Kolaż fotograficzny O. Łytwynenki
INTELEKTUALNY ZASÓB I WŁADZA
CHOROBA KOMUNIZMU
EKOLOGIA: WKŁAD W PRZYSZŁOŚĆ
Maschinelle Übersetzung
Aleksander SZOKAŁO
Pamiętacie, jak śpiewaliśmy: „Smieło my w boj pojdom…”? Dalej szedł wiersz „I kak odin umrom w borbie za eto”, który stał się tematem anegdoty: cudzoziemcy nie mogli zrozumieć, co to takiego „eto”, za co wszyscy jak jeden są gotowi umrzeć! Tragiczna anegdotyczność przeszłości przejawia się w teraźniejszości: ludzie nadwerężają gardła nad wierszem „Duszę i ciało złożymy za naszą swobodę…”, nie wiedząc, czym jest ta cała „swoboda”. Smutno robi się zarówno z takiej historii, jak i z takiej teraźniejszości, przesiąkniętej nekrofilnym fanatyzmem. Choć przeszłość i teraźniejszość w naszym życiu są smutne jak pieśń żałobna, to poznawać je trzeba, ale tak, by nie chciało się płakać, lecz żyć. Dlatego przyglądajmy się wszystkiemu bez własnych uprzedzeń i złudzeń oraz bez cudzych podszeptów i oszustw. Czym więc jest swoboda, dla której Ukraińców namawia się, by wyrzekli się duszy i ciała? To pojęcie ze sfery abstrakcji, do tego pożyczone, które od stuleci wprowadza się do naszej rzeczywistości. Swoboda to sytuacja, w której człowiek dąży do pozbycia się tego, czego pragnie, lecz jeszcze nie wie, czego chce. Szczególnie absurdalne są hybrydy: „swoboda słowa”, „swoboda woli”, „swoboda, równość, braterstwo”. Właśnie je najskuteczniej wykorzystuje się do manipulowania świadomością społeczną w krajach o logokratycznych formach rządzenia (kiedy naród zamęczają obietnicami „jasnej przyszłości”, zużywając przy tym jego zasoby życiowe). Te abstrakcyjne podszepty wypierają z naszego myślenia wyraźne pojęcie prawne wola, które wchłonęło w siebie tradycję dawnoukraińskiego prawa zwyczajowego i oznacza — skuteczną decyzję ogólnonarodowego wiecu (po współczesnemu — referendum). I ta uświadomiona wola całej społeczności staje się dla każdego obywatela obowiązującym prawem. Ale aby podjąć taką mądrą decyzję, społeczeństwo musi wiedzieć, czego chce
człowiek powinien uświadamiać sobie ideę narodową nie jako abstrakcję, lecz jako swój życiowy program. Aby odwrócić uwagę opinii publicznej od podjęcia świadomej woli politycznej, czyli skutecznej decyzji, gracze polityczni wykorzystują tak zwaną wolność słowa, przez którą wprowadza się chaos społeczny. Ten chaos dobrze zorganizowano w Ukrainie. Obecnie wola polityczna ukraińskiego społeczeństwa jest sparaliżowana, a świadomość społeczna rozwarstwiona na segmenty, zdezorientowana partyjnym oszustwem, i żadna siła polityczna nie jest zdolna zaproponować narodowi jasnego programu życia ani skutecznego systemu zarządzania państwem. Brak wyraźnie sformułowanej idei narodowej oraz opartego na niej kompleksowego programu samoodtwarzania i rozwoju ukraińskiego społeczeństwa partie rekompensują hipertrofią populizmu (asortyment technologiczny zależy od ich możliwości finansowych). Zamiast skutecznego patriotyzmu mamy grę w patriotyzm, zamiast realizacji przez naród jego narodowego zasobu mamy pochłanianie go przez pasożytujące na nim tworzenia społeczne, rakowe narośla w tkance społecznej.
Jak niedostatek duchowości w życiu ludzkim zastępuje się gromadzeniem tego, co materialne, tak niedostatek ideowości i brak moralności w polityce zastępuje się agresywną hipertrofią pieniędzy i dóbr materialnych. Taka patologiczna chciwość pasożytujących chimer, które pretendują do wiodącej roli, niszczy twórcze siły i intelektualny zasób narodu.
Ludzie jako istoty duchowo-biologiczne, kierując się potrzebami swojego organizmu, chcą jeść, spać i zaspokajać inne naturalne potrzeby. A kierując się dążeniami swojej duszy, człowiek potrzebuje duchowego pokarmu, który gromadzi w sercu i którym żywi swój rozum, korygując jego pracę mądrością serca. Bez przewodnich dążeń duszy i duchowego wypełnienia swojej istoty istota ludzka tężeje, a z nią poganiacze mogą robić, co im się podoba. A kim są ci poganiacze? Fizycznie dojrzali, nawet patologicznie przejrzali, lecz moralnie niedojrzali oligofrenicy, niedorozwinięci umysłowo, niedorajdy. Jeśli tacy przeważają we władzy, to należy mówić nie o oligarchokracji, lecz o oligofrenokracji, czyli o ochlokracji, w której rządzą oligofrenicy, a ludziom wyznaczono rolę tłumoków.
Próżno wołać do Boga. Wszechjedyny nie spełnia życzeń i nie daje dóbr, lecz jedynie błogosławi do dobrych czynów, pozwala moralnie dojrzałemu człowiekowi samemu urzeczywistniać swoje przeznaczenie, swój życiowy program. Tak samo naród powinien sam urzeczywistnić swoją narodową i państwową ideę. Wspólna idea jednoczy tylko produktywne siły społeczeństwa. Pasożytujące tworzenia nie przyjmują idei, owładnięte są wyłącznie interesami własnościowymi i wynikami materialno-pieniężnymi. A chciwość nie jednoczy, lecz rozdziera i mnoży agresywność. Jeśli takie tworzenia dochodzą do władzy, skazują całe społeczeństwo na niespełnienie życia.
W obecnych warunkach przed człowiekiem stoją dwa pierwszorzędne zadania: odnowić poczucie bezpieczeństwa genetycznego (dla ochrony organizmu) oraz odnowić kryteria moralne (dla ochrony rozumu przed wirusami intelektualnymi i umocnienia duchowego jądra swojej istoty). Powiedziano: strzeżcie i duszy, i ciała. Uwierzmy w twórczą siłę w sobie, a wtedy rozjaśni się nasz duchowy wzrok i rozwieje się mgła oszustwa i strachu. Wtedy łatwiej będzie żyć każdemu z nas, łatwiej będzie wspólnie przeciwstawiać się agresywnej chciwości pasożytów.
„Nie można powiedzieć, że u nas wszystko przepadło, nie można zapominać, że powinno być lepiej” – ta dobroczynna sentencja ukraińskiego obywatela kieruje naszym postrzeganiem świata, nasz intelekt na nowy poziom myślenia, który pozwoli nam wspólnymi siłami rozwiązać obecne poważne problemy. Wspólna myśl to wielka siła.
GENIUSZ ARTEMA WEDELA
12–13
Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarewą”: MBF „Ukraińska Rodzina”, nr rachunku bieżącego 26045200145101 w Podilskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Jak zrobić, aby w roku tego jubileuszu, w roku 90. rocznicy Przewrotu Październikowego, raz na zawsze skończyć z tym, że ideowi potomkowie Stalina zostają spikerami i wicespikerami ukraińskiego parlamentu, w ogóle się tam dostają? Jak przewrócić tę tragiczną kartę ukraińskiej historii?” Julia Tymoszenko wezwała do pełnej rehabilitacji ofiar reżimu komunistycznego (nawiasem mówiąc, z zwrotem im lub ich potomkom zagrabionego mienia), do skruchy niektórych sił politycznych za terror wobec narodu. Wreszcie — do niedopuszczenia do parlamentu socjalistów i komunistów, którzy stali się „przykrywką dla mafijnych klanów”. Co jeszcze utkwiło w pamięci z zjazdu? Aprobata sali dla propozycji ustanowienia dożywotniego więzienia dla urzędników państwowych za korupcję. Z wystąpienia Mykoły Tomenki: „Głównym wrogiem wyborów jest wielkie rozczarowanie społeczeństwa, i my, politycy, częściowo ponosimy za to odpowiedzialność… Politycy nie są wszyscy tacy sami, jak się to wkłada do głów narodu. Przypomnę, że od września 2005 roku żaden przedstawiciel BJuT nie był na stanowisku ministra czy gubernatora. I że nasza frakcja jeszcze w zeszłym roku proponowała parlamentowi zniesienie nietykalności i przywilejów deputowanych”. Z wystąpienia Wołodymyra Bondarenki, przewodniczącego Kijowskiej Organizacji PRP: „Przełom ukraiński to także wypielanie chwastów. Trzeba wypielić kogoś, kto obrósł „zielenią”. A kogoś przesadzić tam, gdzie są przyzwyczajeni siedzieć od młodości”. A dalej — o pół-ministrze transportu Rudkowskim i jego niekończących się awariach na kolei: „Gdyby w oddziale Kowpaka zamiast Rudniewa był Rudkowski, wojna skończyłaby się rok wcześniej”.
* * * Pierwsza piątka listy wyborczej Bloku, zatwierdzonej zjazdem, wygląda następująco: Julia Tymoszenko, Ołeksandr Turczynow, Mykoła Tomenko, Josyp Winski, Andrij Szewczenko. Wszyscy oprócz Wińskiego znaleźli się w pierwszej piątce także w wyborach w zeszłym roku. W pierwszej dziesiątce są Wiktor Pinzenyk i Hryhorij Omelczenko. Na liście kandydatów znaleźli się również przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Pawło Mowczan, przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wołodymyr Jaworiwski, członek zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Heorhij Filipczuk oraz wszystkich 103 deputowanych frakcji BJuT w niedawno rozwiązanym parlamencie, którzy dobrowolnie złożyli swoje mandaty. Julia Tymoszenko serdecznie podziękowała im, zaznaczając, że bez tego odważnego, bezprecedensowego kroku przedterminowe wybory byłyby niemożliwe. Celem Bloku w wyborach jest 226 mandatów, czyli po raz pierwszy w historii – jednopartyjna większość jednej siły politycznej. Sceptykom liderka Bloku przypomniała, że w 2006 roku BJuT zdobył dwukrotnie więcej głosów niż w poprzednich wyborach. Teraz, aby zdobyć 226 mandatów, trzeba zdobyć dwukrotnie więcej głosów niż wtedy. Jeśli będzie ich mniej, BJuT utworzy większość parlamentarną z «Naszą Ukrainą». Wyłącznie pomarańczowa większość, a na żadne inne potworne koalicje Blok nie pójdzie. — Wasze serca biją w unisono z Ukrainą — zwróciła się na początku zjazdu do jego delegatów Julia Tymoszenko. Następnie wybrzmiała Modlitwa za Ukrainę — «Boże wielki, jedyny», którą z natchnieniem odśpiewała Nina Matwijenko wraz z chórem im. Rewuckiego. Potem Hymn Ukrainy, który wykonał razem z salą Ołeksandr Ponomarow. Potem odbył się zjazd. Teraz — kampania wyborcza, wybory. Za Ukrainę, za jej los.
POLITYKA
Maschinelle Übersetzung
Petro ANTONENKO Na międzypartyjnym zjeździe Bloku Julii Tymoszenko liderka BJuT większą część swojego sprawozdania — prawie godzinę — poświęciła prezentacji programu „Ukraiński przełom”, który właściwie jest też programem wyborczym i, jeśli patrzeć szerzej, inicjatywą, którą Blok zaproponował społeczeństwu na najbliższe lata. A na kilka dni przed tym, na spotkaniu z dziennikarzami Ukrainy i zagranicy, Julia Tymoszenko prezentowała ten program przez prawie trzy godziny. Dlaczego „przełom”? Bo wszelkie „ewolucje”, oświadczyła liderka BJuT, jedynie konserwowały przez ponad dekadę nędzny półkolonialny status Ukrainy. Dlaczego inicjatywa od BJuT? Bo liderka Bloku ma doświadczenie przełomu jeszcze z czasów wicepremierostwa w rządzie Juszczenki, kiedy trzeba było w ciągu kilku miesięcy oczyszczać mafijną branżę energetyczną i napełniać nędzny budżet, aby zacząć wypłaty wieloletnich długów z tytułu pensji i emerytur. Blok przygotowywał ten program przez kilka ostatnich lat i główne założenia istnieją już w formie projektów ustaw. Jakie to główne założenia? Program „Ukraiński przełom” to szybka i radykalna transformacja Ukrainy: polityczna, gospodarcza. 12 kierunków. W każdym — kilka kluczowych tez: co trzeba robić natychmiast. Jako pierwszy kierunek zasadniczo postawiono Przełom Konstytucyjny. To ta reforma z wyjściem na nową Konstytucję, którą Julia Tymoszenko zaprezentowała dwa tygodnie wcześniej (zob. „SP”, nr 30). Bez stworzenia odpowiedzialnej władzy żadne przełomy i programy nie są możliwe. Do tego przylega też drugi kierunek — przełom sądowo-prawny. Charakterystyczne, że na trzeciej pozycji znajduje się przełom informacyjny. „Bez stworzenia potężnych mediów, niezależnych od nacisków władzy i klanów, bez wolności słowa niemożliwa jest wolność człowieka” — cytuję sprawozdanie ze zjazdu. Na kolejnych pozycjach stoją przełom antykorupcyjny, demograficzny, intelektualny. Bardzo szkoda, że z braku miejsca nie mogę szerzej rozwinąć tych pozycji: jak pozbyć się sławy jednego z najbardziej skorumpowanych krajów, jak powstrzymać wymieranie i degradację umysłową narodu. I dopiero z rozwiązaniem wymienionych problemów przyjdą też sukcesy gospodarcze. O tym — w kolejnych kierunkach programu: przełom tranzytowy, przedsiębiorczy, energetyczny, inwestycyjny, budowlany. Znowu — tylko o jednej tezie z dziesiątek. Julia Tymoszenko przekonująco obala mit o tak zwanej „zależności energetycznej” Ukrainy. Z nią dawno można było skończyć, ale na przeszkodzie stoi zaprzaństwo tak zwanej elity władzy, która umyślnie przywiązuje kraj do różnych rur i kurków, aby trzymać go w kolonialnym jarzmie energetycznym. Osobno wyodrębniono przełom agrarny. I znowu — obalenie jeszcze jednego mitu: o tak zwanej „nierentowności” sfery agrarnej. Tej, która jest wysoce dochodowa na całym świecie, ale z jakiegoś powodu „nierentowna” u nas przez dzikie traktowanie wsi i chłopstwa przez władzę. A teraz — o jednej nieoczekiwanej dla politykierów, prasy i, prawdopodobnie, samych uczestników zjazdu rzeczy. Rozpoczęła swoje sprawozdanie (i poświęciła temu dobrą trzecią część wystąpienia) Julia Tymoszenko nie od programu „Ukraiński przełom”. Rozpoczęła od tematu naszej duchowości, moralności, pamięci historycznej, „bez czego nie będzie żadnego przełomu”. Nawet głębiej — od tego, jaką wychowujemy przyszłą Ukrainę. Odczytała wyniki szkolnego testu, który jest prawdopodobnie straszniejszy niż wiele innych sondaży. To wtedy, gdy uczniowie starszej klasy daleko nie od razu i daleko nie wszyscy potrafili powiedzieć, kim jest Taras Szewczenko, kiedy w ogóle nie potrafili powiedzieć, kim są Wasyl Stus, Wasyl Symonenko, Mychajło Kociubynski, a na pytanie „Kim jest Łesia Ukrainka?” jeden z uczniów odpowiedział: „To plac obok McDonalda”. Raz na zawsze liderka BJuT zaproponowała zakończyć spekulacje dotyczące dwujęzyczności, jasno oświadczając, że jedynym językiem państwowym był i powinien być ukraiński. I dalej cytuję: „Jeśli ktoś chce dwujęzyczności, to poradźmy mu nauczyć się języka ukraińskiego”. Jeszcze ostrzej odpowiedziała na zarzut, że rzekomo jej Blok przejawia wielkomocarstwowość, „narzucając” jedyny język państwowy: „To hańba dla obywatela państwa, jeśli nie włada on językiem państwowym i nie korzysta z niego”. Od gazety „Słowo Proświty” udało mi się zadać Julii Tymoszenko dwa pytania. Jedno dotyczyło ochrony języka ukraińskiego, kultury, naszych narodowych świętości (Ławra, Kaniów i wiele innych), na które wywierają nacisk oligarchowie, gdzie wszystko jest wyprzedawane i zabudowywane. Odpowiedź: Blok proponuje nie po prostu jednorazowe datki, mecenat i sponsoring, a jasną ochronę państwową i wsparcie przede wszystkim z budżetu państwa naszej kultury, naszych świętości. Drugie pytanie zadano w związku z tym, że zjazd odbywał się 5 sierpnia, w dniu 70. rocznicy rozpoczęcia masowych represji.
Maschinelle Übersetzung
„Swoboda” włożyła wiele sił w konsolidację nacjonalistycznego i nacjonalno-demokratycznego środowiska. Jednak najpierw byli kiedyś komsomolscy przywódcy, którzy odeszli do „Prawicy”, zrobili wszystko, aby nie wpuścić tam „Swobody”, a później sami wciągnęli w lewicowo-blokowe bagno NUNS swoje partie i członków. Dziś „Swoboda” daje możliwość wyboru wszystkim zwykłym członkom nacjonalno-demokratycznych sił: opowiedzieć się za ideą narodową, a nie za „kawałek zgniłej kiełbasy” i miejsce własnego lidera w czyimś klanowym bloku. W tym celu „Swoboda” pójdzie do wyborów samodzielnie, z wyraźnymi hasłami ideowymi, z uczciwym sprawozdaniem z wykonanej pracy w warunkach walki przeciwko wszystkim w lokalnych organach władzy. W tej sytuacji wybory dla „Swobody” to próba przerwania zaczarowanego kręgu kuczmowskich i kuczmowskich klanów oraz dania ludziom możliwości wyboru. Dla nas wybory to przede wszystkim plebiscyt honoru. Spis narodu, który wykaże Ukraińców nie tylko według obywatelstwa, lecz przede wszystkim — według ducha i krwi. Dziś hasło „Partii wiele — Swoboda jedna” to nie tylko trafne powiedzenie, lecz także smutna prawda o całkowitym wyjałowieniu ukraińskiej polityki (przynajmniej jej prawego bieguna, gdzie oprócz „Swobody” po prostu nie ma nikogo, kto by bronił Ukraińców czy dochodził ich ideałów).
ZJEDNOCZENIE „SWOBODA” — PRZECIW WSZYSTKIM! Co więcej, „Swoboda” jest jedyną prawicową partią, która idzie do wyborów pod wyraźnie narodowymi i nacjonalistycznymi hasłami, a naszym zadaniem jest dać wyborcy możliwość wyboru nie tylko spośród spektrum partii lewicowych i oligarchicznych grup, ale także wyboru ideologii i przekonań. Jesteśmy jedyną partią, która nie zmieniła ani kierownictwa (spójrzcie na listy innych partii), ani programu (dziś „Program obrony Ukraińców” jest bardziej aktualny niż kiedykolwiek). „Swoboda” jest świadoma, że te wybory w żaden sposób nie doprowadzą do oczyszczenia augiaszowych stajni władzy. Idziemy do wyborów, aby przebić rysę w szklanej ścianie systemu. Kiedy się to uda, pseudoelita władzy zacznie się sypać. Znamy ten czuły punkt. Pierwszy projekt ustawy frakcji WO „Swoboda” w nowej Radzie Najwyższej jest już gotowy — to ustawa o lustracji według zasady trzech „K”, czyli usunięcia z władzy wszystkich dawnych komunistów!kadebistów!kuczmistów. Dążyć będziemy do imiennego głosowania, aby naród widział, jakie bagno znów wybrał. Drugi projekt ustawy — o upublicznieniu list agentów KGB ZSRR, którzy zajmują lub zajmowali stanowiska państwowe na Ukrainie, oraz o otwarciu wszystkich archiwów WCzK, OGPU, NKWD, MGB, KGB. Ponownie w drodze imiennego głosowania. Niech naród widzi, ilu gebistów jest w nowym parlamencie. Następną będzie ustawa o rubryce „narodowość” w paszporcie. Na czele projektów ustaw stoją także projekty o przedłużeniu moratorium na handel ziemią do 2015 roku oraz o przeglądzie prywatyzacji wszystkich dużych przedsiębiorstw Ukrainy. I tak będziemy prowokować Radę Najwyższą tak długo, aż ona sama się ponownie rozwiąże. Wszystkie ustawy „Swobody” nieprzyjęte przez parlament będą wnoszone pod referendum. Wtedy stanie się oczywista przepaść między narodem a pseudoelitą, która rzekomo „wyraża jego wolę”. Rok po wyborach pokazał, że bez lustracji według zasady trzech „K” Ukrainę w najbliższym czasie czeka albo katastrofa, albo koliszczyzna.
Maschinelle Übersetzung
PARTIA „BATKIWSZCZYNA” PRZYSTĘPUJE DO EUROPEJSKIEJ PARTII LUDOWEJ
Partia „Batkiwszczyna” zostanie członkiem obserwatorem Europejskiej Partii Ludowej (EPL) — największej ponadnarodowej partii prawicowo-centrowej.
Ten krok pokazuje, że „Batkiwszczyna” broni nowoczesnych europejskich wartości demokratycznych i stawia Julię Tymoszenko w jednym szeregu z takimi liderami EPL, jak prezydent Francji Nicolas Sarkozy, premier Holandii Jan Peter Balkenende i kanclerz Niemiec Angela Merkel.
Przewodniczący Europejskiej Partii Ludowej Wilfried Martens wystąpił z przemówieniem przed delegatami ogólnopartyjnego zjazdu BJuT.
„EPL jest bardzo zadowolona, że walczycie o te wartości, które wspieraliśmy podczas pomarańczowej rewolucji — powiedział Martens. — Wierzę, że Blok Julii Tymoszenko wspólnie z »Naszą Ukrainą« zwycięży w wyborach parlamentarnych i utworzy nowy demokratyczny rząd. …Ukraina potrzebuje sprawnego rządu, a nie mafii”.
Julia Tymoszenko podziękowała Wilfriedowi Martensowi za propozycję przystąpienia do Europejskiej Partii Ludowej i wniosła tę kwestię pod obrady zjazdu, który opowiedział się za przystąpieniem do EPL.
EPL jest największą partią Europy, zrzeszającą 69 członków z 37 państw, 18 premierów, 9 członków Komisji Europejskiej oraz największą frakcję w Parlamencie Europejskim (278 członków). EPL jest wiodącą siłą polityczną Unii Europejskiej.
W pierwszej połowie 2007 roku członkowie EPL kierowali wszystkimi instytucjami Unii Europejskiej. Angela Merkel, kanclerz Niemiec, stała na czele Rady Europejskiej, prezydent Portugalii José Manuel Barroso przewodniczy Komisji Europejskiej, a niemiecki chrześcijański demokrata Hans-Gert Pöttering stoi na czele Parlamentu Europejskiego.
NAGRODA „ZA WIERNĄ SŁUŻBĘ UKRAINIE”
Blok Julii Tymoszenko ustanowił nagrodę „Za oddanie w służbie Ukrainie”. O tym Julia Tymoszenko poinformowała na ogólnopartyjnym zjeździe bloku wyborczego. Dodała, że odznaką nr 1 zostanie uhonorowany deputowany V kadencji z BJuT Lewko Łukianenko.
Maschinelle Übersetzung
Główne siły polityczne przeprowadziły zjazdy partii i bloków, na których zatwierdziły programy wyborcze oraz listy kandydatów na deputowanych Rady Najwyższej.
Zjazd Bloku „Nasza Ukraina – Ludowa Samoobrona” zatwierdził listę, na której pierwsza piątka wygląda następująco: Jurij Łucenko – lider „Ludowej Samoobrony”, Wiaczesław Kyrylenko – przewodniczący partii „Ludowy Związek – Nasza Ukraina”, Arsenij Jaceniuk – minister spraw zagranicznych, Anatolij Hrycenko – minister obrony, Mykoła Katerynczuk – deputowany ludowy parlamentu V kadencji.
* * *
Zjazd Partii Regionów, która startuje w wyborach samodzielnie, jako pierwszego na liście wymienił premiera Wiktora Janukowycza. Dalej w pierwszej piątce znaleźli się: Raisa Bohatyrowa, Taras Czornowił, Inna Bohosłowska, Nestor Szufricz.
Partia nie tworzyła bloku wyborczego, lecz po prostu „przyciągnęła” pięć innych sił politycznych, które w osobach swoich liderów weszły na listę wyborczą. Są to: SDPU(o), Republikańska Partia Ukrainy (Jurij Bojko), „Weczie”, PPPU (Anatolij Kinach), „Trudowa Ukraina” (Walerij Konowaliuk). Przedstawiciele SDPU(o) i „Weczie” – Szufricz i Bohosłowska – znaleźli się nawet w pierwszej piątce. Natomiast liderzy socjaldemokratów Wiktor Medwedczuk i Leonid Krawczuk nie zgodzili się wystartować w wyborach.
* * *
Zjazd Partii Socjalistycznej ustalił następującą pierwszą piątkę listy wyborczej: Ołeksandr Moroz – przewodniczący partii, Wasyl Cuszko – minister spraw wewnętrznych, Wołodymyr Bojko – przewodniczący zarządu Mariupolskiego Kombinatu Metalurgicznego, Walentyna Semeniuk – przewodnicząca Funduszu Państwowego Majątku, Stanisław Nikołajenko – minister oświaty i nauki.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
zasobami — materialnymi oraz administracyjnymi. Podzieliła między sobą w niekończących się bójkach i „porachunkach” ogromny, lecz nie bezgraniczny kapitał władzy, aby otrzymać korzyści ekonomiczne i możliwość rozporządzania cudzymi sprawami oraz losami, ukrywając przed samą sobą swoją duchową niepełnowartościowość. Jednak tak jak głębi życia nie można przeliczyć za pomocą
Maschinelle Übersetzung
Warto przypomnieć, że niespotykany rozkwit Stanów Zjednoczonych na przełomie XIX i XX wieku był uwarunkowany polityką młodego kraju, który przez dziesięciolecia nie szczędził środków na przyciąganie talentów, intelektualistów, twórczych osobowości, profesjonalistów z Europy i całego świata. Trwa to również dzisiaj. Główny wymóg to umiejętność pracy, tworzenia, myślenia, poszukiwania, zwyciężania, podejmowania ryzyka. Przypomnijmy (zdjęcie O. Łytwynenki) rymy zamiarami, ale trafiwszy do otoczenia tych, którzy zapomnieli, poza przywilejami, o obowiązku, sumieniu, współczuciu, musi stać się takim samym. Upewnia się, że jest „wybrańcem losu”, ale nie dzięki wiedzy, a dzięki umiejętności robienia kariery. Jak nie uwierzyć w los, jeśli czeka na ciebie czarny „mercedes”, oddani pomocnicy-lokaje, prawo telefoniczne i, co najważniejsze, władcze krzesło, dzięki któremu jesteś skuteczny i bogaty,
Maschinelle Übersetzung
Wołodymyr ILJIN, doktor nauk filozoficznych Społeczeństwo dzisiaj, tak jak szesnaście lat temu, w czasie ogłoszenia niepodległości, tak jak trzydzieści — w czasach „rozwiniętego socjalizmu”, i siedemdziesiąt, kiedy rozwijała się walka o wykonanie pięciolatek, pozostaje w przestrzeni niekończącej się lawiny tych samych, do bólu znajomych swoją pustką słów, obietnic, płomiennych przemówień, haseł w imię i dla dobra narodu. Być może przez specyfikę rodzimej polityki od dziesięcioleci pozostają w niej te same postacie, które wygłaszają tradycyjne hasła. Tak przyzwyczaili się do roli „przewodników” i „zbawców” narodu, że w żaden sposób nie chcą schodzić ze sceny. Jak w starych sztukach: „Scena dziesiąta, osoby te same”. A my obserwujemy niekończące się show, kłótnie, bójki, roszady, nudne dialogi tych, którzy z pogardą nazywają siebie „ja, polityk”. Choć podobna „demokracja” bardziej przypomina sprzeczki mieszkańców mieszkania komunalnego, a prognozy politologów, wbrew deklarowanemu profesjonalizmowi, przypominają polityczne szamanizm. I wszystko to — w kontekście patologicznego dążenia do władzy, która przekształciła się z ciężkiego krzyża w zwodniczą zabawkę, błyszczące korale dla dzikusa, co doprowadziło ostatecznie do utraty przez naród wiary w postęp Ukrainy. Prawda, przy takim, bez zmian, układzie rządzącego pasjansa, który niczym, poza własnym egoizmem, nie potwierdził swojego prawa do decydowania o losie narodu i państwa. Wszyscy, nawet wrogowie niepodległości, nie mają wątpliwości co do szczęśliwego losu Ukrainy, która ma do tego wszystko, w tym także znaczące, nie do końca roztrwonione intelektualno-twórcze możliwości. O tym wymownie świadczy cała nasza historia — ducha, kultury, walki. Lecz kiedy patrzysz na tych, którzy przez szesnaście lat zrośli się z fotelami deputowanych, którzy zwyczajnie, w stylu partyjno-komsomolskiego retro czytają przez kogoś napisane przemówienia i oświadczenia, którzy przez zarozumiałość tylko siebie uważają za bojownika o „prostego przeciętnego obywatela”, pojawia się wątpliwość. Choćby dlatego, że szeroko używane pojęcie „prosta przeciętna” osoba — to powrót do „prostego radzieckiego człowieka”, powrót do epoki radzieckiej, kiedy istniały rozdzielniki, kiedy w planach na pięciolatkę aparat partyjny określał, ile metrów tkaniny, par obuwia, metrów kwadratowych mieszkania, kalorii na wyżywienie itp. potrzeba człowiekowi, aby był „szczęśliwy”, budując „świetlaną przyszłość”. Tak i dzisiaj — marna emerytura i marna płaca minimalna, obliczone na tego samego „przeciętnego człowieka”, ogłaszane są jako kolejne osiągnięcie władzy. Dlatego też powstaje wielkie, delikatnie mówiąc, rozczarowanie tymi „przewodnikami” narodu, którzy zawracają do przeszłości, dla których istnieje nie obywatel, a „prosty człowiek”, którego można przekształcić w „trybik”. Przewodnikom brakuje nie tylko kultury myślenia. Choć, bez wątpienia, są rozsądni, znający się na rzeczy, z dyplomami wyższego wykształcenia i stopniami naukowymi. Oprócz wszystkiego, dobrze władają techniką manipulacji, sztuką intrygi, umiejętnością „robienia” pieniędzy, życia nie w zgodzie z sumieniem (a jak inaczej można wyjaśnić niekończące się zmiany orientacji politycznych), za wszelkich rewolucji czy kontrrewolucji pozostawać „na powierzchni”. Wszystko to dzisiaj nazywa się profesjonalizmem. Ale nikt z „ratowników” Ukrainy nie troszczy się o zachowanie i pomnażanie intelektualnego bogactwa kraju… Przecież tylko zasób intelektualny, który tworzą wiedza, edukacja, twórczość, daje człowiekowi możliwość zrealizowania siebie nie przez fotel władzy, znajomości, przynależność partyjną, pieniądze, polityczną mimikrę itp. Aksjomatem jest to, że im bardziej społeczeństwo pozbywa się hierarchicznych zależności, które rodzą ślepych wykonawców, głupotę i obojętność, tym więcej ludzi może zrealizować swoje zdolności i talenty, rozsławiając kraj i stymulując jego rozwój. Istotą zasobu intelektualnego jest wiedza i mądrość. Mając moralno-wartościowy sens, oparty na pozytywnych cechach człowieka, tworzą one „pole” duchowości, w którym może wzrastać osobowość. Dla przeciętności mądrość, intelekt, rozum — to pojęcia abstrakcyjne i w większości nieosiągalne. I jaka może być wiara w naukę, zwłaszcza społeczną, kiedy stopnie naukowe nie są bronione, a kupowane (w centrum miasta nieustannie szwendają się z plakatami agenci, oferując napisanie referatu, dyplomu, dysertacji), a tytuły naukowe są przywilejem nie tych, którzy szukają, badają, piszą, a tych, którzy mają odpowiedni status społeczny czy stanowisko. Nauką teraz pragną kierować nie uczeni, a menedżerowie i administratorzy, politycy i urzędnicy. Przy czym ci, którzy z pewnych przyczyn zeszli z administracyjno-władczej, społeczno-politycznej areny. Zatem i tam okazali się nieprzydatni. Przypomina to praktykę epoki „rozwiniętego socjalizmu”, kiedy katedry nauk społecznych uczelni wyższych (zwłaszcza filozofii, historii, naukowego komunizmu) wypełniała partyjna, komsomolska, radziecka nomenklatura, która nie zdołała przejść do wyższych szczebli władzy. Dla teoretyków i praktyków zrozumiałe jest, że zasób intelektualny jest pojęciem, w którym skoncentrowana jest siła i nadzieja narodu, państwa. Jakiejkolwiek innowacji nie da się zrealizować bez zasobu intelektualnego. Dynamika ekonomiczna, strategie rozwoju politycznego, postęp kultury i człowieka nie istnieją poza intelektem. Jego obecność pozwala rozszerzać produkcję, wprowadzać nową technikę i wynajdywać nowe technologie, tworzyć nowe instytucje, które otwierają drogę do formowania nowej kultury myślenia — nowego człowieka. Zasób intelektualny pozwala stworzyć fundament dla realnego budowania państwa. Przecież orientuje on na nowatorstwo, które realizują nie przeciętności, a osobowości. Każdy kraj osiągał odpowiednie dokonania i zwycięstwa wtedy, gdy opierał się na ludziach twórczych, znających się na rzeczy, rozumnych. „Przy narodzinach kraj rodzi twórców i bohaterów, a przy upadku — pył i mnóstwo przełożonych”, — twierdzi dawna wschodnia mądrość. Los narodów i krajów zależy od obecności lub braku przewodników, liderów, zdolnych myśleć i tworzyć!
Wiemy, że ukraiński konstruktor lotniczy Igor Sikorski otrzymał w USA wszystko, co niezbędne do rozwoju swojego talentu i produktywnej działalności, czyniąc z tego kraju światowe mocarstwo lotnicze. A czy mógłby zrealizować się u nas, gdzie tak obojętnie traktuje się twórczą osobowość? Dziś na Ukrainie rozbrzmiewają rozpaczliwe panegiryki z powodu takich niepowodzeń, jak bieda przeważającej części społeczeństwa; totalna korupcja, która przeniknęła do wszystkich sfer społeczeństwa i stała się jego infrastrukturą; wielomilionowa migracja z Ukrainy najzdrowszej, najbardziej profesjonalnej i utalentowanej części naszego ludu; totalne niszczenie gospodarki i upadek wsi — kolebki rodzimego puli genowej. Te i inne fakty są dobrze znane wszystkim, którzy byli lub nadal są u władzy, lub dążą do niej, a także licznej armii urzędników. Tym bardziej wiedzą o tym myślący ludzie, których na Ukrainie nie brakuje. Jednak głównym celem elity naszego kraju przez ostatnie lata nie jest troska o rozwiązanie naglących problemów oraz o zachowanie i pomnażanie głównego bogactwa — narodowego zasobu intelektualnego, lecz dążenie do władzy, które przybrało charakter patologiczny. Do władzy idą wszyscy: księgowi i odlewnicy, lumpenproletariat i nomenklaturowcy, esbecy i opozycjoniści, więźniowie polityczni i zwykli więźniowie, szulerzy i profesorowie, uczeni i ignoranci, wierzący i ateiści… Idą na prezydentów, premierów, gubernatorów, merów i po prostu na „naczelników”, nie myśląc o tym, że do tego potrzebna jest wiedza, umiejętności, zdolność myślenia — wszystko, co należy do sfery intelektu. I wszyscy oni są pewni swoich umiejętności zarządzania. Władcy dawno odeszli od zrozumienia, że zarządzanie, kierowanie jest niemożliwe bez intelektu. Tam, gdzie nie ma intelektu, nie ma myślenia i moralności. „U myślącego człowieka i sumienie jest inne” — to wniosek nowożytnej filozofii, który legł u podstaw koncepcji demokracji. O tym już mało kto wspomina. Teraz, jeśli ktoś przychodzi do władzy z dobrą wolą, co pozwala zbliżyć się do niebian. I po co wtedy taka niezrozumiała rzecz — intelekt? Jest on dzisiaj niepotrzebny tym, którzy mają władzę. Przeciwnie, intelekt wywołuje u nich pogardę dla jego nosicieli, a jest coś wart tylko wtedy, gdy przynosi zysk. Wśród władców przyjęło się ignorować i lekceważyć ludzi, którzy potrafią i wiedzą, bo są oni realnymi i niebezpiecznymi konkurentami. Działania swojego oponenta i wroga w polityce można przewidzieć — jest on taki sam. Jest zrozumiały, ponieważ ma takie same upodobania — wędkarstwo, saunę, polowanie, znajomości… Potrafi tak samo intrygować, zdradzać, służyć wyższym przełożonym, robić pieniądze, dogadywać się… A intelekt jest indywidualny, niepowtarzalny, pozbawiony przeciętności i zawsze atrakcyjny. Mu się wierzy. Dlatego intelekt jest największym niebezpieczeństwem dla tych, którzy są go pozbawieni. A ty jesteś konkurentem, który nie splamił się różnym politycznym śmieciem, któremu uwierzą, a dlatego trzeba trzymać go w „kleszczach” zależności ekonomicznej. Taka praktyka ciągnie się jeszcze od feudalizmu. Słaby rozum lub niedostatek intelektu wyrządzają państwu niepowetowaną szkodę, ponieważ jego skutki są marne, a nawet niebezpieczne. Zaprawdę, spodziewać się po pustce i pysze czegoś znaczącego, godnego naszego wielkiego państwa, to daremny trud. Żyjemy nawet nie w marności, a w stęchłej atmosferze bezduchownych słów, nieudolnej polityki, bębniącego echa przedwyborczych obietnic, ciągłego rozdawania nagród przyjaciołom i znajomym. Brak zasobu intelektualnego, panowanie „przeciętności”, „przeciętnej świadomości” („swoi chłopcy”) pozbawia złudzeń, że demokratyczne procedury (dyskusje, spory, argumentacja poglądów, logiczna przekonującość itp.) mogą spełnić swoje przeznaczenie. Kiedy powstała niepodległa Ukraina, ludzie ducha z rozczuleniem patrzyli na własne „dziecko” — niezależną od sąsiadów, imperiów itp. rodzimą władzę. Na początek ścięła ona głowy tym, którzy byli wyżej od niej, i stała się najwyższą dzięki przejętym logicznym sylogizmom, tak samo socjoekonomiczny korpus państwa, architekturę jego polityki i kultury nie wytworzy głupota („odwrotny rozum”). Jedynie poprzez zwrócenie się do mądrości, która zawsze „asekurowała” przed bezmyślnymi czynami, przed naruszeniem miary w stosunku do zmysłowych powabów i pokus, jakie daje życie, można osiągnąć energię i wolę dla dalszego postępu. Niewiedza, nieumiejętność, nieprofesjonalizm, czyli fałszywa mądrość, pseudointelekt zastępują rozsądną wyważoność działań. Dlatego mamy nie rozwój, a imitację, która przekształca handel w spekulację, biznes w oszustwo, prawoznawstwo w „sąd szemiakinowski”, politykę w szamanizm i słowotok, naukę w szarlatanerię itp. Moralny rozkład i społeczna apatia, brak intelektualnej aury daje podstawy twierdzić: czas, w którym żyjemy, to czas nie polityków, a politykierów, nie ekonomistów, a dorobkiewiczów, nie prawników, a konformistów, nie demokracji, a plutokracji. Nadzieje na to, że oligarchowie tak i pozostaną oligofrenami, okazały się płonne. W swoim niepohamowanym pragnieniu bogactwa, wspieranym przez władzę, mają wystarczająco dużo rozumu, siły i woli. I niszczą wszystko, co przeszkadza ich zdobywaniu pieniędzy. Intelektualna niemoc, która ukrywa się za pychą, odbarwia życie społeczeństwa, okrada człowieka i czyni go obojętnym na wszystko. A jeśli tak, to traci się główny czynnik społeczno-narodowego postępu — zasób ludzki. Przecież żadne wezwania i powaby cywilizacyjnego wyboru czy europejskiej integracji nie pomogą, jeśli utracono wiarę w przywódców i liderów. A wraz z nimi — wiarę w ideę narodową, kulturę, historię i perspektywy. Ignorancja dyktuje swoje rozumienie istoty bytu, co obraca się w ogólną degradację, kiedy antykultura staje się normą życia. W czym więc wyjście? Oczywiście, w zdolności zrozumienia prawdy: intelekt, myśl — to podstawa podejmowania decyzji, podstawa woli osobowości i obywatela — tych, którzy mają budować swój rodzimy kraj.
Maschinelle Übersetzung
GRIMASY RYNKU Mykoła CYWIRKO W tym miejscu, gdzie za czasów Włodzimierza był Babi Torżok z jego legendarnymi miedzianymi końmi, obecnie znajduje się „punkt”, z którego chętnie korzystam, aby w drodze do pracy skosztować aromatycznej kawy. Ale na „torżku” handlują nie tylko napojami i wypiekami. Wzdłuż monumentalnych granitowych schodów, które prowadzą na teren muzeum historycznego i do ruin Cerkwi Dziesięcinnej, mieni się wszystkimi barwami tęczy długi sznur namiotów z pamiątkami i kramów. O rzemiośle, które dostarcza produktów tym przeważnie młodym handlowcom, w żadnym wypadku nie można powiedzieć, że upada. Wręcz przeciwnie! Liczne wyszywanki i ręczniki już nie śmierdzą na kilometr masową produkcją, a zachwycają oryginalnym krojem i wyrafinowaniem ręcznej roboty. I ceną, oczywiście. Rzeźbione szkatułki, łyżki, wykonane w narodowym duchu szachy, nawet prymitywne niegdyś zabawki i niby zupełnie nieukraińskie matrioszki — o wszystkim można powiedzieć, że to już nie to, co było na początku lat 90. Niezmienny pozostał, chyba jeden jedyny rodzaj „pamiątek”… …Na dawnym Babim Torżku czasem nie ma gdzie jabłko upaść. Jak na przykład tego ranka, kiedy wysadzono na nim turystów z 5 czy 6 dwupiętrowych autobusów z napisami „Viking”. Kilka wyłapanych przeze mnie
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
frazy wypowiadane przez obcokrajowców wyraźnie nie po angielsku czy niemiecku, ale jakimś językiem germańskim, potwierdzały przypuszczenie, że nacieszyć się kijowskim grodem przybyli przybysze ze krajów skandynawskich. Jednym słowem, „Duńczycy i różni inni Szwedzi”. Daleko nie wszyscy potomkowie Karola XII rzucili się fotografować siebie nawzajem na tle cerkwi św. Andrzeja. Część zainteresowała się pamiątkami. I właśnie wtedy… Norwega z siebie nie udawałem, ale do handlarzy metalowymi popiersiami Lenina jednak podszedłem. — W jakiej cenie Ilicz, panowie? — pytam dwóch młodzieńców. — A jakiego pan sobie życzy? — odpowiadają mi na modłę odeską. — Rzecz w tym, że żaden mi się nie podoba. — To po co pan pyta? — Chciałbym wykupić to wszystko hurtowo, żeby innym się nie dostało. — ???!!! — A po co nam te bożki niedalekiej przeszłości? — No co pan! To przecież najwybitniejsza postać XX wieku! Cokolwiek by nie mówili, a wyżej od tego człowieka nikt się nie wzniósł. To bryła… Musiałem przerwać ten potok epitetów i przenieść rozmowę na bardziej przyziemne tory: Zdjęcie O. Łytwynenki — A popyt na niego jest? — Jest, oczywiście! — Co, obcokrajowcy też biorą? — W pierwszej kolejności! — A dlaczego? — A wszystko dlatego. To przecież najwybitniejsza postać XX wieku. To… Mógłby jeszcze długo przekonywać mnie o wielkości tego, który żywszy od wszystkich żywych, ale podszedłem tuż do lady, na której było co najmniej trzy dziesiątki różnych pod względem rozmiaru, w czapce i bez niej, srebrzystych i oksydowanych iliczów. — No, powiedzmy, ten ile będzie kosztował? — i wskazuję na najskromniejsze popiersie, gdzie Lenin — może mi się przywidziało? — miał jakieś szczególnie demoniczne, zaostrzone rysy twarzy. — Siedemset. — Ile, ile? — Siedemset hrywien. O proszę! A tamten błyszczący, dwa razy większy wódz, pewnie wszystkie 900! Mocno się wysiliwszy, w myślach namalowałem sobie portret Szweda czy Duńczyka, którzy na pamiątkę stolicy Ukrainy kupują na targu pamiątek taki suwenir i za takie pieniądze. A oto wyobrazić sobie kijowianina, Ukraińca, który za metalowego bożka, niechby i miłego jego sercu, oddaje dwie czy trzy swoje emerytury… Tego moja wyobraźnia nie zdołała udźwignąć. O zdrowym rozsądku już nawet nie wspominając. Cóż, postawmy to zjawisko w jednym rzędzie z innymi paradoksami epoki, których na Ukrainie jest tak wiele i ich liczba ma tendencję wzrostową.
Maschinelle Übersetzung
Ludmiła MARCZUK
W nowych wyborach nie mamy już prawa do błędu. Na kogo więc głosować? Komu zaufać? Raczej nikt nie zechce głosować na „kota w worku”. Tak właśnie można nazwać zamkniętą dla wyborcy listę partyjną, za którą chowają się oligarchowie i korupcjoniści. Wydarzenia na politycznym olimpie świadczą o tym, że Ukraina przez 16 lat niepodległości wciąż nie ukształtowała patriotycznej i uczciwej elity politycznej. Dlaczego? Dlaczego wszyscy ci, którzy najwięcej obiecują narodowi podczas wyborów, gdy tylko zdobędą władzę, od razu się zmieniają: zapominając o wszystkich obietnicach, zaczynają dbać wyłącznie o własne interesy?
Wszystkie polityczne teorie o podziale Ukrainy na biało-niebieskich i pomarańczowych, ukrainojęzycznych i rosyjskojęzycznych, swoich i nieswoich, w wyszywankach i bez nich, dziś utknęły w ślepym zaułku. W idealnym ujęciu mamy jedną ziemię — Ukrainę — i jeden naród — ukraiński. A ten naród musi mieć swoją elitę. Polityczną, kulturalną, naukową, ekonomiczną. Niezależnie od kolorów partyjnych sztandarów musi ona wiernie i sumiennie służyć swojemu narodowi.
Nasz rodak, dubieńczanin Mykoła Bondarczuk, pedagog, myśliciel i mistrz doskonale władający dłutem i techniką rzeźbienia w drewnie, niedawno dokonał nieprzeciętnego odkrycia i ogłosił je w popularnonaukowej książce zatytułowanej „Naczyzm”, którą śmiało można nazwać monografią. Tę książkę o na pierwszy rzut oka dziwnym tytule Mykoła Bondarczuk niedawno zaprezentował swoim rodakom wraz z wystawą rzeźby w drewnie. Posługując się przykładami z historii narodowej i światowej, autor rozważa przyczyny narodzin wielu negatywnych cech, które ujawniają się w ludzkiej naturze.
„Naczyzm” — to umowna nazwa społecznej choroby, pochodzącej od słowa „nacznik”, „nacznikować”. Mykoła Bondarczuk, opisując typowy wizerunek człowieka-naczysty, używa jeszcze terminu „nacz”. A w książce dowodzi, że problem, niestety, dotyczy nie tylko nas, Ukraińców. „Naczyzmem” chorują wielkie i małe narody. Najbardziej zaś te, które długo żyły w warunkach postototalitarnych reżimów. Bo naczów (swoich panów) rodzą ci, którzy tak i pozostali niewolnikami z kompleksem niższości. Łapownicy kwitną tam, gdzie są ci, którzy chętnie niosą im łapówki.
Przyczynę wszystkich naszych kłopotów Mykoła Bondarczuk widzi nie w konkretnych siłach politycznych o określonej nazwie, lecz w ludziach, którzy ze swej natury są naczystami (naczami) i ponad wszystko kochają władzę i dobra materialne. Naczyści wdzierają się do partii, które demonstrują najbardziej patriotyczne hasła, a następnie rozsadzają je od środka. Autor szuka przyczyn tak dość powszechnych negatywnych zjawisk społecznych, jak zazdrość, łapownictwo, biurokracja, pasożytnictwo na najwyższych szczeblach państwowych i międzynarodowych.
Panaceum na tę biedę jest tylko jedno — rozwój społeczeństwa obywatelskiego (sieci organizacji obywatelskich i wspólnot, które będą kontrolować władzę) oraz silna władza ustawodawcza. Jednak wszystko nie jest tak proste, jak się wydaje. Jak sprawić, by po wrześniowych wyborach do władzy znów nie wdarli się naczyści? Jak ich rozpoznać? Mykoła Bondarczuk nie tylko opisał typowych naczystów, przytaczając znane każdemu przykłady z naszej codzienności, ale także przedstawił ich w swoich drewnianych satyrycznych rzeźbach. Takie postacie, zaprezentowane na wystawie w Równem, były wręcz największym zaskoczeniem. Przywykliśmy, że rzeźba w drewnie, podobnie jak posągi z brązu czy marmuru, to coś wyłącznie heroiczno-symbolicznego albo wizerunek realnej osoby — pisarza, hetmana, uczonego czy kogoś podobnego. A u Bondarczuka — skarbonka MMM w postaci dulki, popielniczka w kształcie szerokiej dłoni drogówki, skarbonka w kształcie wskazującego palca i nadgryzione przez pasożytnicze klany jabłko.
Najbardziej wymowna w tym kontekście jest drewniana rzeźba „Siedmiu z łyżką”. Przy ogromnej łyżce (państwowym korycie) w kolejce stoją znane nam typy, począwszy od dziadka Chruszczowa, a na współczesnym oligarsze ze wszystkimi właściwymi mu atrybutami skończywszy… Postawić by takie coś na głównej trybunie Rady Najwyższej — może posłowie by się nad czymś zastanowili?!
Te postacie i książka skłaniają do aktywnego dialogu, a im więcej ludzi przeczyta „Naczyzm” Mykoły Bondarczuka, tym większa nadzieja, że w swoich szeregach odnajdziemy naprawdę godną elitę.
Maschinelle Übersetzung
Oleg FOMUSZKIN, przewodniczący krymskiej organizacji UNP
30 lipca 2007 roku w Symferopolu, około godziny 11, ulicą Sewastopolską–Objazdową–Południową–Majakowskiego przejeżdżał kolumna samochodów osobowych klasy reprezentacyjnej z rosyjskimi numerami rejestracyjnymi, w składzie dwóch limuzyn i jednego auta z napisem „ДПС” oraz z kogutem w kolorze niebieskim. Przed skrętem w lewo w ulicę Majakowskiego kolumna wyjechała na pas ruchu przeciwnego, a z samochodu z napisem „ДПС” z megafonu padły „rozkazy”: „Прінять вправо!!!” i tym podobne. Z powodu braku ukraińskiej służby drogowej doszło do sytuacji awaryjnej. Moim zdaniem te wydarzenia są kolejnym aktem samowoli na granicy bandytyzmu ze strony przedstawicieli rosyjskich struktur siłowych na terytorium Ukrainy, która tylko przypadkiem nie doprowadziła do wypadku. Należy zauważyć, że w pobliżu znajduje się szkoła, na której podwórku nawet latem bawią się dzieci. Jestem przekonany, że taka samowola nie mogła mieć miejsca bez zgody struktur podporządkowanych ministrowi spraw wewnętrznych Ukrainy. Taka zgoda jest przyznaniem nielegalnego przywileju na podstawie politycznej, a być może wręcz zdradzieckiej, co do udzielenia przedstawicielom rosyjskich struktur siłowych na terytorium Ukrainy możliwości używania specjalnych środków. Przejazd kolumny samochodów Federacji Rosyjskiej przez terytorium Ukrainy z wykorzystaniem specjalnych środków, moim zdaniem, demonstruje słabość naszych władz. Głośne polecenia bezczelnego obcokrajowca poniżają nas, obywateli Ukrainy, kierowców z Krymu. Aby uniemożliwić w przyszłości samowolę rosyjskich struktur siłowych na terytorium Ukrainy oraz gwarantować
Dbając o bezpieczeństwo obywateli Ukrainy, niezwłocznie wystosowałem w tej sprawie odpowiedni wniosek do naszego Prezydenta z żądaniem, aby na posiedzeniu Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy rozpatrzono stan zapewnienia konstytucyjnych praw obywateli w zakresie nieingerowania w życie prywatne przedstawicieli struktur siłowych Federacji Rosyjskiej, dano ocenę przejawom politycznej stronniczości i ukrainonienawiści w ministerstwach, resortach, instytucjach i organizacjach, które podlegają wicepremierowi Ukrainy O. I. Kuzmukowi, i wyciągnięto odpowiednie wnioski.
Maschinelle Übersetzung
ŚLADAMI NASZYCH WYSTĄPIEŃ 14 lipca 2007 roku, kiedy minęło 12 lat od dnia śmierci błogiej pamięci Świątobliwego Patriarchy Wołodymyra (Romaniuka), za błogosławieństwem Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Filareta pod murami Soboru Mądrości Bożej w Kijowie, gdzie pochowany jest Patriarcha Wołodymyr, odprawiono panichidę. Jej sprawowanie poprowadził arcybiskup perejasławsko-chmielnicki Dymitr, wikariusz eparchii kijowskiej. Współsłużyli mu duchowni i klerycy patriarszego soboru katedralnego św. Wołodymyra, monasterów św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach, św. Teodozjusza i Wydubickiego w stolicy oraz innych świątyń miasta. Śpiewał chór kijowskich szkół duchownych. Po zakończeniu panichidy władyka Dymitr wygłosił krótkie słowo, w którym naświetlił ciernistą drogę życiową drugiego patriarchy Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. Władyka zauważył, że nie tylko życiem, ale i swoją śmiercią błogiej pamięci Patriarcha Wołodymyr przysłużył się rodzimej Cerkwi. Po tych złowieszczych wydarzeniach, które miały miejsce na pogrzebie, światowa opinia publiczna dowiedziała się o Patriarchacie Kijowskim jako o uformowanej i pełnowartościowej Cerkwi, która skupiła wokół siebie wszystkie proukraińskie siły. Komentując przekręcone informacje dotyczące uroczystości żałobnych, które rozpowszechniły się przez szereg mediów, sekretarz prasowy Patriarchatu Kijowskiego archimandryta Eustratij powiedział: „Zgodnie z tradycją Cerkwi Prawosławnej, modlitewne wspominanie zmarłych corocznie odbywa się w dniu ich odejścia, a nie w dniu pogrzebu. Co roku bez wyjątku panichidę za spoczywającym Patriarchą Wołodymyrem odprawiał Świątobliwy Patriarcha Filaret. Tylko w tym roku stało się tak, że 14 lipca miał on poprowadzić poświęcenie nowo wybudowanej świątyni w eparchii winnickiej, dlatego pobłogosławił odprawienie panichidy arcybiskupowi Dymitrowi. Jeśli zaś ktoś z dziennikarzy nie zna tradycji cerkiewnych i nie posiada pełnej informacji dotyczącej przeprowadzanych przez Cerkiew wydarzeń — nie powinien w kategoryczno-oskarżycielskim tonie podawać swoich przypuszczeń za realne fakty. I w przyszłym roku niech przychodzą wspominać spoczywającego Patriarchę Wołodymyra rano 14 lipca, w dniu jego odejścia — wtedy zobaczą i biskupów, i księży, i licznych wiernych naszej Cerkwi, którzy modlą się za spokój duszy swojego Zwierzchnika”.
Maschinelle Übersetzung
On ją „wydał”, i ją zabili. Można powiedzieć: Lenin „załatwił” Różę Luksemburg razem z Karlem Liebknechtem, którego ojciec przyjaźnił się z Marksem, nie wiedząc, że ten w listach do Engelsa mówi o nim: „Ten osioł, który posiada jedną tylko cechę: zebrać wokół siebie takich samych osłów, jak on sam”. Wszyscy, którzy przyjaźnili się z Marksem i Engelsem, nie wiedzieli, co oni o nich myślą. I dopiero czytając listy, widzicie, jakimi są strasznymi stworzeniami. Nawet na poziomie moralno-etycznym. Engels żył z dwiema kobietami-Irlandkami i pisał do Marksa: „Drogi Marksie, dzisiaj zmarła moja ukochana dziewczyna Mary Burns. Powiem ci szczerze — razem z nią pogrzebałem resztki swojej młodości”. A Marks mu na to: „Bardzo szkoda, że na miejscu twojej Mary nie znalazła się moja starucha, która cierpi na wiele dolegliwości, a poza tym żyła wystarczająco długo na świecie”. Czyli, lepiej by było, gdyby umarła jego żona, niż kochanka Engelsa. W innym liście Marks pisze: „Mam wspaniałą nowinę. Posiadacz niezniszczalnego zdrowia, wuj mojej żony, zachorował. Mam nadzieję, że kiedy on umrze, otrzymam część spadku”. Engels odpowiada: „Gratuluję wam wspaniałej nowiny. Mam nadzieję, że długo czekać na katastrofę nie trzeba będzie”. To byli degeneraci. Takich można zobaczyć w naszej telewizji. Tutaj nic się nie zmienia. Najstraszniejsze katastrofy — geologiczne i społeczne — to te, kiedy pojawiają się maruderzy. Maruderów rozstrzeliwują we wszystkich krajach świata. I kiedy zachodzą wielkie zmiany społeczne — wojna i głód — to też jest czas przestępców, maruderów. — Ale przecież rewolucje i wojny — to także czas bohaterów? — Urodziliście się dla szczęścia, myślicie, że życie — to pieśń, to wielka delegacja, z której rozliczamy się tylko przed Bogiem. I cały czas myślimy, że świat jest lepszy, niż w rzeczywistości. Ale świat zawsze był tragedią, którą najlepiej opisał Szekspir. Król Lear krzyczy: „Zerwała się więź czasów!”. Wszyscy, którzy zdobywali Berlin, dożywali swoich dni, grzebiąc w śmietnikach. A hamlety pytają siebie naiwnie: „Być albo nie być?”. I zostali tylko ci, którzy nie są nacjodemokratami. Powiedzmy, I. Dziuba nie jest nacjodemokratą, a nacjokomunistą. Błyskotliwie pisał o rusyfikacji, ale napisał kłamstwo. Jak szkoda, że ukraińskie społeczeństwo nie zauważyło książki I. Dziuby „Pułapka”. Co on w niej pisze? A pisze to, przeciwko czemu występował W. Stus. „U nas jest dwie goworliwyje staruszki”, — pisał Stus przed śmiercią w dzienniku. Nie chcę nazywać, kto jest pierwszą. A on mówi — „i Dziuba, który pisze w duchu lat 60.”. Dziubę oburza Tabacznyk, ale przecież to on go zrodził, tak jak i ci, którzy wspierali Dziubę — nacjokomuniści. A nacjodemokraci — ci wszyscy zginęli, ich wszystkich wybito. 15 lat temu występowałem z Morozem w telewizji w dniu urodzin Lenina. I kiedy on powiedział, że to był genialny człowiek, który chciał uszczęśliwić ludzkość i Ukrainę w szczególności, zacząłem mówić, że tutaj, na Ukrainie, na polecenie Lenina zniszczyli tylko w ciągu tygodnia 5 tys. osób! W pełnym zbiorze dzieł czytajcie — Lenin gratuluje tym mordercom za „wyzwolenie” Kijowa, „od chochołów wyzwolenie!”. Wybacz Panie, u nas co drugi chce być niewolnikiem, bo jeszcze jest ogłupiony tą ideologią. I dlatego głównym problemem jest prowadzenie pracy oświatowej. Żeby ludzie wiedzieli, kto ich wodzi za nos, gdzie się urodzili i że powinni, są zobowiązani tworzyć swoje państwo. Materiał przygotował Petro ANTONENKO
Maschinelle Übersetzung
— W zeszłym roku po wszystkich miastach Ukrainy podróżowała Pańska wystawa objazdowa. W Kijowie otwierał ją Prezydent Juszczenko. Powiedział Pan wtedy: nasza wspólna tragedia polega na tym, że społeczeństwo w ogóle nie wie o źródłach lewicowej zbrodniczej ideologii. — Komunistyczno-bolszewicka władza nigdzie nie zniknęła. Ona jedynie się przekształciła. W tym zagadka współczesnych dni. Czytam tylko dokumenty. Wszystko, co kiedykolwiek wydawano w Rosji, w Związku Radzieckim: Hitler, Marks, Goebbels, Lassalle, Weitling, Stalin, Lenin — przeczytałem wiele razy. Czym jest marksizm? To ideologia kryminalistów i tłumu, który chce „chleba, igrzysk i seksu”, kiedy nadchodzą momenty próbne podczas tych czy innych wydarzeń w społeczeństwie. Wtedy tłum traci zasady moralne, chce Hitlera, czy Mao Zedonga, czy Pol Pota. W tym istota marksizmu. Nie Stalin, nie Hitler i nie Lenin zrodzili ten system, zrodził go głodny tłum, który nie chce myśleć. Wyjdźcie na Chreszczatyk, zobaczycie go. Aparat żucia jest, ale myśli nie ma żadnej. Tych ludzi łatwo wykorzystać. Marks w ogóle jest prowokatorem. Wyrósł na granicy panslawizmu i pangermanizmu: ma broszurę „Po i Ren”. Początkowo z Engelsem wydali ją anonimowo, a potem już podpisali. To był program dla Hitlera. „Wszystkie kraje aż do Dniestru i Dunaju powinny być zgermanizowane lub podbite za pomocą szkół lub ostrożnego reedukowania. Samo Opatrzność sprawiła tak, aby pod skrzypce Niemiec tańczyły wszystkie pozostałe narody. Wszystkie kraje, gdzie jest niemieckojęzyczna ludność, powinny być podbite, a mianowicie Holandia, Belgia, Sudety”. Wszystko, co robił Hitler, jest wyłożone w programie Marksa. — Uważa Pan czytanie Marksa za pożyteczne? — Swoją drogą, Marksa nikt nie czyta. W Związku Radzieckim, być może, czytał go tylko Stalin, nikt więcej. Czytają go, tylko „wyrywając” jakieś myśli. I projektując owo społeczeństwo ogólnego kibucu, wszechświatowego, Engels mówił: „Pokonany bezlitośnie jest niszczony”. A Marks mówił: „Jest tylko jeden sposób, by przyspieszyć krwiożerczy ogień i zagładę starego społeczeństwa — to rewolucyjny terroryzm”. Co do „Kapitału”, o którym cały czas piszą (teraz znowu w Moskwie wydali), Engels pisze do Marksa: „Byłoby dobrze wydać książkę, nieważne jak ona będzie napisana, ważne, żeby była grubsza i żeby niemiecki filister widział nasze nazwiska w katalogu jarmarcznym”. Marks, odsyłając Engelsowi rękopisy, które były podstawą przyszłego „Kapitału”, napisał: „Gówno gotowe”. A Engels mu odpowiada: „Gówno bardzo ciężko czytać: brak logicznego związku. Szczególnie naruszają je tabele, które wstawiłeś, najwyraźniej przyjmując duże dawki arszeniku przeciwko karbunkułowi pachwinowemu”. (Marks cierpiał na karbunkuły). A Marks mu odpowiedział: „Sam mówiłeś — najważniejsze — mistyfikować ideę”. Marks i Engels nie mieli żadnego związku z Międzynarodówką. Wszystko to kłamstwo w radzieckiej ideologii, na którą pracowała ogromna liczba techników, szkół, instytutów. Marks pisze do Engelsa w Manchesterze: „Dzisiaj w Kryształowym Pałacu angielscy czartyści, francuscy socjaliści stworzyli Międzynarodówkę, gdzie byłem obecny w postaci bezgłośnej figury”. Ale on się tam wcisnął i zaczął dyktować prawa. I oni organizację zniszczyli — za pomocą powiązań przenieśli Międzynarodówkę do Ameryki. Z radością Engels pisze do Marksa: „Dzisiaj spotkamy się, pośmiejemy się z zagłady Międzynarodówki i z wysokiej polityki”. To byli tacy gracze. Engels kochał kobiety i burdele. W jednym z listów pisał do Marksa: „Wszystkie dokumenty o mnie znajdują się w domu publicznym, w głównym, w Paryżu, adres którego dał mi szef policji Paryża. Powiem ci szczerze, gdybym miał 5 tysięcy renty, całe życie zajmowałbym się tylko francuskimi prostytutkami, póki bym nie umarł, czasami rozprawiając o czymś wysokim”. — Niemoralni byli wodzowie… — Marks „donosił” na komunistów. Jeszcze w 1960 roku kanclerz Rau przyjechał do Chruszczowa i przekazał mu listy — taką sobie umowę między Marksem a policją, gdzie Marks zobowiązywał się informować o komunistach, organizacjach komunistycznych. I żeby mu płacili 25 funtów szterlingów za donos. Marks miał w ogóle partię taką, jak nazywa swoich komunistów. To 14 homoseksualistów, pijaków. Marks był powiązany nawet ze światem kryminalnym. U niego wszystkie myśli są schizoidalne — początek przeczy końcowi. Polował na Garibaldiego, na narodowego bohatera Włoch Mazziniego, który walczył o niepodległość kraju, na Lajosa Kossutha. Był fenomenalnym killerem politycznego gatunku. I nigdzie nic nie zostawił, jak budować ów socjalizm: ukradł ideę czasów Rewolucji Francuskiej. Victor Considerant napisał „Manifest 2000-ej partii”. Marks i Engels ukradli go. W swoim manifeście Victor Considerant kwalifikował chłopów jako wrogów marksizmu. Dlaczego? Bo byli prywatnymi właścicielami, występowali za francuskim królem. Wynaleźli przenośne gilotyny, wycinali ich po wsiach. I Marks oświadczył, że wszyscy chłopi, którzy są prywatnymi właścicielami, — to wrogowie wszechświatowego kibucu. I Lenin też wziął tę myśl na uzbrojenie. Pisał, że „chłopi ze swej natury dążą do wolnego handlu”, i to jest „największym złem. I tutaj brak zbieżności interesów proletariatu i chłopstwa. I tutaj nadchodzi trudny okres wojny z chłopstwem… I będziemy walczyć z chłopstwem wszystkimi dostępnymi nam środkami…” Lenin absolutnie nie miał pojęcia, jak budować socjalizm. „Przy socjalizmie wszyscy będą zarządzać po kolei i szybko przyzwyczają się do tego, żeby w ogóle nikt nie zarządzał. My nie wiemy, jak budować socjalizm, ale znamy kierunek do niego, a mówić konkretnie byłoby błędnie”. Wiosną 1921 roku przeciwko bolszewikom powstali ci sami marynarze, którzy pijani zajęli Pałac Zimowy. Żadnego wielkiego starcia tam nie było. Ludzie szli do pracy i nawet nie wiedzieli, że władzę zajęli przyjezdni Żydzi ze Szwajcarii: Lenin przywiózł 30 osób plus 2 agentów. Martow, jego przyjaciel, przywiózł 600 osób, Trocki — 235. Oto te 1000 osób w osłabionej Rosji zajęło władzę. — Ale władza okazała się dziwnie żywotna, wyniszczyła miliony ludzi na Ukrainie… — Wiosną 1921 roku było powstanie w Kronsztadzie, jego uczestnicy — przeważnie Ukraińcy. To Petryczenko i machnowcy. I Lenin zrozumiał, że władza się rozpadnie. Przyjmuje NEP. Uważa się, że wprowadził gospodarkę rynkową. W rzeczywistości zaś był to odwrót w tył, aby przygotować się i mimo wszystko złamać chłopstwo. Lenin mówi: „Chłopstwo zamożne — to wamiry, to kułacy, krwiopijcy. Śmierć im!” A dalej: „Na Ukrainie wszyscy byli przeciwko nam”. 80% ukraińskiej ludności stanowili chłopi. I oni byli wrogami tego systemu, bo byli prywatnymi właścicielami. A później Związek Radziecki skonał, bo w tym systemie nie było własności prywatnej. To i była zagłada tej, tak by rzec, komunalnej idei, która narodziła się u Marksa i Engelsa. W istocie, Engels przez całe życie nie napisał ani jednej broszury, artykułu o kulturze. Była mu niepotrzebna. Engels pisze do Marksa, że cała inteligencja — to „śmieć wykształcony”. I Lenin jeszcze w 1913 roku przy omawianiu programu mówił: „Inteligencję trzeba trzymać w żelaznych rękawicach”. I jeszcze: „Władza radziecka nie ma na służbie oddanej”.
nej inteligencji. I nawet ta, która przeszła na naszą stronę, cały czas czeka na nasz upadek. Ale my będziemy ich wyłapywać i rozstrzeliwać”. A wiosną 1921 roku Lenin podejmuje decyzję o odwrocie. “Musimy jeszcze dojść do terroru, terroru ekonomicznego. Wzmocnić organy karne wszelkimi sposobami naszymi ludźmi, żeby nie przespać drugiego Kronsztadu”. Oboleński pyta: “Władimirze Iljiczu, a ile lat będziemy się wycofywać?” — “Dopóki nie nabierzemy sił. 10 — 15 lat”. Jeśli dodamy 12 lat mniej więcej od 21 roku — 1933 rok. — Powiedział pan, że Hitler naczytał się Marksa i nawet zajął się plagiatem marksowskich idei. — Hitler uważał, że Marksa w ogóle nikt nie czyta. Gdyby czytali go Żydzi (bo on był Żydem! wychrztą), to spaliliby go. Marks pisze: “Co jest podstawą żydowskiej religii? Oczywiście, chciwość i egoizm. A na czym polega wyzwolenie Żydów?” I odpowiada (Żyd!): “Wyzwolenie Żydów polega na wyzwoleniu całej ludzkości od Żydów”. I Hitler, naczytawszy się Marksa, mówi: “Ja nie walczę z marksizmem. Ja jedynie wypełniam jego testamenty. Co zauważyłem? Z socjaldemokratów nigdy nie wychodzili dobrzy esesmani, a z komunistów wychodzą znakomici! W związku z tym dałem polecenie — bezdyskusyjnie przyjąć do naszej partii wszystkich byłych komunistów. A także mianuję głównym prokuratorem Rzeszy byłego komunistę Ronalda Reitzera, a głównym ideologiem Niemiec mianuję byłego komunistę Alfreda Rosenberga”. Alfred Rosenberg, nawiasem mówiąc, bywał w Kijowie, znał język ukraiński. Przyjaźnił się z Blokiem, Chodasiewiczem, Mereżkowskim, Zinaidą Gippius. Oto taka międzynarodowa banda. Wśród nich było wielu Żydów, którzy wypadli z żydowskiej wspólnoty, którzy rżnęli Żydów z taką samą furią, jak i Niemcy. I Mussolini zaczynał jako marksista. Jego przyjaciółką, redaktorką była socjalistka z Czernihowa Anżelika Bałaban. Napisała piękne wspomnienia. Jest taka fotografia: siedzi Goebbels, a obok stoi Walter Ulbricht i krzyczy: “Precz z socjalistami!” On powtarza Lenina. Bo Lenin niszczył socjalistów i nawet zmienił nazwę swojej partii. A Róża Luksemburg napisała przeciwko Leninowi broszurę. I Lenin odpowiedział: “To suka i głupia”. R. Luksemburg była kobietą samotną. Miała tylko psa, a przyjaciółkę — żonę Kautsky’ego. Nikogo więcej nie miała. I ona w tym okresie przyjaźniła się z Karolem Radkiem. Fotoreprodukcja O. Łytwynenki Proponujemy wywiad ze znanym na Ukrainie człowiekiem — Mykołą SIADRYSTYM. Słynny mistrz twórczości technicznej, którego miniatury od dziesięcioleci zadziwiają świat, Mykoła Siadrysty nie jest zawodowym historykiem. Ale jako człowiek głębokiej erudycji, już wiele lat poważnie studiuje problem komunoideologii, która na całe stulecie zaśmieciła głowy milionom ludzi w dziesiątkach krajów świata. Oczywiście, nie jest przypadkowy i ten fakt, że Mykoła Siadrysty objechał całą Ukrainę ze smutną wystawą, poświęconą pamięci ofiar hołodomoru. Sądy mistrza są ostre, momentami nieoczekiwane, ale bez wątpienia zasługują na uwagę.
Maschinelle Übersetzung
W naszym mieście każdego roku do jego wielu śmietników i śmietniczków dochodzi jeszcze co najmniej dziesięć-piętnaście. Zresztą samo miejskie wysypisko śmieci dawno już wysłużyło swój czas, jest przeładowane, nie ma konkretnego gospodarza (wszystkie służby komunalne miasta wypierają się go). Latem odpady często się zapalają i wtedy pobliskie dzielnice spowija gryzący dym. Choć władze miejskie walczą ze śmieciami, one uparcie nie chcą pozostawać w kontenerach czy chociażby w granicach specjalnie wyznaczonych do tego placów, zajmując pobliski teren, a czasem i podwórka domów. W okolicznych pasach leśnych też raczej nie uda się znaleźć niezasmieconego polanki. A ponadto Kirowohrad jest dobrze znany z niskiej jakości wody pitnej, która transportowana jest najdłuższym w kraju wodociągiem „Dniepr—Kirowohrad” i po drodze kilkakrotnie chlorowana. A kirowohradzkie oczyszczalnie ścieków to jedne z największych w Ukrainie zanieczyszczaczy środowiska. Zresztą produkty, które spożywamy, są niewiadomej jakości — w mieście, choć jest laboratorium zdolne określać ilość azotanów, metali ciężkich, innych szkodliwych substancji, na przykład w warzywach, to raczej nie jest ono w stanie poradzić sobie z wolumenem produkcji wszystkich miejskich punktów handlowych. Prawie apokalipsa w osobno wziętym małym mieście! A jeśli do tego dodać jeszcze globalne problemy kuli ziemskiej, wyjdzie całkiem niewesoły obraz. Ziemia się zmęczyła. Ale nam, jak bohaterom powieści fantastycznych, nie przyjdzie szukać schronienia na innych planetach. Uczeni twierdzą, że przywrócić jej siły mogą maleńkie, niewidoczne dla ludzkiego oka istoty. Switłana OREŁ, m. Kirowohrad NIEWIDKI, KTÓRE DECYDUJĄ O ŻYCIU NA ZIEMI Ze wszystkich żywych organizmów, które istnieją na Ziemi, tylko niektóre rodzaje bakterii, w szczególności fotosyntetyczne, są zdolne znosić bardzo wysokie temperatury — do +700 stopni pod warunkiem braku tlenu. Wśród uczonych istnieje przekonanie, że te mikroskopijne istoty są przybyszami z bezkresnego kosmosu i pojawiły się na Ziemi, kiedy była ona jeszcze ognistą kulą. Najdziwniejsze jest to, że w tych warunkach znalazły źródło pożywienia i zdołały się rozwinąć. Uczeni uważają również, że właśnie od prakariotów (pierwszych mikrobów) rozpoczęło się życie na naszej planecie. Tę wersję pośrednio potwierdza to, że mikroorganizmów na Ziemi jest ogromna ilość: w jednym gramie czarnoziemu jest ich ponad dwa miliardy. Bez nich gleba jest martwa, na niej nic nie będzie rosło. Ale rzecz nie tylko w tym, jaka ilość tych niewidek przebywa w środowisku, a które z nich zwyciężają. W tym są bardzo podobne do ludzi (czy ludzie do nich?), bo przecież część z nich, liderzy, to regenerujące, które niosą w sobie siłę życia, inne — degenerujące, które prowadzą do rozkładu, stymulują choroby, gnicie i śmierć (i jednych, i drugich nie więcej niż pięć procent), a trzecia — największa część, inercyjna, staje po stronie tego, kto w tej chwili zwycięża. Zrozumiałe, stan gleby zależy od tego, kto „jest u władzy”. Tę prawidłowość wykorzystał kilkadziesiąt lat temu profesor ogrodnictwa i warzywnictwa Uniwersytetu Riukiu (Okinawa, Japonia) Teruo Higa. Dobrał 86 szczepów regeneratorów-liderów, zdolnych wykonywać główne życiodajne funkcje żywienia roślin, ochrony ich przed chorobami oraz uzdrawiania gleby. Ta „kompania”, połączona w unikalnym preparacie, otrzymała nazwę efektywnych mikroorganizmów i zapoczątkowała nową erę ekologicznego rolnictwa. Ale początkowo profesorowi z Japonii trzeba było rozwiązać nadzwyczaj trudne zadanie: jak tym aktywistom współżyć ze sobą? I zrobić to było nie łatwiej niż z ludźmi, wszak niektóre z nich to tlenowce, którym niezbędny jest tlen, innym tlen niesie zagładę. Dotąd w mikrobiologii takie połączenie uważano za niemożliwe. Ale profesor uznał, że ci mikroskopijni liderzy mają wiele wspólnego — ich regenerujący typ, więc musi być jeszcze coś, co pozwoli im komfortowo współistnieć. Eksperymenty, które ogółem trwały 30 lat(!), dały pozytywny rezultat: okazało się to możliwe pod warunkiem aktywnej wymiany źródeł pożywienia. Co więcej, z czasem okazało się, że ich wspólne życie nie tylko jest pożyteczne dla innych, ale i wzmacnia pozytywne cechy każdego z członków tej niezwykłej rodziny. Pierwszymi, które Teruo Higa zdołał połączyć, były bakterie fotosyntetyczne i wiążące azot. Te ostatnie, tlenowe, żywią się materią organiczną, odpady ich życiowej aktywności są w smaku bakteriom fotosyntetycznym, które wydzielają materię organiczną, która doskonale smakuje azotobakterom. Ta wymiana powstaje na etapie, kiedy nadmierne rozmnażanie azotobakterów powoduje deficyt tlenu, co towarzyszy wydzielaniu związków węglowo-wodorowych, które bakterie fotosyntetyczne aktywnie utylizują, zaopatrując się w niezbędny do swojego życia materiał. W mikrobiologicznym koncentracie EM-1 Teruo Higa zdołał połączyć także bakterie kwasu mlekowego, drożdże, grzyby, różne pożyteczne dla człowieka, zwierzęcia i rośliny substancje. Zdjęcie Oksany Ceacury Ten koncentrat, trafiając do gleby czy w jakiekolwiek inne środowisko w wystarczającej ilości, od razu „bierze władzę w swoje ręce” i prowadzi za sobą 95 procent „przystosowawców i oportunistów”… Całkowicie skopiować technologię EM na świecie jak dotąd nie udało się nikomu. Rosyjski profesor P. Szablin, częściowo uzyskawszy podczas pobytu w centrum badawczym w Japonii dostęp do informacji, stworzył swój preparat „Bajkał EM-1”, w którym główną rolę odgrywają nie fotosyntetyczne, a bakterie kwasu mlekowego. I choć znacząco różni się on od oryginalnego japońskiego, wciąż daje niezłe rezultaty w rolnictwie Rosji, Ukrainy i Białorusi. Dość skutecznie wykorzystują go także do rozwiązywania problemów ekologicznych. W Ukrainie ten preparat zarejestrowano pod nazwą „Bajkał-EM-1-U”. Kirowohradzkie zaś spółka z o.o. „EM Ukraina” jest oficjalnym partnerem japońskiej firmy EMRO i reprezentuje japońską technologię EM w naszym państwie. INWESTOWANIE W PRZYSZŁOŚĆ Specjalistom dobrze znana jest kultura sumeryjska, ale dotąd społeczeństwo nie zastanawiało się, dlaczego Sumerom w XXX wieku przed naszą erą udawało się zbierać po 250—300 centnarów zbóż z hektara, a nam, cywilizowanym i uzbrojonym w ogromną ilość wiedzy i techniki, nawet dziesięciokrotnie mniejszy plon już wydaje się osiągnięciem? Trudno powiedzieć, w jakich stosunkach byli Sumerowie z mikroorganizmami
(uczeni uważają, że wtedy gleba była nasycona regeneracyjnymi mikrobami, których samoodtwarzaniu sprzyjały procesy naturalne, stąd też taka fantastyczna żyzność), ale dzisiaj podobny wzrost plonów jest możliwy tylko tam, gdzie stosuje się technologie EM. Oczywiście w rolnictwie cudów nie ma i aby osiągnąć aż taki wzrost plonów, potrzeba nie jednego roku żmudnej pracy, umiejętności określenia optymalnej ilości wnoszonego preparatu EM, zaprawiania nim nasion i upraw. Jeszcze Wernadski określił, że żywe istoty zamieszkują glebę na głębokości 5—15 centymetrów. Górną warstwę, zwaną nadglebiem, można uprawiać w dowolny sposób, a już głębiej orać z odwracaniem skiby — to tylko szkodzić. Przecież na głębokości 8—10 centymetrów żyją bakterie tlenowe, głębiej — beztlenowe. Odwracanie skiby prowadzi do ich wyginięcia, a zatem żyzność gleby poważnie się obniża, bo przecież istotą żyzności jest to, aby odżywić mikroby, a te z kolei nakarmią rośliny. Przez długi czas podnieść żyzność próbowano, stosując chemikalia. Tymczasowy wzrost ilości produktów rolnych obrócił się lawinowym niszczeniem gleb, pogorszeniem jakości wyhodowanego plonu. Zdaniem naukowca, specjalisty od agrotechnologii Wołodymyra Jarmułki, każde chemiczne odżywianie działa na glebę jak narkotyk, jednoznacznie pogarszając jej biologiczne właściwości. Pomyślmy: nasi dziadkowie o ogórkach z azotanami czy kapuście z metalami ciężkimi nawet nie słyszeli, nasze zaś wnuki dotąd nie miały szans skosztować płodów wyhodowanych na czystej, pozbawionej jakichkolwiek sztucznych domieszek ziemi. Teraz mają taką szansę. Doświadczenie stosowania preparatu EM w ponad 160 krajach, gdzie na tę technologię zwrócono poważną uwagę, świadczy, że z jej pomocą najgorszą, zniszczoną „postępowym” gospodarowaniem glebę można odnowić w ciągu czterech-pięciu lat. A w kilkudziesięciu krajach wykorzystanie technologii EM określono kamieniem węgielnym budowy przyszłego społeczeństwa, legło ono u podstaw państwowej strategii rozwoju. Zrozumiałe, że takie istotne zmiany w rolnictwie wymagają faktycznie rewolucji w świadomości agrospecjalistów, których absolutna większość przez długie lata uczyła się, nauczała i robiła zupełnie co innego, nawet wręcz przeciwnie. Dlatego stosowanie biotechnologii wymaga większego wysiłku intelektualnego i troski, zwłaszcza na początkowym etapie, i odczuwalnie zmniejszy koszty materialne. A i ekologicznie czyste produkty cenią się znacznie wyżej: wybredny europejski nabywca z gotowością płaci za nie dwa-pięć razy więcej. Kirowohradzkie centrum „Obłrodjuczist” obecnie prowadzi badania naukowe z wykorzystaniem preparatu EM. Ich celem jest określenie optymalnych, ekonomicznie uzasadnionych dawek i form jego stosowania. W lutym w Kirowohradzie odbyła się konferencja naukowo-praktyczna „O doświadczeniach i perspektywach wdrażania technologii EM w rolnictwie i ochronie środowiska naturalnego”. Uczestnicy konferencji konstatowali znaczny wzrost plonów zbóż i buraków cukrowych (o 88 centnerów z hektara, zawartość cukru podniosła się o dwa procent, odpowiednio wzrósł też uzysk cukru). Podkreślano pozytywny wpływ mikroorganizmów na stan gleby; one faktycznie zdejmują problem jej zmęczenia, dają możliwość bez wnoszenia herbicydów skutecznie walczyć z uciążliwym szkodnikiem naszych stepów — perzem. A trzykrotna uprawa gleby w ciągu wiosny-jesieni podnosi poziom próchnicy o 0,5 procenta! Zatem każde zastosowanie preparatu EM to bezpośrednia inwestycja w naszą ziemię, a znaczy to, że i w naszą przyszłość. Całkowite uznanie preparat otrzymał także w stołecznym Instytucie Ochrony Roślin, gdzie pomyślnie przeprowadzono państwowe badania na ogórkach szklarniowych. Pomimo tak niezłych wyników, trzeba rozumieć, że nasi rolnicy stawiają pierwsze kroki w opanowaniu technologii EM. Światowe (a i ukraińskie — jeszcze w 2001 roku rada naukowa Instytutu Uprawy Roślin imienia Jurjewa zatwierdziła raport „Naukowo-produkcyjna weryfikacja technologii EM”) doświadczenie świadczy, że wytrwałe stosowanie preparatu obowiązkowo doprowadzi do sukcesu. Wytrwałe, bo całkowita rezygnacja ze środków chemicznych i przejście na ekologiczne metody rolnictwa zajmuje średnio trzy-pięć lat. Nawiasem mówiąc, udowodniono, że z każdym rokiem, jak ziemia będzie ożywać, nabierać sił, koszty preparatu będą się obniżać. CUDA BEZ SITA Oczywiście rolnictwo to chyba najszersza branża, gdzie można wykorzystywać technologie EM. Ale okazuje się, że te maleńkie stworzenia bardzo produktywnie, życiodajnie wpływają na każde środowisko biologiczne, w tym na organizm ludzi i zwierząt. Tylko lista branż z krótką konstatacją wyników stosowania preparatu EM zajmuje kilka stron. Tutaj — prawdziwe cuda… To, że obróbka preparatem EM pomieszczeń inwentarskich, silosów (mikroorganizmy poprawiają proces fermentacji, przy czym nie wytwarza się szkodliwy kwas masłowy), wreszcie śmietników niszczy nieprzyjemne zapachy, to po prostu drobnostka w porównaniu z wpływem tych bakterii na ścieki: badania laboratoryjne dowiodły, że jakość wody oczyszczonej za pomocą preparatu EM jest wyższa od jakości wody pitnej w naszych kranach… Jak poinformował Dmytro Biriukow, dyrektor firmy „EM-Ukraina”, w kolejce jest opracowanie programu badań w Kirowohradzkich miejskich oczyszczalniach ścieków, co ma
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
określić technologię zastosowania cudownego preparatu do optymalnego oczyszczania miejscowych ścieków. Pewności co do sukcesu dodaje obietnica pomocy, jaką Dmytrowi Wasylowiczowi niedawno dali najbardziej doświadczeni w tych kwestiach koledzy z Australii i Wielkiej Brytanii. Przy okazji, ludzie zajmujący się technologiami EM, według słów Biriukowa, to wielka rodzina EM, której członkowie doskonale się rozumieją i zawsze są gotowi pomóc.
Jak wiadomo, w Japonii za pomocą tego sposobu oczyszcza się nie tylko ścieki, ale także rzeki (idzie do tego, że każdy przechodzień będzie mógł nabrać do szklanki wody prosto z rzeki i się napić), a co więcej, rozpoczęto wielkoskalowe oczyszczanie wewnętrznych mórz i kontynentalnego szelfu morskiego. I uzyskano znakomite rezultaty: wzrosły połowy ryb i mięczaków, ożywają miejsca wypoczynku, dotąd zaniedbane.
Preparat EM nie tylko usuwa nieprzyjemny zapach na śmietnikach, lecz także przekształca śmieci w znakomite nawozy organiczne. A jaka perspektywa dla likwidatorów katastrof technogenicznych!
Dmytro Biriukow opowiada, że jego firma owocnie współpracuje z Naukowo-Badawczym Instytutem Ministerstwa do Spraw Sytuacji Nadzwyczajnych i Ochrony Ludności przed skutkami Katastrofy Czarnobylskiej; trwają badania, jak dokładnie preparat EM działa w warunkach wylewu szkodliwych substancji chemicznych. Co ciekawe, nie tylko je lokalizuje, ale także po pewnym czasie (3–4 tygodnie) odtwarza strukturę gruntu i środowisko naturalne.
Wyjątkowo interesujące doświadczenia z zastosowaniem technologii EM do oczyszczania terytoriów z zanieczyszczeń radioaktywnych oraz neutralizacji szkodliwego wpływu promieniowania na organizm żywy zdobyli w ciągu ostatnich dziesięciu lat uczeni Instytutu Radiobiologii Akademii Nauk sąsiedniej Białorusi. O tym mówiono również na konferencji naukowo-praktycznej w Kirowogradzie.
Odrębną sferą zastosowania cudownych mikroorganizmów jest ceramika EM. Chodzi o to, że podczas wypalania samej ceramiki mikroorganizmy pozostawiają zharmonizowane fale drgań, swoiste potężne pole, które usuwa zanieczyszczenie informacyjne z wszystkiego, z czym się styka. Na przykład poprawia smak produktów, sprawia, że telefony komórkowe stają się bezpieczne, o szkodliwości których powiedziano tak wiele. Zachodzi również niezwykle silny proces neutralizacji wolnych rodników tlenu, które, nawiasem mówiąc, są jedną z głównych przyczyn większości chorób. Całkowicie rozwiązuje się także problem metali ciężkich. Urządzenie z ceramiki EM w zbiorniku paliwa znacząco zwiększa pełność spalania paliwa. A jak wam się podoba płytka chodnikowa, na której topnieje śnieg bez jakiegokolwiek sztucznego ogrzewania?
Wszystko to jest zaledwie niewielkim odzwierciedleniem tego, na co zdolna jest technologia EM. W czym zatem leży jej cudowna siła? Naukowcy uważają: w mikroorganizmach, które były praprzodkami wszystkiego, co żyje na Ziemi. Również Dmytro Biriukow, na przykład, jest przekonany, że z technologią EM będą pracować wyłącznie ci ludzie, którzy „dorośli” do tego światopoglądowo; ten zaś, kto stawia sobie za cel wyłącznie zysk, nie będzie się nią zajmować. Proces badań, rejestracji, przebijania się przez biurokrację i wreszcie zmiany masowej świadomości jest bowiem nadzwyczajnie trudny. Ta droga nie jest usłana różami, oczywiście znajdzie się wiele wpływowych i finansowo potężnych sił, zupełnie niezainteresowanych rozwojem technologii EM. Prawdziwa walka z nimi dopiero przed nami. Ale to, że już są ci, którzy mogą walczyć, daje planecie nadzieję. A doktora Higę w tym roku na międzynarodowej konferencji naukowej w Niemczech zgłoszono do otrzymania Nagrody Nobla.
EKOLOGIA
Maschinelle Übersetzung
Sieć restauracji „McDonald’s” ogłosiła, że flota jej ciężarówek w Wielkiej Brytanii będzie pracować na biodieslu, który uważa się za bardziej ekologicznie czysty. Zużyty olej z jej dziewięciuset restauracji będzie zbierany co tydzień i przetwarzany na paliwo, które będzie zawierać 85% tłuszczu kuchennego i 15% oleju rzepakowego. Uważa się, że wykorzystanie biopaliwa znacznie obniży emisję dwutlenku węgla. Planuje się przetwarzać sześć milionów litrów oleju rocznie. „McDonald’s” wprowadził już podobną inicjatywę w Austrii. Organizacja Greenpeace pochwaliła takie know-how, nazywając je dobrym przykładem dla innych firm. Swiatosław MIZERNIUK DOŚWIADCZENIE ŚWIATOWE Pierwszą próbę otrzymania biodiesla z tłuszczów roślinnych w 1853 roku podjęli naukowcy E. Duffy i J. Patrick na długo przed uruchomieniem pierwszego silnika Diesla. Dziesiątego czerwca 1893 roku w mieście Augsburg (Niemcy) Rudolf Diesel wypróbował swój pierwszy jednocylindrowy silnik o długości 3 m i wadze 4,5 tony. Silnik wybuchł i o mało nie zabił wynalazcy. Na pamiątkę tego wydarzenia 10 czerwca ogłoszono Międzynarodowym Dniem Biodiesla. W 1900 roku na Wystawie Światowej w Paryżu Diesel zademonstrował swój silnik i otrzymał główną nagrodę. Rudolf Diesel wierzył w perspektywiczność biopaliwa dla swoich silników. W 1912 roku powiedział: „Wykorzystanie tłuszczów roślinnych do produkcji paliwa może wydawać się nieistotne teraz, ale z biegiem czasu takie tłuszcze staną się tak samo ważne, jak produkty z ropy i smoły węglowej w naszych czasach”. Po dziewięćdziesięciu latach biopaliwo stało się realną alternatywą dla zwykłego oleju napędowego. Tego wymaga troska o czyste środowisko i ekonomiczna opłacalność. Wolumeny produkcji biodiesla na świecie gwałtownie rosną. Ogólnie olej napędowy wyprodukowany z ropy jest tańszy niż biodiesel, jednak różnica cen zmienia się na korzyść tego ostatniego — w wyniku ciągłego wzrostu cen ropy oraz dzięki rządowym dotacjom dla producentów biodiesla. W ciągu lat 90. fabryki do produkcji biodiesla zbudowano w wielu krajach europejskich, między innymi w Czechach, Niemczech i Szwecji… Francja rozpoczęła własną produkcję biodiesla z oleju rzepakowego… Obecnie miliony samochodów w Europie pracują na biodieslu. Jest on wykorzystywany w czystej postaci (B100) lub jako mieszanka ze zwykłym olejem napędowym. ŹRÓDŁO BIOENERGETYKI — WIEŚ Rozwój bioenergetyki zaczął gwałtownie nabierać tempa w latach 90. ubiegłego wieku. Z roślin oleistych produkowano paliwo bezpośrednio na polu — z rzepaku, słonecznika, soi, kukurydzy… I od razu tankowano nim maszyny rolnicze! W Europie za 15 lat 60% ziem rolniczych będą zajmować właśnie „energetyczne” uprawy, z których potem produkowany będzie biodiesel, biogaz, bioetanol i inne rodzaje biopaliw. Przecież biopaliwo to niezaprzeczalna alternatywa dla takich nośników energii jak benzyna czy olej napędowy, które z każdym rokiem drożeją przez deficyt ropy na świecie. Fedir Duminika Wasyl WOWK, m. Kijów Zgrana wspólnota mieszkańców wsi jest zawsze razem, zarówno w radości, jak i w smutku. Do takiej harmonijnej rodziny można zaliczyć udaną rodzinną firmę rolną „Chlibodar” mikołajowskich rolników na czele z doświadczonym kierownikiem Fedirem Kyryłowyczem Duminiką. Gospodarstwo założono 7 kwietnia 2003 roku w ramach projektu „Rozwój przemysłowego strusiarstwa”. Na jego bazie stworzono hodowlany, inkubacyjny kompleksy, fermy-satelity dla młodego pogłowia i strusi towarowych. Specjaliści opracowali i wypracowali program dwuliniowego wewnątrzgatunkowego rozwoju pogłowia. Firma rolna nie ogranicza się do egzotycznego produktu, hoduje także świnie wysokoproduktywnych ras mięsnych. „Chlibodar” to elitarne gospodarstwo nasienne, które zajmuje się uprawą zbóż, roślin technicznych i oleistych: pszenicy ozimej, jęczmienia ozimego i jarego, kukurydzy, grochu, wyhodowanych przez krajowy instytut selekcyjno-genetyczny. W strefie ochrony przyrody leśnictwa Chrystoforiwskiego w malowniczym miejscu wśród czystych źródeł znajduje się staw o łącznej powierzchni HEKTAR ROLI — TONA BIODIESLA Obecnie światowa produkcja biodiesla nabiera tempa: branżę wspierają rządy wielu krajów świata, w szczególności w UE, Turcji… Nie pozostają w tyle także na kontynencie amerykańskim i w krajach Azji… Znacznie wzrósł popyt na biodiesel w Niemczech i Austrii — na stacjach paliw jest go mało. Przecież liczba samochodów pracujących na biodieslu gwałtownie rośnie, ponieważ takie paliwo jest tańsze niż zwykły olej napędowy. Ponadto biodiesel dodaje się także jako pięcioprocentowy dodatek do zwykłego oleju napędowego, co obniża jego cenę i nie wymaga żadnych zmian w już istniejących silnikach diesla. Analitycy agencji „Oil World” przewidują, że pod koniec bieżącego roku światowa produkcja biodiesla osiągnie 15 milionów ton. Boom produkcji biopaliwa nie ominął także sąsiedniej Polski. Jej rząd dąży do zmiany ogólnego bilansu paliwowego, aby udział biopaliwa w nim wynosił nie mniej niż 5%. Jakie mechanizmy rynkowe są w tym celu wprowadzane? To zarówno preferencje dla rolników, którzy uprawiają potrzebne surowce, jak i wsparcie dla producentów, którym przyznaje się ulgi podatkowe… Nic dziwnego, że Europejczycy już oceniają hektar roli jako możliwość otrzymania z niego, obsiewając rzepakiem, jednej tony biodiesla… W Rosji, gdzie jest pod dostatkiem ropy i gazu, także pracują nad produkcją paliwa z roślin. U nas alternatywne nośniki energii na razie nie są „w modzie”… Może dlatego, że wielu wysokich rangą urzędników (którzy nie mają nic przeciwko pozostawieniu w swojej kieszeni części zysków z dostaw rosyjskich nośników energii!) postrzega alternatywną bioenergetykę jako wrogą. Ale przecież zależność od rosyjskiej ropy i gazu zagraża niezależności gospodarczej Ukrainy! — Na Ukrainie, podobnie jak w Europie, surowcem dla biodiesla jest rzepak, — opowiada Jurij Chomienko, kierownik wydziału energetyki i alternatywnych rodzajów paliw Ministerstwa Polityki Rolnej Ukrainy. — Pod względem wydajności rzepaku ustępujemy wielu państwom UE: Europejczycy mają z jednego hektara średnio 30—35 centnarów, u nas 16—18. Ale i ten rzepak prawie w całości wywozimy za granicę. Dlatego głównym celem naszego ministerstwa jest rozwój na Ukrainie potężnej bazy surowcowej z uprawą
Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki rzepaku i mocy produkcyjnych – do uzyskania biodiesla. Teoretycznie nawet z tego rzepaku, który uprawiamy, można produkować co roku po 200 tysięcy ton biodiesla. A to niemało! Jeśli wziąć pod uwagę to, że zużywamy 5,218 mln ton oleju napędowego w ogóle, z czego 1,9 mln ton importujemy. Tymczasem Niemcy otrzymują rocznie 2 mln ton biodiesla z roślin… Oczywiście, w Ukrainie zakładów, które przetwarzałyby surowiec z roślin na biodiesel, jeszcze nie ma, ale w tym roku powierzchnie zasiewów rzepaku zwiększono dwukrotnie. Już dwa lata państwo przyznaje dotacje producentom rolnym: dopłaca po 100 hrywien za hektar rzepaku ozimego, za jary – 65. W 12 obwodach Ukrainy pracują już niewielkie zakłady badawcze lub rzemieślnicze, które produkują biodiesel. Ale szkopuł w tym, że u nas do tej pory nie ma zatwierdzonej dokumentacji normatywno-technicznej oraz rynku zbytu, dlatego biopaliwo produkują tylko na własne potrzeby. Dzisiaj w gospodarstwach chłopskich pojawiają się instalacje z Polski, Czech – do produkcji biodiesla. Ich wydajność to 200–400 litrów na dobę. I są one na tyle kompaktowe, proste i niewymagające w zastosowaniu, że można je „zaparkować” na każdej miedzy pola czy ogrodu i od razu na miejscu uprawy surowca zaopatrywać maszyny w biopaliwo! Dlatego rolnicy żartują, że biodiesel nawet łatwiej „pędzić” niż samogon… JAKOŚĆ BIODIESLA Paliwo z surowca roślinnego zmusza do tworzenia nowych zakładów z lustra wody siedemnaście hektarów. Potrójna kaskada stawów daje możliwość otrzymywania ekologicznie czystej ryby. Od dawna wiadomo, że gdzie pasieka – tam urodzaj i zdrowie. O tym pamiętają w „Chlibodarze”. Sukcesy agrofirmy „Chlibodar” stały się możliwe dzięki codziennej żmudnej, twórczej i wytrwałej pracy wysokoprofesjonalnego kolektywu pracowników pod kierownictwem autorytatywnego nie tylko w swojej rodzinnej wsi Pisky, ale i daleko poza granicami obwodu mikołajowskiego Fedora Duminiki i jego niezawodnej pomocnicy, dyrektor komercyjnej Wałentyny Puszkarowej. Za wysokie wskaźniki w pracy specjaliści agrarnego cechu nagrodzeni są dyplomami międzynarodowych wystaw-targów. wytwarzanie wyposażenia dla niego. Nad problemem pracuje Naukowo-Badawczy Instytut Ekobiotechnologii i Biotechniki Narodowego Uniwersytetu Agrarnego Ukrainy. Jego uczony, doktor nauk technicznych, profesor Wałerij Dubrowin rozważa: „Wspomniane instalacje pracują według „połowicznej” technologii: paliwo nie jest oczyszczane, dlatego są w nim domieszki wody, metanolu, co czyni je trującym. Przez to samochód po 20 tysiącach kilometrów przebiegu ulegnie awarii, zaznaczają niemieccy uczeni. Zatem warto kupować takie wyposażenie, które zapewni potrzebną jakość biodiesla. Jego praktyczne zastosowanie badają laboratoria naszego uniwersytetu, jedno z nich specjalizuje się wyłącznie w biodieslu. Standard jakości paliwa odpowiada europejskiemu. Według tych standardów konieczne jest tworzenie także laboratorium jakości biopaliwa. I wtedy nie będziemy wlewać do naszych silników nie wiadomo czego…” Inny problem, na który zwraca uwagę uczony, to zakład produkcji biodiesla. Dla niego można zakupić importowane lub stworzone przez krajowych projektantów wyposażenie. To ostatnie zwraca projekt w ciągu 2–4 lat i zmniejsza inwestycje 3–5 razy, w zależności od kosztów surowca i wolumenów wyprodukowanego biopaliwa. A ukraiński biznes już dzisiaj jest gotowy inwestować środki w takie nowatorskie technologie. Ukraina, wielkie państwo agrarne, ma wszelkie przesłanki, by produkować paliwo z roślin, a wieś może stać się potężnym źródłem różnych rodzajów biopaliwa z soi, kukurydzy… Mamy w państwie także wiele zakładów spirytusowych, zdolnych produkować bioetanol z ziemniaków i ziarna, który jako dodatek do benzyny obniża jej cenę. Nawiasem mówiąc, największymi światowymi producentami bioetanolu są USA i Brazylia. Ta ostatnia co roku z trzciny cukrowej produkuje 10 mln ton tego produktu. Prawie żadnego zysku nie daje na razie także coroczny ukraiński zasób biomasy (ponad 100 mln ton słomy i trzciny). A z 50–60 kilogramów słomy można otrzymać 4 kilowatogodziny energii elektrycznej. Nasi europejscy sąsiedzi udowodnili: produkować biopaliwo jest ekonomicznie opłacalne i to dodatkowo zabezpiecza gospodarkę krajów UE przed możliwymi przerwami w dostawach ropy. Temu sprzyjają także nowatorskie technologie. Tylko u nas (według starego, jeszcze radzieckiego przyzwyczajenia) w energetykę atomową czy tradycyjne wydobycie kopalin inwestowano i inwestuje się miliardowe środki, a dla tak perspektywicznej, państwowej wagi sprawy, jak biodiesel – na razie tylko 70 mln na kilka lat.
Maschinelle Übersetzung
Antonina SPILNA
“Stamtąd przeszliśmy do Pukowa. Tam mieszkaliśmy u pewnej nauczycielki (już jej nie ma, ani jej rodu nie ma). Dobrze tam było, tam przeżyliśmy zimę” (Hałyna Dydyk. “Dzwin”, nr 9—10, 92 str. 111)
Wpadam na chwilę do muzeum walk wyzwoleńczych, które znajduje się w mieście Kosów, do pani Ludmiły, by dowiedzieć się, co nowego w jej pracy nad naświetlaniem prawdziwej historii Ukrainy. Zauważam obok siebie dobrodziejkę, która włącza się do naszej rozmowy o współczesnym świecie i światopoglądzie młodzieży. Mam wrażenie, że nie po raz pierwszy widzę tę elegancką, o wykwintnym guście i manierach panią, która posługuje się wyborną ukraińską mową: “Szanowna pani, czy ja Panią znam? Wybaczy pani, że pytam, być może spotkaliśmy się?” A w odpowiedzi słyszę: “Mnie nie, ale mojego tatę na fotografiach — z pewnością”. I staje obok półki, gdzie znajduje się książka Petra Arsenycza “Ród Szuchewyczów”, otwarta na fotografii Romana Szuchewycza. Porównuję twarz dobrodziejki i fotografię, skąd patrzy na mnie pytająco, z surowością generał Czuprynka. Podobieństwo jest niewiarygodne, uderzające! Tylko spojrzenie generała jest surowe, męskie, a u pani Marii Mehedyniuk jest kobiece, delikatne, z tęsknotą. Przypominam sobie, że generał był średniego wzrostu i szczupły, tak samo postawa p. Marii jest niewysoka, drobna i szczupła. I melodyjność głosu dobrodziejki jest charakterystyczna
Halja Iljewa śpiewa pieśń-poświęcenie dla śpiewaczego, muzykalnego rodu Szuchewyczów. “Ja całe życie chciałam znać imię swojego taty, ciągle wypytywałam mamusię… Ale mama unikała tych rozmów… A w jej oczach stale mieszkały ból i tęsknota…” To z opowieści p. Marii. A teraz już i ja, przeczytawszy wspomnienia, które przekazała mi p. Maria, wyobrażam sobie, jak żyć wdowie z dwojgiem dzieci i swoją mamą w jednym pokoiku, na drugiej połowie — rodzina zmarłego męża, a pod chatą — kryjówka… Mąż nauczycielki Teodory Kyk zmarł na tyfus w 1939 roku. I kto ośmieli się osądzać, że w te groźne, nieszczęsne lata niedostatku, wojaczki, walki o rodzimą Ojczyznę jeszcze młoda wdowa oddała ostatnie swoje serce, duszę, swoją miłość temu, kto ukrywał się u nich w kryjówce?! Pewnie nie znała w pełni jego wielkości i znaczenia, nie wiedziała, czy pozostaną przy życiu. Ale kochała tego sławnego, odważnego i drogiego jej sercu mężczyznę. A stąd można tylko domyślać się, co przeżyła od wyrzutów, plotek, domysłów i w ogóle tego całego brudu, który w takich przypadkach wylewa się na kobietę, która ośmiela się mieć dziecko bez męża. I jakie były jej męka i niepokój o los swoich starszych córek, Ołeksandry i Nadiji, a zwłaszcza o los najmłodszej
Teodora Kyk, matka
Marijki. Urodziła się ona w czerwcu 1946 roku i była podobna, jak mała kropelka, do generała Czuprynki. I już pewne, że ten ciężar niepokoju, jak własny krzyż, niosła do końca. I w latach radzieckiej okupacji ani słowem nie pisnęła o historii narodzin Marijki Kyk. Jej krzyż był w tym, żeby przeżyć, zachować życie dzieciom, dać im dobre wychowanie oraz przyzwoite wykształcenie. Zdołała to zrobić. Pani Teodora kilkakrotnie zmieniała miejsce zamieszkania swojej rodziny, aż dopóki nie osiedliła się we wsi Riczka na Kosowszczyźnie. Dobrodziejka Mehedyniuk wspomina, jak będąc małą, widziała mamę obok wojskowego jeden raz. A drugie wspomnienie: “Obudziłam się od tego, że silne męskie ręce podnosiły mnie”. I pani Ołeksandra Skryhunec, starsza siostra, potwierdza, że w 1949 roku “Tur” w ich chacie bywał. Pod tym pseudonimem Romana Szuchewycza znano w kryjówce wsi Pukiw. Więcej obok mamy mężczyzn nie widziały nigdy ani Marijka, ani jej starsze siostry. W 1989 roku ciężko chora matka, już pewnie czując, że stoi na progu Wieczności, otworzyła córce tajemnicę jej narodzin oraz imię jej taty — Roman Szuchewycz, biorąc od córki słowo, że to pozostanie w rodzinie. Co prawda, imię Roman żyło w rodzinie od 1972 roku, kiedy p.
Marijka Kyk, córka
Maria Kyk-Mehedyniuk, córka generała Czuprynki
Maria urodziła syna, a babcia Teodora zażądała, żeby wnuka tak nazywano. Tak p. Teodora przedłużyła życie Szuchewycza, odważnego generała i jej ukochanego, w swojej pamięci. I za każdym razem wymawiała to imię z szczególną ciepłotą. Pani Maria była zszokowana zarówno wiadomością o ojcu, jak i tą drogą krzyżową, którą przeszła jej matka, a w końcu jej śmiercią. A kiedy już w czasach niepodległości pojawiły się fotografie Romana Szuchewycza, zaczęła porównywać swoją twarz i posturę z twarzą odważnego generała, to przekonała się, że słowa Teodory Kyk, jej matki: “Jesteś bardzo podobna do niego!” — potwierdzają się. Ona już przeżyła wiek swojego taty w dniu jego śmierci. Stała się starsza od niego o 20 lat, ale to uderzające podobieństwo zachowuje się do dziś. Strach, który panował w Związku Radzieckim, często przeobrażał ludzi i ich charakter. Znam wiele dzieci znaczących postaci w walkach wyzwoleńczych, które po zniszczeniu rodziców wywożono i wychowywano w radzieckim systemie sierocińców, a dlatego dzięki jezuickiej metodzie w nich zakorzenił się ten strach już na poziomie genetycznym. Oni do dziś wspominają swoich wybitnych rodziców tylko szeptem i tylko w rodzinie. Sądzę, że strach o dzieci, o ich dalszy los kierował również p. Teodorą. Ale logicznie rozumując, mogę pozwolić sobie domyślić się: być może wykonywała ostatnią wolę generała Czuprynki — zachować jego córkę Marijkę. On już nie liczył na szybkie zwycięstwo, wiedział, że w każdej chwili życie jego może się urwać. Mógł przewidywać, że w tym totalitarnym systemie jego starszych syna i córkę mogli zniszczyć. I chciał, żyjąc w Wieczności, wiedzieć, że ród Romana Szuchewycza będzie przedłużony na Ziemi, na Ukrainie. Nie chciałoby się nikomu i niczego udowadniać, podaję tylko oto takie fakty niezaprzeczalności narodzin Marii Kyk jako córki Romana Szuchewycza. 1) Kryjówka we wsi Pukiw w rejonie rohatyńskim na Przykarpaciu nie została odkryta przez NKWD i nie została rozkopana do dziś. 2) Wspomnienia Hałyny Didyk, łączniczki Romana Szuchewycza, o tej kryjówce jednym wierszem, gdzie w latach 1945—1946 przebywał “Tur”. 3) Tamże mieszkała wdowa Teodora Kyk (z zawodu nauczycielka) ze swoją rodziną na połowie
Maschinelle Übersetzung
Maria SEMCZYSZYN, m. Kijów Zdjęcie Dmytra MYCHAJLUKA Rok 2007 jest jubileuszowy, ojczyzna obchodzi 100-lecie generała-chorążego i głównego dowódcy Ukraińskiej Powstańczej Armii, krajowego prowidnyka OUN i przewodniczącego sekretariatu UHWR, jednego z czołowych organizatorów narodowowyzwoleńczego ruchu przeciwko faszystowskiej i bolszewickiej okupacji Romana Szuchewycza (pseudonim – Taras Czuprynka). O tej legendarnej postaci pojawiło się niemało publikacji w latach ukraińskiej niepodległości, wszak nazwisko bohatera narodu dziesięcioleciami piętnowano w radzieckiej literaturze historycznej. W szczególności wiele książek wydrukowano w Galicji na jubileusz z dnia urodzin dowódcy UPA przy wsparciu miejscowych organów władzy, organizacji społecznych i mecenasów. Na Lwowszczyźnie, Iwano-Frankowszczyźnie, Wołyniu i Tarnopolszczyźnie odsłaniają pomniki, popiersia, tablice pamiątkowe generałowi-chorążemu Szuchewyczowi. Coraz więcej dowiadują się o narodowym bohaterze na Krymie, w Donbasie, ogółem na całej Południowej, Centralnej i Wschodniej Ukrainie. Niedawno na Przykarpaciu we wsi Tyszkowce w rejonie horodeńskim odbył się uroczysty, liczny wiec, poświęcony pamięci Romana Szuchewycza, a także odsłonięcie tablicy pamiątkowej i poświęcenie „Duchowej świetlicy rodziny Szuchewyczów”. Pokucie to kolebka drzewa genealogicznego generała-chorążego. Swego czasu tutaj zakorzeniał się i pomnażał ród Szuchewyczów, w Tyszkowcach służył jako proboszcz jego dziadek. Według archiwów historycznych Roman Szuchewycz urodził się we wsi Rakowiec w rejonie horodeńskim obwodu iwanofrankowskiego. Badacze biografii głównodowodzącego UPA nazywają miejscem jego urodzenia Lwowszczyznę. Jednak niech te momenty poszukiwawcze pozostaną dla studiów naukowych, a dla nas, potomków wojowników-powstańców, ważny jest przykład ich wyczynu, dążenie do posiadania własnego niepodległego państwa i walka o to, aby wreszcie na swojej ziemi Ukrainiec czuł się pełnoprawnym gospodarzem. Na wiec przybyli liczni goście nie tylko z Podkarpacia. Bohater Ukrainy Jurij Szuchewycz z siostrą Marią Sztandary partii narodowo-demokratycznych – URP „Sobór”, UNP, NRU, „Ludowego Związku Nasza Ukraina”, „Swobody” i innych zaświadczały, że do Tyszkowiec zjechała się cała Ukraina oraz przedstawiciele diaspory z różnych krajów. Na święcie było niemało aktywistów organizacji społecznych, w szczególności Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Przy pomniku Romana Szuchewycza wystąpił je
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
która należała do niej w spadku po śmierci męża. 4) Wspomnienia Marii Krupki-Kyk, drugiej synowej Jewdokii Kyk. 5) Wspomnienia Ołeksandry Skryhunec-Kyk, starszej córki Teodory Kyk, która w czasie pobytu „Tura” w kryjówce we wsi Pukiw miała 7 lat i całkiem świadomie zachowała w pamięci niezaprzeczalne dowody tego faktu. 6) I ostatnie — uderzające podobieństwo szanownej Marii Mehedyniuk zarówno posturą, jak i twarzą do generała Czuprynki. Te fakty szczególnie starannie zbadał syn pani Marii, Roman. I ma on charakterystyczną cechę rodu Szuchewyczów: wytrwałość i upór w osiąganiu wyznaczonego celu. Jego badania „Roman Szuchewycz. Białe plamy drogi życiowej” przekonują o tym, że wszystko to trzeba badać, zestawiać, szukać dowodów… A na koniec — krótko o drodze życiowej Marii Mehedyniuk. Szanowna pani Teodora dała wszystkim trzem córkom dobre wychowanie i wyższe wykształcenie. Pani Maria ukończyła Iwano-Frankiwski Instytut Pedagogiczny i została nauczycielką języka ukraińskiego oraz literatury. Przez pewien czas pracowała na Krymie. W 1969 roku wyszła za mąż za swojego kolegę z klasy Wasyla Mehedyniuka ze sławnego rodu rzeźbiarzy ze wsi Riczka. Powróciła na Kosowszczyznę. Wraz z mężem wychowali dwóch synów, którzy zdobyli po dwa wyższe wykształcenia, kochają dwie synowe i cieszą się czworgiem wnucząt. Synowie pracują w Kijowie. A pani Maria ma jeszcze bardzo wielu wychowanków w całej Ukrainie, ponieważ pracowała w sanatorium „Kosów”, gdzie leczyły się tysiące dzieci ze wszystkich zakątków naszej Ojczyzny. Maria i Wasyl Mehedyniukowie są dumni ze swojej rodziny. Wszystko na tym świecie dzieje się z Bożej miłości. Z niej powstał świat i pojawił się człowiek. I ona porusza ten świat ku doskonałości również Bożą miłością. Dzięki nieśmiertelnej miłości generała Czuprynki i jego towarzyszy broni do Ojczyzny pozostała żyć Ukraina. A dzięki wiecznej miłości mężczyzny do kobiety pozostała na tym świecie żyć Marijka Kyk oraz jej dzieci, wnuki. I żyją oni w zdobytej dla nich i dla nas wszystkich państwowości życiem ich ojca oraz dziadka. jego syn, Bohater Ukrainy Jurij Szuchewycz, który przyjechał ze Lwowa z siostrą Marią, a także deputowani ludowi Ukrainy Anatolij Matwijenko, Jurij Kostenko, Jewhen Hirnyk, Ołeh Tiahnybok. Przed zgromadzonymi wystąpili przewodniczący Iwano-Frankiwskiej Obwodowej Administracji Państwowej Roman Tkacz, przewodniczący Iwano-Frankiwskiej Rady Obwodowej Ihor Olijnyk oraz przewodniczący Horodeńskiej Rejonowej Administracji Państwowej Wasyl Jemczuk, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Bractwa OUN-UPA Mychajło Zełenczuk oraz Krajowego — Fedir Wołodymyrski. Przy melodiach autorskiej pieśni „Pamięci Romana Szuchewycza” pochodzącej z Horodeńszczyzny, laureatki ogólnoukraińskich i międzynarodowych festiwali, piosenkarki z Kijowa Hali Iljewej, do podnóża pomnika złożono kwiaty. Po nabożeństwach w wiejskich świątyniach księża różnych wyznań na czele z biskupem Ioanem odprawili panichidę za zmarłego Romana oraz jego towarzyszy broni. Szczególnie wzruszająco odebrali obecni na wiecu pojawienie się w niebieskich przestworzach nad pomnikiem klucza żurawi. Krążył on tylko podczas panichidy, a po jej zakończeniu od razu odleciał. Jakby dusze poległych przyleciały do Tyszkowiec zaświadczyć, że wszyscy, którzy odeszli w wieczność, duchowo przebywają razem z nami.
Maschinelle Übersetzung
Myrosława MEDYŃSKA-KOWALCZUK, córka uczniów O. Makoweja. Stoimy na progu 140. rocznicy urodzin wybitnego ukraińskiego pisarza Osypa Makoweja, który przyszedł na świat 23 sierpnia 1867 roku w Jaworowie na Lwowszczyźnie. Jego działalność literacka, pedagogiczna i społeczna jest ściśle związana z miastem Zaleszczyki na Tarnopolszczyźnie. Tutaj był dyrektorem seminarium nauczycielskiego, tutaj dał się poznać jako zwolennik myśli i nadziei narodu ukraińskiego, bojownik o prawdę i sprawiedliwość. Świadczy o tym jego spuścizna literacka. W utworach poetyckich i prozatorskich O. Makoweja prawdziwie odzwierciedlono obrazy z życia galicyjskich i bukowińskich chłopów, inteligencji oraz wydarzenia z historycznej przeszłości. Wniósł on znaczący wkład w rozwój edukacji oraz rozwój myśli pedagogicznej na Ukrainie. Pióru pisarza należą cykle poezji „Górskie dumy”, „Pieśni hajdamackie”, „Myśli i obrazki”, poemat „Rewun”, opowiadania, powieści „Zalesie”, „Jaroszenko”, zbiór „Krwawe pole” i inne. Wiadomo, że twórczość wybitnego pisarza w warunkach panowania obcego państwa doznawała antyukraińskich prześladowań. Mimo to kontynuował pisanie dla narodu, podnosił go na duchu, wzywał do walki swoim słowem. Znaczące miejsce w dorobku twórczym O. Makoweja zajmuje satyra, w szczególności poemat „Rewun”. Utwór ten został napisany w 1910 roku, a wydrukowany rok później. Stworzony prawie 100 lat temu poemat O. Makoweja „Rewun” nie traci na aktualności również dzisiaj. Autor w humorystyczno-satyrycznej formie przedstawia historię kariery politycznej „strasznego patrioty, pana posła Rewuna”. Na początku poematu pisarz opisuje dziecięce i gimnazjalne lata życia Myrka Rewuna. A dalej pokazuje jego działalność społeczno-polityczną. Rewun rozpoczyna ją w gazecie „Diło”, ale marzy o tym, by zostać posłem (deputowanym): Tylko poselstwo — to życie. Cel Rewuna poeta wyjaśnia w planie demaskatorskim. Poseł („niech on będzie i bydłem, i głupcem nad głupcami”) — „osoba nietykalna”, ma możliwość oszukiwania swoich wyborców, handlowania ich zaufaniem. Aby zostać posłem, Rewun organizuje chłopów, robi wszystko, aby zdobyć przychylność wyborców. Przysięga słodkimi słowami, że za chłopa „da i krew, byle tylko był zdrowy”. Ale będąc wybranym, nie pokazał żadnej prawdziwie pożytecznej działalności w parlamencie. Na posiedzeniach „nie odzywał się, słuchał innych i drzemał”, przemów nie wygłaszał, a podczas sporów strasznie ryczał. Podczas jednego z takich sporów rzucił się na ministra i „biedakowi wybił zęba!”. Sprawozdając ze swojej działalności poselskiej i nie mając o czym opowiadać, Rewun mówi o wybitym ministrowi zębie jako dowodzie swojej „pracy” w parlamencie. Niezgodność między słowami a czynami tego posła, pokazanie jego bezczynności w duchu miłości do narodu, demagogiczne maskowanie — to temat poematu O. Makoweja „Rewun”, który nie stracił swojego poznawczego i artystycznego znaczenia. Zapoznając się z jego treścią, współczesny czytelnik ma możliwość poczuć aktualność utworu także w naszych dniach. Wszak Rada Najwyższa jest przepełniona „rewunami”, czyli politycznymi cwaniakami i demagogami. Właśnie takich polityków O. Makowej nazywał „oszustami z patriotycznymi frazesami na ustach”. Tacy deputowani, jak i postać poematu O. Makoweja „Rewun”, stawiają przed sobą zadanie: „Gdzie tylko staniesz, tam rycz! O co chcesz rycz, byle głośno, będziesz sławny i w jeden dzień”. Utwory satyryczne zajmują ważne miejsce w różnorodnej spuściźnie O. Makoweja. Pisali o tym badacze jego twórczości Ju. Melnyczuk, O. Zasenko. Wiele sił poświęcił badaniu życiowej i twórczej drogi O. Makoweja wybitny literaturoznawca, doktor nauk filologicznych F. Pohrebennyk. Autorce tych wierszy udało się osobiście poznać F. Pohrebennyka, człowieka o encyklopedycznej wiedzy i szczodrej duszy. Wielokrotnie rozmawiał z moimi rodzicami-pedagogami, uczniami O. Makoweja, którzy dzielili się wspomnieniami o swoim profesorze. Osyp Makowej to jedna z wybitnych postaci w historii literatury ukraińskiej końca XIX i początku XX wieku. I. Franko pisał o nim: „Osyp Makowej — utalentowany nowelista i poeta, człowiek szczery i prawdomówny”. Droga życiowa O. Makoweja zakończyła się 21 sierpnia 1925 roku w Zaleszczykach, gdzie został pochowany. Imieniem wybitnego pisarza w Zaleszczykach nazwano ulicę i zaułek, a także szkołę średnią, w której utworzono pokój-muzeum O. Makoweja. Na dawnym seminarium ustanowiono płaskorzeźbę, a naprzeciwko w skwerze wzniesiono pomnik pisarza. W miejscowym muzeum krajoznawczym działa stała ekspozycja, która naświetla życie i twórczość O. Makoweja. On tutaj żył, tworzył i zdobywał szacunek narodu ukraińskiego. Sława imienia Osypa Makoweja nie blednie z latami.
Maschinelle Übersetzung
Jewhen Buket
Pułkownik Kolijiwszczyny Iwan Bondarenko (ok. 1746, wieś Hruzka w powiecie kijowskim — 19.08.1768, m. Czarnobyl) stoi obok znanych przywódców Maksyma Zaliznjaka, Iwana Honty, Semena Niewyczego, Mykyty Szwaczki, Andrija Żurby, którzy zostali opiewani przez geniusza ukraińskiego narodu Tarasa Szewczenkę w nieśmiertelnym „Kobzarze”. Nic dziwnego, bo oddział Bondarenki podczas powstania kontrolował wiele strategicznych miasteczek Polesia Kijowskiego: Byszów, Browy, Dymer, Korniny, Makariw, Radomyśl. Próbował zdobyć Berdyczów, Malin, Białą Cerkiew, Czarnobyl. Można tylko sobie wyobrazić, jakiego rozmachu nabrałoby wtedy hajdamackie powstanie! Rozpoczęło się ono w klasztorze w Motroninie (obecnie — obwód czerkaski) w Zielone Świątki 18(29) maja 1768 roku, a zakończyło się faktycznie 24 sierpnia tego samego roku. Był to wystąpienie ukraińskich chłopów przeciwko polskiej szlachcie i żydowskim arendarzom, brutalnie stłumione przez Moskali, których na pomoc wezwał polski rząd. Ten narodowowyzwoleńczy ruch na Naddnieprzu przetoczył się jak błyskawica i do dziś pozostaje dla wielu symbolem kozackiej waleczności. Właśnie Kolijiwszczyna była ostatnim punktem w kształtowaniu podstaw współczesnej świadomości narodowej. Wśród stosunkowo niewielkiej liczby portretów hajdamackich przywódców zachował się także portret Iwana Bondarenki, na którym jest przedstawiony obok swojego konia. Czarno-białą reprodukcję opublikowano w tomie „Historii miast i wsi USRR”, poświęconym obwodowi kijowskiemu (K., 1971). Tam zaznaczono, że jest to obraz ludowy i że przechowywany jest on w zbiorach Państwowego Muzeum Sztuk Pięknych (obecnie — Narodowe Muzeum Sztuki) w Kijowie. Zatem udałem się do „domu z lwami” z nadzieją wykonania współczesnej kolorowej fotografii tego obrazu. Jednak w zbiorach takiego portretu nie było. Pracownica muzeum Halina Biełikowa wyjaśniła, że w książce najprawdopodobniej popełniono przykry błąd albo ilustracja do tomu została przefotografowana z wcześniejszych katalogów i po wydarzeniach pierwszej połowy XX wieku mogła w ogóle zaginąć… Poradziła mi zbadać literaturę specjalistyczną. Bezskutecznie zapoznałem się z dziesiątkami współczesnych wydań specjalistycznych. Niebawem w jednym z antykwariatów trafiła mi się w ręce książka historyka sztuki Platona Bi…
leckiego „Ukraiński portret i malarstwo” ... (Leningrad, 1981). We wstępie autor zaznaczał, że jest to najpełniejsze badanie ukraińskiej sztuki portretowej. Przekonałem się o tym, kiedy znalazłem opis obrazu, który mnie interesował. Jak zaznaczał autor, ten portret był swego rodzaju plakatem, stworzonym przez Polaków na cześć schwytania Bondarenki. Towarzyszył mu napis: „Bondarenko z oddziału Honty, schwytany pod Czornobylem”, który był tu ważniejszy niż sam wizerunek. I jeszcze jeden szczegół: w książce zaznaczono, że portret przechowywany jest w Lwowskim Muzeum Historycznym. Dodam do tego, że Platon Biłecki w 1982 roku za książki „Ukraiński portret i malarstwo XVII–XVIII wieków” oraz „Ukraińska sztuka radziecka” otrzymał Państwową Nagrodę URSR im. Tarasa Szewczenki. Postanowiłem najpierw sprawdzić otrzymaną informację za pomocą Internetu. Na oficjalnej stronie muzeum, którym się interesowałem, nic pożytecznego nie znalazłem. Natomiast przypadkowo natrafiłem na stronę Narodowego Rezerwatu „Chortycja”, gdzie w artykule o składzie zbiorów fondowych były takie wiersze: „37 obrazów olejnych i 52 prace graficzne, tematycznie związane z tematyką kozacką. Wśród nich portret stronnika Iwana Honty, hajdamackiego watażki Iwana Bondarenki…” To była prawdziwa niespodzianka. Telefonicznie umówiłem się z dyrektorem oddziału „Muzeum Kozactwa Zaporoskiego” Narodowego Rezerwatu „Chortycja” Ołeksandrem Miruszczenkiem, że przyśle mi fotografię pocztą elektroniczną. Czekała mnie jeszcze jedna niespodzianka i rozwiązanie tej niemal detektywistycznej historii. Portret stronnika Iwana Honty, hajdamackiego watażki Iwana Bondarenki, o wymiarach 66x48 cm, został przekazany do „Chortycji” w 1971 roku z… Lwowskiego Muzeum Sztuki Ukraińskiej!
Jak wynika z noty historycznej, „w 1913 roku muzeum zostało otwarte dla publicznego zwiedzania…, nawiązuje bliskie kontakty z innymi muzeami, zwłaszcza z Kijowa, Moskwy, Petersburga…” Właśnie dzięki tym „bliskim kontaktom” do Muzeum Lwowskiego trafiła kolekcja portretów ze Wschodniej Ukrainy, w tym portrety hajdamackich przywódców Iwana Honty i Chomy — pułkownika żytomierskiego, które do dziś są tam przechowywane. Portret Bondarenki zaś, gdy zakładano muzeum na ojczyźnie kozactwa, przekazano do zbiorów „Chortycy”. A błędy w książkach historycznych i historyczno-artystycznych powtarzają się z roku na rok. Bo nikt jeszcze na poważnie nie zajmował się historią jednego portretu słynnego hajdamackiego przywódcy.
Maschinelle Übersetzung
Nina HNATIUK. Ołeh Olżycz. Chyba nie da się powiedzieć głębiej, jaśniej o tej postaci, niż zrobili to jego współcześni. „Olżycz był dla mnie synonimem nowego człowieka” — tak scharakteryzowała poetę i obywatela Oksana Laturynśka. Jewhen Małaniuk o poezji O. Olżycza pisał: „Od pierwszego do ostatniego wiersza swojego Olżycz-poeta jest przede wszystkim Twórczą Wolą (charakterem), jest Mężem, który pojawił się na świecie nie po to, by go „obserwować” i „wysławiać”, ale świadomie go tworzyć, „współtworzyć ten świat”. „Swoją liryką polityczną Olżycz zostawił testament ukraińskiej wspólnocie, którego ona nie zawsze wypełnia” — to słowa Jurija Bojki. Mykoła Ohłobłyn-Hłobenko napisał o tej wybitnej osobowości: „Olżycz — to przede wszystkim poeta aktywności, działania, męstwa, czynu i poświęcenia”. Na stulecie od dnia urodzin wybitnego ukraińskiego poety, bojownika o niepodległość Ukrainy, wydawnictwo „Smołoskyp” zaprezentowało od razu dwie książki. Jednotomnik wybranych utworów na 660 stronach pomieścił wiersze i prozę O. Olżycza, jego publicystykę, listy, a także wspomnienia o nim, materiały literacko-krytyczne, poetyckie dedykacje poetów różnych pokoleń, bibliografię. Wydanie zawiera gruntowną biografię O. Olżycza, przy przygotowaniu której kompilator, prezes wydawnictwa „Smołoskyp” Osyp Zinkewycz, który, nawiasem mówiąc, spotykał się z poetą we Lwowie w 1940 roku, opracował wiele mało znanych, wcześniej niepublikowanych na Ukrainie materiałów, a także rozwiał niemało mitów o nim. Oprócz tego Osyp Zinkewycz zebrał najpełniejszą bibliografię twórczości poety. Nie mniej interesującym i potrzebnym szerokim kręgom czytelników jest wznowienie pracy publicystycznej Ołeha Olżycza „Duch ruiny”. W niej w 1940 roku młody poeta, archeolog i polityk Ołeh Olżycz postawił przed sobą, współczesnymi i potomnymi ostre pytanie: co przeszkadzało Ukraińcom przez tysiąc lat ma
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
własne państwo? I daje odpowiedź: waśnie, wewnętrzne rozbicie, patologiczna niezdolność polityków do zapomnienia o osobistych interesach i zjednoczenia wysiłków w imię Ukrainy. Temat, niestety, aktualny i dzisiaj: narodowo-demokratyczne siły współczesnej niepodległej Ukrainy po raz kolejny powtarzają błędy swoich poprzedników. Dlatego broszura Ołeha Olżycza stanowi nie tylko historyczny interes. „Smołoskyp” wznowił ją w nakładzie pięciu tysięcy egzemplarzy, aby przypomnieć możnowładcom o tragicznej roli ducha ruiny w ukraińskiej historii. Jednocześnie z prezentacją tych dwóch książek odbyło się otwarcie wystawy fotograficznej, poświęconej literackiej i naukowej działalności O. Olżycza, jego rodzinie oraz bliskiemu otoczeniu. Z licznych fotografii patrzą na nas ojciec, matka, bliscy przyjaciele poety. Oto piękna młoda kobieta — Kalyna Biłećka, jego żona. Rzadkie fotografie ilustrują działalność naukową O. Olżycza, jego udział w wykopaliskach archeologicznych. Uwagę zwiedzających przyciąga wybór rzadkich zdjęć z pogrzebu ojca poety — Ołeksandra Ołesia. Na wystawie zaprezentowano także liczne artykuły, przede wszystkim z prasy diasporyjnej, a także wydania utworów O. Olżycza z różnych lat. Uwagę uczestników prezentacji przykuł rzeźbiarski portret poety — projekt pomnika w stanie Pensylwania (USA) autorstwa M. Muchyna (1962), uprzejmie udostępniony na tę wystawę przez córkę rzeźbiarza — artystkę M. Archer. Laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Łeonid Czerewatenko, dyrektor wydawnictwa „Smołoskyp” Rostysław Semkiw, badaczki twórczości Ołeha Olżycza Kateryna Kryworuczko i Natalja Łysenko, a także inni uczestnicy spotkania mówili o nieprzemijającym znaczeniu utworów O. Olżycza i jego pełnego poświęcenia życia dla naszych współczesnych. „Witam uczestników spotkania duchem O. Olżycza” — tak rozpoczął swoje wystąpienie znany publicysta i obrońca praw człowieka, laureat nagrody im. Szewczenki Jewhen Swerstiuk. A to, że duch Olżycza porusza współczesną młodzież, zademonstrowali młodzi recytatorzy utworów O. Olżycza: Ołeksandra Matwijczuk, Ołesia Hołub i Anton Dworjenkow. Zapamiętajmy więc słowa Poety, które napisał prawie siedemdziesiąt lat temu: „Cała historia Ukrainy to walka dwóch sił: konstruktywnej, która skupia ukraińską potęgę, i ruinotwórczej, która rozprasza ją we wzajemnym pożeraniu się i niesie rozbicie oraz niezgodę, a w ślad za tym zawsze szło panowanie obcych nad Ukrainą. W tej wiecznej walce twórczego budującego ducha z żywiołem stepu i ruiny wierzymy mocno, że twórczy duch zwycięży chaos i rozkład, skądkolwiek by on nie pochodził i jakkolwiek by się nie przejawiał. Bo inaczej nie byłoby sensu w naszym życiu i zmaganiach”. ROZMYŚLANIA ZBOLAŁEGO SERCA
Maschinelle Übersetzung
Nina HNATIUK Jak już informowaliśmy, w wydawnictwie „Proświta” ukazała się nowa książka Zasłużonego Działacza Sztuk Ukrainy, znanego poety, laureata wielu nagród literackich Ołeksy Juszczenki „Bandurzyści — orły siwe…”. Ołeksa Juszczenko, honorowy członek Ogólnoukraińskiego Związku Kobzarzy, od młodych lat był przychylny sztuce kobzarskiej. Zarówno w rodzinnej wsi Chorużiwka na Sumszczyźnie, jak i w Romnach, gdzie uczył się w technikum rolniczym, odwiedzał ludne jarmarki, słuchał gry ludowych artystów-lirników. Wszystko to zapadało w pamięć, napełniało duszę, skłaniało do twórczości. Pracując jako dziennikarz na Czernihowszczyźnie, Ołeksa Juszczenko często spotykał się z kobzarzami, pisał o nich. A w 1940 roku zaproszono go na święto uczczenia pamięci Ostapa Weresaja, gdzie występowali kobzarze Jehor Mowczan, Pawło Nosacz, Petro Hudź, Wołodymyr Perepeluk, Iwan Iwanczenko. Uroczystości otwierał poeta-akademik Pawło Tyczyna. Szczęście miał wtedy przeczytać swoje wersy, poświęcone Ostapowi Weresajowi, także młody poeta. One jak wezwanie w życiu, Bandury struny złote. Ich sercem chętnie ja łowiłem, Niby testament wieków. Niech w świat daleki płynie Szewczenki śpiew z Ukrainy, Niesie narodom jasny dar, Co słowem nazwany — Kobzar. W powojennych latach, pracując już w Kijowie, poeta kontynuuje przyjaźń z kobzarzami — pisze o nich wiersze i artykuły, bierze udział w koncertach, dekadach ukraińskiej literatury i sztuki. Razem z poetą-akademikiem Maksymem Rylskim Ołeksa Juszczenko w maju 1958 roku brał udział w świętowaniu jubileuszu Jehora Mowczana we wsi Wełyka Pysariwka na Sumszczyźnie. Strony książki „Bandurzyści — orły siwe…” — to ciekawa i pasjonująca podróż w świat sztuki kobzarskiej, przeplatanie losów i osiągnięć ludowych charakterników, którymi byli Jehor Mowczan, Jewhen Adamcewycz, Wołodymyr Perepeluk, Ołeksij Czupryna oraz wielu innych wybitnych kobzarzy. W wydaniu zebrano wiele poetyckich dedykacji dla kobzarzy, rzadkie fotografie, listy artystów do Ołeksy Juszczenki, w których — złote struny ich uczuć, niepokoje i boleści całego XX wieku. Widzimy na fotografiach także współczesnych kobzarzy, lirników — laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Wasyla Neczepę, Jarosława Czornohuza, Mykołę Moszyka oraz innych znanych wykonawców. We wszystkich czasach pieśń kobzarza, bandurzysty rozjaśniała, niosła najskrytsze uczucia dobroci, miłości, miłosierdzia, jednoczyła naród. Właśnie takim ludziom, Homerom XX wieku, poświęcona jest książka patriarchy ukraińskiej literatury Ołeksy Juszczenki, który niedawno obchodził 90-lecie od dnia urodzin. To wydanie ujrzało światło dzienne dzięki wsparciu finansowemu organizacji społecznej „Sumskie Ziemiaństwo” w Kijowie. Mamy nadzieję, że ciekawa, elegancko wydrukowana książka zainteresuje muzykologów, miłośników sztuki ludowej, historii — wszystkich tych, którym drogie jest ukraińskie kobzarstwo jako jeden z symboli naszego narodu, jego niezniszczalnego ducha.
Maschinelle Übersetzung
Iryna KOWALMFUCZYŁO
Prezentowana czytelnikowi książka to opowieść-przestroga, skierowana przede wszystkim do młodego pokolenia Ukrainy. Autor podejmuje próbę zrozumienia, przeanalizowania i podsumowania skutków „braterskiej” współpracy Ukrainy i Rosji. Dlaczego wymiera niegdyś sławna ukraińska wieś, dlaczego miliony naszych współrodaków są zmuszone opuszczać ziemię ojców i szukać pracy na obczyźnie, dlaczego nie poznano i nie osądzono katów ukraińskiego narodu od czasów kozackich aż po dzień dzisiejszy, dlaczego liczne skarby naszej kultury znajdują się poza jej granicami? Oto takie bolesne pytania stawia Ołeksandr Fedoruk, doktor sztukoznawstwa, akademik. Wśród przyczyn takiego stanu rzeczy na Ukrainie jest drapieżna, zaborcza polityka Moskwy. „Moskwa ma jedną szatańską, nienasyconą, z politycznym posmakiem, z apetytem głodnego zwierza, tę imperialną, niezmienną wizję „jedynej i niepodzielnej”. Autora bolą rany nie tylko narodu ukraińskiego. Z goryczą pisze on o wydarzeniach w Czeczenii (Iczkerii). „Moskwa chełpi się agresywnym zachowaniem wobec słabszych od siebie wasali. Jej imperialne apetyty są znane od dawna. Wyniosła, rasistowska, szowinistyczna polityka Moskwy wobec narodów zamieszkujących terytorium Federacji Rosyjskiej w oczach demokratycznego Zachodu ma postać otwartego szyderstwa z podstaw demokracji”. Ktoś może zarzucić autorowi, że jego rozważania są subiektywnym, zbyt emocjonalnym spojrzeniem. Niezaprzeczalną zaletą prezentowanej książki jest jednak liczny materiał faktograficzny, zebrany i podsumowany przez długie lata obserwacji i studiów naukowych. Książka Ołeksandra Fedoruka jest szczególnie aktualna dzisiaj, ponieważ Moskwa nadal aktywnie prowadzi antyukraińską propagandę, bezczelnie ingeruje w wewnętrzną politykę naszego państwa, zapominając o licznych problemach i bolączkach na własnym terytorium: „A co dzieje się w rodzinnym domu kremlowskiego Niedźwiedzia, gdzie w biedzie, potrzebie i bez grosza zimne dni liczą obrabowani przez niego Rosjanie?! Na tym Sachalinie, w Pietropawłowsku Kamczackim, w Kraju Ussuryjskim, na granicy z Chinami?!” Metody imperialnej Moskwy są znane: „Najpierw zagarnąć cudze terytorium, zaludnić…
tubylczy na tym terytorium naród, a następnie narzucić spętanym „braciom” wolę i dyktować im prawa i ustawy, normy postępowania, które rzekomo mają charakter historycznie obiektywny”. A co mamy dziś w Ukrainie? „Czyż Ukraina nie stała się przytułkiem dla podejrzanych moralnych misjonarzy, którzy wymyślili nowe kulty, religie — nowe hulanki tych misjonarzy są bezwstydnie propagowane z afiszy kasyn, striptizowych instalacji, licznych automatów do gry, z pijaństwem zielonym wężem w miejscach publicznych, na oczach wszystkich — czy ta Ukraina z jej bogatymi ludowymi tradycjami długo będzie znosić taką profanację jej moralnych świętości?!”. Taką książkę mógł napisać człowiek, który szczerze troszczy się o nasz naród, pragnie stanąć na straży kultury i tradycji ukraińskiej. Co chwila, co godzinę, codziennie „moskiewska ciężarówka typu KamAZ gotowa jest przejechać po Ruchu i skierowana jest przeciw każdemu patriocie”. Autor wzywa swoich czytelników do czujności, do szczerego umiłowania ziemi ojczystej, a władców — do dbania o kulturę i dobrobyt narodu ukraińskiego.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
problemów — na Ukrainie. Łączyło obu poetów także pochodzenie: jeśli P. Karmański był Ukraińcem-Galicjaninem, to M. Wołoszyn (po ojcu) był zaporoskim kozakiem i „korzeniami rodu związany z Ukrainą”, jak napisano w „Autobiografii”. Dlatego kiedy jeden z nich biadał:
I nie ma wśród nas własnego Prometeusza,
Który rozpaliłby umarłych do boju:
Złożona do grobu jest idea narodowa,
A lud upił się smutkiem i żalem.
Drugi cierpiał, odczuwając własny ból z powodu historycznych błędów popełnionych w polityce kraju jeszcze przed jego czasem, kraju, którego częścią kultury jest jako artysta. Ponieważ czuł osobistą odpowiedzialność za dalszą drogę ludzkości na szlakach ewolucji.
Kiedy Dom Poety stał się ośrodkiem centrum kulturalnego, któremu w kraju za życia M. Wołoszyna nie było równych, i stało się to w Kimmerii, to w Galicji młodzi poeci, zbliżeni warunkami życia bohemy (książkę wspomnień o młodomuzowcach P. Karmański nazwał „Ukraińska bohema”), a także pragnieniem torowania nowych dróg w literaturze, i poczuciem, „że naszemu narodowi wkrótce przyjdzie zdać egzamin dojrzałości narodowej…”, i wreszcie dążeniem do wyzwolenia się z sieci „zabobonu, zaściankowości i prymitywizmu”, ci młodzi twórcy obrali swoim kulturalnym domem kawiarnię. Jeden z rozdziałów wspomnień P. Karmańskiego nosi tytuł „W kawiarni”: „… Nie zaszkodzi powiedzieć kilka słów o tym, jaką rolę odgrywała i dziś odgrywa kawiarnia w życiu tych, którzy — a jeszcze wcześniej u nas — ważą się wziąć na swoje barki krzyż artysty lub publicysty. Ze wszystkich kawiarni w życiu ukraińskiej bohemy w pierwszej dekadzie naszego stulecia pierwszorzędną rolę odgrywała »Monopolka«… Nie mogę nawet sobie wyobrazić życia »Młodej Muzy« bez kawiarni. W kawiarni, gdzie było nam ciepło i przyjaźnie, naprawdę żyliśmy. Prowadziliśmy rozmowy o istocie i zadaniach sztuki; spierali się i wypracowywali pewne kryteria… krytykowaliśmy i poprawialiśmy siebie nawzajem, czytaliśmy wspólnie i omawialiśmy dzieła innych pisarzy… Nie znaliśmy grzechu zazdrości ani rywalizacji… Choć w teorii uznawaliśmy jakby jedno hasło i jednakowe kryteria, w praktyce każdy z nas był sobą… my sami, członkowie pierwszego braterstwa artystycznego na galicyjskim gruncie…”
Być może pod wrażeniem nieba Italii P. Karmański dokonał przekładu „Boskiej komedii” Dantego Alighieri. Być może spotkanie z kimmeryjczykiem Wołoszynem zainspirowało go do przekładu dramatu J. W. Goethego „Ifigenia na Taurydzie”. M. Wołoszyn opuścił Dom, obecnie Dom-muzeum; P. Karmański przez pewien czas był dyrektorem Memorialnego Muzeum Iwana Franki… Ich spotkania były krótkie, jednak od obcowania pokrewnych dusz jaśniej świecą gwiazdy na niebie ludzkiej kultury. Artyści odchodzą, lecz jak napisał Taras Szewczenko: „Żywa dusza poety święta…”
Maschinelle Übersetzung
Tetiana CZUJKO W Domu-muzeum Maksymiliana Wołoszyna przechowywana jest książka — swoiste świadectwo pokrewieństwa duchowych poszukiwań przedstawicieli dwóch literatur i kultur na początku XX w. Są to „Poezje Tarasa Szewczenki”, wydanie towarzystwa „Proświta”, Lwów, 1902 r. (drukarnia Naukowego Towarzystwa im. T. Szewczenki). Samo w sobie wydanie budzi zainteresowanie chyba tylko jako jedna z prób NTSh (Lwów) przygotowania do druku utworów genialnego ukraińskiego poety, aby jego Słowo, zgodnie ze szlachetnym zamiarem kompilatorów i wydawców, brzmiało na przełomie XIX i XX wieku, skłaniając artystów następnych pokoleń do przemyślenia duchowych testamentów Szewczenki i do kontynuowania tradycji. Mam na myśli nie tylko tradycje ideowe — umiłowanie wolności, ale także tradycję genialnie obdarzonej osobowości — by na wyższym duchowym szczeblu odkrywać i w artystyczny sposób opanowywać świat. Wydanie to jest przedrukiem z poprzednich, niestety z powtórzeniem ich błędów. Jednak nas dzisiaj interesuje, jakie osobowości zostały połączone tym wydaniem poezji Szewczenki. M. Wołoszynowi książkę podarował Petro Karmanskyj, o czym świadczy dedykacja: „Na pamiątkę krótkich, ale miłych chwil pod niebem Italii. Petro Karmanskyj. Rzym. 13.X.02”. A zatem los zetknął ich: M. Wołoszyna, znanego malarza i poetę, tłumacza, krytyka, oraz poetę P. Karmanskyja — w późniejszym czasie członka twórczego zrzeszenia „Mołoda Muza” w Italii. Wołoszyn urodził się w Kijowie. Miał w czasie spotkania 25 lat i pewne doświadczenie życiowe: za aktywny udział w życiu społecznym musiał doświadczyć prześladowań (aż do wykluczenia z Uniwersytetu Moskiewskiego), poczuł też smak zagranicznych podróży. Petro Karmanskyj urodził się 29 maja 1878 roku w mieście Cieszanów (obecnie Polska). Wykształcenie zdobywał w Kolegium Watykańskim oraz na Uniwersytecie Lwowskim, a działalność literacką rozpoczął w 1899 r. Na przełomie wieków młodzi artyści zastanawiali się nad przyszłymi drogami literatury, drogami dalszego duchowego rozwoju ludzkości, i to odcisnęło piętno na ich twórczym losie. Jeśli chodzi o kraje słowiańskie — przedsymbolizm, symbolizm i dekadentyzm przebijały się tutaj dość niełatwo. Najbardziej poszczęściło się zapewne Polsce z jej czasopismem nowej orientacji „Życie” (1887 r.) oraz grupą „Młoda Polska”. Na Ukrainie literatura tamtego czasu miała charakter społeczny. Według świadectwa P. Karmanskyja, nawet inteligencja szanowała I. Frankę przede wszystkim jako działacza społecznego, „krytyka uświęconego ładu społecznego”. Bliskość Europy Zachodniej, a przez to tradycyjna orientacja Ukrainy Zachodniej na zachodnioeuropejskie życie kulturalne i bezpośredni związek z nim były ważnymi impulsami, które działały na tych ziemiach. Ważne jest też to, że wielu młodych ludzi z Galicji kształciło się na zachodnioeuropejskich uniwersytetach. M. Wołoszyn wkrótce po spotkaniach z P. Karmanskyjem buduje na brzegu zatoki Koktebel niewielką daczę, która z czasem przekształca się w Dom Poety. Za życia Maksymiliana Aleksandrowicza bywało tu wiele wybitnych osobowości twórczych. Wśród pierwszych gości Domu był, między innymi, W. Briusow, zaproszony jeszcze w 1903 roku, a później Andriej Biełyj — przedstawiciele rosyjskiego symbolizmu. Według wspomnień M. Wołoszyna, Briusow (już w 1924 roku) twierdził, że „obecnie w Rosji nie ma nigdzie takiego skupiska interesujących ludzi”. Kiedy mówimy o przyjaźni Wołoszyna z symbolistami, warto znów zwrócić się do najjaśniejszych przedstawicieli tego nurtu. Przebywając w Paryżu, Maksymilian Aleksandrowicz poznał wielu z nich, właściwie do czasu tych paryskich rozmów należy odnieść zainteresowanie artysty symbolizmem, kontakty z Maeterlinckiem. Zainteresowanie Maksymiliana Wołoszyna tym nurtem potwierdzają też inne wydania z jego księgozbioru — zbiór utworów K. Balmonta „Goriaszczyja zdanija” z dedykacją: „I mnie zrozumieją tylko dusze, które są podobne do mnie, ludzie z wolą, ludzie z krwią, duchy namiętności i ognia” (21. III. 1903 r.). Jeśli chodzi o poezję M. Wołoszyna i P. Karmanskyja, w tym samym 1906 roku, kiedy młodzi poeci dają światu pierwszy numer swojego „Świata” (Lwów, 24.11.), M. Wołoszyn (wprawdzie już w grudniu, ale w granicach jednego roku!) pisze poezję „Piołun”, poświęconą K. Bogajewskiemu. W autografie poezja miała tytuł „Gwiazda piołun”, który wskazywał na asocjacyjny związek wiersza z obrazem o tym samym tytule autorstwa K. Bogajewskiego, napisanym na motywach Apokalipsy. I po stuleciu rozbrzmiewa niepokój: O matko-niewolnico! Na pierś twej pustyni Skłaniam się w nocnej ciszy… I gorzki dym ogniska, i gorzki duch piołunu, I gorycz fal — pozostaną we mnie. Maksymilian Wołoszyn Syn ziemi, duchowy syn ziemi kimmeryjskiej jako części Świata — Wszechświata — takim widzimy Wołoszyna, którego utworom właściwe są filozoficzne rozważania nad ewolucją materialnej i duchowej kultury ludzkości. P. Karmanskyj w zbiorze „Błędne ognie” (1907 r.) przekazuje poezję „W mojej duszy straszna pustka”, gdzie czytamy: Z przerażeniem patrzę wokoło, Szukam dla duszy bogów, A szare dni płyną powoli, I z piersi wyrywa się żałobny śpiew. Czyż nie te same motywy „Apokalipsy” odczuwamy i w tych wersach. Chodzi oczywiście o Ducha, stan duchowy poety — jako przewodnika ludzkości na drodze jej ewolucji. Prawda, nuty goryczy są tutaj nieco innego pochodzenia. Mowa o stanie konkretnego społeczeństwa, poszukiwaniach rozwiązania kwestii narodowych. A zatem ewolucja ludzkości, ale poprzez pożądaną, upragnioną ewolucję Ducha na ziemi dokładnie określonej i takiej, która boli poetę palącymi bólami narodowymi i społecznymi
Maschinelle Übersetzung
Do jedynego na świecie muzeum sztuki marynistycznej — Teodozyjskiej Galerii Obrazów Iwana Konstantinowicza Ajwazowskiego (Ajwazjana), która od sześciu lat posiada status narodowej galerii sztuki, kolejki zawsze nie są mniejsze niż na miejscowe plaże. Cały lipiec świętuje się tu ciekawymi wystawami i innymi wydarzeniami kulturoznawczymi, związanymi ze 190-leciem wybitnego mistrza pędzla. Jubileusz utalentowanego malarza morza, który był także hojnym mecenasem: zbudował mieszkańcom Teodozji port i linię kolejową, doprowadził wodociąg, otworzył pierwszą bibliotekę publiczną, pomagał młodym talentom i ubogim, — rodacy przygotowują się powitać szczególnie pamiętnie i z wdzięcznością. Wiktor CHOMENKO, Krym Słynny artysta założył swoją galerię, gdzie mieści się największa na świecie kolekcja — ponad 400 dzieł malarskich i graficznych Ajwazowskiego (łącznie w zbiorach jest 11 tysięcy eksponatów), za własne środki w 1880 roku, a równo dwadzieścia lat później podarował ją miastu. Od 22 lipca po raz pierwszy otwarto dla szerokiego zwiedzania zupełnie nieznane ogółowi dzieła malarskie i graficzne wielkiego marynisty. Te arcydzieła, niestety, niemożliwe jest trzymać w stałej kolekcji: zgubnie wpływa na nie światło. Nawet niejasne promienie pośredniego padania. 29 lipca, w Dzień miasta, odbył się gala-koncert mistrzów sztuki oraz wieczór pamięci artysty w ramach reprezentacyjnego międzynarodowego festiwalu „W gościach u Ajwazowskiego”. Już wydano elegancki prezentowy album prac malarskich sławnego jubilata ze zbiorów jego galerii. Zakończy wydarzenia upamiętniające konferencja naukowa „Sztuka nie zna granic”, która odbędzie się w drugiej dekadzie września. W jubileuszowe dni szczególnie aktualnym stał się otwarty dwa lata temu pokój pamięci rzeczy osobistych i licznych odznaczeń Ajwazowskiego, który ze względu na unikalność eksponatów nazywają „rodzynką” galerii, a ze względu na ich kosztowność i przepych — także „sejfem”. Zachwycają arcydzieła sztuki dekoracyjno-użytkowej, w szczególności wyroby z porcelany, które konkurowały z samym Faberge. Urządzają tu obecnie także jubileuszowe wystawy utalentowanych krymskich artystów-wielbicieli, uczniów i przyjaciół Ajwazowskiego. Uczczono wieczorem pamięci i kilkoma ciekawymi wystawami 135-lecie „wieszcza dawnej Taurydy” Konstantina Bogajewskiego. Wystawę „Ajwazowski i Magdesjan” otwarto z okazji 150-lecia teodozyjczyka Eduarda Magdesjana, który uczył się u wybitnego marynisty i wypracował własny oryginalny styl. Wystawami pejzaży Kimmerii uczczono 130-lecie od dnia urodzin poety i artysty Maksymiliana Wołoszyna. Przed nami wystawa z okazji 115-lecia Mykoły Basramowa, który przepracował w galerii 45 lat, zebrał lwią część obecnej przebogatej kolekcji, uratował ją w latach wojny, napisał dotąd niedoścignioną monografię o Ajwazowskim, otworzył szkołę artystyczną jego imienia, wychował plejadę wspaniałych mistrzów pędzla, stworzył teodozyjską szkołę malarstwa kontynuatorów tradycji sławnego rodaka. Dziewiąta fala Wśród organizacyjnych kłopotów dyrektor galerii Tetiana Hajduk stara się ukryć rozczarowanie. Środków komunalnych nie wystarcza. Problem w tym, że zgodnie z testamentem Iwana Konstantinowicza galeria należy do miasta, a zatem jest jego własnością komunalną. Teodozji zaś, nawet ze wszystkimi jej mecenasami, poczuciem dumy i pietyzmem do sławnego rodaka, odnowić jej nie starczy sił. Chyba że pomoże Kijów...
Maschinelle Übersetzung
Wołodymyr WOJTENKO, profesor. W lipcu 2007 r. minęło 240 lat od dnia urodzin śpiewaka, skrzypka, dyrygenta i kompozytora Artema Łukjanowycza Wedela. W lipcu 1799 r. generał-prokurator Imperium Rosyjskiego zdał carowi Pawłowi sprawę, która nadeszła z Kijowa, i po audiencji zapisał: „Najjaśniejszy imperator najwyżej rozkazał kapitana Wedela odesłać do domu wariatów i trzymać bez wypuszczania”. Cechy aresztanta: wzrostu średniego; włosy i brwi jasne; pełna twarz; oczy szare, nos prosty, przy prawym oku niewielka blizna. Najwyżsi zwierzchnicy na świętej Rusi (i Rusi bolszewickiej) chętnie stawali się psychiatrami. W lipcu 1808 r. Artem Wedel zmarł, nie doczekawszy się amnestii. 1. Wiosną 1901 r. w Kijowskiej Akademii Duchownej odbył się koncert-wykład pamięci Wedela. Referat wygłosił W. G. Petruszewski (był regentem chóru akademickiego — tego, którym swego czasu kierował Wedel). Referat wkrótce został opublikowany. Oto jego początek: „Jednym ze środków, z którego korzystało katolicyzm dla zwodzenia prawosławnych, służyła wystawność nabożeństwa, towarzyszącego harmonicznemu śpiewowi i muzyce. Ta okoliczność dała impuls wprowadzeniu na początku XVII wieku także do prawosławnego nabożeństwa, przede wszystkim na Rusi Zachodniej, harmonicznego śpiewu. […] Prawie każde prawosławne bractwo miało swoją szkołę i chór śpiewaczy, złożony z uczniów, a w szkołach brackich śpiew był obowiązkowym przedmiotem”. Zaczynając z daleka, nie zapomniawszy znaleźć dla charakterystyki katolików nieco specyficznego określenia „zwodzenie”, Petruszewski przechodzi do sedna: „Pastor Herbinius, który odwiedził Kijów w 2. połowie XVII wieku, tak wypowiada się o śpiewie cerkiewnym: „Grekorosjanie znacznie święciej i bardziej artystycznie (elegantius) wysławiają Boga niż rzymianie. Psalmy i inne święte pieśni są wygłaszane w muzycznym układzie, w którym w najprzyjemniejszej i dźwięcznej harmonii wyraźnie słychać dyskant, alt, tenor i bas. W XVII i XVIII wiekach Kijów w ogóle był rozsadnikiem znawców chóralnego (partesowego) śpiewu cerkiewnego”. Darczyńska rola Kijowa w przezwyciężaniu dzikości kleru na Moskowszczyźnie jest powszechnie znana. U Petruszewskiego widzimy specjalny zwrot tego tematu, poświęcony technologii nabożeństwa — muzyce i śpiewowi. A zatem, z Kijowa „wzywano sztucznych regentów do organizacji chórów i nauczania partesowego śpiewu do Moskwy i innych północnorosyjskich miast. Tutaj, w Kijowie, została przerobiona, udoskonalona i po raz pierwszy zastosowana zapożyczona z zachodu liniowa notacja muzyczna, która otrzymała nazwę kijowskiego znamienia. Tutaj też ukształtował się szczególny śpiew cerkiewny […], szczególny styl śpiewu, które z”
Maschinelle Übersetzung
“Korzenie jego melodyki sięgają wszystkich warstw i dziedzin naszej muzycznej żywiołowości tamtego czasu… Tworzy narodowo, przy tym tak, że narodowy żywioł nie jest ujarzmiany, lecz pozostaje zawsze jasny, dynamiczny i aktywny. […] Ognistym meteorem przemknął nad Ukrainą talent Wedela, pozostawiając zagadkę psychologom i tajemnicę biografom; jego twórczość muzyczna oraz tragiczny los czekają na swojego badacza”. O. Koszyć (Z wykładów wygłoszonych w Winnipeg w 1942 r.) dawno przyjęto nazywać kijowskimi” (kursywa Petruszewskiego). Profesor katedry śpiewu chóralnego Konserwatorium Kijowskiego, pani Nina Koroluk (którą znam od dawna i której monografia o ukraińskich kompozytorach zdobi moją bibliotekę), wyjaśniła nieco na temat śpiewu partesowego, ale, rzecz jasna, moja wiedza pozostała powierzchowna. Dlatego będę unikał pojęć i terminów fachowych (chociaż w rzeczywistości są one zawsze interesujące — czy chodzi o muzykę, literaturę, czy astronomię). Kontynuujmy: “Z liczby kijowskich śpiewaków i kompozytorów XVII wieku znani są: archidiakon monasteru Kijowsko-Bractwskiego Michał i twórca śpiewu strocznego Fiodor Tarnopolski, którzy w 1652 r. zostali wezwani do Moskwy wraz z kijowskimi śpiewakami; starzec Józef Zagwojski, który uczył śpiewać z partesów i którego car Aleksiej Michajłowicz żądał w Moskwie na pewien czas (w 1656 r.); kijowski śpiewak Ioann Kalenda, który był w 1666 r. w chórze śpiewaków carskich diaków. […] Wspomina się jeszcze imię niejakiego Ziuski, “twórcy starego, który ułożył pieśni Mojżeszowe w koncertach”, oraz mnicha Elizeusza”. Teoretyk i kompozytor Mykoła Dyłecki napisał podręcznik “Gramatyka muzyczna”, który przez wiele dziesięcioleci był codzienną książką dla autorów i wykonawców utworów chóralnych. W bibliotekach soboru Sofijskiego i monasteru Michajłowskiego długo przechowywano rękopiśmienne nuty popularnego w przeszłości A. Raczyńskiego, “lecz najsłynniejszym i najpopularniejszym kompozytorem szkoły kijowskiej był Artem Wedel”. Jesienią 1997 r. w sali kongregacyjnej Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, w ramach konferencji naukowej poświęconej 230. rocznicy urodzin kompozytora, odbyła się prezentacja pierwszego adnotowanego wykazu jego utworów; chodzi, rzecz jasna, tylko o to, co się zachowało: 31 koncertów chóralnych, dwie “Liturgie św. Jana Złotoustego”, “Wsienocna” (39 numerów) oraz ponad 40 utworów do tekstów kanonicznych (przeważnie chóralne, a także na tria wokalne). Dyskografia utworów Wedela liczy 5 przedrewolucyjnych nagrań (1909—1912), 29 nagrań w epoce radzieckiej oraz 4 płyty nagrane za granicą. Z oczywistych przyczyn wśród tych ostatnich najciekawsze są nagrania F. Szalapina. Tragiczny los i unikalna twórczość Wedela zainspirowały współczesnych artystów do stworzenia jego wizerunku w literaturze i sztukach plastycznych, a nawet w poemacie symfonicznym. Mimo wszystko Ukraina kompozytora prawie nie zna — chyba że przypadkowo przeczytane lub usłyszane nazwisko (rzecz jasna, nie chodzi o muzyków i muzykologów). 2. Nie znając się fachowo na tym, co było istotą życia Wedela, odważyłem się pisać o nim, kiedy (pracując nad materiałami do biografii Gogola) wziąłem do ręki siódmy numer “Prac Kijowskiej Akademii Duchownej” z 1901 r. i natrafiłem na artykuł Petruszewskiego, którego fragmenty cytowałem wyżej. Czasem wierzę, a czasem nie wierzę w to, że los daje znaki, ale w tym przypadku uderzyły mnie zbieżności w życiu osobistym i twórczym naszych wybitnych rodaków: i geniusz; i wczesny sukces, uznanie w środowisku ludzi, których zdanie dla obu wiele znaczyło; i potężny przełom ukraińskiej żywiołowości językowej/melodycznej w to, co brzmiało w duszy i wylewało się na papier; i osobliwości psychiki, które stawiały obu na granicy szaleństwa lub wręcz popychały na drugą stronę granicy. Obaj odeszli z życia, mając nieco ponad czterdzieści lat, jednak Wedel należał do wcześniejszej generacji i zmarł na rok przed narodzinami Gogola.
Gogola. A dostojny krewny pisarza, Dmytro Prokopowycz Troszczynski (sekretarz stanu za czasów Katarzyny, senator za czasów jej syna Pawła), własnoręcznie odliczył za dwa utwory Wedela 300 rubli — uważał się za mecenasa i chciał błogostanu w swoim kościele. Nikoša Gogol od małego bywał w Kybyntsiach, w połtawskiej posiadłości Troszczynskiego, i od małego widział, jak zgina się jego ojciec, zarządca majątku, przed posesorem. W każdym razie miał okazję na świętach słuchać w kybyntieckim domu deklamacji starego, ale krzepkiego poety Wasyla Wasyljowycza Kapnista z sąsiedniej Obuchiwki: „Spójrzcie wy na te narody, // Gdzie niewolnictwo cięży ludziom; // Gdzie nie ma drogiej wolności // I rozlega się dźwięk łańcuchów: // Tam na nieszczęście śmiertelni zrodzeni, // Na zniszczenie skazani…”. A potem pokazywali balet: do muzyki kompozytora-chłopa tańczyły baletnice-chłopki… Z dzieciństwa w młodość Gogol wchodził pozornie cichy, milczący i skłonny do samotności, ale w jego duszy już budziły się czarne demony, które później zjedzą to, co najważniejsze: żywiołową wolność jego słownego talentu. Dla Wedela życie zaczynało się prościej i szczęśliwiej. W słowniku encyklopedycznym Brockhausa i Efrona mamy odniesienia aż do siedmiu Wedelów; sześciu z niemieckiego i skandynawskiego szlachectwa, a siódmy — nasz: syn rzemieślnika z kijowskiego Podola. Powróćmy do tego, co podaje Petruszewski, znawca śpiewu cerkiewnego i jego historii: „Dzięki doskonałemu głosowi, w dzieciństwie wstąpił do chóru akademickiego i w akademii właśnie otrzymał wykształcenie umysłowe i muzyczne. […] Posiadając niezwykły dar muzyczny, został postawiony regentem chóru akademickiego. […] Ozdobą tego chóru był on sam ze swoim cudownym tenorem, przyciągającym do niego ogólną uwagę kijowian. […] Oprócz chóru śpiewaczego, w akademii istniała także orkiestra studencka, w której Wedel był pierwszym skrzypkiem-solistą”. Mało wiemy o jakichkolwiek wydarzeniach w jego dziecięcym i młodzieńczym życiu, niezwiązanych ze śpiewem, skrzypcami i kamertonem. Możliwe, że się zdarzały, ale wygląda na to, że czas tego szczególnego człowieka wyznaczały nie zegary, a takty muzyczne. W każdym razie nadeszła pora i na zwroty akcji. Kiedy moskiewski generał-gubernator zwrócił się do kijowskiego metropolity z prośbą o przysłanie godnego regenta, właśnie Wedel ruszył do Moskwy (1788 r.). Przez pięć lat kierował kapelami gubernatorów wojskowych. Z powodu tego oddelegowania nie ukończył pełnego kursu w Akademii, ale w rzeczywistości nie miał takiej potrzeby: w swojej dziedzinie był nie uczniem, a najwyższym akademikiem. Przyjechawszy do Kijowa na spotkanie z rodzicami, Wedel przypadkowo poznał generała korpusu Lewanidowa, „który miał swój chór śpiewaków, złożony z dzieci żołnierskich i ludzi wolnych. […] I jak Wedel zaczął śpiewać, to generał i wszyscy obecni zachwyceni byli do nieba”. Lewanidow zaprosił Wedela do objęcia kierownictwa nad swoim chórem, wcześniej wstawiając się za jego zwolnieniem z moskiewskiego stanowiska, a także za „awansem do stopnia porucznika, a następnie kapitana, i oprócz tego wyznaczył swoim adiutantem”. Lata 1794—1796 były najszczęśliwszymi w życiu muzyka. Kierowany przez niego chór szybko stał się jednym z najlepszych w Kijowie (gdzie nigdy nie brakowało śpiewaków, a konkurencja była wysoka). We wszystkich publikacjach o Wedelu wspomina się błyskotliwe, oszałamiające wykonanie jego koncertu „Dokąd, Panie, zapomnisz o mnie” w Monasterze św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach, po czym książę Daszkow, wzruszony do łez, podarował kompozytorowi złoty pas i 50 czerwońców. Petruszewski pisał: „W tym właśnie czasie napisane zostały najlepsze jego utwory. Ziemianie drogo płacili za każdą jego sztukę…”. 300 rubli, których nie pożałował Troszczynski, to (powiedzieli mi ci, których pytałem) 60 krów. Nie wiemy, jak i na co wydawano te pieniądze; nie wiemy, z kim przyjaźnił się kompozytor i w ogóle — czy miał jakichś przyjaciół? W żadnym ze źródeł, które studiowali biografowie Wedela, nie ma odniesienia choćby do kobiecego cienia przy jego postaci. Żył muzyką, żył w świątyni, był samotnikiem, był posłusznikiem, chociaż nie żył za murami klasztornymi. Był takim, jakim chciał stać się późny Gogol (jeśli taką definicję można zastosować w odniesieniu do człowieka młodego wieku).
3. Dla wiernych istnieje Bóg. Istnieje Kościół i kościoły; istnieje kler, teologia i teolodzy. Z tego wykazu Tołstoj uznawał jedynie Boga, za co Kościół obłożył go anatemą. Czaadajew uznawał i Boga, i Kościół, ale nie prawosławny, a katolicki, za co car ogłosił go szaleńcem. W. Z. Zawitnewycz w swoim obszernym szkicu o Chomiakowie („Trudy Kijewskoj duchownoj akademii”, 1901, nr 6—7—8) cytuje list jednego z respondentów do tego teoretyka słowianofilstwa: „My sdiełali iz wiery pokojnyje kresła i so wsiakimi komfortami w nich posiżiwajem”. Myśl zrozumiała i niepozbawiona słuszności, ale oto jej dalszy rozwój: „My rimskije katoliki. Eto zło wriednieje, opasnieje samogo niewierija, ibo ono jemu korień”. Kiedy Honta rżnął katolików, chodziło mu przede wszystkim o polskich magnatów i o żydów-arendarzy, którym przypadły ukraińskie ziemie, karczmy, a nawet cerkwie dzięki zmowie między Moskwą a Warszawą. Ale dlaczego denerwuje się moskiewska publika? A dlatego, że ich słowianofilstwo jest maską dla panslawizmu, który maskuje agresywne panprawosławie. Gogolowi z ostatnich lat życia można wiele zarzucić, ale do takich wybryków przynależności nie miał. Mimo to ogłaszają go „swoim”, a respondent Chomiakow kontynuuje: „Eta mysl wsiego tiażcze leżała na dusze Gogola; on, połagaju, izniemog pod jej briemieniem. On chotieł byt monachom w mirie, szto wsiehda było trudno, a tiepier niewozmożno”. Sam Chomiakow nie „izniemog” — raczej miał mentalność średniowiecznego krzyżowca; oto jego stanowisko: „Wsie obszcziny christianskije dołżny k nam priiti so smiriennym pokajanijem, nie kak rawnyje k rawnym, a kak władiełcy czastnych istin”. No comment. Aby przybliżyć zwycięstwo nad „chrześcijanami niższego gatunku”, Chomiakow i Wałujew (ten sam, którego wy, szanowni czytelnicy, pamiętacie jako atamana nad językiem ukraińskim) WYPRODUKOWALI FAŁSZYWKĘ: pierwszy napisał (a drugi zorganizował tłumaczenie na grecki) „starożytny rękopis”, agresywną apologię prawosławia. Moskwa pobawiła się rosyjskim tekstem (reklamowano go jako „tłumaczenie z greckiego”), ale na uszy nie stanęła. Chomiakow spakował walizkę i ruszył do Ems (tego samego, szanowni czytelnicy, który dał nazwę wstrętnemu carskiemu ukazowi o zakazie naszego Słowa). Gogol strasznie się ucieszył („Katichezis nieobyknowienno zamieczatielnyj”), zapalił się do idei jego tłumaczenia na języki europejskie, ale szybko ostygł i wszystko skończyło się na niczym. Smutki Gogola nie leczyły się cudzymi słowami, nie leczyły się nawet własnymi — odtąd, odkąd przestał słowa tworzyć, a zaczął je musztrować na imperialnym placu. Wedel w system współrzędnych, nakreślony przez urzędowe prawosławie i jego moskiewską opozycję wobec zniemczonego Sankt Petersburga, wpisywał się słabo. Przez pięć lat dyrygując moskiewskimi chórami, musiał po moskiewsku i śpiewać; prawie wszystkie (a najlepsze — wszystkie) jego utwory ujrzały światło dzienne w Kijowie. Nie był świadomym bojownikiem, dysydentem; żywiołowo torował swoją drogę, jak robi to woda podczas wiosennej powodzi. Luteranka Katarzyna postrzegała prawosławie jako wadę poddanego jej narodu, którą musi tolerować, niczym zimną zimę. Gusty artystyczne carskiego dworu, zorientowane na zachodnie wzorce koncertowo-operowe, stopniowo przenikały i do praktyki cerkiewnej (bo chętnych do małpowania i przypodobania się było wielu). Wedel do tego dołączał się z innej strony: skamieniałe kanony śpiewu cerkiewnego rozchwiewał (ożywiał!) ukraińską melodyką ludową — nieumyślnie, nie dla oryginalności, nie po to, by się przypodobać: tak śpiewała jego dusza. Muzykolodzy podkreślają, że nie od Wedla rozpoczął się wpływ ludowego melosu na śpiew cerkiewny. Proszę wybaczyć mi odwołanie do terminu zrozumiałego jedynie dla specjalistów: tak zwany „opadający tetrachord” można prześledzić i w utworach cerkiewnych (począwszy od pieśni „Bóg Gospodź” ze lwowskiego Osmogłosnika), i w wiosence „Tut ona siła”, i w pieśniach „Czom dub ne zełenyj”, „Oj, tam na moriszku” i in. Korzystał z niego i Wedel, ale właśnie w jego utworach ma miejsce systematyczne echo różnych środków i motywów folklorystycznych. Nie kopiowanie, a wykorzystanie ich melodyjnego sensu. W utworach Wedla muzycy widzą to, co my — niewtajemniczeni — rozpoznajemy, słysząc „Powij, witre, na Wkrainu”, „Oj, haj, maty”, „Jak umru, to pochowajte”, „Tecze woda w synie more”, „Jichaw kozak za Dunaj”, „Oj, ne swity”.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
miesiączku”, “Dziewczyna w sieniach stała”… Na emocjonalną obrazowość koncertów duchowych kompozytora wpłynęło także jego zwrócenie się ku popularnej w środowisku miejskim pieśni-romansowi; gatunek ten bez wątpienia żywił się sokami ukraińskiej pieśni ludowej, lecz dodawał do jej melodyki własne barwy. Mówiąc obrazowo, CERKIEWNOSŁOWIAŃSKIM WIEDEL ŚPIEWAŁ TAK, JAK GOGOL PISAŁ PO ROSYJSKU — BARDZO PO UKRAIŃSKU. Zresztą i Mykoła Wasylowycz nie pozostawił bez uwagi ukraińskiej pieśni. Wczesną wiosną 1833 r. napisał artykuł “O małorosyjskich pieśniach” i nie był to zwykły artykuł, był to prawdziwy poemat. Prawie siedem stron drukowanego tekstu pomieściło wszystko to, co najlepsze, co my, Ukraińcy, możemy powiedzieć o folklorystycznych korzeniach swojej kultury muzycznej — i wszystko to, co najlepsze, co możemy powiedzieć o Gogolu, jakim był przed fatalnym załamaniem psychiki. Mówią, że obszerne cytaty źle świadczą o tych, którzy się do nich uciekają, jednak… Czytajmy razem, panie i panowie: “Wszystkie pieśni są harmonijne, wonne, różnorodne nadzwyczajnie. Wszędzie nowe barwy, wszędzie prostota i niewyrażalna delikatność uczuć. Gdzie tylko myśli w nich dotknęły religijnego, tam są one niezwykle poetyckie. […] Ich wiara jest tak niewinna, tak wzruszająca, tak nieskalana, jak nieskalana jest dusza niemowlęcia. Zwracają się do Boga jak dzieci do ojca; wprowadzają go często w byt swojego życia z taką niewinną prostotą, że jego niesztuczne przedstawienie staje się w nich majestatyczne w swej prostocie. Od tego najzwyklejsze przedmioty w pieśniach przybierają niewyrażalną poezję, czemu jeszcze bardziej pomagają pozostałości obrzędów dawnej słowiańskiej mitologii”. Pisarz osobno zatrzymuje się na osobliwościach małorosyjskiego wierszowania (“najkorzystniejsze dla pieśni: łączą się w nim razem i miara, i tonika, i rym”) i przechodzi do tego, co jest dla nas najciekawsze, jeśli mowa o twórczości Wiedla: “Charakteru muzyki nie da się określić jednym słowem: jest ona niezwykle różnorodna. W wielu pieśniach jest lekka, pełna wdzięku, ledwie tylko dotyka ziemi i zdaje się żartować, bawić dźwiękami! Czasami jej dźwięki przybierają męską fizjonomię, stają się silne, potężne, krzepkie; stopy ciężko uderzają o ziemię i zdaje się, jakby można było do nich tańczyć tylko hopaka. Czasami zaś jej dźwięki stają się niezwykle swobodne, szerokie, zamachy gigantyczne, silące się objąć otchłań przestrzeni, wsłuchując się w które tańczący czuje się olbrzymem. […] Co się zaś tyczy muzyki smutku, to nigdzie nie słychać go tak, jak w nich. Czy to tęsknota za przerwaną młodością; czy to skargi na bezdomne położenie ówczesnej Małorosji… lecz jej dźwięki żyją, parzą, rozdzierają duszę”.
20 stycznia 1799 roku datowane jest rozporządzenie konsystorza „o przyjęciu do ławry w nadziei uzyskania stanu mniszego kapitana Wedla”. Zostawszy posłusznikiem, od tego dnia życie jego potoczyło się z góry w przepaść. Temu jednak poprzedzał Charków: w latach 1794—1798 Wedel kierował kapelą gubernatora Słobodzkiej Ukrainy, był kapelmistrzem klasy wokalnej w Szkole Skarbowej, a do tego miał obowiązek doboru śpiewaków do chóru dworskiego w Petersburgu. Po śmierci Katarzyny (jesień 1796 r.) carem został jej syn Paweł; jego krótkie panowanie naznaczone jest trudną do jednoznacznej oceny mieszanką reformatorskich dekretów i wybryków radosnego despoty, który wreszcie dorwał się do władzy. Specjalnym ukazem wszystkie nieprzewidziane w etacie pułkowe kapele zostały zlikwidowane. Wedla — który nagle stał się nie regentem, a po prostu kapitanem — mogli wyznaczyć na jakieś stanowisko liniowe. Na początku 1797 r. złożył podanie o zwolnienie, w związku z czym „od służby wojskowej na własne utrzymanie został zdymisjonowany w tym samym stopniu z prawem noszenia munduru”. Kompozytor przez pewien czas pracował w urzędzie cywilnym charkowskiego gubernatora, a pod koniec lata 1798 r. powrócił do Kijowa. Jego dymisja zbiegła się z carskim ukazem o zakazie śpiewania w cerkwiach koncertów i w ogóle wszystkich „wymyślonych w śpiewie cerkiewnym wierszy”. Matka kompozytora zmarła, a ojciec ponownie się ożenił — macocha była młodsza od pasierba o kilka lat. Nie było ani pracy, ani zarobku, ani perspektyw. W grudniu 1798 r. Wedel pisze w jednym z listów: „Nie wiem, co mam robić. Wydaje mi się, że i Bóg całkiem mnie opuścił”. Autorytatywna badaczka życia i twórczości Wedla, pani Tetiana Husarczuk (2001 r.), słusznie zwraca uwagę na możliwość religijnych wątpliwości jako jednej z przyczyn, które prowokowały (lub przynajmniej pogłębiały) jego kryzys duchowy. W jednym z listów, napisanych w tym czasie, kompozytor wspomina o zabójcach, którzy pragną rozłączyć go z własnym ciałem „dokładnie tak, jak rozdzielili z Bogiem i Cerkwią i Chrystusem ją, o których nie mam żadnego pojęcia, i mieć nie chcę”. Zatem z Bogiem, Cerkwią i Chrystusem już rozłączyli… słowa „o których żadnego pojęcia […] mieć nie chcę” pod względem budowy zdania odnoszą się właśnie do Boga, Cerkwi i Chrystusa. Redakcja „Domaszniej biesiedy”, gdzie opublikowano ten tekst (1863, nr 2), komentuje go ostrożnie: „… o których (powinno być o rzekomych zabójcach, czy co — Red.)” — z siedmiu słów komentarza cztery przypadają na „powinno być” oraz „czy co”. Faktycznie chodzi o to, że nawet redaktorzy „Domaszniej biesiedy” odbierają te słowa jako świadectwo ateizmu (takiego nieoczekiwanego dla autora i wykonawcy muzyki duchowej). Wiadomo, że człowiek religijny swoje spontaniczne (sprowokowane podświadomością) wątpliwości może kategorycznie potępiać na poziomie świadomości, co — z reguły — nie pomaga się ich pozbyć. Taka sytuacja może powodować napady samopotępienia i depresji (włącznie z próbami samobójczymi). Czyż nie o tym świadczą słowa Wedla z tego samego listu: „… upadek i rozwarcie piekła są bardzo szerokie, a oddech mojego życia bardzo długowieczny: gdyż piekło jest przeze mnie napełnione”. Podobną kolizję możemy prześledzić w życiu Gogola. Motywy religijne w jego rozmowach i listach początkowo mają wszystkie oznaki tego, co jest schronieniem i pociechą: „Przeżyłem trzy tygodnie dobrze pod względem moralnym. Żyłem wewnętrznie, jak w klasztorze, nie opuściłem ani jednej mszy” (z listu pisanego w 1845 r.). W 1848 r., podczas pobytu w Jerozolimie, Gogol odczuł ostry napad zwątpienia, który głęboko dotknął i zasmucił pisarza. Jego ekstatyczne miłowanie Boga w ostatnich latach życia bardzo przypomina próby czy to usprawiedliwienia, czy to ukarania siebie, a umarł dlatego, że chciał umrzeć — żadnej poważnej choroby cielesnej nie miał. W obu przypadkach — i w odniesieniu do Wedla, i w odniesieniu do Gogola — musimy brać pod uwagę pewne podłoże psychologiczne, na którym powstał fatalny dramat. Zatem rozchwiany, przygnębiony Wedel został posłusznikiem. Zrobił to, na co nie odważył się Gogol, ale obaj byli zdolni wsłuchiwać się jedynie w melodie własnej duszy. Ostatnie utwory Wedla (jesień 1798 r.) to koncerty „Boże, nieprawości powstali na mnie” oraz „Do Pana, gdy w utrapieniu byłem, wołałem”; wykonywano je w soborach Brackim i Sofijskim, i na tym kariera kompozytora się urywała. Co robił w Ławrze? Dokładnie nie wiemy; są różne wersje: jedna o tym, że krytycznie odebrał życie klasztorne, bo uczono go tylko „jeść, pić i spać”, inna — o żałosnej wegetacji szaleńca, którego czynów nie możemy zrozumieć. Kijów. Podół. Monaster Bracki i Akademia Duchowa. Jak w przypadku Gogola, nigdy nie będziemy mieli jednoznacznej interpretacji stanu psychicznego Wedla. Wiemy, że był zawsze nadwrażliwy i skłonny do melancholii. Tworząc koncerty duchowe, często opierał się na pełnych smutku tekstach psalmów, w których mowa o cierpieniu człowieka, o jego prześladowaniu przez wrogów. Jednak i w Kijowie, i w Moskwie, i w Charkowie przez wiele lat radził sobie we wszystkich sprawach praktycznych, służbowych i prywatnych; żadnych odniesień do jego nieadekwatności psychicznej do lat 1798—99 nie mamy. Niestety, skłonność do psychopatologii może postępować, a okoliczności życia kompozytora sprzyjały właśnie takiemu przebiegowi wydarzeń — ten punkt widzenia wydaje mi się bardziej przekonujący niż inne. Weźmy pod uwagę, że na ten okres przypadło zachorowanie Wedla na błonicę, która towarzyszy ciężkiemu zatruciu toksynami mikrobiologicznymi, co mogło sprowokować psychozę. Tak czy inaczej, z Ławry odszedł. I odszedł, zapominając tam księgę duchową ze swoimi notatkami o Katarzynie i Pawle. Kilka tych nieszczęsnych linijek można potraktować i jako fantazję, i jako majaczenie, i jako polityczną kabałę: imperatorowi Wedel przepowiadał gwałtowną śmierć. Wkrótce Pawła rzeczywiście zabito; w petersburskim Ermitażu do dziś pokażą wam masywną srebrną tabakierkę, którą wierni poddani zdzielili monarchę w skroń. „Sprawa o szalonego kapitana Wedla, który napisał wiele niedorzeczności na białych kartach drukowanej księgi” przyczyniła się do tego, że „dom poprawczy” na zawsze stał się schronieniem muzyka w życiu ziemskim. Szczegół, którego nie wymyśliłby żaden scenarzysta: od lata 1799 r. do jesieni 1806 r. Wedla trzymali w dobrze znanym kijowianom budynku na rogu ulic Chorywej i Konstantynowskiej (Podół) — tzw. „domku Piotra I”, gdzie najeżdżający car kiedyś zatrzymał się na kilka dni. Dożywał Wedel w „Kyryliwce”, dzisiejszym szpitalu im. Pawłowa. Na śmierć (w lipcu 1808 r.) oddano go do domu. Prefekt Akademii Kijowskiej archimandryta Metody (Pisniaczewski) zaświadczył, że kompozytor „zdziwił i spowiednika, i domowników, i znajomych cichą przedśmiertną rozmową” o tym, że ludzie powinni być „łagodni, pokorni, niepewni siebie, pobożni i miłosierni dla bliźnich”. To, ogólnie rzecz biorąc, nie zgadza się z oficjalną wersją o szaleństwie, w związku z czym biografowie Wedla uważają jego wieloletnie przetrzymywanie w „domu poprawczym” za nieuzasadnione (ja dodam: jeśli nawet w 1799 r. miały miejsce jakieś zaburzenia psychiki). Biedny, biedny, biedny Wedel…
Jak zawsze, gdy mowa o ofiarach imperium, do żałoby dołączają się bardziej radykalne uczucia. Ukraina wkrótce po śmierci Wedela zrodziła Szewczenkę i o takich uczuciach on powiedział. Zwracam uwagę szanownych czytelników na to, co nie wydaje się przypadkiem: zainteresowanie kompozytora i poety pewnymi tekstami z Księgi Psalmów. „19 grudnia 1845 r.” (tydzień przed „Testamentem”) – taką datą oznaczone są Szewczenkowe parafrazy dziesięciu psalmów, z których dwa zajęły szczególne miejsce w twórczości Wedela. Psalm 12 (w cerkiewnosłowiańskim brzmieniu „Dokoli, Hospodi, zabudiesh mia”) Szewczenko interpretuje tak: „Czy Ty mnie, Boże miły, // Na wieki zapominasz, // Odwracasz oblicze swoje, // Mnie porzucasz? // Dokąd będę męczyć duszę // I sercem boleć? // Dokąd będzie wróg srogi // Na mnie patrzeć // I śmiać się…”. Psalm 136 („Nad rzekami babilońskimi”) stał się podstawą dwóch koncertów, napisanych w różnych tonacjach; każda rozprawa muzykologiczna, poświęcona stylowi Wedela, w ten czy inny sposób opiera się na tym utworze. Ihor Sonewycki („Artem Wedel i jego spuścizna muzyczna”, Nowy Jork, 1966) uważa, że temat zniewolonego narodu znalazł oddźwięk w duszy kompozytora i za biblijnymi alegoriami ukrywał on tęsknotę patrioty Ukrainy. Szewczenko pisze przejrzyście:
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von «POSTACIE», S. 12
„Nad rzekami w Babilonie, // Pod wierzbami w polu, // Siedzieliśmy i płakaliśmy // W dalekiej niewoli; // I na wierzbach powiesiliśmy // Organy głuche, // I zaczęli nam się śmiać // Edomici źli: // „Opowiedzcie nam pieśń waszą, // Może i my zapłaczemy. // Albo naszą zaśpiewajcie, // Niewolnicy nasi”. // Jakąże my zaśpiewamy?.. // Na cudzym polu // Nie śpiewają wesołej…” Prawdopodobieństwo tego, że Szewczenko znał choćby nazwisko „Wedel”, praktycznie nie różni się od zera, ale nie chodzi o zbieg okoliczności — chodzi o Ukrainę. 5. Na koniec spróbuję wyodrębnić uogólniające charakterystyki twórczości Wedla, takimi jakimi widzą je muzykolodzy. Jeśli chodzi właściwie o rzemiosło (w najlepszym tego słowa znaczeniu), możemy mówić o organicznej jedności muzyki i tekstu słownego (1); syntezie elementów muzyki zachodnioeuropejskiej z ukraińskimi źródłami ludowymi (2); w harmonii — przestrzeganiu stylu klasycznego (3); systematycznym wykorzystaniu polifonii, która dynamizuje materiał (4); zastosowaniu kolorystyki dźwiękowej ze zmiennymi składami chóru (zespołami), kontrastami między wysokimi a niskimi głosami (5); przeciwstawieniu zespołów z mniejszą liczbą głosów oraz pełnobrzmiącego chóru (6). Nie ma wątpliwości, że poszczególne pozycje tej listy (czy też zastosowanie wszystkich) są właściwe nie tylko twórczości Wedla. Jednak jeśli chodzi o wybitną osobowość, poza technologią zawsze zostaje „coś” — to, co trudno nazwać słowami. W. Petruszewski tak pisze o kompozytorze: „Charakterystycznymi właściwościami muzyki Wedla są jej religijne uniesienie, szczególna przejmująca wrażliwość i serdeczność, głęboki liryzm, a miejscami nawet nerwowość. Ogień zapala się tylko od ognia, a szczere żywe uczucie zawsze znajduje oddźwięk w duszach innych ludzi”. Jeśli ci ludzie mają duszę. Ci, którzy dowodzili życiem kompozytora, jego muzykę zakazali. Fenomenalna jest zdolność wielkomocarstwowego systemu (niezależnie od tego, jaki biurokrata uosabiał go w tym czy innym incydencie) niszczyć wszystko, co najlepsze na Ukrainie właśnie dlatego, że jest to najlepsze. Zakaz kościelnego wykonywania utworów Wedla faktycznie NIGDY nie został zniesiony; w przyjętym przez Św. Synod w 1911 r. wykazie dozwolonych utworów nie ma ani jednej wzmianki o Wedlu. Na własne ryzyko regenci chórów cerkiewnych „rozpuszczali” jego koncerty partesowe w anonimowym nurcie muzyki śpiewanej podczas nabożeństw. W datowanym na 1912 rok rozporządzeniu arcybiskupa chersońskiego i odeskiego Nikanora możemy przeczytać: „Surowo zabrania się śpiewać znane pod imieniem Wedla”. Wychodząc z tego, co wiemy o dzisiejszym życiu cerkiewnym w tamtej okolicy, możemy przypuszczać, że Nikanor do dziś stoi na straży. „Nie mieszcząc się w prokrustowym łożu wielkoruskiej doktryny kulturowej, nie mając możliwości w pełni zrealizować własnego potencjału twórczego, nie chcąc zmieniać własnych zasad i przekonań, […] Wedel stał się ofiarą politycznej koniunktury. To znacząco wyróżnia postać Wedla spośród wielu jego znamienitych rodaków, którzy, stając się wiernopoddanymi sługami rosyjskiej korony, złożyli swoje zdolności i talent „na ołtarzu wielkomocarstwowej ojczyzny”. W odróżnieniu od nich, Wedel przez prawie całe życie przebywał w sferze ukraińskich potrzeb estetycznych, stale zasilając swój potencjał twórczy żyznymi źródłami wiekowych tradycji narodowych”. (Ihor Tyłyk, 2001). W artykule wykorzystano fragmenty z książki „Gogol. Geniusz i obłęd”, pracę nad którą rozpocząłem z synem Ołeksandrem (1958—2005) i którą mam nadzieję ukończyć.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von «WIEC CZYTELNICZY», S. 4
„NIE PIJ, KOZAKU!" — UKRAINA PROSI
Dzień dobry, Olenko, droga moja przyjaciółko! Wiem, jak tęsknisz za rodzinną wsią, odkąd pochowałaś swoją mamusię, swoją najdroższą doradczynię, i musiałaś sprzedać obcym ludziom dom, w którym kiedyś dorastałaś. Pamiętam, jak boleśnie przyjęłaś sam fakt sprzedaży: wydawało ci się, że ją zdradzasz, tę białą, schludną chatkę niedaleko Psioła, w której wszystko zawsze lśniło czystością (a była to naprawdę niezrównana czyściocha i czepialska, ciocia Maruśka, twoja matka, niech jej ziemia lekką będzie; a jakie wesołe, barwne kwiaty rozkwitały na jej ręcznikach!). Przez cały rok, przyjeżdżając od czasu do czasu odwiedzić rodzinne mogiły, nie mogłaś odważyć się spojrzeć w oczy swojemu obcemu domowi, omijałaś znaną do najdrobniejszego szczegółu ulicę dziesiątą drogą…
Domyślam się, że cię zasmucę, przekazując tę wiadomość, jednak i tak wcześniej czy później dowiesz się, że twoją chatę znów sprzedano. Ta młoda rodzina, która swego czasu ją kupiła, ma już dwoje dzieci, zrobiło im się ciasno w dwóch małych pokojach, więc przeprowadzili się z Bereg do Rudyczówki, do znacznie przestronniejszego domu. A na waszym podwórku mieszka teraz małżeństwo w „młodym" wieku emerytalnym, za którego już lekko pochylonymi plecami są i awantury, i rozwody, i ponowne śluby (teraz to stało się w naszej wsi zwyczajne — na starość schodzą się z tymi, z którymi kiedyś dorobili się dzieci). Nie interesuje mnie to ani trochę. Po prostu przypomniało mi się, jak mówiłaś: „Chociaż jedno cieszy, że kupcy to młodzi ludzie, w chacie będą rozbrzmiewać dziecięce głosy". Może jeszcze będą rozbrzmiewać. Tylko że to będą, niestety, głosy nie naszych wnuków.
A skoro o wnukach: Natalka Ż. (pamiętasz, z równoległej klasy) wreszcie doczekała się pierwszego wnuka. Taka szczęśliwa! Szykuje się w drogę, by odwiedzić nowo narodzonego, bo ich syn z Mykołą mieszka w Połtawie. A tu, we wsi… W ciągu dwóch miesięcy tego roku urodziło się zaledwie jedno dziecko, a pochowano dziesięciu starszych mieszkańców wsi. Tylko pomyśl — jeden do dziesięciu! Ginie,
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
Ginie ukraińska wieś. Pan ojciec mówi: już zmęczyłem się chować. A jeszcze mówi: „We wsi żyje prawie dwa tysiące ludzi, a na nabożeństwo przychodzi dwudziestu. Czy naprawdę myślicie, że oni wymodlą wszystkie wasze grzechy?”. Tymczasem wieś przygotowuje się do otwarcia jeszcze jednej kawiarni — już piątej czy nawet szóstej (w dodatku do udanych punktów z samogonem). Wiesz przecież: kawiarnia po naszemu — to wcale nie jest kawiarnia, gdzie normalni ludzie piją kawę i rozmawiają o właśnie przeczytanej książce albo o tej tak znienawidzonej, a jednak nieustannie przyciągającej polityce. Nie, kawiarnia po naszemu — to okazja, żeby wychylić. To zwykła piwiarnia, gdzie wyrobieni wiejscy mężczyźni od rana do wieczora dudnią piwo i wódkę. Nie odstaje od nich młodzież. Coraz więcej pijaków wśród kobiet. Tymczasem we wsi nie ma księgarni. Nie ma łaźni. Świątynia mieści się w zaadaptowanym pomieszczeniu. Rozlatuje się niedobudowana szkoła. Ledwo tli się praca w domu kultury. Rynek handluje z łóżek polowych. Nasze ulubione leśne uroczysko Stinky, i nie tylko ono, po prostu tonie w śmieciach… Tak intensywnie degraduje nie tylko nasza wieś. Dzwoniłam kiedyś do Serhija, mojego kolegi z klasy i kuma z sąsiedniej wsi. I co usłyszałam? Borys pije, Iwan pije, Mykoła po udarze leży w szpitalu rejonowym („Gdybyśmy my z tobą, Tetiano, tyle wypili, co on, to po nas już dziesięć lat temu by robaki ucztowały” — smutno żartuje Serhij). Panie! Co się z nami dzieje? Te syte koty na górze, w Radzie Najwyższej, nie męczą się kłóceniem o władzę, bo ona obiecuje im zysk, a nie odpowiedzialność i ciężką pracę, a ci, bezjęzyczni, na dole milcząco połykają upokarzające pensje, „parytetowe” ceny na produkty rolne, otwartą pogardę i — topią swoją bezsilność, swoją obrazę w wódczanym oparze. Chłopcy nie chcą zrozumieć, że gubią nie tylko własne zdrowie, rodzinne szczęście, miłość swoich pracowitych żon, szacunek dzieci i wnuków, spokój starszych rodziców, — oni przepijają Ukrainę. Jaka potężna dłoń może potrząsnąć nimi tak, żeby oprzytomnieli? I czy nie za późno?..
NAJKRÓTSZA DROGA DO PORAŻKI Witam cię, droga przyjaciółko! Znowu piszę do ciebie z naszej rodzinnej wsi. Raz w tygodniu, w każdy czwartek, maszeruję wczesnym rankiem do sąsiadów — po mleko. Idę ulicą i zerkam jednym okiem na słońce: wydaje się, że ogromna rozpalona kula toczy się równolegle do mojej ścieżki, ja kroczę, a ona jakby płynie, i mnie od tego już nie jest tak samotnie… U sąsiadów — dwie krowy. Opiekuje się nimi ich starsza córka Switłana. Ona nigdzie nie pracuje, czasami pomaga matce roznosić pocztę. Pieniądze za mleko oddaję jej do ręki — jedna hrywna dwadzieścia kopiejek za litr, przecież to jedyny jej zarobek. Oprócz nas, u Panaszów kupuje mleko jeszcze kilka rodzin, a resztę od gospodarzy zabierają skupujący. Od samego rana wsią żwawo przemywa pięć cystern na mleko. Okresowo między skupującymi a dostawcami mleka powstają konflikty: to jednym wydaje się, że mleko jest niedostatecznie tłuste, to drugim — że nieprawidłowo wyliczają jego tłustość. A niedawno zdarzyła się taka historia. Pojawiła się nowa cysterna z bystrymi młodzieńcami w kabinie. Przejechała się wsią, i dziarscy nieznajomi z pompą powiadomili zagonionych wieśniaków, właścicieli krów: jesteśmy gotowi dawać wam po dwie hrywny za litr mleka, przechodźcie do nas! Takich, którzy się skusili, zebrało się niemało. Skupujący-fanfarony nabrali cysternę mleka i zniknęli w nieznanym kierunku, a ci, którzy skupowali mleko dotychczas, pogubili się: my też jesteśmy gotowi płacić taką cenę, tylko nie przechodźcie do obcych. Jakże weseli byli nasi gospodarze Majok, Czajok i Zirok! Wreszcie ich ciężka codzienna praca przy opiece nad zwierzętami została należycie oceniona.
Niedługo się cieszyli: bardzo szybko (dosłownie w tydzień-półtora) skupujący — dawni i nowi (powiadają, że są z Mirhorodu, tam rzekomo otworzyli nowe przedsiębiorstwo przetwórcze, a może rozszerzyli istniejące, dlatego potrzebne były nowe punkty skupu) — zmówili się między sobą, i cena skupu mleka znowu wróciła do dawnej — jedna hrywna dwadzieścia kopiejek. Niesłychana pogarda dla producenta! On przecież powinien być główny w tym łańcuchu. On i konsument. A gdzie tam — bezsumiennie zarabiają na pracy hodowców-indywidualistów skupujący-przetwórcy i sprzedawcy produktów, tylko nie ci, którzy ją tworzą. I to jest sprawiedliwość? Ja już nie mówię o warunkach tego niestacjonarnego skupu: cena jednakowa — czy za rozcieńczone wodą, czy za pełne mleko… Chociaż, z drugiej strony, dla wieśniaków to niemała wygoda, kiedy cysterna przyjeżdża aż pod dom. Ale jacy oni jednak niezorganizowani, nasi z tobą drodzy rodacy, bez poczucia wspólnoty, nie nauczeni (i co najbardziej przykre — nie pragną się nauczyć) bronić swoich praw. Szczerze przyznać: już prawie dwa lata podburzam-namawiam niektórych z nich, żeby wystąpili zjednoczeni przeciwko tej nieprawdzie. Nic nielegalnego, po prostu pouczyć się od kanadyjskich czy francuskich farmerów — umówić się, wystawić swoją cenę, i dopóki skupujący nie przystaną na nią, nie sprzedawać mleka: wytapiać ser, skarmiać prosięta, rozdawać krewnym… Wzruszają ramionami, mówią: toż gdyby wszyscy, a to kiedyś próbowali zbuntować się, to pierwszymi poddali się organizatorzy buntu, wywieźli mleko za wieś, żeby inni strajkujący się nie dowiedzieli. Ale czy we wsi można coś ukryć?.. Władzom wszystko jedno, co z ukraińskimi wieśniakami i ukraińską hodowlą, czasami wydaje mi się, że oni po prostu celowo przygotowują Ukrainie los surowcowego dodatku rozwiniętych i nie tylko państw. Jednak ciekawe: sami też konsumują!
będą spożywać mięso niskiej jakości, niewiadomego pochodzenia, które latami mrozi się w chłodniach?.. Czy może dla siebie zachowają wysepki ekologicznie czystej produkcji rolniczej, na wzór słynnej agrofirmy Antoncewa? Ale wróćmy jeszcze dosłownie na jeden epizod do przeżutego do znudzenia tematu skupu produktów rolnych. Zamiatam rano przed domem. Jedzie rowerem nasz sąsiad o nazwisku Medyk i zamiast powitania mówi: „O, słońce jeszcze nie wzeszło, a w Krainie Głupców wszyscy pracują”. Puszczam to mimo uszu. „Powiedz lepiej, kiedy będziesz świnie bił?” I zaczyna się rozmowa o mięsie. Okazuje się, że jesienią świnie skupowali po dziewięć hrywien za kilogram żywej wagi, a dzisiaj — tylko po sześć. Karmił wieprza całą zimę, a sprzedał zaledwie za 900 hrywien, skarży się sąsiad. Tutaj z sąsiadem jesteśmy solidarni: szanuję jego pracę. Jednakże ostro różnimy się w czymś innym — w polityce. On tęskni za Związkiem. W odpowiedzi na jego wywody o tym, jak „dobrze się wtedy wiodło”, próbuję przypomnieć mojemu rozmówcy o milionach Ukraińców zamęczonych głodem i obozami koncentracyjnymi, o nędznym życiu jego rodziców, kołchozowych niewolników, jednak on mnie nie słyszy, i wtedy po prostu mówię: „Cóż, nie obrażaj się, ale widzę przed sobą tułów, lecz nie widzę na nim głowy”. I rozchodzimy się, niezadowoleni z siebie nawzajem. Panie, niech mi pokażą choć jednego Anglika czy Francuza, który nie pragnąłby mieć własnego państwa! I co my za naród taki? Musimy pamiętać tylko o jednym: najkrótsza droga do porażki — to nasza rozjednanie, nasze wewnętrzne niesnaski, z których zawsze potrafili skorzystać wrogowie. Prawie tak, jak w przypadku oddawania mleka… „Spowiada się serce sercu i płacze”… Do zobaczenia, miła przyjaciółko! Tetiana DENYSKO, twoja kuma ze wsi na naszej Ukrainie
Maschinelle Übersetzung
Mykoła CYWIRKO
Przeglądając strony historii Towarzystwa „Proświta”, natrafia się na fakty zorganizowanego udziału członków Proświty z Zachodniej Ukrainy w ruchu na rzecz trzeźwości. To osobny temat, któremu warto poświęcić jeśli nie cały numer gazety, to przynajmniej dużą publikację badawczą. Ale i w środowisku członków Proświty — oczywiście już współczesnych — pojawia się wątpliwość: czy o trzeźwość trzeba walczyć, czy o to, żeby Ukraińcy, pijąc, znali umiar, spożywali alkohol KULTURALNIE? Czym jest alkoholizm? „Chorobą!” — powie medyk. „Stałe i nadmierne spożywanie napojów alkoholowych” — to już punkt widzenia nie tylko prawnika czy funkcjonariusza organów ścigania, ale i przeciętnego obywatela. Zaznaczmy od razu, jest on błędny. Przecież każdy lekarz-narkolog udowodni wam, że dawka wypitego alkoholu nie ma tu nic do rzeczy. Można być gorzkim, nieprzesychającym pijakiem i jednocześnie nie być alkoholikiem. A można, obrazowo mówiąc, powąchać — i… Alkoholizm to stan, w którym odczuwacie potrzebę wypicia. Kiedy nie wyobrażacie sobie swojego życia bez piwa, wódki czy wina. Ukraiński narkolog Serhij Harnicki, który, niestety, tragicznie zginął w latach 90. ubiegłego stulecia, zaczynał profesjonalną rozmowę z pacjentem od prostego pytania: „A po co pan pije?”. Uwierzcie, szczerze i, co najważniejsze, rozsądnie odpowiedzieć na to pytanie jest bardzo trudno. Bo jakakolwiek byłaby wasza odpowiedź, nieuchronnie zostanie zadane drugie pytanie: „A co, do kontaktów z przyjaciółmi, bliskimi jest wam koniecznie potrzebny doping? Jesteście tak duchowo ubogim, nieciekawym człowiekiem, że nie wypiwszy choćby łyka, nie potraficie podtrzymać treściwej rozmowy?”. Jeśli zaczęliście zastanawiać się, po co spożywacie wino (wódkę, piwo, gin z tonikiem, rum z colą itp.), to istnieje prawdopodobieństwo, że wejdziecie na drogę trzeźwości. Tak, właśnie trzeźwości. Bo pojęcie „kulturalne picie” wymyślili ci, którzy ukrywają swoją słabość za pseudonaukowymi teoriami, zaczynając od interpretacji znanego, przypisywanego księciu Włodzimierzowi powiedzenia o „wielkiej wesołości”, a kończąc na najnowszych odkryciach o korzyściach alkoholu w walce z chorobami układu krążenia, nerwowymi, onkologicznymi i innymi. Jeszcze jeden wariant odpowiedzi przekonanego zwolennika kulturalnego picia: „W ten sposób zdejmuję stresy. Przecież życie jest takie nerwowe!”. A co, nie ma innego sposobu na zdejmowanie stresów? „Kulturalni” pijacy mówią tak (jeśli oczywiście nie kłamią), bo po prostu nie wiedzą z obiektywnych przyczyn, czym jest TRZEŹWOŚĆ. Zwróćmy się do przykładów. Swego czasu akademik Landau zauważył, że sto gramów najbardziej niewinnego wytrawnego wina wyprowadza go z formy na dwa miesiące. Postarajcie się zrozumieć, że uczony ma na myśli nie stan kaca. Jaki może być kac po takiej dawce? Chodzi o wpływ alkoholu na najdelikatniejsze, najbardziej złożone funkcje mózgu. Grupie kontrolnej studentów dano wypić trochę naturalnego wina. Inni młodzi ludzie pozostawali całkowicie trzeźwi. Ci, którzy byli pod wpływem, czuli się bardziej rozluźnieni i dlatego nie szukali w kieszeni formuł odpowiedzi do łatwych zadań i łamigłówek. Ich trzeźwi rówieśnicy tutaj przegrywali właśnie przez większą sztywność. Ale kiedy przyszła kolej na zadania o podwyższonym stopniu trudności, które wymagały znacznego napięcia intelektu, studenci, którzy łyknęli winka, okazali się całkowicie bezradni. „Suche” głowy długo łamali, aż pot z nich spływał, ale rozwiązali swoje zadania. Analizując gorbaczowowską kampanię przeciwko pijaństwu w latach 1985—1987, powołują się nie tylko na wycięte na Krymie unikalne winnice (jakby nie można było przerabiać tych jagód Dionizosa na zwykły sok!).
Wystarczy podać jedną cyfrę — zmniejszenie śmiertelności mężczyzn w tym okresie o 7 milionów osób na obszarach konającej już radzieckiej imperium. Wszyscy wstydliwie nie łączą w jeden łańcuch antyalkoholowej kampanii (mimo przegięć z wyciętymi winnicami, wystarczająco konsekwentnej), tak zwanej pieriestrojki w ZSRR i rozpadu tego ostatniego pod naciskiem potężnych ruchów narodowowyzwoleńczych. A niech ktoś przekonująco zaprzeczy, że trzeźwość (oczywiście względna) stała się jednym z czynników przebudzenia narodowej samoświadomości u obywateli ZSRR. Nie absolutyzujemy tego czynnika, ale jesteśmy gotowi dowodzić tej prostej prawdy, że poważne, doniosłe sprawy robią ludzie z jasnym i czystym rozumem — w sensie akademika Landaua, choć przeważająca większość z nas nie jest akademikami. Członkowie Proświty XIX wieku… Wyobraźmy sobie tych ludzi. Oddanych Ukrainie, jej narodowemu odrodzeniu. Czyżby walczyli nie o rozjaśnienie głów swojego wielce doświadczonego narodu, a jedynie o to, żeby „umiał pić”, „pił kulturalnie”? Nie klei się tutaj coś, panowie.
Maschinelle Übersetzung
LUDZIE „PROŚWITY” Petro ANTONENKO Zdjęcia autora Zasłużony lekarz Ukrainy Serhij Bohdan to człowiek w Czernihowie znany i cieszący się autorytetem. W wieku 74 lat, których oczywiście nikt by mu nie dał, jest przepełniony młodzieńczą energią. Ciekawie ułożyła się jego droga życiowa: urodził się na północy Ukrainy, na Czernihowszczyźnie, wykształcił się na lekarza w stolicy, drogę zawodową zaczynał na Ukrainie Zachodniej. Mimo to większą część swojego życia i pracy oddał Czernihowowi: 30 lat kierował obwodowym szpitalem położniczym, gdyż główną specjalizacją medyczną Serhija Illicza jest położnictwo i ginekologia. Pewnego razu poprosiłem swojego dawnego towarzysza-proświcianina, aby policzył, ileż to dzieci przez lata jego pracy przyszło tutaj na świat. Okazało się, że przez trzy dziesięciolecia – 90 tysięcy. Całe miasto! Serhij Illicz i dzisiaj jest w pracy, kieruje częścią medyczną Centrum Pomocy Społecznej w jednym z rejonów Czernihowa. Nie przepuszcza żadnej nowinki w świecie medycznym. Powiedzmy, w ostatnich latach poważnie zainteresował się terapią falową, próbuje wprowadzić tę medyczną innowację do praktyki naszego miasta. Ale teraz chciałbym opowiedzieć o społecznej, proświciańskiej pracy lekarza. O tym, jak zwykły inteligent, specjalista, nie humanista, który, wydawałoby się, spokojnie mógłby odrabiać swoją pensję i nie kłopotać się czymś innym, znajduje się w samym środku życia społecznego. Jeszcze niedawno Serhij Illicz był przewodniczącym Czernihowskiej Miejskiej „Proświty”, zastępcą przewodniczącego obwodowej, zresztą i teraz jest w aktywie proświciańskim. Ma zdumiewającą umiejętność i talent komunikatywności: organizując imprezy proświciańskie, potrafi kontaktować się, współpracować z każdym. Może i nie przypadkiem przez wiele kadencji był radnym rady miejskiej. Czasami dziwisz się energiczności, różnorodności zainteresowań tego człowieka: przyroda, książki, historia, muzyka. Oraz wrażliwości i szczodrości duszy. Ot, niedawno postanowił nie tylko odwiedzić swoją rodzinną wieś Mała Koszeliwka w rejonie nieżyńskim. Wziął i wywiózł ziomkom pełny samochód osobowy książek dla szkoły i biblioteki: swoich własnych, podarowanych przez obwodową „Proświtę”, kupionych przez niego w naszym proświciańskim sklepie „Dobra książka”. I, oczywiście, swoją własną. O niej osobno. Wyszła ta książka prozy i poezji Serhija Bohdana właśnie, w 2007 roku, w Nieżynie, w wydawnictwie „Aspekt-Poligraf”. Wspomogli jej wydanie przyjaciele i ludzie o podobnych poglądach autora, a także czernihowska firma „SUN Interbrew Ukraina”. Jak dla mnie, cudownie oddaje i istotę tej książki, i drogę życiową jej autora tytuł jednego z rozdziałów: „Nie zastygnie dusza”. Serhij Bohdan chętnie udzielił krótkiego wywiadu naszej gazecie, którą kocha i czyta już od wielu lat. — Serhiju Illiczu, idea narodowa, miłość do Ukrainy – są w samej głębi Pańskiej duszy. Ciekawi mnie, gdzie są źródła tego wszystkiego? — Miłość do Ukrainy zaszczepił mi ojciec, zwykły wieśniak. U nas przechowywały się książki Hrinczenki, w tamtym czasie zakazane, inne. Ojciec mi cały czas mówił: „Przeczytaj, ale nikomu nie mów”. Wcześnie zacząłem czytać. Zafascynowałem się Szewczenką. Pamiętam, jak wieczorami, zwłaszcza w czasie wojny, zbierały się w chacie kobiety, których mężowie byli na froncie, a ja im czytałem „Katerynę”, inne poezje „Kobziarza”. I widziałem, że to je poruszało. W szkole medycznej, gdzie uczyłem się po wojnie, wykładowcą literatury ukraińskiej był znany czernihowski poeta Mychajło Ihnatenko, którego również wspominam dobrym słowem. Potem – Kijowski Instytut Medyczny, gdzie młodych świadomych Ukraińców połączyła instytutowa kapela bandurzystów. Dołączaliśmy do sztuki ludowej, były ciekawe wyjazdy, spotkania. Prześpiewałem w tej kapeli wszystkie 6 lat, które się uczyłem. Potem była praca w obwodzie tarnopolskim, gdzie właśnie zakończyła się heroiczna walka UPA i jeszcze żyła pamięć o niej. To, oczywiście, też dodało mi ducha narodowego. A jeszcze kontakty z miejscowymi mieszkańcami, którzy początkowo z rezerwą odnosili się do nas, gdyż przyjechaliśmy z Kijowa. Ale potem miałem tam niemało przyjaciół, którzy otwarcie opowiadali całą prawdę o tym, co działo się na tamtych terenach. — Wiem, że może Pan opowiedzieć coś ciekawego o ukraińskiej wyszywance, z którą jest Pan związany, można powiedzieć, całe życie. To prawda, że jedna z Pańskich wyszywanek ma równo pół wieku? — Tak, 50 lat. A kocham je od młodości. W końcu był to niezbędny atrybut we wspomnianej przeze mnie kapeli instytutowej. Występowaliśmy w nich. Jestem na pamiątkowym zdjęciu z ukończenia instytutu w tej wyszywance. A wiecie, gdzie je kupowaliśmy? W Kijowie na placu Lwa Tołstoja był sklep, który, zdaje się, tak właśnie się nazywał – „Ukraińska wyszywanka”. Mam kilka wyszywanek, niedawno żona kupiła jeszcze jedną w prezencie na Zjeździe Andriejewskim. Noszę z zadowoleniem. — Miłość do Ukrainy, ducha narodowego przejęły też Pańskie dzieci i wnuki? — Tak. Szczególnie blisko jesteśmy z wnukiem, który mieszka w Użhorodzie. Rozmawia tylko po ukraińsku, czasami poprawia mnie, mówi: „Dziadku, po ukraińsku poprawnie będzie tak…” — Co Pana niepokoi w naszym życiu społecznym? — Szkoda, że ta euforia narodowa, która przyszła do nas wraz z Niepodległością, wygasa, i wśród ludzi rośnie zwątpienie. Chciałoby się, żebyśmy byli lepszymi Ukraińcami, niż jesteśmy. Wydarzenia ostatnich lat nieco smucą. Ale my w „Proświcie” robimy wszystko, co możliwe, i wierzę w lepsze. — Co chciałby Pan powiedzieć proświcianom, zwłaszcza młodym? — Zauważam zdrowe pędy narodowe wśród młodzieży. I one cieszą. Dlatego trzeba wspierać to i pracować. Proponujemy nowelę z książki Serhija Bohdana „Co sumienie wyhaftowało”.
Maschinelle Übersetzung
Serhij BOHDAN
Dlaczego wraz z siwizną coraz częściej przychodzą do nas wspomnienia i sny z dalekiego, bosonogiego dzieciństwa? Czy wnuki o nich przypominają, czy czujesz, że to było najczystsze źródło, a los chce, żebyś choć czasem znów w nim obmywał swoją duszę?
Pewnego razu, wyjeżdżając w gości od starszej siostry, nagle zapytałem ją: – Olu, czy nie zachowało się u ciebie coś po matce? Chciałbym wziąć sobie na pamiątkę.
– Poczekaj – powiedziała – wydaje mi się, że na dnie skrzyni coś jest. Wyniosła mocny zwój, ponad pół wieku temu utkany z konopi, które rosły na naszym ogrodzie, – rzuciła. – Proszę, weź. Mama kiedyś przygotowywała mi go na posag – uśmiechnęła się. – Ani razu go nie rozwinęłam.
A kiedy pociąg pewnie zastukał swoje uspokajające rytmy w drodze do domu, do mojego przedziału weszły wzruszające wspomnienia.
…Zima. Noc jeszcze gęsta i milcząca. Do świtu daleko. Dlaczego się obudziłem? Leżymy na półce za piecem. Moi starsi bracia, uczniowie, jeszcze słodko śpią. W chacie chłodno. Okna grubsze niż ramy pokryły się szronem. Ale nam jest ciepło pod miękkim, wełnianym kocem, na który ojciec rozłożył jeszcze swój wspaniały kożuch.
Tata z mamą już pracują. Matka rozpaliła piec i w czeluściach pieca huczy ogień. W odległym kącie dużej izby, na stołku, pali się mała lampka naftowa, a ojciec szyje komuś z nas buty. Wyprawiwszy cielęcą skórę, przygotowywał się do tej pracy niemal obrzędowo: nacierał mocne, surowe nici smołą, wyrabiając dratwę. Z suchego, równego dębowego pnia wycinał krążki podobne do kółeczek, a potem ostrym nożem robił drewniane kołeczki-gwoździki do podeszew, dopasowywał kopyta szewskie. Ostrzył noże i szydła, a potem, nakreśliwszy kredą na towarze, wycinał przody i cholewki.
I oto wreszcie nadszedł czas pracy. Wiedziałem: kiedy robota idzie dobrze, ojciec szyje chętnie i często, a szyjąc, śpiewa. A śpiewał pięknie, z duszą. Zawsze mnie dziwiło: skąd on nauczył się tylu piosenek? O Bajdzie albo o chmurze, która nadciągnęła, i zaczął padać deszcz, albo o tym, jak dziewczyna odprowadzała kozaka na wojenkę. Dziś zaś cichutko, żeby nas nie obudzić, nucił piosenkę, którą i ja już umiałem śpiewać:
Ой, Морозе, Морозенку, – (Ach, Morozie, Morozenko,)
ти славний козаче! (ty sławny kozaku!)
За тобою, Морозенку, – (Za tobą, Morozenko,)
вся Вкраїна плаче… (cała Ukraina płacze…)
Zaśpiewa, potem postuka młotkiem, coś podszyje. I znowu:
Не так тая Україна,
Як рідная мати…
Skończywszy szycie butów, ojciec natrze je dziegciem brzozowym, aby zmiękły. Potem wyściele je słomą.
słomiane wkładki, mama da płócienne onuce. Obuty — i zima nie straszna. Przy stole, na taborecie, w świetle kaganka mama przędzie. Ledwie słychać szmer kołowrotka. Na grzebieniu nawleczona konopna kądziel, a mama wyciąga z niej nitkę. Z tych nitek potem utka i obrusy, i ręczniki, i płótno na koszule i spodnie, i derki. Pomyśleć tylko. Wiosną zasieją konopie. Z nich i smaczne nasiona, i świeży olej, a potem namoczą je w bagnie, suszą, tłuką na terniach, bijąc o kłodę, mną bosymi nogami, czeszą grzebieniem, przędą długimi zimowymi wieczorami i świtami, i wreszcie tkają płótno — tradycyjne, od tysiącleci wytwarzane ubranie Ukraińca. Mama nogą kręci kołowrotek, od czasu do czasu moczy wodą palce i wyciąga długą-predługą nitkę, którą kołowrotek nawija na wrzeciono. Leżąc, myślę: czy naprawdę cała nasza bielizna i pościel, część ubrania i nasze ręczniki, każda-każda nitka przeszły przez jej zmęczone paluszki? Każda-każda…
Potem jeszcze wieczorami i świtami mama będzie tkać płótno na drewnianym krosnie, które zajmuje prawie pół chaty. A potem — bielić. To już wiosną. Kocham ten czas. Na łące za wsią, obok rzeki — zielona-zielona młoda trawka. Wiosenna woda jeszcze nie opadła, sięga nam po kolana. Woda ciepła. Biegamy z chłopakami po wodzie, ochlapując się nawzajem. Śmiech, gwar. A kobiety rozkładają płótna. Żeby wybieliły się w wodzie pod słońce. Szare i białe ich pasy ciągną się rzędami daleko. Stateczne mężatki, podwinąwszy spódnice, boso krzątają się przy nich. Każda dumnie pokazuje dzieło swoich rąk zimowym wieczorom: czyje cieńsze i bielsze, równiejsze i piękniejsze. My też bawimy się w płócienne spodenki. Żaby kumkają, słońce się śmieje. Mamy jeszcze takie młode i piękne, moja — najpiękniejsza.
— Ilju, może już obudzimy chłopców do szkoły? — to mama. — Niech jeszcze pośpią, za wcześnie przecież.
I znowu szumi kołowrotek, a ojciec, ciągnąc żyłkę, zaczyna nową pieśń… Kiedy to było? Ach, dawno, a jakby wczoraj. I kiedy życie aż bardzo rozjątrzy moją duszę, a zwątpienie wpełza w komórki mojej istoty, biorę ten szary zwitek, rozkładam go na miękkich syntetycznych poduszkach w kratkę niemieckiej kanapy i unoszę się na nim w półsnie mojego dalekiego dzieciństwa. Otula mnie ciepło wspomnień. Znów słyszę terkotanie mamy kołowrotka, stukanie młotka i cichy aksamitny głos ojca. „Ach, Morozie, Morozenku, Ty sławny kozaku…” I powoli goją się rany mojego biopola od świętego biopola matczynej derki.
Maschinelle Übersetzung
Piotr ANTONENKO
Nasza gazeta już informowała o unikatowych wyprawach młodego prosvitianina z Czernihowa Ołeksandra Wołoszczuka. W zeszłym roku pokonał on kilka tysięcy kilometrów po Syberii i Dalekim Wschodzie, aby spotkać się z ukraińskimi wspólnotami, a także zebrać materiały o pobycie Ukraińców w tych odległych stronach. A oto w lipcu rozpoczęła się nowa wyprawa, nie mniej fascynująca i napięta. Znów — kilka miesięcy drogi, kilka tysięcy kilometrów pieszo, autostopem. Tym razem trasa — jeszcze bardziej na północ, niż w zeszłym roku: Kurgan, Tiumeń, Tobolsk, Surgut, Chanty-Mansyjsk, Niżniewartowsk, Nowy Urengoj, Workuta, Uchta, Syktywkar, Wołogda. Miejsca, na których w znacznym stopniu opiera się gospodarka Rosji: właśnie tutaj — oceany ropy i gazu. Wydobywa je wielu Ukraińców, którzy żyją w tych stronach od czasów przesiedleń, obozów i zesłań lub przyjechali na zarobki. I znów — spotkania z ukraińskimi wspólnotami. Pierwsze z nich odbyło się w Kurganie. Ołeksandra witał arcybiskup Syberyjski i Tobolski Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego Wasyl Rucch. Nie jest łatwo Ukraińcom gromadzić się na syberyjskich przestrzeniach, lecz dążą oni do jedności wokół Cerkwi, do podtrzymywania ducha narodowego. Przy świątyni Świętej Trójcy, gdzie służy arcybiskup, działa ukraińska niedzielna szkoła. Dlatego władyka i parafianie serdecznie dziękowali Ołeksandrowi za wspaniały dar z Ukrainy — książki, wydawnictwa prosvitiańskie.
Interesujące były także spotkania w Tiumeniu, gdzie Ołeksandra przyjął konsul Ukrainy Serhij Wdowyczenko. Jako rodak pomógł wędrowcowi w zakwaterowaniu na czas pobytu w mieście. Ołeksandr poznał Mykołę Swyntyckiego, redaktora naczelnego gazety „Ukraińskie słowo w Zachodniej Syberii”. To jedno z nielicznych regularnie wychodzących ukraińskich wydawnictw periodycznych w Rosji. Wędrowiec podarował ukraińskiej wspólnocie Tiumenia wydanie Ogólnoukraińskiej „Proświty”
…tą» kompakt-dysk «Kobzar», a także płyty z ukraińską muzyką. W Tobolsku też było ciekawe spotkanie w ukraińskiej narodowo-kulturalnej autonomii, na czele której stoi Ołeksij Fedczuk. W mieście nasz proświtianin oddał pokłon relikwiom św. Jana Tobolskiego. Jak wiadomo, ten wybitny ukraiński duchowny urodził się na Czernihowszczyźnie i wiele zrobił dla rozwoju oraz umocnienia prawosławia na Ukrainie. A potem było ciekawe spotkanie we wsi Połujanowe, w gospodarstwie fermera Wiktora Ljachowa. Pochodzi on z Ługańszczyzny, a w jego gospodarstwie również pracują Ukraińcy. Tutaj, na Syberii, wspólnie zorganizowali świetnie prosperujące gospodarstwo rolne. Fermer tak ucieszył się rodakiem z Ukrainy, że zaprosił go na ryby, a potem jeszcze udzielił mu pomocy materialnej na dalszą podróż. Oto nasza gościnność, po swojsku, po ziemiacku! A trasa proświtianina z Czernihowa biegnie dalej, na surową północ Syberii.
Maschinelle Übersetzung
Kostiantyn KLYMCZUK
W Białocerkiewskiej Centralnej Bibliotece Rejonowej odbył się „okrągły stół” poświęcony Rewolucji Ukraińskiej 1917 roku. Oprócz pracowników rejonowego systemu bibliotecznego wzięli w nim udział wykładowca historii Białocerkiewskiego Państwowego Uniwersytetu Agrarnego Borys Kaszkin, kompozytor Anatolij Kulczycki, historyk Anatolij Bondar oraz przewodniczący Białocerkiewskiej „Młodej Proświty” Kostiantyn Klymczuk. Pan Kaszkin przedstawił zebranym działalność Centralnej Rady oraz jej misję dziejową. Paralele między czołowymi przywódcami rewolucji ukraińskiej 1917–21 r. a kierownictwem rewolucji pomarańczowej przedstawił pan Bondar. Z uzupełnieniem wystąpił przewodniczący Białocerkiewskiej „Młodej Proświty”. Na zakończenie powiedział: „Oddając cześć bohaterom rewolucji ukraińskiej, musimy pamiętać także o tych bohaterach Ukrainy, którzy złożyli swoje życie na ołtarzu służby Ojczyźnie już w czasach niepodległości. Przede wszystkim o Wiaczesławie Czornowole, którego siedemdziesiątą rocznicę urodzin obchodzić będziemy w tym roku. Białocerkiewska „Młoda Proświta” ofiarowała centralnej bibliotece rejonowej zbiór dzieł Wiaczesława Maksymowicza”.
Maschinelle Übersetzung
GORĄCY TEMAT
Artystka Ludmiła Jefimenko. Portret na tle białego ekranu
TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWITA» im. TARASA SZEWCZENKI
ZAPOWIEDŹ
Maschinelle Übersetzung
Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert
ВІДКРИТИЙ ЛИСТ
Нас, шанувальників класичної музики, дуже непокоїть колотнеча навколо Ансамблю класичної му! зики ім. Бориса Лятошинського, створеного незабутнім дириген! том Віктором Іконником, Ансам! блю, чиє активне творче життя подвижницьки продовжує його дружина, також прекрасний дири! гент Валентина Іконник!Захарчен! ко. Непокоїть те, що час від часу виникають якісь проблеми перебу! вання Ансамблю в костелі св. Ми! колая на Червоноармійській вули! ці. Та ці проблеми так чи інакше розв’язуються, бо в усьому світі творчі колективи виступають у ка! толицьких, протестантських, пра! вославних храмах. Так помалу стає і в нас. Хоч ми вважаємо, що час уже збудувати у столиці ще один (на допомогу філармонії) класич! ний концертний зал. Розуміємо, побажання надто фантастичне, але все!таки… Цього листа пишемо через облудну думку, яку пустила між лю! ди газета “Коммерсант” (схоже — не наша, а російська в Україні). Ми люди різних мистецьких і технічних професій; багато хто з нас має і музичну освіту і всі ми є патріота! ми та шанувальниками славетного українського колективу — Ансам! блю ім. Лятошинського. Тому і ви! рішили звернутися до міністра культури, до різних газет, у тому числі й колективу “Коммерсанта” з цим листом, аби не лише запере! чити оцінки журналістки Юлії Бенті, висловлені в її публікації на шпаль! тах “Коммерсанта”, а й переконати “рецензентів” її штибу про непри! пустимість подібних аматорських відгуків. Ось цитати з писань Ю. Бенті: “Скучные духом”; “Ансам! блю совсем не удался Бах; “не брезгуя даже средствами поп! культуры” (це про композиторів ук! раїнської духовної музики); “пре! дельно виртуозная оратория проз! вучала скучно и вымученно” (це про виконання Пасхальної ораторії
Засновник: Всеукраїнське товариство “Просвіта” імені Тараса Шевченка Реєстраційне свідоцтво КВ № 4066 від 02.03.2000 р.
Ш е ф ! р е д а к т о р Павло МОВЧАН
Баха, яка звучала прекрасно і за яку зал дякував щедрими оплеска! ми). Ще цитата: “В далекие репер! туарные перспективы украинской музыки на сцене Дома органной музыки мало верится”. І далі, в то! му ж дусі: “Баха… в исполнении Ансамбля классической музыки им. Лятошинского лучше вовсе не слушать”. Ще далі Юлія Бентя і зовсім розійшлася: диригентів В. Іконник!Захарченко та І. Андрі! євського називає… вдовою і скри! палем. Такий ззовні наче сенти! мент, але за ним — безпардонна спроба підкреслити ніби неповно! цінність диригентів, чи що Ви мали на увазі, “тактовна” п. Юліє? Не обійдемо увагою і таку сен! тенцію: “…программа нынешнего концерта содержит скрытый намек на существование некой киевской репертуарной политики”. Тобто ав! торка хоче нам втовкмачити, що не! ма в Києві ніякої репертуарної полі! тики! Бідна! Не знає, що в Києві за сезон, як ходити, можна щодня слу! хати в концертах море вітчизняної й світової музики, саме класичної, про яку тут мова. А проблеми — то
Го л о в н и й р е д а к т о р Любов ГОЛОТА
Р е д к о л е г і я Любов ГОЛОТА, Ярема ГОЯН, Павло МОВЧАН, Анатолій ПОГРІБНИЙ, Олександр ПОНОМАРІВ, Іван ЮЩУК
Перший заступник головного редактора
Олександер ШОКАЛО 279!49!47 Заступник головного редактора
Петро АНТОНЕНКО 279!49!47 Заступник головного редактора з виробничих питань
Наталія СКРИННИК 278!01!30 (тел/факс)
Незабутній Віктор Іконник вже зовсім інша тема, і де їх не бу! ває? І як треба не любити україн! ську культуру, аби все позитивне зводити до негативу! Але наведемо ще пасажі зі ста! тей. З’ясовується, що у львівсько! го композитора Олександра Коза! ренка музика — то “нехитро сби! тые конструкции…”, що Ігор Андрі! євський “пошел на одну хитрость: смешал на сцене мужскую и жен! скую части хора”. Ніяких хитрощів тут нема. Це часто робиться за потреби. Ще Ви образили солістів, які, мовляв, із концерту в концерт залишають… “граблі” — недороб! ки. Ох і жаргончик! Слідом за негативними заго! ловками (“Реквием Брукнера ис! портили сюиты Респиги”, “Скуч! ные духом”) як по маслу пішла вся недоброзичлива балачка. Писати непоштивим стилем про таку тонку матерію як музика — не гоже. Фінальні слівця зі “Скучних ду! хом” (придумати ж таке!): “…его лучше вовсе не слушать” — якраз і демонструють, для чого це писа! лося. Не вийде по!Вашому, Юліє Бентя. В Україні слухачі талановиті
Відповідальний секретар
Ірина ШЕВЧУК Відділ літератури
Уляна ГЛІБЧУК 270!55!57 Відділ культури
Валентина ДАВИДЕНКО 270!55!57 Відділ мови
Ніна ГНАТЮК 279!49!47 Відділ просвітянської роботи
Микола ЦИВІРКО 279!39!55 Відділ коректури
Ірина СТЕЛЬМАХ 278!63!69 Комп’ютерна верстка
Ірина ШЕВЧУК Олег БЕССЬКИЙ 278!63!69
— вміють слухати й цінувати. Ми відкидаємо Ваші лукаві писання, адже сотні тисяч киян, гостей сто! лиці слухали і слухатимуть у вико! нанні Ансамблю і новітню україн! ську духовну музику, і твори Баха, Моцарта, Бетховена, Гайдна, Брук! нера, Брамса, Россіні й ще бага! тьох великих композиторів. Вам мало віриться в реперту! арні перспективи “украинской му! зыки на сцене Дома органной и ка! мерной музыки” (справа зовсім нев Домі, то є камуфляж думки), бо від статті заносить недобрим анти! українським душком. А ми віримо в розвій класичного музичного мис! тецтва в Україні загалом і в нові творчі злети Ансамблю ім. Бориса Лятошинського зокрема. І ще щодо “методів” роботи журналістки: писати про колектив і не познайомитись при тому з його художнім керівником і диригентом, не поспілкуватися з ним — не зов! сім тактовно. Очевидно, Вас не було в пере! повненій, незважаючи на спекоту, залі, коли 21 липня продовжувачка справи великого Іконника, його дружина Валентина Іконник!Захар! ченко, народна артистка України, диригувала грандіозною месою Бетховена. Твір слухали на одному диханні. По закінченні слухачі кіль! ка разів викликали диригента, її прекрасних солістів на біс, дякува! ли їм квітами й щирими оплесками. У щорічнику “Українська Акаде! мія мистецтв” знаний у світі мис! тецтвознавець Василь Томашев! ський написав, що вважає цей Ки! ївський колектив найкращим у су! часному виконавському світі. Ми приєднуємося до цієї думки: так, він справді один із кращих. І насамкінець звертаємося і до міністра культури Юрія Богуцького з проханням стояти горою за це неповторне дітище Віктора Іконни! ка, оберігати його від зазіхань і об! раз. Цей колектив — серед най! кращих творчих класичних колек! тивів, які є окрасою, славою Украї! ни. Так думаємо ми, і з нами — ти!
Черговий редактор
Олександер ШОКАЛО
Бухгалтерія 279!41!46
А д р е с а р е д а к ц і ї : вул. Хрещатик, 10MБ, м. Київ, 01001
EMmail: slovo_prosvity@ukr.net
http://slovoprosvity.com.ua
Видрукувано з готових фотоформ на комбінаті “Преса України” у середу. Зам. № 3301232 Загальний наклад — 30000
Листування з читачами — тільки на сторінках газети. Відповідальність за достовірність інформації несуть автори.
сячі шанувальників Ансамблю ім. Б. Лятошинського.
Ніна КУЗЬМЕНКО, кандидат технічних наук, старший науковий співробітник; Василь КУЗЬМЕНКО, доктор технічних наук, професор; Борис ДОВГАНЬ, скульптор, заслу! жений діяч мистецтв України; Рита ДОВГАНЬ, літератор; Катерина МИХАЙЛИШИН, арт"професор, США; Лариса ІВАНОВА, художник; Леонід ЧЕРЕВАТЕНКО, письмен! ник; Людмила ОСТАПЕНКО, “КІД" пресс”; Марія КОЛИХАН, “КІД" пресс”; Валентина ЗДОН, співро! бітник продюсерської компанії “Ету! аль”; Надія ЗАЙЦЕВСЬКА, інже! нер"будівельник; Наталія КОЗМІM НА, інженер; Олена МУЛИК, канди! дат фіз."мат. наук; Таміла МАТУСЕM ВИЧ, інженер; Валентина ПОПЕ- ЛЮХMСТУС, інженер; Стефанія ДОВГАНЬ, оперна співачка, Німеч" чина; Марина ГОНЧАР, мистец" твознавець, піаністка; Катерина БРОНДУКОВА, актриса; Луїза ЗУБЧЕВСЬКА, інженер; Марія МИM КОЛАЙЧУК, народна артистка Ук! раїни; Віталій КУНЕЦЬ, професор; Максим КУНЕЦЬ, скульптор; Ганна ОЛІЙНИК, заступник директора Центру народної культури та музею Івана Гончара; Єлизавета СНІТКО, директор вечірньої школи №18; Михайло ДУБІЙ, співробітник Му! зею літератури; Тетяна МАЛІНІНА, приватний підприємець; Тетяна ГОM ЛОВЧЕНКО, заввідділу І дитячої клі! нічної лікарні; Людмила ДЕM РЕВ’ЯНКО, кандидат медичних на! ук, доцент Медичної Академії після" дипломної освіти; Світлана ПО- ПЕЛЬ, працівник Української енцик" лопедії; Наталія СЕЛІВАЧОВА, за" відувач Музею “Михайлівський со" бор”; Михайло СЕЛІВАЧОВ, док" тор мистецтвознавства; Сергій ЗА- ГУРСЬКИЙ, науковий співробітник Київського національного універси" тету ім. Т. Шевченка; Людмила ХІВ- РИЧ, кандидат мистецтвознавства; Михайло РИБАК, випускник магіс" тратури Київського національного університету ім. Т. Шевченка.
Редакція залишає за собою право редагування та скорочення текстів. При використанні наших публікацій посилання на “Слово Просвіти” обов’язкове.
І н д е к с г а з е т и “Слово Просвіти” — 30617 Передплатна ціна, враховуючи поштові послуги: на місяць — 3,38 грн. на 3 місяці — 9,89 грн. на 6 місяців — 19,18 грн.
0 7 0 3 2
4 820095 780016