Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka Heorhij FILIPCZUK, doktor nauk pedagogicznych Bitwy wygrywają pedagodzy Swego czasu Jan Komenski, zabierając się za pisanie „Wielkiej dydaktyki”, opierając się na mądrości antycznych oświeceniowców, zaznaczył, że największy i najlepszy dar można przynieść swojemu państwu jedynie poprzez naukę i wykształcenie młodzieży, która jest podstawą państwa. W uchwalonej przez Zgromadzenie Ogólne ONZ rezolucji (według wyników światowego szczytu 193 krajów) ogłoszono: „Wysokiej jakości edukacja na wszystkich poziomach jest niezbędnym warunkiem zapewnienia trwałego rozwoju, rozwoju potencjału ludzkiego, pełnowartościowego uczestnictwa mężczyzn i kobiet, zwłaszcza młodzieży, w życiu społeczeństwa”. Rzeczywiście, edukacja znajduje się w samym sercu dzisiejszych i jutrzejszych transformacji świata. Kiedy obecni pierwszoklasiści będą kończyć szkołę, pojawią się miliony miejsc pracy związanych z absolutnie niespotykanymi najnowszymi technologiami, innowacjami matematycznymi, inżynieryjnymi, architektonicznymi, ponieważ ludzkość znajduje się w niezwykle mobilnym stanie początku czwartej rewolucji przemysłowej. Prognozuje się, że 65% uczniów współczesnej szkoły podstawowej będzie pracować na stanowiskach, które dzisiaj nie istnieją. Oczywiste jest, że postęp narodów i cywilizacji w XXI wieku będzie przechodził przez sale lekcyjne, audytoria studenckie, laboratoria naukowe i pracownie artystyczne. Można kontynuować ogólnospołeczne dyskusje o edukacyjnych „reformach”, przekonująco argumentować o znaczeniu nowych form i rodzajów edukacji, przewagach 12-letniego nauczania, udoskonaleniu struktury kompetencji, zmianach w ideologii zdawania egzaminów, przygotowywaniu prac domowych, istotnym podniesieniu (w przyszłości) statusu pedagoga, a nawet o tabu na używanie czerwonego atramentu podczas sprawdzania zadań. Jednakże da- Przyszłość i nadzieja Ukrainy: pierwszoklasiści jednej z pięciu pierwszych klas kijowskiego gimnazjum „Akademia” TRAGEDIA IŁOWAJSKA JAKI MA BYĆ MEMORIAŁ?
Maschinelle Übersetzung
Kulturocentryzm, tożsamość i obywatelskość — te fundamentalne zasady edukacji muszą stać się kamieniem węgielnym ukraińskiej edukacji. Wraz z początkiem nowego roku szkolnego społeczeństwo szczególnie dotkliwie stoi przed odwiecznymi problemami przygotowania i wychowania naszej młodzieży — przyszłości naprawdę suwerennego i niepodległego państwa.
Daleko nie te decyzje określą powodzenie sprawy oświatowej. Nie takie wskaźniki umożliwią, zgodnie ze Strategią zrównoważonego rozwoju „Ukraina-2020”, konkurencyjność i sukces, na przykład, wśród 50 (?) najlepszych w międzynarodowym programie edukacyjnym PISA. Los edukacji i nauki zawsze musi znajdować się w płaszczyźnie głównej strategii woli politycznej państwa. Na Ukrainie nie ma ani konstytucyjnego, ani moralnego prawa rzucać edukacji, nauki i kultury narodowej na pastwę żywiołu „rynku”, ponieważ właśnie w tych sferach kształtuje się bezcenne bogactwo — kapitał ludzki, przyszłość narodu, wykuwają się zwycięstwa w bitwach o suwerenność Państwa. Pedagodzy wychowują, uczą i tworzą Naród, dlatego ich status społeczny powinien być bardzo wysoki. Europejski mąż stanu i wódz wojskowy Bismarck, walcząc o jedność narodu niemieckiego, tak mówił o Nauczycielu: „Stosunek państwa do nauczyciela to polityka państwowa, która świadczy albo o sile państwa, albo o jego słabości… Bitwy wygrywają nie generałowie, lecz pedagodzy i proboszczowie parafialni”. Jednak nic z niczego się nie rodzi. Potrzebna jest nieustanna inwestycja w Człowieka, która zawsze jest bezstratna.
Jakość edukacji Oczywiście należy zrezygnować z deklaratywnych frazesów o tak zwanych „reformach”, człowieczeństwie w centrum czy europeizmie. Iwan Franko w „Otwartym liście do galicyjskiej młodzieży” przestrzegał nas przed gadulstwem, pustosłowiem, obojętnością i gruboskórnością, gdy dochodzi do „paradowania europejskimi formami przy podstawowym braku wykształcenia i kultury”. Czyż gadanina nie uniemożliwia rzetelnej oceny stanu najbardziej oczywistych rzeczy? Kilka faktów z naszej działalności lub bezczynności, by uświadomić sobie poziom „ukraińskiej” europejskości. A chodzi o nierówność, narastający spadek poziomu wiedzy, zwłaszcza w szkole wiejskiej, która znacząco dalej pozostaje w tyle za miejską, co zasadniczo odróżnia ukraińską szkołę od europejskich narodowych systemów edukacji, polskiego, fińskiego czy estońskiego. Tak więc według wyników ZNO z 2017 roku z trzech podstawowych przedmiotów (język ukraiński, język obcy angielski, matematyka) 170 punktów zdobyło w 3–4 razy więcej absolwentów szkół w miastach liczących ponad 500 tys. mieszkańców niż absolwentów szkół wiejskich. Dla każdego siódmego kandydata na studia w 2018 roku obecna kampania rekrutacyjna zakończyła się już na początku, pokazując skrajnie niezadowalające wyniki. Niepocieszające wyniki ZNO-2017, gdy tylko 5 uczniów na Ukrainie napisało język i literaturę ukraińską na 200 punktów, powtórzyły się także w tym roku. Ten egzamin bowiem nie został zdany przez 14,5 %, czyli prawie 47 tysięcy osób. Progu z historii Ukrainy nie przekroczyło 23 tysiące kandydatów. Odsetek uczestników ZNO, którzy nie zdali egzaminów: fizyka — 16,82 %; matematyka — 18,57 %; język niemiecki — 18 %; język angielski — 19 %...
Zakończenie na str. 2–3
POŁTAWSKA „PROŚWIATA” W DOBIE UNR
10-11
KRYWORIŻANIE WSPOMNĄ KUZMĘ
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von «Wykształcenie młodzieży — nasz czynnik budzący nadzieję», S. 1
Ciąg dalszy. Początek na str. 1
Jakość edukacji zależy od równych lub nierównych możliwości i społeczno-pedagogicznych warunków, poziomu dostępności do niej, kapitału społecznego, przede wszystkim od poziomu wykształcenia rodziców i ich stanu majątkowego, od motywacji społecznej i osobistej, od świadomości rządów i parlamentów, społeczeństwa obywatelskiego co do znaczenia roli edukacji dla rozwoju człowieka i państwa. Trzy najważniejsze priorytety jako zadania strategiczne powinny leżeć u podstaw modernizacji współczesnej ukraińskiej szkoły: jakościowe nauczanie, jakościowe narzędzia, jakościowe środowisko sociokulturowe. Co do edukacji wiejskiej, musimy przyznać, że wieś bez szkoły — to jak kościół bez krzyża. A szkoła bez biblioteki — to półszkoła. Gdy zostają zakłócone powiązania edukacji i nauki z polityką gospodarczą i społeczną lub są one niewystarczająco skuteczne, postęp narodu i państwa zostaje zahamowany. W Ukrainie, na przykład, wspomniane czynniki zauważalnie wpływają na efektywność struktur gospodarczych, poziom układu gospodarczego, udział towarów ukraińskich o wysokiej naukochłonności i usług w światowym systemie handlu, który obecnie wynosi zaledwie 0,1 %. Stosunek do nauki narodowej w hierarchii priorytetów państwowych należy określać nie deklaracjami, lecz najbardziej zintegrowanym i realnym wskaźnikiem — pozycją budżetową. Na przykład w 2018 roku wydatki na naukę „sięgnęły” aż ośmiokrotnie mniej niż norma ustawowa. Co należy czynić, jak działać, aby stosunek do edukacji, nauki, nauczyciela, wykładowcy uniwersytetu odpowiadał duchowi i potrzebom czasu? Oczywiście, im bardziej będą cenić edukację, tym więcej szans na postęp społeczny. „Historia narodu, — pisał A. Dysterweg, — jest historią jego spraw szkolnych…”. Jeszcze jedną niezwykle silną stroną edukacji narodowej ma stać się jej model kulturowy, który najbardziej istotnie będzie wpływał na rzeczywisty proces nauczania i wychowania. Kiedyś znany ukraiński uczony-pedagog K. Uszynski, badając praktyki edukacyjne w krajach Europy, twierdził, że zasadnicza różnica ich edukacji narodowej polega na silnym, szczególnym stosunku do swojej Ojczyzny, do rodzimych wartości kulturowych. Dla Ukrainy dziś zasada zgodności z kulturą zawiera wzmocnioną aktualizację. Po pierwsze, agresja wojskowa Rosji oraz wewnętrzna kolaboracja warunkują konieczność udoskonalenia całej polityki edukacyjnej — najskuteczniejszego i najpewniejszego narzędzia patriotycznego, obywatelskiego wychowania młodzieży. Tam, gdzie choćby częściowo, na poziomie lokalnym, dochodzi do uświadomienia i podejmowane są adekwatne wysiłki na rzecz wprowadzenia do treści wychowania i nauczania kulturowo-historycznych wartości narodowych, a proces edukacyjny opiera się na gruncie narodowym, następuje jakościowa transformacja przede wszystkim cech mentalnych osobowości. Warto w tym kontekście jeszcze raz przypomnieć o fakcie, który miał miejsce na Krymie w 2014 roku, dokładniej w Symferopolskim Gimnazjum nr 5 (ukraińskojęzycznym!), na uroczystym apelu, poświęconym zakończeniu roku szkolnego. Wówczas absolwenci gimnazjum, na już okupowanym przez Rosję Krymie, zaśpiewali Hymn Ukrainy, wykazując obywatelską odwagę, patriotyzm, wysoką świadomość narodową. Wierzę, że niedługo minie czas i ta pouczająca lekcja stanie się wzorcowym przykładem w narodowej pedagogice Ukrainy, w koncepcjach wychowawczych dla XXI wieku. Ponieważ właśnie podobne czyny, jak choćby obywatelska postawa młodych kursantów w Sewastopolu, a szczególnie młodych ochotników-żołnierzy, którzy bronią Ukrainy na wschodzie, powinny leżeć u podstaw narodowo-patriotycznego wychowania młodzieży ukraińskiej. To — strategiczne zadanie edukacji.
Wojna jako skutek wychowania
Cała tragedia, która się wydarzyła i dzieje się obecnie, śmierć Ukraińców, utrata naszych suwerennych terytoriów po raz kolejny przekonuje, jak bardzo problem narodowo-patriotycznego wychowania jest strategiczny dla perspektywy państwowości. Ignorowanie, bojkotowanie, obojętność wobec sprawy ukraińskiej w każdym segmencie życia z czasem wraca do narodu jak bumerang zła. Nietrudno przewidzieć w kontekście bezpieczeństwa narodowego kryzysowe zjawiska związane z utratą własnej kulturowości, tożsamości. Wśród pewnej części środowiska naukowego i politycznego ukształtowało się podejście, gdy proponuje się, w imię jedności i spokoju społecznego, nie stawiać na porządku dziennym kwestii języka, pamięci historycznej, kultury, Cerkwi. Zatem proponuje się zamiast pracochłonnej, systemowej i przemyślanej pracy konserwację i przedłużanie sytuacji postradzieckiego stanu z jego charakterystycznymi cechami denacjonalizacji, deukrainizacji i rusyfikacji całej przestrzeni życiowej. Lecz historia uczy, że w krytycznych okresach państwo, którego naród nie jest zjednoczony ideą narodową, a nauczony czci obcych bohaterów i modli się do obcych bogów, odcinając się od ojczystego języka, żyjąc podwójną tożsamością, staje się bardziej kuszącym celem dla agresji obcych, ponieważ ma osłabioną odporność na obronę i obstawanie przy narodowych interesach. Rodzimi politycy-mankurci, zaprzedani państwowcy, nowobogaccy oligarchowie najbardziej niszczą (czyniąc to bezkarnie!) ducha i jedność narodu.
Pamiętajmy o złu, które wyrządzano wobec Ukrainy na „siewierodonieckim zjeździe” czy podczas antyukraińskich pochodów językowych w 15 obwodach. I trzeba stawiać taki opór społeczny, aby podobni ukrainofobi nigdy nie mieli możliwości uczestniczyć w wychowaniu społeczeństwa. Dlatego, broniąc Wolności, Suwerenności, Państwowości Ukrainy, wchodząc do ogólnoludzkiej rodziny, integrując się z Europą, musimy przede wszystkim nauczyć się, począwszy od przedszkola aż po uniwersytety i akademie, być godnymi synami i córkami swego Rodu i Narodu. Pamiętajmy o przestrodze Tarasa Szewczenki: „I Kollára czytacie / Z całych sił, / I Szafarzyka, i Hanki, / I w słowianofile / Tak się pchacie… I wszystkie języki / Słowiańskiego ludu — / Wszystkie znacie. A swojej / Das{т}ьbі…”.
Orientiry edukacyjne. Przede wszystkim pedagodzy, zwłaszcza ich kierownictwo, są zobowiązani budować filozofię nowej szkoły ukraińskiej na wartościach kultury narodowej, pamięci historycznej, na ideałach życia i walki wielkich Budziciel narodu. Po drugie, edukacja powinna orientować się na wysokie standardy międzynarodowe. Trzeba przyznać, że według większości rankingów światowych, począwszy od szkoły podstawowej i średniej, a skończywszy na uniwersytetach, Ukraina jest dość skromna lub wcale nie uczestniczy w przeprowadzaniu wielu autorytatywnych badań międzynarodowych. Pozostajemy w tyle za osiągnięciami tych krajów, które wyznają ideologię zachodniej tradycji intelektualnej, a także za tymi, które kształtują własną politykę edukacyjną zgodnie z eastową tradycją kulturowo-edukacyjną (chińską, japońską, południowokoreańską, singapurską), które ostatecznie budują globalny system edukacji. Pozytywnie, że w tym roku ukraińscy uczniowie zdobyli trzy medale w Teheranie na Międzynarodowej Olimpiadzie Biologicznej dla uczniów, a także cztery złote, dwa srebrne (czwarte miejsce w klasyfikacji ogólnej) na międzynarodowej olimpiadzie matematycznej w Rumunii, gdzie rywalizowali uczestnicy ze stu krajów świata. Cieszymy się z naszych studentów na międzynarodowych konkursach z technologii informacyjnych. Jednak, niestety, nie można twierdzić o ogólnym wysokim wykształceniu młodzieży. Istnieją próby niedostrzegania katastrofalnego odpływu za granicę (na studia, pracę, zamieszkanie) ogromnej liczby ukraińskiej młodzieży, co stawia pod znakiem zapytania ich powrót do Ojczyzny. Jeśli chodzi o aspekty społeczne i najważniejsze zasady polityki edukacyjnej, to na pierwszy plan należy postawić takie fundamenty, jak dostępność, równość, bezpłatność, indywidualność, praktyczność i, szczególnie, światopoglądowość. W zależności od stopnia rozwiązywalności zadań w tym segmencie kształtuje się, nie przesadzając, nie tylko poziom zaufania społecznego do istniejących instytucji edukacji, władzy, a także jakość polityki demograficznej. Warto przyznać, że ludność Ukrainy katastrofalnie maleje, podobnie jak liczba dzieci, nauczycieli, szkół, placówek pozaszkolnych, zawodowo-technicznych i przedszkolnych. Tak więc na początku niepodległości na Ukrainie funkcjonowało 21,9 tys. szkół, a w roku szkolnym 2017–2018 ich liczba zmniejszyła się o 5 tys. — (do 16,9 tys.), a władze oficjalnie tłumaczyły to przyczyną „optymalizacji”. W tym okresie liczba uczniów zmniejszyła się z 7 mln 102 tys. do 3 mln 846 tys. Liczba ogromnej straty wynoszącej 3 mln 256 tys. uczniów powinna stać się głównym tematem bezpieczeństwa narodowego. Bardzo niebezpieczna jest sytuacja z zachowaniem kapitału ludzkiego. Przykładowo, jeśli w 1990 roku na Ukrainie zatrudnionych było do 350 tys. inżynierów i naukowców, to dziś – około 50 tys. Dopóki społeczeństwo milczy wraz z władzą, która nie udziela odpowiedzi na te palące pytania, będzie współwinne tej tragedii. Wszystkie „sukcesy”, w tym reformy децентралізacji, nigdy nie staną się naprawdę skuteczne, jeśli u podstaw nie zostanie położona najwyższa wartość społeczeństwa i państwa – Człowiek (zgodnie z Konstytucją Ukrainy, artykuł 3). Przykro, gdy problem przetrwania Narodu zastępowany jest ciągłymi próbami zmieniania (a nie wykonywania!) Ustawy Zasadniczej. Jakość życia, poziom wykształcenia, stan zdrowia fizycznego i duchowego narodu – to właśnie te cechy dadzą jasne odpowiedzi na pytania naszych czasów: „Kim jesteśmy?.. Czyimi synami?”, kto i za co przemienia Naród w uległych „gречкосіїв”? Moim zdaniem odpowiedź leży na powierzchni. Dopóki społeczeństwo obywatelskie nie złamie kręgosłupa „ukraińskiej” polityczno-finansowej oligarchii, dotąd żadna ze sfer ukierunkowanych na człowieka, w tym edukacja, nauka, kultura, nie będzie miała szans na rozwój. Obecnie proponowany paternalistyczno-subsydiarny model ochrony socjalnej jest pozbawiony perspektyw. Zasada polityki ukierunkowanej na człowieka zastępowana jest jałmużną, a jakość kapitału ludzkiego jest wymieniana przez oligarchat polityczny na fetysz nadmiernego wzbogacenia się. Dlatego nie dziwi, że udział inwestycji w edukację na Ukrainie, którą praktycznie sprywatyzowano (ponad 90 %), jest jednym z najbardziej nędznych w Europie. Przyczyną takiej bezczelnej obojętności wielkiego biznesu wobec edukacji jest sama natura oligarchatu, który wypycha edukację i naukę poza granice narodowych priorytetów. Nie wolno zapominać, że Państwo, Naród, które tracą wykształcenie, gubią własną sakralność, historyczność, tożsamość, narodowo-kulturową odrębność, pozbawiają się narodowej odporności, stając się obiektami i konsumentami obcych wpływów, ekspansji, „wartości”. Ale musimy uznać prawdę, którą pozostawili nam nasi wybitni oświeceniowcy, że naród, który pragnie wejść do europejskiej rodziny jako pełnoprawny członek, ale bez własnego dorobku narodowego, zawsze będzie chorym jej członkiem.
Tromby społeczeństwa. Edukacja jest najskuteczniejszym narzędziem wychowania narodu, ale bynajmniej nie jedynym. Niezwykle złożonym dziś jest środowisko informacyjne i socjokulturowe. Ogromny wolumen informacji — różnorodnej, wielojęzycznej i sprzecznej. W naszym gadżecie dziś mieści się biblioteka liczących ponad 600 tysięcy książek. Należy jednak wyodrębnić jeszcze jeden istotny aspekt. Aby budować taką filozofię bytu narodu, która zdolna jest być podmiotem w konkurencyjnym świecie, potrzebna mu jest patriotyczna elita, „góra”, zdolna naprawdę postrzegać Ukrainę jako najwyższą wartość polityczną i duchową. Dla młodzieży szkolnej i studenckiej zawsze będzie poszukiwany przykład do naśladowania, wzór, punkt orientacji dla samoafirmacji. Tym czynnikiem musi być „przednia linia”. W. Lipiński zauważał, że nie może cały naród być świadomy narodowo, lecz „przednie szeregi” są do tego zobowiązane. Dlatego trzeba jak najszybciej w Ukrainie pozbywać się dominacji intelektualnego i moralnego ubóstwa, a także znacznej części kosmopolitycznej, a nawet otwarcie ukrainofobicznej „wierchuszki” na wszystkich szczeblach władzy, w organach samorządu lokalnego i na innych odpowiedzialnych stanowiskach. Są one bowiem tromby, które uniemożliwiają kształtowanie społecznych priorytetów oświecenia, kulturalności i ukrainocentryczności narodu. Idealnym stanem społecznym dla takich władców jest milczenie, „spokój”, zubożenie, półwykształcenie. Jak pokonać tę społeczną wrzód? Bezsprzecznie najlepszym sposobem jest odejść naturalną drogą (z własnej woli) od władzy, która cię przerasta. To jest wieczny problem cywilizacyjny. Już Seneka w swoich „Dialogach” opisywał tę sytuację, przytaczając słowa Demokryta: „Kto chce spokojnie żyć, niech nie zajmuje się zbytnio sprawami publicznymi ani prywatnymi, bo i w życiu prywatnym, i publicznym nie to, że wiele — bardzo wiele trzeba robić. Lecz gdy nas nie wzywa żaden zaszczytny obowiązek, wtedy od działalności należy się wycofać”.
Optymalny model edukacji. Na poziomie politycznym, legislacyjnym i obywatelskim powinien on opierać się na społecznej odpowiedzialności i partnerstwie państwa, biznesu, instytucji pozarządowych, na ich umotywowanej współpracy na rzecz wspierania edukacji, kształcenia i przekwalifikowania wysokowykwalifikowanych kadr. Jego główne przesłanie: najbardziej humanistyczną, rzetelną, społecznie i ekonomicznie uzasadnioną polityką jest inwestowanie w Człowieka. W warunkach nieogłoszonej wojny z Rosją ta potrzeba jest szczególnie odczuwalna. Wymaga ona moralno-etycznego, państwowo odpowiedzialnego zachowania tych urzędników i instytucji władzy, które dysponują środkami publicznymi (budżetowymi). Tymczasem w Ukrainie obserwuje się korporacyjne zmówienie „polityków” różnych maści co do podziału budżetowego tortu. Wadą obecnej władzy jest to, że przy katastrofalnym niedoborze środków
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
na edukację, naukę, kulturę, ochronę zdrowia, pensje szefów przedsiębiorstw państwowych, które pracują skrajnie nieefektywnie, są tysiąc (!) razy wyższe niż emerytura ukraińskiego pedagoga, pensja bibliotekarza, wychowawcy, trenera, artysty. Kiedy na 2017 rok w budżecie Ukrainy przewidziano na branżę „Nauka” zaledwie 0,16% PKB (2018 — 0,2%), (Japonia — 7%, Szwecja, Izrael — 4,5%), a na „utrzymanie” obecnych 6 partii parlamentarnych w ciągu ostatnich dwóch lat przeznaczono 391 i 442 mln hrywien oraz 0,5 mld hrywien na bieżący 2018 rok, to najwyraźniej staje się rozpoznawalny „poziom” państwowego myślenia współczesnego politycznego establishmentu. Takie zdeformowane zjawiska społeczne będą istnieć dopóty, dopóki między państwem a społeczeństwem nie będzie toczył się dialog o charakterze ogólnonarodowym. Naukowe uzasadnienia żywotnie ważnych problemów muszą stać się podstawą decyzji politycznych. Zgodnie z zadeklarowanymi przez państwa świata na szczycie w Rio de Janeiro (2012) zasadami, „konieczne jest wspieranie podejmowania uzasadnionych decyzji w kwestiach polityki w sferze zrównoważonego rozwoju, wzmacnianie związku między nauką a kształtowaniem polityki”. Narodowa świadomość Prawie trzy lata minęły od czasu, gdy pod wpływem opinii publicznej, realiów budowy państwa, w warunkach rosyjskiej agresji, wydano Dekret Prezydenta o narodowo-patriotycznym wychowaniu dzieci i młodzieży. Te strategiczne zadania, cele, wartości wymagają teoretycznych dociekań naukowych i badań, praktycznego wdrożenia w życie. Wszystko to oznacza, że w sposób radykalny należy przebudować także kierunki badań dysertacyjnych. Wskazane priorytety — formowanie tożsamości narodowej; wychowanie patriotyczne; utwierdzanie w edukacji przede wszystkim autorytetu państwowego języka ukraińskiego jako najwyższej wartości duchowej; zwrócenie narodu ku pamięci narodowej, prawdzie historycznej; wprowadzanie do treści edukacji dorobku kultury narodowej narodu ukraińskiego — wszystko to powinno stać się podstawą dla fundamentalnych i stosowanych badań Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, uniwersytetów, nauk psychologicznych, pedagogicznych, socjologicznych, historycznych, filozoficznych. W przeciwnym razie będzie trwała nadal konserwacja myślenia dotycząca możliwości „współżycia” rudymentów sowietyzmu, stalinizmu, stołypinszczyzny i jakościowo nowych wartości niepodległego państwa ukraińskiego. Na Ukrainie jeszcze do niedawna wznoszono lub pozostawiano nienaruszone symbole katów narodu ukraińskiego — od Katarzyny II do Stalina, jednak nauka (ukraińska) nie zawsze daje należyte odpowiedzi na perspektywiczne zadania budowania narodu, utwierdzania światopoglądu narodu ukraińskiego, formowania ukraińskiej tożsamości narodowej, jednoczącej Idei. Te problemy są niezwykle ważne, ponieważ naród nie może czuć się pewnie, gdy na przykład 43% populacji południowo-wschodnich obwodów Ukrainy, według sondaży socjologicznych, nadal uważa Stalina za „mądrego wodza”. Degradacja infrastruktury humanistycznej zawsze będzie rodzić kryzys społeczeństwa. Dlatego półoświecone w kwestii własnej pamięci historycznej, półobywatelskie społeczeństwo musi stać się narodowo świadome. Dzięki edukacji, nauce, kulturze. Drwina z Ukraińców W tym celu należy przede wszystkim zatrzymać (tworząc odpowiednie przesłanki) „drenaż mózgów”, kiedy setki tysięcy dyplomowanych specjalistów stają się niepotrzebni na Ukrainie, którzy albo masowo zasilają kolumny migrantów, albo „odnajdują” się w nisko wykwalifikowanym środowisku, a co gorsza — zwiększają liczbę zlumpenizowanego, depresyjno-agresywnego, asocjalnego kontyngentu ludności. Bo nie rzepakiem, spławem drewna i rudą bogata jest Ukraina, a przede wszystkim ludźmi. I elita narodowa (prawdziwa!) jest droższa niż jakakolwiek waluta narodowa. Ukraina jest zobowiązana chronić ludzi, a ludzie — Ukrainę. Bo jak pisał T. Szewczenko: „Nie ma na świecie Ukrainy, / Nie ma drugiego Dniepru”. Trudno osiągnąć poziom europejskości, kiedy traci się ukraińskość, a co za tym idzie, moralność, kulturalność, zdolność instytucjonalno-państwową. Sądząc po treści przestrzeni informacyjnej, praktycznie okupowanej przez oligarchiczne antyukraińskie grupy, taki stan zadowala jedynie tych, którzy pragną prolongować stagnację narodu ukraińskiego. Wybijanie „patriotycznymi” wysiłkami kwot językowych w mediach Ukrainy świadczy o poniżeniu godności ukraińskości na danej jej przez Boga ziemi. Ta walka o kwoty, jak i zaśmiecone dyskusyjnym śmieciem, świadomie nieprzegłosowane, niezwykle ważne projekty ustaw o języku ukraińskim, świadczą o ogromnym deficycie ukraińskiej tożsamości w potencjale politycznym „po-majdanowej” władzy. Spoczywa ona zadowolona na ideologicznym tronie fałszywego (przez nią wymyślonego) slangu „Jedinaja strana — jedyna krajina”. Jednak tron na takim antyukraińskim wykręcie prędzej czy później zamienia się w krzesło elektryczne. Tym bardziej, że ani Konstytucji Ukrainy, ani decyzji Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z 14 grudnia 1999 roku, a teraz już i z 28 lutego 2018 r., nie wolno naruszać nikomu. Najbardziej obiektywną i jednocześnie negatywną oceną władzy za poprzednie lata w polityce humanistycznej, co negatywnie wpłynęło na sferę kulturalno-oświatową, było wspieranie pełnokrwistego funkcjonowania złowrogiej dla Ukraińców ustawy „Ka-Ka” i nieuchwalenie do dziś Ustawy o języku ukraińskim. Rzeczywiście, „po raz pierwszy”, jak lubią mówić obecni politycy, na Ukrainie brakuje narodowego programu państwowego „Ukrainiec zagraniczny”, co ignoruje normy konstytucyjne artykułu 12, w którym ogłoszono: „Ukraina dba o zaspokojenie narodowo-kulturowych i językowych potrzeb Ukraińców mieszkających poza granicami państwa”. Myślę, że wystarczy ocenić tylko to, co stało się z Ukraińcami w Rosji czy Naddniestrzu, a zrozumiemy całą trwającą tragikę naszego narodu poza granicami macierzy. W Rosji, w której cała duchowa, intelektualna, edukacyjna, kościelna, muzyczna, oratorska, śpiewacza, drukarska, a nawet piekarska kultura została stworzona przez Ukraińców, dzisiaj zniszczono wszystko — ukraińską szkołę, język, biblioteki, druk książek, cerkiew i co najstraszniejsze, wykorzeniono uczucia narodowe. Warto choćby przypomnieć o prawdziwych źródłach, zwłaszcza apologetom „ruskiego miru”, słowa znanego ideologa eurazjatyzmu hrabiego M. Trubeckiego, który zaznaczał, że „droga Rosji do europeizacji wiedzie przez ukrainizację”. Spekulując zasadami demokracji, wolności słowa, a nawet wymyślonymi problemami mniejszości narodowych, świadomie ignorując naród tytularny, który nadał imię państwu ukraińskiemu, polityka informacyjna nie stała się czynnikiem jednoczącym narodu politycznego, niezawodnym zasobem budowania narodu i państwa, ochroną i obroną przed najeźdźcami i wychowanymi w domu mankurtami. Podwójną tożsamość w obrazie dwugłowego orła imperialnego z perspektywą „rosyjskojęzyczności” bezpośrednio i pośrednio, wykorzystując ideologię miękkiej siły, narzuca się społeczeństwu ukraińskiemu, doprowadzonemu przez problemy socjalne do stanu półprzytomności („kakaja raznica”) w informacyjnym, kulturalno-oświatowym, politycznym, a nawet kościelnym segmencie życia.
Niestety, ideolodzy i praktycy „ruskiego miru” znajdują się nie tylko na zewnątrz, ale i wewnątrz kraju. Wystarczy, by ci, którzy jeszcze są w stanie, przejrzeli wystąpienia etatowych „gaduł” w „ukraińskich” oligarchicznych kanałach, przesyconych fobią wobec ukraińskości. Są oni znani i „nie ma na to rady”, jak mówi ludowe przysłowie. Zrozumiałe, że to nieustanne bombardowanie częściowo „wychowuje”, wydeptując ukraińską duszę. Ale zgubnie działają także dość umiarkowane i intelektualne czynniki. W tym kontekście warto przy okazji wspomnieć wywiad w „Diełowoj Stolice” ukraińskiego pisarza Andrija Kurkowa, który stwierdził: „Język rosyjski poza Rosją jest samodzielnym zjawiskiem. Dla ograniczenia możliwości Rosji do ochrony języka rosyjskiego na Ukrainie należy uznać ukraińską rosyjskojęzyczność za ukraińską »własność kulturową« i wziąć ukraińską ruszczyznę pod swoją kontrolę filologiczną. Kijów musi pracować nad stworzeniem rosyjskojęzyczności na Ukrainie jako własnego zjawiska, a nie części »ruskiego miru«. Na przykład, otworzyć instytut języka rosyjskiego lub instytut języka rosyjskiego i innych języków mniejszości narodowych pod dachem Instytutu Językoznawstwa im. Ołeksandra Potebni Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, aby utrwalać odrębność ukraińskiego języka rosyjskiego, pracować nad stworzeniem rosyjskojęzycznej Ukrainy już jako własnego zjawiska, a nie jako części wspólnego »ruskiego miru« poza granicami Rosji. Tym, których temat języka rosyjskiego na Ukrainie irytuje, chcę przypomnieć, że nie chodzi o status języka, a o miliony ukraińskich rosyjskojęzycznych obywateli, wyborców, którzy, jeśli się ich ignoruje lub pokazuje tylko jako wrogów Ukrainy, mogą wpłynąć na wynik każdych przyszłych wyborów — zarówno parlamentarnych, jak i prezydenckich”. Z tym, co powiedział A. Kurkow, można zgodzić się jedynie w tym, że rzeczywiście dla części obecnej politycznej „elity”, która przejmuje się swoim władczym interesem — utrzymać się za wszelką cenę, nawet kosztem oddania wartości narodowych, otwarcie zaproponowany wariant jest przedmiotem handlu. Dogodzić, kupić, udobruchać „wyborcę”, być solidarnym z nim, pobłażając mu nawet wtedy, gdy bojkotuje on ukraińskie wartości. Te kwestie są znacznie poważniejsze niż kupowanie wyborców „gryką”, gdyż dotyczą bezpieczeństwa narodowego. Okazuje się, że po Majdanie można już pozwalać, nie karząc przestępców, zacząć handlować tym, co najcenniejsze — kulturą narodową, językiem, wiarą, byle tylko zapewnić sobie poparcie tych „rosyjskojęzycznych”, którzy śpią i marzą o utwierdzeniu „rosyjskiej” Ukrainy. „Jaka różnica, w jakim języku”. Możliwe, że dla podobnych typów, którymi przepełnione są centralne i lokalne kanały telewizyjne i radiowe, a także niektóre gabinety władzy, taki wybryk (jestem przekonany, że zamówiony) jest naturalny, ponieważ są oni wychowani i „kochają się w rosyjskości”. Ich myśli, uczucia, zamysły i pragnienia znajdują się poza granicami ukraińskich wartości, idei, ideałów, są tam, w ostępach ideologemów „ruskiego miru”, „Czwartej republiki” Łożkina, który już napomykał o perspektywiczności tego scenariusza. Kurkow „pod intelektualną szubą” próbuje zacząć go realizować w imieniu intelektualistów.
Analiza historycznej retrospektywy przypomina nam o podobnych zamachach, których wielokrotnie dopuszczano się wobec Ukraińców, ich narodowej edukacji i kultury. Rzeczywiście, można prześledzić paralele sprzed stulecia, kiedy to w Charkowie zamiast Ukraińskiej Republiki Ludowej „formowano”, na polecenie bolszewickiej Moskwy, nowy zły twór — Ukraińską Socjalistyczną Republikę Radziecką. I nawet w tamtych okolicznościach jej przywódca M. Skrypnyk zmuszony był inicjować, niechby i radziecką, ale ukrainizację. Choć dzisiejsze inicjatywy, które rozbrzmiewają (raczej muczą) ze wszystkich ekranów, a także od poszczególnych władców, są podobne do półgłośnego „śpiewu” (nie partesowego, który przynieśli im Ukraińcy) ordyńców w Moskowii na przestarzały temat: „Małuju Rossiju rukam pribrat”. Bardzo to wszystko przypomina również program rosyjskich szowinistów sprzed 90 lat, który na polecenie Stalina w 1927 roku przywiózł realizować Kaganowicz. Oczywiście, „surżykowy” czy wyzuty z pamięci Ukrainiec nie będzie tym ludzkim „materiałem”, który jest zdolny rozwijać współczesną rosyjską kulturę, być dla niej donorem, a nie tylko recypientem. Ale oderwany z jakiegoś powodu (!) i przez kogoś (!) obecnie od ukraińskiej kultury narodowej, taki zdenacjonalizowany Ukrainiec prędzej czy później stanie się obiektem ekspansji Kremla, żerem dla ofiar „ruskiego miru”, którego strategią jest ochrona rosyjskojęzycznych wszędzie tam, gdzie zamieszkują. Rozwojowi podobnego scenariusza trudno zaprzeczyć, wszak kojarzy się on z wiecznym prawem natury — zabłąkanego, odstającego od głównej grupy, pożerają drapieżniki. Niestety, wokół Ukrainy i na Ukrainie jest ich dzisiaj zbyt wielu. Utrata Krymu i Donbasu jest tego potwierdzeniem. Wszak zmarginalizowana i zdenacjonalizowana ludność, w tym znaczna część młodzieży tych ukraińskich terytoriów, jak i większość rozmieszczonych tam siłowych struktur, solidaryzowała się z ideologią „ruskiego miru” i agresją Rosji, zamiast wesprzeć Ukrainę. Terytorialnie i politycznie ci obywatele znajdowali się pod statusem Ukrainy, ale „kulturowo”, ideologicznie byli w niewoli rosyjskiego światopoglądu i mentalności. Przy milczącym przyzwoleniu ukraińskich władz, a nawet wsparciu, niemal całkowicie tabuizowany był dostęp do ukraińskojęzycznych wydawnictw, książek, gazet, radia i telewizji. Na uniwersytetach i w szkołach nauczanie odbywało się tylko w języku rosyjskim, a urzędnicy całkowicie ignorowali język państwowy. Socjokulturowe środowisko znajdowało się pod wpływem propagandy, polityki i ideologii Rosji. 0,2% ukraińskojęzycznego nauczania w 600 szkołach Krymu — to absurdalny wskaźnik dla suwerennej Ukrainy, który przyspieszał tragiczne czasy. W Sewastopolu (370 tys. mieszkańców) w krótkim okresie otwarto 12 filii rosyjskich uniwersytetów. Wszystkie księgozbiory biblioteczne kompletowano z Moskwy i Sankt Petersburga. Polityka humanitarna Ukrainy została oddana na łup jej przeciwnikom i wrogom. „Dobro pozżałowat” Molochowi — to paradygmat ówczesnej ukraińskiej polityki (nie tylko humanitarnej), która doprowadziła do obecnej tragedii na Krymie i w Donbasie. Dlatego polityka humanitarna w wymiarze teoretycznym i praktycznym jest zdegradowana, niedostosowana do wymagań czasu, zagrożeń i wyzwań, jeśli jest zdolna konserwować na Ukrainie sowietyzm, wtórność, służalczość, „gastronomiczność” ideałów, formującą zlumpenizowaną dla przyszłych „wyborów” bazę społeczną. Za każdym razem, gdy aktualizuje się problem bezpieczeństwa narodowego, pojawiają się zagrożenia dla państwowości, warto z wielką odpowiedzialnością podchodzić do strategicznego zadania — formowania ukraińskiej tożsamości narodowej, państwowej, narodowej, osobistej godności Ukraińca jako obywatela-patrioty. W warunkach informacyjno-politycznego gwałtu, wszczętego przez orędowników i jednocześnie winowajców ideologii oraz praktyki przetrwania narodu, konieczne jest nieustanne formowanie ideałów ukraińskiej państwowości. Perspektywa sukcesu tej światopoglądowej, duchowej i politycznej transformacji będzie zależeć przede wszystkim od wypełnienia przez państwo swojego najważniejszego etycznego, polityczno-prawnego obowiązku — służenia swojemu Ukraińskiemu narodowi. Ale państwo musi stać się inne, takie, o jakim marzyło wielu współczesnych u zarania ukraińskiego odrodzenia końca lat 80. XX wieku. Bez oligarchów, którzy postrzegają Ukrainę nie jako najwyższą duchową i polityczną wartość, a jedynie jako terytorium, gdzie się „zarabia”. Platon w swoim słynnym dziele „Państwo”, jakby przewidując, pisał: „Państwo tego typu, bez wątpienia, nie może być jednością, ono jakby składa się z dwóch państw: jednego — dla biednych, a drugiego — dla bogatych; chociaż będą żyły w tej samej miejscowości, jednak zawsze będą się do siebie odnosić wrogo…”. Te oryginalne i śmiałe oceny jak na tamte czasy, napisane ponad 2300 lat temu, są aktualne do dziś, niestety. Świat, Ukraińcy razem z nim, niewiele się zmienili. Etyka i moralność, sumienie i prawda zaplątały się w sieci technologicznego postępu i zysku, argument siły zwyciężył siłę argumentu. Ale zmiany na lepsze będą zachodzić (na Ukrainie!), w tym celu uczyńmy ukraińską Edukację rzetelną, humanitarną, intelektualną i narodową. Georgij FILIPCZUK
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Słusznie zauważono, że w grecyzmach i latynizmach połączenie liter AU zazwyczaj oddajemy przez AV: awtor, awtentyczny, lawr i in. Uważam, że w tym przypadku należy pozostawić jedynie kilka wyjątków w rodzaju traur. e) Oddanie niemieckiego dyftongu EI: Heine czy Haine? Jeśli obowiązująca pisownia narzuca moskiewską formę Hejne, Ejnstejn, Lejpcig, Rejn, Szwajcaria, to projekt z 2018 roku nakazuje niemieckie połączenie liter EI oddawać przez AJ na wzór Wajnrajch, frojlajn, ale w stylu chorobliwego rozdwojenia między swoim a moskiewskim „zgodnie z tradycją w dawniejszych zapożyczeniach …ei oddajemy przez EJ: grosmejster, Hejne, Lejpcig, Rejn, Szwajcaria” (s. 133). Godna podziwu hybrydowość myślenia! є) Zapis I lub Y w obcych słowach po spółgłoskach jest skrajnie zagmatwany. Dlaczego by nie rozszerzyć reguły „dziewiątki” na nazwy własne? Dlaczego w jednych toponimach i antroponimach po spółgłoskach jest I, a w innych Y? Jak ma sobie z tym poradzić uczeń? Gdzie logika w pisaniu przez I: Aristotel, Didro, Dizel, Grimm, Kanzas-Siti, Medichi, Missisipi, Rossini, Sidnej, Helsinki, ale przez Y: Bratysława, Madryd, Kryt, Sardynia, Skandynawia, Tybet, Tybr, Brazylia, Syrakuzy, Syria, Sycylia (s. 127, 129—131)? ż) Dlaczego Ukraińcy spółgłoski wargowe i tylnojęzykowe przed ja, ju, je, ji w jednych obcych słowach mają wymawiać po francusku: biust, biudżet, piure, biaz, kiuwet, a w innych — po ukraińsku: b’jef, komp’juter, p’jedestał, P’jemont, Montesk’je? A dlatego, że w języku moskiewskim na miejscu naszego apostrofu piszą „miękki znak”, a gdzie nie ma Ь, okazuje się, tam Ukraińcom apostrofu pisać nie przystoi! Czy poszczególni członkowie komisji tego nie wiedzą, czy nie pozwolono im tego ruszać? Zasady z apostrofem / lub bez wymagają dogłębnego PRZEGLĄDU! Cechy morfologiczne: a) Do koncepcyjnych cech morfologicznych ukraińskiego rzeczownika, które doznały antysystemowych zmian w Ortografii z 1933 roku i zostały zaproponowane do przywrócenia w Projekcie z 1999 roku, należą formy rzeczowników rodzaju żeńskiego III deklinacji na -t’ po spółgłosce w dopełniaczu liczby pojedynczej oraz rzeczowniki rodzaju nijakiego IV deklinacji z wstawianym sufiksem -en w przypadkach zależnych: radosti, smerti, a także 5 rzeczowników oseny, soly, krowy, lubowy, Rusy (zamiast wspólnego z językiem moskiewskim zakończenia -i) oraz plem’ja, im’ja — plemeny, imeny. Projekt z 2018 roku ten problem (rzecz. III deklinacji na -t’) rozwiązuje w najdziwniejszy sposób: ogranicza możliwość używania tej formy na -y jedynie „w tekstach artystycznych” (s. 100). Przy okazji przypomniało się, że cyrkularz wałujewski z 1863 roku również ograniczył używanie języka ukraińskiego jedynie do literatury pięknej, ale nie dopuszczał go do sfery urzędowej i naukowo-dydaktycznej… b) Co najmniej zdziwienie wywołuje forma rzeczownika rodzaju męskiego II deklinacji tato w liczbie mnogiej mianownika jako tata, a w dopełniaczu liczby mnogiej jako tat (s. 97) w przeciwieństwie do obowiązującej normy taty i tatiw (tat) (s. 91).
Maschinelle Übersetzung
Iryna FARION. I. Po co trzeba reformować pisownię i dlaczego teraz? a) Obowiązująca ukraińska pisownia (ostatnie wydanie z 2012 r.) to usankcjonowanie tak zwanego ukraińskiego języka sowieckiego, który został „znormalizowany” w latach 20.–30. XX wieku poprzez wymuszoną zmianę wewnętrznej struktury języka (fonetykę, morfologię, składnię) oraz zewnętrzny wpływ demograficzny na użytkownika tego języka (Hołodomor, represje i terror: tylko w samym 1933 roku ZNISZCZONO 1649 naukowców-„nacjonalistów” oraz 10 mln zamordowano Głodem). Przyjęta przez obcych (J. Stalin, N. Kaganowicz, A. Chwyla (Olinter), P. Postyszew, W. Zatoński) pisownia z 1933 roku w słowach obcych to normy języka moskiewskiego, a nie ukraińskiego (Afiny, socyalnyj, audytorija, projekt, Iuda, Ejnsztejn, Cheminguej, uikend, u biuro; natomiast TRZEBA: Ateny, socyjalnyj, awdytorija, projekt, Iuda, Ajnsztajn, Hemin-gwej, wikend, u biuri). Zniszczyła ta pisownia również zjawiska słowotwórcze oraz fonetyczno-morfologiczne w słowach rodzimych: inszyj, radosti (dopełniacz liczby pojedynczej rzeczowników III deklinacji), imeni (dopełniacz liczby pojedynczej rzeczowników VI deklinacji), sportywnyj, diiuczyj, Petru, Petro (wołacz), dewianosto, do Krawciwa, simdesiaty, dawajte pidemo, u mene je, u szkołu itd. (zamiast inszyj, radosty, imeny, sportowyj, czynnyj, Petrowi, Petre, dewiatdesiat, do Krawcewa, simdesiatyoch, chodimo, ja maju, do szkoły) itd. b) Problem pojawił się nie TERAZ, a na I Międzynarodowym Kongresie Ukrainistów w 1993 roku ogłoszono potrzebę stworzenia dla Ukraińców z całego świata JEDNOLITEJ pisowni. W rezultacie – uchwała Gabinetu Ministrów Ukrainy z 8 czerwca 1994 roku o zatwierdzeniu składu Ukraińskiej Komisji Narodowej (UKN) ds. pisowni przy Gabinecie Ministrów Ukrainy na czele z ówczesnym wicepremierem M. Żułynskim. Odpowiedzialność za pracę komisji powierzono nowo utworzonemu w 1991 roku Instytutowi Języka Ukraińskiego (dokładniej: odtworzonemu po zniszczeniu Instytutu Ukraińskiego Języka Naukowego w 1930 roku). c) Opracowany projekt nowej redakcji „Ukraińskiej pisowni” pod kierownictwem dyrektora Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy Wasyla Nimczuka opublikowano w 1999 roku i rozesłano do dyskusji w kompetentnych kręgach. Jednocześnie w prasie rozpoczęła się sterowana kampania oczerniająca przeciwko podstawowym nowościom, które systemowo ilustrowały dekolonizację (rozumiej: demoskowizację) obowiązującej pisowni. 11 lutego 2002 roku prezydent Ukrainy L. Kuczma. Kontynuacja tematu. Początek w nr 35 z 2018 r.
II. Co proponuje projekt pisowni z 2018 roku? Moim zdaniem nie ma żadnego powodu, by pracowała Ukraińska Komisja Narodowa (UKN), jeśli nie postawi sobie za główne zadanie zdemoskiewizowania (i desowietyzacji) ukraińskiej pisowni w słowach rodzimych i obcych, w szczególności w kategoriach fonetycznych i morfologicznych. Inne kwestie mają motywację praktyczno-techniczną. Nie będzie się kruszyć kopii o pisownię słów typu mini(spódniczka) czy top(modelka) łącznie lub oddzielnie, pisownię wielką czy małą literą, wymianę u/w, i/j, z/zi/iz, motywację znaków przestankowych czy wprowadzanie nowych (takich jak: ukośnik czy zasady rubrykacji tekstu) i in. Kopie kruszy się wokół tych zjawisk językowych, które są SYMBOLAMI własnej lub cudzej KULTURY oraz nad sposobami przekazywania obcych środków językowych własnymi. Najważniejsze z nich ujawnimy. W projekcie pisowni mają one wyraz fonetyczny i morfologiczny. Cechy fonetyczne: a) Bardzo ważnym (choć połowicznym) zaleceniem projektu z 2018 roku jest wariantywny zapis Y (obok I) przed N, R na wzór indyk (yndyk), irod (yrod), iryj (wyryj), w wykrzykniku i partykule ycz!, w czasowniku (i pochodnych) ykaty, w niektórych turcyzmach: yr, Kim Czen In (s. 6). O Y w pozycji początkowej „krzyczy” status fonemowy tego dźwięku, a Słownik pod redakcją B. Hrinczenki podaje 99 słów z początkowym Y nie tylko przed N, R: ywa, ydół, yżycia, yleć, ymbir, yskra. b) Zapis G lub Ґ w miejsce obcych H, G. Ponieważ w języku moskiewskim brak dźwięku H, obce słowa z h, g przekazują oni przez Ch, G (nasze Ґ): Hegel (Hegel), Goethe (Goethe), chelouyn (halloween). Natomiast język ukraiński ma do przekazania tych dźwięków h, ґ: Heґel, Ґoethe, helowin. Projekt z 2018 roku, słusznie zauważając, że „dźwięk g oraz bliskie mu dźwięki zazwyczaj przekazujemy literą h” (s. 126—127) (awanhard, Luksemburg), w antroponimach proponuje podwójną normę: Hegel i Heґel, a w niektórych apelatywach, jak w języku moskiewskim, pozostawia zapis z literą Ch: chobi, chokej, chol, choldynh, charakiri i in., choć całkiem poprawnie podaje nowsze zapożyczenie hospis (a nie chospis). c) Zapis T w miejsce greckiej tety (θ) (łac. th). Jeśli w języku moskiewskim ten grecki dźwięk zazwyczaj przekazywano przez F, to w praktyce ukraińskiej, ze względu na obcość i zapożyczenie dźwięku F, grecyzmy odtwarzano przez T: anatema, ortodont, ortokwas, teatr, Hołhota, Todos, Tekla, Marta i in. Projekt z 2018 roku proponuje „wariantywność ortograficzną”, gdzie z jakiegoś powodu wśród wykazu słów, „przyjętych w języku ukraińskim z F”, znalazło się popularne imię Marta w wariancie MarFa (s. 127). Pytam: gdzie istnieje taki zwyczaj nazywania pań, panien i panienek MarFami? Nawet w utworach ukraińskiego klasyka, być może, jako niezmierzony „znawca” języka ukraińskiego zwrócił się do ówczesnego szefa rządu A. Kinacha (jeszcze jednego wyjątkowego „retora” języka ukraińskiego) z propozycją „częściowego przeglądu składu osobowego” UKN i podporządkowania jej Ministerstwu Oświaty oraz NAN Ukrainy. d) Ukraińscy językoznawcy, w szczególności główny inspirator przywrócenia rodzimych norm ukraińskiej pisowni, zniszczonych przez reżim sowiecki, Wasyl Nimczuk — nie przestawał rozwijać tematyki pisowni, najważniejszym osiągnięciem naukowym czego stała się wydana praca „Historia ukraińskiej pisowni XVI—XX wieku. Chrestomatia”, 2004). Wydawało się, że po przeczytaniu tego fundamentalnego wydania w wielu głowach powinno się rozjaśnić co do potrzeby: a) historycznego przyswojenia charakteru normy językowej, b) wzorowania się na rodzimej fonetyczno-morfologicznej, a nie obcej, przede wszystkim moskiewskiej, systemie lingwalnym. e) Ponieważ problem pisowni nie przestawał wisieć jak miecz Damoklesa nad władzą, to ta sama, już po-majdanowa władza, wzięła się za zatwierdzenie nowego składu UKN ds. pisowni 17 czerwca 2015 roku. W skład UKN weszło 25 osób, wśród których zwiększyła się liczba niefachowców z zakresu filologii ukraińskiej: germaniści, latyniści, matematycy, technicy, ekonomista… Z jakiegoś powodu nie znalazło się miejsce w tej komisji dla głównego znawcy historycznej problematyki pisowni i twórcy wcześniejszych propozycji zdemoskiewizowania naszej pisowni, czł.-kor. NAN Ukrainy Wasyla Nimczuka! Prezydium NAN Ukrainy, które formowało ten skład komisji, motywowało wykluczenie W. Nimczuka ze składu komisji jego wiekiem emerytalnym… I nie będę przypominać, ile lat ma prezydent NAN Ukrainy B. Paton (ur. 1918) i ilu emerytów wchodzi do Prezydium NAN Ukrainy, którzy wiekiem przypominają członków biura politycznego w czasie umierania ZSRR… Szczególnie wzruszają swoją orientacją zawodową współprzewodniczący komisji: doktor nauk fizyczno-matematycznych M. Stricha (jednocześnie jako urzędnik w randze wiceministra oświaty i nauki, inspirator osławionego „wykastrowania” i denacjonalizacji szkolnictwa wyższego) oraz S. Pyrożkow, doktor nauk ekonomicznych, akademik NAN Ukrainy, dyrektor Narodowego Instytutu Stosunków Ukraińsko-Rosyjskich (1997—2001), oponent rozprawy doktorskiej Wiktora Janukowycza… Kuczma, być może, nawet nie marzył o takim „składzie osobowym” i „nadzorcach” UKN (nie przeczymy, że nie więcej niż DZIESIĄTKI — spośród 25 — adekwatnych pod względem profesjonalizmu i światopoglądu ukraińskich filologów, członków UKN). Słowem, prezydium NAN Ukrainy, formując skład komisji, dobrze policzyło liczbę głosujących ZA i PRZECIW zdemoskiewizowaniu naszej Pisowni! Kiedy niemożliwe jest zatrzymanie procesu, trzeba go przejąć.
w piśmiennictwie nie wyskrobać takiego dziwoląga! g) Pisownia W w miejscu W w anglicyzmach typu weekend (a nie uikend). Jednak projekt z 2018 roku proponuje, podobnie jak w obowiązującej pisowni, pisać „w niektórych słowach zgodnie z tradycją U (czyją tradycją? — I. F.): Uels, Uoll-strit (dlaczego nie strit, jak w „spirit”?), Golsuorsi, uajt-spirit” (s. 127). Wychodzi więc na to, że projekt pisowni z 2018 roku nadal chce zachować w naszym języku tradycję języka moskiewskiego… Po co? ґ) O JOTACJI przy zbiegu samogłosek. Oddanie łacińskiego IA jako IJA, tak jak było to w pisowni z 1928 roku i projekcie z 1999 roku, projekt z 2018 roku całkowicie ignoruje i proponuje pisać tak, jak w języku moskiewskim: arterIAlnyj, a nie arterIJalnyj (s. 29). Podając przykład antroponimu MarcIAl, niektórzy członkowie komisji zapewne zapomnieli o powszechnie używanym MarkIJan (a nie MarkIAn), skodyfikowanym w słowniku „Własne imiona ludzi” (1996), UlIJan (s. 109), AndrIJan (s. 39), KuprIJan (s. 70), a także o powszechnie używanych obcych apelatywach przez IJA makIJaż oraz manIJak i rodzimej leksyce typu dIJalnist, a nie di-Alnist. A co dopiero mówić o naszych niedawnych klasykach W. Stusie i B.-I. Antonyczu, którzy inaczej niż fIJalka nie pisali: „FIJalka w ogrodzie rosła…” (W. Stus), „Z oczu fIJalkom smutkiem kruszysz…” (B.-I. Antonycz)! To samo dotyczy oddania łacińskiego IU jako IJU, o czym nie ma mowy w projekcie z 2018 roku: trIUmf (było trIJUmf). Wśród gąszczu zasad i przykładów nie zobaczyliśmy przepisu dotyczącego Judy czy, jak jest obecnie po moskiewsku, IUdy??? Poza uwagą pozostało chyba najbardziej produktywne w użyciu słowo Europa (według pisowni z 1928 roku) czy Jewropa (według moskiewskiej i obowiązującej pisowni)? Oczywiście, że bezsprzecznym pozytywem projektu z 2018 roku jest pisownia proJekt obok trajektorija, foje (s. 128), diJereza, riJeltor w jednym szeregu systemowym z diJeta, kariJes, DaniJel, HabriJel, AriJel, MariJetta (s. 131). d) Oddanie obcych dyftongów AU, OU: AUdytorija czy AVdytorija, snoubord czy snobord, EjzenhAUer czy AjzenhAVer? Nawiasem mówiąc, właśnie według moskiewskiej pisowni nazwiska amerykańskiego prezydenta EjzenhAUer, a nie, jak pisali Ukraińcy AjzenhAVer, według wspomnień ostatniego głównodowodzącego UPA W. Kuka, zostały rozpoznane fałszywe listy od radzieckiego kierownictwa, które wabiły na spotkanie z dowódcą UPA. Projekt z 2018 roku nie rozwiązuje tego problemu, w szczególności pozostawiając pisownię Faust, zamiast rozpowszechnionego przed moskwizacją Favst (zob. poezja E. Małaniuka „Favstivśka nicz”), oraz proponuje wariantywność w dawnych grecyzmach: audijencija i avdijencija, audytorija i avdytorija, laureat i lavreat, pauza i pavza, fauna i favna. Jednocześnie
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
w) Wśród absurdalnych propozycji znajduje się zmiana odmiany rzeczownika chabar (łapówka) według typu grupy miękkiej (chabaria, chabariem zamiast chabara, chabarem), przy jednoczesnym pozostawieniu go w grupie rzeczowników twardych (s. 75). g) Nie ma żadnej potrzeby zachowywać wśród przykładów odmiany rzeczowników II deklinacji w dopełniaczu liczby mnogiej surżykowej formy „sim czołowik”, czyli „siedmiu osób”, która przedostała się z pisowni z 1928 roku do obowiązującej pisowni oraz do Projektu z 2018 roku. Jest to moskiewska kalka „skolko czeławiek” (poprawnie: skilky osib). g) Niezwykle stosowne jest wyrównanie paradygmatu rzeczowników rodzaju męskiego w dopełniaczu liczby mnogiej, które są etnonimami: nie tylko wirmeniw, hruzyniw, osytyniw, ale także tatariw, bołhariw (a nie obowiązującej i proponowanej formy bołhar, tatar) (s. 97). d) Obce rzeczowniki z końcowym -o, takie jak metro, biuro, credo, ewro, kino, nadal, zgodnie z moskiewską pisownią, pozostają nieodmienne. Aż dziwne, że „przeskoczyć” do ukraińskiego paradygmatu udało się tylko trójce słów: wyno, sytro, pałto (s. 135). Gdzie logika? e) Pełnej rehabilitacji wymaga liczebnik dewjatdesjat (dziewięćdziesiąt) oraz rozpatrzenie jego odmiany wśród odpowiedniego typu liczebników, czego w projekcie nie zauważyliśmy. je) Pozytywnym zjawiskiem projektu z 2018 roku jest traktowanie imiesłowów przymiotnikowych czynnych na -czyj (-a, -e) jako takich, które „używane są głównie w znaczeniu przymiotników i rzeczowników” oraz sprowadzenie do minimum ich przykładów z oznaczeniem „rzadko”: wykonujuczy, zrostajuczy, pracujuczy (s. 124). Bardzo ważne jest również to, że w samym tekście projektu, w odróżnieniu od tekstu obowiązującej Pisowni, zamiast „uzahalnjujucze słowo” konsekwentnie użyto „uzahalnjuwalne…” (s. 193, 197). je) Uważam, że w paragrafie o trybie rozkazującym czasownika warto zaznaczyć, że nie tworzą trybu rozkazującego za pomocą partykuły dawaj, dawajte: dawajte pidemo, dawaj zrobymo (poprawnie: chodiomo, zrobimo). Ostatni rozdział dotyczący pisowni obejmuje problematykę interpunkcyjną oraz szereg przepisów technicznych (uzasadnienie ukośnika jako znaku przestankowego, zasady rubrykacji tekstu, szersze przypisy dotyczące użycia znaków przestankowych, w szczególności bardzo potrzebny komentarz dotyczący znaku przestankowego w utartych zwrotach „daj boże”, „boże pomoży”, „hospody pomyluj”, s. 176 — tylko DLACZEGO „boże” małą literą?). Jednak podkreślę co innego: dlaczego absolutna większość cytowanego materiału ilustracyjnego to pisarze epoki radzieckiej, którzy wcale nie są znaczący dla procesu literackiego i aktualni dzisiaj: A. Hołowko, O. Syzonenko, I. Nechoda, H. Usacz, K. Hordijenko, L. Smilianskyj, O. Kopyłenko, A. Chyzniak, L. Perwomajskyj, W. Czumak, M. Synhajiwskyj, O. Donczenko, W. Kozaczenko, O. Szuhaj…? Oczywiście, że miejscami są oni rozcieńczeni cytatami z dzieł klasyków: T. Szewczenki, Łesi Ukrainki, I. Franki (bardzo rzadko), I. Neczuja-Łewyckiego, P. Myrnego, M. Kociubynskiego, Marka Wowczka, A. Tesłenki, D. Pawłyczki, Łiny Kostenko, I. Dracza, a już zupełnie jako wyjątki przedstawiono materiał ilustracyjny z dzieł H. Czuprynki, T. Osmaczki, W. Pidmohylnego, B. Antonenki-Dawydowycza, Ju. Szczerbaka… O takich gigantach ukraińskiego Słowa jak D. Doncow, Ołena Pcziłka, U. Samczuk, Ju. Łypa, O. Tełiha, S. Bandera (!!!!zbiór „Perspektywy rewolucji”), W. Barka, E. Andijewśka, Ołeh Olżycz i legion innych, nawet nie marzyć? Kto więc będzie ich popularyzował i wprowadzał do klasycznych skodyfikowanych przykładów, jeśli nie sami filolodzy? Czy w Ukraińskiej Narodowej Komisji ds. Pisowni okopała się absolutna większość radzieckich sympatyków, którzy tylko taką „klasykę” czytają? A czy trzeba w samym tekście pisowni konsekwentnie używać formy biernej „podwojenie zachowuje się” (s. 129), „znak zapytania stawia się” (s. 168), „nie oddziela się przecinkiem” (s. 190) i in. zamiast form czynnych: zachowujemy, stawiamy, oddzielamy. Zatem w 100. rocznicę „Najważniejszych zasad ukraińskiej pisowni” I. Ohijenki oraz 90. rocznicę pierwszej akademickiej sobornej Pisowni z 1928 roku za CAŁĄ naszą historię w projekcie z 2018 roku mamy lustro typowego ukraińskiego rozdwojenia między samodzielnością a zależnością, między pozycją a ugodowością, między swoim a cudzym. I nie jest to profesjonalne zjawisko filologiczne, a ogólna tendencja społeczno-polityczna, która nazywa się HYBRYDYZMEM (lub, według D. Doncowa, „hermafrodytyzmem”). Ambiwalencja i kompromis to główna cecha tego projektu. Przez to absolutnie przegrywa on z projektem z 1999 roku, napiętnowanym swego czasu przez władzę, prasę i ignorantów. Projekt z 1999 roku, dzięki systemowej demoskowiezacji naszego języka, śmiało możemy nazwać projektem UKRAIŃSKOJĘZYCZNEJ POZYCJI, a nie kompromisu. Dawno dojrzałe propozycje, które są związane z demoskowiezacją i desowietyzacją ukraińskiej pisowni, mają charakter połowiczny przez wariantowe użycie (inszyj / yn-szyj, Hehel / Hehel, audytorija / awdytorija, efir / eter, wikend / Uełs, Wajnrajch / Hejne, Sidnej / Syrija, biust / b’ju, w kino / w pałti, nezałeżnosti / nezałeżnosty), a niektóre tak i pozostają w radziecko-moskiewskiej wersji (materiałyjnyj, imeni — dopełniacz liczby pojedynczej). Pozytywne innowacje (czy raczej powrót pozytywu) to małe, półśmiałe kroki, które, wydaje się, przestraszyły nawet samych autorów zmian (projekt, diereza, riiełtor; -aj zamiast -ej w zapożyczeniach niemieckich; traktowanie imiesłowów czynnych; rozszerzenie sfery wołacza). Jednak wariantowość to, bez wątpienia, o wiele lepiej niż nadal pozwalać rodzimej formie pozostawać za burtą kodyfikacji. Mogę sobie tylko wyobrazić ten opór, który stawiali radzieccy sympatycy, których większość w UNK jest oczywista, i dziękuję każdemu, kto próbował demoskowiezować naszą językową konstytucję. Słowem, żeby zgasić (przede wszystkim Nimczukowe) nieodstępne dążenie do rodzimych zmian w pisowni, trzeba było zorganizować proces kierowania tymi zmianami ludziom z innym, radzieckim i promoskiewskim światopoglądem. Oto i wyszło: ani ciepłe, ani zimne, i waszym, i naszym.
Maschinelle Übersetzung
Ołeh OŁEKSIUK, przewodniczący Chersońskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Walerij Druhalow pracował na rzecz zachowania i pomnażania piękna ukraińskiej pieśni. Jego ekspedycje folklorystyczne po wsiach obwodu chersońskiego w składzie komisji Obwodowego Centrum Twórczości Ludowej lub osobiste, utrwaliły i zachowały dla potomnych setki ukraińskich pieśni ludowych. Jego notny zapis kilku dziesiątek tysięcy nagrań mało znanych lub wręcz nieznanych ukraińskich pieśni ludowych stanowi nieoceniony wkład w złotą skarbnicę ukraińskiego folkloru narodowego. Liczne naukowe konferencje folklorystyczne, zorganizowane i przeprowadzone przez Walerija Wołodymyrowycza Druhalowa na bazie Chersońskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego lub Chersońskiej Szkoły Kultury, świadczą o jego naukowym podejściu do pracy z dobrami niematerialnymi Tawrii. Urodził się Walerij Wołodymyrowycz Druhalow w Chersoniu 24 września 1963 roku. Ukończywszy chersońską szkołę średnią oraz chersońską dziecięcą szkołę muzyczną, wstąpił do Chersońskiej Szkoły Kultury. Po ukończeniu z wyróżnieniem specjalności „kierownik amatorskiego zespołu chóralnego” — klasa wykładowcy, zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Mychajła Hryhorowycza Warhuna, młody specjalista Walerij Druhalow jeszcze prawie rok pracował jako kierownik amatorskiego ludowego zespołu wokalnego „Dojaronka” w wiejskim Domu Kultury w Mychajliwce w rejonie ska dowskim obwodu chersońskiego, po czym wstąpił do Kijowskiego Państwowego Instytutu Kultury na wydział dyrygencko-chóralny. Tutaj uczył się u czołowych chórmistrzów Ukrainy: S. J. Pawluczenki, I. J. Pawłenki, A. L. Karpuna. Po ukończeniu z wyróżnieniem kijowskiej uczelni przyjechał do bliskiego sercu Chersonia i przez ponad 25 lat pracował jako wiodący metodyk ds. folkloru w Chersońskim Obwodowym Centrum Twórczości Ludowej. Na podstawie wyników badań ekspedycji folklorystyczno-etnograficznych do rejonu hołoprystanśkiego Walerij Druhalow w 2001 roku wydaje drukiem w chersońskiej filii Centrum Wydawniczego „Proświta” swoją pierwszą pracę naukową „Historia, rozwój i współczesny stan kultury pieśniarskiej i obrzędów Hołoprystanśczyzny”. Książka stała się swoistym odkryciem Walerija Druhalowa jako naukowca. Jego znaleziska folklorystyczne cieszą się niemałym popytem nie tylko wśród badaczy folkloru i etnografii sobornej Ukrainy, ale także wśród uczestników profesjonalnych i amatorskich zespołów folklorystycznych. Przedstawienie przez Walerija Wołodymyrowycza materiału pieśniarskiego w zapisach nutowych pomogło poszerzyć krąg wykonawców niezwykle pięknych i niesłusznie zapomnianych ukraińskich pieśni ludowych. Przy wsparciu Zarządu Kultury i Turystyki Chersońskiej Obwodowej Administracji Państwowej w 2007 r. w wydawnictwie „Naddniprianoczka” ukazały się drukiem monografie folklorystyczno-etnograficzne Walerija Druhalowa „Trzy drogi szerokie razem się zeszły”, a w 2009 r. — „Gra wesele nasz chersoński kraj”. Walerij Druhalow był aktywnym uczestnikiem V, VI, VII zjazdów Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, brał aktywny udział w pracy Chersońskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Jego osobista postawa obywatelska i niezwykła pracowitość budziły szacunek u kolegów i inspirowały młodych proświtian do aktywnej walki o utrwalenie ukraińskiej pieśni ludowej, języka ukraińskiego we wszystkich dziedzinach społeczeństwa na Chersońszczyźnie. Jego narodowe przekonania obywatelskie i oświeceniowe inspirowały twórczą młodzież do aktywnej pracy na rzecz odrodzenia ukraińskiej kultury i duchowości na terenach siłą zrusyfikowanej Chersońszczyzny. Za wieloletnią owocną pracę i osobisty wkład w odrodzenie narodowe Walerij Wołodymyrowycz Druhalow na wniosek Zarządu Chersońskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” w 2005 roku otrzymał najwyższe odznaczenie towarzystwa — medal „Budowniczy Ukrainy”. Aktywny proświtianin, utalentowany kompozytor, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, folklorysta i etnograf Walerij Druhalow we współautorstwie z poetami-proświtianami Mykołą Bratanem, Walerijem Kulykiem, Ołehem Ołeksiukiem, Wasylem Mełeszczenką, Anatolijem Szczerbyną, Wołodymyrem Seredą oraz Nataliją Kołomijec w latach 1991–2016 stworzył ponad sześćset pieśni, które wykonują zarówno zespoły amatorskie, jak i profesjonalni mistrzowie śpiewu wokalnego. Spod jego pióra wyszły drukiem zbiory pieśni „Utwory chóralne” (Chersoń: Proświta, 2003, 44 s.), „Listopad przechodzi przez drogę” (Chersoń: Proświta, 2000, 35 s.) oraz „Dzień dobry, polu” (Chersoń: Ajlant, 2006, 168 s.). Melodyjność jego utworów, niezwykła różnorodność gatunkowa, jego polifoniczne opracowania znalezisk folklorystycznych, pełne duszy utwory chóralne, żarliwe i żartobliwe, patriotyczne i liryczne pieśni estradowe, a nawet kompozycje rockowe wyróżniają go jako osobowość wśród ukraińskich kompozytorów. Niezwykle popularna jest także jego autorska strona w sieci Internet oraz jego utwory autorskie, które znajdują się na portalu „Proświta Chersońszczyzny” lub na portalu Chersońskiej Obwodowej Naukowej Biblioteki Uniwersalnej im. Olesia Honczara. Artyści ludowi Ukrainy Natalija Lełeko i Charis Szirynski, zasłużony artysta Ukrainy Wiktor Hurba, soliści filharmonii obwodowej i Chersońskiego Akademickiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. Mykoły Kulisza, amatorskie i profesjonalne zespoły Ukrainy oraz ukraińskiej diaspory w krajach zagranicznych chętnie włączają do swojego repertuaru pieśni Walerija Druhalowa. Jesteśmy dumni z tego, że utwory pieśniarskie Walerija Druhalowa znajdują się w repertuarze zespołów chóralnych i wokalnych Ukrainy, wśród których są: Narodowy Zasłużony Akademicki Chór Ludowy Ukrainy im. Hryhorija Werowki, zasłużony zespół pieśni Ukrainy „Darnyczanka”, chór ludowy im. S. J. Pawluczenki Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki, zespoły wokalno-chóralne 26 chersońskich uczelni, chór weteranów wojny i pracy „Śpiewające barwy” Chersońskiego Obwodowego Pałacu Kultury i in. Walerij Wołodymyrowycz Druhalow aktywnie współpracował także z reżyserami naszego sławnego teatru, dlatego niemało jego autorskich kompozycji muzycznych jest nieodłącznym składnikiem spektakli. Jego codzienna żmudna praca proświtianina, wiodącego metodyka Obwodowego Centrum Twórczości Ludowej, kierownika chóru weteranów wojny i pracy „Śpiewające barwy” Chersońskiego Obwodowego Pałacu Kultury, wykładowcy Chersońskiej Szkoły Kultury, chórmistrza grupy folkowej „Swiczado” Chersońskiej Szkoły Kultury została wysoko oceniona także na szczeblu państwowym: w 2009 roku Walerijowi Wołodymyrowyczowi Ukazem Prezydenta Ukrainy nadano wysoki tytuł „Zasłużony pracownik kultury Ukrainy”. Pracownicy kultury Chersońszczyzny pamiętają Walerija Wołodymyrowycza Druhalowa jako skromną, pracowitą, zakochaną w swojej pracy, twórczą i pełną natchnienia osobowość, której staraniami uporządkowano kilkadziesiąt zbiorów z cyklu „Folklor pieśniarski Chersońszczyzny”. We wrześniu 2018 roku Walerij Druhalow skończyłby zaledwie 55 lat, jednak będziemy mogli go zobaczyć jedynie w kronice filmowej minionych lat i usłyszeć jego duszę w pieśniach, które pozostawił w spadku śpiewającemu narodowi ukraińskiemu.
3 grudnia 2016 roku w wieku 54 lat odszedł do wieczności znany ukraiński kompozytor, przewodniczący komisji rewizyjnej Chersońskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, wiodący metodyk obwodowego Centrum twórczości ludowej, znany na Ukrainie badacz ukraińskiego folkloru, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, patriota naszego regionu Walerij Wołodymyrowycz Druhalow.
Maschinelle Übersetzung
Swietłana MASLOWSKA, zastępca przewodniczącego Czerniowieckiej Organizacji Obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
«Zastawniańska Sotnia Wolontariuszy»
Piąty rok z rzędu trwa rewolucja-wojna, która wciąż zabiera życie najlepszych, najodważniejszych, najbardziej zdesperowanych Ukraińców na wschodzie naszego państwa. Czy w takich okolicznościach można być chłodnokrwistym, obojętnym i odrzucić emocje? Nie każdy jest do tego zdolny. A może to jeden z powodów, dla których wciąż działają aktywne organizacje wolontariackie, które ta wojna nadal bardzo boli?.. Jedną z nich jest «Zastawniańska Sotnia Wolontariuszy», która również jest zmęczona i wyczerpana, ale poczucie odpowiedzialności bierze górę. Nawet wtedy, gdy brakuje zasobów, rodzą się nowe pomysły, a więc rezerwy są. Dlatego gdy nasza setniczka Maria M'jakota ponad miesiąc temu zaapelowała o przygotowanie 35. wysyłki domowych potraw na Dzień Niepodległości Ukrainy, wszyscy poparli to i zabrali się do pracy. W dniu wysyłki odwiedzili nas stali mecenasi Wolfgang Weickert z żoną Haliną — nie z pustymi rękoma, lecz z lekarstwami, naczyniami, produktami i odzieżą dla ludności cywilnej wschodu, a także wsparli nas finansowo. Od dawna marzyła o bliższym poznaniu «Sotni» nasza koleżanka-siostra z Włoch (rodem z Zastawnej) Anżela Kotyk oraz jej przyjaciółka-dobroczyńca signora Magda. Cudzoziemki, zdumione skalą produkcji, którą przygotowaliśmy dla naszych wojowników-obrońców, z wzruszeniem stwierdziły: «Ależ u was tu własny front!» Tak, rzeczywiście, my też znajdujemy się w stanie wojny, dlatego cofać się, gdy tyle już przeszliśmy, nie mamy prawa. Zatem po wolontariackiej zręczności już wprawnego pakowania przysmaków do kartonowych pudeł nastąpiło uroczyste poświęcenie i błogosławieństwo opiekunów ładunku — od dziekana powiatu zastawniańskiego, proboszcza cerkwi św. Mikołaja Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi Kijowskiego Patriarchatu w Zastawnej, protoprezbitera o. Dmytra Kostaszczuka. Krótka chwila pożegnania i my, wolontariusze — kierowca Wasyl Nazarko, Wiktor Laszta, pan Jurij z Chocimia oraz autorka niniejszej publikacji — ruszamy w drogę.
„Nie martwcie się o nas, ale przyjeżdżajcie tutaj…” Pokonanie ponad 1300 km w jedną stronę nie jest łatwe. Jadąc przez strefę operacji Połączonych Sił (OOS), dziwiliśmy się jakości tamtejszych dróg, czym nie może się pochwalić Bukowina. Jednak gdy tylko wjechaliśmy na teren działań bojowych, kontrast był wyraźny. Im bliżej pozycji wojskowych, tym więcej nieuprawianych, zarośniętych chwastami ziem, porośniętych drzewami i krzewami. Dziury w drogach są takie, że w deszczową pogodę nasi żołnierze na pewno by do nich nie dotarli. Mimo upału i kurzu odwiedziliśmy każdy zaplanowany punkt. Ze względów bezpieczeństwa nie będę podawać nazw brygad, ale zarówno w Krymskiem, na Światłodarskiej Dudze, w Trojickiem, pod Horłówką (Majorsk), jak i za Popasną, witali nas serdecznie i życzliwie zwiadowcy, saperzy, żołnierze brygad szturmowych i minometnych, rozmieszczeni 700–1000 m od wrogich pozycji. Chłopcy szczerze cieszyli się z naszej wizyty, z zadowoleniem rozpakowywali prezenty: domowe jedzenie, które przywoływało u każdego wspomnienia o bliskich, przeglądali gazety „Głos Kraju”, „Słowo Proświty”, czasopismo „Ukraińska Jaskółka” oraz „Ekonomiczno-Pobożny Wiestnik”. Pytali, jak na spokojnej ziemi postrzegają wojnę, interesowali się tym, czym żyją wolontariusze, czy nie ogarnia ich rozczarowanie i obojętność… Staraliśmy się nastawiać wojowników, zwłaszcza tych, którzy walczą od 2014 roku, pozytywnie, przekonywaliśmy, że na tyłach również tworzy się nową historię Ukrainy, że w duchu patriotycznym wychowuje się młodzież, ale jest jeszcze nad czym pracować, bo, niestety, nierzadko zdarza się, że nastroje separatystyczne są obecne nawet na zachodzie Ukrainy… Skromni, ale oddani żołnierze rozmawiali o budowie nowej Ukrainy i byli zaskakująco optymistyczni: „Musimy wierzyć, że wszystko się ułoży. Nie martwcie się o nas, ale przyjeżdżajcie”. Dzielili się swoimi myślami, nie wdając się w szczegóły życia wojskowego, opowiadali, że wykonują rozkazy dowództwa wojskowego, często się z nimi nie zgadzając. Dlatego wielu przypadków rozwiązywania kontraktu. Martwi ich również to, że armia wymaga uzupełnienia stanu. Główne bodźce — wysokie wynagrodzenie i prestiż — nie równoważą warunków i współżycia w samej armii. Chłopcy narzekają, że brakuje nowoczesnego sprzętu. „W mediach informują, że armia jest obecnie zaopatrzona, a my wciąż jej potrzebujemy — mówi Wiaczesław z obwodu czerkaskiego. Ale słuchają swojego kapelana, ojca Iwana, kapłana cerkwi UPC KP, który dla mężczyzn jest amuletem i leczy, kiedy trzeba, zarówno duszę, jak i ciało. A duch, jak wiadomo, daje mięśnie…
„Tydzień dowodził, że chłopcy zginęli podczas wykonywania...” Nasz dawny przyjaciel Danyło Niecziaj (pseudonim) nie powstrzymał łez, opowiadając o śmierci 20-letniego towarzysza broni, którego życie kilka dni temu przerwała kula rosyjskiego snajpera. Komendant batalionu Jaryk „demonstrował” swojego bojowego „konia”, pomalowanego w narodowe barwy — własny samochód osobowy, bo państwowego nie ma. Zapewnił, że nic na wojnie tak nie wyprowadza z równowagi, jak okrucieństwo, cynizm i zuchwałość wrogich sił oraz biurokratyzm własnych: „Dosłownie tydzień temu na pozycję wpadli „kadyrowcy” w różowych beretach, rozstrzelali czterech naszych żołnierzy, z których dwóm udało się przeżyć. W obwodzie zaporoskim, na pogrzebie najmłodszego poległego, jego ojciec stracił przytomność. Do taty zadzwonił nieznany człowiek i po ukraińsku przeprosił: „Tato, wybacz, dobrze wypiliśmy i ja zabiłem twojego syna”. Wywiad ustalił, że był to telefon ze strony wroga, z komórki zabitego syna… Zresztą nikt już nie dziwi się nieludzkości „kadyrowców”. Niepokoi co innego: musiałem tydzień udowadniać w rejonowym wojskowym komisariacie, że moi podwładni zginęli podczas wykonywania obowiązku wojskowego…” Niezwykle pozytywne było spotkanie z jeszcze jednym naszym rodakiem Dmytrem Pohoriłowskim z Kelmeniecczyzny oraz jego towarzyszami broni, którzy również w ostatnich dniach, trzymając obronę swoich pozycji, odparli atak kilku rosyjskich czołgów, które szły flankiem, próbując zająć część naszego terytorium. Dmytro, nie bez dumy, uśmiechając się, powiedział: „Oczywiście, odparliśmy! No, položyliśmy ich… Z płonących czołgów nikt nie wyszedł… Ale my tu nie chcemy rozmawiać o wojnie. W domu czekają na mnie trzy najlepsze dziewczynki — żona
Galina i córeczki Olenka i Natalka. Dla nich i dla tysięcy innych — jestem tutaj. Przekazujcie im pozdrowienia przez gazetę i zapewnienie, że ani na krok się nie cofniemy”. Jaki atrybut jest dla żołnierza na wojnie najdroższy? Oczywiście sztandar! Właśnie w Dzień Ukraińskiej Flagi Dmytro podarował nam sztandar 14. baterii moździerzy jako podziękowanie dla „Zastawniwskiej Sotni Wolontariuszy” za pomoc, wsparcie i troskę. Na pytanie, czym dla niego jest Święto Niepodległości w 2018 roku, odpowiedział: „Niezachwiana wiara w zwycięstwo”.
Ładny obrazek czy wojskowe realia?..
Wzruszająca była rozmowa z kobietą-żołnierzem Tetianą, u której bezbłędny porządek panował i na polowej kuchni, i w schronie (blindażu), i w jadalni urządzonej na ulicy. A do tego codziennie zbiera na terenie pozycji łuski po nocnej strzelaninie… łuski. „Żeby nie raziły w oczy i nie przypominały za bardzo, że tu jest wojna…” — uśmiechając się, mówi matka dwojga dzieci, które zostały na Zakarpaciu z tatą-pogranicznikiem. W jednej publikacji nie da się opisać wszystkich spotkań, rozmów, emocji… Ale niepodważalnym pozostaje fakt: nasi obrońcy są układem odpornościowym Ukrainy. Pewnie cieszymy się, że poznaliśmy prawdziwych bojowników. Ale czy na froncie mogą być inni?.. Dlatego wracaliśmy do domu z poczuciem wypełnionego obowiązku. Nowy dzień nieco zdjął zmęczenie, ale dodał jeszcze większego ciężaru na duszy… Niedawno rozmawialiśmy z „ajdarowcami”, a dziś czterech z nich znowu zabrała ta przeklęta wojna… Tylko przeczucie domowego spokoju trochę uspokajało. Niedługo. Gdy tylko przekroczyłem próg, uderzył pokaz w telewizji świątecznej, poświęconej Dniu Niepodległości, parady, która z pewnością pokazuje siłę i potęgę ukraińskiej armii, podnosi ducha naszego narodu. Ale dlaczego ten piękny obrazek różni się od wojskowych realiów? Niczego podobnego nie zobaczyliśmy na pięciu pozycjach na linii frontu w obwodach donieckim i ługańskim. Czy po prostu nam tak nie szczęściło, czy to prawidłowe zjawisko?.. Tak, na paradzie byli prawdziwi bohaterowie, zmotywowani patrioci, ale wciąż nie ma wyników badań prawnych tragedii (m.in. Majdanu, „kotła” iłowajskiego, Debalcewe itd.) z lat 2014–2018, za którymi stoją tysiące zabitych. A tak bardzo chciałoby się, żeby prawda i sprawiedliwość stały się podstawą nowego państwa Ukraina.
Maschinelle Übersetzung
Heorhij ŁUKIANCZUK Zdjęcia autora 29 sierpnia — dzień największych strat ukraińskiego wojska w kotle iłowajskim. W tym dniu towarzysze broni poległych ochotników i żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy, matki, ojcowie, żony, dzieci, narzeczone i przyjaciele, którzy stracili swoich najdroższych i najbliższych na wschodzie Ukrainy, czczą ich pamięć przy Memorialnym murze pamięci poległych Bohaterów. Przez nieudolność naszego kierownictwa, politycznego i wojskowego, oraz podstęp wroga, wydarzyła się największa tragedia w całej wojnie rosyjsko-ukraińskiej. Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora „Marharyta Dowhan była „swoja” wśród szestdziesiatnykiw, na wszystkich akcjach Kijowskiego klubu twórczej młodzieży, w organizacji których często brała aktywny udział, narażając na niebezpieczeństwo prześladowań i siebie, i męża. A dzięki mężowi — utalentowanemu rzeźbiarzowi Borysowi Dowhaniowi — przyjaźniła się z jego kolegami-artystami. Opiekowała się bezdomnymi poetami, którzy stróżowali w kołchozowych sadach… …Mijały lata, zmieniało się życie, nasza Ryta została już nawet babcią, ma z kogo być dumna, ale pozostała niezmordowaną wolontariuszką… W czasach pokoju rozpowszechniała ukraińską literaturę, w domu urządziła swoisty klub dla dzieci, które przyuczała do czytania. A wojna przyniosła nowe, cięższe kłopoty. Serce wiecznej wolontariuszki prowadzi ją do tych, którzy potrzebują ciepłego słowa, szczerej rozmowy, a może i cichej spowiedzi. Odwiedza rannych żołnierzy w szpitalach, zapisuje ich opowieści zarówno o tragicznych wydarzeniach ich życia, jak i o codzienności, wysłuchuje żalów i nadziei. I słyszy głos każdego. I powstaje unikalny kronika ludzkich losów, za którymi kryje się i los kraju, i los narodu. Tę książkę będą czytać. Będzie poruszać i dawać nadzieję”, — pisał Iwan Dziuba. A Lubow Hołota w swoim słowie wstępnym zaznaczyła: „…Dzisiejsza broń rosyjskiego agresora jest niemiłosierna, ludobójcza, zadaje obrażenia zdolne uszkodzić ludzkie ciało i zniszczyć ludzką duszę — to politraumy, liczne rany, po których nie każdy jest w stanie dojść do siebie i znaleźć w sobie siły do życia. Od tego, kto będzie obok rannego na etapie zdrowienia, zależy tak samo wiele, jak od lekarzy. A czasem nawet więcej. Jeszcze wczoraj obca osoba staje się aniołem stróżem, z nią można porozmawiać o tym, czego nie opowie się najbliższym. Marharyta Kostiantyniwna stała się tym Przez to, że przywódcy państwa nie zwracali uwagi na operacyjne informacje wywiadu o wprowadzeniu rosyjskich wojsk i grozili wojskowym za podjęcie adekwatnej odpowiedzi, Ukraina straciła ponad tysiąc swoich dzielnych synów… Dramat Iłowajska i innych „kotłów” polegał na tym, że siła ukraińskiego ducha w osobie batalionów ochotniczych nie znalazła odpowiedniej organizacji i wsparcia z góry… Tak zwany „zielony korytarz”, który obiecywali przedstawiciele rosyjskiego dowództwa „ufnym” generałom ukraińskiego Sztabu Generalnego, stał się korytarzem śmierci… i korytarzem heroizmu oraz męstwa ukraińskich żołnierzy. Nie poddali się wrogowi i odrzucili podstępną propozycję złożenia broni. Była to wspólna decyzja dowódców i żołnierzy jednostek, które wychodziły z okrążenia. Nawet w beznadziejnej sytuacji nasi bojownicy zadali wrogowi dotkliwy cios. Tylko pod Iłowajskiem liczba poległych rosyjskich wojskowych regularnych wojsk FR wynosiła około 200 osób, rannych — około 300… A za przerażające lato 2014 roku i do końca roku straty rosyjskiej armii w Donbasie osiągnęły 1700 wojskowych! Każde przerwane życie naszego obrońcy — to ogromna, niepowetowana strata dla bliskich, dla ukraińskiego społeczeństwa. Pod Iłowajskiem, Marjinką, Zełenopillą… oraz w innych miejscach Donbasu zginęło wielu ochotników, którzy za głosem serca i własnego sumienia poszli na front bronić ojczystego kraju. Zginęli najlepsi, wykształceni i wysokoduchowi Ukraińcy… Świątobliwy Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret odprawił przy Michajłowskim memorialnym murze pamięci nabożeństwo za poległymi Bohaterami. A uczestnicy działań memorialnych zwrócili się do Prezydenta Ukrainy z żądaniem uznania wreszcie na szczeblu państwowym daty 29 sierpnia Dniem Pamięci za poległymi Bohaterami. Na zdjęciach: Działania memorialne w Kijowie na Placu Michajłowskim. ogólnokształcąca szkoła I—III stopnia — Liceum Przyrodniczo-Matematyczne” Olha Semenenko. Zainteresowała się szpitalnymi notatkami, które drukowano w „Słowie Proświty”. Na ich podstawie robiono wystawy tematyczne, wykorzystywano podczas lekcji historii i literatury, w pracy pozalekcyjnej. Zadzwoniła do redakcji gazety, tutaj pomogli skontaktować się z Marharytą Kostiantyniwną, a już całkiem niedługo zaproszono ją do Makarowa. Do szkoły razem z M. Dowhan zawitała Marija Stus. Lekcję nazwano „Życie zwycięża”. O niej pisała lokalna gazeta „Makarivśki wisti”. Wydarzenie zyskało szeroki rozgłos w całym rejonie. W imieniu wszystkich ukraińskich żołnierzy, którzy leczyli się w Kijowskim szpitalu, Marharycie Dowhan podziękował jeden z bohaterów książki Jurij Paszystyj, a Witalij Czub wykonał na piszczałce Hymn Ukrainy i przeczytał kilka własnych humoresek. Prezentacja książki odbyła się podczas wystawy książek „Czytaj UA”, która była poświęcona Dniu Wiedzy. Na prezentacji obecni mogli obejrzeć egzemplarz sygnalny nowego wydania, a wydrukują „Szpitalne notatki” pod koniec września. Już cztery lata Ukraińcy z bronią w rękach bronią suwerenności i integralności terytorialnej swojego kraju. Prawie codziennie na wschodnim froncie giną najlepsi. Ich krwią Ukraina musi udowadniać, że jest niezależna i godna budować swoją przyszłość!
Maschinelle Übersetzung
...ze swoim aniołem stróżem. I wojownikiem światła, bo jej doświadczenie, liczące dziesiątki lat, współczucie i optymizm sprawiły, że młodzi mężczyźni i starsi mężczyźni uwierzyli jej bezgranicznie. Nie tylko zwykłe wolontariackie podarunki i pomoc sprawiały, że ciężko ranni czekali na kolejne odwiedziny mamy-babci Rity. Okazywała ona prawdziwe, nieobojętne zainteresowanie losem każdego rannego, jego przeszłością i – zawsze! – przyszłością. Jej działania to nie tylko dobroczynność dobrego i szczerego człowieka. To czyn prawdziwej duszy. Od publikacji do publikacji na łamach „Słowa Proświty” spod pióra Margarity Dowhań wykrystalizował się monolityczny kontynent walczącej Ukrainy. I – zwycięża w duchu. Niech Bóg da, zwycięży…”. Otwierając prezentację, dyrektorka wydawnictwa „Kліо” Wira Sołowjowa podkreśliła, że to-
Jurij Paszystyj, Marharyta Dowhań i Witalij Czub mu, że mówić o naszych obrońcach, zwracać się do społeczeństwa, przypominać — to obowiązek każdego z nas. Podziękowała Marharycie Dowhań za jej niestrudzoną pracę. Pani Wiera wspomniała także o córce M. Dowhań — Katerynie i jej wnuczce Stefanii, a także o Fundacji im. Iwana Bahrianego (USA), dzięki której finansowemu wsparciu możliwe stało się wydanie tej książki. Marharyta Dowhań opowiedziała historię powstania książki. Jeszcze w 1944 roku, jako czternastoletnia dziewczynka, po szkole pomagała pielęgniarkom i sanitariuszkom szpitala, który znajdował się w pobliżu jej domu na Peczerśku w Kijowie. Był to szpital dla bezrękich i beznogich ofiar wojny. Potem szpital zniknął. Dokąd? Dzieci o tym nie wiedziały. A dorośli być może wiedzieli, ale milczeli. Ich tragiczny los stał się znany dopiero teraz: tych nieszczęsnych ludzi wywieziono na północ, gdzie ich utopiono. Prawie 75 lat później potomek leninowsko-stalinowskiej bandy wszczął przeciwko nam wojnę. I Marharyta Dowhań znów jest w kijowskim szpitalu, by kogoś poczęstować jabłkiem, komuś pomóc materialnie, znaleźć potrzebne lekarstwa, przynieść ciekawą książkę. A z przyzwyczajenia dziennikarki zapisywała ich opowieści. Pod koniec 2015 roku odwiedziła w szpitalu znanego szістdziesiątnika, męczennika moskiewskich obozów koncentracyjnych i szpitali psychiatrycznych Mykołę Plachotniuka, powiedziała mu, że chodzi do szpitala. „Nie tylko odwiedzaj. Potrafisz rozmawiać, pisz o nich, drukuj, ludzie powinni znać każdego swojego obrońcę” — powiedział M. Plachotniuk na kilka dni przed swoją śmiercią. Redaktor „Słowa Proświty” Ljubow Hołota odpowiedziała na te notatki. Zdjęcia wojskowych wykonywał stary przyjaciel pani Marharyty, Serhij Borysowski. Była radość i zdziwienie, gdy czytelnicy „Słowa Proświty” odnajdywali M. Dowhań i przynosili rannym żołnierzom prezenty. Pani Marharyta opowiedziała również o bohaterach książki Jurija Paszystego i Witalija Czuba obecnych na prezentacji, wspomniała o twórczości Wasyla Stusa, która dziś pomaga ukraińskim żołnierzom bronić ojczystej ziemi. Wrażeniami ze spotkania z Marharytą Dowhań podzieliła się nauczycielka Makarowskiego Zespołu Edukacyjno-Wychowawczego „Za-
Maschinelle Übersetzung
Ostatnie wydarzenia wokół dwóch kluczowych tematów, które logicznie powinny wpisać się w strategię rozwoju ukraińskiej kultury — nowy kompleks Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy oraz Memoriał Niebiańskiej Sotni — nie po raz pierwszy wzburzają społeczeństwo. Chociaż sam dokument — projekt strategii długoterminowego rozwoju ukraińskiej kultury — został opracowany i zatwierdzony przez Ministerstwo Kultury Ukrainy oraz Ukraińskie Centrum Badań Kulturowych jeszcze w 2015 roku. Jeszcze jednym świadectwem nieodpowiedzialności władz stał się przeprowadzony (międzynarodowy!) konkurs na projekt Memoriału Niebiańskiej Sotni. Mykoła CYMBALUK
Otwierając w agencji UNIAN okrągły stół na temat „Memoriał Niebiańskiej Sotni. Gdzie i jaki ma być”, Pawło Mowczan, przewodniczący Towarzystwa „Proświta”, zauważył, że w każdym demokratycznym państwie władza, centralna i lokalna, w rozwiązywaniu społecznie istotnych problemów obowiązkowo wsłuchuje się i uwzględnia opinię segmentu społecznego, która nierzadko staje się rozstrzygająca. Nie taką politykę prowadzi obecna postmajdanowa urzędnicza rzesza. Ale społeczeństwo porewolucyjne uświadamia sobie, że państwo nie może istnieć jako twór korporacyjny, który absolutnie nie odpowiada i nie odzwierciedla potrzeb narodu ukraińskiego. Wstrząsające fakty obojętności władzy wobec stanu ukraińskiej kultury przytoczył były dyrektor generalny Narodowego Muzeum Sztuki, akademik Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy Anatolij Melnyk. Kijowianie i goście stolicy zapewne pamiętają, że jeszcze przed Rewolucją Godności na pieczerskim wzgórzu za dawnym Pałacem Październikowym (obecnie MC KiM) stał wielki billboard informacyjny, który powiadamiał, że prowadzi się tu budowę kompleksu Narodowego Muzeum Sztuki. Jego zaprojektowana powierzchnia to 54 tys. m2. Na końcu wymowna data oddania obiektu, czyli otwarcia nowych pomieszczeń pomocniczych, sal wystawowych muzeum sztuki — 2001 r. Ale nie stało się tak, jak zakładano. Dalej rozwija się detektywistyczna historia, w jakie tak bogata jest nasza ukraińska rzeczywistość. Po pewnym czasie obiekt zabierają narodowemu muzeum. Władze miejskie rzuciły chciwym okiem na łakomy kawałek ziemi w centrum Kijowa. Handel idzie oburącz — Ministerstwo Kultury daje pozwolenie na sprzedaż ziemi. Kto tylko nie próbował wzbogacić się na muzealnym hektarze (dokładniej — 1,2): był odsprzedawany rodzinie Loni-Kosmosa (Czernoweckiego), był w zastawie w banku kazachskim itd. Siedem lat muzealnicy sądzili się z władzą, wynajmowali adwokatów, odbyli dziesiątki posiedzeń sądowych. To wszystko przy tym, że budowę kompleksu Muzeum Sztuki rzekomo wspierano na najwyższym szczeblu władzy: w tej sprawie wydano trzy (!) ukazy trzech (!) prezydentów. Ale w kraju, gdzie rządzi nie prawo, a „szmal”, ukazy pozostają martwymi literami. Anatolij Melnyk twierdzi, że za tę sytuację przede wszystkim ponosi pełną odpowiedzialność Ministerstwo Kultury w osobie jego szefów. W fotelu ministerialnym w ciągu długotrwałej muzeady trzykrotnie zmieniali się ministrowie i każdy lekceważył ukazy, wydając pozwolenie na sprzedaż ziemi. — Oni i do dziś doradzają prezydentowi — opowiada eksdyrektor generalny muzeum Anatolij Melnyk. — Dla sprawiedliwości trzeba zaznaczyć, że rząd pieniądze dla muzeum wydziela. Wystarczają one na remont dachu, schodów itd. Ale urzędnikom na Hruszewskiego i Chreszczatyku nie przychodzi do głowy, że tuż przy Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy przebiega ciepłociąg, który w razie awarii stanowi ogromne zagrożenie dla bezcennego dziedzictwa narodowego — zbiorów sztuki, których wartość to setki milionów hrywien. Jeśli chodzi o nowy projekt, to uwzględnia on wszystko i w ogóle jest wykonany nowocześnie. Ale kością niezgody pozostaje problem powierzchni wystawowych i gospodarczych — dlatego muzeum się nie rozwija, jest ściśnięte w pomieszczeniach i salach sprzed stu lat. Co jest takiego unikalnego w Paryżu, Madrycie czy Rzymie, co przyciąga cały świat? Niedoścignione wzorce światowej kultury duchowej i materialnej, w szczególności sztuk pięknych, które zgromadzono w Luwrze, muzeum Prado, galeriach Uffizi czy Borghese. Skarby sztuki, które przechowuje Narodowe Muzeum Sztuki, mogą godnie reprezentować naszą kulturę narodową. Ale dziś, niestety, nie ma ono perspektywy swojego rozwoju. I nawet jeśli władza pójdzie po rozum do głowy i zweryfikuje swoje stanowisko, to nie widzę innego miejsca w centrum Kijowa, jak na Instytuckiej 3, gdzie można budować nowy nowoczesny kompleks Muzeum Sztuki. Dążąc do wstąpienia do Unii Europejskiej, musimy pokazywać światu, że Ukraina jest państwem europejskim z wielką i bogatą kulturą duchową. Bo ona najlepiej i najskuteczniej, niż robią to nasi politycy i możnowładcy, prezentuje i promuje nas społeczności światowej. Bez przesady powiem, że odnowione i rozszerzone Narodowe Muzeum Sztuki Ukrainy to Złota Brama kraju. Ihor Swystun, architekt, powrócił do głównego tematu okrągłego stołu — Memoriału Niebiańskiej Sotni. — Zgodnie z wynikami konkursu na najlepszy projekt — powiedział — Memoriał ma być w miejscu, gdzie nie strzelali funkcjonariusze OMON-u, gdzie nie obmywali kijowskiego bruku swoją krwią polegli i ranni uczestnicy Rewolucji Godności. Dlatego budowanie Memoriału w tym miejscu, które swego czasu przeznaczono dla Narodowego Muzeum Sztuki i które w żaden sposób nie dotyczy wydarzeń Euromajdanu, to nonsens! Podkreślam, że społeczeństwo, architekci są za tym, aby Memoriał został zbudowany. Jest wiele innych obiektów w centrum stolicy, które były w epicentrum wydarzeń rewolucyjnych 2013—2014 lat. Na przykład Dom Związków Zawodowych, gdzie mieściło się kierownictwo, centrum prasowe, część medyczna Majdanu. Możliwy jest Memoriał Niebiańskiej Sotni w budynkach Poczty Głównej, Ukrkoopspiłki, Rady Kijowskiej... Tam obecny był duch Majdanu. A o czym opowie ludziom ta lipowa aleja, budowla w rodzaju dworca czy aeroportu, które mają wznieść dla uwiecznienia pamięci bohaterów i wydarzeń Rewolucji Godności? W architekturze, jak i w biznesie, celowość projektu określa się dokumentami, które regulują efektywność prowadzenia jakiejkolwiek pracy dla jego wcielenia w konkretne formy. To dokumenty, w których są obliczenia, są wskaźniki, do których trzeba dążyć. Czyli wskaźniki efektywności. Jeśli tę myśl przenieść na nasz temat, to tutaj nie zbiegają się dwie bardzo poważne rzeczy. Pierwsza — koszty. Koszty, które ponosi państwo, chociaż w rzeczywistości to nie abstrakcyjne, a nasze, ludowe pieniądze. Obecnie figuruje koszt projektu w wysokości 6 mln hrywien, cyfra niemała, która wiąże się z przeprowadzeniem konkursu. 12 prac przedstawiono na wystawie. Ale cały paradoks w tym, że żadna z tych prac nie wytrzymuje elementarnej krytyki, jeśli mowa o przeznaczeniu budowli na zaplanowanej działce. Budowle kompleksu muzealnego Memoriału są bardzo nieporęczne i nie ma potrzeby stawiać na górze za Pałacem Październikowym tego wielkiego obiektu, który będzie rywalizował wysokością z sąsiednim hotelem „Ukraina”. Trzeba powiedzieć i o tym obrazie, który nie odpowiada tematowi Memoriału. Nasz temat — uwiecznić pamięć bohaterów, pamięć tych wydarzeń. A co w rezultacie? Wygładzone bryły, budowle przypominające centrum handlowe, dworzec, lotnisko, obiekty sportowe, czyli wszystko, co tylko możliwe, tylko nie odkrycie tematu Rewolucji Godności. A pierwsze miejsce otrzymała praca, która całkowicie niszczy memoriałowy charakter tego terytorium. I oto to jest najstraszniejsze. Czyli autorzy, którzy się na to porwali, albo dobrze rozumieją, co czynią, albo trzeba im pamięć ludową zniwelować. Lipowa aleja, która wywołuje tyle oburzenia, bardzo wymownie charakteryzuje ich zamiary. To zniewaga, drwina z wydarzeń, które tam miały miejsce. Przeprowadzeniem tak zwanego międzynarodowego konkursu próbują ukryć przed społeczeństwem nitki, które ciągną się do zakulis kijowskiej władzy. Ludzie, którzy mogą podejmować takie decyzje, są nam znani... Przeanalizowałem projekt niemieckiego autora, którego nazwali zwycięzcą. Zainteresowałem się jego poprzednimi pracami. Na stronie zaznaczono podejrzanych trzech organizatorów tej niemieckiej firmy, która zwyciężyła. I jedna stara fotografia, czarno-biała, mętna. Na stronie kilka przykładów „zdechłych” obiektów, które nie dają prawa nie to że projektować coś, a w ogóle zajmować się architekturą. Czyli ta „firma”-zwycięzca to czysta „lipa”. Gdyby nasza Prokuratura Generalna chciała i umiała pracować, to zapewne społeczeństwo dowiedziałoby się wielu ciekawych rzeczy. A tak mamy to, co mamy. Prezydent w zeszłym roku w swoim Ukazie zaznaczył, że trzeba uwiecznić pamięć bohaterów środkami sztuki monumentalnej. A w rezultacie otrzymaliśmy dendrologię, ogrodnictwo itd. I na to wszystko — miliony! Za jeden tylko projekt — lipową aleję — autorka otrzymała 670 tys. hrywien. To nie projekt narodowego Memoriału Bohaterów Niebiańskiej Sotni, to poziom miasteczkowy. A my przecież mówimy o państwowym! Czyli jesteśmy świadkami tępej i bezczelnej schematu prania wielkich pieniędzy. A społeczna, artystyczno-plastyczna efektywność zaproponowanych projektów jest zerowa. Anatolij Hajdamaka, laureat nagrody im. Szewczenki, poparł ocenę i stanowisko architektów. — Obecnie na wierzchołku znalazło się pokolenie gaduł. Z nich nikt niczego nie potrafi porządnie zrobić,
ale oni potrafią zarabiać miliony na pustym miejscu. Projekty, tak zwani zwycięzcy, z każdej strony nie wytrzymują krytyki. Pierwsza nagroda była za projekt (Tajwan), który przewidywał zasypanie Chreszczatyku tłuczniem. Uwiecznić Bohaterów Niebiańskiej Sotni postanowiono lipową aleją z pylonami, które projektowane są wzdłuż ściany (gdzie obecnie znajdują się portrety poległych, które ludzie sami wystawili). W tym miejscu, zgodnie z projektem, stać będą betonowe pylony z portretami poległych. Tarcze, które będą elementami pylonów, przypominają niechlubnej pamięci omonowców, ponieważ mało kto z majdanowców je posiadał, a jeśli już, to w większości sklejkowe. Czyli jest to pomnik OMON-u. Obecnie mamy minimalnie skompletowany etat przyszłego Memoriału. Jest dyrektor, pracownicy naukowi, oni już objechali pół świata, cudzej mądrości nabierali. A po powrocie śpieszą się, by zrobić z Memoriału bazar-dworzec, coś w rodzaju centrum handlowego. Uważam, że nie musimy pakować milionów hrywien w niezrozumiałe, dalekie od tematu Rewolucji Godności projekty. Mamy Ukraiński Dom, gdzie odbywało się wiele wydarzeń podczas Majdanu. Dwa górne piętra są puste, tam przegrodzono i umieszczono magazyn. Czyż nie można tam zrobić muzeum? Szybko, nie czekając 100 lat, nie inwestując ogromnych środków narodowych. Ja od pierwszego dnia Euromajdanu pracowałem nad tematem rewolucji. Mam wiele projektów. „Słowo Proświty” je drukowało. Od samego początku oświadczyłem, że pracuję bezpłatnie, jako wolontariusz. Żadne pieniądze, żadne nagrody nie są mi potrzebne. Bo to po prostu hańba — zarabiać takie pieniądze na krwi. Władze Kijowa muszą powrócić do konkursu projektów, aby każdy miał prawo przedstawić swój projekt. A tak z całej Europy wybrano osiem, które w żaden sposób nie odpowiadają tematowi uwiecznienia pamięci Bohaterów Niebiańskiej Sotni. Podczas pracy okrągłego stołu podobne stanowisko zajęli także pozostali uczestnicy: Heorhij Fiłypczuk, akademik NAPN Ukrainy, Mykoła Hołomsza, doktor filozofii, współprzewodniczący Forum Obywatelskiego „Ukraińska alternatywa”, Tamara Sweć, żona poległego bohatera Niebiańskiej Sotni, Andrij Pawłenko, przewodniczący Fundacji Charytatywnej „Pamięci Niebiańskiej Sotni”, Taras Usatenko, aktywista Majdanu, Mykoła Kaba-luk, architekt i inni. Uczestnicy postanowili zwrócić się do władz z propozycją ponownego rozpatrzenia wyników poprzedniego konkursu projektów jako takich, które nie odpowiadają tematowi Memoriału ze względu na swoją niską jakość. Oprócz tego postanowiono rozpocząć zbieranie materiałów dotyczących przeprowadzonego konkursu projektów w celu złożenia pozwu do Prokuratury Generalnej Ukrainy.
Maschinelle Übersetzung
O czym przypomina nam święto Niepodległości naszego państwa? Chyba o ciężkiej i długiej drodze, którą nasz naród szedł do tego sławnego wydarzenia, oraz o tych, którzy byli u źródeł ukraińskiego państwowotwórstwa. W konstelacji wybitnych działaczy politycznych Ukrainy Iwan Stepanowycz Mazepa zajmuje szczególne miejsce. Osobowość nieprzeciętna i wielostronna, Iwan Mazepa wszedł do historii jako wybitny polityk i dyplomata, twórca doby ukraińskiego odrodzenia duchowego. Przez długi czas jego imię wykreślano z rodzimej historii, stało się ono symbolem politycznej zdrady tylko dlatego, że 310 lat temu Mazepa odważył się rzucić wyzwanie samemu carowi Piotrowi I, aby dać Ukrainie szansę wyrwania się z objęć rosyjskiego samodzierżawia i zrealizowania swojego europejskiego wyboru — pójścia na sojusz ze Szwecją. Hetmanem został w wieku prawie 50 lat, kiedy zdążył poznać smak prochu i krwi, niewolę tatarską i zaporoską, zobaczyć królewskie komnaty i kremlowskie pałace. Niejednokrotnie rozpoczynał wszystko od nowa, mężnie znosił ciosy kapryśnego losu, obracając nawet beznadziejne sytuacje na swoją korzyść. Niektórzy uważali go za hipokrytę. Ale kto, oprócz niego, był zdolny wyrwać Ukrainę z chaosu Ruiny, tworzyć pokojowe życie i budować Hetmanat? Historia daje jednoznaczną odpowiedź: tylko Mazepa. Z Ruiny podniósł on Ukrainę. Żonglując nad przepaścią, przebywając pod presją wrogości, zazdrości, donosów i zamętu przez dziesięciolecia z powodzeniem zarządzał Hetmanatem. Czas mija, odeszły w przeszłość przestarzałe szablony imperialnego myślenia i czytelnikowi pora zrozumieć prawdziwe motywacje politycznego kroku Mazepy, wstawić się za nim dobrym, cichym słowem... Wołodymyr SKRYNCZENKO Car i hetman ...Trwała wojna północna, niebywała dla „Rosji młodej”, kiedy na drodze geopolitycznych ambicji Piotra I stanęła groźna postać Karola XII, genialnego wodza-monarchy Szwecji, z jego najpotężniejszą w Europie armią. Król szwedzki zdążył zadać klęskę Rosjanom pod Narwą i miał zamiar dyktować pokój carowi w Moskwie. To starcie cara Piotra z królem szwedzkim negatywnie wpływało na Hetmanat. Ciężki ciężar wojny północnej i niezadowolenie społeczeństwa Hetmanatu polityką moskiewskiego cara, który próbował w najbardziej brutalnej formie rozszerzyć swoje porządki na Ukrainie, robiły swoje czarne dzieło. Do hetmana Mazepy dochodziły plotki i skargi na okrucieństwa i rozboje moskiewskich żołnierzy, którzy zachowywali się na Ukrainie jak zdobywcy. Lecz najstraszniejsze czekało na hetmana w Żółkwi, dokąd wezwał go car na naradę wojskową wiosną 1707 roku. Tam dowiedział się o planie likwidacji Hetmanatu i włączenia go w ogólną strukturę przyszłego imperium. A do tego car odmówił obrony Ukrainy przed Szwedami. Hetman nieprzypadkowo zwracał się do cara: większość wojsk kozackich była rozproszona po frontach wojny północnej. Zamiast tego był inny rozkaz: przygotowywać się do „wojny scytyjskiej”. To znaczy, w warunkach szwedzkiej inwazji przekształcić Lewobrzeże, jako pewną arenę działań wojennych, w spaloną ziemię, a nawet poświęcić Kijów („zostawić pusty”) wraz z Sofią, Akademią Kijowsko-Mohylańską i innymi, świętymi nie tylko dla Mazepy miejscami. (Groza panowała też w Moskwie, gdzie w pośpiechu przygotowywano do walki moskiewski Kreml i planowano zburzyć historyczne budynki, w szczególności cerkiew Wasyla Błogosławionego). Właśnie te czynniki, wraz z osobistymi zniewagami, zdaniem rosyjskiej historyk Tatiany Jakowlewej-Tairowej, skłoniły ukraińskiego hetmana do próby sojuszu z Karolem XII. Nie poczucie zdrady kierowało nim, a raczej logika polityka. Car Piotr wiele zawdzięczał Mazepie. Właśnie wsparcie hetmana w burzliwym 1689 roku pomogło carowi Piotrowi pokonać carycę Zofię i jej otoczenie. Od tego czasu car i hetman porozumieli się, a kariera Mazepy szybko poszła w górę. Hetman niezmiennie wspierał Piotra w jego sprawach wojskowych, a car bez zastrzeżeń lekceważył oskarżenia i donosy pod adresem Mazepy. (Nawet donos Koczubeja na Mazepę nie pogorszył ich stosunków). Potrzebne były carowi także rady hetmana w sprawach wojskowych i dyplomatycznych, jego sieć agenturalna w Turcji i Rzeczypospolitej. W carskich zwycięstwach nad Turkami — wielki wkład hetmana i jego sławnych rycerzy stepów. Polityka Piotra I, skierowana na Południe, zbiegała się z zamiarami Mazepy dotyczącymi wzmocnienia jego państwa. Był on ostatnim z hetmanów, któremu jeszcze udawało się zachowywać autonomię Hetmanatu. I dla tego szedł na ogromne ofiary. Lecz kiedy car zafascynował się ideą zdobycia wyjścia do Morza Bałtyckiego, wstąpić w ciężkie starcie ze Szwecją, drogi cara i hetmana zaczęły się rozchodzić. Mazepa podświadomie odczuwał wszystkie skutki carskich ambicji dla Ukrainy. Mazepa i jego doba Europejsko wykształcony człowiek-intelektualista Mazepa za młodu uczył się w Kolegium Kijowsko-Mohylańskim, Akademii Krakowskiej i Holandii — studiował tam artylerię. Biegle rozmawiał po niemiecku i polsku, francusku i tatarsku. Swoją wyrafinowaną łaciną zadziwił francuskiego dyplomatę Jeana Baluze, cytując mu wersy z Horacego „Eheu, fugaces labuntur anni” („Szybko przemijają lata...”). Hetman-mecenas żył życiem kulturalnym. Za doby Mazepy rozpoczął się rozkwit ukraińskiego baroku (czyli „mazepowskiego”), który wyraźnie odbijał w sobie narodowe wzniesienie świadomości narodu Hetmanatu. Wydawało się, że był niemal opętany budownictwem, bo na czas jego hetmanatu przypadło najwięcej wybitnych barokowych budowli spośród wszystkich hetmanów. Wtedy Sofia Kijowska nabrała współczesnego barokowego wyglądu, przebudowano niemało cerkwi, klasztorów i soborów Kijowa, a także budowli w Ławrze Peczerskiej. Nie zapominał on i o ukochanym Baturynie, stolicy Hetmanatu, która na początku XVIII wieku pod względem swoich architektonicznych wdzięków nie ustępowała innym europejskim stolicom. Dzięki staraniom Mazepy Kolegium Kijowsko-Mohylańskie przekształciło się w akademię, gdzie uczyło się ponad dwa tysiące studentów z Ukrainy i Polski, Serbii, Turcji oraz Moskwy. Wśród słynnych absolwentów — Dymitr Rostowski (Tuptało) i Stefan Jaworski, Teofan Prokopowicz oraz inni wybitni działacze tamtej doby. W murach Akademii prowadzono naukowe dysputy, czytano wiersze, wystawiano dramaty, śpiewał najlepszy w Kijowie chór akademicki i grała orkiestra. W takie dni bito w dzwony, na placu w pobliżu Akademii tłoczyli się ludzie, grano jasełka i intermedia. To było prawdziwe święto — na Ukrainie wrzało życie kulturalne. Tylko w samej Moskwie pracowało ponad 114 wychowanków Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Za doby Mazepy Ukraina stała się prawdziwym duchowym donatorem Rosji! Życie osobiste? Nie miał go. Jako rycerz i człowiek swojej doby większość czasu spędzał Mazepa na wyprawach. Ale prawdziwie pokochać przyszło mu już jako człowiekowi w starszym wieku. O romansie jego życia z Motrją Koczubej pisano niemało — nawet geniusz Puszkina opromienił ten wątek! Jesienią 1704 roku zakochał się w niej do szaleństwa gospodarz
dar małorosyjskiego kraju. Tak, oczarował ją ten wieczny wielbiciel kobiet, Iwan Stepanowycz! W tym poemacie była i łagodna ukraińska noc, romantyczne spotkania oraz okrucieństwo matki, wreszcie — ucieczka Motri do Mazepy. Prawie szekspirowskie namiętności kipiały w Baturynie w tamtym czasie. Lecz finał był inny niż u Puszkina: wróciła ona do domu. Zachowały się też listy Mazepy do ukochanej. W każdym z nich — całe ciepło jego miłości („serduszko moje, kwiecie mój różany”). Połtawska katastrofa Otóż 28 października 1708 roku do szwedzkiego obozu wojskowego wraz z Mazepą przybyło zaledwie kilka tysięcy kozaków. Polityczny krok Mazepy oszołomił wszystkich. Zbyt nagle znalazł się on po tamtej stronie, nie uprzedziwszy społeczeństwa Hetmańszczyzny — narodu, a nawet kozackiej wierchuszki, która podzielała poglądy polityczne hetmana, a jeszcze nie zdążyła przyłączyć się do niego (Iwan Skoropadski, Danyło Apostoł i inni). Szerokie masy nie poparły swojego hetmana w tak trudnym czasie. Nie zdążył Mazepa też z uniwersałem, by wyjaśnić swoje działania. Tym podstępnie skorzystał car Piotr, który szybko poprowadził swój atak propagandowy przeciwko hetmanowi i ograł go. W ruch poszło najpierw zwykłe kłamstwo, a potem — akcja karna — zniszczenie Baturyna, gdzie mieściły się ogromne zapasy żywności, furażu i amunicji. Jak zawsze, znalazł się zdrajca, który wskazał podziemne przejście do miasta. 2 listopada 1708 roku rosyjscy żołnierze wdarli się do Baturyna i zamienili to kwitnące miasto w pustynię. Zniszczyli nie tylko garnizon miasta, ale i ludność cywilną, wraz z kobietami i dziećmi. Baturynska rzeź oszołomiła Ukrainę... Do Połtawy Szwedzi dotarli zmęczeni i zdemoralizowani, ale niepowodzenie spotkało Szwedów jeszcze w przeddzień bitwy generalnej. Karol XII otrzymał nagle prezent na dzień swoich urodzin — kulę w nogę. Fatalny wpływ tej kuli odczuli Szwedzi już na polu, gdy huraganowy ogień rosyjskiej artylerii doszczętnie niszczył szwedzkie kolumny. Karol wciąż miał nadzieję na zwycięstwo, ale fortuna odwróciła się od niego. Z resztkami niezwyciężonej niegdyś armii wraz ze szwedzkim królem Mazepa dotarł do tureckiej granicy. Tam, w Benderach, udzielono im schronienia. Pamięć i pomnik ...Ziemia drżała od grzmotu, deszcz nie ustawał przez dobę — w inny świat odchodził Iwan Stepanowycz Mazepa. Połtawska katastrofa wstrząsnęła nim. Wieczorem 21 sierpnia 1709 roku Mazepy zabrakło. W ostatnią drogę hetmana odprowadzał szwedzki król, zagraniczni dyplomaci i przedstawiciele tureckiego sułtana, mołdawskiego i wołoskiego hospodara. Mazepę kładziono do trumny, a car wciąż oferował Turkom za jego wydanie setki tysięcy czerwońców. Smutny był los mazepińców i ich rodzin. Tułali się na Syberii prawie do śmierci cara Piotra. Na Syberii zmarła też Motria Koczubej, dokąd dobrowolnie poszła za swoim mężem. W Turcji zakończył swoją ziemską drogę Pyłyp Orłyk, spadkobierca hetmana. Po połtawskim triumfie nastąpiła pruska katastrofa cara Piotra, kiedy on ze swoim wojskiem wpadł w okrążenie turecko-tatarskiego wojska i o mało nie dostał się do niewoli. Być może druzgocąca klęska Piotra stała się pośmiertnym rewanżem ukraińskiego hetmana. Lecz na cara czekała jeszcze straszna tragedia rodzinna — egzekucja własnego syna. Szwedzki król położył swoją szaloną głowę w Norwegii, koło Fredriksten, w grudniu 1718 roku. Według danych ekspertyzy balistycznej, przeprowadzonej w ubiegłym stuleciu, zabili go własni żołnierze, być może, żeby jakoś pozbyć się swojego nieokiełznanego monarchy. Rosji jej nadbałtyckie nabytki kosztowały setki tysięcy zabitych i rannych, a także dwa miliony riksdalerów, wypłaconych przez rosyjski skarbiec Sztokholmowi. ...Czas dawno pogodził dawnych wrogów-rywali. W centrum miasta, założonego przez Piotra I „na złość wyniosłemu sąsiadowi”, wznosi się pompatyczna budowla Miedzianego Jeźdźca, opiewanego przez Puszkina. Na sztokholmskim placu Kungsträdgården zbrązowiały Karol XII wskazuje na Wschód, skąd zadano niszczycielski cios jego wielkości. Nie zapomniano też o Mazepie. Potomkowie czczą pamięć sławnego hetmana: niedawno wstąpił on na postument w Połtawie na Placu Soborowym. W uroczystej ceremonii odsłonięcia pomnika Mazepy wzięli udział Prezydent Ukrainy Petro Poroszenko oraz Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret. Otóż Mazepa powrócił! Niech stanie mu się pomnikiem także Akademia Kijowsko-Mohylańska, klasztory i cerkwie oraz wszystkie osiągnięcia ukraińskiego odrodzenia duchowego, które zostawił on w spadku nam, wdzięcznym potomkom, na chwałę Ukrainie!
Maschinelle Übersetzung
Ołeh PUSTOWHAR, pierwszy zastępca przewodniczącego Połtawskiego Obwodowego Oddziału Wszechukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Powiat połtawski Według danych ze strony «Encyklopedii historii Ukrainy», «we wrześniu 1917 roku w powiecie połtawskim istniało 50 filii «Proświty». Zazwyczaj oddziały powstawały w wyniku licznych rewolucyjnych zebrań. Na przykład «Proświta» we wsi Wełyki Budyszcza powstała z inicjatywy pisarza urzędu wiejskiego. Jej aktywiści zorganizowali pochód setek chłopów w święta wielkanocne z niebiesko-żółtymi flagami i portretami Tarasa Szewczenki z Wełykich Budyszcz do Opiszni, gdzie odbył się trzytysięczny wiec. «Po tym wiecu — wspominał później przyszły działacz społeczno-polityczny lewicowego nurtu, historyk, ekonomista, rektor Ukraińskiego Instytutu Techniczno-Gospodarczego w niemieckim Ratyzbonie, politolog Iwan Majstrenko — w Opiszni rozpoczęło się prawdziwe ukraińskie życie: powstał Związek Chłopski, utworzył się oddział Ukraińskiej Partii Socjalistów-Rewolucjonistów oraz towarzystwo «Proświta»». 17-letni Iwan Majstrenko był wśród fundatorów i kierowników oświatowego oddziału. Powiat mirhorodzki Na początku marca 1917 roku na zebraniu Mirhorodzkiego Ukraińskiego Komitetu Społecznego została utworzona powiatowa komisja oświatowa, ale jej pierwsze posiedzenie odbyło się dopiero 8 czerwca. Dlatego tworzenie wiejskich «Proświt» w powiecie odbywało się żywiołowo, z inicjatywy chłopów i nauczycieli. Latem 1917 roku na Mirhorodczyźnie istniało już 17 gminnych towarzystw «Proświta», wśród nich jedno z najpotężniejszych działało w Wełykich Soroczyncach. Tutaj fundatorami zostali uczniowie miejscowego Seminarium Nauczycielskiego — członkowie «Związku Młodzieży». Wiosną i latem 1917 roku miejscowe «Proświta» i «Związek Młodzieży» urządziły kilka masowych demonstracji na poparcie Centralnej Rady, które odbyły się pod narodowymi niebiesko-żółtymi flagami i sprzyjały politycznemu przebudzeniu miejscowego chłopstwa. Fundatorzy «Proświty» w Wełykich Soroczyncach z czasem stali się aktywnymi bojownikami o niepodległość — Ołeksandr Docenko po ukończeniu Wileńskiej Szkoły Wojskowej w Połtawie został adiutantem głównego atamana wojsk URL, przewodniczącego Dyrektoriatu Ukraińskiej Republiki Ludowej Symona Petlury (nawiasem mówiąc, on również należał do «Proświty»), a Butenko — szefem jego kancelarii. Pierwszorzędnym zadaniem mirhorodzkiej komisji oświatowej stało się przygotowanie i zwołanie Mirhorodzkiego Powiatowego Zjazdu «Proświt», aby wprowadzić proces tworzenia w zorganizowane ramy i wymienić się pierwszym doświadczeniem. Na zjazd, który odbył się 18 czerwca, zaproszono nauczycieli, przedstawicieli gminnych «Proświt» i kierowników nowo utworzonych sekcji przy komisji oświatowej — ponad 100 osób. Delegaci zebrania utworzyli powiatowe biuro «Proświt» w składzie O. I. Chomenko (przewodniczący), M. N. Bakala (jego zastępca) i A. F. Bołharow (sekretarz), sekcje według kierunków pracy (organizacyjno-wykładowa, wydawnicza, biblioteczna i teatralna), zatwierdzili statut oraz określili tematykę wykładów. W szczególności były to: «Przyczyny rewolucji lutowej w Rosji», «Wybory do Zgromadzenia Konstytucyjnego», «Ustrój państwowy i autonomia Ukrainy, Pierwszy Uniwersał i Centralna Rada», «Proświty i ich znaczenie», «Związki chłopskie i los chłopstwa w życiu państwowym Ukrainy». Zatwierdzono również tematykę rozmów: partie polityczne i ich programy, rady robotniczych, żołnierskich i chłopskich deputowanych, uspołecznienie ziemi, komitety ziemskie, język i szkoła itp. Mimo gorącego okresu letnich prac polowych, przyjazdy wykładowców «Proświty» zazwyczaj kończyły się tworzeniem wiejskich «Proświt». Niektóre przykłady praktycznej działalności gminnych «Proświt» odnalazł historyk Wiktor Rewehuk na łamach ówczesnych gazet: «15 października 1917 roku «Proświta» wsi Matjasziwka na Mirhorodczyźnie urządziła swój pierwszy spektakl «Po rewizji», aktorami w którym byli zwykli wiejscy chłopcy i dziewczęta. Jego sukces przeszedł wszelkie oczekiwania: pomieszczenie szkoły nie mogło pomieścić wszystkich chętnych, by dostać się na przedstawienie. Z czasem członkowie «Proświty» wystawili wodewil «Pańska chytrość» oraz sztukę «Na Ukrainie». Chomutecka «Proświta», której przewodniczył N. Kalużnyj, w ciągu 1917 roku wystawiła ponad dziesięć spektakli, otworzyła bibliotekę oraz rozpoczęła budowę Domu Ludowego, muzeum historyczno-krajoznawczego i szkoły zawodowej». W Szyszakach w powiecie mirhorodzkim «Proświta» powstała z inicjatywy szeregowego armii rosyjskiej Dmytra Sołowja — przyszłego historyka, ekonomisty-spółdzielcy i statystyka, pedagoga i publicysty, członka rzeczywistego Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk (UVAN) w USA. Jadąc jako delegat od Ukraińskiej Gromady Żołnierskiej Garnizonu Azowskiego na Kongres Narodowy w Kijowie, zatrzymał się na pewien czas w Szyszakach, gdzie wtedy mieszkała jego żona. W rozmowie z nim chłopi wyrazili chęć założenia w Szyszakach «Proświty», a on obiecał im pomóc. Żywiołowo powstała inicjatywna grupa młodzieży. Dmytro Sołowij napisał naprędce projekt statutu i już po kilku dniach przy urzędzie gminnym zebrało się zebranie chłopskie. Dziewczęta uszyły żółto-błękitną chorągiew, a chłopcy zdobyli duży portret Tarasa Szewczenki. Zorganizowano chór. Na zebraniu przed chłopami wystąpili uczeń Mirhorodzkiej Szkoły Artystycznej Maksym Czornobaj, Dmytro Sołowij i Neczypir Czumak, którzy wyjaśnili obecnym znaczenie pracy kulturalno-oświatowej w sprawie podniesienia świadomości narodowej narodu ukraińskiego i w związku z tym zaproponowali założenie «Proświty». Chłopi natychmiast postanowili oddać na potrzeby «Proświty» stary budynek urzędu gminnego, który stał pusty i wymagał remontu. Od razu ktoś poszedł z kapeluszem zbierać pieniądze dla «Proświty». Potem obecni z żółto-błękitną chorągwią i portretem Tarasa Szewczenki przeszli ulicami wsi, śpiewając hymn narodowy «Jeszcze nie umarła Ukraina» oraz ukraińskie pieśni ludowe. Tego samego wieczoru odbyło się zebranie założycielskie członków «Proświty», na którym wybrano zarząd towarzystwa oraz komisje: biblioteczną, gospodarczą i teatralną. Tymczasem chłopi urządzili czyn społeczny: uporządkowali stary budynek urzędu gminnego: wyremontowali dach, drzwi, okna, pomazali i pobielili ściany, umyli podłogę. Bibliotekę, która należała do «Towarzystwa Trzeźwości», przekazano «Prośvicie». Jednak wśród ponad dwóch tysięcy tomów, przeznaczonych do czytania dla chłopów, nie było ani jednej książki w języku ukraińskim. Dlatego wracając z Kongresu Narodowego w Kijowie, Dmytro Sołowij przywiózł do Szyszak wiele literatury ukraińskiej. Z pomocą przyszli też inni ukraińscy patrioci. Wspólnymi siłami zebrali bibliotekę, gdzie już po roku było ponad 1900 tomów. Przy szyszackiej «Prośvicie» istniała też czytelnia, gdzie było wystarczająco dużo ukraińskich gazet, i każdy, kto interesował się życiem społeczno-politycznym na Ukrainie i na Połtawszczyźnie, mógł je przejrzeć. Przy «Prośvicie» działały wieczorowa szkoła dla dorosłych, gdzie nauczycielami byli wykładowcy miejscowych szkół początkowych, oraz kółko dramatyczne, które wystawiało spektakle popularnych ukraińskich autorów. Za pomieszczenie teatralne dla tego ostatniego służyła szopa straży pożarnej. Dekoracje do spektakli malował Neczypir Czumak oraz inni szyszaccy malarze-samoucy.
W ciągu marca i kwietnia 1917 roku w powiecie hadziackim utworzono 27 towarzystw „Proświta”, w maju było ich już 35. 18 czerwca wiejskie towarzystwa „Proświta” połączyły się w związek powiatowy, na którego przewodniczącą rady wybrano Ołenę Pcziłkę (Kosacz) — wybitną ukraińską pisarkę, etnografkę, publicystkę, działaczkę Centralnej Rady, matkę Łesi Ukrainki. Na zastępcę przewodniczącego Powiatowego Towarzystwa „Proświta” w Hadziaczu uczestnicy zjazdu wybrali Wiktora Złotczanśkiego, na pisarza — Hryhorija Apostoła, na skarbnika — Isydora Borysowa, a na osobę odpowiedzialną za pracę oświatową wśród ludności — Petra Lesiwa. Jednym z pierwszych ukraińskojęzycznych wydawnictw na Połtawszczyźnie stała się gazeta ziemstwa hadziackiego „Ridnyj kraj”, którą redagowała Ołena Pcziłka. Do lokalnych komórek „Proświty” oraz do szkół początkowych wydawnictwo trafiało bezpłatnie. W krótkim czasie „Proświta” otworzyła w Hadziaczu czytelnię i bibliotekę, z której korzystało ponad 800 dzieci, szkołę dla dorosłych na Zajarze (przedmieście Hadziacza — przyp. aut.), stworzyła i wystawiała dla mieszkańców Hadziacza spektakle, wśród których największym sukcesem cieszyły się „Martyn Borula”, „Maty-najmyczka” oraz „Chmara”. Dochód ze spektakli przekazano robotnikom lokalnych zakładów obróbki drewna oraz żołnierzom 663. ukrainizowanego pułku na zakup biblioteki wydawnictw ukraińskich. W budynku wyższej szkoły początkowej w Hadziaczu młode nauczycielki-proświtanki M. Marusowa-Nimcowa oraz Kobezowa urządziły kilka poranków dla dzieci. 22 października w Hadziaczu odbyło się uroczyste otwarcie zorganizowanego przez Ołenę Pcziłkę Ukraińskiego Chóru Narodowego. Prezentację odwiedzili i wystąpili z gratulacjami: przewodniczący sekcji chóralnej wydziału muzycznego Sekretariatu Oświaty Ukraińskiej Centralnej Rady O. Prychodko, przedstawiciel Warszawskiego Chóru Ukraińskiego D. Butowśkyj, kompozytor W. Stecenko oraz etnograf i folklorysta D. Werchowyneć. Powiaty piratyński i łochwicki W powiatach piratyńskim i łochwickim wiejskie „Proświty” tworzono z inicjatywy samorządu lokalnego oraz miejscowej społeczności ukraińskiej, która się nimi opiekowała. Władze wyborcze powiatu łochwickiego aktywnie wsparły mieszkańców osady gminnej Worońky, którzy postanowili niezwłocznie wprowadzić nauczanie języka ukraińskiego w szkołach gminy i założyli „Proświtę”. Połtawska „Proświta”, zgodnie z zamysłem jej fundatorów, miała stać się centrum metodycznym dla podobnych towarzystw w guberni. W związku z tym szef proświtan Połtawy Hryhorij Kowalenko na łamach „Połtawskich jeparchialnych wiedomostiej”, które miały wówczas największy nakład na Połtawszczyźnie, opublikował szczegółową instrukcję dotyczącą ich organizacji i działalności nie tylko w Połtawie, ale także na terenach Kraju Połtawskiego. Działalność „Proświt” miała rozpoczynać się od zakupu ukraińskich książek, prenumeraty ukraińskich wydawnictw periodycznych oraz urządzania czytelni społecznych. Ponieważ specjalne pomieszczenia dla nich nie istniały, czytelnie zalecano urządzać w szkołach, zarządach gminnych lub Domach Ludowych, jeśli takie istniały. Innym kierunkiem było otwieranie szkół niedzielnych lub wieczorowych w celu likwidacji analfabetyzmu oraz kursów (szczególnie dla młodzieży) z nauki historii, języka i pisma ukraińskiego, tak aby „wszyscy dobrze umieli pisać po naszemu”. Zalecano również tworzenie przy „Proświtach” kółek dramatycznych i chórów, które śpiewałyby na zgromadzeniach ludowych „piękne ukraińskie pieśni”. „Bierzcie się do dzieła wszyscy — apelował na łamach „Połtawskich jeparchialnych wiedomostiej” Hryhorij Kowalenko — w kim dusza żywa, kto kocha Ukrainę, nasz naród i chce dla niego dobra”. W ciągu 1917 roku towarzystwa „Proświta” gęstą siecią pokryły Połtawszczyznę. Wielką pomoc naukową i metodyczną „Proświtom” zapewniało biuro pedagogiczne ziemstwa guberni połtawskiej, którego zespół opracował i w ciągu października 1917 roku rozesłał do wiejskich „Proświt” teksty wykładów o objętości jednego-dwóch arkuszy wydawniczych na tematy: „Upadek i odrodzenie Ukrainy”, „Przyroda, bogactwa i ludność Ukrainy”, „Obywatele, ich prawa i obowiązki”, „Samorząd ziemski: historia i współczesne zadania”, „Ukraińscy działacze społeczni” i inne.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
3 kwietnia na zebraniu młodzieży uczniowskiej założono „Proświtę” we wsi Charkiwci (obecnie wchodzi w skład rejonu łochwickiego). Jej członkowie to 21 osób, a na przewodniczącego wybrano Mykołę Kułynycza. Jednak pierwszy skład „Proświty” okazał się bezczynny, ponieważ większość jej członków wkrótce wyjechała ze wsi na naukę. Prawdziwa praca kulturalno-oświatowa rozpoczęła się dopiero latem 1917 roku, kiedy wybrano nowe kierownictwo „Proświty”, na czele którego stanął Marko Syczyło, oraz uchwalono statut towarzystwa. Cel działalności charkiwieckich proświtian: założyć we wsi ukraińską bibliotekę, przeprowadzić ukrainizację miejscowej szkoły, organizować dla współmieszkańców wykłady, przedstawienia, wieczory muzyczne i literackie, poranki dziecięce itp. Zgodnie ze statutem, członkami towarzystwa charkiwieckiej „Proświty” mogli zostać wszyscy, „którzy dbają o korzyść swojego rodzinnego kraju”, począwszy od 16. roku życia. Organem kierowniczym „Proświty” określono radę w składzie ośmiu osób. Na walnym zgromadzeniu proświtianie wybierali ze swojego grona przewodniczącego, jego zastępcę, pisarza, bibliotekarza i skarbnika, a także komisję rewizyjną w składzie trzech osób. Zebrania i imprezy publiczne proświtianie prowadzili w pomieszczeniu wyższej szkoły początkowej. Większość mieszkańców Charkiwiec była niepiśmienna, więc proświtianie organizowali dla nich wspólne czytanie gazet, szewczenkowskiego „Kobziarza” oraz utworów innych ukraińskich prozaików i poetów. Kosztorys za 1917 rok składał się ze składek członkowskich, które wynosiły 1 rb 20 kopiejek rocznie, razem — 56 rb 76 kop. (z tego można wyciągnąć wniosek, że w towarzystwie było ponad 50 osób), wpływów z ziemstwa — 340 rb, utargu z przedstawień — 572 rb, ze szczedriwek — 116 rb 50 kopiejek i ze sprzedaży książek — 74 rb 34 kopiejki. Zatem zyski z własnej działalności stanowiły większą część wpływów do skarbca „Proświty” we wsi Charkiwci. Realizując swoje założenia statutowe, charkiwscy proświtianie przede wszystkim uważali za potrzebne otwarcie bibliotek dla współmieszkańców. W tym celu zakupili za 220 rb utwory ukraińskich autorów, portrety Tarasa Szewczenki i Borysa Hrinczenki, a także podręczniki dla szkoły, w szczególności czytanki „Ridne słowo”. Część książek dla biblioteki zebrano drogą dobrowolnych datków. Tak oto miejscowy mieszkaniec Hryhorij Kryweć przekazał do biblioteki 77 zakupionych za własne środki książek. Na koniec 1917 roku w wiejskiej bibliotece było już 511 tomów. Były tam utwory Iwana Kotlarewskiego, Tarasa Szewczenki, Mychajła Kociubynskiego, Wołodymyra Wynnyczenki, Mychajła Hruszewskiego, Sofii Rusowej, Hnata Chotkewycza i in. Liczba czytelników biblioteki na koniec 1917 roku wzrosła do 214. Podczas letnich prac polowych za środki „Proświty” we wsi otwarto żłobek dziecięcy, który codziennie odwiedzało od 95 do 115 dzieci. W Chorole z inicjatywy znanego działacza społecznego W. Biriukowa urządzono „Ludowe Muzeum Naukowe”. W maju 1917 roku jego zarząd, biorąc pod uwagę wysoki autorytet miejscowej „Proświty”, której przewodniczył L. Bezpałko, przekazał muzeum pod jej zarząd. Łubnie i powiat łubieński Ruch proświtański w tym kraju pojawił się dzięki orędownikom ukraińskości, rodzonym braciom Szemetom: członkowi Centralnej Rady Wołodymyrowi Mychajłowyczowi (1873—1933), działaczowi społecznemu i politycznemu Mykole Mychajłowyczowi (1882—1918), publicyście Serhijowi Mychajłowyczowi (1875—1957). 11 czerwca 1917 roku ziemstwo łubieńskie, gdzie na przewodniczącego zarządu wybrano Wołodymyra Szemeta, zdecydowało o ukrainizacji urzędów powiatowych. Uchwała przewidywała utworzenie powiatowej rady szkolnej w składzie przedstawicieli nauczycieli, Związków Chłopskich i „Proświt”. Rada szkolna miała dbać o „rodzimą ukraińską szkołę”. Ziemstwo łubieńskie wyasygnowało 15 tysięcy rb na kursy wiedzy o Ukrainie dla nauczycieli i zobowiązało telefonistki do nauki języka ukraińskiego. 9 maja łubieński miejski Komitet Społeczny zdecydował, aby w miejscowym rosyjskojęzycznym „Wiestniku” rozpocząć drukowanie materiałów w języku ukraińskim, redaktorem na propozycję „Proświty” mianowano H. Sajenkę. 11 czerwca 1917 roku „Proświta” ze wsi Łytwiaky zwołała wiejski zjazd w sprawie założenia ukraińskiego gimnazjum, na który przybyli także chłopi z Wowczyka i Wowczej Dołyny — około 5 tysięcy osób. Już w kilka minut na potrzeby rodzimej szkoły zebrali między sobą ponad 5 tysięcy rb. Zatem, jak zauważa w monografii „Połtawszczyzna w pierwszym roku Rewolucji Ukraińskiej. Epoka Centralnej Rady” kandydat nauk historycznych Wiktor Rewehuk: „...w epoce Ukraińskiej Centralnej Rady pierwsze organizacje i ośrodki proświtańskie powstawały jako naturalny pociąg narodu ukraińskiego do kultury, wiedzy i oświaty. Po wielu latach rosyjskich imperialnych zakazów „Proświty” przejęły na siebie niemal całą pracę kulturalno-oświatową w miastach i wsiach Połtawszczyzny”.
Źródła: Rewehuk W. J. Połtawszczyzna w pierwszym roku Ukraińskiej Rewolucji. Epoka Centralnej Rady (marzec 1917 — kwiecień 1918 r.), — Połtawa: AS-MI, 2007. Rewehuk W. J. Połtawszczyzna w ogniu Ukraińskiej Rewolucji (1917—21 r.), — Połtawa, wydawca Szewczenko R. W., 2014. Hrycun R. Kim są ci ludzie. Bracia Szemety. — Wydanie internetowe „Trybuna” z 16 sierpnia 2016 r. Biłousko O. A., zespół autorów. Historia Połtawszczyzny dla klas 6—11 szkoły ogólnokształcącej. — Oficjalna strona „Połtawika” (NRP- Centrum Badań Historii Połtawszczyzny). Konoweć O. Ukraiński ideał. Szkice historyczne. Dialogi / K.: Centrum Wydawnicze „Proświta”, 2003. Zespół autorów., Pierwszy wszechpołtawski zjazd „Proświt”. Dzienniki i postanowienia. — Połtawa, 1918. Herman W. „Proświta”: historia i współczesność (1868—1998): zbiór materiałów i dokumentów poświęconych 130-leciu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki / Oprac., red. W. Hermana. – K.: Centrum Wyd. „Proświta”, wyd. „Weselka”, 1998. Zespół autorów., Stulecie Matki „Proświty”. Zarys historii Macierzystego Towarzystwa Proświty i przegląd towarzystw oświatowych w Kanadzie. — Winnipeg, Manitoba, Kanada: Ukraińskie Towarzystwo Czytelnia „Proświty”. Połtawskie Towarzystwo „Proświta”. — Zespół autorów, Wikipedia. Jurenko O. P., kolegium redakcyjne: Smołij W. A. (przewodniczący) i in. Instytut Historii Ukrainy NAN, — Sołowiej Dmytro Fedorowycz. — Encyklopedia historii Ukrainy w 10 t., tryb dostępu http://resource.history.org.ua/cgi—bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21STR=Solovej_D Majstrenko I. „Historia mojego pokolenia. Wspomnienia uczestnika wydarzeń rewolucyjnych na Ukrainie”, Diasporiana Biblioteka Elektroniczna, Edmonton, Kanadyjski Instytut Studiów Ukraińskich, Uniwersytet Alberty, tryb dostępu http://diasporiana.org.ua/memuari/870—maystrenko—i—istoriya—mogo—pokolinnya—spogadi—uchasnika—revolyutsiynih—podiy—v—ukrayini/ Czernow A. „Gwiazda ukraińskiego odrodzenia. Czego przez siedem stuleci możnowładcy nie mogli wybaczyć Olenie Pczilce”, strona gazety „Deń” z 25.07.2009 r., tryb dostępu https://day.kyiv.ua/uk/article/istoriya—i—ya/zirka—ukrayinskogo—vidrodzhennya Szałahinowa O. „O czym szepcze Zielony Gaj: z historii rodzinnego gniazda Dragomanowych-Kosaczów na Połtawszczyźnie” („Olena Pczilka i Hadziacz, Zbiór naukowy, — K., 2010. — 95 s.), oficjalna strona Połtawskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, tryb dostępu http://www.prosvita.poltava.ua/?p=1059
Maschinelle Übersetzung
Rok 2018 jest znaczący dla Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Społeczeństwo Ukrainy i ukraińska diaspora obchodzą sławny jubileusz — 150-lecie założenia Towarzystwa «Proświta» jako wyjątkowej formy narodowej samoorganizacji Ukraińców. Życie i działalność tak znanych działaczy kultury ukraińskiej, jak Iwan Franko, Mychajło Drahomanow, Mykoła Łysenko, Kyryło Stećenko, Leśia Ukrainka, Borys Hrinczenko, Mychajło Hruszewski, Serhij Jefremow, Stepan Bandera i innych, jest ściśle związane z historią ruchu prosvitiańskiego.
Olha SZEWCZENKO, Walerij DIACZENKO
I dziś — podnoszenie poziomu kulturalno-oświatowego narodu, tytaniczna praca nad narodową konsolidacją społeczeństwa, odradzanie i zachowywanie narodowej pamięci, historii, tradycji, obrona ojczystego języka ukraińskiego oraz działalność informacyjno-oświatowa w warunkach obecnej rosyjsko-ukraińskiej wojny, udział w ruchu wolontariackim — tego wszystkiego, dalekiego od pełnego wykazu, nie sposób sobie wyobrazić bez ogromnej, niestrudzonej i ofiarnej pracy wielu członków Proświty, najlepszych synów i córek Ukrainy. Pozytywne zmiany nastąpiły na początku roku w charkowskiej Proświcie. Na konferencji sprawozdawczo-wyborczej Charkowskiej Organizacji Obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przewodniczącym zarządu wybrano Anatolija Sierhijenkę. Jest on znanym działaczem społecznym, politykiem, deputowanym rady obwodowej VI kadencji. Poprzedni przewodniczący — Dmytro Pylypec, znany lekarz i działacz społeczny charkowskiego Majdanu, skierował wszystkie wysiłki na pomoc frontowi i frontowcom, udzielając pomocy rannym. Na konferencji wybrano także „proświtiańską” radę w liczbie 22 osób. Weszli do niej znani na Charkowszczyźnie ludzie — działacze społeczni i polityczni, pisarze, naukowcy, dziennikarze, nauczyciele i inni. Wśród nich: doktor nauk historycznych, profesor Wołodymyr Skliar, kandydat nauk ekonomicznych, profesor Taras Danko, przewodniczący Charkowskiej Obwodowej „Spółdzielni Ludowych Mistrzów” Oleksandr Wakulenko, kierownik Charkowskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych Anatolij Zdorowyj, zasłużony działacz kultury Ukrainy, członek NSPU, poetka Nina Winohradska-Jakymczuk, przewodniczący Charkowskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Związku Weteranów, profesor Charkowskiego Regionalnego Instytutu Narodowej Akademii Administracji Państwowej przy Prezydencie Ukrainy, zasłużony lekarz Ukrainy Bohdan Wołos, działaczka społeczna, redaktor naczelna gazety „Ruch to życie” Nina Bałasanian. Nowo wybrany przewodniczący wyraził przekonanie, że odnowiona ChOO OUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki otrzyma „drugi oddech”, który wyprowadzi działalność charkowskiej Proświty na jakościowo nowy poziom. W imieniu delegatów konferencji A. H. Serhijenko zwrócił się do mieszkańców Charkowa i obwodu charkowskiego z zaproszeniem do aktywnego włączenia się w działalność Proświty, aby wspólnie szerzyć prawdziwe informacje o budowie i rozwiązywaniu pilnych problemów państwa i jego obywateli, podnosić ogólny poziom kultury naszego społeczeństwa. W ostatnim czasie przeprowadzono wiele potrzebnej i ważnej pracy organizacyjnej, która wcześniej była niemożliwa z powodu trudnej sytuacji na Charkowszczyźnie przed Majdanem 2013—2014 lat, a zwłaszcza na początku wojny. Cieszy nawiązanie owocnych kontaktów z departamentami Charkowskiej Obwodowej Administracji Państwowej — kultury, nauki i edukacji, młodzieży i sportu oraz innymi, a także z organizacjami społecznymi o ukierunkowaniu ukrainocentrycznym. Nasi proświtianie aktywniej zaczęli współpracować ze studencką młodzieżą charkowskich uczelni i in. organizacji. W Dniu Szanowania Ojczystego Języka odbyła się patriotyczno-wychowawcza impreza w Charkowskiej Obwodowej Wyższej Szkole Kultury Fizycznej i Sportu. W Narodowej Akademii Sił Powietrznych Ukrainy proświtianie wzięli udział w konferencji poświęconej narodowo-patriotycznemu wychowaniu składu osobowego akademii. W Narodowym Uniwersytecie Budownictwa i Architektury — na otwarciu muzeum uczestników ATO. Niezwykle owocny był udział proświtian i przedstawicieli nauki w Ogólnoukraińskiej naukowo-praktycznej konferencji „Duchowa kultura Ukrainy wobec wyzwań czasu” (w 150. rocznicę założenia „Proświty”) w Korpusie Bibliotecznym Narodowego Uniwersytetu Prawniczego im. Jarosława Mądrego. Nasze zrzeszenie zainicjowało także i wspierało przeprowadzenie wielkiego marszu (po raz pierwszy na Charkowszczyźnie) — Święta Wyszywanki. Wszystkie swoje plany i działania „Proświta” prowadzi pod znakiem 150-lecia jubileuszu. Centralny oddział ChOO OUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki mieści się pod adresem: ul. Rymarska 18 (I piętro).
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
słowa czyniły cuda. Była to prawdziwa szkoła człowieczeństwa i szacunku do początkującego. Zawsze oczekiwałem na możliwość podzielenia się z Olesiem Serhijowyczem swoimi twórczymi próbami, aby wzbogacić się dzięki niemu unikalną wiedzą o najsubtelniejszych odcieniach ojczystego słowa, poznać rzeczy wcześniej niesłychane, nauczyć się rozpoznawać kancelaryzmy i rymy czasownikowe, poszerzyć swój światopogląd, usłyszeć pasjonujące prawdziwe historie z jego doświadczenia literackiego i redakcyjnego, pełne właściwego Łesiowi Serhijowyczowi subtelnego humoru. “Ja ci polecę jedno imię — Tagore. Tylko nie kagor” — mówił, chowając uśmiech w wąsach — “A Tagore. Ten, który Rabindranath — wybitny bengalski i indyjski poeta i prozaik, laureat Nagrody Nobla”. Oto tak nienachalnie i przyjaźnie Poeta kształtował smak do słowa i obrazu. I teraz z głębokim wewnętrznym drżeniem biorę do rąk te usiane wierszami arkusze, na których miejscami delikatnie zrobione są notatki ołówkiem (!), czasem po prostu podkreślone jedno słowo: zwróć uwagę, tutaj coś jest nie tak. Poprawnej odpowiedzi nie ma — musisz odnaleźć ją sam, w głębiach swojej duszy i... słownika języka ukraińskiego. Oles Serhijowycz zawsze zachęcał do czytania nie tylko utworów innych autorów, ale i po prostu słownika — wzbogacania się tymi słowami, które wtedy jeszcze rzadko usłyszysz w postsowieckiej codzienności dość zrusyfikowanego miasta. To teraz, dzięki ówczesnej wytrwałej pracy takich guru słowa w całym kraju, a obecnie ich wychowanków, mamy błyskotliwe żywe przekłady współczesnych utworów literackich, premier filmów i kreskówek, a niemało audycji narodowej przestrzeni telewizyjno-radiowej sprzyja kształtowaniu należytej kultury mówienia już na poziomie potocznym — i dla nikogo różnorodność języka ukraińskiego nie jest teraz dziwna. A wtedy, pod koniec lat 90., my w Siczesławiu żyliśmy faktycznie w warunkach ukraińskojęzycznej rezerwacji. * * * Oles Serhijowycz — miłośnik życia i optymista, w najtrudniejszych chwilach jego promienne oczy napełniały Światłem, Dobrem i Miłością. To zadziwiająco łączyło się z obowiązkowością i wymaganiami. Myśl ożywa w Słowie, ale Słowo i Działanie są niepodzielne. Powiedział — znaczy, zrobił. I tę lekcję Nauczyciel zilustrował rodzinną historią. Kiedyś zapytałem ojca (Serhij Zawhorodni, przewodniczący Dniepropetrowskiego obwodowego związku pisarzy Ukrainy w latach 1948—1960 oraz 1966—1968), czy pisano na niego donosy i anonimy podczas jego przewodniczenia w obwodowym związku pisarzy, czasy przecież były podłe. “Nie” — odpowiedział ojciec. Jakże to tak? “Jeszcze na pierwszym zebraniu związku poinformowałem towarzystwo — piszcie, ale ostrzegam: obowiązkowo dowiem się, kto jest autorem — i zabiję! Potem wszystko jedno pójdę siedzieć, ale już nie na darmo”. Wszyscy wiedzieli, że pisarz-frontowiec słów na wiatr nie rzucał: powiedział — zrobił. I Oles Serhijowycz był tak samo pryncypialny. Za jedno nieszczere, nieprawdziwe słowo, powiedziane choćby i na jego korzyść, ale wbrew prawdzie, mógł bezlitośnie zakończyć przyjacielskie stosunki nawet ze swoimi współmyślicielami. “Cieszyć się z cudzej krzywdy” — to nie o nim. * * * Czasami razem odwiedzaliśmy spotkania twórcze i uroczystości jubileuszowe w muzeum “Literackie Naddnieprze”, centrum kulturalno-oświatowym Państwowej Wyższej Uczelni “Narodowy Uniwersytet Górniczy”, Dniepropetrowskiej obwodowej bibliotece dla młodzieży im. M. Swietłowa, innych znaczących miejscach ukraińskiej inteligencji Siczesławszczyzny. Życzliwe, krótkie w formie i bardzo trafne w istocie wypowiedzi Olesia Serhijowycza zachwycały. On jakby wpatrywał się głęboko w duszę i zawsze pragnął odnaleźć ziarno Światła i Twórczości w każdym. Pamiętam spotkanie w Siczesławiu ze Stepanem Chmarą, na które zaprosił mnie Oles. Ówczesna telewizja przedstawiała S. Chmarę niemal jako bandytę, a przy osobistym kontakcie okazał się pełną światła, mądrości i siły osobowością, pomimo wszystkich prób losu. Oles Serhijowycz uczył we wszystkim przekonywać się osobiście, zwłaszcza jeśli chodzi o ludzi. Nie wierzyć nikomu, nawet własnym oczom, dopóki nie poznasz sam, nie poczujesz człowieka od serca do serca. * * * Oles Serhijowycz ze szczególną miłością odnosił się do ptaków, darując im nie tylko perły swoich poezji, ale i mnóstwo domów, zarówno w Siczesławiu, jak i na drogim jego sercu Naddnieprzu. Ptak nabiera wysokości stopniowo, współmierząc siłę skrzydeł z prężnością i prądem powietrza. Sztuki Lotu troskliwie uczył też swoich wychowanków. Za rekomendacją Olesia Serhijowycza na początku lat 2000. dołączyłem do studia literackiego twórczo uzdolnionych dzieci “Lileja” (kierownik — Ludmyła Hryhoriwna Łewczenko) przy obwodowym związku pisarzy Ukrainy. Dorastając w twórczym środowisku ukraińskiej inteligencji Siczesławszczyzny, która starannie stwarzała możliwości rozwoju, 10. rocznicę Niepodległości Ukrainy powitałem już jako zwycięzca i dyplomant 10 konkursów literacko-artystycznych i festiwali szczebla obwodowego i Ogólnoukraińskiego. A także wypuściłem w świat swojego pierwszego literackiego ptaka — tomik “Wszystko zaczyna się od Miłości...”, który dla mnie stał się ważnym zwieńczeniem naszej długotrwałej współtwórczej pracy z Olesiem Serhijowyczem w ciągu tych lat. Ta ptaszyna pierwsza — i póki co jedyna, ponieważ pomogła jeszcze głębiej zrozumieć, już z własnego doświadczenia, wymagania Olesia Serhijowycza wobec słowa i odpowiedzialność za jego wypuszczenie w świat. * * * Oles Serhijowycz, błogosławiąc na kolejny konkurs, zaznaczał: “Zwycięstwo — to dobrze. Ale zapamiętaj: twórczość, jako proces, nie zna porażki. Konkursy — to przede wszystkim możliwość usłyszenia innych twórczych osobowości, uczenia się od nich, a także spotkania współmyślicieli”. Uczył cieszyć się życiem, podkreślając, że każda przeszkoda daje umiejętności pokonywania trudności, każda nowa sytuacja daruje nowe zdolności i wiedzę. Nie ma niepowodzeń — są próby, które mają być rozpatrywane jako trampolina do wzlotu, wyznaczając dalsze kierunki doskonalenia i darując nieocenione doświadczenie dla kolejnych zwycięstw. Takie postrzeganie zawodów i świata twórczości — to najlepsze szczepienie od rozczarowań, stresów i depresji, które warto byłoby wziąć pod uwagę niektórym “działaczom” od psychologii, twierdzącym o destrukcyjnym wpływie na osobowość ucznia systemu rywalizacji olimpiad, testowań i konkursów.
Maschinelle Übersetzung
Kyryło HRYNKO, uczestnik działań wojennych, major Są ludzie jak gwiazdy — płoną sto razy jaśniej. Nawet po śmierci nie gasną: ich dusze świecą nam przez wieki. Kyryło Hrynko Przez tysiące lat rozwoju cywilizacja ludzka wynalazła różne określenia dla najlepszych i najważniejszych cnót. W kulturze zachodniej Rycerz to człowiek, który z oddaniem, bezinteresownie służy głównej sprawie swojego życia, którą sam dla siebie wybiera, łącząc bezkompromisowość w działaniu ze szlachetnym zachowaniem. Czasami pokrywa się to ze znaczącymi osiągnięciami w sztuce, nauce, edukacji — i wtedy uczniowie-naśladowcy z szacunkiem używają ustalonego zwrotu Mistrz. W tradycji wschodniej filozofia Nauczycielstwa jest bardziej pogłębiona. Guru to nie tylko nauczyciel, ale ten, kto kieruje, karmi, budzi duszę ucznia, duchowy mentor i przewodnik w świat wtajemniczonych. Sensei — tak w Japonii zwracają się do ludzi starszych wiekiem lub zajmujących wysokie stanowisko, oddając hołd mądrości, wiedzy i doświadczeniu. Bo tam „skoczków” z klucza politycznego do administracji państwowej nie dopuszczają. Tak samo jak w Chinach, gdzie przez półtora tysiąca lat istniał szczególny system doboru kandydatów na stanowiska w administracji państwowej „keju”, do którego obok umiejętności wojskowych i arytmetyki wchodziły egzaminy twórcze z poezji i kaligrafii. Takie podejście pozwoliło przezwyciężyć korupcję i biurokrację w państwie Han, kiedy do władzy dochodzili tylko bogacze i krewni urzędujących urzędników, a przeciętna ludność była odsunięta od władzy (znajoma sytuacja, czyż nie?). Gdyby nie „keju”, to być może dzisiaj czytalibyśmy o potędze Chin nie w wiadomościach, a w podręcznikach historii — jak o Cesarstwie Rzymskim. Ata — w tradycji tureckiej to nie tylko zwrot do osoby starszej wiekiem i ojca, ale opiekuna, obrońcy, rzecznika rodu i narodu. Przypomnijcie sobie Atatürka („Ojciec Turków” lub „Wielki Turek”, przy urodzeniu Ali Rızaoğlu Mustafa) — wszystkim znaną postać historyczną początku XX wieku: wybitnego działacza politycznego Turcji, generała, lidera Tureckiej wojny o niepodległość, ojca współczesnego państwa tureckiego. Swoimi zdecydowanymi działaniami dał starej feudalnej Turcji tak potężny impuls, że w ciągu mniej niż stulecia przekształciła się ona w regionalnego lidera i nowoczesne państwo. Do dziś naród turecki z wielkim szacunkiem przechowuje pamięć o swoim „Ojcu”. Na Ukrainie przez wieki takich orędowników Ducha bezlitośnie niszczyły i nie dopuszczały do wpływu na życie społeczeństwa systemy imperialne, a potem radzieckie. Jednak nasza ziemia była szczodra na Rycerzy Czynu, którzy z oddaniem, czasem niezauważalnie dla większości, w różnych sferach pracowali na przyszłość naszego Państwa. Poświęcali swoje życie formowaniu tego, co najważniejsze, bez czego niemożliwe są zmiany — wychowaniu młodego pokolenia Ukraińców, świadomych swojej niezależnej drogi, niezłomnych w wierze w ustanowienie godnego i samowystarczalnego pośród innych narodów Państwa — Ukrainy. Dla mnie ucieleśnieniem wszystkich wspomnianych pojęć stał się Ołeksandr Serhijowycz Zawhorodni. Ołeś — tak po przyjacielsku zwracali się do niego koledzy, ludzie o podobnych poglądach i uczniowie. Poeta i Nauczyciel. Nauczyciel Ukraińskości — bez patetycznych haseł politycznych i pokazowego „prawidłowego” patriotyzmu, który codziennie, całym swoim życiem otwierał przed nami Ukrainę, bliską i drogą każdemu, kto tu żyje — od dziwów jej przyrody po gorzkie strony niedawnej historii. * * * Poznaliśmy się w 1994 roku na konkursie „Rodzina-94”, który przeprowadzała Siczosławska organizacja Związku Ukrainek (ogłoszenie o nim wydrukowała gazeta „Dżereło”). Mój pierwszy konkurs (8 lat) — i pierwsza nagroda: miękka zabawka, piesek „Drużok”, który do dziś w domu przypomina o początku wzlotu. I pierwsze poznanie z rodziną Zawhorodnich. Tamara Semeniwna (żona Ołesia Serhijowycza), przewodnicząca miejskiej organizacji Związku Ukrainek, kiedy dowiedziała się, że uczę się w szkole muzycznej w klasie bandury, a własnego instrumentu nie mam — zaprosiła nas z mamą do siebie do domu i dała bardzo wygodną dla małego początkującego lwowską bandurę (waga 5 kg). Ich córka Ołena w tym czasie grała już na akademickiej czernihowskiej (a to około 10 kg). Gdzieś przez dwa lata „za dziękuję” korzystałem z niej, dopóki nie podrosłem, a mama zebrała pieniądze na własny instrument. Zimą 1995 roku po raz pierwszy zobaczyłem Ołesia Serhijowycza w domu. Możecie sobie wyobrazić oczekiwania 8-letniego chłopca od spotkania ze znanym i szanowanym Poetą w jego twórczym domostwie! Lecz uderzyła mnie najbardziej wtedy nie liczba książek wszędzie (od małego przywykłem do tego w swojej rodzinie), a ascetyczna skromność urządzenia. Pamiętam, jak wtedy zapytałem mamę, czy wszyscy artyści tak żyją? „Ukraińscy — w większości tak. Bo ukraińska poezja — sprawa ryzykowna i niedochodowa”, odpowiedziała ona. Z czasem, rozmawiając z Ołesiem Serhijowyczem, zrozumiałem, że prawdziwa Poezja (a nie rymowanie na potrzebę dnia) — to spowiedź, kwintesencja duszy. I to nie jest na sprzedaż. Natomiast prawdziwe bogactwo Poety — ono jest zupełnie inne: w duszy, w umiejętności widzenia cudu świata wokół i w czytelniku. Taką była pierwsza lekcja od mojego Nauczyciela. Który okazał się niezwykle bogatym Poetą. * * * Dwa lata przyglądaliśmy się sobie nawzajem, rzadko spotykając się i, z czasem, korespondując (pierwszy list — 1997 rok). Stopniowo stałem się jednym z wychowanków Ołesiowego studia literackiego „Jewszan” przy dziecięco-młodzieżowym centrum „Wesnianka”. I dopiero w 1998 roku pierwsza publikacja — gazeta „Dżereło” opublikowała pracę twórczą na konkurs „Mój ojciec”. Choć jak to teraz naiwnie brzmi, ale w tamtym czasie w szufladzie zgromadziły się już moje pierwsze próby poetyckie. Moja mama, nauczycielka i filolog, bezlitośnie robiła czerwoną długopisem nieuniknione w tym wieku poprawki, po których wysyłałem swoje kolejne „tworzenie” do szuflady, oburzony twierdząc, że „to słowo nie jest moje!”. Żadne opowieści o redaktorach literackich, którzy zazwyczaj korygują nawet znanych pisarzy, nie miały na mnie wpływu. „Nie moje słowo!”. Ołeś Serhijowycz uderzył swoją ostrożnością w stopniowym i troskliwym szlifowaniu poetyckiego tworzenia, uważnym i łagodnym wyjaśnianiu odcieni każdego słowa, tłumaczeniu jego siły dla stworzonego przez autora obrazu. Nigdy nie słyszałem kategoryczności w uwagach, jednak życzliwa wytrwałość w połączeniu z bezdyskusyjnym dla mnie autorytetem Mistrza ukraińskiego
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Dzięki takiemu podejściu ukraińskiej twórczej inteligencji w Siczesławiu, która, poświęcając możliwość uzyskania krótkoterminowych korzyści dnia dzisiejszego, kierowała wysiłki na wychowanie przyszłości Ukrainy, zdobyłem cenne doświadczenie, celowość oraz poczucie siły do dalszego lotu, już na kijowskim niebie. * * * Całą swoją istotą nie przyjmuję próżności — i to też jeden z moralnych filarów, zbudowanych zarówno wychowaniem w rodzinie, jak i rodziną Zawhorodnich oraz ich otoczeniem. Jednakże, już poznawszy swoje, specyficzne doświadczenie zawodowe w wychowywaniu następców (w sferze wojskowej), rozumiem całą mądrość słów o tym, że głównym osiągnięciem Nauczyciela jest sukces jego uczniów. Dlatego nie dla chwalenia się, a by oddać należny hołd swojemu Mentorowi i Nauczycielowi, którego ziarno wykiełkowało w przyszłości, krótko zaznaczę o tym, co już udało się osiągnąć i jakich Ludzi spotkać, będąc przez niego uskrzydlonym. * * * Kijowski Liceum Wojskowe imienia Iwana Bohuna (lata 2002—2004, naczelnik — generał-major Krawczuk Łeonid Wasylowycz). Kiedy zbierałem dokumenty na przyjęcie do liceum, w komisji wojskowej jeden porządny oficer współczująco zauważył: “Po co ci, takiemu twórczemu, do koszar? To przecież zupełnie inny system”. Cóż, w pełni go rozumiem, wszak on od wewnątrz widział nieatrakcyjne realia ówczesnego wojska i stosunek do niego ze strony państwa. Ale właśnie tak odezwał się w mojej duszy przykład Wysokiego Czynu ukraińskiego centrum Siczesławia. Lecz życie “na koszarach” okazało się zupełnie nieoczekiwanym i dla mnie: dzięki wysokiemu profesjonalizmowi, patriotyzmowi i mądrości jego kierownictwa, kadry oficerskiej, wychowawczej i nauczycielskiej liceum stało się unikalną kolebką ukraińskiej kultury. Życie w liceum było pełne twórczych i patriotycznych wydarzeń, do których dołączali tacy wybitni ludzie, jak Łewko Łukjanenko, Mychajło Słaboszpycki i Wałentyna Striłko (Liga Ukraińskich Mecenasów), Hałyna Jabłonska (narodowa artystka Ukrainy, aktorka Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. I. Franki, Prezydent Międzynarodowej Ligi “Matki i siostry — młodej Ukrainy”, kierownik artystyczny Heroicznego Teatru “Pamięć”), Tetiana Skrypnyk (siostra Wasyla Stusa), Nina Marczenko (matka dysydenta Wałerija Marczenki), Jewhenija Łeszczuk (ukraińska poetka, której wysiłkami uczczono pamięć Iwana Bohuna w autorskim fotoalbumie, na znaczku pocztowym i tablicach pamiątkowych, zachowano kozackie mogiły pod Beresteczkiem, otwarto muzeum Łesi Ukrainki w Jałcie i San Remo (Włochy)), a także wielu innych Działaczy ukraińskiej kultury, opowieść o których wymagałaby osobnego artykułu. Kontakt z takimi ludźmi pozostawia ślad na całe życie, bo patriotami się nie rodzą, a stają — kiedy wśród otoczenia są ludzie godni naśladowania. I dla mnie wielkim zaszczytem jest bycie złotym medalistą tej sławnej placówki edukacyjnej, laureatem szeregu olimpiad i konkursów, jednym z Ukraińców wyróżnionych dyplomem Światowego Kongresu Ukraińców “Za utwierdzenie pozytywnego wizerunku Ukrainy” oraz Nagrodą Gabinetu Ministrów Ukrainy “Za wkład młodzieży w rozwój państwa”. Cały system liceum pracował na formowanie osobowości, która stawia ponad własną sytuacyjną korzyść dobrobyt społeczeństwa, którego nieodłączną częścią jest. I przykładem tego jest ta liczba oficerów, absolwentów liceum, którzy bronią naszego Państwa obecnie, którzy jako pierwsi poszli w ogień wojny. Część z nich pozostanie w pamięci wdzięcznych (chcę w to wierzyć) potomków, jak 23-letni Bohater Ukrainy (pośmiertnie) major (pośmiertnie) Andrij Kyzyło, niektórzy zdołali wytrzymać piekło najgorętszych punktów, nie opuszczając swoich podwładnych, i wyjść żywymi — jak Bohater Ukrainy (i mój współtowarzysz w liceum) major Ołeksandr Porchun, którego grupa szturmowa 29 lipca 2014 roku przejęła kontrolę i utrzymywała pod gradem wrogiego ognia Sawur-Mohyłę (pomimo kontuzji III stopnia u Ołeksandra), co miało wtedy decydujący wpływ dla dalszego przeprowadzenia operacji z minimalnymi stratami personelu i techniki. A o wielu bohaterach jeszcze dowiemy się później. Obecnie liceum pod kierownictwem Bohatera Ukrainy generała-majora Ihora Hordijczuka kontynuuje wychowywanie przyszłej podpory Ukrainy. * * * Instytut Wojskowy Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki (lata 2004—2009). Zaszczepione przez Ołesia Serhijowycza poważne i drobiazgowe podejście do słowa, poszukiwanie niestandardowego w zwykłym (wszak to właśnie jest poezja, czyż nie tak?), wytrwałość w dochodzeniu prawdy znalazły swój rozwój w pozornie dalekiej od poetyckiej twórczości sferze — działalności naukowej. Próbując głębiej zrozumieć ważne dla przyszłego oficera sfery kompetencji zawodowych, wspierany już przez Nauczycieli innego kierunku, znalazłem swoją ścieżkę w Towarzystwie Naukowym instytutu. Poszukiwania naukowe tamtego okresu zakończyły się udziałem w licznych konferencjach naukowo-praktycznych ogólnoukraińskiego i międzynarodowego formatu, ich wyniki znalazły swoje uznanie w konkursach prac naukowych Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy (I miejsce w swoim kierunku, 2007 rok) oraz Fundacji “Zawtra.UA” (program wsparcia młodych naukowców, zapoczątkowany przez Wiktora Pinczuka, który, pomimo niejednoznacznej osobowości oligarchy, stał się bezprecedensowym pod względem skali i jakości przygotowania młodych naukowców właśnie w interesie państwa). Wydawałoby się, gdzie poezja i konkursy twórcze, a gdzie praca naukowa — ale podstawy zostały uformowane właśnie tutaj, w Siczesławiu. * * * Oficer Sił Zbrojnych Ukrainy (do teraz). Przez lata oficerskiej służby czasami pojawiały się sytuacje, które mogłyby zmusić do “stania się wygodniejszym” i nie “stwarzania problemów dla poszczególnych osób”, zwłaszcza biorąc pod uwagę specyficzne polityczne wiatry tych lat. Lecz mając przykład Ludzi Czynu — od Siczesławia do Kijowa — nie było miejsca na kompromisy w obronie interesów Sprawy, którą wszyscy robimy dla naszego Państwa. I cieszę się, że miałem szczęście spotkać wielu oddanych Ukrainie wojskowych, z którymi mam zaszczyt wnosić swój wkład w zapewnienie obrony Ukrainy i budowę prosperującego państwa. Zaprawdę, armia dzisiaj jest środowiskiem wielkiej liczby godnych ludzi. To nie patos “jednego z systemu”, a cicha radość z tego, że wschodzi potężnymi kłosami ziarno ukraińskości, zasiane przez takich Rycerzy Ducha, jakim był Ołes Serhijowycz. Przypadło mi w udziale bywać w wielu wiodących krajach w ramach wymiany doświadczeń, i wszędzie — podkreślam, wszędzie! — nasi koledzy z wielkim szacunkiem wypowiadają się o ukraińskim wojsku. Niejednokrotnie w nieformalnych rozmowach zachodni wojskowi przyznawali, że nie oczekiwali takiego kolosalnego wzrostu ducha narodowego. I są zdumieni, jakim cudem udało nam się złamać zamiary tak silnego wroga jeszcze na długo przed sankcjami i konsolidacją państw zachodnich na rzecz wsparcia Ukrainy (wszyscy przecież rozumieją, że w 2014 roku roszczenia terytorialne sięgały daleko poza granice obecnej okupacji). A cud jest prosty i skomplikowany jednocześnie — wieloletnia i niezauważalna praca licznych, często nieznanych nikomu poza bliskim kręgiem, Strażników Ukrainy. Rycerzy Ducha. Mentorów i Nauczycieli.
* * * Odlatują w zaświaty niczym ptaki ci, którzy wywalczyli Niepodległość Ukrainy, którzy wyhodowali i wychowali nowe pokolenie w czasach dewaluacji, oszustwa i grabieży wspólnego bogactwa poradzieckiej Ukrainy, którzy oddanie pracowali nad formowaniem intelektu narodu i podsycali twórczy zapał młodego państwa. Dziś przechodzimy hartowanie krwią, a ona nigdy nie przelewa się na próżno, jeśli mowa o stawaniu się Państwa. Nigdy. Wierzę, nadejdzie nasza ukraińska wiosna i jak ptaki z Wyryju, potężną falą powrócą ci, którzy stawiali nas na skrzydła. A wśród nich siczosławscy — Ołeś Serhijowycz, Wiktor Sawczenko, Ihor Mycyk, wszyscy, którzy godnie przeszli swoją drogę Nauczyciela. Bo żyją oni w sercach swoich Uczniów — i tylko od nas zależy ich nieśmiertelność.
Moim życzliwym potomkom Zapraszam was na stulecie. Postać przy mogile. I zerknie moja twarz Uśmiechnięta zza nieboskłonu.
A jeśli poszczęści się dożyć (Lecz mniej niż procent szans), Do was się przytulę i będę pił Niebo, niczym szampana...
Ołeksandr Zawhorodnij, 2000
Kiedy minie sto lat (fragment) Kiedy minie sto lat od dzisiejszych czasów, Któż będzie tym poetą, co w twoim domu Rozpocznie swój śpiew? W jego pieśni chcę hojnie wlać Wiosny dzisiejszej poranne pozdrowienia, — Niech brzmi w dni twoje wiosenne Wiosny mojej radosny motyw, — On będzie w drżeniu serc, w trzmiela nowym brzęczeniu, On będzie w szeleszcie lasów, Kiedy minie sto lat od dzisiejszych czasów.
Rabindranath Tagore, 1895
* * * Teraz zawsze on obok gdzieś — Lot w jego rozpostartych skrzydłach. Z Wyryju uśmiecha się Ołeś. Na Pryoriłlu.
Kyryło Hrynko, 2018
Maschinelle Übersetzung
Z okazji rozpoczęcia nowego roku szkolnego pierwszą lekcję dla wychowanków Szkoły nr 27 w Połtawie zorganizowano w miejskiej bibliotece-filii nr 5. Patriotyzm, poczucie godności narodowej, duchowe bogactwo ukraińskiego narodu — to główne tematy lekcji. Na spotkanie z uczniami klas 5-7 przybył pierwszy zastępca przewodniczącego Połtawskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, Ołeh Pustowhar. Na przykładach z historii, kultury i sportu Ołeh Pustowhar przekonywał, że młodzi Ukraińcy mają powody do dumy. Mowa była o zwycięskiej, wielowiekowej walce narodu ukraińskiego przeciwko rosyjskim najeźdźcom o swoją narodową państwowość. Pan Ołeh wzywał dzieci do kochania i szanowania ojczystego języka ukraińskiego, który na międzynarodowym konkursie w 1934 roku zajął trzecie miejsce w światowym rankingu melodyjności. Zachęcał do pielęgnowania tradycji zakładania wyszywanki na święta. Opowiedział nastolatkom o klasykach literatury ukraińskiej — Tarasie Szewczence, Iwanie Frankce, Łesi Ukraince, a także o osiągnięciach ukraińskiej kinematografii, wypowiadając się z uznaniem o nowych filmach fabularnych i animowanych dla dzieci i młodzieży, takich jak „Storożowa zastawa”, „Mykyta Kożumiaka” i inne. Mówił także o narodowych artystach, którzy wpisali ukraińskie malarstwo w światowy kontekst; w szczególności O. Pustowhar przytoczył jako przykład twórczość Kateryny Biłokur, cytując Pabla Picassa: „Gdyby we Francji była taka kobieta, zmusilibyśmy cały świat, by o niej mówił”. Wspomniano również o największej w czasach kozaczyzny i hetmanatu uczelni wyższej Europy Wschodniej — Akademii Kijowsko-Mohylańskiej oraz o pierwszej na świecie Konstytucji Filipa Orlika. Dzieci zainteresowała także opowieść o światowej sławy „Szczedryku”, którego autorem melodii był wybitny ukraiński kompozytor Mykoła Łeontowycz. Centrum Prasowe Połtawskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” trudne i pełne natchnienia lata kształtowania się placówki oświatowej, o osiągnięciach w codziennej pracy pedagogicznej nauczycieli, wicedyrektorów i dyrektorów szkoły na przestrzeni lat, o absolwentach, którzy stanowią złoty skarb rodzinnej wsi. Chcę nisko pokłonić się pedagogom za ich szlachetną pracę. Bez szkoły nie ma rozwoju, bez szkoły nie będziemy mieli przyszłości. Chwała i cześć pedagogom sobornej Ukrainy, którzy inspirują swój rodzinny kraj, swoje niepodległe państwo. Ołeh OŁEKSIUK, przewodniczący Zarządu Chersońskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy
Maschinelle Übersetzung
Dzień wiedzy. Oddział Chersoński Centrum Wydawniczego „Proświta” powitał ten dzień wydaniem książki Walentyny Kowalenko „LETOPIS Inhulećkiej ZOSz I–III stopnia Biłozierskiej Rady Rejonowej Chersońskiego Obwodu” (z okazji 50-lecia jubileuszu). Na kartach książki czytelnik może zapoznać się z osiągnięciami nauczycieli i absolwentów Inhulećkiej ZOSz, którzy stali się dumą nie tylko wsi, ale i całej Ukrainy. W każdym okresie rozwoju edukacyjnego i kulturalnego nasi nauczyciele sprostali zadaniom, które stały przed szkołą. Dawali uczniom solidną wiedzę i organizowali ciekawe życie szkolne. Dzięki zgodnemu gronu pedagogicznemu szkoła jest najlepsza w rejonie.
Książka wspaniałego pedagoga, nauczycielki języka i literatury ukraińskiej, organizatorki pracy pozalekcyjnej Walentyny Mykołajiwny Kowalenko, poświęcona pięćdziesięcioleciu rodzinnej sercu Inhulećkiej ZOSz I–III stopnia, to pierwsza książka regionalisty, ale, mam nadzieję, nie ostatnia. Na 224 stronach historyczno-popularnego wydania można dowiedzieć się o
Maschinelle Übersetzung
20 sierpnia T. Melnyczuk, poeta-dysydent, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, obchodziłby 80. urodziny. Jeden z najbardziej utalentowanych i tragicznych ukraińskich poetów drugiej połowy XX wieku, patriota Ukrainy T. Melnyczuk, urodził się i zmarł na ojczystej ziemi oraz w rodzinnych Karpatach, poświęcając życie i twórczość walce o państwo ukraińskie. Taras przeżył zaledwie 58 lat, z których prawie połowę spędził w więzieniach, koloniach, strefach, „psychuszkach”. Silny duchem, twórczo potężny, za swojego życia wydał zaledwie trzy książki: „Nieśmy planecie miłość” (1967 r.), „Książę rosy” (1990 r.), „Czaha” (1994 r.), reszta jego wierszy mogłaby złożyć się na wielotomowe wydanie. Maria POROCH, m. Kosów. Dzisiaj pamięć o Tarasie Melnyczuku czczona jest poetyckim festiwalem „Od Huculszczyzny do grzbietów donieckich”. Jego inicjatorem jest zasłużony działacz sztuki Ukrainy, redaktor naczelny „Bukowińskiego Żurnału”, dyrektor muzeum Wołodymyra Iwasjuka, pisarz Myrosław Łazaruk. Mamy nagrodę literacką imienia Tarasa Melnyczuka (ustanowioną przez radę miejską Kołomyi) oraz nagrodę „Książę rosy” imienia Tarasa Melnyczuka (ustanowioną w Czerniowcach). Jego imię widnieje w nazwach ulic, na tablicach pamiątkowych budynków, w których żył i pracował. Melnyczuka wielbią jako Księcia rosy — od tytułu jego ostatniej książki, za którą otrzymał Narodową Nagrodę im. T. Szewczenki. Godnie czcząc pamięć poety-dysydenta, urodzonego we wsi Utoropy w rejonie kosowskim, odbyły się uroczystości z okazji jego 80-lecia. Właśnie tego dnia w Utoropach zebrali się pisarze, przyjaciele, mieszkańcy wsi, uczniowie miejscowej szkoły, przedstawiciele władz, deputowani. W rodzinnym gospodarstwie Melnyczuka uroczystości otworzył przewodniczący kosowskiego oddziału Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wasyl Szkurhan. Proboszcz miejscowej cerkwi ks. Bohdan odprawił żałobną panichidę. Obecni szczerze modlili się za duszę Tarasa. Na grobie sławnego rodaka złożono żywe kwiaty oraz kiście kaliny od gości z Kosowa, Iwano-Frankiwska, Czerniowiec, Wyżnicy, Kołomyi. Wasyl Szkurhan zaznaczył, że tutaj w 1990 roku spalono rodzinny dom — w ten sposób radziecki reżim władzy zemścił się za tak zwane „narodowo-burżuazyjne” wolnomyślicielstwo, które naturalnie i utalentowanie wylało się w wierszach Tarasa z czułą miłością do rodzinnego kraju. — Dzisiaj po raz pierwszy — powiedział W. Szkurhan — wynieśliśmy na tę górę, na Malcewe, do samego Tarasa, najbardziej wymownego świadka, przyczyny jego życiowych udręk od aresztowania 24 stycznia 1972 roku i jego patriotycznego wzlotu — znany rękopis książki „Czaha”, aby ogłosić publicznie, że od dzisiaj ta „bomba”, która dopomogła podważyć sojuszniczy reżim i wyzwolić Ukrainę, będzie przechowywana w wiejskim muzeum. Dziękujemy dobrym ludziom, którzy zachowali ten rękopis. W wystąpieniach Jewhena Barana, przewodniczącego Iwano-Frankiwskiego Oddziału Obwodowego NZPU, Wasyla Hłaholuka, przewodniczącego „Proświty” w Kołomyi, Olhy Rudaneć, poetki, zastępczyni dyrektora Teatru Kołomyjskiego, poetów Iwana Wijtenki, Jarosława Jasińskiego, Mykoły Sawczuka, Dmytra Arsenycza, Natalii Ołihradskiej, kierowniczki Biblioteki Kołomyjskiej im. T. Melnyczuka, brzmiały wspomnienia o człowieku, „który wyszedł ze wszystkich beznadziei”. Wspomnieniami o niezapomnianym Tarasie podzielił się jego przyjaciel poeta Mykoła Blyzniuk, który został trzynastym laureatem prestiżowej nagrody literackiej „Książę rosy”. Pisarz Myrosław Łazaruk zaznaczył, że Bóg nie dał nam lepszego poety w XX i już w XXI wieku. Poeta, który bez namysłu przechodzi z wieku w wiek, i rozumiemy, że pracuje on na wieczność. Natalia Ołihradska opowiedziała, jak kołomyjanie czczą pamięć poety. Podczas obchodów jego 70-lecia bibliotece nr 2 dla dzieci nadano jego imię i otwarto muzeum literackie, w którym zgromadzono książki poety, pamiątki, rękopisy, fotografie. Tutaj odbywają się spotkania twórcze utalentowanych dzieci, pedagogów z laureatami nagrody im. T. Melnyczuka. Stali bywalcy muzeum to uczniowie, studenci, nauczyciele, twórcy z Iwano-Frankiwszczyzny. Artysta i poeta, laureat nagrody literackiej im. T. Melnyczuka Wasyl Andruszko wykonał płaskorzeźbę poety, która została zainstalowana na ścianie biblioteki. Tarasowi Melnyczukowi pośmiertnie nadano tytuł „Honorowy obywatel miasta Kołomyi”. Uroczystości trwały przy pomniku Tarasa Melnyczuka, który wznosi się na podwórzu Liceum w Utoropach. Został on odsłonięty 20 sierpnia 2002 roku z inicjatywy twórczej inteligencji Wyżniczyzny. Autorem monumentu jest Wołodymyr Rymar. Rzeźbiarski pomnik poety wcielił w formie świecy, błysku, którym było i życie, i twórczość Tarasa Melnyczuka. Uczniowie liceum pod kierunkiem nauczycielki, kierowniczki muzeum T. Melnyczuka Bohdany Cymbaluk przywitali gości chlebem i solą. A dzieci deklamowały poezję Melnyczuka. Słowa szacunku dla genialnego artysty wygłosił sekretarz NZPU, redaktor naczelny czasopisma „Perewał” Jarosław Tkachiwski. Wiktor Maksymczuk, poeta, redaktor czasopisma „Nimczycz”, powiedział: „My święcie czcimy pamięć o Tarasie Melnyczuku. Wydaliśmy sześć książek o jego twórczej i życiowej drodze, książkę artykułów, szkiców, wspomnień, esejów o nim „Książę wolnego słowa”, podarowaliśmy Utoropom pomnik poety, otworzyliśmy muzeum w Wyżnicy. Jedna z ulic Wyżnicy nosi jego imię, na zaułku Tarasowym zainstalowano płaskorzeźbę poety-cierpiętnika. W 2000 roku w Wyżnicy odbyła się prezentacja książki-antologii dedykacji dla Tarasa Melnyczuka „Na książęcych rosach piętno pobratymców”. W słowie wstępnym antologii redaktor-opracowujący Manolij Popadiuk napisał: „Taras był dla nas wszystkich drogi. Jego poezja — to spragniony łyk świętości, duchowego natchnienia i dla pokoleń nowego tysiąclecia”. Maria Łasijczuk, dyrektor liceum, podziękowała obecnym za to, że święcie strzegą pamięci o poecie, przyjeżdżając na jego ojcowiznę. To znaczące wydarzenie nie tylko dla Utoropów i Kosowszczyzny, którą opiewał w swoich pełnych bólu wierszach, ale i dla całej Ukrainy. Uczestnicy wydarzenia odwiedzili muzeum literackie, gdzie uczniowie liceum przeprowadzili dla gości ciekawą wycieczkę. W ekspozycji — setki artykułów z gazet i czasopism, płyta z ostatnimi słowami testamentu Tarasa, osobista odzież, stół, krzesła, etażerka, gdzie poeta przechowywał swoje książki, które podarowały muzeum żona i krewni. W. Szkurhan przekazał rzeczy z gospodarstwa artysty, które udało się uratować podczas pożaru, kiedy podpalono jego rodzinny dom, wśród których torba, z którą poeta chodził do szkoły, krzyżyk, obraz namalowany przez poetę własnoręcznie oraz kopia „Nieznajomej”, którą poeta namalował w więzieniu w Winnicy (kiedy był więźniem politycznym). Tutaj przechowywana jest autobiografia, napisana własnoręcznie. Mieszkaniec Wyżnicy, artysta Witalij Kosowycz w dniu otwarcia muzeum podarował portret T. Melnyczuka. Na 75-lecie jego wiersze przełożył na język rosyjski W. Artiuch z Moskwy i podarował ten zbiór muzeum. Urodzona we wsi Utoropy O. Cymbaluk wyhaftowała dla muzeum portret i wiersz Księcia Rosy, odtworzony według tekstu. Mieszkańcy wsi w miejscowym domu ludowym przygotowali dla gości koncert. Wydarzenie trwało w Kosowskim Rejonowym Domu Kultury. Sala wypełniona. Na scenie portret Tarasa autorstwa artysty Antona Hryhoruka. Obok sceny stand z wydaniami Tarasa Melnyczuka ze znanymi słowami: „Nie potrzeba mi dziesięciu słońc — żyję tobą, Ukraino…”, ozdobiony przez Hałynę Kikot, bibliotekarkę Kosowskiej Centralnej Biblioteki Rejonowej. A spotkanie rozpoczęło słowo Tarasa, wygłoszone przez Iwanka Proroczuka. Występowali goście-poeci nie tylko z Kosowszczyzny, ale i z Kołomyi,
Czerniowiec, Wyżnicy, Wierchowiny, Charkowa: Wasyl Herasymjuk — poeta, laureat Narodowej Nagrody im. Szewczenki, urodzony we wsi Prokurawa (Kijów), Mykoła Szakin — pisarz (Charków), Olha Rudaneć — zastępca dyrektora Teatru Dramatycznego w Kołomyi, poeci Iwan Wijtenko, Jarosław Jasiński, Mykoła Sawczuk, Dmytro Arsenycz, Anatolij Osadczyj — tłumacz, Switłana Kyryluk, Wołodymyr Wozniuk, Roman Kyseluk, Dmytro Stefliuk — przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Huculszczyzna”, Stepan Hryhorczuk, Pawło Wandżurak — przewodniczący Rady Rejonowej w Kosowie oraz inni. Ołeksandra Kit — lekarz internista, wyrecytowała swoje wiersze „Buntownik”, „Prawda”, „Jasna dusza”, poświęcone pamięci Tarasa Melnyczuka. W ramach obchodów odbyła się prezentacja książki „Taras Melnyczuk we wspomnieniach Mykoły Blyzniuka: wywiad Wasyla Hlibczuka”, która ukazała się nakładem wydawnictwa „Pysanyj Kamin” w znakomitej oprawie artystycznej autorstwa malarza Antona Hryhoruka. Na zakończenie wydarzenia Adela Hryhoruk, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, literaturoznawczyni, badaczka twórczości T. Melnyczuka, zaznaczyła, że cały poetycki świat Tarasa Melnyczuka „to głęboki i szczery ból za Ukrainę, za rodzinny naród. Własnym życiem, talentem literackim poeta starał się pomnażać dobro i sprawiedliwość na ziemi, oddając szczerą miłość Ukrainie. Był cenną Bożą kroplą na poetyckim polu Ukrainy, niepowtarzalnym i niezgłębionym Księciem rosy. Taras Melnyczuk stał się potężnym generatorem świadomości narodowej Ukraińców; przebywając w pryncypialnej opozycji do autorytarnego socrealizmu, zdołał ukazać swojemu narodowi niezmienne wzorce wysokiej poezji, która wyniosła go na światowe horyzonty artystyczne, ujawniając jednocześnie ogromną twórczą energię literatury ukraińskiej. Na wyżynach poezji Melnyczuka zeszły się ścieżki miłości do Ukrainy, zachwytu własną Huculszczyzną, otwartości na dumę ludową, folklorystycznej romantyki w szczodrych barwach połonińskich kołomyjek i melodiach Karpat, bolesnego przejęcia ukraińską niewolą oraz niezłomnej pewności w jasne Boże Narodzenie dla naszego narodu. Taki właśnie jest ukraiński Książę rosy, takim wszedł w Wieczność…”. Wasyl Szkurhan jest przekonany, że jasna pamięć o genialnym poecie Tarasie Melnyczuku będzie wiecznie żyć w ludzkich sercach, utwierdzając wiarę w przyszłość, w zwycięstwo sprawiedliwości nad złem, jednocząc nas we wspólnej miłości do Ukrainy.
Maschinelle Übersetzung
W stołecznej sali koncertowej „Bel Etage” ogłoszono krótką listę Ogólnoukraińskiego Festiwalu-Nagrody „GRA” („Great Real Art”).
Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Anatolija FEDORCIWA
Festiwal-Nagrodę „GRA” zainaugurowano w tym roku. Nie ma on odpowiedników wśród krajowych wydarzeń kulturalno-artystycznych — to pierwszy ogólnoukraiński Festiwal-Nagroda. Jego celem jest zjednoczenie wszystkich teatrów w kraju i zaprezentowanie ich najlepszych osiągnięć Ukrainie oraz społeczności międzynarodowej, popularyzacja narodowej sztuki teatralnej we wszystkich jej gatunkach, stylach i formach, określenie wiodących tendencji oraz stymulowanie rozwoju ukraińskiego konkurencyjnego środowiska teatralnego. Festiwal odbywa się w kilku etapach. I etap — na podstawie zgłoszeń nadesłanych przez teatry Rada Ekspertów tworzy długą listę uczestników. II etap — po obejrzeniu przez Radę Ekspertów spektakli z długiej listy na żywo, tworzona jest krótka lista 12 spektakli (po 2 spektakle w każdej nominacji). III etap — pokaz spektakli w Kijowie i wyłonienie zwycięzców przez międzynarodowe jury. W skład Rady Ekspertów, która wyłoniła 12 spektakli-nominatów Nagrody, weszli czołowi teatrolodzy, muzykolodzy oraz krytycy teatralni. „Marzyliśmy przez 27 lat, aby mieć własnego ukraińskiego teatralnego »Oscara«. Jesteśmy przekonani, że ogólnoukraińska nagroda »GRA« stanie się dobrym symbolem i wielkim znakiem jakości” — podkreślił przewodniczący festiwalu, szef Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy Bohdan Strutyński. „Kiedy zaczęło odradzać się ukraińskie kino, Ukraińcy odkryli dla siebie wielu dobrych ukraińskich aktorów. A kiedy zaczęto pytać, co to za aktorzy, okazało się, że pracują w różnych miastach Ukrainy. Mamy wielu utalentowanych wykonawców, których widzowie do niedawna prawie nie znali. Kino popularyzuje teatr i to bardzo dobrze. Pojedźcie do jakiegokolwiek centrum obwodowego czy rejonowego Ukrainy, gdzie są teatry komunalne lub prywatne, a zobaczycie naprawdę zdumiewające spektakle. Dziś ukraiński teatr jest u szczytu odrodzenia. A zadaniem tej nagrody jest zapoznanie ukraińskiego widza z ukraińskim teatrem. Bo bardzo ważne jest, kiedy widz ze Lwowa wie, co dzieje się w Chersoniu, Charkowie, Mikołajowie czy Sumach. Jesteśmy na drodze, która pozwoli naszemu teatrowi zająć godne miejsce w europejskiej sztuce” — zaznaczył deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący Komitetu ds. Duchowości i Kultury Mykoła Kniażycki. „Zakończyła się wyczerpująca praca, która trwała pięć miesięcy. Było 71 zgłoszeń do udziału w festiwalu. Po obejrzeniu wideo wybraliśmy 27 spektakli. Pojechaliśmy po Ukrainie, aby je obejrzeć, a dziś już można poznać 12 nominatów do nagrody. Jestem wdzięczna wszystkim teatrom, które uwierzyły w nas i złożyły wnioski. Bardzo dobrze, że istnieje konkurencja” — zaznaczyła przewodnicząca Rady Ekspertów festiwalu, kandydat nauk o sztuce Anna Łypkiwska. Nominatami festiwalu-nagrody zostali: w nominacji „Za najlepszy spektakl dla dzieci” — spektakle „Koza-Dereza” Dnieprzańskiego Miejskiego Teatru Lalek „Teatr Aktora i Lalki” oraz „Aniołek, który zgubił gwiazdkę” Czernihowskiego Obwodowego Teatru Lalek imienia Ołeksandra Dowżenki; „Za najlepszy spektakl eksperymentalno-poszukiwawczy” — „Hamlet” Iwano-Frankiwskiego Akademickiego Obwodowego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego imienia Iwana Franki oraz „Pod niebem błękitnym” Kijowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Operetki; „Za najlepszy spektakl choreograficzny/baletowy/plastyczny” — „Skuszeni pragnieniem” Krzyworoskiego Akademickiego Miejskiego Teatru Sztuk Muzyczno-Plastycznych „Akademia Ruchu”; „Za najlepszy spektakl muzyczny w gatunku opery/operetki/musicalu” — „Dydona i Eneasz” Organizacji Społecznej „Open Opera Ukraine” oraz „Biała wrona” Mikołajowskiego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Dramatu i Komedii Muzycznej; „Za najlepszy spektakl sceny kameralnej” — „Witalik” „Dzikiego Teatru” oraz „Tato, czy mnie kochałeś?” Kijowskiego Akademickiego Teatru „Złote Wrota”; „Za najlepszy spektakl dramatyczny” — „RN” Zakarpackiego Obwodowego Węgierskiego Teatru Dramatycznego (m. Berehowo), „Urojony chory” Charkowskiego Państwowego Akademickiego Teatru Lalek imienia Wiktora Afanasjewa oraz „Wij. Dokudrama” Czernihowskiego Obwodowego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego imienia Tarasa Szewczenki. Wszystkie te inscenizacje zostaną pokazane podczas finałowego etapu Festiwalu-Nagrody w Kijowie w listopadzie, a tamtego wieczoru gości II etapu festiwalu zabawiał ukraiński zespół „Yura Zvonar Art Ludy”.
Przewodniczący festiwalu Bohdan Strutyński wraz z jego uczestnikami
Maschinelle Übersetzung
Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora
W ekspozycji zaprezentowano prace 35 autorów różnych gatunków sztuki ludowej. Można tu zobaczyć charkowskie pisanki, ceramikę, wycinanki oraz lalki-motanki. Ceramiczne naczynia, zdobione wykwintną techniką „flandriwka”, prezentuje Ołeksandr Żownowśkyj, jeden z najlepszych charkowskich garncarzy. Wycinanki reprezentują mistrzynie Hanna Konoszko i Tetiana Sołocha. Ceramiczną zabawkę demonstruje przedstawicielka znanego dawnego ośrodka garncarstwa w mieście Wałky, Olha Tymoszenko. Tradycyjne lalki-motanki wykonała Natalija Horoszko. Liczną kolekcję pisanek przedstawił Charkowski Miejski Klub Pisankarstwa im. Ałły Owcharenko, który w tym roku obchodzi 25-lecie. Klub założyła Ałła Pawliwna Owcharenko (1939—2013), wykładowczyni sztuk pięknych, utalentowana organizatorka i pedagożka. Członkowie klubu studiowali historię pisanki, rozwiązania ornamentalne i kompozycyjne, zwyczaje oraz obrzędy związane z pisankarstwem, propagowali ten rodzaj sztuki, występowali z wykładami-prelekcjami oraz organizowali wystawy i kursy. Znaczący wkład w odrodzenie tradycyjnego pisankarstwa na Charkowszczyźnie wnieśli Wiktor Jelin, Ałła Owcharenko, Iryna Czekmariowa, Ołena Pantełej. Członkowie klubu wraz z naukowcami Charkowskiego Muzeum Historycznego S. Bachtiną i W. Bułyczową opracowali kolekcję pisanek zebranych przez akademika M. Sumcowa, wykonując ich dokładne kopie. Swoje prace na wystawie zaprezentowali mistrzowie pisankarstwa L. Wołkowa, O. Kononenko, N. Krawczenko (Olijnyk), O. Krawczynśka, W. Pożydajew, A. Kuczmij, O. Tymoszenko, N. Oniszczenko i inni. Ekspozycja opowiada również o historii kolekcji pisanek Charkowskiego Muzeum Historycznego. W 1889 roku profesor Uniwersytetu Charkowskiego Mykoła Sumcow zwrócił się do mieszkańców wsi Słobodzkiej Ukrainy z prośbą o zbieranie zarówno informacji o pisankach, jak i samych pisanek. Na jego artykuł „Wnimaniju sielskich żitielej”, który opublikowała gazeta „Charkowskije gubiernskije wiedomosti”, odpowiedziało trzydzieści osób. Ich szczegółowe odpowiedzi na pytania Sumcowa oraz przysłane pisanki stały się materiałem do przeprowadzenia wielkiej pracy naukowej. 14 kwietnia 1891 roku Mykoła Sumcow wygłosił pierwszy publiczny wykład o historii pisanki. W tym samym roku czasopismo „Kijewskaja starina” opublikowało jego monografię „Pisanki”. Praca ta stała się najpełniejszym badaniem nie tylko w krajowej, ale i w zagranicznej literaturze naukowej. Sumcow stworzył również pierwszą na Słobodzkiej Ukrainie kolekcję pisanek. Stała się ona jednym z czternastu znanych w tamtym czasie zbiorów. Inne przechowywano w Warszawie, Berlinie, Krakowie, Lwowie, Brnie, Pradze, Kijowie, Łubniach i Moskwie. W 1891 roku kolekcja profesora Sumcowa składała się z 263 pisanek z guberni charkowskiej, katerynosławskiej, połtawskiej, wołyńskiej, podolskiej, kurskiej, wołogodzkiej, a także pisanek z Kubania i Bułgarii. Pod koniec 1897 roku kolekcja ta wzrosła do 378 egzemplarzy. W 1920 roku w Charkowie otwarto Muzeum Słobodzkiej Ukrainy, którego pierwszym dyrektorem został Mykoła Sumcow. W latach 1920—1927 jego pracownicy wyjeżdżali na ekspedycje do powiatów charkowskiego, wałkowskiego i zmijewskiego, badali rzemiosła ludowe, a w szczególności pisankarstwo. Zebrali nową kolekcję pisanek. W tamtych latach zbiory MSU powiększyły się również o unikalną kolekcję, składającą się z 513 podolskich i kijowskich pisanek z prywatnego zbioru I. Zborowśkiego, kierownika Tulczyńskiego Okręgowego Muzeum Krajoznawczego; siedem pisanek podarował artysta-amator z Charkowa W. Fawr. Muzeum Współczesnej Sztuki Ukraińskiej również prowadziło systematyczne ekspedycje w celu badania i zbierania pisanek. Dziś niemal zapomniany rodzaj twórczości ludowej – pisankarstwo – odradza się. Pisanka odtworzona rękami naszych współczesnych uzupełnia kolekcję Charkowskiego Muzeum Historycznego, której początek dał uczony-etnograf, profesor Mykoła Sumcow.
W Narodowym Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy trwa wystawa „Charkowszczyzna kalinowa”. W jej organizację i przeprowadzenie włączyły się: Charkowski Oddział Obwodowy Związku, Charkowski Miejski Klub Pisankarstwa im. Ałły Owcharenko oraz Charkowskie Obwodowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Wydarzenie jest dedykowane 150-leciu Towarzystwa „Proświta”.
Maschinelle Übersetzung
W Narodowej Operze Ukrainy odbył się coroczny pokaz dyplomowy absolwentów Kijowskiej Miejskiej Akademii Tańca im. Serża Lifara. Dla młodych studentów Akademii stał się on szansą, by poczuć się prawdziwymi gwiazdami i przeżyć falę zasłużonych owacji publiczności. Natalia SEMENENKO Zdjęcie udostępnione przez KMAT Tegoroczna Gala stała się swoistym muzycznym hołdem dla legendarnego tancerza, choreografa, pedagoga, historyka i teoretyka choreografii Serża Lifara, którego imię nosi Kijowska Miejska Akademia Tańca. Ten genialny Mistrz, niedościgniony reformator baletu, wielki patriota Ukrainy i Kijowa, zawsze jest drogowskazem dla młodych artystów, którzy rozpoczynają swoją karierę taneczną. Dzięki temu studenci i absolwenci Akademii mieli szczęście obcować z oryginalną estetyką baletową mistrza, biorąc udział w premierowym pokazie jednoaktowego baletu „Lifar-suita” na scenie Narodowej Opery Ukrainy. Obecną kijowską premierę kultowego spektaklu Serża Lifara zrealizował baletmistrz-inscenizator, laureat międzynarodowego konkursu baletowego im. Serża Lifara, zasłużony artysta Ukrainy Dmytro Klawin, który zaproponował własną kompozycję muzyczną opartą na tym utworze. Nowa wersja inscenizacji baletu Lifara w wykonaniu zespołu studentów Akademii Tańca zachwyciła obecnych absolutnie arystokratycznym duchem. Dwie gwiazdy baletu – Czarna etoile i Biała etoile (odpowiednio – Marija Jałoma oraz Diana Iwanczenko) przez cały spektakl tworzyły imponującą harmonię. Czarno-biała gama spektaklu zanurzyła obecnych w atmosferę zmysłowego skupienia oraz świadomości idei wiecznej rywalizacji i ścierania się dwóch pierwiastków – Yin i Yang. W dwóch kolejnych częściach koncertu sympatie widzów rozłożyły się równomiernie także na artystów wykonujących numery choreografii klasycznej i ludowej. W ich różnobarwnym kalejdoskopie publiczność z zachwytem oglądała zarówno pełne temperamentu szkice ludowe (żartobliwe „Towkaczky”, efektowny i dynamiczny „Hopak”, delikatny taniec dziewczęcy „Husenycia”), jak i kontrastujące pod względem emocjonalnym oraz technicznym wariacje z klasycznych baletów („Jezioro łabędzie” P. Czajkowskiego, „Bajadera”, „Paquita” L. Minkusa, „Satanilla”, „Córka faraona” C. Pugniego, „Korsarz” A. Adama i inne.
Maschinelle Übersetzung
W jubileuszowy dzień urodzin utalentowanego ukraińskiego piosenkarza i kompozytora Kuźmy Skriabina w Krzywym Rogu odbył się III festiwal-konkurs piosenki autorskiej i poezji jego imienia. Wydarzenie otworzył przyjaciel Andrija Kuźmenki — Lesyk (Ołeh Turko), znany ukraiński piosenkarz i muzyk, współzałożyciel zespołu DZIDZIO, założyciel zespołów „Forte” oraz DZIDZ’off. Miodowy festiwal — najsłodsze święto roku. Ołeh Turko obiecał dołożyć wszelkich starań, aby krzyworoski festiwal imienia Skriabina nabrał szerszego rozmachu, począwszy od przyszłego roku. Na schodach Pałacu Młodzieży i Studentów KNU występowali piosenkarze, którzy wykonywali zarówno utwory Skriabina, jak i autorskie kompozycje muzyczne, a dziennikarze i poeci czytali na improwizowanej scenie swoje utwory poetyckie. Zwycięstwo w kategorii „Najlepszy wykonawca piosenki autorskiej” zdobyła Natalija Kurienkowa. Pierwsze miejsce w kategorii „Najlepszy wykonawca piosenek Kuźmy Skriabina” zajął Jurij Koryneć, a najlepszym w kategorii „Najlepszy autor i wykonawca poezji” został Jewhen Pantieło. Wszyscy konkursowicze otrzymali pamiątkowe dyplomy. Przewodnicząca jury festiwalu, kandydat nauk pedagogicznych, docent katedry metodyki wychowania muzycznego i śpiewu oraz dyrygentury chóralnej KDPU Ludmyła Rakytianśka, członkowie jury — dyrektor Dolińskiej Rejonowej Dziecięcej Szkoły Muzycznej, wykładowca-metodyk wyższej kategorii, kompozytor Maryna Biełowa oraz nauczyciel-metodyk Krzyworoskiego Liceum Centralno-Miejskiego Ołena Laszczuk wysoko ocenili poziom konkursowiczów festiwalu. — Kuźma Skriabin wszedł do historii ukraińskiej sztuki i w nasze serca jako kultowy ukraiński piosenkarz, kompozytor, pisarz, aktor, producent, prezenter telewizyjny, showman, działacz publiczny i po prostu wspaniały człowiek — powiedział organizator festiwalu, przewodniczący Krzyworoskiego Związku Miejskiego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, dziennikarz Mykoła Kramarenko. — Zatem jego wielkie dzieło trwa. Dlatego IV Krzyworoskiemu festiwalowi piosenki autorskiej i poezji imienia Kuźmy Skriabina — być! To uroczyste wydarzenie stało się tradycyjne dla naszego miasta. W krzyworoskim parku „Saksahańśkyj” odbył się VIII Miodowy festiwal. A miód był tu i majowy, i gryczany, i słonecznikowy, z rzepakiem, i... W festiwalu wzięli udział pszczelarze z 10 obwodów Ukrainy, w szczególności z obwodu dniepropetrowskiego, kirowohradzkiego, mikołajowskiego, sumskiego, czerkaskiego, i przywieźli na festiwal do 20 ton miodu oraz ponad 3 tony pachnącego miodu pitnego. Wśród nich dynastie pszczelarzy Karauszów, Skrypników, Kornienków, Horowych i inni. Uczestników święta radował ludowy zespół amatorski „Raduszanoczka”, któremu niedawno stuknęło 30 lat. Założyciele zespołu — Nina Danyluk i Wołodymyr Hurow; oryginalny zespół ukraińskiej pieśni „Czeremszyna”. W tym roku po raz pierwszy na scenie miodowego festiwalu wystąpił unikalny zespół „Lautari”. Wystawę wyrobów rękodzielniczych przedstawiła Fundacja Charytatywna „Skrynka”. Fundacja planuje otworzyć centrum socjalne, w którym będą mogły otrzymać pomoc wszystkie potrzebujące osoby. Będą tam również dziecięce pokoje zabaw, warsztat handmade, pokój dla przyszłych mam, sala konferencyjna, tańce orientalne, „Szkoła ognia”, rada weteranów, ruch wolontariacki i wiele innych. Stronę przygotowała Tetiana KRAMARENKO. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2018 PRENUMERATA—2018 Obecnie trwa prenumerata na 2018 rok Obecnie trwa prenumerata na 2018 rok
Maschinelle Übersetzung
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświata” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
na periodyki za drukowanym na periodyki za drukowanym
Maschinelle Übersetzung
P.o. redaktora naczelnego Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Maschinelle Übersetzung
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK. Dział kultury Eduard OWCHARENKO. Dział korekty Tetiana SZCZERBAK, Iryna STELMACH. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN. Redaktor internetowy 279-39-55. Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Interekspresdruk”, ul. Simji Sosninych, 3. Nakład ogólny we wrześniu — 12 800.
Maschinelle Übersetzung