Seite · S. 2Originalseite ↗
Nieświąteczne myśli o ukraińskiej niepodległości
Слово Просвіти, №35 за 2020 рік
Roksana CHARCZUK, Kijów
Mam nadzieję, że wszyscy rozumiemy, iż proklamowanie niepodległości państwowej i jej zdobycie to rzeczy nie tożsame. Niepodległość Ukrainy została proklamowana w wyniku nieudanego zamachu stanu w ZSRR, poprzedził ją pokojowy protest młodszego, wykształconego pokolenia Ukraińców — studencka Rewolucja na Granicie. Z tego względu niektórzy w latach 90. twierdzili, że Ukraina otrzymała niepodległość w prezencie. I wtedy ta teza brzmiała prawdziwie, zwłaszcza jeśli przypomnieć, jak okrutną wojnę prowadziła o swoją niepodległość choćby Algieria. Jednak my już 29 lat próbujemy zadeklarowaną niepodległość wcielić w życie, napełnić deklarację realną treścią — i permanentnie ponosimy porażkę. Oczywiście, pewne sukcesy mamy, ale ogólnie te osiągnięcia można scharakteryzować jako tłuczenie wody w moździerzu. Znowu i znowu wracamy do kwestii państwowości języka ukraińskiego. Wracamy nawet po tym, jak przyjęliśmy ustawę o języku. Trudno w to uwierzyć, ale u nas po raz kolejny ożywa myśl o potrzebie wielowektorowości w polityce zagranicznej, ukraińskie zaś reformy są niemal w całości — czczą gadaniną.
W tych samych latach 90. wielu mówiło, że Rosja nie wypuści Ukrainy tak po prostu. Chodziło o to, że Rosja będzie zadowalać się wyłącznie fikcyjną ukraińską niepodległością, sprawując nad Ukrainą protektorat. I tak właśnie było aż do momentu ucieczki z Meżyhirji Wiktora Janukowycza, tego naszego prezydenta, którym Putin kierował przez telefon. Realną ukraińską niepodległość społeczeństwo obywatelskie najzacieklej broniło w czasie Rewolucji Godności w latach 2013—2014. Jeśli protestujący w czasie Pomarańczowej Rewolucji 2004 roku mówili o nieuznaniu wyników sfałszowanych wyborów prezydenckich (analogiczne żądania mają obecnie Białorusini), to Rewolucja Godności broniła suwerennego prawa państwa Ukraina do orientowania się na Unię Europejską. Ten protest, który zaczynał się jako pokojowy, a skończył rozstrzeliwaniem protestujących, miał wyraźnie antykolonialny charakter. Jednak i koloniści, i ci, którzy prowadzili przeciwko nim wojnę narodowowyzwoleńczą, byli obywatelami jednego kraju — Ukrainy. Ten istotny moment radykalnie wyróżnia ukraiński antykolonializm na tle innych antykolonializmów. Ta osobliwość dała podstawy Rosji nazywać wojnę na Wschodzie Ukrainy domową, a nie narodowowyzwoleńczą. Taka zamiana pojęć jest Rosji potrzebna, aby zmienić rzeczywistość, w której Rewolucja Godności położyła na Ukrainie kres rosyjskiemu protektoratowi i administracji kolonialnej. Właśnie dlatego rozpoczęła się wojna rosyjsko-ukraińska, Krym został zaanektowany, a regiony, które otwarcie nie akceptują Ukrainy, choć zagłosowały za jej niepodległością w referendum 1 grudnia 1991 roku, nasza sąsiadka przekształciła we własne republiki wasalne. Rozpoczynając wojnę, Rosja naruszyła główną zasadę Aktu o ukraińskiej niepodległości, według której terytorium Ukrainy jest niepodzielne i nienaruszalne. Tak narodził się główny ukraiński dylemat: czy można uważać terytoria z nielojalną wobec Ukrainy ludnością za ukraińskie? Miłośnicy terytoriów oczywiście powiedzą: tak! Przypomina mi to dawną pieśń o etnicznych ukraińskich ziemiach od Sanu po Don, które grzeją duszę, niechby te etniczne ziemie były już bez ukraińskiego etnosu. Etniczne terytoria bez etnosu nazywa się utraconymi. A zwrócone regiony z nielojalną ludnością nazwiemy zdobytymi? Można i tak, ale co zrobić z nielojalnymi obywatelami? To, co Algierczycy robili z harkami, Algierczykami-muzułmanami, którzy służyli w kolonialnej armii francuskiej? Myślę, że to zły pomysł, który nikomu się nie spodoba, bo harków po prostu zabijano. Polacy, których inspirował i wspierał Stalin, wymienili część swoich, nielojalnych wobec Polski, Ukraińców na naszych Polaków, innych przesiedlili na niemieckie ziemie, które Polska zdobyła po II wojnie światowej. Można by zacząć negocjacje z Putinem w przedmiocie wymiany ludności, ale rosyjski lider najprawdopodobniej nigdy na to nie pójdzie. Jemu potrzebny jest na Ukrainie wieczny konflikt, ORDŁO jest jego gwarancją.
Zrozumiałe, że rosyjskie zagrożenie i rosyjska ingerencja to czynniki, które spowalniają zdobywanie przez Ukrainę realnej niepodległości. Jednak nie mniej na tempo naszego stawania się wpływa też niedoformowanie, niedojrzałość samego ukraińskiego społeczeństwa, które nijak nie pojmie prostej rzeczy: w dodatku do niepodległości Rosja podarowała nam oligarchię, której powołanie polega na tym, by przekształcać ukraińską niepodległość w fikcję. Być może się mylę, ale obecnie ukraińska niepodległość to oksymoron. Bo w czym ona się przejawia? Może Ukraina prowadzi niezależną politykę informacyjną? Dlaczego w takim razie niemal wszystkie media w naszym kraju są oligarchiczne, prorosyjskie? Może mamy niezależne sądy i prokuratorów, którzy bronią prawa? Dlaczego w takim razie do dziś żadna głośna sprawa w naszych sądach nie została doprowadzona do końca, dlaczego u nas fabrykuje się sprawy, a nasi prokuratorzy służą nie prawu, a właśnie polityce? Wolnego rynku u nas też nie ma, bo jest podzielony między oligarchów, którzy korzystają jeszcze z państwowych preferencji w postaci korzystnych dla nich ustaw. W takich warunkach na Ukrainę nigdy nie przyjdą inwestorzy, czyli o konkurencji możemy tylko pomarzyć. Oczywiście, można zadowolić się drobnym lub średnim biznesem, ale w takim przypadku trzeba będzie zapomnieć o technologiach — i to na zawsze. Nawet niezależnego Banku Narodowego u nas już od kilku miesięcy nie ma. I wolnych wyborów też nie będzie, jeśli obecna władza zdecyduje się przeprowadzić je w ORDŁO. Ostatnie wybory prezydenckie też nazwałabym wolnymi warunkowo, bo można kupować wyborców za kaszę gryczaną, a można i za bajkowe obietnice zakończenia wojny z Rosją, jeszcze bez oddawania ukraińskich interesów. Lekarza, który obiecuje wyleczyć chorego w 4. stadium raka wywarem z aksamitek, nazywa się szarlatanem, a polityków, którzy rozdają takie same zwodnicze obietnice choremu społeczeństwu — neutralnym słowem „populista”. Trzeba będzie zmienić nasz stosunek do populizmu, z którym nie można się godzić. Mogą mi zarzucić, że piąty prezydent też obiecywał szybkie zakończenie wojny. I to prawda, ale wtedy, kiedy wojna dopiero się zaczęła, jeszcze mogły być iluzje, że z Putinem można się dogadać. Obecnie takich iluzji już nie ma. A jak traktować ukraińskich dyplomatów, którzy deklarują, że zgubna dla Ukrainy formuła Steinmeiera może pewnego pięknego dnia okazać się korzystna i pożyteczna? Czy to wolna od rosyjskich wpływów dyplomacja? Oczywiście, u nas pojawiła się armia i własna cerkiew. Jednak w razie powrotu okupowanych terytoriów w skład Ukrainy zmuszeni będziemy uznać, że ukraińska armia jednak walczyła przeciwko własnemu narodowi. To w czym wtedy sens naszej narodowowyzwoleńczej walki? Jeśli chodzi o cerkiew, to tutaj nawet socjologii nie trzeba: istnienie trzech prawosławnych cerkwi w jednym państwie mówi samo za siebie.
Dziwimy się słabości białoruskiej opozycji, radzimy Białorusinom stawiać żądania narodowe, bo takie było nasze doświadczenie. Warto jednak spojrzeć na siebie oczami Polaków, Czechów, Litwinów. Ci ostatni to ludzie wychowani, dlatego nie mówią nam, że tylko bardzo ograniczeni mogą wierzyć w rozwój ukraińskiego państwa narodowego nie z postsowiecką elitą, a jednak z komunistyczną. Już wszystko widać jak na dłoni: Krawczuk i Fokin — komuniści ze stażem Breżniewa — decydują o naszym losie i losie naszych dzieci w Mińsku. Dziadkowie decydują, a wnukowie w typie Zełenskiego i Razumkowa prowadzą kraj w przepaść. Kuczma — twórca państwa Ukraina, twórca naszej niepodległości? Takim samym on jej twórcą, jak Łukaszenka — twórca niepodległej Białorusi. Ile można oszukiwać samych siebie? Takim samym samooszukiwaniem jest też przesłanie grupy „Pierwszego grudnia” w przeddzień Dnia Niepodległości z wezwaniem, aby ukraińskie społeczeństwo kierowało się zasadą wolności, a nie anarchii, i zjednoczyło się w obliczu wspólnego wroga, który siedzi w na Kremlu. Po prostu zdumiewające, jak można wzywać Ukraińców do jednoczenia się z tymi, którzy głosują na Medwedczuka i z samym Medwedczukiem, bo ten ostatni jest głosem Kremla na Ukrainie, albo trzymać się prezydenta-namiestnika Kołomojskiego, który prowadzi na Ukrainie niespotykaną pod względem cynizmu politykę, albo Julii Wołodymyriwny, która oddanie służy wszystkim reżimom, zwalczając światowy imperializm i MFW w najlepszych tradycjach Natalii Witrenko. Nasze społeczeństwo jednoczyło się przecież i z Morozem, i z Symonenką, a nawet z Janukowyczem. I co z tego wyszło? Nic dobrego. Wyszła hybrydowa Ukraina, w której tli się wieczny konflikt między ukraińską formą a sowiecko-rosyjską treścią, Ukraina dla oligarchów, niesprawiedliwe i niepraworządne państwo z nieefektywnymi instytucjami, gdzie Rosja i nasi rodzimi oligarchowie dzięki technologiom politycznym wyznaczali i wyznaczają na prezydentów swoich namiestników, pasożytując na niedojrzałości ukraińskiego społeczeństwa. Jeśli uwierzymy sygnatariuszom, to i Rewolucja Godności była przejawem naszej anarchii, a nie wolności. Przecież właśnie ta rewolucja stała się wyrokiem dla tego państwa, które ogłosiło się następcą radzieckiej Ukrainy w Deklaracji o państwowej suwerenności. I my tak niczego nie zmieniliśmy w tym dokumencie, chociaż od jego przyjęcia minęło 30 lat. Nie wiem, jak przyszli historycy nazwą 29 lat mimikry, podczas których bezskutecznie próbujemy zjednoczyć Ukrainę z USRR. Jestem przekonana, że prawdziwa, a nie fikcyjna Ukraina może być następcą prawnym wyłącznie URL. Jak przykro mi o tym pisać, ale my do dziś przebywamy w stanie dziwacznej i cynicznej okupacji. Okupanci też się przystosowali: kochają Ukrainę pragmatycznie, bo tutaj zarabiają niezłe pieniądze, noszą się z naszą flagą i równolegle zamalowują podłogę w narodowe barwy, żeby bezpiecznie wycierać o naszą flagę nogi, mówią w służbie po ukraińsku, próbując imitować diasporowe intonacje, ale wychodzi tak, jak w szansonie, i oczywiście mają ukraińskie obywatelstwo, które zrównuje wszystkich: i lojalnych, i nielojalnych wobec Ukrainy obywateli. Co prawda, nielojalni z reguły mają w zapasie jeszcze obywatelstwo innych, bardziej postępowych krajów, i to nie jednego. Właśnie dlatego obecna nasza władza nie ma zastrzeżeń wobec obywateli ORDŁO, którzy oprócz ukraińskiego paszportu mają jeszcze paszport Federacji Rosyjskiej. Od tej ostatniej USRR jest nieoddzielna, Ukraina natomiast jest z nią niekompatybilna. I ten konflikt między USRR a Ukrainą przenika całą naszą najnowszą historię. Bez jego rozwiązania nie zdobędziemy niepodległości.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
