejmują pracę, to 12 lat. Pracodawcy, korzystając z ignorancji prawnej dzieci, nierzadko eksploatują je ponad normę określoną dla dorosłych – 41 godzin tygodniowo i nie zawsze płacą za wykonaną pracę. I ani władze, ani społeczeństwo nie wiedzą, co zmieniło się od czasu ostatniego badania: nie przeprowadza się ich – kosztuje to niemałe pieniądze. Zresztą wykrycie dziecka-najemnika nie jest łatwe. Według danych z 2007 roku Specjalnego Sprawozdawcy ONZ, palącym problemem wymagającym pilnego rozwiązania w Ukrainie pozostaje dziecięca prostytucja i handel dziećmi. W sidła niewolnictwa dzieci trafiają za pośrednictwem członków rodziny, przyjaciół, znajomych, dzięki rodzicom, którzy traktują dzieci w sposób nieadekwatny. Sytuacja ta budzi poważny niepokój. NAJGORSZE FORMY PRACY DZIECI Termin ten, zgodnie z Konwencją 182, przyjętą na osiemdziesiątej siódmej sesji w Genewie w październiku 1999 r., obejmuje wszystkie formy niewolnictwa lub praktyki podobne do niewolnictwa: sprzedaż dzieci i handel nimi; niewolnictwo za długi i poddaństwo; pracę przymusową lub obowiązkową, wykorzystywanie w konfliktach zbrojnych; werbowanie dziecka do uprawiania prostytucji, produkcji materiałów pornograficznych lub przedstawień; sprzedaż narkotyków; angażowanie do ciężkiej pracy fizycznej – wszystko to, co jest niebezpieczne i szkodliwe dla zdrowia dziecka, jego stanu psychicznego i moralnego oraz zabronione przez międzynarodowe i krajowe ustawodawstwo. Programy działań Konwencji opracowuje się między innymi z uwzględnieniem punktu widzenia dzieci, które ucierpiały z powodu najgorszych form pracy dzieci. Szczególną uwagę zwraca się na młodsze dzieci, dziewczynki, przypadki pracy ukrytej, gdzie dziewczynki stanowią grupę szczególnego ryzyka. Określono także sfery, w których istnieją rodzaje prac narażające dzieci na przemoc fizyczną, psychiczną lub seksualną; pracę podziemną, podwodną oraz na niebezpiecznych wysokościach lub w ograniczonej przestrzeni; z niebezpiecznymi mechanizmami, urządzeniami lub narzędziami, lub taką, która wymaga ręcznego przemieszczania lub transportu ciężkich ładunków; w niezdrowym środowisku, z substancjami szkodliwymi, temperaturami, hałasem, wibracjami; w szczególnie ciężkich warunkach lub w nocy. W czerwcu 2002 roku podpisano Memorandum o porozumieniu między MOP, w osobie Międzynarodowego Programu na rzecz Eliminacji Pracy Dzieci, a rządem Ukrainy. Utworzono Ogólnoukraińską radę pod egidą Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej Ukrainy, a ministra mianowano przewodniczącym rady. Partnerzy krajowi na swoich regularnych posiedzeniach uzgadniają i zatwierdzają strategiczne kierunki działań oraz główne środki. Niedawno dzięki Międzynarodowej Organizacji Pracy w Kijowie w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej odbyły się posiedzenia klubu prasowego oraz konferencja prasowa. Eksperci krajowi – dyrektorzy, menedżerowie, inspektorzy państwowi ministerstw i departamentów wszechstronnie omawiali problem pracy dzieci, szukali skutecznych metod likwidacji społecznego zła XXI wieku oraz katastrofalnych przyczyn jego istnienia. Opracowuje się także nowy standard MOP dotyczący zakazu najgorszych form pracy dzieci – IPEC (International Programme on Elimination

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

DZIECIĘCE UNIWERSYTETY

...miczny wzrost, który prowadzi do postępu społecznego, likwidacji ubóstwa? Pytań jest bez liku. Ale… Liczba pracujących dzieci na świecie maleje i to jest postęp. Jednak według danych UNESCO w 2007 roku prawie 77 milionów dzieci w wieku szkolnym podstawowym nie uczęszczało do szkoły. W latach 90. było ich 103 miliony. UBÓSTWO A DZIECIĘCA PRACA Jak przerwać zamknięte koło? Bo kiedy nie ma jedzenia, ponieważ rodzice są bezrobotni, albo mają pracę, która nie zapewnia fizycznego utrzymania człowieka, wszystkie problemy społeczne spadają jak ciężar na barki nastolatków. Zapewne władza rozumie, że bez głębokich, kardynalnych reform w gospodarce, które zmniejszą poziom ubóstwa, zróżnicowania społeczeństwa na bogatych i biednych, zmiana sytuacji w sposób radykalny jest niemożliwa. Od dawien dawna dzieci pomagały rodzicom na działce czy w gospodarstwie i nie było to przestępstwem, ponieważ pomoc w domowych pracach, która nie wyczerpuje, czy praca podczas wakacji, jest elementem wychowania, zdobywania umiejętności zawodowych i zdolności adaptacji w społeczeństwie. Jednak to, co kiedyś było zwyczajne, obecnie przybrało wypaczone formy. Obecnie dzieci wykonują najrozmaitsze prace w domu i na ulicy: handlują na bazarach, zbierają złom, żebrzą i pracują jako tragarze. Dziecięca praca jest ściśle związana z ubóstwem. Często dobrobyt rodziny zależy od zarobku dziecka. Dlatego właśnie zatrudnienie dorosłych, terminowe i godne wynagrodzenie ich pracy – to jeden ze sposobów wykorzenienia ubóstwa jako haniebnego zjawiska społecznego. Bo jak inaczej je pokonać? Nie tylko prawem, jeśli jest ono masowo łamane. Wyrwać ze sieci ubóstwa swoich współobywateli – rozwiązanie tego globalnego problemu powinny wziąć na siebie rząd, Rada Najwyższa, pracodawcy. STOSUNKI PRAWNE Program MOP — IPEC na Ukrainie aktywnie i owocnie współpracuje z partnerami społecznymi, dzięki czemu kwestia pracy dzieci została uwzględniona w aktach normatywno-prawnych: Ustawie Ukrainy „O ochronie dzieciństwa”, Kodeksie karnym Ukrainy oraz w programach państwowych — „Państwowym programie przeciwdziałania bezdomności i bezdozorności dzieci na lata 2006—2010”, „Państwowym programie przeciwdziałania handlowi ludźmi na okres do 2010 roku”, projekcie Ogólnopaństwowego programu „Narodowy plan działań na rzecz realizacji Konwencji ONZ o prawach dziecka” na okres do 2016 roku. Mówi główny państwowy inspektor pracy Ukrainy, dyrektor Państwowej Służby Nadzoru Pracy Wołodymyr Łos: — Ukraińskie ustawodawstwo dotyczące pracy dzieci odpowiada wszystkim normom, choć nie jest bezbłędne. Istnieje bowiem cały szereg sfer pracy dzieci, w których nasi inspektorzy są bezradni. Na przykład w środowisku przestępczym. Albo gdy trudno ustalić, czy to praca najemna, wykonywana pod przymusem, czy pomoc rodzicom. Właśnie w sierpniu, podczas wakacji letnich, inspektorzy wykrywają najwięcej dzieci pracujących w handlu i rzemiośle. Sprawdzili prawie 800 przedsiębiorstw, a tam — 1600 nieletnich! Siedemdziesięcioro sześcioro dzieci, które nie ukończyły 14 lat, pracowało najemnie na wsi — i to nie w domowych gospodarstwach, lecz u osób prawnych, na obiektach działalności gospodarczej. Rośnie też liczba pracujących nastolatków w wieku 15—16 lat bez jakiegokolwiek uregulowania stosunków prawnych. Jednak, jak się mówi, bardzo trudno złapać na gorącym uczynku i udowodnić, że dziecko pracuje tu jako najemnik. W 2007 roku wykryliśmy 33 nieletnich, którzy wykonywali pracę w warunkach szkodliwych dla zdrowia — z zaprawą betonową: dziecko pracuje z wibratorem do ubijania zaprawy tam, gdzie obracają się niebezpieczne mechanizmy, co jest niedopuszczalne. Do 18 roku życia taka praca jest zakazana, podobnie jak na wysokości czy na nocnej zmianie — w zakładach rozrywkowych, gier, czy przy dostawie pizzy; a także praca całodobowa — w małych hotelach latem, które potrzebują rąk do pracy. Na prywatnych budowach i w gospodarstwach, gdzie masowo wykorzystuje się dzieci. Lecz inspekcja pracy jest pozbawiona prawa tam

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Z notatnika pisarza

Cała reszta to już tylko rozpisanie: herbowość dób, lat i gwiazd. Jedyna współistotna pierwszość to pragnienie, byśmy źrenicami się spotkali… * * * Deszczu tak słodko śmiało się na lewej gruszce, na policzku, — nic więcej nie pozostawało, tylko stawiać dłonie, by sól deszczu nie rozmywała soli, która ostrzyła się w oczach, a aerozole słowików rozwiewały taki czad — płuca więdły, ręce marniały, jak bezlistne, jesienią, stoimy na całej łące samotnym drzewem jednym… * * * Zdołało nieba, zdołało świata dobrego i świata złego za twoje lniane, splecione włosy, nad które nie ma złotego; pięcioma palcami wyczeszę wszystkie kłamstwa, cały świat jaśnieje od niego; nie plącz i nie zwijaj wszechświata, niech spływa wzdłuż mojego skrzydła… * * * Jeszcze nas nie ma, a my już jedno w jednym — przecierpieliśmy ciszę zdrad-pocieszeń. Dziękuję, zimo: na czas przyszłaś dziś, przecierpiałaś prawdę naszych prawd. Choć nie zmiotłaś dla mnie prawa — najmniejszego, najcichszego z praw: świat się opłacił słowami złotymi. Najzłotszymi — z ust Dniepru. * * * Takich jak ty już mi nie będzie. Przebacz — żegnaj! Żegnając, przebacz wszechwiek świata i wielotłumny: tam nie przebije się złoty głos. Ciebie tam drobno: tylko dłoń w dłoni, a jeszcze pożegnalne palce — przy moich… Wszystko najstraszniejsze stało się dziś: wypłakana naiwność naiwnych lat. Dziś się stało. Grzeszny czy niegrzeszny, może śmiałem się z ciebie — nie śmiałem się, a jednak pozwól — choć trochę, choć pół trochy, położyć się na katowski pieniek z twoim imieniem. BIAŁE&BIAŁE Odsuń się, nie patrz, przesuń się, kalino, ustami biało-biało, mroźno na świecie, czemu się wygłupiasz od moich odwiecznych oczu, podejdź, przysiądź, zamarzyłem dla ciebie dziś o łapastej, dziesięciopalczastej śnieżynce, czy chcesz, i czarnej na wszystkie jedenaście — odsuń się, nie patrz, przesuń się ustami, siedem sikorek w każdym palcu twoich rękawiczek * * * Cichodeszcz, cicholiść i niemy cichochód: jeża nie usłyszysz tupotu… Zamarzę sobie cichą jesień, prostą — jak tamtą, pod lasem, samotną brzozę. Przypadło jej deszczów. Zamieć mknęła. Nasionka, być może, ziemia nie chciała. Ale stało się — pozostało: mimo to przyjęła, uległa, by tak właśnie złociła się — pod lasem, przy polu, aż jakby nigdzie: w źrenicach-zaroślach mi pożółkło. Cicholiść… cichodeszcz… i gniadziutkie-gniade przy brzegu źrebię marznie radosnym ciałem…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

TYLKO WOLNOŚĆ I PRZESTRZEŃ — TYLKO MNIE I WŁADZY

28 lipca, w dniu św. Włodzimierza, po raz szósty odbędą się Czytania Zatuływitrowskie. Co roku tego dnia na Kozacki Szczyt we wsi Buczak nad Dnieprem, do grobu znanego ukraińskiego poety Wołodymyra Zatuływitra, schodzą się ludzie. Występują znani poeci, literaturoznawcy, nauczyciele oraz uczniowie z Kijowa, obwodu sumskiego, okolic Kaniowa. Wira Nosenko, zastępczyni przewodniczącego Kaniowskiej Rejonowej Administracji Państwowej, stale opiekuje się nie tylko Zatuływitrowskimi świętami literackimi, ale także stanęła na czele komisji ds. rozbudowy Memoriału Wołodymyra Zatuływitra. Z jej inicjatywy opracowano lekcje poświęcone twórczości poety, urządzono kąciki Wołodymyra Zatuływitra w bibliotekach i szkołach, a w szkole ogólnokształcącej w Bobrycy zorganizowano filię muzeum Wołodymyra Zatuływitra. Zapraszamy miłośników ukraińskiego pięknego piśmiennictwa na nasze święto. Początek o godzinie 12. Proponujemy Państwu wiersze ze spuścizny twórczej tego oryginalnego poety. Przygotowała Lubow SNISAR basuje, gra w berek ogier! — nie słychać mi kopytkami drogi…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von ««W GŁĘBI WIEKOWEJ ALEI»», S. 1

«W GŁĘBI WIEKOWEJ ALEI»

Zakończenie. Początek na s. 1. Te wersy napisała rosyjska architekt krajobrazu, która przez długie lata walczyła o zachowanie i odnowienie unikalnego środowiska naturalnego. Znała historię rozkwitu i rozgrabienia Kaczanówki, kiedy parkową rzeźbę włoskich mistrzów w latach 20. ubiegłego stulecia rozbijała „proletariacka młodzież”, a w najbliższych wsiach jeszcze do naszych czasów znajdowano bezcenne rarytasy z kolekcji Tarnowskich. Widziała ona jednak, jak i w czasach już niepodległej Ukrainy ginęły rzadkie drzewa od siekiery kłusowników i swoje „Wrześniowe tezy” kończyła słowami: „Za jakieś 50 lat ludzie być może nie będą już wiedzieli, jak wyglądał ten majątek. Przyszłość nadchodzi. Trzeba się śpieszyć, by chronić, zachować… Dlatego wracam do Kaczanówki. Mimo wszystko…”. Romantyką odczuć, które podarowała nam wtedy Kaczanówka, przesiąknięty jest również nasz film telewizyjny. I chciałam niniejszy artykuł zakończyć podobnie — o dębie, podobnym do dębu Szewczenki, na którego powyginanych gałęziach zawiązałam przezroczysty szal, a operator telewizyjny Mychajło Łebediew przez niego sfilmował pejzaż, bo w historii posiadłości kaczanowskiej były romantyczne dramaty z wielkimi uczuciami i pojedynkowiczami. O późnym jesiennym motylu w altanie Glinki (kiedy potem byłam w ojczyźnie Chopina, gdzie turyści słuchają jego etiud fortepianowych z okien domu rodzinnego, pomyślałam, że nagrań muzyki z „Rusłana i Ludmiły”, jak i romansów stworzonych w Kaczanówce, mogliby słuchać nasi wycieczkowicze). Miejsca, gdzie zmieszany jest oddech kilku epok. On niepokoi wrażliwych… …Kiedy nasza wyjazdowa redakcja „Słowa Proświty” wracała z Kaczanówki — (znaczny odcinek drogi do rezerwatu jest tak samo nieuporządkowany, jak 13 lat temu), spotkaliśmy, podjeżdżając do stolicy, liczną kawalkadę drogich aut. Był piątek i do własnych majątków spieszyli współcześni bohaterowie. Tam również urządzają rzeźbami parki, a w domowych galeriach lądują rzadkie płótna z państwowych muzeów. Kiedyś Wasyl Wasylowycz Tarnowski zmuszony był sprzedać Kaczanówkę, aby zachować bezcenną kolekcję starożytności. Pozbył się majątku i podarował kolekcję z szewczenkianą Czernihowskiemu Gubernialnemu Ziemstwu. Kto z dzisiejszych dorówna tej postaci? Na miejscu dębu Szewczenki dawno już nic nie rośnie, żadne drzewo nie przewyższy jego korony. U ludzi jest inaczej. Potężną, promienną energię sumienia mają prości i zewnętrznie niepozorni: suchy nauczyciel z Pryłuk, drobna, szlachetna Anna Olechno, która nie przeżyła zrujnowania Kaczanówki i wróciła do Sankt Petersburga. Ale zostawiła nam swoje „Tezy…” o romantycznym parku krajobrazowym, który ucieleśnił poetyckie ideały dziewiętnastego stulecia. Mnie podarowała pióro — gęsie pióro. To skłania do bycia odpowiednim wobec miejsca, epoki i moralnych testamentów. Wałentyna DAWŁYDENKO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Rosa z lica trawy Wołodymyr Zatulywiter

* * * Gdzieś w sercu zawzięło się jeziorko – niepozorne i bardzo złociste, aż takie, jakbym po raz pierwszy ożył, wszystko, czym dotąd żyłem, było nie tym. Inni napełniają to jeziorko wodami. Inne rybki pływają w nim. Inni wędkarze w pogodę i niepogodę oblegają przy mnie duszę. Zarzucają wędkę pod dno. Czasem, już ospale, biorę. Witam rozweselone serce szczęśliwą głupotą: kocham. RZEKA TAKA, MERLA… …nie kłamię? – Spało nam się dobrze i przyjemnie, rozleniwiła się moja cienka ręka: wszystkim, co z Merli we mnie zostało, bałem się przed tobą poruszyć. Żyłem w zaduszy w nieruchomej krwi, w płytkich jak Merla, wylanych brzegach. Dwie zielone, siwobrewe źrenice nie biły na alarm: wrogowie, łupieżcy i rabusie w perłach, po miedzianej krwi nie grabią, nie. Ale dlaczego ta rzeka zwie się – Merla? Kto mi zaklął ostatnią wodę? * * * Na klęczkach, padłszy na ostre kolana, jak modlą się do nieba wiatraki, co nasze – modlę się – było w naszym? – przed tobą, jak przed nikim. Owsiany czub pogłaszczesz – nie pogłaszczesz, zapomnisz – nie zapomnisz palców w nim, tylko wola i przestrzeń – tylko mnie i władzy, i tylko szczęścia w ziemskiej bramie. Wyliczanka Zaprzągłem się w oczy konika z wikliny: pędź, bułanku! Wieź mnie, wieź, moimi piętami w mroku cmokaj! Tobie mój czubek – grzywa niewysoka, [uzdy nie wstydzisz się ani trochę] przed marchwią, koperkiem i groszkiem, przed całym ziemniaczanym ogrodem – jakbyśmy naprawdę przed całym narodem: wieź mnie, bułanku, wieź: zaprzągłem się w horyzont konika z wikliny… * * * Zmalałem, zdziecinniałem, skurczyłem się do łzy, schowałem się we własnym spojrzeniu, w kąciku. Nie wiosenny kwiat, pokorna biel zim kalinowo oznacza prostą koszulę, rękawy, pierś, luźny kołnierzyk – pod białą szyję, by nie było strasznie stanąć – o tak, jak stoję, cały haftowany, ku najsłodszej na świecie egzekucji – zmartwychwstać nie z biblijnego krzyża, lecz zakwitnąć w cienki, igłowy krzyżyk… * * * Twoich szerokich oczu sercem nie opuszczę: takie są szerokie: i takie, takie: ja, może, w nich przezimuję zimę, jak w silnikach południowych samolotów: dokąd zapragniesz, wzlatuję: przysiądę, gdzie zechcesz ty: i nie przyznam się, jaką stadę ptaków opowiedziałem na błękitnym niebie. Jaka była ona szeroka i czarna, jaka dziobata, kracząca na mnie... Ale powiem: nie, nie boli mnie to, co wczoraj. Ale dzisiejsze boli mnie… * * * Przemodliłem się do ciebie i przepłakałem — czarniejszy niż mnich w Ławrze Kijowskiej. Skąpe nam dusze, jak ziemia w zbożu, zmarznięty, niewesoły suchar. Nam naszą krew sumiennie przestraszono, superfosfatem zasolono nas — jak solonina zjedzona, kiśniemy, przebywszy jakiś czas w beczce. My już nie umiemy zakwitnąć żytami, rozlać się w bochenkowej pszenicy. Nie umiemy odpłacić życiem za znamię w czereśni na policzku. Zabijamy oczami jaskółki, którym chciałoby się gnieździć w naszych źrenicach. Jaka miłość, skoro ojczyzna umiera?! Skończyłem tam, gdzie zacząłem. * * * Dlaczego zasłaniasz piersi-gruszki, gdy piję grzech twoich źrenic?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

żyją w węgierskim środowisku językowym. Według badania uczniów klas 10–12 węgierskich szkół 93 % chce znać język ukraiński doskonale, a 1 % nie chce. Młodzież z węgierskich wsi zazwyczaj słabo rozumie język ukraiński. Jeszcze gorzej nim władają osoby starsze wiekiem. Rodzi to w węgierskiej społeczności Zakarpacia problemy społeczno-polityczne, prawne, psychologiczne i kulturowo-komunikacyjne. Oprócz nauki języka ukraińskiego w węgierskich i rumuńskich szkołach Zakarpacia, być może warto opracować program nauki języka państwowego także dla starszych grup wiekowych, zapewniając im rozmówki i słowniki węgiersko-ukraińskie. Bo nieposługujące się językiem państwowym mniejszości narodowe Zakarpacia są odcięte od pełnego życia na Ukrainie, od zdobywania specjalistycznego i wyższego wykształcenia. To powoduje migrację młodzieży na Węgry. Miejscowe organy władzy państwowej muszą pilnie pomóc Węgrom stać się pełnoprawnymi obywatelami i patriotami Ukrainy, tak jak Polacy, Żydzi, Rosjanie, Bułgarzy, Gagauzi i Grecy. Opanas Zalyvakha „Zakorenienist” ...wieloma skrótami i swoistą symboliką. Zatem slang najczęściej zależy od kultury, wykształcenia, statusu społecznego ludzi, którzy go używają, ich narodowości, zawodu i hobby. Obserwując ludzi, których zawód wiąże się z komputerami, a zwłaszcza z siecią Internet, możemy stwierdzić, że właśnie w tej dziedzinie działalności aktywnie powstają neologizmy, a ponadto występują innowacje gramatyczne, fonetyczne i graficzne. Ale dlaczego ludzie używają slangowych zwrotów? Dlaczego nie rozmawiają bez słów-pasożytów? Dlaczego czasem, gdy człowiek otwiera usta, nie wiadomo — płakać czy się śmiać? Odpowiedź jest prosta. Rozwojowi „kultury slangu” sprzyjają nieznajomość ojczystego języka, otoczenie, złe nawyki — wykrzykiwanie w ciągu dnia, a nawet po środku nocy pod oknami, w parkach, na ulicy, w transporcie, aby wyróżniać się spośród innych; niewystarczający zasób słów z powodu problemów w edukacji. Dlatego trzeba wiedzieć, kiedy i co mówić. Bo słowo — nie wróbel, jak mówi ludowa mądrość: wyleci — nie złapiesz.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

JĘZYK UKRAIŃSKI JEDYNĄ JĘZYKIEM DLA WĘGRÓW

Ołeksandr CZEPAPAHA, zastępca przewodniczącego Zakarpackiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Społeczność węgierska Zakarpacia jest największą mniejszością narodową. Według spisu z 2001 roku mieszkało tu ponad 151 tysięcy Węgrów, czyli 12,1% ludności obwodu. Trzy czwarte społeczności węgierskiej zamieszkuje zwarcie w rejonach berehowskim, wynohradiwskim, mukaczewskim i użhorodzkim. W czasach radzieckich na Zakarpaciu w szkołach węgierskich i rumuńskich obowiązkowo uczono języka rosyjskiego. Dorosła ludność wiejska, która do 1944 roku żyła w państwie węgierskim, w ZSRR samodzielnie zaczęła opanowywać język rosyjski jako środek oficjalnej i międzynarodowej komunikacji. Złożyło się tak, że część Węgrów nie nauczyła się rosyjskiego. Sprzyjało temu również to, że w pasie przygranicznym mogli oni spokojnie otrzymywać potrzebne informacje za pośrednictwem węgierskojęzycznych mediów lokalnych i zagranicznych. Od 1991 roku przed systemem edukacyjno-wychowawczym Zakarpacia stanęło nowe zadanie: w placówkach oświatowych uczyć języka ukraińskiego w celu integracji mniejszości narodowych ze społecznością ukraińską. Szkół z węgierskim językiem nauczania stało się o dziewięć więcej, z rumuńskim — o jedną. Jeśli w latach 1991—1992 wykształcenie ogólne średnie zdobywało w języku ukraińskim 81,7%, węgierskim — 8,8%, rumuńskim — 2,1%, rosyjskim — 7,3%, to w latach 2000—2001 odpowiednio 85,7%, 10,3%, 2,3%, 1,7%, słowackim — 0,05%. Obecnie w obwodzie działa 122 szkół ogólnokształcących, w których wykłada się w językach mniejszości narodowych, oraz dziewięć gimnazjów (3 880 uczniów) i osiem liceów (1 274 uczniów), wśród których jest jedno gimnazjum i dwa licea z węgierskim językiem nauczania. Ponad 1 200 pedagogów szkół węgierskich przeszło kursy podnoszenia kwalifikacji na Węgrzech. Nauczycieli dla szkół węgierskich przygotowują Użhorodzki Uniwersytet Narodowy oraz Zakarpacki Węgierski Instytut Pedagogiczny w mieście Berehowe. W języku węgierskim wykształcenie zawodowe zdobywają studenci w Mukaczewskim Państwowym Technikum Rolniczym, Użhorodzkiej Szkole Kultury, Berehowskiej Szkole Medycznej. W miejscach zwartego zamieszkania Węgrów znajduje się 82 kluby, biblioteki z księgozbiorem 435 tys. egzemplarzy, a w Berehowem działa jedyny na Ukrainie węgierski teatr dramatyczny. W języku węgierskim wydaje się 10 czasopism o łącznym nakładzie ponad 200 tysięcy. Pomimo poprawy warunków nauczania, w szkołach węgierskich pozostaje nierozwiązany problem opanowania przez uczniów państwowego języka ukraińskiego. A w tych placówkach oświatowych, gdzie jest on wykładany, istnieje niemało problemów. Specjaliści nie posiadają odpowiedniego wykształcenia zawodowego: ukraińscy filolodzy nie znają języka węgierskiego i jego specyfiki, szkoły nie są zaopatrzone w wystarczającą liczbę podręczników, słowników, literatury metodycznej. Język ukraiński w szkołach węgierskich jako przedmiot obowiązkowy należy wprowadzać od pierwszych lat nauki, szczególnie ważne jest to na obszarach wiejskich, gdzie dzieci — przewodniczący Ługańskiej Obwodowej Organizacji Ukraińskiej Partii Republikańskiej „Sobór”. Zwrócił się on do Lenińskiego Sądu Rejonowego miasta z pozwem przeciwko Ługańskiej Radzie Obwodowej o uznanie uchwały za naruszającą jego prawa konstytucyjne jako obywatela. Sąd zgodził się ze stanowiskiem A. Nazarenki. Wtedy Ługańska Rada Obwodowa złożyła apelację od postanowienia Lenińskiego Sądu Rejonowego w Ługańsku do Donieckiego Apelacyjnego Sądu Administracyjnego. Procesy sądowe trwały ponad rok. Ale prawda zwyciężyła. Doniecki Apelacyjny Sąd Administracyjny stanął w obronie praw A. Nazarenki jako obywatela Ukrainy i uchylił punkty uchwały Ługańskiej Rady Obwodowej, które ignorują status języka ukraińskiego jako państwowego. Dzisiejsi żargonowcy wymawiają go jako „kljowo”, co przypomina rosyjski surżyk. Slang, jak każda inna gwara, to tylko potoczny wariant na fonetycznej i gramatycznej podstawie języka ogólnoużytkowego. Wyróżnia się on swoim nieformalnym, a w transporcie i przypadkowo, bo niemożliwe jest nawet drgnąć, nadepniemy komuś na nogę. I zaczynamy delikatnie przepraszać, ale w odpowiedzi — chamskie, niegrzeczne słowa żargonu. Czyż to świadczy o poziomie kulturalnym poszkodowanego?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

OTWARTY LIST DO MINISTRA OŚWIATY I NAUKI UKRAINY

Swiatosław KARAWAŃSKI, leksykograf Szanowny Panie Wakarczuk! Poziom nauczania języka ukraińskiego na Ukrainie w szkołach, odziedziczony po kolonialnym reżimie, jest skrajnie niezadowalający. Reżim kolonialny, wykonując wytyczne metropolii, czynił wszystko, aby nauczanie języka ukraińskiego w zakładach edukacyjnych sprzyjało nie przyswajaniu przez uczniów prawdziwego języka ukraińskiego, lecz przeciwnie, jego zapominaniu i przekształcaniu w jednolity „sowiecki” język. W tym celu wprowadzono szereg środków. Przede wszystkim zwrócono uwagę na nauczycieli języka ukraińskiego. Idea była taka: dobierać na nauczycieli języka ludzi, którzy faktycznie go nie znali, tj. zamienić nauczanie w farsę, która będzie kierować uczniów i studentów do nauki nie ukraińskiego, lecz jednolitego „sowieckiego” języka. Doświadczenie takiego doboru już istniało: na kierowników instytutów językoznawczych wyznaczano „akademików” i „doktorów nauk”, znawców nie ukraińskiego, lecz rosyjskiego języka. Postanowiono wprowadzić tę praktykę także dla nauczycieli w szkołach średnich. Ten „mądry” plan realizowano w praktyce doboru studentów na wydziały filologiczne. Tak więc na uniwersytetach sowieckiej Ukrainy kandydaci na filologię ukraińską musieli zdawać egzamin z języka rosyjskiego, a kandydaci na filologię rosyjską — egzamin z języka ukraińskiego. Co tym osiągano? Ponieważ egzamin z języka był decydujący przy konkursowym przyjęciu na uniwersytet, absolwenci szkół ukraińskich, dobrze znający żywy język ukraiński, zostawali nauczycielami języka rosyjskiego, a nauczycielami języka ukraińskiego zostawali absolwenci szkół rosyjskich, dobrze znający rosyjski. Takie nauczanie języka ukraińskiego w ostatnich dziesięcioleciach kolonialnego reżimu na Ukrainie było farsą. Jaką wiedzę o języku ukraińskim dawała „sowiecka” szkoła, można zaobserwować na poziomie znajomości języka u naszych posłów. Wszyscy oni mają w większości wyższe wykształcenie, a poprawnie po ukraińsku mówi zaledwie nieliczni. Niestety, standardy nauczania języka ukraińskiego po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości niemal się nie zmieniły. Wystarczy przeczytać artykuły, które publikują nauczyciele-polonistów… [sic] — nauczyciele języka na łamach prasy. W nich można natrafić na błędy gramatyczne i stylistyczne, typu vchyty czomu, a nie choho, nasliduvaty komu. Ten ostatni błąd świadczy o myśleniu po rosyjsku przez nauczyciela języka ukraińskiego: po rosyjsku podrażают komu, a po ukraińsku nasliduiut koho. Nauczyciel, który praktykuje takie słownictwo, uczy także uczniów takiego surżykowego języka. Zamiast rodzimych form ukraińskich ci nauczyciele używają niezgrabnych kalk z języka rosyjskiego. Na przykład zamiast vidznaka (wojskowe) mówią znaky rozriznennia (czyli małpują rosyjskie znaki otliczija). W żywej mowie niektórzy współcześni nauczyciele błędnie akcentują ukraińskie wyrazy: odYnadciat zamiast odynADciat, kradUt zamiast KRadut, rozIrvе zamiast rozIrve itd. Te fakty świadczą, że godzenie się z takim stanem rzeczy oznacza pobłażanie dyskryminacji języka państwowego. Zatem potrzebne są środki zaradcze dla poprawy sytuacji: dla podniesienia poziomu nauczania języka ukraińskiego. Dla poprawy edukacji językowej warto zachęcić wszystkich nauczycieli do pracy nad sobą i doskonalenia się. Jak to osiągnąć? Moim zdaniem należy atestować nauczycieli języka ukraińskiego na poziomie państwowym. Atestacja określi stopień jakości nauczania każdego z nich według czterostopniowego systemu. Ministerstwo Edukacji i Nauki wyda każdemu nauczycielowi świadectwo z określeniem jego kwalifikacji: nauczyciel pierwszej, drugiej, trzeciej i czwartej kwalifikacji. Zgodnie z kwalifikacjami należy oceniać pracę nauczyciela. Nauczyciel pierwszej kwalifikacji, który najskuteczniej będzie uczył uczniów, będzie miał wyższe wynagrodzenie. Atestacje należy przeprowadzać regularnie; one zachęcą nauczycieli niższych kwalifikacji do podnoszenia swojego poziomu nauczania języka państwowego, aby uzyskać wyższą kwalifikację.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

KTO, JEŚLI NIE JA?

Mykoła BAŁANDIUK Pamiętamy, jak szeroki rozgłos zyskała decyzja Ługańskiej Rady Obwodowej dotycząca języka rosyjskiego na terytorium obwodu ługańskiego. Tą uchwałą podjęto próbę zrównania na poziomie regionalnym języka ukraińskiego i rosyjskiego. Biorąc pod uwagę sytuację językową w obwodzie ługańskim, uchwała przekreślała rozwój języka państwowego. W regionach wschodnich i południowych tego wydarzenia mogli nie zauważyć, ale na szczęście na Ukrainie rośnie liczba nieobojętnych, patriotycznie nastawionych obywateli, dla których język, naród i państwo stanowią jedną całość. Jako pierwszy na antyukraińską politykę zareagował A. Nazarenko. Daryna STRACHOLIS Slang to potoczny wariant wyrazów lub zwrotów żargonowych, charakterystyczny dla mowy ludzi określonych zawodów, zajęć lub warstw społecznych. Sięga on korzeniami dawnej przeszłości. Bo już kilka stuleci temu różne grupy społeczne posługiwały się mową właściwą wyłącznie dla siebie. W XVIII–XIX w. na Połtawszczyźnie, gdzie kobzarstwo było dość rozpowszechnione, ślepi banduryści posługiwali się odmianą języka, którą nazywano „językiem lebijskim”. Przyjrzawszy się uważniej, widzimy, że łatwo było się go nauczyć, ponieważ opierał się on na pewnych prawidłowościach przekształcania słów, były też pojedyncze nowotwory. Niektóre słowa języka lebijskiego, po pewnych deformacjach, używane są do dziś. Na przykład rozpowszechnione słowo „łachać” (śmiać się) pochodzi właśnie od wędrownych liryków. Nie zmieniło ono nawet swojego znaczenia: „drzeć łacha” — śmiać się. Przestarzałe słowo „klewo” ma takie samo pochodzenie. Główny bohater opowiadania H. Chotkewycza „Ślepiec” mówi: „Oto — myślę — klewo” (w znaczeniu „dobrze”). Dzi-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Słowo nie wróbel

często i grubo, z poufałym odcieniem. W świadomości mas, a częściowo także w środowiskach naukowych, zachodzi pewna przeorientacja języka względem zgodności z jego normatywnym standardem. Nosiciele dzisiejszego młodzieżowego slangu, dążąc do obrazowego wyrażenia cech swojego wewnętrznego świata, posługują się żargonizmami: kajf — najwyższa przyjemność; baszli — pieniądze; niebaszlowy — niedrogi itd. Często młody człowiek, nie zastanawiając się, jednym grubym słowem albo przekleństwem może wyrazić wszystko, co nagromadziło mu się na duszy, co odczuwa i o czym myśli. Slang pozwala porozumiewać się ludziom ograniczonym, słabo wykształconym, o niskim poziomie kultury. Wyobraźmy sobie, że jedziemy w transporcie publicznym Na niestety najczęściej ludzie, którzy używają wulgaryzmów, nawet nie rozumieją znaczenia tych słów. Istnieją jednak słowa, które nie zawierają krzywdzącej treści, a wręcz przeciwnie, sprawiają, że rozmowa staje się ciekawsza, weselsza i oryginalna. W młodzieżowym „kręceniu” nierzadko występuje spora liczba żargonowych słów, takich jak: „bляха-муха”, „блін”, „йо-майо”. To mieszanka języka ukraińskiego z rosyjskim (surżyk) albo kalka z rosyjskich wulgarnych wyrażeń. Obecnie młodzież, nie znajdując odpowiedników w słownikach, aktywnie zmienia i używa obcego słownictwa komputerowego oraz posługuje się tym slangiem. Tak terminy komputerowe przenikają do powszechnie używanego słownictwa. Ta „inna mowa” — uboga, lakoniczna, z

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

rów „Teren”, chór „Czumały”. Swoją sztukę prezentowali: ludowy zespół pieśni i tańca „Horłycia” z Ochtyrskiego Rejonowego Domu Kultury, ludowy teatr ukraińskiej pieśni „Choroł” z Łypowodołyńskiego Rejonowego Domu Kultury, zespół łyżkarzy ze Stepanowskiego Gminnego Domu Kultury w rejonie konotopskim, solista Ołeh Dziuba z Charkowa, solista Konotopskiego Rejonowego Domu Kultury Serhij Tymoszenko. W festiwalu wzięło udział 38 amatorskich zespołów męskich z różnych zakątków Ukrainy. Ludowi mistrzowie i rękodzielnicy zadziwiali swoimi umiejętnościami w zakresie wyplatania, wyszywania, malowania ikon, tworzenia pamiątek i szycia lalek. Do swoich kureni zapraszali hojni gospodarze — częstowali tam smacznymi ukraińskimi potrawami i zachęcali do tańca. Ukraiński styl życia i tradycje zostały zachowane na Konotopszczyźnie. Umiejętnie i z miłością zorganizowane wydarzenie stało się ważnym wydarzeniem historyczno-artystycznym, którego celem jest zapewnienie duchowej jedności pokoleń oraz pomnażanie dorobku narodu ukraińskiego. Kozactwo podarowało nam wspaniałe przykłady ofiarnej służby ojczyźnie, bezinteresownej obrony rodzinnej ziemi, zachowania i wprowadzania ukraińskich tradycji. To nasza duma. Po występach i nagrodzeniu amatorskich zespołów odbył się koncert znanych mistrzów sceny. Swoim śpiewem czarowali ludowi artyści Ukrainy Ołeksandr Wasyłenko i Anatolij Matwijczuk oraz zasłużony artysta Ukrainy Ołeh Marcynkiwski. Festiwal zakończył się młodzieżową dyskoteką i świątecznymi fajerwerkami. Mamy nadzieję, że w przyszłości festiwal stanie się międzynarodowy. Do zobaczenia na gościnnej konotopskiej ziemi. Wręczaniu nagród laureatom towarzyszyły nieustanne brawa. Twarze marynarzy pojaśniały, a wielu z nich zapomniało o ciężarze służby wojskowej, o kłopotach i smutkach. Kierownik Centrum Szkoleniowego Marynarki Wojennej Sił Zbrojnych Ukrainy, kapitan 1 rangi O. Mychajłutenko, w imieniu personelu podziękował artystom i wręczył listy pochwalne za znaczący wkład w estetyczne wychowanie wojskowych marynarzy. Po zakończeniu koncertu marynarze i laureaci festiwalu dzielili się wrażeniami i fotografowali się przy klubie marynarzy na pamiątkę spotkania. Taki twórczy raport dodał sił amatorskim zespołom, które pragną rozwijać się zawodowo. Życzymy Wam zatem nowych osiągnięć twórczych, amatorzy sztuki. „PROŚWITA”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

WIELKOŚĆ NARODOWEGO ZWYCIĘSTWA

Oksana SIABA Zdjęcia autorki Konotopszczyzna dla Ukraińców jest już od 349 lat symbolem wybitnego zwycięstwa, które odniosły wojska ukraińskie nad moskwicinami. Podczas walk wyzwoleńczych narodu ukraińskiego wieś Sosniwka w rejonie konotopskim znalazła się w centrum działań wojennych. Bitwa pod Konotopem przez długi czas pozostawała tematem zakazanym w rosyjskiej, a zwłaszcza radzieckiej historiografii. Przez stulecia informacje o niej przemilczano, ponieważ prawda o wydarzeniach pod Konotopem obalała wiele wielkomocarstwowych mitów, zwłaszcza o „odwiecznym dążeniu Ukraińców do sojuszu z Rosjanami”. I dzięki hetmanowi Iwanowi Wyhowskiemu obecnie możemy szczycić się sławnym zwycięstwem ukraińskiego kozactwa. Konotopszczyzna pamięta swoją historię i dokłada wielu starań, aby należycie uczcić i obchodzić rocznicę zwycięskiej bitwy. Festiwal „Kozacki rodosław” założono w 2001 roku. Od 2006 roku uzyskał on status ogólnoukraińskiego. Jednym ze współzałożycieli i współorganizatorów festiwalu jest Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. „Kozacki rodosław” tradycyjnie odbywał się w tym roku w drugą niedzielę lipca we wsi Szapowaliwka w rejonie konotopskim w ramach działań związanych z rocznicą zwycięskiej bitwy pod Konotopem pod wodzą hetmana Iwana Wyhowskiego. Prezydent Ukrainy wydał dekret o obchodach w przyszłym roku 350. rocznicy bitwy pod Konotopem na szczeblu państwowym. Festiwalowi „Kozacki rodosław” towarzyszyła konferencja naukowa poświęcona wybitnemu zwycięstwu. Wzięli w niej udział, wraz z naukowcami z obwodu sumskiego, znani uczeni z Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej oraz Instytutu Historii Ukrainy — doktor nauk historycznych, profesor Władysław Werstiuk oraz kandydat nauk historycznych, docent Taras Chuchlib. Jasne słońce szczodrze sypało promienie na sławną ziemię konotopską, na licznych gości z obwodu kijowskiego, tarnopolskiego, charkowskiego, czernihowskiego, połtawskiego, sumskiego oraz innych zakątków Ukrainy. Uroczystości rozpoczęły się rano we wsi Sosniwka przy kozackim krzyżu, ustawionym w miejscu bitwy. Odbyła się tam żałobna liturgia i pasowanie na kozaków, a także poświęcenie kozackiego źródła. Całe zgromadzenie rodosławne złożyło kwiaty pod kaplicą, która stała się symbolem przypominającym o cenie, jaką płacili Ukraińcy przez wieki, zdobywając niepodległość. Festiwal rozpoczął się uroczystym przemarszem zespołów artystycznych i sotni kozackich rejonu konotopskiego. Na święto przybyło wielu szanownych gości, którzy serdecznie witali obecnych: deputowany ludowy Ukrainy Jurij Hnatkewycz, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wasyl Folwaroczny, dyrektor departamentu sztuki i polityki regionalnej Ministerstwa Kultury i Turystyki, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Wałerij Baczynski, zastępca przewodniczącego Sumskiej Obwodowej Administracji Państwowej Ołeksandr Ławryk, przewodniczący Konotopskiej Rejonowej Administracji Państwowej Wasyl Kałyta, przewodnicząca Konotopskiej Rady Rejonowej Wałentyna Mahilon, doradca przewodniczącego Charkowskiej Obwodowej Administracji Państwowej, zasłużona działaczka sztuki Ukrainy Nina Winhrowska, mer Konotopu Iwan Ohrochin i inni. Na festiwal przybyło wiele zespołów amatorskich, ansambli, grup i solistów. Ukraińską pieśń wykonywali goście ze stolicy: ansambl muzyki ukraińskiej „Dniepr”, młodzieżowe trio bandurzystów; na bis wywołano amatorski zespół „Teren”, a występy agencji „Styl i moda” oraz jej solistkę Lud-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

NURT CZARNOMORSKIEJ FALI

Sewastopolski oddział Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wraz ze współzałożycielem, Sewastopolską Szkołą Zawodowo-Techniczną im. Gelowaniego, przeprowadził Ogólnoukraiński festiwal, poświęcony Dniu Marynarki Wojennej Sił Zbrojnych Ukrainy. Uczestnicy, a są to zespoły folklorystyczne i amatorskie z różnych zakątków Ukrainy, rywalizowali na centralnej scenie miasta. Święto sztuki, które odbywa się po raz dziewiąty, tradycyjnie otworzyła jego inspiratorka i niezmienna prezes, działaczka Proświty Tamara Masłowa. Członkowie ludowego zespołu folklorystycznego „Horłycia” w strojach narodowych na ręczniku podali korowaj przedstawicielom dowództwa oraz marynarzom Marynarki Wojennej i złożyli życzenia z okazji święta. Wołodymyr PROCENKO, przewodniczący Sewastopolskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Zdjęcie autora Ukraińska ziemia jest bogata w talenty, a na festiwal przybyli najbardziej uzdolnieni śpiewacy i zespoły. Tegoroczny festiwal przyciągnął tysiące sewastopolczyków, którzy odbierają ukraińską pieśń z miłością. Najbardziej spodobali się widzom śpiewacy amatorskiego zespołu „Teren”, ludowy zespół folklorystyczny „Horłycia” oraz zespół twórczy agencji „Styl i moda”. Te amatorskie zespoły osiągnęły wyżyny artystyczne, ale nie mniej pożądanymi przez widzów byli dziecięcy zespół wokalny „Lorelej” oraz kijowski chór „Proświta”. Widzowie szczerze sympatyzowali z najmłodszym śpiewakiem, sewastopolczykiem Iwanem Procenką, solistką agencji „Styl i moda” Ludmyłą Cebruk oraz śpiewaczką z miasta Hoszcza Lidią Tkaczuk. Wszystkich nagrodzono prezentami i dyplomami laureatów. Nagrody i prezenty otrzymali również kierownicy festiwalu, którzy opiekują się najlepszymi zespołami twórczymi. Wśród nagrodzonych znaleźli się: przewodniczący rady wiejskiej Tarasiwki Wołodymyr Syzon, dyrektor Rówieńskiej Szkoły Zawodowo-Technicznej w sferze usług Jarosław Semeniuk oraz naczelnik wydziału kultury i turystyki Hoszczańskiej Rejonowej Administracji Państwowej Anatolij Iwasiuk. Laureaci z przyjemnością przyjęli zaproszenie od Centrum Szkoleniowego Marynarki Wojennej do odwiedzenia klubu marynarzy z programem koncertowym. I oto sala jest przepełniona wojskowymi marynarzami, jeszcze całkiem młodymi, ale już zahartowanymi obrońcami wodnych granic naszego państwa. Przyjmują oni artystów burzliwymi oklaskami. To właśnie ten widz, dla którego organizatorzy przygotowywali festiwal, a zespoły amatorskie — swój program. Głos w celu złożenia życzeń Tamara Masłowa oddała sewastopolskiemu poecie, laureatowi konkursu „Złote pióro Ukrainy” Wołodymyrowi Czornomorowi, który przeczytał patriotyczny wiersz poświęcony 90-leciu Sztandaru Marynarki Wojennej i wykonał przy oklaskach marynarzy patriotyczną autorską pieśń. Brzmiały pieśni ludowe, żartobliwe, patriotyczne. Wojskowi marynarze długo nie wypuszczali ze sceny ludowego zespołu folklorystycznego „Horłycia”. Agencja „Piękno i moda” wśród marynarzy

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

PRZESTRZEŃ DUCHOWA

Ludmiła IWANNIKOWA WIELKA PRAWOSŁAWNA ŚWIĘTOŚĆ W lipcu mija 900 lat od założenia Monasteru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach w Kijowie. To wybitne wydarzenie spotkało się z godnym uczczeniem na wszystkich szczeblach — kościelnym i państwowym. I choć cerkiew u nas jest oddzielona od państwa, jednak historia Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej jest nierozerwalnie związana z historią ukraińskiej państwowości. Niepoślednią rolę w umacnianiu ukraińskiej duchowości, w tworzeniu naszej kultury, sztuki, literatury, teatru, muzyki odegrały monastery. Tutaj rozwijano piśmiennictwo i drukarstwo, tutaj napisano wszystkie kroniki, poczynając od „Powieści minionych lat”, które do dziś są podstawowym źródłem historycznym. W szczególności ihumen monasteru michajłowskiego, hieromnich Teodozjusz Sofonowycz w drugiej połowie XVII w. napisał tutaj swoją słynną „Kronikę” („Krojnika z litopyszcow starodawnych”). W monasterach przez wiele stuleci codziennie wznoszono modlitwy za Ukrainę i jej ludność. Monaster św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach słynie z tego, że od 1108 do 1937 roku przechowywano w nim relikwie świętej wielkomęczennicy Barbary, które czyniły cuda, o których pisał Teodozjusz Sofonowycz. Znany jest on z zabytków światowej sztuki — mozaik „Eucharystia”, „Dymitr Sołuński”, „Arcydiakon Stefan”, „Apostoł Tadeusz” itd., które każdy z nas pamięta ze szkolnych podręczników historii i rysunków. Zatem Monaster św. Michała o Złotych Kopułach w Kijowie to nie tylko wybitny zabytek architektury i sztuki, ale także prawosławna świętość. NA STRONACH STARODAWNYCH KRONIK Istnieją dwie kronikarskie wersje założenia Monasteru św. Michała. Obie są interesujące i uzupełniają się nawzajem. Pierwsza twierdzi, że monaster założył w latach 70. XI wieku książę Izjasław (w świętym Chrzcie Dymitr) Jarosławowicz jako monaster Dymitrowski z soborem św. Dymitra Sołuńskiego. „Kiedy zaś monaster [Pieczerski został] zbudowany, a ihumenstwo sprawował Warłaam, Izjasław także postawił monaster świętego Dymitra [Sołuńskiego] i wyprowadził Warłaama na ihumenstwo do świętego Dymitra, bo chciał uczynić go wyższym od tego [Pieczerskiego] monasteru, mając nadzieję na bogactwo. Wielu bowiem monasterów przez cesarzy, i bojarów, i bogactwem postawionych, lecz nie takie one, jak te, które postawione łzami, i postem, i modlitwą, i czuwaniem (Kronika Ruska. Według odpisu hipackiego. Przełożył Leonid Machnoweć. (K: Dnipro, 1990)). Zatem pierwszym ihumenem monasteru Dymitrowskiego był św. Warłaam Pieczerski, po śmierci którego książę Izjasław zbliżył się do braci monasteru pieczerskiego, a zwłaszcza do ihumena Teodozjusza, a od 1128 r. monaster Dymitrowski staje się częścią posiadłości Ławry Pieczerskiej (zob.: Monaster św. Michała o Złotych Kopułach. — K.: Technika, 1999. — S. 18). Syn Izjasława Świętopełk (w chrzcie Michał) zbudował tam w 1108 roku cerkiew św. Michała Archanioła z pozłacanymi kopułami, nazwaną Złotokopułową. Jest o tym wzmianka w „Powieści minionych lat”: „W roku 6616 (1108). Założona została cerkiew świętego Michała Złotokopułowa, przez Świętopełka-księcia, miesiąca lipca jedenastego (dnia)”. Jak wskazują historycy, dzień założenia cerkwi nie jest przypadkowy — to data śmierci księżnej Olgi. („W roku 6477 (969). …I w trzy dni po śmierci Olgi. I płakał po niej syn jej, i wnuki jej, i ludzie wszyscy płaczem wielkim, i, zaniósłszy, pogrzebli ją na przygotowanym miejscu”). Dzień śmierci Olgi — niedziela, 11 lipca 969 r. znany jest z „Prologu”, wskazuje na niego także św. Dymitr Rostowski w „Żywocie” świętej Olgi. W odpisie nowogrodzkim „Powieści” (tzw. „Pierwsza kronika nowogrodzka”) założenie cerkwi michajłowskiej datuje się na rok 6617, czyli 140 lat od dnia śmierci Olgi. Możliwe, że założenie przypada na to wydarzenie. Ponieważ wszystkie daty w kronikach podano według starego stylu, to zgodnie z nowym stylem, zarówno dzień śmierci Olgi, jak i dzień założenia Soboru św. Michała o Złotych Kopułach — 24 lipca (a właśnie w tym dniu święta Cerkiew Prawosławna czci pamięć błogosławionej Wielkiej księżnej Olgi). Zatem i jubileusz michajłowskiego Złoto-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

900-LECIE MONASTYRU ŚWIĘTEGO MICHAŁA O ZŁOTYCH KOPUŁACH

soboru o złotych kopułach, zgodnie ze współczesnym kalendarzem, przypada na 24 lipca. Datę założenia monasteru ihumen Teodozjusz Sofonowicz wiąże z chrztem Rusi-Ukrainy w 988 r. Oto jaką legendę zapisał on w 1672 roku w „Kronice” (Rozdział 10. O zniszczeniu przez Włodzimierza bożnic w Kijowie. O chrzcie ruskim. O budowaniu cerkwi): „W Kijowie Włodzimierz kazał łamać i bić bożki oraz rozrzucać bożnice. A niektórzy nierozumni bałwochwalcy opłakiwali zniszczenie swoich bogów. Istnieje dawna legenda o tym, jak jednego bożka wleczono z góry, by utopić go w Dnieprze, i bito go po brzuchu, to bies w nim krzyczał, lamentując. Dlatego tę drogę z góry, która jest poniżej monasteru michajłowskiego, nazywano od dawna „Czortowe Beremyszcze”, czyli „ciężar dla czarta”, bo słowo słowiańskie „brimja” znaczy „ciężar”. A kiedy tego bożka utopili, to płynął on w dół, a niewierni, idąc brzegiem, płakali i wołali, mówiąc: „Wydybaj, nasz panie boże, wydybaj”, czyli wypłyń. A ten bożek „wydybał” albo wypłynął aż tam na brzeg, gdzie teraz jest monaster Wydubicki, i nazwano to miejsce tym uroczyskiem od „wydybania” Wydabyczi albo Wydubyczi. Ale i tam, kiedy niewierni chcieli wziąć tego bożka, wierni, przebiwszy go i przywiązawszy kamień, utopili. I dlatego, powiadają, pierwszy za Włodzimierza metropolita Michał, osadziwszy mnichów na górze niedaleko od tego Beremyszcza Czortowego, w swoje imię cerkiew św. Michała zbudował, że jak z nieba święty Michał czarta zrzucił, tak i tutaj on sam pomógł z góry czarta (który siedział) w bożku strącać. A w Wydubyczach cerkiew Cudu Świętego Michała zbudowano również za Włodzimierza po to, by tak jak w Chonach święty Michał cud uczynił, w rzece niewiernych topiąc, tak i tutaj czarta, który w bożku wydybał albo wypłynął, pomógł w wodach utopić” (tłumaczenie nasze. — L. I.) — za wyd.: Teodozjusz Sofonowicz. Kronika z kronikarzy starodawnych (Przygotowanie tekstu do druku J. A. Mycyka, W. M. Krawczenki. — Kijów, 1992 — s. 67—68). Niektórzy kronikarze wskazują jeszcze dwóch budowniczych — książąt Jerzego i Michała Włodzimierzowiczów. Uroczysko Czortowe Beremyszcze to, być może, starodawny Boryczów Zjazd, którym, zgodnie z kroniką, wleczono obalonego Peruna, którego kapiszcze było niedaleko od obecnego monasteru michajłowskiego — ten zjazd istniał jeszcze na początku lat 30. XX wieku i przebiegał wzdłuż współczesnej linii kolejki linowo-terenowej. Historycy przypuszczają również, że właśnie na michajłowskim wzgórzu był niegdyś święty gaj Peruna, bo jak pisze kronikarz, tam, gdzie w dawnych czasach poganie składali ofiary biesom, obecnie „cerkwie stoją złotogłowe”. Od XI w. św. Archanioł Boży Michał staje się patronem Kijowa i ziemi kijowskiej, a zatem całej Rusi-Ukrainy, patronem książąt, a z czasem wojska kozackiego, które stanęło w XVII wieku w obronie prawosławia przeciwko katolickim uciskom. Oto dlaczego właśnie monaster michajłowski za metropolity Hioba Boreckiego, w czasie gdy ukraińscy hierarchowie przyłączyli się do unii, stał się rezydencją metropolitalną, twierdzą prawosławia na Ukrainie. Monaster św. Michała o Złotych Kopułach był niezwykle czczony w narodzie. Hetmani, starszyzna kozacka, a nawet carowie moskiewscy hojnie go obdarowywali. Na początek XX wieku było w nim prawie 240 mnichów i posłuszników, przy monasterze działała szkoła diakowska, w chórze archierejskim pracowali wybitni kompozytorzy K. Stecenko oraz J. Jasynewycz. W 1937 roku go zburzyli. Ale po 60 latach znów zmartwychwstał, znacząc zmartwychwstanie nie tylko wiary prawosławnej na Ukrainie, ale i naszej państwowości. ŚWIĘTA WIELKOMĘCZENNICA BARBARA — ORĘDOWNICZKA CHRZEŚCIJAN Od 1093 roku w Kijowie panował syn Izjasława Światopełk (Michał). Po śmierci pierwszej żony, córki chana połowieckiego, ożenił się z grecką królewną, córką cesarza bizantyjskiego Aleksego I, Barbarą. Według przekazu monasterskiego, to właśnie ona przywiozła do Kijowa jako posag relikwie swojej niebiańskiej patronki wielkomęczennicy Barbary w 1108 roku, czyli 900 lat temu. Nie ma o tym żadnej wzmianki w kronikach, ale ihumen Teodozjusz Sofonowicz w swojej „Kronice” przytacza liczne dowody prawdziwości tych relikwii, w szczególności świadectwo św. Makarego, Patriarchy Antiocheńskiego, który podczas ihumenstwa (na ihumena monasteru wyznaczył go w 1655 r. kijowski metropolita Sylwester Kossow) przebywał w Kijowie i przyjechał do monasteru michajłowskiego. „Kłaniał się z wiarą relikwiom świętej Barbary, ze łzami opowiadał nam, że miasto Heliopolis, gdzie została zamęczona święta Barbara (306 r.), należy do jego eparchii. Kiedy zaś wypytywał o relikwie świętej Barbary, to [wykazał, że] nigdzie na wschodzie o nich nie słyszano: mówią, że mają być u was. „Tak, — mówi, — wasza ziemia u nas nie jest zapomniana i wierzę, że właśnie to są relikwie świętej Barbary, i tak trzeba wierzyć”. Teodozjusz Sofonowicz opisał cuda, które działy się za sprawą relikwii św. Barbary w XVII wieku, w szczególności jak otrzymał uzdrowienie od niej czernihowski arcybiskup Łazar Baranowicz oraz inni jego współcześni. „Powieść o przesławnych cudach świętej wielkomęczennicy Barbary” została napisana w 1669 roku. Również o cudach za sprawą świętych relikwii zapisywał św. Dymitr Rostowski. Wiadomo, że hetman Iwan Mazepa podarował srebrną pozłacaną rakę dla relikwii św. Barbary, później zastąpiono ją inną, którą wykonał petersburski mistrz na zamówienie hrabiny Anny Orłowej. Ten fundusz, jak pisze historyk N. Sementowski, kosztował 43 tys. rubli w srebrze i wydano na niego ponad 24 pudy (ok. 384 kg) srebra. Takie hojne dary św. Barbarze przynoszono nie przypadkiem — to świadectwo licznych cudownych uzdrowień. N. Sementowski, opisując historię relikwii św. Barbary, przytacza fakty. Na przykład w 1710 roku na Ukrainie przez 10 miesięcy szalała dżuma. Wszystkie ulice Kijowa i monastery opustoszały, tylko monaster michajłowski epidemia ominęła i nikt z braci nie umarł, choć bramy monasteru były otwarte dla wszystkich. Modlitwami do św. Barbary monaster michajłowski uratował się także od dżumy i cholery w 1770, 1830, 1853 i 1855 roku. W związku z tym powstała tradycja, by co roku 4 (17) grudnia, w dniu pamięci świętej wielkomęczennicy Barbary, uroczyście obnosić jej relikwie wokół monasteru michajłowskiego ze śpiewami w obecności wielkiej liczby pielgrzymów. Na początku XVII wieku kijowski metropolita Joazaf Krokowski ułożył akatyst do wielkomęczennicy i ustanowił śpiewanie go w każdy wtorek przed liturgią, co odbywa się do dziś. Relikwie św. Barbary znajdowały się w monasterze św. Michała o Złotych Kopułach do zburzenia (sierpień 1937 r.), wtedy przeniesiono je do Ławry. Podczas wojny przechowywano je w cerkwi św. Barbary, która znajdowała się w korpusie Kijowskiej Akademii Duchownej, a po wojnie zostały umieszczone w cerkwi św. Andrzeja, gdzie znajdowały się do 1960 roku. Po zamknięciu (1960 r.) cerkwi św. Andrzeja relikwie św. Barbary...

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

przeniesiono do soboru katedralnego św. Włodzimierza, gdzie obecnie się znajdują. UROCZYSTE OBCHODY 900-lecia monasteru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach decyzją Świętego Synodu Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego z 13—14 grudnia 2007 roku postanowiono uczcić na szczeblu państwowym. Decyzję tę poparł Prezydent Ukrainy swoim dekretem z 15 lutego 2008 roku. 23 maja 2008 roku w Kijowskiej Akademii Duchownej odbyła się konferencja naukowo-praktyczna „Monaster św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach: historia przez wieki”, podczas której mówiono o historii monasteru, jego wybitnych zabytkach sztuki, biografiach wybitnych postaci związanych z monasterem (Teodozjusza Sofonowicza, świętego Wawrzyńca, biskupa turowskiego), znaczeniu monastycyzmu i innych ukraińskich monasterów w historii narodowej. Niestety, z powodu lojalności prowadzących nie wszystkie referaty zostały wygłoszone. Jednak tę lukę wypełnił „Zbiór naukowy, poświęcony 900-leciu monasteru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach” (Kijów 2008. — 338 s.), w którym zamieszczono nie tylko wszystkie referaty, ale także liczne zdjęcia i materiały archiwalne. Główne obchody, zgodnie z postanowieniem Synodu, odbywały się 11—13 lipca. W szczególności 10 lipca w Narodowej Operze Ukrainy odbyła się uroczysta akademia z okazji 900-lecia monasteru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach. Zdjęcie Olesia Dmytrenki. Część uroczystą otworzył Najświętszy Patriarcha Kijowa i całej Rusi-Ukrainy Filaret, który opowiedział o historii monasteru i jego duchowym znaczeniu. Podkreślił on w szczególności, że jedną z przyczyn obchodów tej daty jest dążenie do odrodzenia na Ukrainie prawdziwego życia monastycznego, bez którego Kościół Prawosławny istnieć nie może, gdyż monastycyzm to ucieleśnienie nauki ewangelicznej, dowód na to, że nie jest to tylko nauka, ale sposób życia człowieka w grzesznym świecie. Namiestnik monasteru św. Michała Archanioła, arcybiskup perejasławsko-chmielnicki Dymitr podkreślił, że w tym roku mija także 900 lat od dnia kanonizacji Teodozjusza Pieczerskiego, której dokonał książę Świętopełk. Odczytano pozdrowienia Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki oraz premier Julii Tymoszenko skierowane do duchowieństwa i wiernych Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego z okazji święta. W świątecznym koncercie wzięły udział: kapela chóralna im. L. Rewuckiego, chóry „Kijów” i „Chreszczatyk”, a także chóry soboru św. Michała Archanioła i soboru św. Włodzimierza. Program koncertu został przemyślany tak, aby słuchacze zapoznali się z historią ukraińskiej muzyki duchowej XVII—XXI wieku (brzmiały przykłady kijowskiego śpiewu znamiennego, utwory A. Wedla, M. Berezowskiego, D. Bortniańskiego, M. Werbyckiego, M. Łysenki, O. Koszycia, K. Stecenki, a także współczesnych kompozytorów Łesi Dyczko i Mychajła Sucha). Na Soborze Lokalnym Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego kanonizowano świętych błogosławionych książąt Jarosława Mądrego i Konstantego Ostrogskiego, świętego Hioba (Boreckiego), metropolitę kijowskiego oraz świętego sprawiedliwego Piotra Kałnyszewskiego, ostatniego koszowego atamana Siczy Zaporoskiej. Uroczyste całonocne czuwanie z obrzędem kanonizacji tych świętych odprawiono w soborze katedralnym św. Włodzimierza. 12 lipca, w dniu pamięci świętych pierwszych apostołów Piotra i Pawła, po odprawieniu świątecznej Boskiej Liturgii odbyła się procesja z relikwiami wielkomęczennicy Barbary oraz ikonami nowo ogłoszonych świętych do PRZESTRZEŃ DUCHOWA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

KIEDY PRZYWŁASZCZAJĄ CUDZĄ HISTORIĘ

Michajłowskiego Monasteru o Złotych Kopułach. Setki wiernych z pieśniami i modlitwami towarzyszyły race z relikwiami, przy której przez cały dzień i całą noc nie ustawały molebnie i akatysty, śpiewane przez mnichów i duchownych wraz z ludem Bożym. Tego wieczoru w soborze odprawiono uroczyste całonocne czuwanie, a rano 13 lipca — Boską Liturgię z okazji wielkiego jubileuszu. Odbywała się ona na dziedzińcu monasteru i zakończyła procesją z relikwiami wokół soboru oraz molebnem do św. wielkomęczennicy Barbary. Wokół panował uroczysty, modlitewny nastrój. Kilka tysięcy parafian z radością i pobożnością wtórowało chórzystom. Wzruszającym było częstowanie wszystkich obecnych klasztorną kaszą, gdyż posiłek w święto świątynne ma szczególną łaskę, bo jest uświęcony duchowym błogosławieństwem pasterzy i mnichów. A święta wielkomęczennica Barbara, niczym jasna świeca, jaśniej niż lipcowe słońce, rozświetlała dusze wiernych. KOLEJNY JUBILEUSZ?.. 10 lipca 2008 roku odbyła się konferencja prasowa Jego Świątobliwości Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Filareta, na której poinformował on, że Ukraińska Cerkiew Prawosławna Patriarchatu Moskiewskiego również zamierza świętować jubileusz, ale nie Michajłowskiego Monasteru, lecz 1020 lat Chrztu Rusi-Ukrainy. Trudno nazwać to jubileuszem, ale zaplanowano go jako alternatywę dla uroczystości w Patriarchacie Kijowskim. Oczywiście, nie niesie to w sobie nic złego, przeciwnie, według słów św. Patriarchy Filareta, jest to potrzebne jako poprawka do obchodów 1000-lecia Chrztu, które świętowano w 1988 roku nie tam, gdzie odbył się Chrzest, lecz w Moskwie, choć jej w tamtym czasie nie istniało. Obecne świętowanie ma odbyć się w Kijowie jako potwierdzenie tego, że Chrzest całej Rusi zaczął się od Kijowa, a nie od Moskwy, i że właśnie stąd popłynęło światło wiary prawosławnej do wszystkich narodów, aż do Japonii. Z wszystkiego widać, że hierarchowie Patriarchatu Kijowskiego, popierając ideę świętowania (19 lipca 2008 roku na Placu Sofijskim odprawiono uroczystą Boską Liturgię z okazji tej daty oraz procesję do pomnika św. równego apostołom księcia Włodzimierza), mają nadzieję, że przyczyni się to do zbliżenia dwóch prawosławnych wyznań na Ukrainie i utwierdzenia Jednej Lokalnej Cerkwi Prawosławnej. Jednak już pojawiają się pewne zastrzeżenia i wątpliwości. Dlaczego na przykład Patriarchat Moskiewski nie poparł świętowania jubileuszu Michajłowskiego Monasteru, przecież od XII wieku należał on do posiadłości Ławry Pieczerskiej? Mnisi ławrzeńscy otwarcie deklarują, że relikwie św. Barbary przebywają teraz „w niewoli u raskolników”, i tę propagandę prowadzą w prawosławnej audycji „Radonież” z Moskwy. I czy nie po to, by podkreślić swoją jedność z Prawosławiem Powszechnym, a naszą upośledzoność jako „nieuznanych przez nikogo autokefalistów”, metropolita Włodzimierz (Sabodan) zaprosił na swoje obchody nie tylko Patriarchę Moskiewskiego Aleksego II (który raczej nie będzie sprzyjał utwierdzeniu Jednej Lokalnej Cerkwi Prawosławnej na Ukrainie, wiedząc, że byłoby to, według słów niektórych polityków, „upadkiem dla Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej” i jej pragnienia zajęcia pierwszego miejsca w Prawosławiu Powszechnym), ale i Bartłomieja, Patriarchę Powszechnego, a także innych Patriarchów — Aleksandryjskiego, Jerozolimskiego, Gruzińskiego, Ormiańskiego, arcybiskupa Cypryjskiego itd. Czy to świętowanie nie przyczyni się do jeszcze większego rozłamu między wiernymi obu wyznań, poniżenia jednych i utwierdzenia w duchowym złudzeniu drugich, że są „jedynymi prawdziwymi prawosławnymi” i że zbawienie jest tylko w jednej RCP, a poza nią zbawienia nie ma, podobnie jak Prawosławia? Wszystkie te wątpliwości potwierdza istotna rozbieżność w datach świętowania: 19 lipca w Patriarchacie Kijowskim i 26 lipca — w Patriarchacie Moskiewskim. Ta sytuacja bardzo przypomina pierwszomajowe demonstracje lat 90., kiedy władza próbowała „rozdzielić” „czerwonych” i „żółto-niebieskich”, żeby nie doszło do incydentu… Ale tym problemu rozdzierania Ukrainy nie rozwiązać — czy rozwiążą go teraz? Nina HNATIUK Zdjęcie autorki W Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy odbył się okrągły stół pod hasłem „560 lat autokefalii Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, czyli dlaczego Patriarchat Moskiewski zapomina o swoich jubileuszach”. Organizatorami tego wydarzenia byli Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy oraz Ukraińskie Bractwo Prawosławne Świętego Apostoła Andrzeja Pierwszego Powołanego. Otwierając okrągły stół, przewodniczący Ukraińskiego Bractwa Prawosławnego Świętego Apostoła Andrzeja Pierwszego Powołanego, deputowany ludowy Ukrainy pierwszej kadencji Ołeksandr Hudyma zaznaczył, że w tych dniach na Ukrainie odbywają się uroczystości z okazji 900-lecia Monasteru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach oraz 1020-lecia Chrztu Rusi-Ukrainy. Istnieje jednak jeszcze jeden jubileusz, o którym z jakiegoś powodu milczy Patriarchat Moskiewski. Ołeksandr Hudyma rozdał dziennikarzom kserokopie publikacji z „Żurnała Moskowskoj Patriarchii” (nr 8, 1948 r.). W czasopiśmie zamieszczono kronikę obchodów 500-lecia autokefalii Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, o czym informuje również gazeta „Prawda” (nr 190, 8 lipca 1948 r.). Organ prasowy KC partii pisze o tym, że delegacje witali zastępca przewodniczącego Rady ds. Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej przy Radzie Ministrów ZSRR S. K. Biełyszew oraz członkowie Rady G. T. Utkin i I. I. Iwanow. Najwyraźniej, obchodząc 1020-lecie Chrztu Rusi-Ukrainy, Patriarchat Moskiewski nie chce wspominać o własnym 560-leciu, gdyż dąży do zakorzenienia się w cudzej historii i przywłaszczenia sobie cudzych jubileuszy. Jak zauważył Ołeksandr Hudyma, Stalin dążył do ustanowienia Moskwy trzecim Rzymem. Jednak patriarcha konstantynopolitański Maksym nie przybył wówczas na uroczystości, przysyłając jedynie telegram. Nadeszła również depesza od patriarchy Krzysztofa z Aleksandrii. Zatem patriarchowie nie przyjechali, delegacje nie posiadały odpowiednich pełnomocnictw, a Sobór przekształcił się, używając współczesnego języka, w naradę. Do dziś zbieramy owoce stalinowskiej polityki w kwestii cerkwi i jej wpływu na społeczeństwo. Patriarchat Moskiewski, który ma na Ukrainie więcej parafii niż na terytorium całej Rosji, nie chce nawet słyszeć o zjednoczeniu w jedną Pomiestną Cerkiew Ukraińską. Jak podkreślił deputowany ludowy Ukrainy pierwszej kadencji, profesor Arsen Zinczenko, Cerkiew Prawosławna w Rosji zawsze była ściśle powiązana z imperium, a tę tradycję przejęła zarówno radziecka, jak i współczesna Rosja. Mamy do czynienia z historycznym faktem samozwańczej autokefalii, czyli rozłamu metropolii kijowskiej, którego inicjatorem była Moskwa. Korzenie chrześcijaństwa na Ukrainie sięgają zamierzchłych czasów. Tywercy i Ulicze, nasi przodkowie, graniczyli wzdłuż Dunaju z Carstwem Bułgarskim. Już w połowie IX wieku odczuwalny był wielki wpływ chrześcijaństwa na ziemiach praukraińskich. Chrześcijaństwo księżna Olga przyjęła na siedemdziesiąt lat przed Chrztem Rusi-Ukrainy. Proces przyjmowania chrześcijaństwa na ziemiach północnych trwał do XIV wieku. Historia zachowała fakty zabójstw kapłanów na ziemi rostowskiej, tłumiono zalążki chrześcijaństwa w Suzdalu. To, co w Rusi Kijowskiej było organiczne, na północnym wschodzie stawało się dramatyczne i ciężkie. Często słyszymy: „Jednej Pomiestnej Cerkwi Ukraińskiej chcą tylko inteligenci”. Ale to nieprawda. Rosyjska cerkiew wszędzie sieje niechęć i wrogość wobec języka ukraińskiego. Kto może odebrać nam naturalne prawo do zwracania się do Boga w ojczystym języku, do wspominania w nim ofiar wojującego ateizmu, Hołodomoru-ludobójstwa i innych tragicznych kart naszej historii? Były więzień polityczny Ołeś Serhijenko podkreślił, że nadszedł czas, aby zwrócić duchowe świętości świątyniom Patriarchatu Kijowskiego. Ołeksandr Hudyma, komentując kronikę obchodów 560-lecia autokefalii Patriarchatu Moskiewskiego w lipcu 1948 roku, powiedział, że głównym celem było przeniesienie centrum prawosławia z Konstantynopola do Moskwy. Jednak tego nie udało się dokonać. Arsen Zinczenko zaznaczył: chrześcijaństwo uznaje wszystkich ludzi za równych przed Bogiem, zatem równe są narody i ich języki. Dlatego każdy naród ma prawo do własnej cerkwi i własnej niepodległości. Ławrowscy kapłani bardzo nie lubią słowa „autokefalia”, gdy mowa o Ukraińskiej Cerkwi Patriarchatu Kijowskiego. Rosyjska cerkiew wykonywała polecenia Stalina i KC KPZR, a obecnie propaguje wspólną przestrzeń gospodarczą, informacyjną i duchową. Nie można się z tym godzić, gdyż jest to przejaw polityki imperialnej. Przewodniczący Komisji Rady Najwyższej Ukrainy ds. duchowości i kultury, przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wołodymyr Jaworiwski powiedział, że w dniach obchodów 1020-lecia Chrztu Rusi-Ukrainy z radością witamy na ukraińskiej ziemi, w naszych duchowych świętościach, przedstawicieli wszystkich cerkwi, w tym także Patriarchatu Moskiewskiego, jako młodszą siostrę, z którą powinniśmy żyć w pokoju i szacunku. Wszak jedno z przykazań Chrystusa brzmi: „Miłuj bliźniego swego…”. Ale to przykazanie powinni wyznawać także moskiewscy kapłani. Ukraińskie Bractwo Prawosławne Świętego Apostoła Andrzeja Pierwszego Powołanego przeprowadziło nabożeństwo przy wejściu do Ławry Peczerskiej z okazji 560-lecia autokefalii Patriarchatu Moskiewskiego i przekazało list gratulacyjny patriarsze moskiewskiemu Aleksemu II.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

tworzenie broszur-przewodników na lotniskach i w kabinach samolotów przyciągnie uwagę obcokrajowców do Ukrainy, uczyni podróż po naszym kraju prostą i wygodną. Od 21 Ukraińcy będą musieli wybrać siedem najpiękniejszych miejsc w kraju. Na razie głosują tylko w Internecie, ale organizatorzy planują uruchomić w telewizji i radiu reklamę społeczną, co pozwoli szerszemu ogółowi zapoznać się z akcją i wziąć udział w głosowaniu. Ciekawą cechą przewodnika jest to, że zabytki architektury podzielono na określone okresy historii Ukrainy — od Rusi Kijowskiej (Ławra Peczerska, Sobór Mądrości Bożej w Kijowie, Pieczary Antoniego) do czasów niepodległości (kolekcja ikon w Zamku Oleskim na Lwowszczyźnie, muzeum „Pysanka” w Kołomyi). Zaznaczmy: projekt jest charytatywny — organizatorzy nie będą mieli z tego żadnego zysku. Jego celem jest otwarcie światu Ukrainy turystycznej, przyciągnięcie zagranicznych turystów, usystematyzowanie najważniejszych miejsc w kraju, co pomoże turystom maksymalnie zwiedzić Ukrainę. Akcja jest skierowana na propagowanie rodzimej turystyki, opowie o pięknie kraju, w którym żyjemy. Według słów Mykoły Tomenki, organizatorzy planują rozpocząć nowy projekt „Siedem cudów natury Ukrainy”. Woźnicki, redaktor naczelny gazety „Ukrainiec na Białorusi” Hałyna Kalłużna, pochodząca z Dubna, która poinformowała, że pamięć o Pyłypie Orłyku jest czczona na białoruskiej ziemi w jego rodzinnej wsi. W konferencji wzięli udział muzealnicy z Równego, Młynowa, Brodów, Łucka, naukowcy z Kijowa i Chmielnickiego. Mówcy podkreślali potrzebę nie tylko zachowania 29 zabytków historycznych, które wchodzą w skład rezerwatu, ale także przyciągnięcia jeszcze większej liczby zwiedzających do starodawnego Dubna, gdzie najważniejszymi obiektami turystycznymi są miejscowy zamek, który przez 15 lat dzięki pracom renowacyjnym stał się jednym z najciekawszych kompleksów muzealnych. Wielka zasługa w tym dyrektora historyczno-kulturowego rezerwatu w Dubnie, deputowanego rady obwodowej Petra Smolina. W tym roku wręczono mu nagrodę imienia Ihora Svesznykowa, którą nagradzani są znani pracownicy muzeów. Szczegółową relację z tego wydarzenia przeczytają Państwo w następnym numerze.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

KULTURA

Ministerstwo Kultury i Turystyki Ukrainy, Państwowa Służba Turystyki i Kurortów, fundacja charytatywna „Sprawiedliwy Kraj” oraz marka handlowa „Chortycia” już prawie rok wcielają w życie projekt „Siedem cudów Ukrainy”. Odbyła się konferencja prasowa organizatorów tego projektu. Maksym OPANASENKO W ciągu roku dziennikarze, historycy, historycy sztuki oraz kierownicy projektu wybierali 21 z najpiękniejszych i najciekawszych miejsc naszego kraju. Inicjatorem pomysłu jest deputowany ludowy Ukrainy Mykoła Tomenko. Przedstawił on dziennikarzom wynik pracy – broszurę-przewodnik „Ukraina, po której podróżujemy”. Szczegółowo opisano w niej miejsca, które tworzą „historycznie znaczące, architektonicznie wyrafinowane, turystycznie atrakcyjne, piękne i unikalne oblicze naszego kraju”. Krótko opowiedziano o miejscowości, w której znajduje się zabytek, podano adresy hoteli oraz numery telefonów, pod którymi można zamówić wycieczkę. Takie przewodniki już istnieją: w języku ukraińskim, rosyjskim i angielskim (w planach jest przetłumaczenie ich na niemiecki i francuski), są one rozpowszechniane na lotniskach Ukrainy. Według słów Mykoły Tomenki projekt jest udany – liczba zagranicznych turystów znacznie wzrosła w ciągu roku, co świadczy o wzroście zainteresowania obcokrajowców zabytkami architektury Ukrainy. „Ukraina ma powody do dumy. Mamy co pokazać zagranicznym gościom i turystom. Trzeba tylko opowiedzieć światu o najpiękniejszych miejscach naszego kraju” – mówi jeden z organizatorów projektu Ołeh Sobczuk, dyrektor kijowskiego przedstawicielstwa TM „Chortycia”. Zaznaczył on: „Ten projekt będzie interesujący nie tylko dla zagranicznych gości, ale także dla Ukraińców, którzy mało wiedzą o unikalnych miejscach Ukrainy”. I trudno się z tym nie zgodzić. W tym roku, według słów dyrektora państwowej administracji lotniczej Kyryła Poliszczuka, z usług ukraińskich linii lotniczych skorzysta prawie 9 mln pasażerów, z których znaczna część to turyści i zagraniczni goście. Wielu wybitnych artystów, którzy żyli i pracowali na Ukrainie, których nazwiska weszły do złotego funduszu kultury narodowej. Przekazano ponad 700 egzemplarzy tych wydawnictw, co pozwoliło zapewnić literaturę każdej bibliotece rejonowej i miejskiej w obwodzie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

«ZŁOTO JESIENI»: ÓSMA EDYCJA

Redakcja gazety „Wiadomości Centralnego Związku Konsumenckich Spółdzielni Ukrainy” oraz jury pod przewodnictwem Artysty Ludowego Ukrainy, Bohatera Ukrainy, akademika Anatolija Awdijewskiego po raz ósmy ogłaszają konkurs literacko-artystyczny o nagrodę im. Dmytra Łucenki „Złoto jesieni”. Do zdobycia tej nagrody za twórcze osiągnięcia i rozwój narodowych tradycji pieśniarskich zgłasza się kandydatów w trzech kategoriach: zawodowych artystów (poetów-autorów piosenek, kompozytorów i wykonawców, wybrane zawodowe i artystyczne zespoły); uczestników amatorskich zespołów artystycznych systemu spółdzielczości konsumenckiej; aktywnych propagatorów narodowej twórczości pieśniarskiej w środkach masowego przekazu. Propozycje zgłaszają związki twórcze i organizacje, stowarzyszenia narodowo-kulturalne, organizacje społeczne, organy władzy państwowej, redakcje gazet i czasopism, organizacje spółdzielczości konsumenckiej oraz fundator nagrody. W piśmie-wniosku na blankiecie organizacji podaje się nazwisko, imię i imię ojca, adres oraz telefony kandydata do wyróżnienia, dokonuje się oceny jego twórczości i przedstawionego dorobku, a także jego zgodności z warunkami konkursu. Dołącza się publikacje potwierdzające społeczne uznanie twórczości kandydata, a jeśli to możliwe — zbiory piosenek, wierszy, nagrania audio lub wideo. Materiały na zdobycie nagrody im. Dmytra Łucenki „Jesienne złoto” w 2008 roku przyjmuje się od 12 czerwca do 24 sierpnia. Należy je przesyłać na adres: 01042, Kijów-42, ul. Czyhoryna, 12, redakcja gazety „Wisti…” z dopiskiem „Na konkurs »Jesienne złoto«”. Telefon kontaktowy: 529-93-47. O wynikach konkursu oraz wręczeniu nagród zwycięzcom, które tradycyjnie uroczyście odbywa się we wrześniu w rodzinnej miejscowości Dmytra Łucenki, we wsi Berezowa Rudka w rejonie pyriatyńskim na Połtawszczyźnie, szczegółowo poinformują gazety „Wisti…”, „Wisti… Biznesowe wydanie” i „Poradnicza”, a także inne środki masowego przekazu Ukrainy. W „Wistiach…” zostaną opublikowane obszerne materiały o tegorocznych laureatach. Od 2001 roku, kiedy to po raz pierwszy ogłoszono ten konkurs z okazji 80. rocznicy urodzin wybitnego poety-autora piosenek Dmytra Łucenki, laureatami zostali Raisa Kyrychenko, Anatolij Paszkewycz, poeta Mychajło Tkacz, pisarz i publicysta, jeden z założycieli i inspiratorów tego konkursu, redaktor działu kultury, literatury i sztuki „Wistej…” Anatolij Mychajłenko. Pełni twórczej inspiracji są również inni laureaci nagrody im. Dmytra Łucenki: śpiewacy Ołeksandr Wasylenko, Wiktor Szportko, kompozytorzy Ihor Poklad, Wołodymyr Domszynski, poeci Mykoła Łukiw, Wadym Kryszczenko, zasłużony akademicki ukraiński chór ludowy im. Hryhorija Werowki pod kierownictwem Anatolija Awdijewskiego. W ubiegłym roku do tego grona dołączyli śpiewak, poeta i kompozytor Anatolij Matwijczuk, kompozytor Leonid Niczyporuk oraz zasłużony ludowy zespół pieśni i tańca Ukrainy „Darnyczanka” (kierownik artystyczny Petro Andrijczuk). Najlepsi z tych lat zostali również laureatami w nominacji amatorskich zespołów artystycznych systemu spółdzielczości konsumenckiej — ludowa kapela chóralna „Mrija” Lwowskiej Akademii Handlowej, ludowy zespół folklorystyczny „Jaworyna” Połtawskiego Uniwersytetu Spółdzielczości Konsumenckiej oraz inne. Czekamy więc na nowe zgłoszenia i nowych laureatów!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

JUBILEUSZ KOMPLEKSU MUZEALNEGO

Ołeksandr Bulyha 12 lipca w Państwowym Historyczno-Kulturalnym Rezerwacie Muzealnym miasta Dubno odbyły się uroczystości z okazji piętnastolecia od powstania tej placówki. W programie obchodów odbyła się konferencja naukowa, poświęcona dziedzictwu historyczno-kulturalnemu regionu, problemom budownictwa muzealnego oraz różnorodnym zagadnieniom dawnej historii Wołynia. Podczas uroczystości odsłonięto i poświęcono tablicę pamiątkową hetmanów Ukrainy Iwana Mazepy i Pyłypa Orlyka, którzy przebywali na zamku w Dubnie w 1705 roku. Tablicę umieszczono na dawnym pałacu książąt Lubomirskich. W wydarzeniach uczestniczył dyrektor Lwowskiej Galerii Sztuki Borys

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

BIBLIOTEKI WZBOGACIŁY SIĘ O KSIĄŻKI O SZTUCE

Jewhen CYMBALIUK, obw. rówieński Unikalny prezent otrzymały biblioteki obwodu rówieńskiego od Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy oraz Funduszu Wspierania Rozwoju Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy — zestawy książek, wśród których: „Ukraińskie malarstwo XIX–XX w.”, „Narodowe Muzeum Sztuki Ukrainy”, „Ukraińska secesja 1910–1930”, czasopisma o historii sztuki („Muzealna uliczka”). Te wydawnictwa popularyzują ukraińską kulturę artystyczną, śledzą rozwój sztuki Ukrainy (ikonografii, malarstwa, grafiki) od XI w. do współczesności, przedstawiają twórczość Swiatosław MIZERNIUK Z rozwojem radioelektroniki na świecie zaszły globalne zmiany. To, co wczoraj było niewykonalnym fantastycznym marzeniem, dziś jest tak zwyczajne i codzienne, że nie wyobrażamy sobie istnienia bez komputerów, Internetu i telefonu komórkowego. Jeszcze niedawno kupno tych technicznych nowinek ze względu na ich drogowiznę mogło być dostępne daleko nie każdemu. Dziś prawie każdy uczeń ma telefon komórkowy lub komputer i nie zabłądzi w Internecie. Jednak ludzka świadomość i kultura nie zawsze nadążają za postępem technologii. Chęć popisania się, podniesienia własnej samooceny w oczach otoczenia bierze górę w ludzkiej świadomości. Dość często telefon komórkowy, będący środkiem porozumiewania się, przekształca się w modną ozdobę, akcesorium, które wystawia się na pokaz. Albo przeciwnie — używanie niecenzuralnego słownictwa zamienia przebywanie w miejscu publicznym w „komórkowe” wyjaśnianie stosunków. Pewnego razu koleżanka opowiedziała, że jadąc do pracy metrem, usłyszała wulgarne przekleństwa, którymi pasażer w średnim wieku uzupełniał swoją rozmowę telefoniczną. Na uwagę, by zachowywał się przyzwoicie, usłyszała podobne wyrażenia, które minutę wcześniej rozbrzmiewały w telefonie. W oczach chama dziennikarka

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Czy kultura mobilna jest już blisko?

przeczytała o wściekłości i możliwej fizycznej rozprawie. Podobne zdarzenia nie są wyjątkiem ani anomalią ludzkiego braku kultury, lecz smutną rzeczywistością cynizmu, dowolności i bezkarności. Czy jest na to jakaś rada? Może choć trochę zwrócą uwagę użytkownicy telefonii komórkowej na swoje zachowanie w społeczeństwie dzięki startowi społecznej kampanii reklamowej „Miejsca publiczne – terytorium kultury mobilnej”, ogłoszonej przez krajowego operatora telefonii komórkowej „Kyivstar” oraz Ministerstwo Kultury i Turystyki Ukrainy. Od lipca do września w 23 miastach kraju uruchomiono kampanię reklamową, aby społeczeństwo poznało, zapamiętało i przestrzegało zasad korzystania z telefonu komórkowego w muzeach, teatrach, kinach, środkach transportu i innych miejscach. Celem przedsięwzięcia jest podniesienie ogólnego poziomu „mobilnej” kultury. Reklamy z apelem, by zachowywać się grzecznie podczas korzystania z telefonu komórkowego, zostaną umieszczone na przystankach komunikacji miejskiej, przy teatrach i kinach. Do tej kampanii przyłączyło się również Ministerstwo Kultury i Turystyki Ukrainy. Minister Wasyl Wowkun mówi, że głównym priorytetem ministerstwa jest stworzenie spójnej przestrzeni kulturalno-informacyjnej kraju. W tym celu będziemy opierać się nie tylko na sektorze państwowym, ale także na środowisku obywatelskim i krajowym biznesie, dlatego właśnie wspieramy program „Mobilna kultura”. Uważamy, że sprzyja on poprawie biznesowej i kulturalnej komunikacji Ukraińców. Prezes „Kyivstar” Ihor Łytowczenko przekonuje, że jego firma dąży do tego, aby rozmowy przez telefon komórkowy były cywilizowane. Pan Ihor dziękuje ministerstwu za wsparcie akcji, ponieważ wspólnymi siłami łatwiej jest popularyzować etyczne korzystanie z telefonii komórkowej. Takie przedsięwzięcie to kolejny etap krajowego programu „Mobilna kultura”, który firma „Kyivstar” zainicjowała w 2005 roku, tworząc i emitując w teatrach, kinach i muzeach serię specjalnych filmów wideo i audio, a także odpowiednią reklamę zewnętrzną na Ukrainie, aby ukształtować w społeczeństwie zasady etycznej komunikacji przez telefon komórkowy. Wprowadzony w 2006 roku projekt „Za kierownicą: bezpieczeństwo mobilne włączone!” zwrócił uwagę społeczeństwa na bezpieczeństwo ruchu drogowego, które pogarsza równoczesne prowadzenie pojazdu i rozmowa przez telefon. W październiku 2007 roku ukraiński przewoźnik lotniczy „AeroSvit” również przyłączył się do programu „Mobilna kultura”. Jeśli bowiem pasażerowie samolotu nie korzystają z telefonów, zwiększa to bezpieczeństwo lotu. Każdy pasażer linii „AeroSvit” ma możliwość zapoznania się z lotniczymi zasadami mobilnej etykiety, zapisanymi na biletach krajowego przewoźnika lotniczego, a także w pokładowym czasopiśmie „Meridian”. W programie dużą uwagę poświęcono młodzieży uczniowskiej i studenckiej. Dzięki wspólnemu projektowi z Ministerstwem Edukacji i Nauki Ukrainy uczniowie 22 tysięcy szkół na zajęciach pozalekcyjnych omawiają zasady etycznego korzystania z telefonu komórkowego. Być może takie działania, oprócz dobrze przemyślanego PR-u, rzeczywiście pomogą naszym obywatelom stać się kulturalnym narodem europejskim. Kilkumiesięczna reklama nie uchroni nas przed chamem, który święcie wierzy, że portfel czyni go środkiem Wszechświata. Takiego nie wychowa też nasze społeczeństwo, w którym pieniądze i władza są głównym warunkiem sukcesu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Ametystowe kwiaty z nefrytowym listowiem. Wiedeń

Ludmiła DECHTIAROWA, kandydat nauk geologiczno-mineralogicznych, Kijów. Yü — tak brzmi chiński hieroglif, który oznacza “źródło wszystkich klejnotów”. Przede wszystkim określano nim nefryt i jaspis. “Nefryt” — od starogreckiego nephros, czyli “nerka”. Uważano, że kamień łagodzi ból w nerkach. Indianie prekolumbijskiej Ameryki wycinali z niego figurki bogini, która rodzi dziecko, i dawali trzymać kobietom podczas porodu, aby pomagała. Takiego samego zdania byli w starożytnym Sumerze. Nefryt jest bardzo wytrzymały, o lepkiej mikrowłóknistej strukturze. Kolory — od efektownego zielonkawo-czarnego do białego. Między nimi jest wielkie spektrum przejść zielonego, plamistego lamparciego oraz szarozielonego zabarwienia. Kamień wymaga skoncentrowanego miękkiego szlifowania bez szklanego odbicia i ostrych kątów. Jego plastyczne formy wirtuozersko ogrywają mistrzowie-szlifierze, nadając naturalny efekt prześwitywania. Jest to właściwe dla taoistycznych Chin ze światopoglądem przelewania się stanu yang w stan yin, indiańskim mistrzom i rzeźbiarzom maoryskim. Za pierwszy doskonały wzorzec obróbki nefrytu uznano niewielki topór z tego kamienia (epoka wczesnego neolitu). Idealną pod względem formy rzecz wykonano z nefrytu, który ma głębokie nasycone zielone zabarwienie. Kamień pochodzi ze złóż malowniczego górskiego kraju Buriacji. Właśnie tam, przy rzece Irkut, która wpada do jeziora Bajkał, znaleziono topór. Od dawna chunkuzi, chińscy przemytnicy, potajemnie przedzierali się w góry do Buriatów i Mongołów po nefryt. Dla rabunku mogli wyciąć w nocy wszystkich mieszkańców niewielkiej górskiej wioski. W Chinach własnego kamienia nie było, a potrzeba stale rosła. Ciekawy szczegół chińskiej monarchii, która zniknęła wraz z ostatnim cesarzem. Od żon i nałożnic władcy mieli czasem wielu synów, a czasem żadnego. Następcę tronu wybierała cesarzowa-matka. Pewnego razu w epoce Tang kilku młodych książąt zaczęło budować pagodę z bambusowych patyczków. Stara cesarzowa ukradkiem rozłożyła nefrytowe zabawki. Chłopcy porzucili grę i zaczęli bić się o posiadanie ich. Jedynie mały Xuan pozostał przy pagodzie, chłodnokrwo obserwując bijatykę. Babka wybrała go i z czasem stał się najsławniejszym cesarzem swojego czasu Xuan-zongiem i otrzymał od cesarzowej tytuł “Syn Nieba Wielkiego Spokoju” oraz talizman — nefrytowego smoczka na złotym łańcuszku. Całe Chiny czciły tego smoczka, bo z nim oraz z ulubioną perłą cesarz błagał podczas suszy o deszcz. Xuan nie przegrał żadnej wojny i właśnie on zapoczątkował tradycję podczas ceremonii “pokrycia głowy” na 20-lecie trzymania miecza w pochwie, która jest ozdobiona wieloma nefrytami. Ten, kto nie zna podstaw chińskiej mitologii, całą sztukę dekoracyjno-użytkową kraju postrzega jako dekoracyjną. W rzeczywistości jest to odbicie przygód mitycznych bohaterów i ich symbolicznej atrybutyki. Wszak w tym kraju zawsze szanowano dawne tradycje. Zagadką pozostaje to, dlaczego Chińczycy wybrali nefryt. Na przykład, archaiczne kobiece bóstwo, matka Xi-wang-mu. Opowieści o niej są wypełnione brzmieniem hieroglifu yü. Mieszka ona na wysokiej górze Bai-yü-shan, z której wypływają górskie potoki z pianą yü. Nefrytową pianę, która zapewnia nieśmiertelność, spożywają inni bogowie. Góra — to nie przypadek, refleksja pradawnej rzeczywistości, kiedy Chiny kupowały nefryt w mieście Kotan pod górą na Wielkim Jedwabnym Szlaku. Stare grawerunki na nefrycie, lakierze, jedwabiu, papierze przedstawiają matkę Xi jako szokującą istotę. Tygrysie kły, ogon pantery, rozczochrane włosy, z których wystaje duża szpila z nefrytu lub kości. Z czasem “portret” nabrał wzorca kobiecego piękna, ale szpila pozostała ta sama. Wtedy weszło w tradycję darowanie “ulepszonych” wizerunków Xi kobietom na 50-lecie. Szczególnie — szanowanym doświadczonym gejszom. W taoizmie niemałą przestrzeń zajmują przygody ośmiu nieśmiertelnych (głównym rezultatem praktykowania wskazań Lao-tzu było osiągnięcie nieśmiertelności). Najbardziej kolorowym z “ósemki” był Lan, jego najczęściej spotykano, a Lana wciągnął pod wodę. Przyjaciele zwyciężyli smocze wojsko, wyzwolili Lana wraz z jego magicznym instrumentem, a jeszcze i morze podpalili. Musiał wtrącić się Yü-di, nefrytowy władca, żeby wszystko załatwić. Tradycyjnie Yü-di przedstawiają na tronie z nefrytową tabliczką w rękach. Rozkazom, które pisze na tabliczce, podporządkowują się wszyscy bogowie Wszechświata wraz z ziemskimi duchami: podziemnymi, naziemnymi, niebieskimi. W realnym życiu Chin nefrytowe tabliczki określonego przeznaczenia stawały się świętościami w ceremoniale władców. Na nich złotem grawerowali teksty dedykacji i podziękowania bogom, szczególnie Yü-di. Oprawione w złoto, znajdowano je wśród skarbów, kiedy odkopywano grób władcy X w. Wang Jiana, a jeszcze wcześniej — wśród skarbów Gao-zonga (666 r. n. e.). Ciekawe, że rozkaz Xuan-zonga surowo zabraniał używać w rytualnych ceremoniach podrabianych tanich materiałów — tylko yü. Nefrytowy topór Epoki Kamienia doznał w Chinach niemało transformacji. Był pa-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

WARTO WIEDZIEĆ

Ozdoba napierśna plemienia Olszeków. 1000—600 r. p.n.e. tabliczki grawerowane złotem obwieszczały wstąpienie na tron kolejnego Syna Nieba. Istniały tabliczki pogrzebowe, którymi zamykano otwory ciała zmarłego. Płytki na kapeluszach i zawieszki przy pasach urzędników nie tylko wskazywały na ich rangę, ale służyły także jako osobiste, najsilniejsze amulety i przedmioty do magicznych obrzędów. Niedoścignione chińskie latarenki z nefrytu zapożyczono z czynów Gao, jednego z ośmiu nieśmiertelnych. Szukał on drogi Dao z taką latarnią. W pradawnej kulturze amerykańskich Indian, podobnie jak u ludów Maorysów, nefrytowe groty do włóczni i strzał również nie były tylko bronią. Symbolizowały wytrwałość, męstwo, siłę wojownika. Starożytny Egipt natomiast wiązał ten kamień ze zmysłową rozkoszą. Nefrytowe łyżeczki i łopatki do delikatnego masażu ciała oraz wygładzania zmarszczek na twarzy można dziś zobaczyć w arsenale masażystów i kosmetologów. Nefryt dość późno wszedł do sztuki jubilerskiej Europy (koniec XVIII w.). Najczęściej rzeźbiono z niego wykwintne liście bukietów i gałązek, łącząc je z ametystami, perłami, diamentami itp. Wygląda on pięknie w aplikacjach i inkrustacjach mebli. Trwa tradycja wyrobu pierścieni i bransoletek, kaboszonów do kolczyków, wisiorków, szkatułek, wazonów, lamp. Dawna muzyka i poezja Chin nie obejdzie się bez yuj. Dobrze znane są „qin”, czyli różnorodne instrumenty perkusyjne. Kiedy jest ci smutno, w pozie zwiędłego kwiatu wydobywasz delikatny dźwięk z małego nefrytowego gongu i śpiewasz lub melodeklamujesz: Cienki dźwięk nefrytu, Dokąd odchodzi, po co znika? I próżno za nim tęsknić: Jak znikła miłość, go nie dogonisz… Liryka intymna może być niezrozumiała bez znajomości symboliki kolorów nefrytu. Białą odmianę uważa się za symbol yin, ucieleśnienie aksamitu kobiecego ciała. Zielony — symbol yang, ucieleśnienie męskiej godności, siły, dynamizmu. Uzbrojeni w taką wiedzę, możemy dostrzec erotyczny podtekst wiersza: Przez szkiełko z nefrytu Widzę dziwny świat. Będę patrzył, choćby Minęło wiele lat. Oto ja już sam zielony Nefrytowy strumień, Płynę obok białych wież, Nie ma starych myśleń. Nefrytu kwiat biały Całuję w płatki, Daruj nam wieczność młodą Władco gór, Yu-di. Na pytanie o najdroższą odmianę nefrytu można odpowiedzieć żartem, ale całkiem poważnie. Na Ukrainie złóż nefrytu niby nie ma, ale jest najdroższy na świecie, który wydobyto na powierzchnię podczas wiercenia Krzyworoskiego otworu wiertniczego o głębokim zasięgu. Wywiercono go w celach naukowo-poszukiwawczych w ramach Międzynarodowego Projektu Geodynamicznego. Koszt tego unikalnego wiercenia obecnie nawet trudno określić, podobnie jak wydobyty wtedy słupek nefrytowego rdzenia o średnicy 7 cm. Ale kiedy zielonkawo-czarny kamień rozpiłowano i oszlifowano, pojawił się jasny wzór: pączek piwonii, który zaczął się otwierać. Zatem mamy rarytas. Przechowywany jest on w Kijowie w prywatnej kolekcji.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Yu, ulubieniec Chin

...przedstawiały je na rzeźbionych i fajansowych wyrobach, na grafikach oraz w ludowym malarstwie obrazkowym (lubok) dla prostego ludu. Lana przedstawia się w łachmanach, z butem na jednej nodze. Latem nosi chałat, zimą wylegiwał się na śniegu, żeby się ochłodzić. Pieniądze, które otrzymał żebrząc, nanizywał na długi sznur i ciągnął za sobą, gubiąc je po drodze do szynku i rozdając potrzebującym. Pewnego razu, lekko podpity, tańczył nad jeziorem Haoliang przy akompaniamencie własnych nefrytowych kastanietów. Z nieba odpowiedziały dźwięki nefrytowego fletu. To grał żuraw. Przy tej muzyce Lan uniósł się do krainy nieśmiertelnych na obłoczku, gubiąc odzież, obuwie i nefrytowe kastaniety. Inny, Zhongli, zdążył za życia na ziemi być doradcą cesarza, wojskowym, alchemikiem, i ostatecznie odosobnił się w górach. Pewnego razu przed nim rozpadła się skała i ukazała się nefrytowa szkatułka. Były w niej wskazówki, jak osiągnąć nieśmiertelność. Zhongli pilnie się do nich stosował. Nagrodą stał się żuraw z nieba, który zaniósł pustelnika do krainy nieśmiertelnych. Wśród ośmiu nieśmiertelnych była kobieta, He Xiangu. W wieku czternastu lat uciekła przed znęcaniem się macochy do Jeziora Mikowego. Spożywając nefrytową pianę, pomagała chłopom w ich ciężkiej pracy. Wzniesiono ją do nieba w chwili, gdy zajmowała się gospodarstwem, z chochlą w dłoni. Figurki He Xiangu z nefrytu dawano na Nowy Rok jako talizman dobrobytu w domu. Później Japonia podjęła tę tradycję i zachowuje ją do dziś. Z braku nefrytu używa się innych materiałów. Wiele wątków z przygód „ósemki” podczas pielgrzymki do Matki Xi weszło do sztuki taoistycznych Chin. W drodze powrotnej musieli przeprawić się przez Morze Wschodnie. Lan stanął na nefrytowym kastanietem, a ten zalśnił, wskazując drogę. Światło zobaczył król smoków morskich, ukradł... Figurka olmecka. 800–200 r. p.n.e. Nefrytowy wazon z Chin. Praskie muzeum tego lice szamana w magiczno-rytualnych działaniach. Potem, gdy yu mocno związały się w świadomości z bogami i herosami-praojcami, topór przekształcił się w nefrytowy zaostrzony żezł, symbol wielkości cesarza. Istniały astronomiczne nefrytowe przyrządy do obserwacji. Za pomocą tab- Nefrytowa latarenka z Chin. Praskie muzeum

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

„W muzeach Rosji pozostaje jeszcze prawie 60 procent skarbów, które należą do Ukrainy”.

Freski, cudem uratowane w latach 30. ubiegłego stulecia. Na otwarciu unikalnej ekspozycji był obecny także główny konserwator zabytków Sofii Kijowskiej Anatolij Ostapczuk. Osobiście zaintrygowała mnie fraza pana Czernoweckiego o ustanowieniu „tablicy hańby”: „Poradzimy się duchowieństwa, gdzie dokładnie ją przybić…”. Doświadczenie pokazuje, że nasi politycy to mistrzowie populizmu. W ich słowa należy co najmniej wątpić i je weryfikować. — Panie Anatoliju, kto kierował zniszczeniem Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach? Redaktor dyżurny Swiatosław MIZERNIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301230 Nakład — 26500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. — Jednoznacznie nie można powiedzieć. Była to kolegialna decyzja ówczesnej władzy. — Czyli imię jedynego winowajcy na tablicy hańby wyobrazić sobie trudno? — Tak, chyba że wielu. Swoją drogą, byli też tacy ludzie, którzy odmówili podpisania decyzji o zburzeniu świątyni. Potem zostali represjonowani. Prędzej można wymienić imiona godnych. Jest to, w szczególności, Mykoła Omelianowycz Makarenko, uczony o światowej sławie, historyk sztuki, muzealnik, archeolog. Odmówił on podpisania aktu o zniszczeniu świątyni. I nie tylko Michajłowskiego o Złotych Kopułach… Pracując nad materiałem, zainteresowałam się imieniem słynnego uczonego. W tragicznych latach trzydziestych z rąk bolszewików w Kijowie zginęło prawie 150 świątyń. Istnieje wersja, że kiedy burzono arcydzieło architektury ukraińskiego baroku — Sobór Objawienia Pańskiego przy monasterze Brackim, szczątki hetmana Sahajdacznego wywieziono na wysypisko śmieci. Nocą trzech uczonych archeologów potajemnie je pochowało. Jednym z tych śmiałków był Mykoła Makarenko. Ogółem, w okresie II wojny światowej Ukraina straciła ponad 300 tysięcy eksponatów muzealnych, prawie 51 milionów książek i 46 milionów spraw archiwalnych. To już rzeczy nie do odzyskania. Żadnymi „negocjacjami” ich się nie zwróci… Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny, na 3 miesiące — 11,32 hrywny, na 6 miesięcy — 21,64 hrywny. 0 8 0 3 0 4 820095 780016

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

NIEOPALONY KRZEW

Taras Szewczenko. Kobziarz. Myśliciel. Prorok. Największy poeta narodowy. Artysta. Każdy, kto próbuje głębiej i pełniej poznać tę genialną osobowość, pragnie również przejść ścieżkami Tarasa, zachwycić się tą ziemią, która go inspirowała, pokłonić się tym duchowym świętościom, które były mu drogie. Przygotowując się do 195. rocznicy urodzin T. H. Szewczenki, dziennikarze naszej gazety planują odwiedzić jak najwięcej miejsc związanych z życiem i twórczością T. H. Szewczenki. Materiał o podróży do Kaczanówki i Pryłuk przeczytają Państwo w następnym numerze. Zachęcamy również Was, szanowni czytelnicy, do wzięcia udziału w tym twórczym projekcie. Odkrywajmy świat Szewczenki dla siebie i swoich dzieci. Czekamy na Wasze przemyślenia, fotografie. „Sobór św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach przez niemal tysiąclecie doświadczał wielu upadków, ale mimo wszystko podnosił się z ruin. Najstraszniejszy dla niego stał się rok 1937. W tamtym roku konserwatorom i naukowcom udało się zachować unikalne freski, które z czasem, podczas II wojny światowej, trafiły do Niemiec. Po wojnie skarby znalazły się w ówczesnym Leningradzie i Moskwie i znów ominęły Ukrainę. Wątpię, by obecni domyślali się, ile potrzeba było umów na wysokim szczeblu państwowym, aby zwrócić ukraińskie dziedzictwo. Przede wszystkim aktualne są archiwa, w których jasno wskazywano by, że właśnie ta rzecz należy do kraju. Takie dokumenty nie zawsze można znaleźć: podczas II wojny światowej straciliśmy ponad 46 milionów spraw archiwalnych. Specjaliści mogą świadczyć, ale kraje, w szczególności Rosja, wymagają dowodów rzeczowych. Mieliśmy dwa przekazania wartości: w 2004 roku i obecnie. Może za 4—5 lat znów zwrócimy pewną liczbę wartości. W muzeach Rosji pozostaje jeszcze niemal 60 procent skarbów, które należą do Ukrainy. Negocjacje trwają bardzo ciężko. W szczególności z Rosją umawiamy się o przekazanie dziedzictwa Mazepy. Możliwe, że na otwarcie pałacu Rozumowskiego przekażą nam jakieś rzeczy, ale to jeszcze nie zostało potwierdzone”. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55 Dział pracy oświatowej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZuLHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI

Uliana HLIBCZUK Zdjęcia: Ołeś DMYTRENKO Początek XX wieku był dla Michajłowskiego Złotoverchego tragiczny. W latach dwudziestych klasztor przestał funkcjonować, a w latach trzydziestych nad nim ostatecznie zakpiono. Nowym władcom świata zachciało się na Michajłowskiej Górze Książęcej zbudować centrum rządowe. Do dziś nie wiadomo na pewno, czy rzeczywiście tak miało być, czy stało się to jedynie pretekstem do zniszczenia świątyni… Wiosną 1935 roku zaczęto rozbierać boczne kopuły soboru. Dzwonnicę do tego czasu już zlikwidowano. Pozostałości zbezczeszczonej świątyni wysadzono w powietrze w 1937 roku. Opublikowana korespondencja komisarza ludowego oświaty USRR Wołodymyra Zatońskiego jasno świadczy o jego roli w zniszczeniu unikatowego zabytku architektury i historii. Komisarza irytowało to, że „uczeni amatorzy wszelkiego rupiecia” na wszelkie sposoby przeciągają zdejmowanie fresków. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

ZAPOWIEDŹ

ze ścian. Groził, że czas przeznaczony na tę operację upływa i w końcu może „skończyć się tym, że trzeba będzie ograniczyć się jedynie do fotografowania”. Jednak Zatoński w pełni zdawał sobie sprawę z wartości mozaik Złotowerchego. Kiedy zwrócił się do niego kierownik wydziału muzealnego komisariatu oświaty RFSRR F. Kon z prośbą o przekazanie do Galerii Trietiakowskiej mozaik świętego wielkomęczennika Dymitra z Tesalonik oraz archidiakona Wawrzyńca, ludowy komisarz oświaty USRR stanowczo odmówił. Obecnie z okazji obchodów 900-lecia monasteru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach otwarto uroczystą ekspozycję: 11 starodawnych fresków, niegdyś uratowanych przez uczonych. Przez długi czas unikatowe zabytki przechowywano w Ermitażu i dopiero niedawno zwrócono je Ukrainie. Uroczystą ekspozycję muzeum historii monasteru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach otworzyli mer Kijowa Leonid Czernowecki oraz minister kultury i turystyki Ukrainy Wasyl Wowkun. Mer powiedział, że przeprowadzono pełną reekspozycję muzeum. Z funduszy budżetowych odrestaurowano sale muzealne, zakupiono nowy sprzęt. „Kwestia zwrotu dóbr kultury nie jest zamknięta. Przecież w Galerii Trietiakowskiej i w Ermitażu znajduje się jeszcze prawie 15 oryginalnych dzieł sztuki, które należą do soboru — mozaiki, freski”. Z ust pana Czernoweckiego padło również to, że będzie inicjował tak zwaną tablicę hańby, na której wyryte zostanie imię głównego złoczyńcy-niszczyciela świątyni. Minister kultury i turystyki Wasyl Wowkun: Redaktor naczelna Walentyna DAWIDENKO Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Uroczyste otwarcie ekspozycji w muzeum historii monasteru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn