Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 9Originalseite ↗

Z artystycznego abecadlnika spragnionego stylisty

Слово Просвіти, №30 за 2012 рік

Kiedy wpatrujesz się jakby w portret artysty Bohdana Brynskiego z okładki jego własnego albumu-katalogu wystawowego, owiewa cię niepojęta magnetyczna siła: czy to z bezmiernej w pamięci dali jakiś czyngishanowski zasięg przestrzeni i terytoriów, w którym splątały się, jak w tajemniczym tornadzie, szaleństwo ruchu wiatrów, skwar słońca, lęki nieproszonych deszczonośnych chmur, nocno-wschodnie dzwonienie mieczy i cicho szlochające poruszenia ukraińskich chorągwi; czy to błagalna i czysta słowiańskość wyłania się jakby spośród płaczących skrzydeł czajek, pije poranną czerwień słońca, rozpościera się w wyobraźni i przygasza barwy niedobrej nocy z ukrytą niespodzianką. Włodzimierz KACZKAN ...Wielokrotnie stawałem naprzeciw Jego płócien, szukałem odległości i pożądanego kąta widzenia dla oka i myśli, zbliżałem się i oddalałem od tej tajemnej historiopisarskiej opowieści, która tylko dla spragnionych i rozumnych rozwija odrębną stylistykę, nie tylko widzenie, lecz czytanie-rozmyślanie. Czasem wydawało mi się, że jakaś niepodległa ludzkim sądom wyższa siła opuszcza wprost, jak niebiańskie afisze, tutaj, do sal wystawowych czy do zakamarków warsztatu twórczego Bohdana, gotowe już malarskie dzieła, tak, tak, właśnie dzieła, nie obrazki czy martwe natury albo portrety wielkich wojów lub władców-mężów, którzy już marzą gdzieś poza ziemskimi widnokręgami, albo też kogoś z nas, drobnych ziemskich, którzy jeszcze piją słońce, wiążą nienasyconą miłością weselne wstęgi i szamocą się w karkołomnym pędzie za wyobrażonym szczęściem. Nierzadko, jak przelatujące kadry filmu, przed moimi oczami jak baśniowe wróżki przesuwały się dziwne, dynamiczne kompozycje o współczesnych ukraińskich formach, z których wprost wybuchała jakaś mускularna siła i moc. Utwierdziłem się w przekonaniu, że samo oglądanie tutaj niczego nie pomoże, bo tu, najwyraźniej, zakodowane i wykiełkowane na gęstym zaczynie rodowych tradycji, szczególne w cechach dobra i moralności, filozofia myślenia i wyrazu, jakaś jakby sakralna duchowość i zarazem prawiekowy chłopsko-inteligencki obyczaj. Jak słusznie przewidział doświadczenie Opanasa Zalywachy, tu, w jego pracowni i na farbiarskich wizjach, istnieje, ujawnia się duch i istota najwyższego bytu. W aurze Brynskiego jest tylko światło, miłość, nieobojętność, wiara, nadzieja, sprawiedliwość. Tu harmonia tego, co jest, i tego, co wyobrażone. Doprawdy, według słów innego artysty, który uosabiał całą epokę w galicyjskiej szkole malarskiej — Denysa-Lewa Iwancewa, malarstwo pana Bohdana to „uduchowione emocjonalne brawurowe barwne wizje”. …Ktoś ze znakomitych dawnej realistycznej linii przekonywał mnie, że u Bohdana Brynskiego brak fabuły jako swoistej ramy, w której wszystko trzyma się kupy; że artysta zbyt dowolnie stosuje odcienie barw; że dla niego nie ma granic czasoprzestrzeni i że jego nowatorskie abstrakcje jakby przykrywają żywe piękno przyrody, wydaje się, niwelują jej postrzeganie i przyswajanie jej podstawowego kodu — afirmacji życia; wreszcie, że artysta w swoim oryginalnym poszukiwaniu często popada w jednowymiarowość we własnej kolorystyce. Każdy jednak myśli po swojemu, bo w jego duszy wpisany jest niewidzialny rejestr pewnej wysokości i szerokiego zakresu. Bohdan Brynski — artysta szczególnego daru. Fabuła dla niego to nie jakiś tam historyczno-doświadczalny namiot, z którego wybiera lub wyłania tematy, kolizje, konflikty, obrazy itd. Fabuła dla mistrza pędzla to nie wyjściowe założenie, lecz już ujawniona istota jego koncepcyjnego widzenia przeszłości, teraźniejszości, a może i przyszłości. Na płótnach B. Brynskiego próżno szukać historycznych dokładności — niczym swoimi dziełami nie potwierdza. On, głęboko i systematycznie zagłębiając się w prawdę wiedzy, bierze do świadomości, jak pszczoła z kwiatu pyłek, tylko ducha czasu, wydobywa, że tak powiem, treściowy kręgosłup wydarzeń, które były twórcze dla narodu na drodze rdzennej, macierzystej, a nie przypadkowej. A wtedy rozżarzona racjonalność gorącego, nieokiełznanego myślenia i emocjonalnego buntu splatają się lub może gdzieś rozchodzą się na boki — od głównego, centralnego traktu koncepcji-zamysłu. Spójrzmy na jego tak zwane sceny historyczne: gdzieś zarżał koń, pozostawiając w krwawej rzezi na polu swego pana; gdzieś książęcy posłańcy wznieśli czoła ku niebu, torując długie drogi do zdobytego i wywalczonego w krwawych zmaganiach prawa; gdzieś pochyliły się krzyże na mogiłach, stratowane przez zły i nieszczęsny czas; gdzieś czerwono-czarne wiatry z żółtymi deszczami na przemian szarpią poranny świat, aby oczyściły się przestrzeń i los dla oczekiwanych synów; gdzieś czyjeś na strzępy poszarpane piersi zakrywają nasz najbardziej bolesny historyczny wyłom w ciele narodu; gdzieś na jasnej twarzy artysty, przykrytej wiecznością, wschodzi geniusz talentu; a gdzieś może jeszcze tylko na rozburzonym fantazją morzu pana Mistrza szykują się prastare czajki, by przewieźć nas do jutrzejszych twierdz-obrończyń ducha ukraińskiego… I tak od obrazu do obrazu, i wtedy każdy z nas przekona się osobno, że wraz z artystą nie konstatujemy przeszłości, lecz z pomocą właśnie Brynskiego plamoform, kolorystyki i faktury tworzymy takie cuda sztuki, które nie tylko zamykają sferę racjonalno-uczuciową, lecz także genetyczną sondą przeszywają i pogłębiają świadomość narodową każdego. I wtedy naprawdę nie trzeba być wyjątkowo wyszkolonym, wyszlifowanym krytykiem sztuki, by poprzez kalejdoskopowość złudnych strachów, okrucieństw i zbrodni, które niszczyły ciała i dusze ojców i synów narodu (a tych tematów jest tak wiele w malarskiej księdze B. Brynskiego!), zrozumieć: ten czerwony, żółto-pomarańczowy, rozlany sercem artysty kolor, ten, jakby pożarowy nieukojony wiatr — to w istocie symboliczny krzyż, który niesie Jego naród przez wieki wraz ze Zbawicielem; to ten i ten obecny krzyż — nasza historia, i nieodmówiony fatum, i nasza zarazem droga-cel do zbawienia i wieczności.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn