Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №35 за 2020 рік

16 S. · 32 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 35 (1087), 27 sierpnia — 2 września 2020 Niezależny Pierwszy Wrzesień NIEŚWIĄTECZNE PRZEMYŚLENIA I OCENY

Heorhij FILIPCZUK Wielki dzień Niepodległości Ukrainy i tradycyjny Pierwszy Wrzesień. Oczywiste jest, że daty te są różnej wielkości, różnopłaszczyznowe i różnogłosowe. Niosą w sobie nie tylko odmienne charakterystyki, ale także istotnie inne nastroje emocjonalne. Jednakże mają jedną duchową, etyczną, światopoglądową, polityczną podstawę, której imię brzmi – Ukraina. Taka jedność państwowego, ogólnonarodowego święta z ludzko-centrycznym i humanistycznym wydarzeniem „pierwszego dzwonka”, którego uczestnikami w swoim czasie była większość z nas, jest zgodna z naturą. Podobny sąd przywraca mnie do tak już odległych lat odrodzenia narodowego końca lat 80. – początku lat 90., pierwszych kroków ukraińskiej suwerenności. I muszę stwierdzić – edukacja (w swoich najlepszych przejawach) zawsze tętniła w łonie ukraińskiej idei państwowej, nawet w warunkach brutalnych procesów denacjonalizacji, wykorzeniania ukraińskości, które towarzyszyły jej przez niemal cały XX wiek – ludobójczy i językobójczy dla Ukrainy. Z własnego doświadczenia, jako byłego szefa edukacji na Bukowinie, powiem, że nastawieni obywatelsko pedagodzy, inteligencja, działacze Proświty, aktywiści społeczni świadomie i wytrwale w warunkach bezpaństwowości Ukrainy rozwiązywali te znaczące problemy, które do dziś rozwiązuje (nie zawsze z sukcesem) niepodległe państwo, a mianowicie: udoskonalano językową sieć szkół, placówek przedszkolnych, szkół zawodowych, kształtując ją jako ukraińskojęzyczną i rodzimojęzyczną; zniknął taki problem jak zwalnianie „na życzenie rodziców” z nauki języka ukraińskiego. Przecież, na przykład, w 1987 roku nie uczyło się go w obwodzie ponad 2000 uczniów szkół rosyjskojęzycznych, a w 1989 – 30; po raz pierwszy w całej historii kraju w placówkach oświatowych rozpoczęto naukę języka ukraińskiego dla dzieci i uczniów narodowości rumuńskiej; rozwiązano jedną z najbardziej skomplikowanych kwestii narodowo-kulturowych, kiedy Rumunom przywrócono alfabet łaciński, zniszczony przez reżim stalinowski; wprowadzano do planów nauczania przedmiot „ukrainoznawstwo”; kształtowała się nowa koncepcja rozwoju szkoły narodowej; zapoczątkowywano czasopisma literacko-artystyczne dla uzdolnionych dzieci; przygotowano całkowicie nowy podręcznik do historii Ukrainy, alternatywny wobec koncepcji totalitarnego spojrzenia na świat. Za czasów radzieckich podobne „reformy” realizowano niezwykle trudno. Powiedzmy, że w języku ukraińskim zaczęto prowadzić nauczanie przedmiotów ogólnokształcących w czerniowieckiej średniej szkole „żydowskiej”, po raz pierwszy pracując na takim poziomie w ówczesnym imperium „esereserowskim”. Przy tym wycofano z oficjalnego i zawodowego użycia pojęcia „szkół rosyjskich, rumuńskich, mołdawskich, polskich, żydowskich”, pozostawiając prawo i obowiązek na terenach Ukrainy nazywania się jedynie ukraińskimi, zachowując pewien narodowo-kulturowy kontent w treści edukacji. A na początku lat 90. we wszystkich placówkach oświatowych zarządzeniem obwodowego wydziału edukacji wprowadzano cotygodniową procedurę podnoszenia Flagi Państwowej i wykonywania Hymnu Państwowego Ukrainy. Bez wątpienia szkoła dzisiaj jest inna, inne są wyzwania, zadania, warunki socjokulturowe. Eksperci z pedagogiki twierdzą, że szkoły powinny przestawić się przede wszystkim na nauczanie „czterech K” — krytycznego myślenia, komunikacji, pracy zespołowej i kreatywności, podkreślając ogólne umiejętności życiowe uczenia się nowego i ochrony swojej równowagi mentalnej. Przeprowadzając modernizację edukacji w warunkach informacyjno-wiedzyjnej globalnej przestrzeni, nie warto stawiać imperatywnego zadania nauczenia „wszystkiego” czy opanowania „wszystkiego”. Angielski pisarz R. Aldington jeszcze w połowie XX wieku zauważył, że wszystkiego, co niezbędne do wiedzy, nauczyć nie można, nauczyciel może zrobić tylko jedno — wskazać drogę. Ta dydaktyczna metafora potwierdza konieczność wprowadzenia do jakichkolwiek reform fundamentalnej wartości – wspierania, przede wszystkim, wychowania i kształtowania humanistycznej, obywatelskiej Osobowości. Analiza współczesnej filozofii edukacji krajów zagranicznych (zachodniej i wschodniej tradycji intelektualnej) świadczy o humanistyczno-humanitarnej orientacji wielu narodowych systemów edukacyjnych, w tym także tych krajów, które wchodzą do pierwszej piątki najbardziej rozwiniętych gospodarek (Wielka Brytania, Japonia). Przecież tam, na przykład, „Muzykę”, „Sztuki plastyczne”, „Design”, „Dramę”, „Sztukę”, „Historię sztuki” zaczynają poznawać od szkoły podstawowej. W Japonii ilość czasu nauczania na komponent artystyczno-estetyczny (razem z literackim) dochodzi do 50%. Przy czym „Muzyka” w 1. klasie wykładana jest trzy razy w tygodniu, dwa razy — w klasach 2-8. Niemal we wszystkich szkołach funkcjonują zespoły chóralne i duże połączone orkiestry młodych muzyków. Wszystko to wzbogaca treść edukacji, potwierdza żywotność takiego modelu edukacyjnego, kiedy matematyka, inżynieria, informatyka, dyscypliny przyrodnicze, technologie syntetyzują się z etycznym, estetycznym, humanistycznym i społeczno-naukowym składnikiem. Zakończenie na str. 4–5 WIEC CZYTELNICZY NAGRODY WRĘCZONE TYLKO W NASZEJ GAZECIE 10-11 DLACZEGO NIE ŚPIEWAMY

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Nieświąteczne myśli o ukraińskiej niepodległości

Roksana CHARCZUK, Kijów Mam nadzieję, że wszyscy rozumiemy, iż proklamowanie niepodległości państwowej i jej zdobycie to rzeczy nie tożsame. Niepodległość Ukrainy została proklamowana w wyniku nieudanego zamachu stanu w ZSRR, poprzedził ją pokojowy protest młodszego, wykształconego pokolenia Ukraińców — studencka Rewolucja na Granicie. Z tego względu niektórzy w latach 90. twierdzili, że Ukraina otrzymała niepodległość w prezencie. I wtedy ta teza brzmiała prawdziwie, zwłaszcza jeśli przypomnieć, jak okrutną wojnę prowadziła o swoją niepodległość choćby Algieria. Jednak my już 29 lat próbujemy zadeklarowaną niepodległość wcielić w życie, napełnić deklarację realną treścią — i permanentnie ponosimy porażkę. Oczywiście, pewne sukcesy mamy, ale ogólnie te osiągnięcia można scharakteryzować jako tłuczenie wody w moździerzu. Znowu i znowu wracamy do kwestii państwowości języka ukraińskiego. Wracamy nawet po tym, jak przyjęliśmy ustawę o języku. Trudno w to uwierzyć, ale u nas po raz kolejny ożywa myśl o potrzebie wielowektorowości w polityce zagranicznej, ukraińskie zaś reformy są niemal w całości — czczą gadaniną. W tych samych latach 90. wielu mówiło, że Rosja nie wypuści Ukrainy tak po prostu. Chodziło o to, że Rosja będzie zadowalać się wyłącznie fikcyjną ukraińską niepodległością, sprawując nad Ukrainą protektorat. I tak właśnie było aż do momentu ucieczki z Meżyhirji Wiktora Janukowycza, tego naszego prezydenta, którym Putin kierował przez telefon. Realną ukraińską niepodległość społeczeństwo obywatelskie najzacieklej broniło w czasie Rewolucji Godności w latach 2013—2014. Jeśli protestujący w czasie Pomarańczowej Rewolucji 2004 roku mówili o nieuznaniu wyników sfałszowanych wyborów prezydenckich (analogiczne żądania mają obecnie Białorusini), to Rewolucja Godności broniła suwerennego prawa państwa Ukraina do orientowania się na Unię Europejską. Ten protest, który zaczynał się jako pokojowy, a skończył rozstrzeliwaniem protestujących, miał wyraźnie antykolonialny charakter. Jednak i koloniści, i ci, którzy prowadzili przeciwko nim wojnę narodowowyzwoleńczą, byli obywatelami jednego kraju — Ukrainy. Ten istotny moment radykalnie wyróżnia ukraiński antykolonializm na tle innych antykolonializmów. Ta osobliwość dała podstawy Rosji nazywać wojnę na Wschodzie Ukrainy domową, a nie narodowowyzwoleńczą. Taka zamiana pojęć jest Rosji potrzebna, aby zmienić rzeczywistość, w której Rewolucja Godności położyła na Ukrainie kres rosyjskiemu protektoratowi i administracji kolonialnej. Właśnie dlatego rozpoczęła się wojna rosyjsko-ukraińska, Krym został zaanektowany, a regiony, które otwarcie nie akceptują Ukrainy, choć zagłosowały za jej niepodległością w referendum 1 grudnia 1991 roku, nasza sąsiadka przekształciła we własne republiki wasalne. Rozpoczynając wojnę, Rosja naruszyła główną zasadę Aktu o ukraińskiej niepodległości, według której terytorium Ukrainy jest niepodzielne i nienaruszalne. Tak narodził się główny ukraiński dylemat: czy można uważać terytoria z nielojalną wobec Ukrainy ludnością za ukraińskie? Miłośnicy terytoriów oczywiście powiedzą: tak! Przypomina mi to dawną pieśń o etnicznych ukraińskich ziemiach od Sanu po Don, które grzeją duszę, niechby te etniczne ziemie były już bez ukraińskiego etnosu. Etniczne terytoria bez etnosu nazywa się utraconymi. A zwrócone regiony z nielojalną ludnością nazwiemy zdobytymi? Można i tak, ale co zrobić z nielojalnymi obywatelami? To, co Algierczycy robili z harkami, Algierczykami-muzułmanami, którzy służyli w kolonialnej armii francuskiej? Myślę, że to zły pomysł, który nikomu się nie spodoba, bo harków po prostu zabijano. Polacy, których inspirował i wspierał Stalin, wymienili część swoich, nielojalnych wobec Polski, Ukraińców na naszych Polaków, innych przesiedlili na niemieckie ziemie, które Polska zdobyła po II wojnie światowej. Można by zacząć negocjacje z Putinem w przedmiocie wymiany ludności, ale rosyjski lider najprawdopodobniej nigdy na to nie pójdzie. Jemu potrzebny jest na Ukrainie wieczny konflikt, ORDŁO jest jego gwarancją. Zrozumiałe, że rosyjskie zagrożenie i rosyjska ingerencja to czynniki, które spowalniają zdobywanie przez Ukrainę realnej niepodległości. Jednak nie mniej na tempo naszego stawania się wpływa też niedoformowanie, niedojrzałość samego ukraińskiego społeczeństwa, które nijak nie pojmie prostej rzeczy: w dodatku do niepodległości Rosja podarowała nam oligarchię, której powołanie polega na tym, by przekształcać ukraińską niepodległość w fikcję. Być może się mylę, ale obecnie ukraińska niepodległość to oksymoron. Bo w czym ona się przejawia? Może Ukraina prowadzi niezależną politykę informacyjną? Dlaczego w takim razie niemal wszystkie media w naszym kraju są oligarchiczne, prorosyjskie? Może mamy niezależne sądy i prokuratorów, którzy bronią prawa? Dlaczego w takim razie do dziś żadna głośna sprawa w naszych sądach nie została doprowadzona do końca, dlaczego u nas fabrykuje się sprawy, a nasi prokuratorzy służą nie prawu, a właśnie polityce? Wolnego rynku u nas też nie ma, bo jest podzielony między oligarchów, którzy korzystają jeszcze z państwowych preferencji w postaci korzystnych dla nich ustaw. W takich warunkach na Ukrainę nigdy nie przyjdą inwestorzy, czyli o konkurencji możemy tylko pomarzyć. Oczywiście, można zadowolić się drobnym lub średnim biznesem, ale w takim przypadku trzeba będzie zapomnieć o technologiach — i to na zawsze. Nawet niezależnego Banku Narodowego u nas już od kilku miesięcy nie ma. I wolnych wyborów też nie będzie, jeśli obecna władza zdecyduje się przeprowadzić je w ORDŁO. Ostatnie wybory prezydenckie też nazwałabym wolnymi warunkowo, bo można kupować wyborców za kaszę gryczaną, a można i za bajkowe obietnice zakończenia wojny z Rosją, jeszcze bez oddawania ukraińskich interesów. Lekarza, który obiecuje wyleczyć chorego w 4. stadium raka wywarem z aksamitek, nazywa się szarlatanem, a polityków, którzy rozdają takie same zwodnicze obietnice choremu społeczeństwu — neutralnym słowem „populista”. Trzeba będzie zmienić nasz stosunek do populizmu, z którym nie można się godzić. Mogą mi zarzucić, że piąty prezydent też obiecywał szybkie zakończenie wojny. I to prawda, ale wtedy, kiedy wojna dopiero się zaczęła, jeszcze mogły być iluzje, że z Putinem można się dogadać. Obecnie takich iluzji już nie ma. A jak traktować ukraińskich dyplomatów, którzy deklarują, że zgubna dla Ukrainy formuła Steinmeiera może pewnego pięknego dnia okazać się korzystna i pożyteczna? Czy to wolna od rosyjskich wpływów dyplomacja? Oczywiście, u nas pojawiła się armia i własna cerkiew. Jednak w razie powrotu okupowanych terytoriów w skład Ukrainy zmuszeni będziemy uznać, że ukraińska armia jednak walczyła przeciwko własnemu narodowi. To w czym wtedy sens naszej narodowowyzwoleńczej walki? Jeśli chodzi o cerkiew, to tutaj nawet socjologii nie trzeba: istnienie trzech prawosławnych cerkwi w jednym państwie mówi samo za siebie. Dziwimy się słabości białoruskiej opozycji, radzimy Białorusinom stawiać żądania narodowe, bo takie było nasze doświadczenie. Warto jednak spojrzeć na siebie oczami Polaków, Czechów, Litwinów. Ci ostatni to ludzie wychowani, dlatego nie mówią nam, że tylko bardzo ograniczeni mogą wierzyć w rozwój ukraińskiego państwa narodowego nie z postsowiecką elitą, a jednak z komunistyczną. Już wszystko widać jak na dłoni: Krawczuk i Fokin — komuniści ze stażem Breżniewa — decydują o naszym losie i losie naszych dzieci w Mińsku. Dziadkowie decydują, a wnukowie w typie Zełenskiego i Razumkowa prowadzą kraj w przepaść. Kuczma — twórca państwa Ukraina, twórca naszej niepodległości? Takim samym on jej twórcą, jak Łukaszenka — twórca niepodległej Białorusi. Ile można oszukiwać samych siebie? Takim samym samooszukiwaniem jest też przesłanie grupy „Pierwszego grudnia” w przeddzień Dnia Niepodległości z wezwaniem, aby ukraińskie społeczeństwo kierowało się zasadą wolności, a nie anarchii, i zjednoczyło się w obliczu wspólnego wroga, który siedzi w na Kremlu. Po prostu zdumiewające, jak można wzywać Ukraińców do jednoczenia się z tymi, którzy głosują na Medwedczuka i z samym Medwedczukiem, bo ten ostatni jest głosem Kremla na Ukrainie, albo trzymać się prezydenta-namiestnika Kołomojskiego, który prowadzi na Ukrainie niespotykaną pod względem cynizmu politykę, albo Julii Wołodymyriwny, która oddanie służy wszystkim reżimom, zwalczając światowy imperializm i MFW w najlepszych tradycjach Natalii Witrenko. Nasze społeczeństwo jednoczyło się przecież i z Morozem, i z Symonenką, a nawet z Janukowyczem. I co z tego wyszło? Nic dobrego. Wyszła hybrydowa Ukraina, w której tli się wieczny konflikt między ukraińską formą a sowiecko-rosyjską treścią, Ukraina dla oligarchów, niesprawiedliwe i niepraworządne państwo z nieefektywnymi instytucjami, gdzie Rosja i nasi rodzimi oligarchowie dzięki technologiom politycznym wyznaczali i wyznaczają na prezydentów swoich namiestników, pasożytując na niedojrzałości ukraińskiego społeczeństwa. Jeśli uwierzymy sygnatariuszom, to i Rewolucja Godności była przejawem naszej anarchii, a nie wolności. Przecież właśnie ta rewolucja stała się wyrokiem dla tego państwa, które ogłosiło się następcą radzieckiej Ukrainy w Deklaracji o państwowej suwerenności. I my tak niczego nie zmieniliśmy w tym dokumencie, chociaż od jego przyjęcia minęło 30 lat. Nie wiem, jak przyszli historycy nazwą 29 lat mimikry, podczas których bezskutecznie próbujemy zjednoczyć Ukrainę z USRR. Jestem przekonana, że prawdziwa, a nie fikcyjna Ukraina może być następcą prawnym wyłącznie URL. Jak przykro mi o tym pisać, ale my do dziś przebywamy w stanie dziwacznej i cynicznej okupacji. Okupanci też się przystosowali: kochają Ukrainę pragmatycznie, bo tutaj zarabiają niezłe pieniądze, noszą się z naszą flagą i równolegle zamalowują podłogę w narodowe barwy, żeby bezpiecznie wycierać o naszą flagę nogi, mówią w służbie po ukraińsku, próbując imitować diasporowe intonacje, ale wychodzi tak, jak w szansonie, i oczywiście mają ukraińskie obywatelstwo, które zrównuje wszystkich: i lojalnych, i nielojalnych wobec Ukrainy obywateli. Co prawda, nielojalni z reguły mają w zapasie jeszcze obywatelstwo innych, bardziej postępowych krajów, i to nie jednego. Właśnie dlatego obecna nasza władza nie ma zastrzeżeń wobec obywateli ORDŁO, którzy oprócz ukraińskiego paszportu mają jeszcze paszport Federacji Rosyjskiej. Od tej ostatniej USRR jest nieoddzielna, Ukraina natomiast jest z nią niekompatybilna. I ten konflikt między USRR a Ukrainą przenika całą naszą najnowszą historię. Bez jego rozwiązania nie zdobędziemy niepodległości.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Nogi Polakowej i autoplagiat prezydenta na Dzień Niepodległości „W niewoli smutku” („Czerwona ruta”) – niepisane hasło tegorocznych uroczystości w Kijowie.

Przemówienie Wołodymyra Zełenskiego: Bez sensacji, za to z plagiatem z zeszłorocznego speechu. 24 sierpnia 2019 roku: „Dobrym będzie ten dzień, kiedy nadejdzie do mnie wiadomość SMS: w ciągu doby nie mamy ani jednego zabitego czy rannego na froncie”. Ten sam dzień 2020 roku: „Musimy być odpowiedzialni – i wtedy nadejdzie dzień, kiedy w moim radosnym SMS-ie od ministra ochrony zdrowia będzie: „za minioną dobę zero zachorowań i zgonów”. Znajdźcie różnice, których nie ma. Po prostu teraz chodzi o jeszcze jeden front – walki z koronawirusem, a speechwriterzy, widocznie, skorzystali ze starego szablonu. Tak jak z mantrą o wartości każdego obywatela, po raz pierwszy wypowiedzianą przez gwaranta w przemówieniu inauguracyjnym, ale na razie potwierdzoną z dokładnością do odwrotności: „Zrobię wszystko, aby każdy Ukrainiec w każdym zakątku świata wiedział, że państwo go nie zostawi”. (Przypomnijcie sobie porzuconego na śmierć w szarej strefie żołnierza Jarosława Żurawla kilka tygodni temu). Wreszcie, „stare-dobre” „chwal mnie buźko, bo rozedrę”. A kto nie chwali – ten wróg: „Będziemy mieli kraj, gdzie ożywione spory będą tylko o to, jak nazwać rakietę, którą Ukraina wysyła w kosmos. Innych prosimy nie przeszkadzać. Ludzie już wystawili wam ocenę. Nie plączcie się pod nogami Ukrainy, która porusza się do przodu”. Ogólne wrażenie z przemówienia: próba zachowania dobrej miny do złej gry. Albo też oczywistego braku osiągnięć, o których opowiadał W. Zełenski w Dzień Niepodległości. Nagrodzenie wybitnych Ukraińców: Znamienne, że wśród takich w tym roku znalazł się Dzidzio (Mychajło Choma) – konsekwentnie lojalny wobec prezydenta jeszcze od czasów „95 kwartału”. Tymczasem nie wspomniano o szeregu innych nie mniej udanych i znanych artystów, którzy dają charytatywne koncerty na rzecz żołnierzy OOS (jak Oksana Mucha czy „Bez obmeżeń”) lub mają znaczne zasługi dla kultury i sztuki Ukrainy. Na przykład, haniebnie zapomniani dziś przez otoczenie prezydenta Taras Petrynenko, Wasyl Zinkewycz czy kompozytor Łewko Dutkiwski (twórca legendarnego zespołu „Smerichka”, pierwszego wykonawcy „Czerwonej ruty”, którą, nawiasem mówiąc, zakończono koncert na Dzień Niepodległości). Listę tych, na których po raz kolejny nie zwróciło uwagi biuro prezydenta, można kontynuować. Koncert. Pozostawił, przeważnie, przygnębiające wrażenia u tych, którzy spodziewali się pełnowartościowego ukraińskiego i patriotycznego kontentu na główne święto kraju. Do tego walczącego. Zamiast tego widowisko stało się swego rodzaju maszyną czasu: dobór wykonawców i ich repertuar, w szczególności rosyjskojęzyczny, wywoływały wspomnienia o agitacyjnych festynach czasów Kuczmy czy Janukowycza. Maksymalnie sprymitywizowane i w „najlepszych” tradycjach show-biznesu północnego sąsiada. Potpourri ze znanych, nawet kultowych ukraińskich piosenek, a wśród nich – „Pieśń o pieśni” Tarasa Petrynenki czy „Wona” Tarasa Czubaja – wykonywano przyziemnie-popowo, żeby nie powiedzieć „wulgarnie”. Innymi słowy, było wszystko, co „ok” w nocnym klubie na imprezie z alkoholem i „dziewczynkami”, ale w żadnym wypadku nie na urodziny państwa. Striptizersko-odaliszkowa plastyka piosenkarek (Tina Karol, Nadia Dorofiejewa, Dżamała, Natalja Mohyłewśka, Olha Polakowa), ich zbyt wyzywające sukienki, które bardziej pasowałyby do tego samego pylonu, i apoteoza bezguścia – „Szlopki” Olhy Polakowej. Ale śpiewała Iryna Biłyk, i to w czymś podobnym do szlafroka kąpielowego. Irynie, do tego, nie za bardzo udała się ostatnia operacja plastyczna i nawet wysiłki operatora nie dodały szczerości naciągniętym – dosłownie – uśmiechom primy rodzimej popkultury. Reżyseria show wyglądała jakby celowo utkana z wpadek i niestosowności – jak choćby skoki akrobatów za plecami Niny Matwijenko czy pojawienie się Wierki Serdiuczki na lokomotywie kolejowej z hitem „Okeanu Elzy” „Tam, de nas nema”. Oczywiście, w wersji Danyłki to był gruby trolling, a oto za parowóz temu, kto to wymyślił, chciało się porządnie dać po karku. Aluzja zbyt niedwuznaczna – „nasz parowóz – wpieriod letit”. Czy też raczej, wstecz, w radziecką przeszłość, której Ukraina pozbyła się 29 lat temu. Lecz duchy przeszłości mają zdolność powracania – jak się okazało. Do pełni niepocieszającego obrazu brakowało chyba tylko Ani Lorak i Taisiji Powalij. Jednak ich „wakaty” z powodzeniem zajęli Tina Karol i Ołeh Wynnyk – oboje niedawno śpiewali na poparcie Ołeksandra Łukaszenki na wyborach na Białorusi, i ci sami artyści stali się „gwoździami programu” na Dzień Niepodległości. Pozdrowienia dla pobitych i torturowanych protestujących przeciwko Luce w białoruskich więzieniach. Całkowity brak ludzi w tle za artystami, uczestnikami widowiska, wyglądał nie tylko dziwnie, ale i symbolicznie: naród nie psuł władzy telewizyjnego obrazka, go w kadrze nie było. Ani jednej duszy, jakby w centrum stolicy w święto obywatelom po prostu nie było co robić. Że to nie dla nich, a jedynie dla show koncert kręcili – nie mam wątpliwości. No i głównego jego widza, oczywiście, Wołodymyra Zełenskiego – on zadowolony kiwał głową i okresowo rytmizował pseudo-taneczne konwulsje górnej części ciała w takt melodii. Święto się udało? Nawiasem mówiąc: Jak poinformowali na swoich stronach na Facebooku „Boombox”, „Tartak” i „Okean Elzy”, nie udzielali oni zgody biuru prezydenta na wykorzystanie swoich piosenek na koncercie Dnia Niepodległości. Co więcej: BP nawet nie zwracało się do nich o zgodę, naruszając prawa autorskie artystów. Eshton BEST-KOROWAJNYJ, Global Village Zdjęcie z internetu

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Niezależny Pierwszy Września

Zakończenie. Początek na str. 1. Obecny ruch reformatorski w edukacji nie może nie uwzględniać pedagogicznych humanistycznych ideałów oświecenia, zachodniej tradycji kulturowej, jak i nowych wymagań teraźniejszości, które kształtują swoistość światopoglądowego widzenia, zorientowanego przede wszystkim na efektywną edukację, zapewniającą dobrobyt gospodarki i konkurencyjność konkretnego kraju. Podniesienie standardów naukowych jest logicznym obramowaniem tej paradygmy. Istnieje jednak również takie, wystarczająco uargumentowane podejście, że klasyczne dyscypliny humanistyczne uważa się za nie mniej znaczące dla rozwoju osobistego i społecznego, w tym także dla postępu w gospodarce. Najwyższy poziom standardów dotyczących treści, wiedzy, kompetencji nie wyczerpie problematyki narastających i nieprzewidywalnych tendencji. Temat postępu i przetrwania ludzkości będzie coraz bardziej aktualizował wartość „edukacji kulturowej”. Dla Ukrainy jest ona niezwykle wrażliwa, ponieważ perspektywa kryje się nie tylko w cywilizacyjnej konieczności humanizmu, ale także w optymalizacji (zgodnie z interesami narodowymi Ukrainy) „przekazywania” społeczeństwu wartości kulturowych, na których będą wychowywać się następne pokolenia Ukraińców. Aksjologiczna wyrazistość edukacji zgodnej z kulturą oraz wychowania społecznego musi być nakreślona priorytetami rozwoju narodowo-państwowotwórczego. Wartości, które w świadomości społecznej i normach zachowania będzie zakładać nowoczesna edukacja, będą wyznaczać ukraiński wektor na daleką perspektywę. Aksjomatem staje się podejście, które było w swoim czasie uzasadniane przez europejskich oświeceniowców. Tak, w teorii Bildung, jak definiuje ją Humboldt, nie chodzi o wagę gromadzenia obiektywnej wiedzy, a o „uznanie rozłamu między pomnażaniem drobnych dziedzin wiedzy a moralnym postępem ludzkości”. Jednak istnieje zrozumienie tego, że strategiczny wektor nowoczesnej i przyszłej edukacji musi być skupiony nie na prostym racjonalnym udoskonalaniu kompetencji zgodnie z istniejącymi i przyszłymi zawodami. Raczej powołanie edukacji polega na systemowym przygotowaniu kapitału ludzkiego, przede wszystkim młodzieży, do istniejących i prawdopodobnych wyzwań, zagrożeń, nietrywialnych zadań, których rozwiązanie wymaga bezpieczeństwa i postępu społeczeństwa. Zatem należy dać przemyślaną ocenę – czy edukacja jest zdolna rozwiązywać ten problem, co warto robić i w jaki sposób. Bez wątpienia, za jakościową edukację można uważać tylko taką, która jest adaptacyjna do czasu, potrzeb cywilizacyjnych i narodowych, która maksymalnie stymuluje rozwój osobisty, motywację. Współczesny pedagog-badacz Ken Robinson w swojej pracy „Szkoła przyszłości” wymienia te ważne jakościowe charakterystyki i kompetencje jednostki, które należy kształtować w każdym narodowym systemie edukacji, szkole, uniwersytecie. Są nimi „ciekawość, kreatywność, krytyczne myślenie, umiejętność komunikacji, współpraca, współczucie oraz empatia, świadomość obywatelska”. Paradygmatem dla polityki oświatowej musi wreszcie stać się priorytet „kultu kultury w edukacji”, ponieważ tylko „kulturalna”, organiczna edukacja jest zdolna „uczłowieczać” człowieka, naród, państwo, stając się zauważalnymi i interesującymi dla „siebie” i świata. Ponieważ liderem na świecie będzie ten kraj, który stworzy najbardziej efektywny system szkół, kolegiów, liceów, gimnazjów, uniwersytetów. Cywilizacja znajduje się w sytuacji, gdy jej perspektywa w znacznej mierze będzie zależeć od tego, czy uda się ludzkości pokonać dominujący transnarodowy „ideał” kultu i fetyszu zysku oraz pieniędzy, który wyniesiono na piedestał uwagi dążeń politycznych i społecznych, i czy kultura, edukacja, nauka staną się najbardziej pożądanymi i szanowanymi wartościami. Ta sprzeczność ma wymiar uniwersalny i jest właściwa zarówno globalnym, jak i narodowym strategiom rozwoju. Ale istnieje wspólny mianownik w tym niezwykle ważnym zadaniu. Jest on nakreślony przede wszystkim dokumentami ONZ, światowych Szczytów z udziałem liderów wszystkich krajów świata, w których ogłaszane są punkty odniesienia życiowej aktywności: „Przyszłość, której chcemy, z kulturą”. Co? Jakie wartości? Jakimi drogami prowadzić „do świątyni” prawdy, piękna i dobra naszą młodzież? – to pytania, które wiecznie stoją na progach naszych szkół, uniwersytetów. Dziś, kiedy Ukraina kontynuuje w walce z agresorem obronę własnej wolności, jedności, suwerenności, najwyższą wartością, która musi przenikać wszystkie życiotwórcze pory placówek oświatowych, jest ukraińska państwowość. Tylko z jej utwierdzeniem naród jest zdolny umożliwić ruch ku postępowi, zapewnić rozwój człowieka i społeczeństwa, skutecznie konkurować i zwyciężać. Bez niej naród zostanie rzucony na pastwę „innym” i rozpuści się wśród nich. Poprzednie stulecia z lingwocydami, ludobójstwami, wielkimi głodami dla bezpaństwowych Ukraińców są tego potwierdzeniem. Przypomnijmy, jak w styczniu 1918 roku bolszewiccy okupanci, zajmując Kijów, w ciągu kilku dni rozstrzelali ponad 5000 osób tylko za to, że byli Ukraińcami, rozmawiali w języku ukraińskim, nosili ukraiński strój narodowy, śpiewali ukraińskie pieśni, szanowali Tarasa Szewczenkę. Przekażmy uczniom i studentom fakty złowrogiej polityki w nowo utworzonym quasi-państwie Ukraińskiej SRR, kiedy w latach 1929-1930 na charkowskim procesie sądowym „Związku Wyzwolenia Ukrainy” niszczono wybitnych działaczy nauki narodowej, kultury, edukacji, cerkwi, przypominając słowa stalinowskiego śledczego Salomona Bruka: „Musimy ukraińską inteligencję postawić na kolana, to nasze zadanie. Kogo nie postawimy — rozstrzelamy”. Później, w latach 50., rozstrzelano studentów Uniwersytetu Charkowskiego tylko za to, że domagali się nauczania w języku ukraińskim. Tak, na swojej ojczystej ziemi bezpaństwowy Ukrainiec był pozbawiony prawa mówić i uczyć się w języku ojczystym, nazywać dzieci ukraińskimi imionami, drukować książki w języku ojczystym, znać swoją historię, modląc się do cudzych bogów. Gubernator połtawski Baggowut w tajnym doniesieniu w 1914 roku napisze: „Przyciągać na stanowiska nauczycieli w miarę możliwości tylko samych wielkorusów, takimi muszą być również dyrektorzy szkół ludowych, każdego nauczyciela przejawiającego skłonności do ukraińskiego ruchu natychmiast usuwać, stawiać rektorów wyłącznie wielkorusów, personel nauczający musi być tylko z wielkorusów, wyjaśniając, że „Ukraina” oznacza „obrzeża”, że nigdy żadnego „ukraińskiego” narodu nie było”. Dlatego nowoczesna szkoła musi wyjść poza granice swojej przestrzeni resortowej, odejść od powierzchownego, często sfałszowanego rozumienia przeszłości, bo to uniemożliwia obiektywizm w ocenach teraźniejszości, prognozować i „przyglądać się” swojej przyszłości. Nasza młodzież musi w pełni uświadomić sobie, że w ukraińskiej historii nie było „dobrych i złych”, „liberalnych, demokratycznych i reakcyjnych” obcych reżimów. Wszyscy oni dla ukraińskości są najeźdźcami i okupantami, którzy zasługują tylko na karę i ich zniszczenie na danej nam przez Boga ukraińskiej ziemi. Bo i caratyzm, i stalinizm, i putinizm, i przyszła rosyjska „neodemokracja” były, są i, najwyraźniej, będą wiecznie, do końca, cierpieć na antyukraińskie choroby. Zdaję sobie sprawę, że nawet w czasach obecnej — dwudziestej czwartej! — wojny rosyjsko-ukraińskiej na poziomie ogólnoukraińskim, w warunkach różnorodności środowiska politycznego, aktywizacji wewnętrznej kolaboracji, braku strategii polityki humanitarnej i językowej, kształtowanie tej postawy światopoglądowej jest dość trudne. Tym bardziej, że historyczne, literackie, językowe i artystyczne koncepcje edukacyjne wymagają istotnych zmian, ukierunkowanych na wzmocnienie paradygmatu ukrainoznawczego i państwowotwórczego. Dzieci bohaterów potrzebują szczególnej uwagi nauczycieli. Jeszcze do niedawna treść edukacji narodowej była nasycona „wartościowymi” sentencjami. Gorliwie wychowywaliśmy naszą młodzież na fałszywym humanizmie bielińskich, gorkich, gladkowów, krupskich, nie odsłaniając kurtyny przed prawdą. Bo jak można wpuszczać do ukraińskich uczniów i studentów ukrainofoba i nienawistnika Szewczenki Bielińskiego czy Gładkowa, który grzmiał: „Po co odradzać epokę przedpiotrową, po co galwanizować język ukraiński, który pokrył się już prochem”. Oczywiście, kiedy środowisko edukacyjne zachowuje wstecznictwo, ulice są nazwane na „cześć” satrapów i katów, na placach i rynkach stoją pomniki ciemiężycieli, a nie budzicieli, a scenariusz najwspanialszego święta narodu ukraińskiego – Dnia Niepodległości – jest obramowany tanią rosyjską pop-muzyką w wykonaniu typów „sztuka poza polityką”, to warto adekwatnie reagować, działać, a nie być posłusznymi „uprawiaczami gryki”. Wrogowie wiedzą, że kto będzie władał świadomością, duszą, ten będzie utrzymywał w swoich rękach władzę polityczną, będzie panował nawet na poziomie państw narodowych. Siła narodu opiera się na jego duchu. Wspólnota niewolników może zbudować wielkie piramidy, ale nigdy nie stworzy duchowej wielkości, twierdzili narodowi oświeciciele. Dlatego ze wszystkich sił ukrainofobowie trzymają się swojej przeszłości i stawiają opór rozpowszechnianiu języka ukraińskiego we wszystkich sferach ukraińskiego życia, fałszują historię narodową, szkalują wybitne ukraińskie postacie, świadomie pracując na rzecz federalizacji, rusyfikacji, demoralizacji Ukrainy. Kanały telewizyjne i stacje radiowe FM, przestrzeń kulturalno-edukacyjna, nie zważając na ustawę o języku ukraińskim, są przepełnione rosyjskojęzycznym kontentem. Język rosyjski, cerkiew moskiewska, piąta kolumna politycznej (i nie tylko) agentury Moskwy są bezpośrednim, otwartym, agresywnym rusyfikacyjno-imperialnym narzędziem „ruskiego miru” w Ukrainie. Dlatego edukacja znajduje się w dość nieprostej sytuacji, związanej nie tylko z pandemią, która powoduje ogólną asocjalność (nie zważając na smartfonizację procesu nauczania i wychowania), ale także z aktywizacją ofensywy promoskiewskich sił na całe spektrum wartości narodowo-kulturowych. Walka o ukraińską tożsamość staje się dominującym wektorem przeciwdziałania Moskwie. W tych okolicznościach nie można ignorować ważności wiedzy z języka i literatury ukraińskiej, historii Ukrainy, tym bardziej, że w 2020 roku 23 tys. uczniów, którzy chcieli uczyć się na uniwersytetach i w instytutach, całkowicie nie poradziło sobie z zadaniami. Najgorsze wyniki są z historii Ukrainy — 13,2% absolwentów ma niezadowalającą wiedzę. Nasze nadzieje i oczekiwania skierowane są do pedagogów, inteligencji, naukowców, rodziców, do wszystkich, którzy nie są obojętni na perspektywę naszych dzieci i młodzieży, która wkrótce będzie kształtować wektor państwowego, politycznego, duchowego, gospodarczego rozwoju Ukrainy. Kogo krajowe media, które, niestety, znajdują się w rękach oligarchów, promują w „topowej” dziesiątce najbardziej wpływowych ludzi 2020 roku? Są nimi, bezsprzecznie, ci sami oligarchowie, osoby władzy, ci, którzy, jak mówił Dmytro Doncow, ukraińską „sprawę” zamienili na ukraińską „strawę”. Przy czym niezależnie od zmian reżimów politycznych figury pozostają stałe. Pozycja władzy i udawana „opozycja” zachowują i będą zachowywać swoje miejsce, zagadując społeczeństwo obietnicami o jeszcze lepszej przyszłości „już jutro”. I nawet kiedy nagle ta elita, która sprywatyzowała dla siebie tak pretensjonalne miano, rozrzedza środowisko „wybranych” nowymi twarzami, to nic się nie dzieje, ponieważ Ukraina potrzebuje nie nowych twarzy, a nowych idei. A ich tam, w tych stajniach Augiasza, być nie może. Ponieważ w tej niszy mogą rodzić się tylko konflikty, niesprawiedliwość, półprawda, która jest gorsza od kłamstwa, znieczulica i narcyzm. Ukraina nie zdołała pozbawić się największego zła – finansowo-politycznego oligarchatu, pozbawionego nie tylko ukraińskości, ale i odpowiedzialności społecznej. Wybrała (w osobach większości jej przywódców) ten zgubny model globalnego rozwoju społecznego, który obecnie dominuje na świecie – fetysz nienasycenia, niszczenie zasobów naturalnych, niesprawiedliwość społeczną. Przecież obecnie 26 najbogatszych ludzi na Ziemi posiada dochody połowy populacji planety (oświadczenie sekretarza generalnego ONZ António Guterresa), co rodzi wysoki poziom rozwarstwienia finansowego na świecie, niestabilność gospodarczą i społeczną, wojny, korupcję, przestępczość, masową niekontrolowaną emigrację, pogorszenie zdrowia fizycznego i psychicznego ludzi, kataklizmy ekologiczne. Zlekceważono najważniejszą etyczną zasadę cywilizacyjną „odpowiedzialności za wszystko, co żyje”, zapominając, za słowami F. Bacona, że „naturę zwycięża się tylko poddając się jej prawom”. Ludzkość żyje na ekologiczny kredyt, rabunkowo, przekraczając wykorzystanie wszystkich zasobów naturalnych, które Ziemia może odnowić w ciągu jednego roku. Międzynarodowa organizacja „Global Footprint Network” uważa, że dla utrzymania dzisiejszego sposobu życia prawie 8-miliardowej populacji konieczne jest

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Wasyl Kliszczar, Jurij Wedmied, Ihor Mykołajowycz Sorokotiaha, Marta Iwaniwna Wol, Tetiana Rudyk, Nadiia Iwaniwna Omelianczenko, Switłana Wałentyniwna Bałujewa, Mykoła Jurijowycz Bybliw, Jarosław Dzema, Olha Korniłowa, Iryna Bondarenko, Maksym Wojtiuk, Ołeksandr Poperecznyj, Ołeh Tanin, Marian Dżankowśkyj, Ołeksij Szamajew, Petia Priadko, Arsen Kotniuk, Wiktor Mychajłowycz Moroz, Andrij Kaszperśkyj, Jurij Milian, Wołodymyr Didkiwśkyj, Hałyna Penśzyna, Jurij Nesterenko, Jewhenija Riabczenko, Iwan Pieckowycz, Inna Jansen, Iryna Ołeksandriwna Jakubowśka, Ołena Riabcewa, Wołodymyr Bałuch, Wołodymyr Smołanyj, Serhij Makohonczuk, Ihor Romanenko, Wołodymyr Semyhajło, Olha Demczenko, Mariana Badzaj, Roman Petryk, Ołeksandr Czub, Jurij Ananiijowycz Kuchari, Ałła Tarasiuk, Kuźma Illicz Bondarenko, Marija Nakoneczna, Inna Wołodymyniwna Hromowa, Marija Mykołajiwna Kułyk, Roman Perwusiak, Lida Kosenko, Hałyna Pokusa, Iwan Bejko, Mychajło Hupało, Tetiana Trochymiwna Kostenko, Jurij Wasylewśkyj, Mychajło Dżus, Jurij Sikan, Anatolij Iwanowycz Tkaczuk, Tymczenko, Fedosij Hałajdiuk, Tetiana Rudyk, Wasyl Wiktorowycz Borczuk, Serhij Sinielnykow, Ludmyła Iwanowśka, Natałija Załeśka, Bohdan Iwanowycz Jakymełyn, Nadiia Baszenko, Lesia Iwaniwna Iwanczuk, Wałentyna Dobosz, Wołodymyr Martynowycz, Liliia Petuchowa, Ołeksandr Finkilśtejn, Alisa Prochima, Ołeh Tkaczuk, Ołeh Kudin, Ołeksandr Bażanow, Zinaida Lisowa, Wiktor Stepanow, Witałij Starczenko, Nadiia Tubałcewa, O. W. Dechtiaruk, Hennadij Nyrkow, Ludmyła Wasyljewa, Anton Łewyćkyj, Ołeh Bilśkyj, Natałija Petriwna Rospatniuk, Ołeksandr Woronko, Wałerij Komarnyćkyj, Karyna Dawydenko, Ołeksandr Panasiuk, Ołeksij Raff, Nila Pidpała, Ołeksandr Popełniuk, Wasyl Kostynczuk, Wołodymyr Szramko, Natałija Kubiria, Anatolij Czornyj, O. S. Rybałko, Eduard Alesin, Wadym Ołeksandrowycz Kłujew, Andrij Romanowycz Posikira, Ołeksandr Łoboda, Bohdan Szypak, Tetiana Horochowśka, Ołena Iwaniwna Charytonowa, Wasyl Heorhijowycz Bojcow, Ołena Stankewycz, Ihor Perestiuk, Jurij Łohwyn, Dmytro Wołodymyrowycz Prokudin, Jewhenij Sołomonowycz Syrkin, Switłana Mychajluk, Pawło Panczenko, Mykoła Charczenko, Łarysa Pohoriełowa, Jewhen Rudenko, Dmytro Huzijenko, Ołena Osnyćka, Ołena Olijnyk, Ihor Dmytrowycz Dydyk, Odarka Buławka, Jurij Marczenko, Ołeksandra Demczuk, Serhij Czopowśkyj, Iryna Honopołśka, Andrij Witałijowycz Łaptij, Ołeksandr Pantełejmonowycz Mruk, Ołeksandra Wołodymyriwna Osadczuk, Switłana Dmytriwna Berliuta, Wołodymyr Załeszczenko, Olha Kułaha, Hałyna Semeniwna Bałan, Ludmyła Iwaniwna Krawczenko, Natałija Honczar, Petro Sawczuk, Ulana Budźko, Natałija Wasyłenko, Wiktor Korol, Natałija Hłuchowczenko, Ołeksandr Mykołajowycz Bereżnyj, Juliia Iwaniwna Kotowa, Ołena Wiktoriwna Okys, Hennadij Romaniuk, Ołeksandr Szpiń, Serhij Tarasenko, Serhij Ołeksijowycz Srebniak, Wasyl Mykytiuk, Tetiana Hrabowśka, Lidiia Dziakiwśka, Olha Tumko, Wasyl Łyzanczuk, Jewhen Baran, Taisa Kowalczuk, Ałła Tkacz, Ołena Iśkowa-Mykłaszczuk, Tetiana Antoniuk, Wałentyna Kornijczuk, Wałerij Kornieiew, Nełła Danyłenko, Wałentyna Menszuk, Łubow Proć, Łubow Bondarczuk, Ulana Kałahurka-Sirenko, Wasyl Wowk, Antoniina Wynnyk, Jurij Handziuk, Marija Szramko, Hałyna Menkusz, Iryna Hołowaj, Łubow Horszkowa, Dmytro Łomaczuk, Olha Żmudowśka, Wołodymyr Semystiaha. 1996 1996

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Białoruskie akordy

1,6 planety. Wszystkie te wrzody charakteryzują sytuację na Ukrainie w jeszcze bardziej przerysowanym wariancie, ponieważ dochodzi tu (bez przesady) do katastrofy demograficznej. Gwałtownie zmniejsza się liczba ludności. Według doniesień Państwowej Służby Statystyki z 2020 roku: na 100 zmarłych przypada 48 żywych urodzeń. Tylko w okresie styczeń-maj bieżącego roku populacja Ukrainy zmniejszyła się o prawie 120 tysięcy. W ciągu prawie ćwierćwiecza od czasu przyjęcia Konstytucji z 1996 roku, która ogłosiła człowieka najwyższą wartością społeczną, liczba uczniów w klasach 1-11 zmniejszyła się o 3,5 mln. Ten niezwykle bolesny problem przez długi czas nie stał się priorytetem uwagi polityki państwowej. Ale wiedzmy, że bogactwa narodów i ludów kryją się daleko nie w wskaźnikach wytopionego metalu, zebranych plonów, wyciętego lasu, złóż i zasobów naturalnych. One są w ludziach, kapitale ludzkim, w nowo wybudowanych szkołach i placówkach przedszkolnych, na uniwersytetach i w bibliotekach, w wykształceniu i wychowaniu narodu, w kulturze narodowej, nauce, które są najważniejszymi reprezentantami w brutalnie konkurującym świecie. Bez wątpienia współczesna nowa szkoła ukraińska w jej szerokim kontekście, nauka wymagają jakościowo innej polityki państwowej, w szczególności w stosunku do Pedagoga — kompetentnego, patriotycznego, odpowiedzialnego obywatelsko, chronionego socjalnie, zmotywowanego, „uczłowieczonego” kulturą. Ponieważ nie można dawać „innym” tego, czego nie posiada się „samemu”. Aktualność problemu „kulturowości” nie dotyczy tylko treści edukacji, programów nauczania i podręczników. Dotyka ona wielu innych kierunków i procesów wychowania Człowieka i Społeczeństwa, a mianowicie: środowiska socjokulturowego; dostępności narodu do jakościowej edukacji i dziedzictwa kulturowego, wartości duchowych i materialnych; kulturalno-oświatowej polityki państwowej; ochrony informacyjnej przestrzeni narodowej przed prymitywną „masową kulturą”, która wypacza ludzkie dusze agresywnością, okrucieństwem, wyobcowaniem od tego, co rodzime kulturowo i językowo. Współczesne realia są takie, że kultura, edukacja, nauka muszą stać się ważnym składnikiem bezpieczeństwa narodowego Ukrainy, zważając na ich misję tworzenia człowieka, narodu i państwa. Ale do tego musimy być przekonani o słuszności punktów odniesienia i wartości na drodze do prawdy, wolności, sprawiedliwości, duchowości. 24 sierpnia w Kijowie i innych miastach na paradzie Godności weteranów wojny na wschodzie Ukrainy zobaczyliśmy, poczuliśmy, przeżyliśmy, przekonaliśmy się, że właśnie w tym wydarzeniu skoncentrowane są nasze wartości narodowe i państwowe, ta unikalna warstwa duchowa wojskowego arystokratycznego ducha, godności narodowej, ludzkiego honoru i szacunku. Nie szukajmy i nie błądźmy w zaświatach za wzorcami do wychowania Narodu. Oni są obok nas, w naszych wojownikach, obrońcach i budzicielach ducha. Tam nie znajdziesz powiedzianego przez Ołeksandra Olesia: „Ity sprzedał się im, Tychyno, / I ty poszedłeś do Moskala?...” Wybaczcie, że pozwoliłem sobie na krytycyzm w stosunku do naszych genialnych postaci. Ale z narodem, zwłaszcza z młodzieżą, warto rozmawiać tylko prawdą, zwłaszcza gdy dotyczy to naszych duchowych, narodowo-kulturowych, państwowych punktów odniesienia. Muszą pamiętać o tym i obecnie żyjący, którym los przeznaczył być przewodnikami narodu, jego budzicielami, oświecicielami, sternikami, uczonymi. Bo nigdy nie pozostawi dobrego śladu w pamięci narodu ten poprawny, rafinowany i „oswojony Homer”, który wysławia zachcianki władców i suzerenów, stając się utalentowanym konformistą, dogadzającym możnym tego świata dla sławy, karierowych wzlotów, nagród i stanowisk, własnej ego-widoczności. Oczywiste jest, że tacy nigdy nie będą mieli prawa być przykładem dla obecnych i przyszłych pokoleń. Bo warto nie manipulować frazeologicznym patriotyzmem, „potokiem szumnych i hałaśliwych fraz, a cichą niestrudzoną pracą, jak mawiał A. Szeptycki, kochać Ukrainę”. Heorhij FILIPCZUK „Apel do prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego”, wydrukowany w „Słowie Proświty” (numer 34), aktywnie wspierają i podpisują Ukraińcy. Dzisiaj drukujemy ich imiona i nazwiska, będziemy kontynuować w kolejnych numerach. Jurij Matwijczuk, Ołeksij Kulczycki, Wasyl Kucharski, Natalija Medwedenko, Dmytro Drozdowski, Łewko Żurawczyk, Wasyl Kyryczuk, Marharyta Hordijenko, Lubow Syrota, Wiktor Hrabowski, Wiktor Ołeksijowycz Fil, Oksana Izosimowa, Ołena Aksionowa, Wałentyna Antoniuk, Hennadij Kryszko, Ołeksij Kacaj, Kateryna Petriwna Prokopenko, Wołodymyr Wasylowycz Prokopenko, Iryna Andrijiwna Erdyk, Olha Jaworska, Ołeh Ławrentowycz, Ołeksandr Mohylczak, Ołena Bondarenko, Andrij Budkewycz, Petro Semenowycz Dineć, Pawło Petrowycz Dineć, Ołeksandr Ołeksandrowycz Diaczenko, Jewhen Kozyr, Bohdana Filc, Wołodymyr Buriak, Ołena Awsionowa, Wadym Sokołow, Kostiantyn Żuhan, Ołena Kondraszkowa, Jewhen Kusznarenko, Łarysa Szwab, Ołeksandr Biłyj, Ołeksandr Ryszczenko, Olha Melnyk, Anatolij Dudnyk, Ołeksandr Subotnycki, Wałentyna Rymar, Mychajło Bankowski, Hennadij Hawenko, Lubow Mychajłenko, Switłana Piweń, Łarysa Wołodymyriwna Chorolska, Ihor Sawwa, Ludmyła Wasyljewa, Ałła Dyba, Ołena Jarosławiwna Wachowa, Jurij Melnyczuk, Artem Radyk, Darija Markowycz, Ludmyła Wołodymyriwna Iwannikowa, Ludmyła Kononowa, Dmytro Pyłypczuk, Borys Boroweć, Hryhorij Borysowycz Samirow, Ołena Biłoszycka-Kostiukewycz, Ołeksij Forostianyj, Wasyl Kliczak, Bohdan Nosyk, Dmytro PAWŁYCZKO Białoruski język Wreszcie Łukaszenka, samozwaniec Poczuł białoruską nację swoją, Lecz nie skończył z moskiewszczyzną tańca, Nie wygnał z chaty własnej żmiję. Nie ma duszy swojej w prezydencie, Są tylko kaci – szeregi nikczem, A białe płótno i krwi wstęga – Sztandar rodzimego państwa pod kluczem. Szuka Łukaszenka pomocy, Do Putina zwraca się: „Ratuj! Ratuj mnie!” I pada pod nogi, Jak wyćwiczony batem hołysz. A któż go ratować może, Kiedy sługusów u niego już nie ma. Ty panem byłeś, pobądź teraz, nieboraku, W samotności, jak bestia niema. Twego życia kłamliwego budowa Już z wiatrem rozpływa się, jak proch. Twoja zapomniana białoruska mowa Na ciebie idzie w powstańczych flagach. Bezlitośnie idzie, jak płomień drżący, Ty nie uciekniesz, ona dogoni Ciebie, jak matka syna, i zapłacze, Ale jak wroga nie przeklnie. Nie ma takich w białoruskim słowie Zabijających, nienawistnych przekleństw, Jak w carskich nacji, co zabijać gotowe, I wykonać wszystko, co im rozkażą. A białoruska mowa — niezniszczalna, Choć gięła się w cudzych rękach, jak miedź, Ona wstaje, jak dnia nowego scena, Jak duch jej państwowych stuleci! 19 sierpnia 2020 r., Koncza-Ozerna Białorusini żywi! Już, zdawało się, nie ma białoruskiej mowy, Już, zdawało się, na wieki udusiły kajdany Białoruskich bojowników na korzyść Moskwy, Ale krzyknęły znów flagi niepodległe, Niepokorność ognia obudziła się w cegle — Białorusini żywi! Białorusini żywi! Sądzą chłopców z UNSO w przedburzowym Mińsku, Słyszą sędziowie-wilki krew żywą ukraińską, I skradają się oni, niczym zwierzę po bagnie, Ale mury dudnią i wyśpiewują kraty, Nie damyż my braciom w więzieniu umierać – Białorusini żywi! Białorusini żywi! Komediowy monarcha z chachłackiego błota, Bezlitosny mankurt w plebejskim ekstazie Zabija naród w deski grobowe, Lecz wołają cerkwie, i mogiły, i puszcze, Partyzanci starzy, i nowi nieuchronni — Białorusini żywi! Białorusini żywi! Pośrodku pola stoi zasmucony Bykau, Ten, co prawdę strzegł, co wolność przywołał, A kalina leży w krwawym rowie, Lecz niebo jaśnieje od Litwy i Ukrainy, I wpatrują się w słońce przez więzienne ściany Białorusini żywi! Białorusini żywi! I boi się już kat, i drży jego broń, I nie słucha on prezydenta-wygnańca, Co utuczył się, jak pająk, na sowieckim żarciu; I zrywają z oczu śmiercionośne opaski, I nie proszą Moskwy ani o chleb, ani o łaskę Białorusini żywi! Białorusini żywi! Białorusini żywi! Ich przyćmione rany Rozdziera smutek, na światowe ekrany Występują oni przy swojej chorągwi, Wracaj, Pozniak ze Stanów Zjednoczonych, Wasz naród nie obumarł, nie zdrętwiał, nie zgarbił się — Białorusini żywi! Białorusini żywi! 1996 Głosy Puszczy Białowieskiej Posłuchaj! W Puszczy Białowieskiej Rozbrzmiewają dziwne głosy, Pieśni wczorajsze i przyszłe, Grzmot niedalekiej burzy. Czy to zaśmiał się bocian, Czy uderzył nagle karabin maszynowy? Czy błyskawica płonie, czy sztreka? Czy pachnie krew, czy — dziki miód? Drzewa chylą się z żalem, Jak matki przy miedzy, I jęczą, niby po bitwie, Stare, zarośnięte bunkry. O, nadpalone sosny, Ja wiem, co piecze i boli, — Szczęście wolności przestępne Pojawiło się, jak miłosna chwila, I zgasło w mroku obłudy, W słowach satrapy i niewolnika, Gdzie wczoraj jeszcze chodzili ludzie, Tam pełza i syczy hańba! Wyście walczyli za wolność, Wy niszczyliście faszystowskie zło, Teraz na was idzie ze Wschodu To, co na Zachód uciekło. Jeszcze gorsze idzie. Dobra pokusa I gwoździ garść złota, Żeby znów przybić Białorusina Do braterskiego krzyża! Wiem — was nie skurczą, Korzenie wasze idą w Dniepr, I wy jeszcze będziecie śpiewać O Białorusi i o Wolności, która w waszym kraju Przez nikogo jeszcze zabita nie była. Tam nie kurczę, a tur czeka Na trupożernego orła. Walcz i żyj! Słychać żałobne dzwony z Chatynia. Co tam, bracia? Pożar? Wojna? Nie, to z bólu i hańby w trumnie Janka Kupała obudził się dzisiaj I zarydał, jak trąba trwożna: “Biada! Moskiewszczyzna wraca znowu! Cała Białoruś, niby Chatyń: Spalają duszę, historię, mowę, Maminą pieśń, zorzę poranną, — Wszystko obracają w popiół i zgniliznę. Rodzimej flagi białe obrusy Spalone w niewolniczej, podłej krwi; Zgińcież na wieki, jak Awarowie czy Prusowie, Półmoskale i półbiałorusini, Co sprzedali się nienasyconej Moskwie!” Płacze Kupała. Zhańbione bydło. Lecz Kalinowski nie płacze. Jemu Z szablą spać w mogile się znudziło — Woła on bić dwugłowe straszydło, W proch zburzyć trzystuletnie więzienie. Wstańcie, Maksymy, Janki, Jakuby, Ryhory, Niły, Piatrusie, Wasyle, Wstańcie, bracia moi, miłośnicy wolności, Przeciw nowej chatyńskiej zgubie, Wstańcie, Anteusze, na rodzimej ziemi! Słychać żelazo w białoruskim dzwonie, Z martwych wstają niezwyciężone pułki, grają sztandary biało-czerwone, Nie oddadzą Moskalowi “Pogoni” Sławni szuszkiewicze i pozniaki. O Białorusie, bita żalem, Rwana mankurtami, psami Moskwy, Bądźże sobą, a nie niewolnicą, Nie zostawiaj nas na polu bitwy, Tyś nieśmiertelna — walcz i żyj!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Słowo o „Słowie”

Switłana MARTYNOWA, m. Dniepr Dzisiaj wiadomo o stałym zainteresowaniu ze strony międzynarodowych ośrodków badawczych, takich jak Biblioteka Kongresu USA w Waszyngtonie, dział badawczy radia „Swoboda” w Monachium, Ukraińska Agencja Prasowa w Londynie, archiwum Uniwersytetu w Bremie, Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley, Międzynarodowy Instytut Historii Społecznej w Amsterdamie, wydawnictwami nieformalnymi końca lat 80. — pocz. lat 90. XX wieku. W ostatnich latach istnienia ZSRR dokonały one prawdziwego przełomu w kierunku rzeczywistej wolności słowa i wyzwolenia świadomości. Nieformalne gazety i czasopisma powstawały praktycznie codziennie. Ukazywały się w małych miasteczkach, a nawet we wsiach. Precedensów tego zjawiska nie było ani w przeszłości, ani w przyszłości. Jednym z ośrodków tworzenia wydawnictw nieformalnych był także Dniepropetrowsk. Na maszynach do pisania, komputerach, metodami fotograficznymi, w wyjątkowych przypadkach także w drukarniach, powielano dziesiątki tytułów nielegalnych wydawnictw, których nakład wahał się od kilkudziesięciu do kilkuset egzemplarzy. Wśród nich było jedno, unikalne, którego odpowiedników nie ma. Mowa o rękopiśmiennej gazecie „Słowo”, która ukazywała się w Dniepropetrowsku w latach 1989–1992 w nurcie działań Towarzystwa Języka Ukraińskiego „Proświta”. Pojawienie się pierwszego numeru gazety wiosną 1989 roku wywołało w mieście wielki rezonans. Efekt jej działania, pomimo nakładu w jednym egzemplarzu, był nadzwyczajny. Z najdalszych zakątków milionowego Dniepropetrowska jechali ludzie, aby przeczytać „Słowo”, które otwarcie stawiało istotne i dawno dojrzałe pytania życia społecznego, demaskowało antynarodowe działania kompartyjnych liderów miasta, obwodu, republiki, komunistyczną ideologię, zwłaszcza w sferze polityki narodowej, wysuwało żądania dotyczące rozszerzenia sfery używania języka ukraińskiego, rozwoju kultury ukraińskiej, rehabilitacji symboliki narodowej, ustanowienia obywatelstwa republikańskiego, legalizacji zakazanych kościołów – UGKC oraz UAPC, ekonomicznej i politycznej suwerenności republiki. I dzisiaj, po 20 latach, tematy poruszone przez „Słowo” wydają się aktualne: konieczność odnowy w górnym szczeblu władzy, skutki Czarnobyla, wybór do Rad wszystkich szczebli prawdziwych przedstawicieli narodu, konieczność reformy politycznej. O ostrości poruszonych kwestii świadczy szalona polemika ze „Słowem” na łamach „Zori” oraz „Dniepra wieczerniego”. Pomimo procesów pieriestrojkowych w kraju, oblicze tych wydawnictw, które znajdowały się pod najsurowszą kontrolą ideologiczną, nie zmieniło się wcale. Kontynuowały one odzwierciedlanie życia partyjnego oraz „teorii marksistowsko-leninowskiej w działaniu”, a pojęcia „głasnost”, „pluralizm opinii”, „demokratyzacja” miały charakter populistyczny. Zrodzone przez pieriestrojkę i głasnost, zapotrzebowanie ludności na nowe informacje te gazety nie zaspokajały. Dlatego z taką uwagą siły demokratyczne w Dniepropetrowsku śledziły prasę nieformalną, której przewagą była nowość, śmiałość, opozycyjność. Toteż druzgocące recenzje oficjalnej prasy tylko dodawały „Słowu” popularności. Redaktorem i założycielem rękopiśmiennej gazety „Słowo” został Wołodymyr Zaremba – ówczesny przewodniczący towarzystwa „Proświta”, pisarz, znany krajowym i zagranicznym czytelnikom jako autor powieści historyczno-dokumentalnych o ukraińskim poecie Iwanie Manżurze, artystach Wasylu Kornience, Mykole Hłuszczence, „stepowym Kolumbie” naszego kraju Ołeksandrze Polu. Aktywnymi uczestnikami i członkami redakcji zostali artyści Iwan Szułyk i Wołodymyr Mykoluk, pisarze Witalij Starczenko, Ołeś Zawhorodnij, Anatolij Szklar, Hryhorij Harczenko, dziennikarz Borys Kowtoniuk. Dlatego publicystyka „Słowa” jest polityczna i artystyczna jednocześnie. Główną część publikacji stanowią teksty gatunków informacyjnych, z których najbardziej charakterystycznym jest notatka. Wskażmy choćby niektóre z nich: notatki o wydarzeniach dotyczące wiecu pamięci ofiar awarii czarnobylskiej, który odbył się 26 kwietnia 1989 roku w parku Czkałowa i trafił do kategorii nieautoryzowanych, wiece ekologiczne w przeddzień 9. sesji rady miejskiej przy bramie zakładu im. H. Petrowskiego, notatki o zniknięciu popiersia Szewczenki w Suchacziwce, o rozpoczęciu zbiórki funduszy na pomnik D. Jawornyckiego, o stanie spraw w sferze oświaty, o zakazie komitetu wykonawczego rady miejskiej i obwodowej przeprowadzenia konferencji Towarzystwa Języka Ukraińskiego w Dniepropetrowsku. Oprócz notatek w gazecie obecne są takie gatunki jak anons, mini-przegląd, adnotacja, mini-recenzja, portret błyskawiczny. Anonsy informują o pojawieniu się nowej gazety „Pres-kurier” Dniepropetrowskiego oddziału obwodowego Związku Dziennikarzy, wydaniu książek w wydawnictwach „Radianśkyj pysmennyk”, „Naukowa dumka”, „Promiń”, o konferencjach założycielskich Towarzystwa Języka Ukraińskiego na Dniepropetrowszczyźnie. Wśród przeglądów warta uwagi jest opowieść o święcie szewczenkowskim „Od serca Europy – do serca Ukrainy”, poświęconym 175. rocznicy urodzin T. Szewczenki, które odbywało się w Dniepropetrowsku w maju 1989 roku z udziałem międzynarodowej delegacji składającej się z 250 osób: Ukraińców, Czechów, Rosjan, Jugosłowian, Białorusinów i Kanadyjczyków, Kazachów i Brazylijczyków, Gruzinów i Japończyków, Estończyków i Chińczyków, Bułgarów i Austriaków, Finów, Afrykańczyków. Szczególną uwagę przyciągają publikacje typu „pytanie – odpowiedź”. Wskazane materiały umownie można połączyć w rubryki: „Do leninowskiej polityki narodowej”, „Kronika rusyfikacji Ukrainy”, „Pod kontrolę społeczności”, „Czy wiecie, że…”, „Kto odpowie?”, „Pierwsze kroki Odrodzenia”, „Naród ukraiński – wielki naród!”, „Błędy czy wandalizm?”. Terminologia społeczno-polityczna „Słowa” jest ekspresywnie zabarwiona, dobierana przez pisarzy celowo, zgodnie z autorską pozycją. A sposób odzwierciedlenia rzeczywistości nakierowany jest nie tylko i nie tyle na utrwalenie zewnętrznych cech zjawiska, co na emocjonalno-artystyczne jego uogólnienie. „Chcecie zajrzeć w duszę tego człowieka, któremu odebrano pamięć historyczną, świadomość narodową, godność ludzką? To wchodźcie do któregokolwiek z trzech unikalnych kościołów w Kytaihorodzie – skarbu, któremu nie ma ceny – zbudowanych w latach 1754–1757. Widziały one na swoim wieku i bujny kwiat zaporoskiej wolnicy, słyszały one gardłowe krzyki Tatarów… W ostatnią drogę na bój, na śmierć, na sławę stąd wyruszali nasi przodkowie… W niepojęty sposób przetrwały one zniszczenia najnowszej historii i oto takimi, jak po najeździe Mamaja, dzisiaj stoją i patrzą na nas. Chcecie ogarnąć jednym spojrzeniem wszystkie problemy ekologiczne? To trudne – spójrzcie na kościół św. Barbary! W jego oczach – strzelnicach, które rozwarły się na cały świat, zieją i te problemy, jako obraz prawdopodobnej przyszłości martwego świata i bezduchowość społeczeństwa, przez którą możemy dojść do ostatecznej granicy!” — pisało „Słowo” w numerze nr 10 z 30.06.1989. W tym przypadku to uogólnienie sięga poziomu, który nazywa się typizacją publicystyczną (a nawet – artystyczną), co zbliża dziennikarstwo do literatury pięknej. Gazeta, oprócz tekstów gatunków informacyjnych, publikowała utwory artystyczne pisarzy, w większości poezje H. Harczenki „Komu straszniej?”, L. Kisielowa „Ja pozabudu wsie obidy”, W. Starczenki „Prokydałys swjati”, B. Kowtoniuka „Ridna mowa”, D. Pawłyczki „Bezbatczenkowi” i inne. Czy nie najśmielszym był niepublikowany wcześniej wiersz Ołeksandra Zajwyja „Letargia”: Nakrył tuman horby ta jamy, A nebo czorne – jak zemla… Wkrajina wkryłas trudodniamy, i spyt na własnych mozołach. Ślepcy oczami jasnowidzów patrzą plakatowo z góry. Ich wzywające hasło wyblakło i wyblakły sztandary. Śpi Ukraina beztrosko, sen letargiczny nie wróży nic dobrego, martwym oddycha bagnem stokroć zatruty Dniepr. Zabite słowo, duch zabity, a Ukraina martwo śpi! Można ją jeszcze obudzić! Lecz tylko strach budzić. Do dziś wspominają się „Tezy i antytezy” Wołodymyra Hołoborodki: • Żeby spokój się nie śnił, nie trzeba spać. • Marzenie niewolników – syte bezprawie. • Jeśli nie macie gdzie żyć, żyjcie w sercach ludzi. • Im straszniejsze więzienia, tym lepsze z nich muzea. • Po burzy oddycha się lżej, ale nie długo. • Gdyby nie skleroza, i ja bym stale myślał o ludziach. • Ludzie stają się mali, bo na nich stale naciskają z góry. • Kolejka stanie się mniejsza, jeśli ciaśniej zewrzeć szeregi. Epigrafami do każdego numeru stały się poetyckie wersy T. Szewczenki i W. Symonenki. „Słowo” wywieszano w wielkiej witrynie pierwszego piętra budynku nr 60 przy prospekcie Karola Marksa, zwanego jeszcze Domem Prasy. Na drugim piętrze tego budynku miało pokój Towarzystwo Języka Ukraińskiego „Proświta”. Od razu zbierał się tłum chętnych do przeczytania jej, wszak przy budynku zawsze jest tłoczno. Obok – główna poczta, informacja miejska, punkt międzymiastowych połączeń telefonicznych. Co więcej, gazeta od razu przyciągała uwagę dzięki swoim zewnętrznym cechom: podobna do zwykłej gazetki ściennej z dwóch-trzech arkuszy brystolu, o wymiarach 2 m na 90 cm, napisana flamastrami różnych kolorów, z naklejonymi fotografiami i rysunkami. „Słowo” działało i rezonowało, o czym świadczą wydarzenia, które rozegrały się wokół tej gazety. Najpierw doszło do konfliktu z właścicielem budynku, gdzie wywieszano gazetę – Zarządem do spraw prasy. Potem, nie wiadomo z czyjego polecenia, zaczęto zrywać wydania rękopiśmiennej gazety. Po tym, jak redakcja wykonała specjalną ramkę i gazetę zaczęto zamykać na kłódkę, ktoś nieznany w nocy zaczął oblewać gazetę klejem biurowym i farbą olejną. Dlatego aktywiści „Proświty” wykonali przenośną witrynę, która na kilka godzin wystawiana była z każdym kolejnym wydaniem „Słowa” w różnych zatłoczonych miejscach, a potem przenoszona w inne miejsce. Z czasem wykonano stacjonarną witrynę – jedną dla gazety „Literacka Ukraina”, a drugą dla „Słowa”, które mocno zakopano i zacementowano przy Pałacu Kolejarzy, jednak witryny zaczęto niszczyć, zrywać zabezpieczające metalowe siatki, które chroniły szkło, rozbijano samo szkło, a same witryny smarowano klejem. Dochodziło nawet do fizycznych rozpraw. 30 maja 1990 r., kiedy zbiegły się dwa święta – Dzień Miasta i Wszechzwiązkowy Dzień Wojowników – uczestników wojny w Afganistanie, w Dniepropietrowsku doszło do wydarzenia, o którym powiedziano na sesji Rady Najwyższej. Aktywiści Towarzystwa „Proświta” i Ludowego Ruchu, poeci Iwan Sokulski, Witalij Starczenko, Wałerij Kowtunenko, którzy stali przy Domu Prasy z rozwiniętym „Słowem” i narodowym sztandarem, zostali brutalnie pobici przez osoby w mundurach desantowców. Wydania „Słowa” ustały w 1992 roku, kiedy Ukraina odzyskała niepodległość i pojawiła się demokratyczna prasa. Łącznie wydano ponad dwadzieścia numerów, z których zachowała się tylko połowa, i to w dość zniszczonym stanie, a tymczasem dla badacza sytuacji społeczno-politycznej przełomu dekad ta gazeta jest bezcennym źródłem. Zdjęcie Borysa KOWTONIUKA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

...burzhychnykh» opiekuje się Pokrowską ogólnokształcącą szkołą I stopnia. Tu przeprowadzono szkolenia i warsztaty mistrzowskie dla nauczycieli półwyspu w zakresie wdrażania najnowszych technologii edukacji STEM, konsultacje dotyczące planowania blokowo-tematycznego tygodni nauki. Miejscowi pedagodzy mają najnowsze opracowania uczestników rzeczywisto-wirtualnej Szkoły edukacji medialnej na Kinburnie. Na Kinburnskiej Kosie wykształciła się już szczególna metodyka nauczania poszczególnych przedmiotów i dyscyplin, podobnie jak w całej Ukrainie. Specjaliści od edukacji medialnej zwrócili uwagę na konkretne kierunki nauczania medialnego, w tym na najnowocześniejsze technologie i metodyki, które okazały się małymi odkryciami konferencji. Właśnie ten kierunek zaczął gwałtownie się rozwijać w naszych czasach – czasach nowoczesnych technologii. Dlatego obecni uważnie słuchali słów zastępczyni dyrektora ds. pracy naukowej, kierowniczki laboratorium komunikacji masowej i edukacji medialnej, doktor nauk psychologicznych, profesor Lubow Najdionowej, naukowca Ołeksandra Saprykina, nauczycielki geografii Oksany Danyłowej oraz wykładowczyni Mikołajowskiego Miejskiego Kolegium im. Wołodymyra Czajki Mikołajowskiej Rady Miejskiej Oksany Denysenko. Na końcowym przyjacielskim spotkaniu, przy kieliszku aromatycznego wina Kobleniwskiego, żywo omawiano to, co widziano i słyszano, już jako o corocznych, tradycyjnych czytaniach profesorskich, i wyrażono myśl o możliwości organizowania podobnych konferencji w innych regionach Ukrainy. I przyszło mi do głowy: dobra myśl — wizyty naukowców w wiejskich szkołach. Oczywiście, — słusznie i obiecująco… za swoich współwieśniaków, którzy walczyli o wolną Ukrainę w pierwszych dziesięcioleciach XX wieku oraz w dramatycznym połowie stulecia, gdy czerwona kremlowska zaraza ogarnęła ukraińskie ziemie, narzucając nowe porządki, nową wiarę… Następnie, w 2015 roku, Krywcze otrzyma od Stepana Iwanowycza Jałowehy dokumentalną historię rodzinnej wsi na 411 stronach „Krywcze. Wieś na pagórkach historii” – od dawnych czasów do współczesności, opartą na źródłach archiwalnych. Książka wzbudziła wnikliwe zainteresowanie czytelników, ponieważ zawiera ogromny zbiór faktów, wspomnienia świadków, mnóstwo nazwisk ludzi, którzy właściwie tę historię tworzyli. Minie jeszcze kilka lat i sławne nazwiska współwieśniaków zostaną utrwalone na tablicy pamiątkowej przy jaskini „Krysztalowa”, grocie „Hlynka”… Kolejne dwie, „najpełniejsze”, zostały poświęcone w Dniu Niepodległości Ukrainy 24 sierpnia 2020 roku – na symbolicznym grobie, który w tym uroczystym dniu jakby przemówił chwałą bohaterskiej historii tego kraju. Łącznie 69 nazwisk, wykutych przez utalentowanego mistrza Wasyla Kulika ze Skały Podolskiej, dobrego przyjaciela Stepana Iwanowycza, przez długie lata pozostanie w Krywczem znakiem nieśmiertelnej pamięci o współwieśniakach, których młodość była ozdobiona heroizmem walki o wolność przyszłych pokoleń Ukraińców. Osobnym wierszem na tablicy upamiętniono podziękowanie przewodniczącemu Tarnopolskiej Rady Obwodowej Wiktorowi Owczarukowi oraz kierowniczce wydziału obwodowej administracji państwowej Oksanie Hryhil za finansowe wsparcie idei Stepana Jałowehy. Ukraina-matka składa przed swoimi synami karmazynowe grona kaliny, niebiesko-żółte i czerwono-czarne sztandary, o nich – gorące słowo poetyckie i serdeczna pieśń, do ich dusz w niebiosa płynie modlitewne pozdrowienie wnuków i prawnuków.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Naukowcy skupiają się w wiejskiej szkole

Wiera Maruszczak, przewodnicząca Mikołajowskiej Obwodowej Organizacji Krajowego Związku Pisarzy Ukrainy Kijów, Mikołajów, Szachtarsk: taka jest geografia uczestników Drugich Profesorskich Czytań, które odbyły się w Pokrowskiej szkole na Kinburnie. Po raz drugi przeprowadzono tu zajęcia w ramach szkoły edukacji medialnej. Jest to autorski ukraiński projekt kulturalno-oświatowy profesor Hanny Onkowycz. Uczona, doktor nauk pedagogicznych, zaproponowała prowadzenie zajęć w trzech kierunkach: krajoznawczym, literaturoznawczym i medioznawczym. Obecnych na Półwyspie Kinburnskim powitała i określiła problemy współczesnej edukacji Olena Wasylijewa, dyrektorka Pokrowskiej szkoły I stopnia. Nauczycielka historii szkoły w Wasyliwce Lubow Twerdowska zapoznała słuchaczy ze swoimi książkami krajoznawczymi. Dyrektorka tej placówki Olena Ahafonowa pokazała, jak w praktyce wykorzystuje się wiedzę zdobytą na profesorskich czytaniach, i podzieliła się doświadczeniem swojego zespołu w przeciwdziałaniu bullyingowi wśród uczniów. Profesor Anatolij Myhajlik poruszył kwestię wzajemnych związków kultury i przyrody, prezentując własną książkę o szczególnościach życia w warunkach dzikiej przyrody Kinburnu. Poziom emocji wzrósł, gdy Nina Ukołowa, dawniej nauczycielka z Szachtarska, a obecnie uchodźczyni i wykładowczyni jednej z placówek edukacyjnych Kijowa, opowiedziała o pierwszych krokach ku wojnie na Donbasie. Zaczynało się, na pierwszy rzut oka, od drobiazgów. W mieście pojawiały się ulotki z prostym hasłem: „Chcę rozmawiać po rosyjsku”. Wkrótce nadeszło jednak pierwsze zrozumienie tego, co się stało: z rosyjskimi formacjami wojskowymi, pierwszymi zabitymi cywilami, codziennym ostrzałem i ciągłym ukrywaniem się w piwnicach. O wadze słowa mówiono w kolejnym bloku, literaturoznawczym. Otworzyła go kandydatka nauk filologicznych, poetka i prozaiczka, obecnie docent katedry filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. I. K. Karpenki-Karego Margarita Czernenko. Badaczka obroniła pracę doktorską na temat „Liryki Arsenija Tarkowskiego”. Nic więc dziwnego, że obecni wysłuchali opowieści o poecie, rodaku z ukraińskiego stepu. Z zainteresowaniem słuchano też szczerej poezji Margarity Czernenko. Na podstawie jej utworów w niektórych kijowskich teatrach powstały spektakle. Poetkę, nauczycielkę, krajoznawczynię i działaczkę społeczną Halynę Zaporożczenko zna prawie cała Ukraina. Autorka pięciu zbiorów poetyckich jest znana ze swoich utworów. Szczególną postawę patriotyczną członkini NSPU wyraża jej liro-epicki poemat „Mazepa”, który prezentowała nie tylko w obwodzie mikołajowskim, ale i w innych regionach Ukrainy. Główny leitmotiv utworu to miłość do ojczystej ziemi, obrona, walka i wywyższanie niepodległości Ukrainy. Autorka tego materiału również została zaproszona na profesorskie czytania. Jako przewodnicząca Mikołajowskiej obwodowej organizacji Krajowego Związku Pisarzy Ukrainy (NSPU) przedstawiła swoich kolegów, z którymi w ubiegłym roku obchodziła 45-lecie założenia organizacji. Ziemia mikołajowska wydała czterech laureatów Nagrody im. Szewczenki: Leonida Wyszesławskiego, Oleksandra Syzonenki, Mykołę Winhranowskiego, a w czasach niepodległości Dmytra Kremienia. Przez prawie 50-letnią historię Mikołajowskiej obwodowej organizacji NSPU autorzy wydali wiele książek w tysięcznych nakładach. Ich twórczość jest studiowana w szkołach; prowadzona jest duża praca krajoznawcza, organizowane są spotkania twórcze w placówkach edukacyjnych obwodu. Miło, że mieszkańcy Kinburnu szanują i pamiętają o swoim rodaku, ukraińskim prozaiku i dziennikarzu Oleksandrze Hłuszku. W szkole we wsi Pokrowka wisi jego portret. Uczniowie podążają drogą twórczego człowieka. Brali udział w obwodowym konkursie twórczym „Złota arfa” i za swoje prace krajoznawcze zdobyli Grand Prix. Czytelnikom Kinburnskiej Mierzei niedawno podarowałam książkę „Życiowe abecadło”, wydaną w wydawnictwie „Ukraiński Pisarz”, która otrzymała pozytywną recenzję znanego ukraińskiego krytyka literackiego i analityka sztuki Wiktora Palynskiego. Za tę książkę zostałam uhonorowana Międzynarodową Nagrodą Literacko-Artystyczną im. Pantelejmona Kulisza. Biblioteka szkolna wzbogaciła się o książki podarowane przez uczestników konferencji. W okresie kwarantanny szczególnego znaczenia nabiera edukacja z wykorzystaniem mediów. Ten blok konferencji przedstawiła ukraińska badaczka, doktor nauk pedagogicznych, profesor, znana ukraińska lingwodydaktyczka, medioznawczyni, badaczka w dziedzinie edukacji medialnej Hanna Onkowycz. Obecnie wielu innowacyjnych pedagogów w swojej pracy oświatowej nie obywa się ani jednego dnia bez Wikipedii. Te technologie uogólniają nowy termin „wikidydaktyka”. „Szkoła edukacji medialnej na Kin-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

«Słowo Proświty» zostaje umieszczone w Wikimedia Commons

Jewhen BUKET W czasie kwarantanny w Wikimedia Commons — ogólnym scentralizowanym repozytorium obrazów, nagrań dźwiękowych, filmów wideo i innych plików, udostępnianych do publikacji w Internecie na warunkach wolnych licencji — zamieszczono archiwum pdf tygodnika „Słowo Proświty”. Odtąd użytkownicy Internetu z dowolnego kraju mogą szybko i wygodnie znaleźć i pobrać w całości lub strona po stronie poszczególne numery „Słowa Proświty” z lat 1995–2020, z wyjątkiem 2003 oraz 2015–2016 roku. Archiwum zostało stworzone przez wolontariuszy organizacji społecznej „Stowarzyszenie redaktorów ukraińskiej Wikipedii” poprzez uporządkowanie materiałów zamieszczonych na oficjalnej stronie gazety slovoprosvity.org i udostępnionych przez redakcję na podstawie oficjalnej zgody na umieszczanie plików w Wikimedia Commons. Współpraca redaktorów ukraińskiej Wikipedii z prosvitianami rozpoczęła się już w 2011 roku. Proswitiański tygodnik „Słowo Proświty” stał się pierwszym na Ukrainie drukowanym wydawnictwem, które zezwoliło na wykorzystanie materiałów zamieszczonych na swojej stronie na warunkach wolnej licencji Creative Commons Attribution/Share-Alike 3.0. List potwierdzający to został przekazany dyrektorowi wykonawczemu organizacji pozarządowej „Wikimedia Ukraina” Jurijowi Pieroganyczowi podczas Pierwszej Ukraińskiej Wikikonferencji 17 września 2011 roku. Jednak zgoda ta nie dotyczyła elektronicznych wersji samej gazety w formacie pdf. Od tego czasu minęło sporo czasu, a pozytywne doświadczenie innych wydawnictw — gazet „Kultura i Życie”, „Krymska Świetlica”, czasopisma Gwardii Narodowej Ukrainy „Słowo honoru” i innych — pokazało skuteczność wolnego licencjonowania drukowanych mediów. W rezultacie kolekcja będzie liczyć ponad 1000 plików. Obecnie wikipedyści przechodzą do drugiego etapu — opracowania papierowych oprawionych roczników gazety w celu uzupełnienia niekompletnych plików pdf odpowiednimi stronami oraz zdigitalizowania numerów, których brakuje w archiwum. Przeglądać elektroniczne roczniki „Słowa Proświty” w Wikimedia Commons można pod adresem: https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Slovo_Prosvity lub korzystając z wyszukiwarki Google.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Przemówiła w Krywczem mogiła

Stepan TATARSKI, członek NSŻU. Borszczowszczyzna, obwód tarnopolski. Fotografie autora 1992 rok… Niespotykana powódź duchowego narodowego odrodzenia ukraińskiego narodu wezbrała na naszej ziemi, stopniowo zmywając muł, na którym przez ponad siedem dziesięcioleci wyrastał chwast komunistycznej ideologii, rosnący z nasion kłamstwa i fałszu, wyhodowanych w leninowsko-stalinowskich laboratoriach XX wieku. Naród budził się z letargicznego snu, spowodowanego odurzeniem radzieckiego imperium zła, obmywał się życiodajną rosą nowej epoki i brał się za niełatwą i ciężką pracę – budowę nowego państwa, w którym wolność, wiara i prawda, za które przelano tyle ludzkiej krwi, przeniesiono tyle udręk i cierpień. Do duchowego zmartwychwstania narodu przyłączyli się historycy, wydawcy książek, nauczyciele-prosvitianie. Stały się dostępne dokumenty, które w tajemnicy przechowywano w partyjno-radzieckich archiwach resortowych. Zaczynała się droga przewartościowania wartości duchowych, źródła ukraińskiej historii wytrysnęły fontannami, a symboliczne ukraińskie narodowe mogiły, ukoronowane krzyżami, zastygły na placach wsi i miast, na polach i w lasach heroicznej chwały bojowników o wolność i niepodległość Ukrainy. Stanął taki Znak nieśmiertelnej Pamięci także przy głównej drodze we wsi Krywcze w rejonie borszczowskim na Tarnopolszczyźnie. Miną 10 lat i w krywczańskich domach, w szkolnej i wiejskiej bibliotece pojawi się w białej okładce z pasem ukraińskiego haftu dokumentalna powieść „Ciążenie ojczystego progu” Stepana Jałowehy, wieśniaka, absolwenta wydziału historycznego Czerniowieckiego Uniwersytetu Państwowego, wzruszająca Spowiedź-przesłanie-testament dla swojego wnuka, studenta wydziału historycznego Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki. Maksymalnie szczery, otwarty i nieobłudny, bohater liryczny (w rzeczywistości – autor), analizując przeżyte i wycierpiane rodzinne przez pryzmat społeczno-państwowy, wyznaje miłość do ziemi ojczystej i powierza tę miłość czytelnikowi. To była chyba pierwsza książka, z której wyłaniają się imie-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Mykoła Żułynski: „Wsłuchajmy się w prorocze słowo Szewczenki”

Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Od czasu mojego mianowania na początku 2001 r. na stanowisko dyrektora generalnego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie Mykoła Żułynski, który w tamtym czasie już dziesięć lat kierował Instytutem Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, stał się kluczową postacią duchową w budowaniu i działalności tej ważnej dla kultury narodowej instytucji. Uczony i mąż stanu postrzega Centrum Kultury „jako swoisty pilotażowy projekt, który otworzyłby niezwykle potrzebną dla Ukrainy perspektywę tworzenia ukraińskich centrów kulturalno-informacyjnych w stolicach Europy i świata”. Wielki Ukrainiec wypowiedział swoje państwowe słowo, moim zdaniem, na bardzo długo: „Jeśli zaczęliśmy potwierdzać siebie jako samodzielne państwo polityką kulturalną za granicą, to należy to robić, i robić profesjonalnie, na wysokim poziomie kulturalnym, przede wszystkim w Rosji, osiągając cywilizowany, a więc równoprawny dialog kultur ukraińskiej i rosyjskiej... Ten dialog kulturalny jest nam potrzebny także po to, aby niszczyć imperialne, wielkomocarstwowe stereotypy w świadomości jeszcze wielu Rosjan, rozpościerać przed rosyjskim społeczeństwem historyczną panoramę bytu narodu ukraińskiego jako odrębnej, samodzielnej części ludzkości oraz Ukrainy jako suwerennego, sobornego państwa. Dlatego tak ważne jest, aby aktywnie żyła i działała Ukraina przy Arbacie 9 w Moskwie”1. Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie wykonało zadanie historyczne, zdobyło status narodowego i światowe uznanie, zgromadziło unikalne doświadczenie pracy. Nie mogło być inaczej! Współpracowały z nami wybitne postacie ukraińskiej kultury i duchowości: Iwan Dracz, Myrosław Skoryk, Ludmyła Żohol, Bohdan Kozak, Wiktor Kowtun, Nina Matwijenko, Mykoła Maszczenko, Pawło Mowczan, Borys Olijnyk, Dmytro Pawłyczko, Anatolij Pałamarenko, Petro Perebyjnis, Marija Stefjuk, Lubow Hołota, Łeś Taniuk, Andrij Czebykin i wielu, wielu innych... Mykoła Hryhorowycz wszedł do przesławnej czwórki żywych talizmanów i prawdziwych obrońców Centrum Kultury, które pracowało w wyjątkowo trudnych warunkach. Obok Bohdana Stupki, Pawła Popowycza i Jurija Barabasza. O wysokim duchowym i niezmiennym szacunku Bohdana Sylwestrowycza do Mykoły Hryhorowycza nikt lepiej ode mnie nie zaświadczy. A tym bardziej o ciepłej i szerokiej przychylności do niego Pawła Romanowycza — wielkiego Ukraińca z Uzyna pod Kijowem, lotnika-kosmonauty, dwukrotnego Bohatera Związku Radzieckiego, który był w Moskwie żywym uosobieniem szczerej i hojnej, sumiennej i utalentowanej, pięknej i śpiewnej ukraińskiej duszy. Zaprawdę, obydwu łączyło coś szczególnie współbrzmiącego, rzec by można mentalnego. Nie można było się nasłuchać, kiedy mówili prawdziwym, soczystym językiem ukraińskim, który Pawło Popowycz podniósł dosłownie do kosmicznej wysokości, a Mykoła Żułynski barwnie opowiedział o jego kosmicznych Mistrzach2. Pawło Popowycz w szczególny sposób cenił znajomość z Mykołą Hryhorowyczem, przychodził na wszystkie jego występy w Centrum Kultury. Zachowała się u mnie notatka Pawła Romanowycza, który pewnego razu zmuszony był niespodziewanie opuścić wieczór literacki: „Muszę pilnie jechać. Przeproś w moim imieniu Mykołę Hryhorowycza. Oj żal, żal...! Wasz Pawło Popowycz 16.02.05 r.”. Twórczo współpracowaliśmy z Instytutem Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy. Powiedzmy, w Centrum Kultury, wcześniej niż na Ukrainie, odbyła się prezentacja pierwszych dwóch tomów 12-tomowego zbioru dzieł Kobziarza, którego kolegium redakcyjne kierował Mykoła Żułynski. Szczególnie ważnym przykładem owocnej współtwórczości stało się wydanie w 2004 r. w kijowskim wydawnictwie „Łybid” wielkiego zbioru utworów poetyckich Tarasa Szewczenki „Ja tak jej, ja tak kocham...” w językach ukraińskim i rosyjskim „dla wielbicieli twórczości T. H. Szewczenki w ukraińskiej diasporze Federacji Rosyjskiej”, rozesłanego przez Centrum do organizacji ukraińskich. Zapamiętała się błyskotliwa przedmowa do tego wydania autorstwa akademika Mykoły Żułynskiego, który między innymi wprowadził do szewczenkoznawczego obiegu naukowego mało wspominany wniosek Mykoły Bierdiajewa o tym, że kultura większości narodu rosyjskiego pozostała „kulturą wschodnią schrystianizowanego tatarskiego carstwa”. Dwujęzyczna książka została wznowiona w „Łybid” w 2012 r. z przypisami Serhija Halczenki. Zresztą, właśnie on wspomina: „Niezapomniane, jasne wspomnienie. Za każdym razem, gdy odbywały się wydarzenia Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, przekroczywszy próg Ukraińskiego Domu, widziałem luksusowy stojak z naszymi wydaniami, a obok — jeszcze jeden — z książkami, które wydało Centrum Kultury. Dziesiątki książek ukrainoznawczych z historyczną prawdą o złowrogiej roli Moskwy w ukraińskim losie o dwa kroki od Arbatu! Niepowtarzalne wrażenie...”. Sam akademik — sekretarz Oddziału Literatury, Języka i Sztukoznawstwa NAN Ukrainy Mykoła Żułynski, dzięki któremu stała się możliwa doprawdy imponująca demonstracja naukowych i duchowych sukcesów ukraińskich uczonych, wyznał kiedyś w jednym z wywiadów dotyczących swoich wizyt w Centrum Kultury: „Za każdym razem, gdy tam przyjeżdżam, moja dusza napełnia się dumą z tego, że Ukraina ma taki Dom w samym centrum Moskwy. A kiedy przekraczam jego próg, od razu patrzę, czy dobrze wyczyszczone są moje buty... Tutaj wszystko jest tak wykwintne, tak estetycznie celowe...”. Ze swojej strony jesteśmy dumni z tego, że propagowaliśmy w Rosji wybitne osiągnięcia Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, dość wymienić Pełny zbiór dzieł Tarasa Szewczenki w dwunastu tomach i sześciotomową „Szewczenkowską encyklopedię” — wydania o światowej skali i znaczeniu. Szczególne zainteresowanie okazał Mykoła Hryhorowycz pobytowi w Moskwie Tarasa Szewczenki oraz Mychajła Hruszewskiego, który we wrześniu 1916 — marcu 1917 r. w charakterze zesłańca politycznego mieszkał przy Arbacie 55. Żułynski był zainteresowany nie oglądaniem turystycznych ciekawostek rosyjskiej stolicy, a naukowym określeniem moskiewskich tras Kobziarza, chciał osobiście przejść ścieżkami Szewczenki. Więc ruszyliśmy z nim nie mniej niż studiować Szewczenkowską Moskwę: „Wspominam, jak we dwóch — pisał Mykoła Hryhorowycz, symbolicznie stąpając w ślady Tarasa Szewczenki i Mychajła Szczepkina... powtórzyliśmy ich pieszą wędrówkę...”. Uczony sam opisał swoje wrażenia z naszych wypraw3, zaznaczę tylko, że Mykoła Hryhorowycz był szczególnie wyraźnie wzruszony, kiedy zaprowadziłem go w zaułek Staropimienowski i pokazałem to miejsce, gdzie stał już dawno zburzony dom Mychajła Szczepkina, u którego przez dwa tygodnie mieszkał Taras Szewczenko. Wyznał: „Jedna rzecz przeczytać, inna — zobaczyć...” Mało któremu z uczonych akademickich właściwa jest tak artystyczna, obrazowa, zmysłowo-poglądowa wyobraźnia. Nie bez powodu przedmowę do mojej książki o Mychajle Hruszewskim uczony i pisarz rozpoczął takimi słowami: „…I wyobraziłem go sobie na Starym Arbacie. „Zobaczyłem” Mychajła Hruszewskiego przed Centrum Kulturalnym Ukrainy w Moskwie…” W innym miejscu Mykoła Hryhorowycz zaznacza, że zaglądał wyobraźnią w okna mieszkania, w którym żył i pracował Mychajło Serhijowycz. Wspominając o pierwszej wizycie w muzeum pamięci „Dom M. W. Gogola” przy bulwarze Nikitskim 7a (w tym domu Mykoła Wasylowycz mieszkał od końca 1848 r. i zmarł), Mykoła Żulynski pisał: „Szukałem wzrokiem pieca, wyłożonego fajansem, w którym w nocy z 11 na 12 lutego 1852 roku Mykoła Gogol spalił rękopis drugiego tomu „Martwych dusz”…” Ten obraz piekielnego, wszechpochłaniającego pieca jest niewidocznie obecny w poruszająco-gorących publikacjach autora poświęconych Gogolowi. Tylko u Żulynskiego napisano tak obrazowo-lapidarnie o metamorfozie Gogola: „„Chochłacka” dusza Gogola zwija się i najeża, już o harmonii dwóch dusz — ukraińskiej i rosyjskiej — nie ma co mówić…” Czy, na przykład, autor niepowtarzalnie opisuje pomnik pisarza obok wspomnianego już domu przy bulwarze Nikitskim 7a: „A tam, na podwórzu, przyczaił się tragiczny Gogol, owinięty w szynel, która nabrała już symbolicznego znaczenia, i którą on, wyobcowany i zagubiony, odgrodził się od świata czyczykowów i chlestakowów…” Tak samo Żulynski zdumiewająco poetycko podsumował dramatyczne wirtualne relacje Mykoły Wasylowycza z Tarasem Hryhorowyczem: „Szewczenko i Gogol — dwie połówki wielkiego ukraińskiego serca — tak nigdy się nie złączyły. Nie spotkały się, nie porozmawiały. Nie pożartowały i nie zaśpiewały ukraińskich pieśni…” Co się tyczy Tarasa Szewczenki, to mój towarzysz podróży płonął od żywych wyobrażeń i wizji, które powstawały przed jego oczami tam, gdzie stąpała po moskiewskiej ziemi noga Tarasa. Zaprawdę, co innego wiedzieć, a zupełnie co innego — dotknąć, chociażby w wirtualnej przestrzeni, i wyobrazić sobie... Czyż nie wiedział akademik o szturmie prawosławnej Moskwy przez kozaków Petra Sahajdacznego na Pokrowę 1618 r., albo o tym, że wiekopomny wiersz „Czyhrynie, Czyhrynie…” został napisany przez Szewczenkę w Moskwie 19 lutego 1844 r.? Ale oto wrażliwy Mykoła Hryhorowycz odszedł zaledwie o sto kroków od budynku Centrum Kulturalnego Ukrainy i dosłownie zamarł niedaleko tego miejsca, gdzie stały obronne bramy Arbackie Moskwy, — wyobraził sobie, jak groźne, wielotysięczne wojsko hetmana Sahajdacznego, które na prośbę polskiego króla z walkami przebiło się niemal do Kremla, zwyczajowo przeżegnało się pod dźwięk dzwonów cerkiewnych arbackich świątyń na Pokrowę Najświętszej Bogurodzicy — wielkie kozackie święto... O czym myślał Mykoła Żulynski cztery stulecia po tym wieloznacznym wydarzeniu? Gdyby ukraińscy kozacy zdobyli Moskwę, nie wiadomo, jak potoczyłaby się dalej historia? Wszakże ona nie znosi trybu przypuszczającego… A jednak jakże wyostrzają się i pęcznieją historycznymi lekcjami wersy Szewczenki z jedynego wiersza stworzonego w Moskwie: Za co bronowali włóczniami Moskiewskie żebra??.. Zasiewali, I rudą polewali... I szablami bronowali. Cóż na niwie wyrosło??! Urodziła ruta... ruta... Woli naszej trucizna. Nigdy nie zapomnę rozpromienionej twarzy Mykoły Hryhorowycza, kiedy w zbiorach Muzeum Sztuk Pięknych im. A. S. Puszkina pokazano mu oryginały dzieł Szewczenki, w szczególności rysunek „Dwie dziewczyny” (papier, sepia), z którego Taras Hryhorowycz wykonał akwafortę (1858). A któż mógł odmówić Mykole Żulynskiemu — uczonemu o światowym imieniu... Krótko opowiem o jego ostatniej wizycie w Centrum Kulturalnym Ukrainy w Moskwie. Był to bardzo ważny dla nas dzień — 31 października 2013 r., kiedy w pomieszczeniu Centrum odsłonięto popiersie Tarasa Szewczenki — to było to, co mogliśmy zrobić własnymi siłami, bez uzgadniania z moskiewskimi władzami. Rzeźbiarz Ołeksandr Kapszuk ucieleśnił wizerunek młodego Kobziarza — śnieżnobiała rzeźba niezwykle ozdobiła Centrum Kulturalne, według słów Mykoły Hryhorowycza, „cudownie wpisała się w wystrój sali wystawowej, jakby była tam od zawsze…” Zaraz po tym rozpoczęła pracę Międzynarodowa konferencja naukowa, poświęcona 200-leciu urodzin Tarasa Szewczenki, na której dyrektor Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki, akademik NAN Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Mykoła Żulynski wystąpił z błyskotliwym referatem „…Na chwałę imienia Ukrainy”. Siedział w prezydium razem z wielkim Ukraińcem, wybitnym badaczem Gogola i Szewczenki, doktorem nauk filologicznych, laureatem Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Jurijem Barabaszem, i pomyślałem, że ci dwaj mogliby ozdobić każdą podobną konferencję światowego poziomu. Według słów Jurija Jakowycza, ich „łączy wiele lat ludzkiej męskiej przyjaźni”. Z kolei Mykoła Hryhorowycz mówił: „Od dawna jestem w wielkim zachwycie od Jurija Jakowycza. Uważam go za najlepszego badacza tekstów Tarasa Szewczenki… Barabasz organicznie łączy analizę tekstu ze sposobem i charakterem myślenia samego Szewczenki. W tym jest on naprawdę unikalny”. I dodawał o jeszcze jednym członku prezydium: — Szczególnej oficjalnej uroczystości i podniosłości otwarciu popiersia Kobziarza oraz pracy konferencji naukowej nadał udział Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Ukrainy w Federacji Rosyjskiej Wołodymyra Jelczenki. Świadczy to również o tym, że Ukraina w jego osobie rozumie ważność tych działań. O tym poruszającym momencie, kiedy pod koniec konferencji rozbrzmiał w nagraniu „Testament” Szewczenki w niedoścignionym wy­ M. Żulynski na prezentacji książki „Ja tak ją, ja tak kocham…”. 2004 r.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

po śmierci Bohdana Stupki, uczony wyznał: „Po prostu zaparło mi dech w piersiach”… Jedną z artykułów poświęconych wyjazdom do Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie Mykoła Żulinski nazwał oryginalnie: „Na Arbacie i Szewczenko, i Gogol, i Hruszewski, i Wynniczenko...” Nadszedł czas, by dodać jeszcze jedno kongenialne nazwisko — i Żulinski… Musiał on bezwzględnie przejść arbackimi ścieżkami narodowych geniuszy i wirtualnie przeciąć się z ich duchową obecnością właśnie w Moskwie… Uczony jest przekonany, że w historycznie przełomowych okresach dla narodu ukraińskiego decydującą rolę w kształtowaniu świadomości narodowej odgrywa poezja Szewczenki, która zgromadziła żywe doświadczenie historyczne narodu, nie traci mocy ludowej ekspresji i prowadzi naród za sobą prorocznym słowem Kobzarza: „Wsłuchajmy się w prorocze słowo Szewczenki i zastanówmy się, dlaczego w „Testamencie” 31-letni Taras Szewczenko wolał nie znać Boga, dopóki jego Ukraina nie zostanie uwolniona z okowów niewoli, a jego dusza będzie skazana na to, by być ze swoim narodem w smutku i cierpieniu, w przeżyciach i walce, dopóki Bóg nie ulituje się nad Ukrainą… Być może jego dusza unosi się nad Ukrainą, i tylko od nas, od naszej odpowiedzialności wobec Ukrainy, … od naszej miłości do ojczystego języka, kultury narodowej, od dumy z naszego narodu i wiary w Boga, od naszej wspólnej z wami wiary w szczęśliwy dzień niepodległej Ukrainy i od naszej solidarnej pracy na rzecz budowy jej państwa zależy, czy dusza poety wzbiła się, by modlić się do samego Boga. Modlić się tam, w niebiosach, za już wolną Ukrainę”4. Wsłuchajmy się w słowa ukraińskiego myśliciela Mykoły Żulinskiego i zastanówmy się nad nimi! Naukowa szewczenkiana Mykoły Żulynskiego jest niepowtarzalna, leży bowiem na zdumiewającej granicy z artystycznym przemyśleniem materiału historycznego. To niezwykłe: bezsporna precyzja faktów i zarazem bolesne, emocjonalne ich przeżywanie, nienaganna terminologia naukowa i nieoczekiwane, stosowne wtrącenia artystycznych błysków, drobiazgowa analiza tekstów i głęboko czujne zanurzenie w ich bogodanność, odsłonięcie nieodpartości szewczenkowskiej prawdy i uwypuklenie poruszającej bezbronności czystego serca poety... Oczywiście wszystko to, kiedy i w jakim stopniu pozwalają na to surowe kanony prac akademickich... Gdyby Mykoła Hryhorowycz napisał utwór artystyczny, opowiadanie, nowelę, powieść, o życiu Szewczenki, powiedzmy o pobycie poety w Moskwie, to przed nami szczęśliwie stanęliby zarówno nieznany Szewczenko, jak i nieznany Żulynski... ___________ 1 Żulynski M. Duchowy budowniczy Ukrainy. — Kijów: Mystectwo, 2016. s. 205. 2 Zob. na przykład: Żulynski M. Literatura ukraińska: twórcy i dzieła. — K.: Łybid, 2011. — 1152 s. 3 Żulynski M. Ukraina w Moskwie na Arbacie // Słowo o Centrum Kultury. — M.: OLMA PRESS, 2005. s. 159–174; Jego też. Ukraina w Moskwie na Arbacie // Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie. — M., 2008. s. 165–180. 4 Żulynski M. Literatura ukraińska: twórcy i dzieła. s. 114–115.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Laureaci Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki

Trzy lata temu z inicjatywy ukraińskiej inteligencji oraz związków twórczych Ukrainy ustanowiono Narodową Nagrodę im. T. G. Szewczenki. Jej pierwszymi laureatami zostali znani pisarze Kateryna Motrycz, Mykoła Tymoszyk, ludowy artysta Ukrainy Femij Mustafajew, malarka Maryna Soczenko. W tym roku jury nagrody ogłosiło nowych dyplomantów – poetę Wasyla Riaboho (Kołomyja), kompozytora Ołeksandra Jakowczuka, reżysera filmowego Dmytra Łomaczuka. 24 sierpnia 2020 r. przy pomniku Tarasa Szewczenki w Kijowie dyplomy i medale laureatów wręczono kijowianom Ołeksandrowi Jakowczukowi i Dmytrowi Łomaczukowi. Od redakcji. W najbliższych numerach zaproponujemy czytelnikom rozmowy z laureatami Nagrody Narodowej. Inf. własna. Wasyl MARUSYK, zasłużony dziennikarz, zdjęcia Bohdana MARUSYKA. Rozbrzmiewaj, dźwięcz, święte słowo, W tym miejscu, na świętym! Nad Ukrainą wzlatuj, Dzieci Tarasowe wyszukuj! To pierwsze wersy pieśni do słów prezes Ogólnoukraińskiego charytatywnego funduszu kulturalno-naukowego im. Tarasa Szewczenki Ludmyły Krasyckiej, prawnuczki poety po siostrze Katerynie. To pieśniowe wezwanie narodziło się w Kaniowie, na Czerneczej Górze i było wykonywane dziesiątki razy przez śp. kobziarza Wasyla Łytwyna. Od 1994 roku, kiedy założono fundusz, jego laureatami zostało ponad 80 działaczy, krzewicieli ukraińskiej kultury zarówno w samej Ukrainie, jak i poza jej granicami. Nagroda przyznawana jest corocznie za wieloletnią działalność lub znaczący wkład w odrodzenie i budowę państwa ukraińskiego trzem nominowanym – dwóm z Ukrainy, jednemu z zagranicy. Wśród wyróżnionych znaleźli się: ostatni prezydent Ukrainy na uchodźstwie śp. Mykoła Pławjuk, akademik Arkadij Żukowski, pisarz Wasyl Barka, a także przewodniczący kijowskiego „Memoriału” Roman Krucyk, pisarze Wałerij Szewczuk i Dmytro Czerednyczenko, z młodszych – uczestnik ATO poeta Borys Humeniuk, z mężów stanu – lubiana przez wielu Ukraińców prezydent Litwy Dalia Grybauskaitė i wiele innych osób godnych wysokiego szacunku. Tradycyjnie Nagroda „W swoim domu własna prawda i siła, i wolność” ogłaszana jest do 22 maja, dnia powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki na Czerneczej Górze w Kaniowie. Samo zaś wręczenie tradycyjnie odbywało się w przeddzień Święta Trójcy Świętej właśnie tam, gdzie spoczęły prochy Wielkiego Kobziarza. Jednak tegoroczny wirus wprowadził korekty i w tym roku wręczenie nagród laureatom odbyło się przy pomniku Tarasa Szewczenki w Kijowie. W Dniu Niepodległości, kiedy centralne ulice i place Kijowa wypełniły szeregi uczestników ATO, weterani, wolontariusze oraz po prostu tysiące Ukraińców w wyszywankach, z państwowymi flagami, w odznaczeniach bojowych i mundurach, tutaj, w zacisznym skwerze, przy pomniku narodowym... Pawło Mowczan, Mykoła Hołomsza oraz Heorhij Filipczuk. Fundusz ma na koncie wiele dokonań. W szczególności od 2005 roku wydawany jest Szewczenkowski almanach krajoznawczy, którego egzemplarz, nawiasem mówiąc, został również wręczony laureatom tegorocznej nagrody. Społeczne uznanie zyskały takie znane projekty Funduszu, jak patronat nad Stritiwską szkołą sztuki kobziarskiej, prowadzenie szeregu międzynarodowych konferencji naukowo-publicystycznych, quest-maraton „Czy znamy Tarasa Szewczenkę?”, który prowadzony jest wspólnie z Ministerstwem Oświaty i Nauki Ukrainy oraz wiele innych. Każdemu z nagrodzonych przyznano również prawo do wystąpienia u podnóża pomnika. – Kobziarz poświęcił swoje życie przyszłym pokoleniom Ukraińców, w istocie nam, jego potomkom. Zatem musimy być godni przyjąć jego wysokie zaufanie – powiedział, odbierając nagrodę, poeta Wiktor Żenczenko. Znana działaczka społeczna Olha Kobec wzruszyła obecnych wspomnieniami o wydarzeniach historycznych, które miały miejsce tutaj, przy pomniku Tarasa Szewczenki w pierwszych latach jego powstania i w późniejszym okresie radzieckim, a także w już legendarnych czasach uzyskania przez Ukrainę niepodległości. Mychajło Ratusznyj zaznaczył, że Ołeś Horodećkyj zdobył uznanie w ukraińskiej diasporze oraz w Ojczyźnie niezwykłą aktywnością i umiejętnością jednoczenia ludzi, zapalania ich do znaczących akcji społecznych. W szczególności, oprócz sprawy Markiwa, jego społeczność znana jest z akcji „Zapal świeczkę”, poświęconych uczczeniu pamięci ofiar Hołodomoru, przeprowadzania ukraińskich świąt, zapoznawania Włochów z ukraińskimi tradycjami chrześcijańskimi itp. Na ceremonii obecni byli członkowie zarządu Funduszu, w szczególności znana działaczka społeczna Wałentyna Kozyrska, dyplomata Julij Tatarczuk, pisarz Ołeksandr Szuhaj, kobziarz Witalij Moroz i inni. Nawiasem mówiąc, dzięki kunsztowi Witalija Moroza akcji towarzyszyły utalentowanie wykonane pieśni historyczne – zarówno słynna „Czerwona kalina”, jak i „Testament” Szewczenki, a kończąc uroczystość, hymn „Jeszcze nie zginęła Ukrainy ani sława, ani wolność”. Laureatów Narodowej Nagrody im. T. G. Szewczenki witają członkowie jury.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Poświeceni

u Proroka było uroczyście i spokojnie. Niewielkie grupy ludzi podchodziły, aby pokłonić się i oddać hołd ukraińskiemu geniuszowi narodowemu, zaśpiewać pieśni do jego słów. Właśnie tam zebrali się również członkowie zarządu Ogólnoukraińskiego Charytatywnego Funduszu Kulturalno-Naukowego im. Tarasa Szewczenki, aby uhonorować tegorocznych laureatów. Jak ogłoszono jeszcze w maju, zostali nimi znany śpiewak, poeta, laureat wielu międzynarodowych i ogólnoukraińskich wyróżnień, zasłużony artysta Ukrainy Wiktor Żenczenko, honorowa przewodnicząca Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Kobiet im. Ołeny Telihy, zastępczyni przewodniczącego Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej, deputowana ludowa Ukrainy IV kadencji Olha Kobec oraz znany na świecie przedstawiciel ukraińskiej diaspory, obrońca praw człowieka, przewodniczący „Chrześcijańskiego Towarzystwa Ukraińców we Włoszech” Ołeś Horodecki. Niestety, koronawirus również tutaj wprowadził korekty: Ołeś Horodecki, znany przede wszystkim jako organizator akcji w obronie ukraińskiego gwardzisty narodowego Witalija Markiwa, którego włoski sąd skazał na wieloletnie więzienie, nie mógł dotrzeć na tę ceremonię. Z jego upoważnienia reprezentował go działacz społeczny, deputowany ludowy Ukrainy kilku poprzednich kadencji, przewodniczący Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej Mychajło Ratuszny. Honorowe dyplomy nagrodzonym wręczyła prezes Funduszu Szewczenki, pisarka, praprawnuczka poety Ludmyła Krasyćka. Podkreśliła ona, że w dorobku

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

«Dla Was, słuchaczy, te moje wersy…»

Napisałam ten post na Facebooka: krótkie notatki wspomnieniowe – łza, która nie stała się lżejsza nawet po dziesięciu latach. Pisałam w nadziei, że znaczące artykuły innych autorów o gigancie ukraińskiego przekładu, pisarzu, który przybliżał nam europejską przestrzeń kulturową jeszcze od końca ubiegłego stulecia, pojawią się także w ukraińskiej prasie, ponieważ w bieżącym roku przypada jego jubileuszowa data. I dziękuję, że tę misję wziął na siebie tygodnik „Słowo Proświty”, proponując mi opublikowanie obszernych rozważań o Anatolu Perepadi. Walentyna DAWŁYDENKO Kiedy szybko idziesz ścieżką wysoko w górach, dech zapiera czasem ostry ból, brakuje tlenu. Tak samo reaguje serce na niespodziewaną i niedopuszczalną stratę człowieka, bez którego stało się trudniej oddychać… 23 sierpnia Anatol Perepadia skończyłby 85 lat. Ale 16 czerwca 2008 roku napisałam tekst, częściowo cytowany poniżej, dla tygodnika „Słowo Proświty”, tydzień po niespodziewanej i tragicznej stracie naszego niezwykle utalentowanego kolegi i przyjaciela, jednego z najlepszych tłumaczy z języków romańskich. Czy wspomną o obecnej jubileuszowej dacie w społeczeństwie, poza szczerymi wielbicielami jego talentu, nie wiem. Ale przekazując mi drugi tom „Prób” Montaigne’a 3 lutego 2007 roku, Anatol Perepadia dodał w dedykacji: „III księgę też przyniosę”. I ja jakby mam tę przewagę teraz czekać… Jeszcze na prezentacji tego samego roku przetłumaczonego przez niego „Canzoniere” Petrarki niespodziewanie powiedział, że chciałby, aby sonety włoskiego poety przetłumaczyła także Walentyna Dawydenko. Zaledwie kilka lat później odkryłam dla siebie świat włoskiej poezji różnych stuleci, który trzyma mnie w niewoli do dziś. Ale 16 czerwca 2008 roku pisałam swoje niedawne wrażenia: „...Wynurzał się z gwaru literackich imprez i wernisaży jakimś nie stąd, jasnym obrazem romantyka nieprzystającego do naszych czasów, w szaliku, zawiązanym również na francuską modłę – i w tym czytało się proustowskie podejście, a jak winieta sączyła się wyimaginowana przystawka „markiz de...” Pasowało mu to. Choć sam – cały rdzeń ukraińskiej szczerości i dobroci, który swoim talentem otworzył nam lśniący ocean ojczystego języka, którym jedynie można godnie oddać blask światowych literackich arcydzieł. Sławne dzieła zagranicznego piśmiennictwa i myśli filozoficznej otwarte dla ukraińskiego czytelnika lekkim piórem genialnego tłumacza naszych czasów, pisarza, poety, niezapomnianego Anatola Perepadi. Laureat licznych nagród translatorskich, w szczególności dwukrotnie nagrody „Skoworoda”, którą Ambasada Francji przyznaje za najlepszy przekład w ramach tej samej nazwy programu, Kawaler francuskiego Orderu Sztuki i Literatury Złotych Palm, Francusko-ukraińskiej nagrody im. M. Zerowa. Marcel Proust, Michel de Montaigne, Rabelais, Camus, Claudel, Moravia, Saint-Exupéry, Mauriac – świat ich dzieł literackich stał się jego światem. I mnie czasem nie opuszczało wrażenie, że ten człowiek o lśniącym, dziecięcym spojrzeniu fizycznie przebywał w tych odległych przestrzeniach czasowych, łatwo wędrując z Awinionu „w roku tysiąc trzysta dwudziestym siódmym, szóstego dnia kwietnia, wczesnym rankiem” śladem Petrarki i tak samo mimochodem materializował naturalne światło jakiejś porannej rozmowy z Montaigne’em poprzez bezpośredni sposób jego pisania: „...ze względu na naturalną niestałość obyczajów i sądów, często wydawało mi się, jakoby i dobrzy pisarze mylili się, uparcie próbując przedstawić nas jako ludzi jednolitych i niezmiennych. Wybierają jakąś ogólną cechę i w jej świetle systematyzują i tłumaczą wszystkie czyny tej osoby, a to, co do tego wzorca nie pasuje, odrzucają jako odpady”. Jego wypowiedzi w tym artykule przytaczam dosłownie właśnie z naszych żywych rozmów na antenie kijowskiego radia. O Montaigne’u tłumacz powiedział tak: „On pierwszy zaczął mówić o samym sobie, to w istocie jego autoportret, wszystkie trzy księgi poświęcono jednej osobie, a mianowicie autorowi tych „Prób” – Montaigne’owi. Ja bardzo lubię dygresje liryczne, jeszcze od czasów szkolnych. A tutaj zauważyłem u Montaigne’a te dygresje liryczne i tak zacząłem rozmyślać: a może on pierwszy w literaturze dał taki przykład”. I zacytował ulubiony fragment: „Ile piękna w tych ruchliwych odbiegach, w tej rozmaitości. Styl mój i dowcip chodzą w parze. Trzeba pozwolić sobie na trochę szaleństwa, kto nie chce wpaść w tyle i więcej głupoty, tak świadczą i przepisy mistrzów, a jeszcze bardziej ich przykłady. Tysiące poetów wlecze się i kuleje prozaiczną stopą, a najlepsza proza starożytnych wydań promienieje wszędzie jakąś mocą i śmiałością. Stara teologia – cała poezja. I pierwsza filozofia. To pierwotny język bogów”. Ja zaś oklaskiwałam przekład, słowa, które pachnąco niosły, każde – swój aromat, wywoływały uśmiech, nostalgię, czuły smutek. Anatol Perepadia miał ten sam jasny uśmiech w życiu w każdych okolicznościach, jak obecnie uśmiecha się do nas z portretu. Dziesięć lat temu, na uczczeniu jego pamięci w Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy, podczas dwugodzinnych wspomnień powstał pomysł stworzenia książki o ukraińskim tłumaczu najwyższego światowego poziomu. Być może do tej myśli jeszcze powrócą, tak jak napiszą prace naukowe o jego unikalnym stylu translatorskim. Ja zaś na razie proponuję czytelnikom notatki oraz fragmenty z kilku wywiadów, które przeprowadziłam na żywo na antenie kijowskiego radia z niezapomnianym Anatolem Perepadią. Kiedyś zauważyłam mu, że nasza przestrzeń językowa, obecnie siłą wypełniona niskiej jakości tekstami dziennikarskimi i częściowo literackimi, wydaje mi się jakaś bagnista, galaretowata, a język jego własnych przekładów uzupełnia te ozonowe straty. Czytając Marcela Prousta „W poszukiwaniu straconego czasu”, zanurzyłam się w inną leksykę, poczułam, że ona leczy mnie, odbierając ten język jako eliksir. Anatol Perepadia odpowiedział na to tak: – Nie będziemy rozpatrywać wszystkiego tak pesymistycznie. Bo kiedy zaczynałem przekład Marcela Prousta, zawarłem umowę z wydawnictwem „Folio”, i kiedy gotowy był pierwszy tom, oni zmienili zdanie, „odczepnego” mi dawali, ale ja robiłem swoje, i znalazł się wydawca. Kiedy zaś robiłem drugi, i nawet trzeci tom, wciąż była taka niewiara, bo wiedzieliśmy, jak bywa. Powiedzmy, wydawali Balzaca, gdzieś na trzecim tomie to przerwali – i koniec. I prenumeratorzy zostali z niczym. Ale potem przekonali się, że ja jednak umiem pracować, i przekonałem wszystkich, nawet swoich kolegów, kiedy pojawił się ostatni, siódmy tom Prousta „W poszukiwaniu odnalezionego czasu” – tak już się nazywał. Tak więc nie wygląda to tak źle. Język ukraiński brzmi czule, ale ma bardzo wiele innych rejestrów. Można nim pięknie wydawać komendy. Ot choćby „krokiem marsz”. – Wróćmy do tego, kiedy właśnie możemy nie tylko wyrównywać doskonałość językową, ale i intelekt, ducha – o przekładzie „Prób” Montaigne’a. Powiedział Pan, że tam nawet jakby język ukraiński jest „na wyrost”. – No tak, jakby na wyrost, ale oto, na przykład, Wadym Skuratiwski, który pisał posłowie (on, nawiasem mówiąc, pisał i do mojego pe... reklamy “Gargantui i Pantagruela”), nas tylko zachwycił się tym przekładem i powiedział, że mam na koncie taki wyczyn, jakobym odtworzył średnioukraiński język. I pomyślałem sobie, a czemu by mi nie “kandydować” na jakiś stopień naukowy filologiczny, skoro jestem wynalazcą średnioukraińskiego języka? (uśmiecha się). — U Montaigne’a nabierasz się nie tylko mądrości, wszak on akumuluje w “Próbach” wypowiedzi wielu filozofów, a jeszcze i okazuje siebie tak wzruszająco, że przychodzi na myśl: “Przecież on i o mnie pisze...” Jak choćby: “A że wszystkie inne rozmowy przyprawiają mnie o sen, i słucham ich przez górę. I często zdarza się wśród takich marnych i oklepanych rozmów, rozmów dla przyzwoitości, mówić i odpowiadać ni w pięć, ni w dziewięć. Takie głupstwa byłyby głupie i śmieszne nawet w ustach dziecka”. Czyli człowiek nie wstydzi się przyznać do tego, że tam, gdzie kończy się poszukiwanie rozumu i celowości tej rozmowy, słuchasz z nudów, by podtrzymać ją. — Tak, on po raz pierwszy zaczął mówić o samym sobie. To właściwie autoportret namalował. Wszystkie te trzy księgi w istocie poświęcone są jednej osobie, a mianowicie autorowi tych “Prób” Montaigne’owi. Mam bardzo wiele odzewów na to wydanie. I, w szczególności, bardzo cieszy mnie, że kiedyś mój przyjaciel i tłumacz Jewhen Popowycz przyznał mi się, że czytał Montaigne’a i bardzo się cieszył. Dla mnie ważna była nie powieść, nie poezja, a właśnie eseistyka. Oto ten gatunek, który zapoczątkował właśnie Montaigne. I mam bardzo wielu czytelników, którzy z przyjemnością to czytają. Oto trzeci tom, moim zdaniem, najsilniejszy ze wszystkich ksiąg. Mój nauczyciel — Mykoła Łukasz. Już przy pierwszej mojej pracy, którą wykonałem w wydawnictwie “Weselka”, a było to tylko redagowanie z francuskiego przekładu, wynikł u mnie konflikt z moim kierownictwem. Na omówieniu tej pracy nagle pojawił się Mykoła Łukasz. I do niego, jako do arbitra, były wszystkie zwrócenia, lecz on pozytywnie ocenił moją pracę, a to, co poprawiał mój szef, powiedział, że tak nie wypada. Potem był moim redaktorem przekładu pewnego włoskiego utworu — “Biała flaga nad Kefalonią” Marcello Venturiego. Mykoła Łukasz na wielu stronach postawił wykrzykniki, dokonał wspaniałych poprawek, to najbardziej mnie podbudowało, bo do tego czasu nie wierzyłem we własne siły. A po jego redakcji powieści zobaczyłem, że należy brać się poważnie do pracy. Przykro mi, że ukraińska potoczna u wielu brzmi jak surżyk, język zaś pisma obecnie burzliwie się rozwija. Wcześniej byli cenzorzy językowi. Ja, kiedy pracowałem w wydawnictwie, to przysyłali listy zakazanych słów. Trafiały tam słowa, które nie miały ekwiwalentu w języku rosyjskim. Robiono to, żeby nasz język i przekłady nie przewyższały różnorodnością leksyki. — Skoro mówiliśmy i o Marcelu Prouście, to obok wykwintnego subtelnego przekładu, Pan w tych tekstach nie stracił autorskiego, psychologicznie wyważonego poczucia więzi: autor — czytelnik. — Nie jestem publicystą, i jeśli mogę pomagać ludziom, to tylko duchowym chlebem. Do tego jestem człowiekiem z przeczuciami, i miałem przeczucie jeszcze wcześniej, jeszcze w czasach chruszczowowskich, że będę żył w niepodległej Ukrainie. A teraz jest przeczucie, że Ukraina będzie tak samo bogata, jak Francja, i że w ukraińskiej literaturze będą tacy sami pisarze, jak we francuskiej. — Interesują mnie jeszcze niektóre Pana innowacje. Pan kończy przekład Petrarki. “Oczy i włosy donny jeszcze niegodnie wysławione” — głosi kwintesencja jednego z sonetów. — To nie kwintesencja, to od tłumacza. Żeby ułatwić odbiór wierszy. Takie podejście zobaczyłem u Francuzów. Tam baron siedemnastego wieku tłumaczył Petrarkę na francuski i od siebie też tak ponapisywał, zobaczył, że to jest odbierane. Znakomity włoski petrarkista profesor Marco Santagata, który napisał przedmowę do mojego przekładu, zaznacza, że w historii poezji księga kanconiera Petrarki była jak rewolucja kopernikańska. Przed Petrarką istniała poezja dworna, rozpatrywana jako zjawisko społeczne: poeta występował w akompaniamencie muzyki, prowadził dialog, odbywała się wymiana. A u Petrarki widzimy subiektywny dyskurs, subiektywny tekst. Zatem poezja Petrarki zrywa z wymiarem społecznym. Jest samotna, izolowana, zamyka się w relacjach między “ja” i obiektem swojego pożądania. Wymiar społeczny zastąpiono wymiarem wewnętrznym. — Czyli, on jest bardzo współczesny nam... — Rzeczywiście, teraz mamy bardzo silną młodą literaturę z subiektywnym dyskursem. Wychowałem się w ukraińskim mieście, choć i górniczym, to Ołeksandrija, nawet niedawno byłem tam: dzieci komunikują się po ukraińsku, w kasie kolejowej zwracają się po ukraińsku. A język, którym pracuję, język pisma, teraz, wierzcie mi, burzliwie się rozwija. Dlatego że wcześniej byli tacy cenzorzy językowi. Pracowałem w wydawnictwie, tak przysyłali takie spiseczki, do których trafiały słowa, które nie miały ekwiwalentu w języku rosyjskim. Teraz już cenzury nie ma, a tym bardziej sam zwróciłem uwagę na reakcję na mój język. Jeszcze jak wychodził Proust, to dziennikarze przyjmowali z rezerwą, nawet negatywnie taką stylistykę, a potem, czytając książkę za książką, widocznie przywykli. I jeszcze zauważyłem, że wędrują niektóre moje słowa do już nowych powieści. Zwłaszcza kobiety-pisarki, taka brawa literatura, i ja u nich znajduję znajomą leksykę. Jasne, że czytali mojego Prousta. — I o Pana dalszych planach, podróżach po literaturze światowej. — To Blaise Pascal, urodził się w 1623 roku, w 1662 zmarł, wielki francuski filozof, matematyk, fizyk i pisarz. Twórca “Prowincjałek” i słynnego niedokończonego utworu, któremu po śmierci autora nadano tytuł “Myśli”. Zjadliwy i precyzyjny styl Pascala znacznie wpłynął na rozwój francuskiej prozy, a naukowe i filo-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

filozoficzne przeznaczenie jego pracy jest do dziś aktualne. „Myśli” miały stać się częścią wielkiego traktatu „O prawdziwości religii chrześcijańskiej”. Zapisywał to na osobnych skrawkach, przygotowując pod przyszły traktat. Ma takie pismo, że nie wiem, jak tekstolodzy zdołali to odczytać. Ale trzeba było jeszcze komponować według poszczególnych tematów, żeby było to podobne do książki. I, wyobraźcie sobie, to się udało. A wyobraźcie sobie jeszcze: ukraiński przekład – to pełne wydanie Blaise’a Pascala. Do dziś nie mają go nawet Rosjanie. ...„To będzie trwało zawsze…”, — brzmiało we włoskiej piosence, która kończyła naszą audycję radiową z Anatolem Perepadią, poświęconą wydaniu długo oczekiwanego „Canzoniere” Petrarki. I tak nam się wydawało: ta błogosławiona twórcza praca będzie trwała zawsze. Zaczął tłumaczyć sonety — i nagle na Pomarańczowym Majdanie pisarza znalazł telefonicznym dzwonkiem ówczesny dyrektor Włoskiego Instytutu Kultury na Ukrainie, profesor, akademik Niccolò Franco Balloni. Na jego pomysł zrealizowania przekładu arcydzieła światowej liryki Anatol Perepadia odpowiedział radośnie: „Tak ja już tłumaczę!”. Każdy sonet uzupełnił autorską uwagą. I czytam, powiedzmy, kanconę „Wszyscy, którzy pracują i cierpią, odpoczywają; poeta – nigdy”, a to jeszcze: „Poeta zazdrości bryzie i falom tego kraju, gdzie żyje jego donna”. Jej dość uśmiechnąć się, tej pannie, Ukazawszy niepojęte nam piękno, Jak rzuca Sycylijczyk pracę całą I pieca już dmuchać nie będzie. Grzmot w kołczan zbierze starannie Terkoczącą gromów jasność. I zejdzie Feb, doczekawszy się czasu, I z nim Junona, znów wonna. Gna Zefir tylko zmarszczkę niewielką, — Marynarzom mniej stać przy sterze. Pola wyścieliło różnoziole i kwiaty. Pobladły złe gwiazdy od Jej oblicza I uciekają z nieba. To przecież Ona, Ta, za którą tylko łzy wylewać. Anatol Perepadia i sam odczuwał nostalgię za krajami, gdzie żyli bohaterowie utworów, które dzięki niemu przemówiły po ukraińsku. Był człowiekiem planetarnej skali. Opowiadał z zachwytem o tym, że Rzym objechał na rowerze, taką samą podróż odbył do Francji. A sam już planował dalsze wędrówki po światowej literaturze i myśli filozoficznej. O sobie pisarz mówił, że pozostaje optymistą i wierzy, że rzeczywistość i literatura nasza będą jak w rozwiniętych krajach europejskich. On jeszcze dlatego poruszał się ukochanym Kijowem na rowerze, jakby przedłużając mapę cywilizowanej europejskiej tradycji na rodzinne strony. Lecz kierowca, który potrącił 7 czerwca 2008 roku rowerzystę, zniknął, nie udzieliwszy poszkodowanemu pomocy. Po dwóch dniach serce wielkiego pisarza przestało bić. I dlatego tragiczna śmierć do dziś pozostaje dla wszystkich przyjaciół wykrzyknikiem bólu i niezrozumienia: czy zbadano do końca okoliczności, w jakich potrąciło go auto? I żyjemy tylko odczuciem, że Anatol Perepadia uszczęśliwiłby wszystkich nie tylko nowymi genialnymi przekładami, ale i po prostu swoją szlachetną obecnością w naszej rozkołysanej, surowej rzeczywistości. Nie opuszcza też inne odczucie: że jego, ani za życia, ani później, nie uszanowano należycie. Mam kilka podarowanych książek od Anatola Perepadi: Montaigne, Proust, Petrarka. Drugi tom „W poszukiwaniu straconego czasu” podpisał tak: „Walentynie Dawydenko, wspominając jeszcze o jednym twoim talencie – talencie do czytania. Wesołych Świąt! Od kolegi Anatola. 25 grudnia 2007 roku”. ...„Per sempre” we włoskiej piosence o rozłące oznacza „na zawsze”. Ale w kontekście to słowo niesie nadzieję, bo refrenem powtarza się „se ritorni tu poi” — jeśli ty potem wrócisz… Muzyka Twojego Słowa zwraca nam Ciebie, niezapomniany Kolego. Na zawsze...

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Głos jego duszy

Wasyl MARUSYK, zasłużony dziennikarz Ukrainy. Biografia Petra Bojki – człowieka Bożego powołania i daru jest unikalna. Urodzony 23 czerwca 1930 roku we wsi Łopatynka, w rejonie oratiwskim, w obwodzie winnickim, syn poległego frontowca, jako nastolatek w niełatwych powojennych latach dzięki wytrwałości zdobył wykształcenie: uczył się na petrografa w lwowskim, a potem kijowskim technikum, później kontynuował naukę na wydziale geologicznym Uniwersytetu Szewczenki. Lecz za sprawą losu ciągnęło go do działalności artystycznej, gdyż posiadał naturalny dar – aksamitny baryton, który oczarowywał słuchaczy. Samookreślił się, gdy zwyciężył w konkursie na lektora Ukraińskiego Radia spośród ponad setki kandydatów! Na antenie młodzieniec zaczął pracować od 1 sierpnia 1953 roku. Uczył się kunsztu u wybitnych aktorów: Jurija Szumskiego, Rostysława Iwickiego, Poliny Niatko, słynnego opowiadacza Iraklija Andronnikowa, a za „ojca chrzestnego” uważał czołowego ukraińskiego lektora Andrija Jewenkę. Jego własna dykcja, czyli wymowa, sposób wymawiania słów i dźwięków, dzięki samokształceniu i nauce u mistrzów, były oryginalne i niepowtarzalne. Później w swoich wykładach dla pedagogów powie: „Sztuki słowa, jak i każdej sztuki, nauczyć nie można, ale nauczyć się można”. I rzeczywiście, Petro Todosowycz dużo się uczył. W szczególności na wydziale filologicznym Uniwersytetu Kijowskiego, poznając szczegóły i głębię retoryki, sztuki oratorskiej. I odnosił wybitne sukcesy, bo wkrótce został zaproszony do wykładania przedmiotów z zakresu czytania ekspresyjnego oraz kultury języka w stołecznym instytucie pedagogicznym. A Towarzystwo „Znannia” zaproponowało młodemu radiowcowi czytanie wykładów o sztuce oratorskiej w całej Ukrainie. Brał aktywny udział w tworzeniu fonochrestomatii z literatury ukraińskiej: w archiwach znajdował prawdziwe arcydzieła – i w szkołach rozbrzmiały głosy koryfeuszy ukraińskiej kultury. W 1963 roku, kiedy Petro Bojko wystąpił na Wszechukraińskiej konferencji kultury języka i oświadczył z wysokiej trybuny w obecności partyjnych bonzów, że „…w państwie nie ma gospodarza w gospodarce językowej, norm kultury języka nie przestrzegają środki masowego przekazu, w prasie, w wystąpieniach publicznych”, oczywiście odsunięto go od mikrofonu lektorskiego. Przeniesiono go na stanowisko redaktora literackiego do redakcji muzycznej, gdzie jego wpływ na teksty, jak rozumiemy, był minimalny. Jednak bez jego głosu, bez jego talentu Ukraińskie Radio już nie mogło brzmieć, dlatego Petro Bojko znów zaczął czytać teksty artystyczne jako lektor. Słowo w jego ustach brzmiało niezwykle przekonująco, zwłaszcza Szewczenkowe: Ześlij mi święte słowo, świętej prawdy głos nowy! I słowo rozumem świętym i ożyw, i oświeć! Niepowtarzalny u Petra Bojki jest nie tylko Wielki Kobziarz, niepowtarzalny jest też jego współczesny Wasyl Symonenko oraz poeci i prozaicy-szestdziesiatnycy. Wysokoartystyczne słowo wzywało do dalszej pracy — pielęgnowania duszy ludzkiej. Otóż właśnie na zjeździe Ruchu, w blasku niebiesko-żółtych sztandarów, kiedy mowa zeszła na temat utworzenia Ukraińskiej autokefalicznej cerkwi prawosławnej, przyszła do niego nagła decyzja: „Zostanę księdzem!”. Nawiązał kontakty ze lwowskimi księżmi w cerkwi Piotra i Pawła, którzy jako pierwsi wyszli spod podporządkowania Patriarchatu Moskiewskiego, zaczął studiować porządek prowadzenia nabożeństw i posług. 23 czerwca 1990 roku ówczesny jeszcze biskup UA Cerkwi Wasyl Romaniuk (w przyszłości Patriarcha Kijowski i całej Ukrainy-Rusi Wołodymyr) wyświęcił go na diakona. A po miesiącu został wyświęcony na kapłana do posługi misyjnej. Pracy było bez liku: święcił cerkwie, błogosławił wielotysięczne zgromadzenia w całej Ukrainie, święcił flagi narodowe. Kiedy w listopadzie 1990 roku na Ukrainę przybył Patriarcha Mścisław (Skrypnyk), aby stanąć na czele odnowionej UA Cerkwi, ojciec Petro został jego sekretarzem. Pewnym i znaczącym podsumowaniem tych zjawisk społecznych był wieczór charytatywny „Przodkowie patrzą nam w oczy”, zorganizowany przez redakcję najpopularniejszego wówczas czasopisma „Pamjatky Ukrajiny” (z moim udziałem), który odbył się w Pałacu Sztuki „Ukraina” 22 grudnia tego samego roku. Niepowtarzalna atmosfera jedności pięciu tysięcy widzów i uczestników widowiska scenicznego (ponad 300!), kiedy z tej najwyższej ukraińskiej sceny po raz pierwszy rozbrzmiała modlitwa „Ojcze nasz” w przejmującym wykonaniu ojca Petra Bojki… Wczesną wiosną 1991 roku Petro Bojko towarzyszył marszowi „Ostatnią drogą Kobziarza” z Leningradu do Kaniowa. Już na terytorium Ukrainy księża Patriarchatu Moskiewskiego nie pozwalali uczestnikom marszu pojawiać się w cerkwiach, gdzie kiedyś leżała trumna z prochami Kobziarza. Pozwolili odprawić nabożeństwo tylko w Kaniowie 22 maja, ale ojca Petra Bojki nie wpuścili — stał pod cerkwią podczas molebna. Otóż w październiku tego samego roku Petro Todosowycz wyjechał do Kanady. Tam uczył się w Kolegium Świętego Andrzeja przy Uniwersytecie Manitoby, służył w różnych ukraińskich parafiach we wschodnich prowincjach, a także leczył się z ciężkiej choroby. W 2003 roku Petro Bojko powrócił na Ukrainę i zaczął służyć w cerkwi Narodzenia Pańskiego na Podolu, w cerkwi Jana Teologa we wsi Szewczenka i dalej współpracował z Ukraińskim Radiem. W jego wykonaniu wybrzmiały powieści Tarasa Szewczenki w tłumaczeniu na język ukraiński, powieść „Beresteczko” Liny Kostenko, badania „Kraina Moksel” Wołodymyra Bilińskiego, „Mentalność ordy” Jewhena Hucała, monografia Iwana Dziuby „Taras Szewczenko”. Pod względem skali i objętości materiału literackiego takie nagranie zrealizowano po raz pierwszy w historii. Wkrótce pojawiły się na płytach powieści Jurija Horlisa-Horskiego „Chołodnyj Jar” oraz Wasyla Szklara „Czarny Woron”, zresztą w Internecie można posłuchać tych i innych utworów w wykonaniu zasłużonego artysty Ukrainy Petra Bojki. Miałem zaszczyt użyczać głosu w 20 audycjach radiowych w ciągu trzech lat w autorskim programie pisarza Jaremy Hojana „Szewczenkiana Wasyla Kasijana”. Czytali ją autor oraz artyści Zinaida Żurawlowa i Petro Bojko. Pewnego razu podczas nagrań protojerej Petro Bojko przekonywał autora: „Powinien był pan zostać księdzem i znacznie wzbogaciłby pan ukraińską teologię. Oto jak w takich wersach: „Modlitwa i słowo przyszły razem, jak Bóg, i Niebo, i Mama, i Tata, i Mowa, i Ukraina”. Gdyby to zależało ode mnie, uczyłbym dzieci według pańskich utworów”. Koledzy z kanału radiowego odrodzenia duchowego „Kultura” w czerwcu tego roku godnie uczcili pamięć wybitnego ukraińskiego działacza kulturalnego, religijnego i społecznego. Przez tydzień w Ukraińskim Radiu brzmiały nagrania tekstów i wywiady wybitnego artysty, który odszedł do wieczności 6 marca 2020 roku. Pozostało wspomnienie o Petrze Todosowyczu — w sercach jego licznych słuchaczy. Wielbiciele pamiętają pełen pasji głos jego duszy. Pozostały nagrania w funduszach Ukraińskiego Radia, na płytach, w Internecie. Jego uczniowie i przyjaciele, mamy nadzieję, stworzą wideo-fonoantologię już teraz historycznej postaci Petra Bojki, który w charkowskim wystąpieniu w 1971 roku w kwestiach kultury języka zaznaczył: „Język – to największe osiągnięcie ludzkości, największa świętość ludzka. Każdy język narodowy – to największy skarb”. Mówca cytuje wypowiedź irlandzkiego uczonego Davida: „Każdy naród powinien strzec swojego języka bardziej niż swoich granic, bo język to jego główna obrona o znacznie większej wytrzymałości niż wszystkie jego twierdze”. Życiorys Petra Bojki – to lekcja patriotyzmu, zwłaszcza dla młodzieży. Tak powiedział w wywiadzie z okazji 90-lecia swojego przyjaciela i nauczyciela dziennikarce L. Łukjanczenko literaturoznawca Serhij Halczenko: „Jak dla mnie, on najlepiej czytał Szewczenkę i Tychynę”. Profesor Mychajło Najenko, który był uczniem Petra Bojki, obwieszczając o jego odejściu do wieczności: „Odszedł, by pozostać w pamięci kilku pokoleń studentów i przyszłych słuchaczy. Taki aksamitny tembr zawsze młodego głosu zdarza się raz na stulecie”. 23 sierpnia 1991 roku grupa deputowanych ludowych wniosła niebiesko-żółtą flagę do sali obrad Rady Najwyższej. Poświęcenie Flagi Narodowej zostało przeprowadzone przez księdza UA Cerkwi Petra Bojkę. Ten epizod naszej historii został odtworzony na znanym obrazie, umieszczonym w foyer Rady Najwyższej, a flaga, jako relikwia, przechowywana jest pod szkłem w tym samym miejscu, w muzeum. Następnego dnia Ukraina ogłosiła swoją Niepodległość. Niestety, na obrazie samego księdza nie zobaczymy. Kim więc był protojerej, lektor Ukraińskiego Radia Petro Bojko, którego wspominamy z jasną pamięcią?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Halyna Hnatiuk. Przejść po wodzie

*** Zrób sobie kawę i usiądź samotnie na ganku, spójrz, jak gwiazda, wygasając, spada w dół... I w cichej ciszy majowego przedświtu pomyśl o nim – i za niego właśnie się pomódl. Cóż ci, kobieto, z tej dziwnej miłości? Uspokój wreszcie to, co piecze pod piersiami... Wasyl TRYLIS Prawda, po co? To „naturalne” pytanie sto lat temu wydałoby się tak samo bezsensowne, jak, powiedzmy, po co uczyć się chodzić albo rozmawiać. Ale dzisiejszemu Ukraińcowi śpiewać nie potrzeba. Tak on myśli. To znaczy, on nie myśli, za niego już dawno pomyślano; on po prostu nie myśląc długo się zgodził i na tym koniec. Kiedy czasem duszę wyssie jakaś niezrozumiała pustka, to do jego usług, wśród innych rozrywek, dziesiątki różnorodnych przycisków: kliknął palcem — i grzmi elektroniczny dźwiękowy przepych, uginają się żebra, drżą ściany. No, jeszcze można pożałować sąsiedzkich uszu i ciężkiej pracy budowlańców oraz wsadzić sobie w uszy parę dundulatorów — rozkosz nieziemska i nikomu do ciebie nie ma sprawy. Współczesne cywilizowane społeczeństwo stworzyło potężną branżę muzycznych zabaw, zorientowaną na jak najszerszy rynek konsumentów — bezdomnych dzieci. Większość naszych dzieci jest naprawdę bezdomna. Rodzice porzucają je w młodym wieku, to znaczy oddają do wyspecjalizowanego Systemu Nadzoru i Zatrudnienia — przedszkoli, szkół, liceów, gimnazjów, sekcji, studiów itp., gdzie nikogo nie interesuje ani wychowanie tych dzieci, ani ich nauka, a interesuje szkolna dyscyplina i terminowa oraz dobra zapłata za niełatwą pracę pedagogiczną. Odłączeni od życia dzieci aktywnie i długo — lat do trzydziestu — szukają choćby jakiegoś ratunku od oczywistego i nieubłaganego więzienia, które maskuje się pod placówki oświatowe. I znajdują iluzję wolności w dostępnych im narkotykach: to gry komputerowe, kino, tytoń, piwo, seks… Na dobrej ukraińskiej wódce ta droga rozwoju zazwyczaj pokojowo się kończy, kiedy już ostatecznie uformuje się psychika wiecznego budowniczego socjalizmu. Wśród najdostępniejszych narkotyków — nagrania muzyczne. Bo muzyki na żywo, śpiewu na żywo teraz prawie nie bywa. Wszystkie potrzeby zaspokaja produkcja muzyczna — wytworzone w profesjonalnych warsztatach („studiach”) i doprowadzone do absolutnej technicznej doskonałości utwory wokalno-instrumentalne, wyśpiewane i nagrane przez profesjonalnych muzyków. Ciekawe: im wyższy profesjonalny poziom takiej produkcji, tym uboższa jej treść. To nie przypadek. Profesjonaliści lepiej niż ktokolwiek znają potrzeby swojej grandioznej publiczności — nieoświeconych, niewychowanych, niezdrowych, nieszczęśliwych, leniwych dzieci w wieku gdzieś od 10 do 30 lat. Temu kontyngentowi niczym tak nie dogodzisz, jak prymitywnymi rytmizowanymi akordami z domieszką nie mniej prymitywnego tekstu, który albo służy uporczywą mantrą, albo po prostu dodaje fizjologicznego odczucia ludzkiego głosu, żywego ciała pośród instrumentalnego ryku. Wierci się poranek, niczym dziecię w powijakach, i słychać w dniu takie nieuchronne gromy. Kochaj go, kobieto. Trzymaj się. Cierp, kiedy trzeba. Łezką szczęścia rozświetlaj nad nim horyzont. Niech anioł nigdy nie płacze za plecami u ciebie, zobaczywszy blizny na miejscu połamanych skrzydeł. *** Ten biały kot był dziki, jak i ty, Lecz on siebie pozwolił oswoić. Bo wiesz, jak to boleśnie – iść, – Kiedy naprawdę chce się zostać… I mieć tylko wiersze i samotność, Gorące łzy i zimne niebo, I beznadziejnie zazdrościć kotu – Za to, że on dzisiaj jest przy tobie. *** Ja nijak nie pojmę, czy ty wiersze czytasz, czy dusze… I niczym nie zaradzę twojej samotności i biedzie… Bo, żeby inni wreszcie nauczyli się chodzić po suchym, ktoś jeden jednak musi publicznie przejść po wodzie. *** Srebrnymi strunami zajęczy gitara, Siwe deszcze zabrzmią w oknie... Liście rdzawe, szkarłatne i kare Legną pod nogi tobie czy mnie. Niebo nad miastem, mrużąc oko, Cicho zapyta mnie z wysokości: – Ty przecież nie jesteś sama? To czemu samotna? ...Ja nie będę umiała odpowiedzieć. *** Wszystko minie, zgubi się w mgle, Nie zostawi pamięć kamienia na kamieniu... Czemuż teraz ona taka cierpka dla mnie – Morwa w dalekiej wsi? Nie uśmierzyć wspomnieniowego bólu... Dokądś płynie ścieżka zakurzona... I ja, – dziewczę, na zawsze tu zostawione, Idę i nie pojmuję, kim jestem i skąd... Jednak idę. Bo już mi pora W świat pomiędzy szczęściami i stratami,– Ten, gdzie nikt za mną nie będzie wzdychał Morwą z rodzinnego podwórza. *** Taka słotna ta jesienna godzina, I my w niej samiuteńcy... Moja ty droga, kochana osobo, Czemu nam tak jesiennie w tej zimie? Wiatry i wiatry. I siwe-siwe niebo... Zabłąkawszy się w życiowe chłody, Ja ogrzałam się tylko przy tobie... Nie osądź mnie. Nie ostudź... *** Dzięki, losie, za wszystkie „tabu”, Za wszystkie drogi z domu i do domu. Za niebo – płótno błękitne – I żółte słońce, wyszyte na nim. Za noc i dzień, rosę na rdeście, Za całą moją cierpliwość niecierpliwą… I za studnię własnej duszy, W którą patrzę – ale dna nie widzę. Śpiew — bardzo ważna gra dla dzieci i dorosłych. Ta gra zbliża ich, uczy przyglądać się i przysłuchiwać nie tylko do siebie, ale i jeden do drugiego, razem tworzyć piękno. Doświadczenie wspólnego tworzenia piękna (pieśni) obowiązkowo rozszerza się i na inne sfery działalności, i wszędzie ono sieje proste i piękne zasady wzajemności — uwagi, oceny, zrozumienia, szacunku; najwyższą wartość stanowi harmonia — cud zbiorowego tworzenia złożonych rzeczy, dla pojedynczego indywiduum nieosiągalnych. Zaspokajając ten społeczny instynkt i otrzymując wspólny duchowy produkt (to taki specyficzny produkt, który nie rodzi problemów podziału, bo od dzielenia nie zmniejsza się), człowiek odczuwa tak zwaną pełnię życia: on zdrowieje i wzmacnia się w swojej wierze. Po to właśnie śpiewali wszyscy Ukraińcy we wszystkie wieki. A czemuż my nie śpiewamy? A jeśli i śpiewamy, to czemu? Na te pytania rzadko kto odpowie poważnie i prawdziwie. Chyba że profesjonaliści — kompozytorzy, śpiewacy, dyrygenci, aranżerzy… Oni mogą uczciwie powiedzieć, że produkują artystyczny produkt i tym zdobywają sobie na chleb (na masło do chleba — to już jak się uda, a udaje się mało komu). Profesjonalista nigdy po prostu tak nie będzie śpiewał — u niego jeśli kiedyś i była taka potrzeba, to on dawno zapomniał jej smak. Teraz — tylko za pieniądze. Albo za jakiś ich ekwiwalent — znajomości, reklamę, oklaski, dobrą kolację itp. Pieśniarskiemu profesjonaliście po prostu zaśpiewać — to samo, co taksówkarzowi w godzinę odpoczynku po prostu wsiąść i pojeździć po Kijowie własnym samochodem. Ale, w końcu, profesjonalistów jest bardzo mało, a dobrych — w ogóle kropla w morzu. Za to jeszcze jest ogromna masa Ukraińców, po prostu Ukraińców! Toż to ten naród stworzył setki tysięcy (prawdopodobniej miliony) pieśni niezrównanego piękna i bogactwa, i to nie za pieniądze i nie dla ambicji, a… nie wiadomo po co. Po co oni je układali, śpiewali? Czemu przestali śpiewać? Przyjrzyjcie się, porównajcie cyfry — toż to zdumiewająca zagadka naszych czasów! Czemu wyginęły mamuty? Dokąd podziała się grandiozna staroegipska cywilizacja, gdzie jej potomkowie? Gdzie odwieczny męski honor — ostrzegać przeciwnika o swoim ataku? Gdzie to kozackie rycerstwo, gdzie japońskie busido? My z pobożnością mówimy o dawno znikłych cudach świata, ale nie chcemy widzieć, jak na naszych oczach znika jeszcze jeden cud — Ukraińska pieśń ludowa. My gorąco współczujemy nieboszczykom i ich bliskim, ale lenimy się wyjaśnić, czemu umiera jeszcze żywa część własnej duszy. Ciąg dalszy nastąpi.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Jak i po co uczyć się śpiewać

Na różnorodnych placowych i pałacowych „szowach” produkcji muzycznej towarzyszy jeszcze wizualna oprawa – rytmiczne wygibasy samych wykonawców, obłoki dymu, błyskotanie różnych przedmiotów w niespokojnych kolorowych promieniach techniki świetlnej. Teledyski są najwyższą formą tej neoneandertalskiej sztuki, gdzie nawet wizualną oprawę zbudowali profesjonaliści i zarejestrowali ją w studiu. Jakiegoś realnego udziału konsumenta w takich działaniach nie przewiduje się. Konsument po prostu konsumuje to, co mu dają, co najwyżej od czasu do czasu wyciem, gwizdem i również rytmicznymi ruchami daje znaki aprobaty. Brak aprobaty, jeśli już się zdarza, to milczący – nogami. Konsument w ogóle nie lubi nie tylko śpiewać, ale i rozmawiać. Istotnie, po co? Wskazana grupa wiekowa to niemal wyłącznie konsumenci. Rzadkie zjawisko – młodzieniec czy dziewczyna, pochłonięci śpiewem lub grą na instrumencie jako wewnętrzną potrzebą. A może takiej potrzeby nie ma? Po co ona? Nie, taka potrzeba istnieje. Istnieje naturalna potrzeba, naturalny pociąg człowieka jako społecznego gatunku biologicznego do grupy, do porozumiewania się, do wspólnego działania. Właśnie ta potrzeba sprawiła powstanie i rozwój sztuki artystycznej jako środka komunikacji. I to właśnie pieśń zawsze dawała Ukraińcom niezrównane i niezapomniane przeżycie duchowego kontaktu, bliskości, jedności z podobnymi do siebie, z całym tym, co istnieje. Trudno wyjaśnić człowiekowi niepotrafiącemu śpiewać, jaką radość, czystość i siłę daje śpiew zbiorowy. Ale trzeba to wyjaśniać, bo tracąc swoją śpiewność, Ukraińcy równocześnie tracą zdrowie, naturalną wiarę, a nawet ludzką godność. Oczywiście utrata kultury pieśni nie jest jedyną przyczyną ogólnego upadku całego narodu; to tylko ogniwo w ciężkim i długim łańcuchu naszych niepowodzeń i porażek. Ale systematyczne, świadome odzyskiwanie tego obyczajowego ogniwa także działa według zasady łańcuchowej – za jednym ogniwem ciągnie się kolejne, uwalnia się droga do uzdrowienia i oczyszczenia całej ukraińskiej przestrzeni duchowej. Potrzeba śpiewania nie została zniszczona, bo jest niezniszczalna. Gnieździ się w najgłębszych korzeniach naszej świadomości, naszej duszy. Jest jedynie bezlitośnie tłumiona przez wysypisko wtórnych produktów życiowej działalności współczesnej pasożytniczej cywilizacji. Nie mamy możliwości ani zaspokoić, ani nawet uświadomić sobie tej potrzeby, dopóki siedzimy przy „przycisku rozkoszy” w technologicznym raju. Tak samo cieszył się ów niesławny szczur, któremu biolodzy wszczepili elektrody w mózg, w samo centrum rozkoszy – i szczur nie mógł oderwać się od przycisku, którym nauczył się włączać sobie błogostan, i zdechł z banalnego głodu, ale w stanie intensywnej przyjemności. Więc po co się trudzić tymi śpiewami? Jeśli ludzkość już stworzyła konsumpcyjną cywilizację, to konsumujmy, dopóki to przyjemne! Tych, którzy wybrali drogę narkotycznego zaspokajania swoich naturalnych potrzeb, próbować przekonać to daremna sprawa. Ale większość ludzi w ogóle niczego nie wybiera. To niewolnicy. Za nich wybierają ich panowie. Właśnie do nich, niewolników, zwracam się: szanowni niewolnicy, nie myślcie, że jesteśmy wolni; nie łudźcie się, że zupa w korycie będzie zawsze. Naprawdę nikt nas nie potrzebuje, nawet jako siły roboczej, bo obecnie większość wszelkiej pracy wykonują maszyny. Po prostu pan jeszcze nie wymyślił, co z nami zrobić. Dopóki pan będzie myślał i budował jakiś odpowiednik gazowych pieców, mamy niewielką, ale szansę – stać się wolnymi. Nie trzeba do tego nikogo zabijać, niczego niszczyć, nie trzeba nawet chodzić na wiece. Być wolnym – być sobą – to czysto wewnętrzny stan. To poczucie i zrozumienie własnej duszy, swoich potrzeb, swojej siły. Tylko wolna wewnętrzna samoświadomość otwiera przed nami możliwość rozumienia innych. A to już pierwszy i najważniejszy krok do odbudowy swojej ludzkiej (powtarzam: społecznej!) natury – do wolnej komunikacji, wolnego wyboru, wolnego działania zbiorowego. Co tu ma do rzeczy śpiew? A ja przecież powiedziałem przed chwilą: to tylko ogniwo w wielkim łańcuchu. Sam śpiew to jakby zabawa. Zwróćcie uwagę, jak chętnie, jak radośnie przyjmują tę zabawę małe dzieci. Ale przecież każda zabawa to nie byle co: to krok ku czemuś ważnemu, to swoista szkoła, którą Natura opracowywała przez miliony i miliony lat i dała wszystkim ludziom i zwierzętom jako niezbędny etap rozwoju.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

«Podnieśmy Ukrainę w górę i rozweselmy dusze tych wielkich kijowskich Jarosławów i Monomachów»

Heorhij ŁUKIANCZUK, zdjęcie autora Sierpień jest bogaty w urodziny wybitnych postaci ukraińskiej kultury, pochodzących z błogosławionej Ziemi Czernihowskiej. Tak oto 4 sierpnia we wsi Zańki urodziła się genialna aktorka pierwszej połowy XX wieku Maria Zańkowecka, której grą nasz genialny dramaturg Marko Kropywnycki był tak poruszony, że po jednej z prób zapłakał, zdjął turkusowy pierścień i włożył jej na palec ze słowami: „Zaręczam cię, Marusiu, ze sceną…”, i o której genialny kompozytor Piotr Czajkowski wypowiedział się sakramentalnie, wręczając jej na scenie wieniec laurowy z napisem „Nieśmiertelnej od śmiertelnika”… A 7 sierpnia na Czernihowszczyźnie urodził się Pantełejmon Kulisz — autor pierwszej ukraińskiej powieści historycznej „Czarna rada”, twórca alfabetu ukraińskiej pisowni, tłumacz Biblii na język ukraiński, przyjaciel i współpracownik w ukraińskiej sprawie genialnego poety i malarza Tarasa Szewczenki oraz fizyka, publicysty i tłumacza Iwana Puluja (wynalazcy promieni „rentgenowskich”). Z tej okazji, przy wsparciu departamentu kultury i turystyki, narodowości i religii Czernihowskiej Obwodowej Administracji Państwowej (kierownik Ołeksandr Łewoczko), 7 sierpnia odbył się świetnie zorganizowany wyjazd prasowy do Memoriału podróżnika-żeglarza Mikłucho-Makłaja oraz artefaktów z jego podróży w muzeum „Żagle Mikłucho-Makłaja” muzeum pamięci M. Zańkoweckiej w czarującej wsi Zańki w rejonie niżyńskim oraz do Historyczno-Memoriałowego Muzeum-Rezerwatu P. Kulisza „Hannyna Pustyń”. I jeśli w Muzeum Pamięci M. K. Zańkoweckiej dyrektorka placówki Olha Nowak opowie o romantycznych i fascynujących historiach z życia i twórczości genialnej aktorki, nacieszyć się niesamowitą atmosferą których do Zańków przyjeżdżają aktorzy wiodących teatrów Ukrainy, to w drugim – Historyczno-Memoriałowym Muzeum-Rezerwacie P. Kulisza „Hannyna Pustyń” oczekują odtąd aż dwie chaty ciekawych ekspozycji muzealnych, a także legendarna Aleja Zakochanych, prowadząca do miejsca ostatniego spoczynku Pantełejmona Kulisza i jego wiernej przez całe życie żony – Ołeksandry Biłozerśkiej, która z czasem stała się pisarką Hanną Barwinok. Do kompleksu muzealnego „Hannyna Pustyń”, znajdującego się w pobliżu wsi Ołeniwka na chutorze Motroniówka, dziennikarze ze stołecznych wydawnictw po ceremonii herbacianej i leczniczej ziołoterapii (100 ziół!) Narodowej Skarbnicy działu etnograficznego muzeum w Zańkach trafili w samym środku świętowania 201. rocznicy urodzin sławnego Pantełejmona Kulisza. Przed samym przyjazdem delegacji dziennikarskiej nabożeństwo żałobne odprawiło aż trzech (!) księży Prawosławnego Kościoła Ukrainy eparchii czernihowskiej, a przed licznymi zwiedzającymi muzeum tego dnia wystąpili współcześni wykonawcy, kapela czarujących bandurzystek oraz zespół folklorystyczny. Pantełejmon Kulisz z żoną Hanną Barwinok osiedlił się w Motroniówce w 1883 roku. To właśnie na chutorze u pisarza dojrzał zamysł powieści historycznej „Czarna Rada”. Właśnie tutaj pisarz tłumaczył Szekspira, Goethego, Byrona, zakończył pracę „Upadek Małorosji od Polski”. W odróżnieniu od losu Zańkoweckiej, los Kulisza był bardziej tragiczny: za życia był prześladowany wraz z Szewczenką i Kostomarowem przez carską policję i cenzurę, a po śmierci, kiedy bolszewicko-sowiecka władza napiętnowała proukraińskiego pisarza i wydawcę mianem „burżuazyjnego nacjonalisty” — bez prawa drukowania jego prac przez dziesięciolecia. Dopiero od 2000 roku, staraniem ówczesnego Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy Iwana Pluszcza, w pobliżu grobu małżeństwa Kuliszów w Motroniówce postawiono znak o budowie na terenie posiadłości Biłozerśkich-Kuliszów kompleksu muzealnego. Odtworzono dwa domy. Dziewięciopokojowy — ten, w którym urodziła się, mieszkała i stanęła na ślubnym ręczniku Ołeksandra Biłozerśka. Jego wnętrza przed II wojną światową odtworzył na podstawie wspomnień miejscowych mieszkańców malarz Ołeksandr Sajenko. Drugi budynek „Piddubnia” — to rekonstrukcja chaty Kuliszów (5 pokoi), zbudowanej w 1877 roku, na której belce stropowej widniał napis: „Za dobrą radą swojej żony zbudował Pantełejmon Kulisz”. Obok „Piddubni” — panoramiczna kompozycja rzeźbiarska, przedstawiająca Pantełejmona Kulisza i Ołeksandrę Biłozerśką. Nieco dalej – Aleja Miłości: ścieżka, która pod koronami ogromnych lip i dębów prowadzi do otwartych, jakby w wieczność, drewnianych wrót. Za tymi wrotami – trzy mogiły: miejsce ostatniego schronienia Pantełejmona Kulisza, Hanny Barwinok i jej brata Wasyla Biłozerśkiego. Obok – kapliczka Pantełejmona Uzdrowiciela, na cześć którego otrzymał imię słynny pisarz. Wśród rzadkich przedmiotów w chacie Kulisza – marmurowa umywalka ze starym lustrem, w które patrzyli Szewczenko, Łesia Ukrainka, Marko Wowczok! O tym wszystkim opowiedziała zwiedzającym pracownica naukowa Muzeum-Rezerwatu P. Kulisza „Hannyna Pustyń” Ałła Petriwna Bohdan. Kulisz na chutorze prowadził bardzo zamożne gospodarstwo, które, w odróżnieniu od literatury, nieźle go żywiło, ale większość tych dochodów oddawał na rzecz ukraińskiej sprawy, i tę szlachetną tradycję z czasem z powodzeniem kontynuował najwybitniejszy mecenas już XX wieku – Jewhen Czykałenko, który posiadając wielkie majątki, wspierał bardzo wielu ukraińskich intelektualistów oraz wszystkie ukraińskie inicjatywy, naśladując Kuliszowe: „Oddaj wszystko za Wkrainę. Wtedy pokażesz, że ją kochasz!”… Kulisz uważał, że potencjał narodu ukraińskiego jest bardzo wielki. W szczególności w artykule „List wzywający do ukraińskiej inteligencji” pisał: „Nie jesteśmy małym narodem, choć jeszcze nie dostrzegają nas nasi sąsiedzi w swoim wywyższaniu się. Nie jesteśmy mali już przez to, że dopóki staliśmy za Polską, pod piętą u la- Pomnik Pantełejmona Kulisza na chutorze Motroniówka, obecnie część wsi Ołeniwka, obwód czernihowski W Narodowym historyczno-kulturalnym kompleksie „Hetmańska stolica” się Moskwa, a jak zaczęli stać za Moskwą, zaczęła wtedy Polska piszczeć pod piętą u Moskala”. Choć pisarz był daleki od idealizowania Ukraińców. Niejednokrotnie wskazywał na ich wady, na niedostateczną cywilizacyjność narodu ukraińskiego, na kulturalną ograniczoność jego elitarnych warstw w warunkach zniewolenia w Imperium Moskiewskim. Jeśli wczesne lata Kulisza, jak i Szewczenki, były czasem fascynacji kozaczyzną jako najjaśniejszym ukraińskim fenomenem, to w latach dojrzałych poddał ten fenomen ostrej krytyce i uważał, że niemało nieszczęść narodu ukraińskiego było związanych z nierozumnymi działaniami kozactwa i ich przywódców. I w szczególności Pantełejmon Kulisz uważał, że na miejsce „szalonej odwagi” musi przyjść żmudna praca kulturalna, która przede wszystkim musi wyrażać się w pielęgnowaniu języka ojczystego. I w swoich pracach pokazuje, że język ukraiński jest językiem naturalnym, takim, jakim mówią ludzie. I że istniał on, w odróżnieniu od moskiewskiego, od dawnych czasów! Kulisz niemało zrobił dla tego, aby język ukraiński otrzymał „prawa obywatelskie”, aby w nim drukowano różne utwory – zarówno dla prostego ludu, jak i dla ludzi uczonych. W tym celu układa ukraiński alfabet, zbiera utwory folklorystyczne i publikuje je, wydaje pierwsze ukraińskie czasopismo „Osnowa”, zostaje autorem różnorodnych utworów – artystycznych, publicystycznych, naukowych itd. Wreszcie tłumaczy Biblię i utwory klasyków literatury światowej na język ukraiński. Do tej pionierskiej pracy inspirowała go myśl, że właśnie język jest podstawą bytu narodu ukraińskiego. Rozumiał, że jeśli Ukraińcy utwierdzą się jako naród ze swoim językiem, to stanie się to silnym (jeśli nie śmiertelnym!) ciosem dla Imperium Moskiewskiego. Od tamtego czasu wiele się zmieniło. Jednak Imperium Moskiewskie przetrwało. A jego przywódcy próbują na wszelkie sposoby ograniczyć używanie i wykorzystywanie języka ukraińskiego. Przecież im więcej tego języka, tym mniejszym staje się ich „ruski mir”. Literatura ukraińska stanowiła zagrożenie dla Imperium Moskiewskiego wtedy, język ukraiński stanowi zagrożenie dla putinowskiej neoimperium i jego „ruskiego miru” teraz. Dla naszych współczesnych najbardziej aktualna dzisiaj jest jego „Czarna rada” (pełna nazwa „Czarna rada. Kronika 1663 roku”) – pierwsza powieść historyczna w języku ukraińskim, wydana po raz pierwszy w całości przez Pantełejmona Kulisza w 1857 roku. Kulisz, przemyśliwując realia historyczne w „Czarnej radzie”, jakby zdołał „zajrzeć w przyszłość”. Ostrzegał, do czego może doprowadzić triumf idei populistycznych. Idee te dały o sobie znać zwłaszcza podczas „zmagań wyzwoleńczych” w latach 1918–1921. Tak czy inaczej wykorzystywali je liderzy Centralnej Rady. Pod ich wpływem pozostawali liderzy Dyrektoriatu, którzy zniszczyli Hetmanat Pawła Skoropadskiego, a własnego pełnowartościowego państwa tak i nie zdołali stworzyć. Dezorganizację ukraińskich instytucji państwowych najlepiej wykorzystali bolszewicy. Uciekając się do populistycznych haseł komunistycznych, obiecując oddać ziemię chłopom, fabryki – robotnikom, zdołali przeciągnąć na swoją stronę niemałą część Ukraińców. Bez tego bolszewicy nie zdołaliby utwierdzić się na ziemiach ukraińskich. A dalej był krwawy terror i Hołodomory… Ale ostrzeżenia o szkodliwości idei populistycznych, o których pisał Kulisz w „Czarnej radzie”, nie są zbyt dobrze rozumiane nawet przez współczesnych Ukraińców. Populizm nadal bujnie kwitnie w naszym współczesnym życiu politycznym. Do pewnego stopnia „Czarna rada” opisuje to, co wydarzyło się z Ukrainą w 2019 roku i… trwa do dziś! Nieśmiertelne słowa Kulisza z „Czarnej rady” są przesłaniem dla każdego Ukraińca dnia dzisiejszego: „I myślcie o sobie własnym rozumem. Oddaj wszystko za Ukrainę, oddaj dobytek, nie żałuj własnych dzieci i niczego nie pragnij od Ukrainy, ani czci, ani bogactwa, wtedy pokażesz, że ją kochasz! Oto niech tylko Pan Bóg nam pomoże złożyć do kupy oba brzegi Dniepru, wtedy wprowadzimy wszędzie sprawiedliwe sądy, szkoły, akademie, drukarnie, podniesiemy Ukrainę w górę i rozweselimy dusze tych wielkich kijowskich Jarosławów i Monomachów!”. Dzięki wsparciu departamentu kultury i turystyki, narodowości i religii Kijowskiej Obwodowej Administracji Państwowej, brać dziennikarska mogła dołączyć po kompleksie muzealnym „Hannyna Pustyń” do zwiedzania jeszcze jednej turystycznej perły historycznej Czernihowszczyzny – Narodowego historyczno-kulturalnego kompleksu „Hetmańska stolica” w Baturynie. Oto on, w rejonie bachmackim – fantastyczny pałac Rozumowskiego! Po nim i po odwiedzeniu Narodowego historyczno-kulturalnego kompleksu „Hetmańska stolica” w ogóle jeszcze bardziej szanuje się Wiktora Andrijowycza Juszczenkę, gdyż to właśnie on oczyścił, jak źródło, to miejsce naszej siły, heroizmu i nieśmiertelnej sławy. Na koniec Baturyn zachwyca odwiedzających jeszcze jednym niedawno otwartym muzeum naszego sławnego rodaka – podróżnika-żeglarza Mikłucho-Makłaja.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

O kulinariach i sprawach sercowych

Spektakl przypomina o tym, jak dawniej ludzie żyli w tej okolicy współczesnego Kijowa, która obecnie nazywa się Berezniaky. Jak się bawili, o czym rozmawiali? Jakimi kulinariami kobiety kusiły mężczyzn, jak zwabiały ich w swoje objęcia za pomocą jednej potrawy? Jak nawet jedno warzywo może opowiedzieć więcej o ukochanym niż wróżka? O tych i innych tajemnicach opowiada spektakl – żartami, piosenkami, żywiołowymi tańcami i kulinarnymi figlami. – W nowym spektaklu koncertowym staraliśmy się pokazać więcej śpiewu, folkloru – opowiada Tetiana Matasowa. – Co więcej, chcieliśmy, aby był to nie tylko folklor ukraiński, ale także innych narodów. Przed rozpoczęciem kwarantanny było już jakieś niepokojące przeczucie. Być może również dlatego mieliśmy pragnienie zrobić dla ludzi coś lekkiego i przyjemnego, aby zmusić ich do uśmiechu. Materiał muzyczny dobrał artysta ludowy Ukrainy Mykoła Burawski. A ja dodałam komponent dramatyczny. Do napisania scenariusza zainspirował mnie utwór Marii Matios „Kulinarne figle”. To bardzo ciekawa książka, w której jest poszukiwanie kulinarnych przepisów i prawdziwego życia, prawdziwego szczęścia. Zechcieliśmy poszukać własnego przepisu. Nasz jest kulinarno-muzyczny. Co trzeba, żeby być szczęśliwym? Pewnie trzeba być kochanym. Próby rozpoczęły się nieco wcześniej niż miesiąc przed początkiem kwarantanny. Początkowo zajmowaliśmy się wokalem i plastyką, a kiedy został napisany scenariusz, zaczęły się także próby dramatyczne. Na tydzień przed kwarantanną pokazaliśmy pierwszy premierowy koncert „Wesołości Kuchmistrzyni”, a całkiem niedawno odbył się trzeci pokaz. W nowej inscenizacji po raz pierwszy w głównych rolach występują artyści baletu Iryna Hajworonska i Danyło Paszczenko. To wybitni wykonawcy. Wyjaśniałam im niektóre podstawowe zasady kunsztu teatralnego. Chwytali wszystko w lot. Czasu na przygotowanie koncertu było bardzo mało. Równolegle przygotowywano jeszcze jeden spektakl, było duże obciążenie. Do tego dochodziły wieczorne przedstawienia. Ale sam proces prób przebiegał dość lekko. Zazwyczaj sztuki są budowane na męską obsadę. A ten spektakl-koncert jest bardziej kobiecy. Chcieliśmy zbudować go przede wszystkim na kobiecych postaciach, aby każda artystka mogła pokazać siebie, swój charakter. Przygotowywaliśmy każdy osobny dialog, monolog, z którymi wychodziły na scenę. Każdy fragment dobieraliśmy właśnie pod tę czy inną aktorkę naszego teatru. Kateryna Bereznycka i Ludmyła Bołtiweć to nasze sprzedawczynie, które na początku spektaklu sprzedają gruszki i jabłka. Dalej Kateryna – tuzin jajek, które proponuje wykorzystać podczas przygotowywania potrawy, a Ludmyła wynosi rybę i opowiada o rybnej kuchni. Hałyna Taturewycz i Anżela Skawronska wykonują numer a cappella. Takich numerów w naszym spektaklu jest tylko dwa. Początkowo bardzo się denerwowały, proponowały zaśpiewać piosenkę przy akompaniamencie orkiestry. Ale zdecydowaliśmy się zostawić ten numer, ponieważ staraliśmy się urozmaicić program. Już po pierwszym premierowym pokazie artystki przyznały, że bardzo im się podobało, jak ciepło przyjmował ich występ widz. Wałentyna Hordijczuk jest u nas sprzedawczynią buraczków. U niej wreszcie pojawiła się możliwość ujawnienia swojego charakteru. Zazwyczaj artystka tworzy delikatne obrazy. A ja wiedziałam, że ma bardzo wyrazisty charakter, żywy temperament, bardzo chciałam, żeby go pokazała. Wałentynie dobrze to wyszło. Ciekawie przejawiają swoje charaktery także nasze sprzedawczynie obrusów — zasłużona artystka Ukrainy Nadija Burawska i Lilija Milewska. Lilija jest bardziej surowa, daje swoje wskazówki głównej bohaterce, które ta odbiera jak żołnierską musztrę. A Nadija Fedoriwna ukazuje się jako mądra i czuła kobieta. Jej postać dowodzi, że wieku u kobiety w zasadzie nie ma. Może być marzycielska nie tylko w wieku 16-20, ale i 70-80 lat. Aktorka Natalija Kuczer tak ciekawie wciela się w postać Cyganki, że kiedy zakłada swój zwykły teatralny strój, to mało kto z widzów ją poznaje. Nasza „Gruzinka” Antonina Bryhineć tym razem wystąpiła w nietypowej dla siebie roli. Miała już charakterystyczne role, ale tym razem zdołała na nowo odkryć aspekty swojego talentu. Wałentyn Wełykorod gra Omelka, który bardzo lubi opowiadać bajki. A rolę jego ukochanej dziewczyny wykonuje Maryna Korohoda. Ona za pomocą pierogów, a bardziej swoją kobiecą cierpliwością, mądrością i sprytem jest w stanie rozkochać w sobie nawet ta-dziękujemy za wszechstronne wsparcie miastu. Widza obiecują zaskoczyć odtworzeniem atmosfery lat 90., wielką różnorodnością lokalizacji, ciągłą zmianą postaci, niekończącymi się przygodami oraz firmowym humorem. W filmie zabrzmią oryginalne covery najsłynniejszych hitów Kuźmy Skriabina w wykonaniu popularnych ukraińskich artystów. A zdjęcia będą odbywać się w Kijowie, Lwowie i Berlinie. Projekt stał się jednym ze zwycięzców 11. konkursowego naboru Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina. Produkcja filmu odbywa się przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej oraz Państwowego Agencji Kultury jako Omelko. Wiktor Piskun w spektaklu – to „nasz Pavarotti”. Początkowo jego występ chciano zrobić klasycznym, a potem zrozumiano, że musi być lekkość ukraińskiej melodii. Wychodzi w kapeluszu do tanga, ale z papryczką w ręku. Dlatego, że bliska jest nam ukraińska natura, ukraińska romantyka. Niech będzie w czymś śmieszna, w czymś naiwna, w czymś niezrozumiała dla innych, ale dla nas jest najczulsza i najbliższa. Męska część naszej trupy tym razem bardziej słucha i śpiewa, niż mówi. Ale cały ten koncert bez nich by się nie odbył. Dlatego, że wszystkie te przepisy, wszystkie te poszukiwania są właśnie dla mężczyzn, żeby uczynić ich szczęśliwymi. Pokazano w spektaklu-koncercie kulturę bułgarską, adżarską, włoską, gruzińską, cygańską. Jest tu argentyńskie tango i węgierski czardasz. Myśleliśmy, jak najlepiej zakończyć nasze widowisko. Wielu trzymało się opinii, że najwyższym punktem powinna być piosenka „Mamma Maria”. Ale my jesteśmy teatrem ukraińskiego folkloru, więc postanowiliśmy zakończyć hopakiem. A główny bohater może w tym tańcu kina Ukrainy. Premiera filmu w kinach kraju zaplanowana jest na 2021 rok. Partnerzy informacyjni projektu: Fundacja Charytatywna im. Kuźmy Skriabina, grupa firm „RTM-Ukraina”, portal internetowy „Obozrevatel”, grupa radiowa TAVR MEDIA, stacja radiowa Radio Roks, kanał muzyczno-rozrywkowy M1. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO. Młoda reżyserka Tetiana Matasowa wystawiła w Kijowskim Akademickim Teatrze Ukraińskiego Folkloru „Berehynia” spektakle na podstawie powieści „Cienie zapomnianych przodków” oraz „Konotopska wiedźma”. Te inscenizacje zdążyły już zostać zauważone przez stołecznych teatralów. A jej nową pracą stał się spektakl-koncert „Wesołości Kuchmisterki”. wykazać się w pełni. On w tańcu podlatuje aż pod sufit teatru. Widz musi zrozumieć, że utalentowany człowiek jest utalentowany we wszystkim. Znaczące miejsce w spektaklu zajmują tańce. Ich przygotowaniem zajmował się nasz choreograf Wałerij Kyryluk. Dekoracje robiła Ludmyła Powżyk. Podczas pierwszego premierowego pokazu częstowano gości jabłkami, gruszkami i obwarzankami, które widzieli na scenie. Z powodu ograniczeń kwarantannowych na razie jesteśmy zmuszeni zrezygnować z tego odkrycia. Ale jak tylko będzie można, od razu do niego wrócimy. Przecież tak chce się poczęstować widzów po tym, jak półtorej godziny mówimy i śpiewamy o potrawach kulinarnych. Po zakończeniu surowej kwarantanny początkowo baliśmy się, czy widz w ogóle zaryzykuje pójście do teatru. Myśleliśmy, jak będziemy pracować w półpustej sali. Przecież i tak niewielką salę naszego teatru obecnie można wypełniać tylko w jednej trzeciej. Przecież wielu ludzi po prostu wstydzi się śmiać, a kiedy śmieje się sala, to mogą dać upust swoim emocjom. Jednak ludzie tak zatęsknili za sztuką, za czymś jasnym, że podczas spektaklu była taka energia, jakby w sali było stu, a nawet dwustu widzów. Aktorzy widzą te wdzięczne oczy i chce im się pracować. Chociaż ich na scenie bywa czasem więcej niż widzów w sali. Kobieta stara się przyciągnąć do siebie serce mężczyzny różnymi sposobami. Często droga do serca prowadzi właśnie przez żołądek. Ale główna nie jest kulinaria, a pragnienie uczynienia ukochanej osoby szczęśliwą. Finał mamy otwarty. Nie można rozkochać w sobie mężczyzny czy dziewczyny takimi banalnymi frazami: „Będziesz dobrze gotować, będę cię kochać” czy „Złożyłem dziewczynie propozycję małżeństwa – i ona już jest twoja”. Na końcu spektaklu stawiamy trzy kropki. Najprawdopodobniej nasi bohaterowie będą razem. Ale nie przez jakieś kulinarne sekrety, a dlatego, że chce im się być obok. Teraz przygotowujemy do wydania spektakl o życiu i twórczości Marii Prymaczenko. Pracę nad nim rozpoczęliśmy jeszcze podczas surowej kwarantanny. Pierwsze czytania były w trybie online. Od razu, jak tylko złagodzono ograniczenia kwarantannowe, zaczęliśmy próby. Teraz wreszcie przygotowujemy się do premiery. Zdjęcie dostarczone przez teatr.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Wspomnienie o Kuźmie Skriabinie

Firma Star Media rozpoczęła długo oczekiwane zdjęcia do pełnometrażowego projektu „Ja, „Pobieda” i Berlin” na podstawie tytułowej powieści ukochanego przez naród, legendarnego muzyka Kuźmy Skriabina. – Mamy nadzieję, inspirację i wszystkie zasoby, aby w przyszłym filmie oddać atmosferę świata Kuźmy, jego spojrzenie na życie, pozytywne podejście do wszelkich przeciwności i trudności – powiedział producent filmu Ołeksij Terentjew. – A ponadto my z zespołem planujemy szeroko zakrojoną kampanię promocyjną i jesteśmy pewni, że projekt będzie interesujący dla szerokiej publiczności – każdy młody widz zobaczy, jak „szalały” jego rodzice, a każdy dorosły z przyjemnością zanurzy się w tamte czasy. W centrum historii jest ukraiński początkujący muzyk Kuźma, który razem ze swoim przyjacielem Bardem jedzie do Berlina na zardzewiałej „Pobiedzie”, gdzie chce wymienić ją na sześćsetnego „Mercedesa” u niemieckiego kolekcjonera, aby zaimponować swojej ukochanej dziewczynie Barbarze. Twórcy filmu przygotowali dla widza mnóstwo niespodzianek. Jedna z nich – kto zagra główną rolę. Producenci zachowują intrygę i na razie nie podają nazwiska. Obecnie wiadomo na pewno tylko tyle, że w filmie pojawią się nowe i nieoczekiwane twarze. – Zdjęcia rozpoczęliśmy we Lwowie właśnie 17 sierpnia – podkreśliła reżyserka Olha Riaszyna. – Bo to dzień urodzin Andrija Kuźmenki (Kuźmy Skriabina). Ponadto w okolicy znajdują się znaczące miejsca: kościół św. Andrzeja i instytut medyczny, w którym studiował Kuźma. Liczymy na dobrą pogodę i

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Rzeźba i grafika w jednym projekcie

Od teraz widzowie mają możliwość zanurzenia się w świecie najlepszych wzorców ukraińskiej rzeźby, stworzonych w ciągu trzech minionych lat. Ekspozycja połączyła ponad 126 dzieł 98 autorów i obfituje w nazwiska znanych współczesnych rzeźbiarzy. Tegoroczna wystawa odbywa się w nieco niezwykłym formacie, gdyż łączy rzeźbę i dzieła graficzne. Te dwie akcje artystyczne połączono w jeden projekt ekspozycyjny, poświęcony Dniu Niepodległości Ukrainy. W przeddzień otwarcia jury wyłoniło najlepsze dzieła rzeźbiarskie i graficzne w ramach tej ekspozycji. Projekt ten stał się pozytywnym artystyczno-emocjonalnym impulsem w działalności wystawienniczej Narodowego Związku Artystów Ukrainy (NSCHU) w 2020 roku i udowodnił, że mimo kłopotów związanych z kwarantanną życie toczy się dalej. A Ogólnoukraińska wystawa-konkurs imienia Heorhija Jakutowycza odbywa się od 2002 roku. Obecna jest już dziesiątą. Twórczość artysty ludowego Ukrainy H. Jakutowycza, jego droga życiowa są wspaniałym przykładem szczerej miłości do sztuki, narodu ukraińskiego oraz jego wielowiekowej kultury narodowej. Tradycja przeprowadzania wystawy-konkursu imienia Heorhija Jakutowycza nadaje nowy impuls odrodzeniu ukraińskiej sztuki graficznej. – Wreszcie po ograniczeniach kwarantannowych otwieramy dwa wielkie projekty artystyczne – podkreślił dyrektor Dyrekcji Wystaw NSCHU Ihor Wołoszuk. – Postanowiliśmy je połączyć i myślę, że jest to stosowne. Bardzo poprawnie i ciekawie połączyły się w salach wystawowych grafika i rzeźba. Jedna z wystaw miała otworzyć się jeszcze w maju, a druga – w czerwcu. I oto wreszcie doczekaliśmy się tej wzruszającej chwili. Dziękuję wszystkim, którzy dołączyli do ich organizacji i przeprowadzenia. Wielkie podziękowania dla naszych rzeźbiarzy, którzy przedstawili swoje prace – są tu znaczące dzieła z Charkowa, Odessy, ze Lwowa. Odpowiedzieli prawie wszyscy współcześni rzeźbiarze, którzy twórczo pracują. Mamy niemal pełny obraz współczesnej ukraińskiej rzeźby. – Mimo wszystkich kłopotów udało nam się otworzyć te wystawy – zaznaczył przewodniczący zrzeszenia artystów sztuki graficznej Mykoła Koczubej. – Pierwszy konkurs imienia Heorhija Jakutowycza odbył się 18 lat temu. Wtedy brało w nim udział tylko 40 artystów. Z każdym konkursem ich liczba rośnie. Tutaj przedstawione są dzieła znanych mistrzów. Także aktywnie angażujemy do projektu utalentowaną młodzież. Swoją drogą, Heorhij Jakutowycz bardzo kochał młodych artystów i zawsze ich wspierał. – Każda nowa wystawa to wielka radość – podkreślił artysta ludowy Ukrainy Wasyl Perewalśkyj. – My, artyści, jesteśmy jak wielka rodzina. Patrzymy, kto nad czym pracuje, uczymy się od siebie nawzajem. Szkoda, że państwo nas dzisiaj nie wspiera. Ale mamy nadzieję, że nasi sternicy w końcu zrozumieją, iż nie może być Ukrainy bez ukraińskiej grafiki, ukraińskiego malarstwa, ukraińskiej rzeźby. Wierzę, że doczekamy się tego dnia. Zdobywcą Grand Prix Ogólnoukraińskiego triennale „Rzeźba-2020” został Kostiantyn Synyćkyj z Kijowa. Pierwszą nagrodę przyznano charkowianinowi Wołodymyrowi Koczmarowi, drugą – Jehorowi Zihurze, a trzecią – Ołeksandrowi Mychajłyckiemu (oboje z Kijowa). A dyplomami laureatów wyróżniono kijowskich artystów Ihora Hreczanyka, Ołeksija Zołotarowa, Wasyla Korczowoho, Mykołę Perepelycię, Kristinę Ridzel oraz Ołeha Kapustjaka ze Lwowa. Każdy z nas zostawia ślady na życiowej drodze. Jakie one będą, zależy od otoczenia, okoliczności, przypadkowych momentów, ale najbardziej – od nas samych, przekonani są organizatorzy projektu. Jedna z wystaw projektu prezentuje prace trzech wyrazistych osobowości – Wiktora i Natalii Prodanczuków oraz Iryny Fedorenko (SEMIRA). W malarstwie i rzeźbie artyści ucieleśnili wizerunki światowej sławy osobistości. Wśród bohaterów ekspozycji łatwo rozpoznać znanych polityków, aktorów, piosenkarzy, pisarzy, artystów. W szczególności Salvadora Dalego, Pabla Picassa, Tarasa Szewczenkę, Iwana Marczuka, Jarosława Mądrego i innych. Inna wystawa to dobór malarstwa i prac fotograficznych trzynastu artystów różnych kierunków i technik, które odkrywają główną ideę projektu, a mianowicie – zostawić twórczy ślad w księdze sztuki i zademonstrować różnorodne twórcze źródło każdego artysty. Wśród uczestników projektu – Zuhajrat Nowikowa (Zuhajrat), Iryna Mełentjewa, Julija Kriuczkowa, Ołena Pinczuk, Ludmyła Simonowa, Władysław Olijnyk, Iryna Dowhopołowa, Oksana Ochapkina, Natalia Żyżko, Dmytro Panczenko, Dmytro Zazymko, Merien Morey, Iryna Fedorenko (SEMIRA). Kuratorka projektu Iryna Fedorenko (SEMIRA) – współczesna ukraińska artystka, historyczka sztuki. Urodziła się w Mariupolu, mieszka i pracuje w Kijowie. Swoje prace eksponuje pod pseudonimem twórczym SEMIRA, a projekty twórcze prowadzi pod logo SEMIRA ART. Iryna jest organizatorką i uczestniczką wielu wystaw malarstwa w galeriach sztuki i muzeach Ukrainy, krajów bliskiej zagranicy, Europy, a także USA i Chin. Jej prace znajdują się w prywatnych kolekcjach wielu krajów, w szczególności w Muzeum Kultury Ukraińskiej na Słowacji, Muzeum Sztuki Nowoczesnej Andy Warhola oraz w prywatnej kolekcji jego rodziny. – Przez jakieś dwadzieścia lat malarstwo i grafika były dla mnie po prostu hobby – wyznała pani Tetiana. – Pierwsza zapoznała Wiktora z jej organizatorami. Na drugą on już przywiózł trzy swoje rzeźby i przeprowadzaliśmy ją razem. W jednej przestrzeni starałam się połączyć swoje obrazy z pracami Wiktora i Natalii. Każdy obraz dla artysty jest jak jego dziecko. Nie maluję na zamówienie. Pewnego razu poproszono mnie za nagrodę o namalowanie obrazu w stylu egipskim. Początkowo nawet się zgodziłam. Po tym przez miesiąc chodziłam i myślałam, czy chcę go malować, czy nie. W końcu zrezygnowałam z tej pracy. A to, co tworzę, jakby przychodzi do mnie z góry. Na wystawie przedstawiony jest portret artysty, który wykonywał główną rolę w filmie „Joker”. Początkowo namalowałam go jako zwykłego człowieka. Połowa twarzy była oświetlona, a połowa – w cieniu. A potem pomyślałam, a dlaczego by mu nie zrobić takiego makijażu, jak w filmie. To była natychmiastowa decyzja. Obok – dwie abstrakcyjne prace. Za czarnymi plamami ukrywają się absolutnie realistyczne portrety. Początkowo te prace takimi właśnie były. A potem zachciało mi się zrobić z nich zupełnie inne obrazy. Obraz „Nie portret” stworzono w zaledwie dziesięć minut, ale jest mi nie mniej drogi niż te portrety, które maluję dość długo. Niektóre z przedstawionych prac brały udział w aukcji w Londynie. W ogóle seria portretów jest dość duża i na wystawie przedstawiona jest tylko jej część. W większości obrazów przestrzegam proporcji – jedna połowa oświetlona, a druga – ciemna. Bardzo lubię malować oczy, wyraziste, piękne spojrzenie. Dwukrotnie malowałam naszego obecnego prezydenta. Obie prace są nieformalne. To raczej portrety nie głowy państwa, a zwykłego człowieka, który został prezydentem. Wśród tegorocznych zwycięzców wystawy-konkursu imienia Heorhija Jakutowycza są Anatolij Marczuk, Łarysa Kadocznikowa, Andrij Czebykin, Natalia Nikołajczuk, Ołeksandr Hubariew, Mykoła Hroch, Wasyl Czebanyk, Mykoła Koczubej, Wołodymyr Czerwatiuk, Ludmyła Mitczenko, Wasyl Perewalśkyj i inni. W Centralnym Domu Artysty NSCHU otwarto od razu dwie wielkie ekspozycje – X Ogólnoukraińską wystawę-konkurs imienia Heorhija Jakutowycza oraz Ogólnoukraińskie triennale „Rzeźba-2020”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Ślad w sztuce, ślad na Ziemi

dom zaczęłam brać udział w wystawach zbiorowych, przeprowadzać wystawy indywidualne. I kiedy nagromadziła się krytyczna masa opinii różnych krytyków na temat mojej twórczości, poradzono mi, bym poważniej potraktowała to hobby. Jestem zawodowym menedżerem. A rok temu poszłam uczyć się na historyka sztuki, aby pogłębić swoją wiedzę w tej dziedzinie. W ciągu ostatnich dwóch lat zrobiłam około 30 wystaw. Oprócz Ukrainy odbywały się one w krajach Europy, USA. Wiosną tego roku brałam udział w wystawie w Wuhanie. Nazwę tego miasta obecnie wszyscy znają z powodu koronawirusa. Obraz „Ziemia”, który jest zaprezentowany na nowej wystawie, po jej zakończeniu pojedzie do jednego z muzeów Chin. Nawiązałam przyjacielskie relacje z Muzeum Historii Miasta Kijowa. W 2018 i 2019 roku przeprowadzałam tutaj wystawy indywidualne. Wiosną robiliśmy w Muzeum duży projekt, w którym miało wziąć udział wielu artystów. Były plany także co do tej wystawy, która otworzyła się już w sierpniu. Ale wszystkie te zamierzenia trzeba było odłożyć z powodu rozpoczęcia kwarantanny. Wtedy wymyśliłam projekt, który stał się jedną z pierwszych wystaw online na Ukrainie. Razem z Muzeum zrobiliśmy tę wystawę w sieci Internet. Nowa wystawa – to już czwarta moja wspólna praca z Muzeum Historii Miasta Kijowa. Przychodzę, opowiadam o swoich koncepcjach, co chciałabym pokazać tym razem. I bardzo dobrze się rozumiemy. Razem ze mną na wystawie zaprezentowano prace wspaniałych artystów ze Lwowa Natalii i Wiktora Prodanczuków. On tworzy rzeźby, a ona maluje bardzo jaskrawe obrazy. Z tym twórczym małżeństwem poznałam się na jednej z wystaw w zeszłym roku. Był to projekt „Ukraina-Ameryka”, który był eksponowany w Radzie Najwyższej Ukrainy. Na naszych pracach byli przedstawieni wielcy Ukraińcy. Pomysł ucieleśnienia na płótnach wybitnych rodaków zrodził się u nas prawie jednocześnie, chociaż przekazywaliśmy go widzowi różnymi środkami wyrazu. Od tego czasu rozpoczęła się nasza znajomość. Potem był wspólny projekt. W zeszłym roku miałam dwie wystawy w Nowym Jorku. Po „Portret Tarasa Szewczenki” – to niby obraz na odwrót. Po raz pierwszy zaprezentowałam ten obraz w grudniu na wystawie w Radzie Najwyższej Ukrainy. Jak już wspominałam, bardzo lubię malować oczy, a tutaj nawet twarzy nie ma. Ale wszyscy zgadują, że to Szewczenko. Na obrazie „Historia” przedstawiono 6 portretów Jarosława Mądrego. Na pierwszy rzut oka wszystkie one wydają się jednakowe, ale w rzeczywistości – są różne. Bo kiedy mija pewien czas, to zacierają się pewne momenty. Tę samą rzecz każdy opowiada na swój sposób. Niektóre obrazy maluję dość szybko. Mogę zajmować się czymś innym i nagle pojawia się pragnienie malowania. Odkładam na bok wszystkie swoje sprawy i zaczynam malować. Wtedy wszystko mi wychodzi dobrze. A bywa, że rozumiem, iż dawno nic nie robiłam, mam wolny czas. Wydawałoby się: usiądź i maluj, ale nie wychodzi. Bywa, że tworzę obrazy w zaledwie 15 minut, jak choćby portret piłkarza Andrija Szewczenki. A innych portretów nie mogę długo dokończyć, wciąż na nowo domalowuję jakieś detale. Mam wiele prac graficznych. Bardzo lubię robić tusz na starym papierze. W zeszłym roku prezentowałam swoją grafikę na wystawie w Hiszpanii. Teraz chcę zrobić kontynuację tej serii. Na drugiej wystawie naszego projektu też przedstawiono dwie moje abstrakcyjne prace. Tutaj zebraliśmy artystów z różnych zakątków Ukrainy. Wśród nich są już dość znani twórcy, a obok – całkiem młodzi. Wybieraliśmy prace, które są naprawdę interesujące. Wielu z uczestników wystawy nigdy nie wystawiało się w Kijowie. Dla nich to szansa pokazać swoje obrazy w stolicy. Dwie prace zaprezentował chłopak, który ma zaledwie 15 lat. Jest bardzo utalentowany, niestety sierota. Chłopakowi pomaga jego nauczyciel ze szkoły plastycznej. Często chodzę na wystawy swoich kolegów. W Kijowie przeważnie wystawiają swoje dzieła ci sami artyści. A tutaj zaprezentowano nowe nazwiska. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora W ramach Festiwalu Współczesnej Sztuki Ukraińskiej w Muzeum Historii Miasta Kijowa otwarto projekt artystyczny „Ślady”, który składa się z dwóch wystaw, gdzie zaprezentowano prace zarówno początkujących artystów, jak i znanych twórców z różnych zakątków Ukrainy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

slovo_prosvity@ukr.net Droga Lubow Wasyliwno! W przeddzień naszego wielkiego święta — święta naszej Ukrainy — chce się jeszcze i jeszcze z wdzięcznością pokłonić się Pani i Pani kolegom za przedświąteczne wydanie „Słowa Proświty”. To godny prezent dla Ukrainy na jej święto. Każda strona, każdy materiał oddycha Ukrainą. A autorzy — różnorodne kwiatostany talentów, czytanie ich — to prawdziwa przyjemność: Kateryna Motrycz, Taras Sałyha, Dmytro Drozdowśkyj i bohater jego opowieści — Mykoła Żułynśkyj, Sofija Majdanśka, Wasyl Szklar, Hałyna Rajbediuk. Zresztą wszystkie materiały tego numeru będą interesujące dla tych, którzy szanują Ukrainę i jej oddanych, utalentowanych synów i córki. Moją uwagę przyciągnął „Apel do prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego”. A ponieważ moje stanowisko — słowo w słowo i myśl w myśl listu współbrzmi z moją duszą, a na końcu jeszcze „Od redakcji” napisano, że „list jest otwarty dla podpisów obywateli, którym nie jest obojętny los Ukrainy”. A ja właśnie taką jestem, więc ośmieliłam się do Pani napisać, aby i mój podpis wykorzystano — Nila Pidpała, kulturoznawca, a kiedyś byłam także wśród inicjatorów utworzenia Ludowego Ruchu Ukrainy. Zdrowia i dobra nam wszystkim, a naszej Ukrainie — rozkwitu. Niech pomaga nam Najwyższy w naszej miłości do Ukrainy. Zdjęcie: Andrij Nowikow Apel

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Do naszych czytelników, prenumeratorów, proświan

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z nielicznych dziś istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – z powodu pewnego „wsparcia” naszych władz znalazł się na krawędzi zaprzestania istnienia. Tylko my sami – ci, którzy kochają, szanują i cenią prawdziwe i obiektywne ukraińskie słowo – możemy pomóc tygodnikowi. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w sprawę ukraińską. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: Alfa-Bank AT, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: Organizacja społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki”; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. W ubiegłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Melnyczuk A. W. – 150 hrywien; 2. Jałowega Stepan Iwanowycz – 200 hrywien; 3. Hryhorenko Wiktor – 200 hrywien; 4. Syraj Oleksandr Josypowycz – 500 hrywien; 5. Stepanenko Mykoła Iwanowycz – 1500 hrywien; 6. Humeniuk Halyna Denysiwna – 200 hrywien; 7. Franczuk Walerij Ołeksandrowycz – 700 hrywien; 8. Berkosza Dmytro Teodorowycz – 300 hrywien; 9. Palamarenko Hanna Milentijiwna – 200 hrywien; 10. Ofiarowana wpłata (bez nazwiska) z 20.08.20 – 1400 hrywien; 11. Kasjanenko Marija Stepaniwna – 200 hrywien; 12. Kołodnyj Anatolij Mykołajowycz – 1000 hrywien; 13. Oleszczuk Ihor Andrijowycz – 250 hrywien; 14. Bocij Semen Kyrylowycz – 300 hrywien; 15. „WAAP” – 9720 hrywien; 16. Stoliarowa Anna Pietrowna – 1000 hrywien; 17. Folitarczuk Anatolij Wasylowycz – 500 hrywien; 18. Kublij Larysa Iwanowna – 500 hrywien; 19. Juszczuk Iwan Pyłypowycz – 1000 hrywien. Bądźmy razem! PRENUMERATA – 2020 Cena prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

imienia TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 77

Redaktor dyżurny Olga ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”,

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 19 hrywien 82 kopiejki na pół roku 107 hrywien 32 kopiejki.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

na 3 miesiące 56 hrywien 86 kopiejek

Odpowiedzialny sekretarz Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Dział korekty Olha ŻMUDOWSKA Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

na rok 209 UAH 94 kop.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn