GAZETA OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWITA» IM. TARASA SZEWCZENKI SIERPIEŃ, NR 8 (38) 1997 ROKU
MYŚLI GŁOSEM W ŚWIĄTECZNE DNI
Wraz z proklamowaniem niepodległości ja, człowiek bardzo podeszłego wieku, spodziewałem się, że odkryję wszystkie te skarby, które miała Ukraina, a które «lewicowcy» zgodnym szeregiem, nie tyle dla poprawy własnych możliwości materialnych, ile dla własnego państwa, trzymali przed nami przez siedemdziesiąt lat za pomocą karzącej maszyny. Ktoś dobrze wiedział, gdzie leżą te skarby, dzięki którym można by w pierwszej kolejności rozkwitnąć ukraińskiej duchowości i mowie, i zdecydowanie je rozkraść. Dlatego, a także z powodu mojego niemałego wieku, zdążyłem jeszcze przeżyć ukrainizację połowy lat dwudziestych, skromną sytuację ekonomiczną [...], i dlatego powinniśmy wszyscy, narodowo, domagać się od władz ujawnienia informacji o wkładach ukraińskich obywateli w zagranicznych bankach, o nielegalnym [...], o tym, co dotknęło także mojego ojca, zrusyfikowanego drobnego urzędnika, i o tym, by zwrócić skradzione ukraińskiemu narodowi. Odnosi się to także do dzisiejszego nauczania języka ukraińskiego. Nawet szlachta, dawni urzędnicy carscy i byli partyjni przestępcy z dawnych czasów bez oporów i sprzeciwu siadali w ławkach. A w zeszytach mojego ojca, małego chłopca, który ze ściśniętym sercem czytał takie proste i zarazem genialne słowa: «Słońce zachodzi. Góry czernieją. Ptaszek cichnie. Pole sztywnieje». Ja ze swoją emeryturą w wysokości 70 hrywien miesięcznie czułbym się znacznie wygodniej, gdybym wtedy miał poczucie, że naprawdę żyję na Ukrainie, a nie w guberni kijowskiej Imperium Moskiewskiego.
I jeszcze o emeryturach, o których wspomniałem. Czyje to państwo na Ukrainie, które płaci ukraińskim patriotom emerytury cztery, pięć razy mniejsze, a czasem wcale ich nie płaci, w porównaniu z zaciekłymi wrogami samodzielnej Ukrainy, którzy dla tego państwa są jak rodzone dzieci?! Przez dwa lata wszyscy, związani ze służbą państwową i z aparatem administracyjnym produkcji, mogli już w pracy korzystać wyłącznie z języka państwowego. Nawet ówczesna czerwona armia posługiwała się językiem ukraińskim. Zamiast komendy – jak do bydła – «Baczność!», ludzkiej – «Stać prosto!», nie było poniżającego «ty», jak w niedawnych czasach imperialnych, a także teraz, w naszej, a nie «ukraińskiej» armii. A czerwonoarmiści w kolumnach śpiewali: Młodzieńcza krew szumi w naszych żyłach, młodzieńcza siła błyska w oczach...
Na Ukrainie było 96 procent szkół ukraińskich, z mniej więcej takim samym udziałem uczniów. Na Ukrainie swobodnie rozwijały się mniejszości narodowe: Polacy – około 2 mln osób, Żydzi (w Białej Cerkwi na budynku miejskiego komitetu wykonawczego były dwa szyldy – ukraiński i żydowski), Niemcy, Czesi i ci sami Rosjanie, których naliczono 900 000 osób, którzy z znanych przyczyn w naszych czasach stali się najbardziej wymagającą, nie będziemy kręcić, najagresywniejszą mniejszością. Nawet rozsądny profesor Hryńow, notabene doradca Prezydenta, aż pieni się, domagając się statusu języka państwowego dla rosyjskiego, bo rzekomo Rosjanie są «narodem tubylczym» na Ukrainie.
Pogardzam też kiedyś cenionym przeze mnie artystą Mykołą Olialinem za to, że w niedawnym wywiadzie dla moskiewskiej telewizji oświadczył mniej więcej tak: «Wyzwalałem Kijów. Spodobał mi się i osiadłem tu». Chciałoby się zapytać pana artystę: «Kilka milionów amerykańskich żołnierzy wyzwalało Europę od nazistów. I podobała im się. Dlaczego więc jednak wracali do Ameryki?» Ukraińcy w składzie armii imperialnej wyzwalali setki takich miast, w tym także południowe kurorty, a jednak wracali na swoją ziemię. A kilka milionów Olialinów pozostało tam, gdzie «słoneczne i ciepłe». A potem jeszcze imperialna «leninowska polityka narodowościowa», kiedy Rosjanie zasiedlali w dawnych republikach narodowych, formalnie dla «wymiany kadr», a faktycznie – dla inwigilacji nierosyjskiej ludności. Pogardzam Olialinem także za to, że w tym samym wywiadzie żywi nadzieję, iż między jego historyczną ojczyzną a dzisiejszą ziemią, gdzie «słoneczne i ciepłe», znów zatrą się granice.
Jestem pewien, że 11 milionów „triniowych” i „olialinych” czynnie pomagało sześciu panom Łużkowowi, Żyrinowskiemu i Ziuganowowi ponownie zbierać odłamki rozpadłego imperium w „jedną wielką rodzinę”.
Z chrześcijańską łagodnością trzeba by wyjaśniać naszym samozwańczym braciom, że legendarna historyczna cierpliwość Ukraińców jednak miała swoje granice. Przez kilka stuleci tę cierpliwość wystawiali na próbę Litwini i Polacy, aż w 1768 roku, według danych polskich, zginęło 700 000 panów i „ich dzieci” (Koliszczyzna).
Wraz z nasileniem presji na Ukrainę ze strony „obrażonej” metropolii nasila się również walka rosyjskiej mniejszości na Ukrainie o dominującą pozycję. Jak wiadomo, w kadrze dyrektorskiej Ukrainy Rosjanie zajmowali i do dziś zajmują dominującą pozycję, a Ukraińcy przez sześć lat niepodległości nie wywalczyli nawet tego, by ukraińskie towary miały odpowiednie oznakowanie. Etykiety ukraińskich towarów do dziś wykonywane są w języku rosyjskim. Różne ogłoszenia w urzędach i sklepach – również po rosyjsku. Książeczki rozliczeniowe do opłat za różne usługi oraz książki telefoniczne także są drukowane po rosyjsku. A na dwujęzycznych etykietach towarów rosyjski ma pierwszeństwo.
Choćby do jakiejkolwiek instytucji wszedł – wszędzie obrzydliwe „wielki i potężny”. Nawet w parlamencie Ukrainy – język dawnego imperium. Notabene na budynku Rady Najwyższej – kolosalny herb. Trzeba całą wspólnotą naciskać, by „starsi bracia” w parlamencie, którzy oprócz hojnej pensji otrzymują bardzo znaczne środki na utrzymanie swojego obsługującego personelu, zatrudniali sobie tłumaczy, aby przemówienia intelektualistów, którzy przez dziesięciolecia nie opanowali języka państwowego, były transmitowane na Ukrainę w tłumaczeniu na ukraiński.
Jak strasznie żyć z tęsknotą za Ojczyzną na ziemi tej Ojczyzny! A z jaką pogardą ten „starszy brat” odnosi się do języka narodu, z którym dzieli chleb! Ołeh Błochin chwalił się, że w ciągu roku opanował język grecki, kiedy pracował w Grecji jako trener piłkarski. A tutaj… Może dlatego, że w Grecji nie czuł się okupantem.
Pewna szanowana pani po podróży do Szwajcarii z irytacją na „niedoskonałość” naszej Konstytucji zauważyła: „Oni umnieje nas – u nich cztery gosudarstwiennych jazyka”. A ona nie chce opanować nawet jednego języka państwowego.
Rosyjscy szowiniści uporczywie wypychają z kolektywów ukraińskich patriotów-państwowców. Trzeba uporczywie przypominać Prezydentowi, by zdecydowanie zwolnił z pracy tych kierowników, którzy dopuszczają do łamania Konstytucji. Nie można czekać. Dziś czytajmy…
…dopóki nie poprawi się sytuacja ekonomiczna bezimiennej „damy”, którą ktoś nienawidzi, niszczy, wbrew wszystkiemu, co mówił pan Prezydent w Mikołajowie, w niebie Ukrainy, i pamięć…
Nie wierzę „lewicy”, jakoby samoofiarni ukraińscy patrioci, tacy jak Szuchewycz, nasi uschłe dziadkowie i babcie, którym tak ciężko żyć, oraz Łewko Łukjanenko i Wiaczesław Czornowił, których imperium torturowało głodem i zimnem przez dziesięciolecia, wychodząc ze cuchnących więzień, potrzebowali niezbędnego słońca i dobroci.
Państwowa Nagroda im. T. H. Szewczenki
4
Maschinelle Übersetzung
WSZECHŚWIATOWY FORUM UKRAIŃCÓW
ни ан нен нн нини
ні
97882: 97
— Szanowny Pawle Mychajłowyczu! Powszechnie znany jest znaczny wkład Proświty w sprawę zjednoczenia Ukraińców na całym świecie w celu zdobycia, a następnie rozbudowy i rozwoju Państwa Ukraińskiego. Jakie problemy uważa Pan jako przewodniczący Towarzystwa za wskazane poruszyć przede wszystkim na Drugim Wszechświatowym Forum Ukraińców?
— Bez fałszywej skromności chcę przypomnieć, że jestem bezpośrednio zaangażowany w inicjowanie Forum. Z czasem wszystko się zapomina, ale byłem również inicjatorem pierwszego Kongresu i Forum. Wspominam o tym po to, aby wyjaśnić cel podobnych przedsięwzięć, dlaczego to robiono i po co jest to potrzebne dziś. W tamtym czasie siły ukraińskie były bardzo rozproszone. Na Zachodzie nasi ludzie byli zjednoczeni w SKWU, na Wschodzie zaś i w niektórych innych państwach byli całkowicie niezintegrowani. Trzeba było myśleć o losie tych Ukraińców, którzy chcieli być Ukraińcami, czuć się dziejową, jedyną siłą.
Być może dziś najważniejszym zadaniem takiej organizacji, jaką powinna być Ukraińska Wszechświatowa Rada Koordynacyjna (UWRK) jako jądro, powstałe w wyniku tego Forum, jest rzeczywiście zaprezentowanie się jako jedyna siła polityczna...
— Ogólnoukraińskiego społeczeństwa na świecie?
— Tak. Lecz nie dla wspierania gospodarczego, jak wcześniej sądzono, jakoby ukraińscy biznesmeni z całego świata mieli tu przybywać, aby ofiarnie pracować.
— Należało chyba od samego początku liczyć przede wszystkim na pomoc intelektualną ukraińskich patriotów z diaspory.
-- Oczywiście. Zauważyłbym, że mamy przykłady narodów, być może nie do końca wzorowych. Ale te narody zdołały stworzyć skuteczne struktury, wypracować wspólną politykę światową i na nią wpływać. Mam na myśli przede wszystkim Żydów. Nie będę mówił o Polakach i Rosjanach -- dla mnie zawsze wzorem byli Żydzi. Rozproszenie żydowskie, które nastąpiło wiele wieków temu, i ukraińskie, które trwało zaledwie kilka etapów, to procesy analogiczne. Bezprawie Ukraińców na własnej ojczyźnie, tak jak Żydów na ich ziemiach i w miejscach osiedlenia, -- wszystko to warunkuje moją orientację na ten model, który został opracowany przez starożytny naród. Dlaczego żydowskie organizacje światowe mają taki wpływ i dlaczego Żydzi osiągnęli to, że wszyscy liczą się z ich opinią, -- oto jakie doświadczenie powinniśmy przejmować. Myślę, że to jest ta orientacja i ten model, które musimy wypracować u siebie. Forum musi stawiać sobie właśnie to zadanie.
Nie od rzeczy będzie chyba także nauczyć się czegoś od Ormian, którzy odwołują się do podobnych analogii, zajmowali i zajmują nie ostatnie miejsce w światowym handlu.
Ormianie, podobnie jak Żydzi, są ściślej ze sobą związani i mają swój wpływ i głos na świecie. Ale dla mnie ma znaczenie rzeczywisty stosunek: chociaż jesteśmy liczebnie liczni, ale nie zajmujemy się głównymi sprawami na świecie, takimi jak gospodarka, handel, bankowość i tym podobne.
-- To, że ich głosu słucha się na świecie, zapewne nie bez znaczenia są ich możliwości finansowe.
-- A jednocześnie, gdy gdziekolwiek, w jakimkolwiek kraju czy państwie znieważa się honor Żyda, reaguje także opinia publiczna świata, a w Izraelu, i międzynarodowe struktury, które właściwie mogą być ważnym instrumentem kształtowania opinii publicznej i wpływu na ten czy inny rząd. Mam wszelkie podstawy sądzić, że w Noginsku czy Naro-Fominsku znieważa się honor Ukraińca, który broni swoich interesów, a my nie możemy mu w niczym pomóc. Zatem ta
wpływało na współczesną politykę w Ukrainie. Bardzo ważne jest stworzenie u nas struktury podobnej do tej, którą stworzyli Rosjanie — mam na myśli «Russkij kongress», który brał udział w wyborach i aktywnie działał nawet bez względu na to, czy zdobędzie pozycje, czy nie. Nie interesuje mnie ich program, powołuję się na to jedynie jako na fakt: oni chcą wpływać (i wpływają) na politykę. U nas zaś — nie wiadomo, czyje interesy której partii są bronite. Powiem szczerze: ogólnointernacjonalne. Żeby Polakowi czy Żydowi żyło się na Ukrainie lepiej niż Ukraińcowi.
Konstatując spadek zainteresowania Ukrainą wśród zachodniej diaspory, należy powiedzieć również o niezbyt pocieszających sprawach na Wschodzie. Proces samoidentyfikacji Ukraińców na terenach byłego Związku przebiega nie tak pomyślnie, jak by tego chciano.
— Tak się już historycznie złożyło, że rozwijaliśmy się w otoczeniu sąsiednich państw. Ukraińskość w nich topniała i rozmywały się wszelkie pojęcia i kryteria, dlatego mówić o tej samej wschodniej diasporze ukraińskiej należy w kontekście ukraińskim...
JAK ZMIENIĆ KLIMAT POLITYCZNY I EKONOMICZNY NA UKRAINIE — OTO GŁÓWNE PYTANIE, KTÓRE TRZEBA OMAWIAĆ NA FORUM —
uważa przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki, członek UVKR Pawło Mowczan. Zwracając się z uwagami na temat Drugiego Światowego Forum Ukraińców (20–25 grudnia 1997 r., Kijów), jako jeden z inicjatorów wydarzenia dzieli się z czytelnikami «Słowa Proświty» swoim comiesięcznikiem.
i poważną pod względem składu, wagi i skuteczności. Taki jest zasadniczy cel.
— Jednym z jaskrawych przykładów tego, jak nie potrafimy (lub nie chcemy) bronić swoich, Ukraińców w świecie, jest sfabrykowana w swoim czasie w Izraelu sprawa Iwana Demianiuka.
— Najmniej chciałbym powoływać się na ten przykład. Bo Ukraińców uczyniono kolaborantami...
— ...antysemitami...
— ...petlurowcami, i wszystkie grzechy świata przypisano nam. Wielki naród, który nie miał własnej państwowości, został naznaczony tym piętnem...
-7- Jak nam należy działać, aby zainteresować naszą diasporę, żeby pracowała aktywniej na rzecz Ukrainy, na jej wizerunek w świecie? I czym możemy jej pomóc?
- Trzeba porzucić nadzieje na współpracę z diasporą. Podkreślam, musi istnieć silne polityczne jądro, które konsekwentnie lobbowałoby i broniłoby ukraińskich interesów. Jeśli zaś chodzi o obronę, powołam się na własne gorzkie doświadczenie: Mowczana w samej Ukrainie, w murach parlamentu, to kto go zdoła obronić gdzie indziej? Dlaczego mieliby mnie bronić w Nowym Jorku, skoro sam muszę bronić poniżonego Ukraińca w Rydze, Tallinie czy Bukareszcie, ja! Ale jeśli tu nie ma skutecznej władzy, to o jakiej obronie można mówić? Jeśli będziemy wpływać przez naszą organizację, osiągniemy lepsze rezultaty. Ale jakoś wynieśliśmy ją poza nawias Ukrainy..
- Prezes Ukraińskiego Kongresowego Komitetu Ameryki Askold Łozyński, wypowiadając się na łamach gazety «Wisti z Ukrainy» na temat światowego zjednoczenia ukraińskości, uważa, że «siedziba nie musi być w Kijowie — być może lepiej, aby siedziba była poza Ukrainą»,
— Musimy być wielką realną siłą tu i tworzyć jądro UWKR, które nie opracowywałoby i nie prowadziło powrotu Ukraińców do Ukrainy, Ukraińska, Ukrainę krymskich
potęgi państwowej. Jeśli będzie silne państwo z silnymi priorytetami narodowymi, to każdy Ukrainiec, który czuje, że jest broniony i że istnieje ta siła, z którą liczy się świat (jej w szczególności liczy się Jelcyn, jeśli mówić o tych jej milionach Ukraińców w Rosji), jeśli Kuban zrozumie, że jest większy i silniejszy, potężniejszy i bardziej perspektywiczny, niewątpliwie będzie trwać samoorientacja i samoidentyfikacja. A do tego potrzeba, aby ukraińskość pracowała na Ukrainę.
Problem powrotu Ukraińców z terenów wschodnich dawnego Związku na swoją historyczną ojczyznę, moim zdaniem, tak i pozostał na poziomie rozmów czy deklaracji o zamiarach.
...aktywnie troszczy się o powrót Tatarów, a nie wszystkich pokrzywdzonych przez władzę radziecką, lecz o Ukraińców nikt nie powiedział ani słowa. Kwestia ta, nawiasem mówiąc, była podnoszona także na poprzednim Forum. Nawet powstał Fundusz „Ukraińska rodzina”, który miał pracować nad programem powrotu Ukraińców. Ale na niego nie przeznaczono ani grosza. Do nas nawet z obwodu saratowskiego wracali Niemcy, a Niemcy wypłacali odpowiednie rekompensaty.
Co do Tatarów, to także było politycznie uzasadnione, ponieważ Krym, oczywiście, występował w nieco innym kontekście. Ale do dziś nikt nie miał całościowego programu.
Jak więc sprowadzić naszych na ojcowiznę, na Ojczyznę?
Znam bardzo wielu ludzi z zachodniej diaspory, zwłaszcza z Argentyny, gotowych wrócić na Ukrainę, ale kto im pomoże się zaaranżować? Trzeba samemu się przygotować, a także przeprowadzić analizę pod kątem tego, czy to straty, czy zyski, czy przyjadą tu fachowcy. A jak reagować na to, że wielu wysoko wykwalifikowanych fachowców wyjeżdża obecnie stąd, z Ukrainy? Musimy się zastanowić, jak zmienić klimat ekonomiczny na Ukrainie. To jest kwestia, którą trzeba omówić na Forum. Aby ten czy inny zagraniczny Ukrainiec sam był zainteresowany przyjazdem tutaj, fundusz „Ukraińska rodzina” mógłby w pewnym stopniu pełnić taką rolę, jak Sochnut, a także UWKR, która mogłaby być swoistą membraną i wibracją, a zarazem instrumentem wpływu, zwłaszcza ekonomicznego. Trzeba utworzyć w tym celu bank, który mógłby załatwiać sprawy migracyjne, udzielać kredytów i tworzyć odpowiednie warunki, aby Południe Ukrainy zasiedlali nie Meschetyńcy, Pakistańczycy czy tkacze z Bangladeszu, lecz wracali tu ukraińscy synowie i córki, rozproszeni po świecie.
— Zachowanie tożsamości narodowej to problem Ukraińców zarówno tutaj, na kontynencie, jak i poza granicami naszej ojkumeny. Czy naprawdę rozpuścimy się w obcojęzycznym morzu?
— O to zapewne należy pytać samego Sabaota. Ale jeśli dotąd przetrwaliśmy, jeśli istniejemy i stawialiśmy oraz stawiamy to pytanie, to trzeba mieć nadzieję, że nie znikniemy, lecz będziemy trwać dalej. Jednak kwestia tkwi w czym innym: czy pozostaniemy naprawdę 59-milionowym narodem, czy też będziemy istnieć tylko w granicach trzech obwodów.
— Jakie są Pana życzenia dla Drugiego Światowego Forum Ukraińców?
— Przede wszystkim chcę życzyć, by owocem pracy nie była retoryka, gadanina, by nie utonęła we frazesach, by poruszone kwestie znalazły oddźwięk w adekwatnych strukturach, a powołane organy rozwiązywały je i stały się realną, rzeczywistą siłą, a nie fikcyjną.
— Jakie miejsce w dalszym ciągu przypada «Proświcie» w procesie światowego zjednoczenia Ukraińców?
— Towarzystwo jest gotowe współpracować ze wszystkimi, widzimy perspektywę. Kiedy z Iwanem Draczem byliśmy w Ameryce Łacińskiej, powiem szczerze, że tam nie ma żadnych innych organizacji — jest tylko «Proświta». Ona zachowała duch narodowy i dba o tożsamość. Cerkiew i «Proświta» — to wszystko, co tam jest. Pole działalności dla «Proświty» jest ogromne, ale nie może to być samodzielna działalność, lecz naprawdę interes państwowy. A jeśli w państwie obecnie dba się tylko o własne kieszenie, a nie o sprawę, to nie ma co liczyć na wielki rozmach.
Najwyraźniej trzeba zmodyfikować także samo Towarzystwo «Ukraina», jak proponuje pan Łozyński, to znaczy powinno ono wtopić się w UVKR. Pożądane jest również utworzenie silnej komórki przy ministerstwie lub resorcie migracyjnym i do spraw narodowości.
Zważywszy na to, jak aktywnie czynniki państwowe włączyły się w przygotowanie Forum, obawiam się jednak, że może ono nosić formalne cechy. W końcu sprawa jest zarówno państwowa, jak i społeczna. Nie wnikając w istotę
— Niestety, tak właśnie jest. Trzeba myśleć o realnych, zainteresowanych ludziach, żeby odrodziła się silna
Być może, w ówczesnych realiach było to nieco uzasadnione, choć zbyt pompatyczne i deklaratywne. A teraz oczywiście powinno to być już realne wezwanie z konkretnymi celami, planami pracy i wykonawcami.
Bezsprzecznie trzeba, aby i „Ukraina”, i UWKR, i wtedy „Proświta”, i KUIN były bardziej zaangażowane w tę sprawę, a nie tylko formalnie w niej obecne. Wtedy też będą bardziej skuteczne.
Rozmawiał Wołodymyr HERM
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
Słowo Proświty
CZYSTSZA OD ŁEZ CZY – ŁZY NASZE, JEJ ŻAL I WSTYD...
Od lat 30. pod hasłem walki o internacjonalne zlewanie się dwóch spokrewnionych języków oraz walki z burżuazyjnym nacjonalizmem rozpoczyna się celowe wykorzenianie języka ukraińskiego, które trwało aż do niedawna. Nauczanie i wychowanie w przedszkolach, szkołach i wyższych zakładach edukacyjnych przeprowadzano wyłącznie po rosyjsku. W listopadzie 1956 r. Ołeksandr Dowżenko z bólem i rozpaczą zanotował w swoim dzienniku: „W czterdziestym roku budowy socjalizmu w stolicy czterdziestomilionowej URSR (w pełni) wykładanie nauk we wszystkich wyższych uczelniach URSR (w pełni), które prowadzi się po rosyjsku. Czegoś takiego nigdzie na świecie nie ma. Jaka niesłychana amoralność. Jakie okrutne oszustwo... I żal, i wstyd.”
Język ukraiński przestaje funkcjonować w gospodarce, życiu społeczno-obywatelskim, instytucjach państwowych, nauce, wojsku i kulturze. Mówienie po ukraińsku dla przeciętnego obywatela oznacza wyglądanie na niekulturalnego, człowieka drugiej kategorii.
Jak zauważył Jurij Szewelow, sowiecka totalitarna władza wypracowała swoją unikalną metodę tłumienia języka ukraińskiego. Obok dawnych, przedrewolucyjnych zewnętrznych form nacisku na język, system sowiecki ustanowił kontrolę i zaczął ingerować we wewnętrzne prawa języka. Zarządzeniami z góry zakazywano pewnych słów, konstrukcji składniowych i form gramatycznych. Natomiast propagowano formy zbliżone do rosyjskich: «ot i powelosia» oraz «w roku siedem godzin» i tym podobne. „Zniknęła unikalna i potrzebna litera w naszym języku «ґ». W mowie ustnej i piśmie przestano używać rzeczowników w wołaczu: «Mamo!», «Halu!» i inne.
Pod wpływem wydarzeń historycznych koło denacjonalizacji i rusyfikacji zwalnia swoje obroty. W 1989 roku uchwalono ustawę o językach w Ukraińskiej SRR, która zapewniała językowi ukraińskiemu status państwowego. Niestety, na nasze wielkie nieszczęście, jest ona realizowana zbyt wolno, a w terenie i w różnych sferach życia państwa napotyka na znaczny opór. Skutki nie dały długo na siebie czekać: nawet po proklamowaniu niepodległości Ukrainy w systemie wychowania i nauczania, który jest potężną dźwignią i bodźcem do zdobywania wiedzy z języka ukraińskiego, rysuje się niezbyt pocieszający obraz. Przez ostatnie lata w skali kraju średnio 65 procent przedszkolaków i 60 procent uczniów szkół wychowywało się i uczyło się w języku ukraińskim. (Porównajmy te liczby z danymi statystycznymi z 1927 roku, kiedy / procent ukraińskich uczniów uczyło się w szkołach w języku ojczystym!) Tylko w dziesięciu obwodach Ukrainy — winnickim, wołyńskim, zakarpackim, iwano-frankiwskim, kijowskim, lwowskim, rówieńskim, tarnopolskim, chmielnickim i czernihowskim — spośród dwudziestu pięciu już ukształtowała się sieć szkół ukraińskojęzycznych, odpowiadająca narodowemu składowi i potrzebom ludności. Liczba studentów, którzy studiowali w wyższych uczelniach w języku ukraińskim, wynosi zaledwie 51 procent.
Bardzo powoli język ukraiński wprowadzany jest do dokumentacji i obiegu dokumentów organów zarządzania, przedsiębiorstw, instytucji i organizacji. Szczególnie uporczywie ignorują ustawę o reżimie językowym placówki ochrony zdrowia, handlu, usług, ochrony przeciwpożarowej, łączności wewnętrznej i zewnętrznej, transportu oraz służby informacyjnej.
Lwia część mowy ustnej i rozmów telefonicznych również prowadzona jest w języku rosyjskim.
Największy opór, często także na szczeblu państwowym, napotyka ustawa o językach w miastach wschodu i południa Ukrainy. Tak więc w kwietniu ubiegłego roku kwestia językowa została wniesiona pod obrady sesji Donieckiej Rady Obwodowej. Na niej uznano za możliwe i konieczne funkcjonowanie na
Ta
ni i R AR ony i Re z czi
terytorium obwodu obok języka ukraińskiego także języka rosyjskiego w pracy oficjalnych instytucji, w sferze komunikacji służbowej, oświaty, nauki i kultury. Oto jak o sytuacji językowej pisze jeden z mieszkańców Makiwki, miasta typowego dla obwodu donieckiego:
«I dotąd nie wiadomo, w jakim państwie żyjemy – w Ukrainie czy w Rosji. Nazwy ulic, bulwarów, placów, symbolika, tablice pamiątkowe, reklama, ogłoszenia – wszystko tylko po rosyjsku. Wrażenie, że o nas, Ukraińcach, tutaj po prostu zapomniano. Za to rozbrzmiewają hasła: «Żądamy języka rosyjskiego!», «Nie ma gwałtownej ukrainizacji!» Gdzie ta ukrainizacja, skoro od czasu do czasu usłyszysz choćby rodzinne słowo?»
Niepokój budzi stan przestrzegania Ustawy o językach oraz używania języka ukraińskiego w środkach masowego przekazu (ŚMI). Według danych ministra informacji Ukrainy, na 100 obywateli rdzennej narodowości naszego kraju przypada zaledwie 7 periodyków w języku ojczystym, podczas gdy na 100 Rosjan przypada 94 wydania rosyjskojęzyczne, co świadczy o wyraźnej tendencji do rusyfikacji prasy drukowanej (ŚMI).
Nie lepiej jest też z telewizją i radiem. Otóż w telewizji niepaństwowej i w radiu audycje rosyjskojęzyczne stanowią odpowiednio 90 i 100 procent.
Większość ogłoszeń reklamowych, zamieszczanych na łamach różnorodnych gazet, w specjalnych wydaniach informacyjnych, na billboardach ulic i w metrze, drukowana jest w zasadzie w języku rosyjskim. Ich udział w ogólnej ilości materiału waha się w granicach 50–86 procent.
Ostatnio język reklamy i ulicznych szyldów zalśnił angielskimi słowami: nie sklepik czy sklep, lecz «szop», nie uniwersam lub dom towarowy, lecz «supermarket», nie pokaz, lecz «szoł» i tak dalej. Najwyraźniej, jak w wielu państwach europejskich, należy rozpocząć walkę z najazdem angielszczyzny, choćby poprzez nakładanie kar. Ponadto stosowanie szyldów i reklam po angielsku raczej nie pomoże nam szybciej nabrać cywilizowanego wyglądu.
Sytuacja językowa, która ukształtowała się w prasie drukowanej, świadczy o pilnej potrzebie poszerzania i utrwalania narodowej przestrzeni informacyjnej. Można to osiągnąć za pomocą określonych dźwigni ekonomicznych, scentralizowanej organizacji reklamy w języku ukraińskim oraz podnoszenia intelektualnego i artystycznego poziomu mediów. Ważnym krokiem w kierunku uregulowania wymienionych kwestii jest tegoroczny kwietniowy dekret Prezydenta Ukrainy «O państwowym wsparciu ekonomicznym dla krajowych drukowanych środków masowego przekazu».
Ważnym warunkiem rozwiązania problemu językowego jest podniesienie kultury języka ukraińskiego we wszystkich środkach masowego przekazu. W tej sprawie już w 1956 roku M. Rylski pisał:
Pielęgnujcie mowę. Pilnie i niestrudzenie
Pielcie chwasty. Czystsza niż łza
Ona przecież będzie
Swoje wysiłki skoncentrowaliśmy na przeglądzie materiałów i wyborze z nich typowych błędów, nieprawidłowych wyrażeń, słów-zniekształceń, które ostatnio pojawiły się na łamach gazet ukraińskojęzycznych, brzmiały w radiu i w programach telewizyjnych, roiło się od nich w ogłoszeniach reklamowych. Interesowała nas także mowa wywiadów i wystąpień wysokich urzędników państwowych przed liczną audytorium radiowym i telewizyjnym – 7 deputowanych Rady Najwyższej, ministrów branżowych, przedstawicieli władzy państwowej i wojskowej. To, co udało się zebrać, przedstawione poniżej w formie tabeli-listy, uważamy, choć niepełne, za odzwierciedlające ogólny poziom kultury językowej w sferze życia publicznego. Należy zaznaczyć, że na tej liście celowo nie podano nazw gazet, programów telewizyjnych ani autorów reklam i ogłoszeń. Nazwiska mówców, którzy przypadkowo lub po prostu z braku wiedzy popełnili przykre błędy, również nie zostały podane. Kto z nas się nie myli! Zwłaszcza teraz, gdy toczy się zacięta walka o nadanie językowi ukraińskiemu statusu jedynego języka państwowego – nie na słowach, lecz w czynach.
Dla wygody wybrane słowa zostały podane w spisie alfabetycznym, z oznaczeniem literą źródła informacji: gazeta – (g), radiofonia (r), program telewizyjny – (t), wystąpienie osoby oficjalnej – (w), ogłoszenie reklamowe – (ro). W niektórych przypadkach tabela zawiera nie tylko słowa, lecz także niezgrabne związki wyrazowe i całe zdania.
Nawet pobieżna analiza słów i wyrażeń zestawionych w tabeli POKAZUJE, ŻE GŁÓWNYMI błędami we współczesnym języku mediów są rusycyzmy, odziedziczone jeszcze z czasów totalnej rusyfikacji, przede wszystkim z okresu radzieckiego. Zatrzymajmy się przy niektórych z nich.
1. Słowa przeniesione do języka ukraińskiego z rosyjskiego bez zmian, na przykład: rosyjskie określenie pokrycia dachu (poprawnie: pokrycie dachu), potoczne określenie dachu (poprawnie: dach), rosyjski przymiotnik „pożarny” (poprawnie: pożarniczy lub przeciwpożarowy), rosyjskie określenie źródła (poprawnie: źródło), a także na wzór już kanonicznych, takich jak krawat (poprawnie: krawat, zamiast rosyjskiego określenia), taca (poprawnie: taca, zamiast rosyjskiego określenia tacy) czy list polecony (poprawnie: list polecony, zamiast rosyjskiego określenia listu rejestrowanego)...
2. Stosowanie konstrukcji charakterystycznych dla języka rosyjskiego: siedem godzin (poprawnie: siódma godzina), w ubiegłym roku (poprawnie: w zeszłym roku, rok temu)
3. Stosowanie niektórych czasowników na wzór rosyjski: uważam, że (rosyjskie „считаю, что”), poglądy się pokrywają (rosyjskie „совпадают”, poprawnie: poglądy są zbieżne)
4. Pewna grupa błędów dotyczy terminów i zwrotów używanych w administracji, sądownictwie, księgowości i na zebraniach, jak na przykład: zakończenie (poprawnie: wniosek), wejść w życie (poprawnie: nabrać mocy), kapitał obrotowy (poprawnie: środki obrotowe)
5. Zmienione rosyjskie słowa, w których zamiast samogłosek „o”, „e” podstawiona jest samogłoska „i”, na przykład: wzór (poprawnie: wzór, zamiast rosyjskiego wariantu), zawsze (poprawnie: zawsze, zamiast rosyjskiego wariantu), szkło (poprawnie: szkło, zamiast rosyjskiego wariantu). Tworzy się je na wzór typowych słów ukraińskich, takich jak „koń”, „stół”, „podział”.
6. Rosyjskie słowa, które wymawia się i używa w sposób ukraiński, a które stanowią szkielet naszego haniebnego języka surżykowego: ktoś tam, pewnie, oczywiście, znowu
7. Stosowanie imiesłowów czynnych na wzór rosyjskich konstrukcji zamiast równoważników zdań lub opisowej formy zdań podrzędnych: znający, pragnący (poprawnie: ci, którzy, ci, którzy znają, pragną)
8. Stosowanie przyimków na kalkę z języka rosyjskiego: polecieć do Chicago (poprawnie: polecieć do Chicago, zamiast wersji z rosyjską kalką), według prawa zamiast zgodnie z prawem; na mój adres zamiast na mój adres (z rosyjską kalką przyimka)
9 Powszechnym błędem jest ignorowanie litery (dźwięku) g. Przywrócenie tej litery w ukraińskiej ortografii, o los której tak martwili się Maksym Rylski, Pawło Hyczyna i Borys Antonenko-Dawydowycz, pomoże poprawnie wymawiać w radiu i telewizji około 270 słów.
Oczywiście, aby podnieść poziom kultury mowy w środkach masowego przekazu, należy bardziej wnikliwie podchodzić do doboru kadr (redaktorów literackich, lektorów radiowych i telewizyjnych), a także tworzyć w radiu i telewizji oraz w branży reklamowej specjalne metodyczne i konsultacyjne centra, które kontrolowałyby język programów i reklam, i które miałyby ścisły kontakt z wysoko wykwalifikowanymi specjalistami z zakresu języka ukraińskiego, zwłaszcza z wydziałem kultury mowy przy Instytucie Języka Ukraińskiego NAAN Ukrainy.
Na koniec podkreślmy, że podnoszenie kultury języka ukraińskiego w ogóle, a w środkach masowego przekazu w szczególności, jest sprawą państwową. Czystość i poprawność radia, telewizji i wydawnictw prasowych, kultura języka urzędników państwowych wszystkich szczebli, to bowiem twarz państwa, po której jest ono rozpoznawane i szanowane.
Roman MAŁOWSKI, członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta»
Rynek. Jak jest. Od razu — poza konkurencją
Po raz pierwszy w Ukrainie utworzono holdingową spółkę «Ukraińska godność», która ma na celu zjednoczenie ukraińskich kół biznesowych w celu stworzenia systemu wzajemnej pomocy i wspólnej troski o prestiż krajowego producenta oraz «ukraińskiej marki» na produktach spożywczych i innych towarach krajowej produkcji. Ale pierwsze kroki «Ukraińska godność» zaczęła stawiać właśnie w sferze przemysłu spożywczego.
Zdaniem jednego z czołowych przedsiębiorców Ukrainy, prezesa koncernu «Orłan» Jewhena Czerwonenki, nowe pokolenie ukraińskich przedsiębiorców-pragmatyków jasno rozumie, że państwo ukraińskie się ukształtowało, naród wybrał niepodległość i musimy dążyć do dobrobytu własną drogą. Ukraińcy pragną, aby postrzegano ich na świecie jako wysoko inteligentny naród, równorzędnego partnera, wolnolubny niepodległy lud, a nie półgłodny tłum, zdolny wchłonąć każdy chłam od sprawniejszych sąsiadów.
Ukraina jest zdolna sama tworzyć i produkcję, i technologie, miejsca pracy dla swoich obywateli, przyszłość narodu. Działalność holdingu «Ukraińska Hidnist» jest ukierunkowana na ochronę ukraińskiego rynku i krajowego producenta przed nieuczciwą konkurencją.
POLSKI ZŁOTY UKRAIŃSKIEJ PRODUKCJI
Ługański zakład obrabiarkowy otrzymał propozycję produkowania metalowych podstaw do polskich monet. W tym zakładzie nie tak dawno planowano bić ukraińskie metalowe pieniądze. Dekretem Prezydenta Ukrainy w Kijowie ustanowiono narodową mennicę. Pozostałe wyposażenie, które pozostało w specjalnym warsztacie ługańskiego zakładu, pozwala wytwarzać, oprócz matryc do monet, również medale i pamiątkowe znaki. Obchody 130-lecia «Proświty» w 1998 r. dają doskonałą okazję, by załoga zakładu wykorzystała wyposażenie warsztatu do wykonania pamiątkowego medalu.
oo,
«Nauka dla pokoju»
Kwaterą główną NATO w Brukseli ogłoszono rozpoczęcie nowego programu «Nauka dla pokoju», który jest wspólną inicjatywą Sojuszu Północnoatlantyckiego i krajów-partnerów. Według komunikatu prasowego NATO, celem nowego programu jest udzielanie państwom-partnerom Sojuszu pomocy w przeprowadzaniu reform rynkowych, wzmacnianiu infrastruktury społeczno-gospodarczej, tworzeniu ekologicznie czystych produkcji.
Ukraina jako państwo, które ma partnerskie stosunki z NATO, może otrzymywać środki z funduszu «Nauka» na wsparcie projektów naukowo-badawczych instytutów, szkolenie personelu, zakup sprzętu komputerowego, przyrządów i wyposażenia naukowego, i
W Kijowie w maju bieżącego roku otworzyło się Centrum Informacyjne NATO na Ukrainie. Celem centrum jest nawiązywanie partnerskich stosunków oraz kształtowanie świadomości obywateli Ukrainy w zakresie akcji pokojowych Północnoatlantyckiego Sojuszu.
«Interfaks-Ukraina»
- і б нні яке пн пт ан -- ДР
й ї
ьлї і
І г чо
іч й 1. ИЙ йо
Maschinelle Übersetzung
Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert
«А ТРОСВЯЧІ 4»: 1868-1997
0 ан
О, ЗЕМЛЕ, ОЛЬЖИЧІВ РОДИ!
Нещодавно, на конференції Товариства працівників освіти ім. Ващенка пролунав на всю Україну розпачливий зойк: українська освіта гине! | що ж роблять шановні наші освітяни, особливо на Півдні та Центрі для того, щоб вона не загинула? Страйкують. Не пише від безгрошів'я та безхліб'я, але й від наплювацького ставпення держави до проблем рідної школи.
Кілька років тому, коли перебої із зарплатою не були хронічними, вони не страйкували. На заклик тогочасного голови Всеукраїнського товариства української мови Дмитра Павличка спільно впрягтись у просвітянського плуга вони відповіли МОВчанням, мовляв «наша хата скраю...»
| просвітяни мусили тягнути цього плуга | «за того хлопця». Потім через непогамовані амбіції деяких лідерів демократичного руху почався «дільож» ГТовариства української мови, а згодом «Просвіти» на партії і партійки, г просвітянський плуг стає з кожним роком усе важчим і важчим.
-- Ніяк не можу збагнути, що миділимо, -- каже співголова Миколаївського облас-
"(ново ПРОБОТИ
Михайло Потупейко - літературознавець, письменняг, ПРОМОСТЯМИМ. (31 СВОЇ інтересу він освоював почергово, одначе трудівник постає Пер сукупності, а
| чого инку. і трохи більше. Ми б не дозволили однйМ пог ой а Увеякденних клопотах за долю рідної культури, лю
ина і М ян - комуністам (явним і прихованим) розкравнутрішнього обов'язку перед нашим майбутнім. характорна ля ор Творчої дати народне добро, розвалювати непосидющості: у свої 75 не легко прожитих ЛІТ В У ь - йог
| о
- ться доленосні справи наці економіку, тримати народ на хлібові та | можна побачити майже скрізь, де ТІЛЬКИ вира КУН, М Потупенко 6 нок | життя в нашому краї. Крім роботи у «Просвіті», вайнарадийшни ЗЕЄ участь у зро ділових зустрічах в установах державної адміністрації, Роди аа. утатами, у - Я не прихильник, -- продовжує пан зібраннях громадськості Вінниці, 8 урочистостях, конференціях, диспутах.., Часто
чі Важливі, мОЖжЖЛИВ Віктор,- Ульянова-Леніна, але те, що він | виступає і має що сказати. Говорить, безумовно, про ре о, не зав
11 внайтяжчі часи КОМУНІ ставив у своїй партії проблему фінансів на | Милозвучні, адже має біографію давнього радикала, яким нагсобі преси мІСТИЧНОрі тоталітаризму за свою прямоту, пошуки істини відчував дремного ЧіЛьне місце, можна тільки вітати. На жаль,
ока» влади. і й з 4 часи Олега Ольжича та Олени Теліги ми- Слід сказати все ж про найважливіше - творчим внесок у скарбницю української
нули. Лідери, які б працювали тільки за | літератури й культури. Життєвий шлях М. Потупейка ня до концтяювая "Ралічних «спасибі», які б не вагаючись клали на | колізій -- допити у нацистському гестапо та «відрядже у, врешті |
З | | ознавцем, написав низку змістовних -ло- | радянській концтабір... Проте він став літературозна х (СТОВн
вівтар української національної ідеї найдо книжок і наукових статей. Він - автор книжок «Михайло Коцюбинський. Ранній період
рожле 7- життя, нині ще в пелюшках або | життя і творчості» (К., 1964), «Спогади про Михайла Коцюбинського», що вийшла двома
іх водять тати й мами за ручки до дитячих | виданнями. За цю працю М. Потуйпеко першим отримав Всеукраїнську премію садків. У центральних та південних, таких, | ІМ. М. Коцюбинського (1993 р.).
як наше, обласних відділеннях голови та іхнІ заступники повинні за свою роботу одержувати зарплату. Нас звинувачують, що ми зовсім занедбали просвітянську роботу на селі. А як я
можу нею займатися, коли для того, Та заповітним здобутком свого життя М. Потупейко вважає виданий в 1994 р. роман-щоб добратися до найблюнчог трагедію «У лабетах смерті», де розкривається трагічна доба колективізації та
добр д чого села, голодомору 1932-1933 років. Замість традиційного переднього слова своє ставлення до цієї праці він визначив так
МИЛХНИАОІ ПОПУ ПЕЦКЯ -- 55
мені потрібно на автобусний квиток три
І | гривні. Наша «Просвіта» й таких Неоплаканим, неоспіваним жертвам ного відділення «Гіросвіти» пан Віктор мізерних коштів не має. За свої ж найбільшого злочину тисячоліття - Спиця. кревні я не можу поїхати, бо вже ПЕМЕНОМОГИ, 1932 933 років -- - Адже у нас у всіх демократичних | п'ять місяців на основній роботі в зазглибокою | скорботою п КаВЕСа гор. партіях і в «Просвіті» одні й ті ж люди, | воді не одержую зарплати. Ця книга -- один із небагатьох художніх творів про цілеспрямоване знищення
виконують вони одну й ту ж роботу, сповідують одні и ті ж ідеали. То для чого,
Якщо Україна для Президента по- | українства тоталітарним режимом і паразитуючим кланом, які у своїй «далекосяглій» | ІНЦІ І лі ї потому скористалися нею у своїх няття державне, а не географічне (а я змові постановили викорінити українців з рідної зем отому р у
| | З б ГЄОПОЛІТИЧНИХ ЦІЛЯХ. ВІр - не тільки розгорнуте, широкопанорамне полотно про питається в задачі, ділитися, для чого ро | вірю, що це саме так), якщо за наріжний порушення духовної рівноваги в міжнародному плані, але й викриття сатанію іі зн СИЛИ) яких у нас. на | камінь державної будови він ставить змовників, які у своєму запамороченні кидали до могил живих людей, пров з Миколаївщині кіт наплакав? Десь, у якійсь | українську національну ідею, то треба | смертоносну акцію. - |
країні, існує аж 60 політичних партій і кажуть, що це для тої країни благо. Для нашої нещасної, знекровленої царизмом та більшовизмом України навіть два десятки партій -- стихійне лихо. Якби п'ять-чотири роки тому ми, демократи, були єдині, якби почали відразу після розвалу Союзу «громадою обух сталить», то мали б і ми, | освітяни сьогодні не те, що маємо, а
у ої ойно вийшла книжка прози М. Потупейка - фрагменти з повісті «На далекому п Ор Канон зви Ля острові» про перебування М. Коцюбинського на Капрі, а також ряд оповідань, більше коштів на просвітянську робо- | тематично пов'язаних з романом-трагедією «В лабетах смерті» тощо. ту. Особливо для Криму, Півдня 1 Письменник, громадський діяч, просвітянин активно розмірковує г працює творчо Центру. Бо майбутнє української дер- | далі, несе побуджуюче слово, торує суспільну дорогу на випрямлення від усякої жави великою мірою залежить від | КРивизни, облудності й глупоти. Ці його праведні наміри і трудолюбивість спонукають нас шанувати сучасного «радикала» і побажати йому -- голові Вінницької обласної організації товариства «Просвіта» нових щедрих життєвих набутків, щасливих звершень, людського благополуччя. Торжество добрих справ на часі.
зростання національної свідомості громадян цих регіонів.
Микола ЛИТВИН Г. МОВЧАНІЮХК, м. Вінниця
РР ЕЙ архівознавства Бо РОН «КІР ЮМГРІ РОГ РО і. 1 5 З . - - ох п Р РАН 0) СЗЗ. Х чу Звоюв кжИ - Минуло п'ять літ від часу, коли на Національної бібліотеки З по УП ко нон 0 ДСО ЗК С КЕ Львівщині пройшли Перші всесвітні їм В І Вернадського кронами обоз ЗОН ОО ОКО | - | бойківські фестини «З чистих джерел». І НАНО України при БО ; | З о -оЗ3 мА. 258 - ось цього року 12--14 вересня в | пауковії обробці асобо- Ві о ко. з ос сто в о. ||: - | Турківському районі відбудуться Другі | вого фонду академіка | Ж т жо оз жо ж... - - бойківські фестини. НАНІ України Євгена Фо ОДУ сао жд ' ше. орлрори У карпатській місцевості проживають Костянтиновича Лаза- | дУчЄ 2 айв СОУ С чоїьЗ | ЧЕ зов ЖЕ три етнографічні групи української нації: || денка, калишньаго ректора і юу ої ч Р» у а шт. .. З орізйм бойки, гуцули і лемки. Етнографічна гру- Львівського університету СЯ Мч б ти! чо | Х ЗУ па бойки найчисленніша і проживає в їм. Ї Франка, вичилеш ро Де основному у високогірній частині Карпат. цінні фотодокументи, лоді Умови життя тут нелегкі і тому гірські зібрані фондоутворюваг ді райони розвивалися повільніше від ничем. 4 зинних. Крім цього, держави-імперії, які у На світлині група | нас панували, мало звертали уваги на проюсштян, діячі культу-розвиток пірського краю. ри із західних областеїї Тож сьогодні нам треба підносити як «України, датована 1598 економічний, так і суспільний рівень раком, кали відзначалося життя горян. Особливої уваги потребує 100-річчя з дия виходу глибинний пласт бойківського фолькло- «Енеіли» ГП Котляревсь- | ру, бойківської побутової культури і кого. На ний бачимо «є М ремесел, тобто того коріння, на якому кращих снів 1 ДОЧОК з тримається не лише Бойківщина, а й уся Украши, видатних діяч, ою українська нація і будується незалежна укришиських прюєтутителій: УА українська держава. | ряд. Ї. Ї Їструшевич З Координаційний центр з підготовки та (перекладач), 4. Колес- Хе проведення Других всесвітніх бойківських са, О0) Кишакевич, І. фестии «З чистих джерел» закликає всіх, Труш, Д. Лукіянович хто себе вважає бойком або є шануваль- ( прізвище одного з діячов ЗУ Рая ником бойківського фолі, кКлору, культури, ис пстаноплено). СУА з - рен оре кни бно засоенанаанив ій звичатв, мистецтва, літературознавства | 2 ряд: І. Копач йо аб о ув р спортивних змагань, підтримати цей захід ( ілолог), В. Гиатюк, ОС. | о
с сіно А
матеріально, а також безпосередньо прибути на наше свято.
Для фестин треба провести велику підготовчу роботу. І вона вже триває Звичайно, для вирішення питань потрібні кошти. Тому надіємося на людей, що підтримають нас, а також на владні державні та комерційні структури, на спомсорів і меценатів, на добродійників, які перерахують хто скільки може у фонд
Маковей, М. Грушевсь-
кий, Ї. Франко, О. Колесса, Б. Лепкий Вони своєю нептомног, жертовиою прапею 3 ряд (сидять): М. Паплик, С. Ярошимська, РІ паближали стлий день Україши --- пільної, пеза-
Кобринська, О. Кобилянська, До Лепкий, А. | лежиої, демократичної. ШПам'ять про них крізь
Чайковський, ЇХ. Гатькимський стомтя нестимуті» їхні бдичи потомки
Олександр ЗАКУСИЛО, камдидат історичних наук
НА ТВОРЧИЙ ШЕВЧЕНКІВСЬКИЙ КОНКУРС іичуючня Міністерстючкучьтувнізнєтоюо
Ї | мистецькими мавчллькими злкюлалами, пилами
ІС У . ( МИТ, рокі ми 1 ку р ер " : Пе Л іх премій УКРОШІИ ІМС Кипематограєія «художий і ДОКУМОСІГТОТЬІ 5 З зисУ 1ЖСМТОМ, підготовки та проведейня фестим на раомітет із Державних премій У кі 997 ле ) Ч ув Висунентя, розгляд робіт, при ї ножениям М 700055 4 " ВІРА а Шо ПЛАТОНА ПЕНИДОМЛИС , ЩО СІ І серия 14 КІНО» То теолог льмои /., | жавних премій проходить згадно з оЛ0: ме упо мо ммОю у турків ькому вІДДІЛЄНТИ року розночатся припом робіт на здобуття Дер - театральне мистецтио (театральні та про Комітет їз Держанних премій 3 крани м му Є АКБ України, МФО 5224Н4 делі х премий 19к року ТА Малої Держапної ПОСТОМ М ПИ гапи ); Гарми дл Шевчсика та Положенням прю Й жалю ; . Р ? тТА| ь Р і ї і 48! її 1», ї я 'і Мі Просимо підтримати нас Ффімансовпо при іо 1599м РОКУ: Пром пори "І КОНкКУДм РУДИ ДР РАТКРАМА КАК ААДЯ права УМ пр м ми 2 «умИНИ ІмеЄТИ арок а Шевченка ненням П М я Оу "1 і їй у філ фотопронмадитти Я ІО і і ЖоОпТя 1 0)9) / ДОМУ иароди ми 11101110 ГІААЛИТ ТМ), | М ЛАРАК й 1411 4 УСІХ РОМ оиТОТ1 Піс»іх м РВООВ" Ії срорм 1 ю рази олагодійинтиків, 0 от ра || «пт0обутти Держанних премій писупаються мкА, р ьзОления гончарето ) матеріалі на тиорчим конкурс, мртамте Р ем Картка їх будуть П"шанесест:! до Мниги поп, Оприліолисти п занершеному пигляді тори тори дом ДдІтеП по ономоа (незалежно шл |ОМІТЄТУ 12 Держ ішйимх премій М крони ІА | . - - ; З. МИ прле, МАХ літопису істори роб ку русппорІШИми р гікКих досити НОМмМІНОЧЦОЦЬІ МАМО ) . | | б | Гр а ПШепченка а у ою п ДУ 2.73 пеєрату ра (послія, проза, драматургія) | Пл буття | Галої, ержави я а Ре Проріана, 2, кім. 29) 10, 9, М, тел. 220-М0е А Ра | ітературо» та мистентипозиар го отия кращі порчі ІСОТОпИ оку «иСЛАЛоКИоО ПА 229.12-64 125.62-41) 77 лареса коорлиницінного мені пу.
21)2320, Льпівпська область, м. Турка,
ч! Ць жиру, пс рн и гико пуб ПО ДИ пижа (кимла й, 1 з | |до МИ, ПУОЛІКОАЦИ У періодиш), Нисуненни коатлилатій но злобутти Черж ЛИ
і мій проподиться тиорчими спілками. , | уремії куже това ча; еб, ЯНД. Р У пис, графіка обі ення горарії пи М громадськими Комітог є» Дай жа: | і що КОКИоО "В м, ПЛЬВУА Я : | , 7 . Щі Тел. 4-10-98,4-11-73. боразотео рче мистецтво ча , организаціями мистецького та просвіти о лького Україми імемі Гараса Шев
скульту ри),
«PROSWIATA»: 1868–1997
HASŁA I SZTANDAR DZIADÓW
Rodak naszego, pisarz Andrij Iwanowycz Chymenko (pseudonim literacki – Andrij Chymko). Twórca należy do grona bohaterów, którzy swoją twórczością i życiem dowiedli wierności Ukrainie, ideałom jej wolności i niepodległości. Takich ludzi nie zdołały złamać ani GUŁAG, ani dożywotnia, ani nawet pośmiertna „opieka” organów KGB.
Andrij Chymenko urodził się we wsi Adamiwka (obecnie wieś Racewe) na Czerkaszczyźnie 27 lipca 1919 r. w chłopskiej rodzinie. Wraz z rodziną przeżył wszystkie biedy kolektywizacji i rozkułaczania. W Wielkim Głodzie 1933 r. z dziesięciu członków rodziny Chymenków, wśród których było ośmioro dzieci, przy życiu pozostało tylko dwoje – 14-letni Andrij i jego młodsza siostra Natalia. Pani Natalia Iwaniwna, która obecnie mieszka w Czerkasach, wspomina: „Wtedy wielu ludzi umierało. – W ciągu miesiąca umarli też wszyscy nasi. Matkę – jako ostatnią – pochowała ciotka, a wszystkich pozostałych chował czternastoletni Andrij. Kopał tu w lesie dół, wożył zwłoki na wózku, odwoził, zakopywał, a sam już kręciło mu się w głowie”. Straszliwe obrazy ludobójstwa narodu ukraińskiego, zorganizowanego przez totalitarny reżim „wielkiego imperium”, na całe życie wryły się w świadomość Andrija Iwanowycza, dlatego tak często w jego wierszach i prozie pojawia się temat Wielkiego Głodu.
Od 1935 r. młodzieniec uczy się w Czerkasach. W 1939 r., ukończywszy technikum medyczne i uzyskawszy specjalność felczera, wstępuje na zaoczny wydział filologiczny Uniwersytetu Dniepropetrowskiego, z którego zdołał ukończyć dwa kursy. A potem – wojna. W czerwcu 1941 r., przebywając w Połtawie jako pacjent stacjonarny, Chymenko znalazł się pod okupacją. Pracował w czerkaskiej nacjonalistycznej ukraińskiej gazecie „Ukraińska Dumka”, gdzie drukował swoje wiersze i opowiadania pod pseudonimem Andrij Czornyj.
W okupowanym Kijowie działał Związek Pisarzy, do którego należeli Oleh Olżycz, Olena Teliha i inni. Młody literat zwracał się do Związku po konsultacje i znał Olenę Telihę. W jednym z 33 listów wspomina spotkanie z nią i poświęca jej wiersz w zbiorze «Relikwie».
W styczniu 1942 r. poetę po raz pierwszy aresztowało gestapo. Faszyści więzili go jako nacjonalistę pięciokrotnie, i to w ciągu nieco ponad dwóch lat. Podczas ostatniego aresztowania, gdy był już skazany na karę śmierci, zbiegł z więzienia w Umaniu. Do domu wracał pieszo, nocami. W Tasznyku w rejonie smiliańskim przez trzy doby leżał pod kłodami, ukrywając się. Od Niemców uratowało go odejście ich wojsk, ale po wyzwoleniu Czerkas śledczy NKWD i Smiersza wzięli pisarza na celownik jako nacjonalistę. 12 sierpnia 1944 r. na podstawie donosu został skazany przez trybunał wojskowy na dziesięć lat obozów pracy poprawczej i pięć lat zesłania.
Andrij Chymko trafił najpierw na Peczorę, a potem do obozów w Intie. Pracował przy wyrębie lasu, jako budowniczy i robotnik pomocniczy, a dzięki wykształceniu medycznemu – jako sanitariusz, lekarz i felczer. W niewoli nie porzucał twórczości literackiej – dużo pisał. Wszystko, co napisał, musiał starannie ukrywać, by nie wpadło w ręce strażników. Do dziś z utworów Andrija Chymki z okresu obozowego zachowało się niewiele, bo większość szkiców, nowel, powieści, romansów, poematów i wierszy została skonfiskowana i dołączona do materiałów śledztwa. Z każdego wiersza tych utworów, które udało się ukryć lub przekazać na wolność, przebija miłość do Ukrainy, nienawiść do uciskaczy i wrogów.
Ojczyzno moja! Przeczołgałbym się przez strumień,
Byle tylko zobaczyć, jaka jesteś teraz,
Kocham Ukrainę do krwi, do łez,
Dla niej chcę żyć i umrzeć!
W obozach północnych Andrij Chymko spotykał wielu znanych ludzi, bo wtedy przebywał tam prawie cały kwiat
NIOSŁEM, JAK MOGŁEM, LATA...
Całe życie walczę w boju, mój narodzie,
Walczę o Twój i o swój los, i z biedą...
narodu, z gorącym sercem dla naszego narodu. Wśród przyjaciół i znajomych byli tu pisarz-tłumacz H. Kochur, poeci D. Pałamarczuk, J. Szkrumelak, pisarze L. Riabczenko, I. Hryszyn-Hryszczuk, znany politolog fon Wansztejn, profesor z Lwowa M. Iwasiuk (ojciec kompozytora Wołodymyra Iwasiuka), ludowy artysta Ukrainy O. Hrynko, kompozytor W. Barwiński i tysiące, tysiące innych.
Dziesięć lat przerażającego pół-życia-półwegetacji, gdy do cielesnych udręk dochodzą jeszcze udręki moralne, gdy zakazane jest pisanie, myślenie i mówienie inaczej, niż tego wymaga władza, gdy serce rozdziera świadomość tego, że ziemia, za którą oddałby się życie, jęczy w niewolniczych więzach.
Ale oto te dziesięć lat obozów jest już za nim. Latem 1964 r. rodzina Chymeńków (Andrij Iwanowycz właśnie tam, w Incie, spotkał swoje przeznaczenie — przyszłą żonę Iryna Mykołajiwna) powraca do Czerkas. Artysta dużo pisze. Wszystkie myśli, wycierpiane w obozach, wszystkie niezrealizowane tam plany literackie wylewają się na papier: ponad tysiąc wierszy, poematy „Anty”, „Herod”, „W żarnach”, przekłady, opowiadania, artykuły, historyczna trylogia o Iwanie Sirku, autobiograficzna — „W szponach wampira” — wszystko to pisano po to, by potem zakopać w ziemi („w zakopie”) lub przekazać komuś na przechowanie.
Czujne i wszechobecne oko KGB nieustannie śledziło każdy krok byłego więźnia politycznego. Stałe kontrole, wezwania, rewizje, którym towarzyszyła konfiskata napisanego — wszystko to trwało niemal do końca jego życia. W 1983 r. nastąpiła ostatnia rewizja w mieszkaniu Chymeńków. Wtedy zabrano historyczną trylogię, zbiór poetycki „Klucze i klicze”, poemat „Anty” oraz inne rękopisy, które zwrócono autorowi w 1989 r., gdy już wolno było kochać swój naród, jego język, historię. Andrij Iwanowycz przygotowuje do druku swoją powieść. Pierwsza księga trylogii o Iwanie Sirku „Zasvity” ukazała się drukiem w 1991 r., za życia autora, dla którego było to wielkim wystradanym szczęściem.
Leonid Riabczenko wspomina swoje ostatnie spotkanie z Andrijem Chymką: «Już ukazała się pierwsza powieść «Zasvity», w kolejce są przygotowane do druku powieści «Między orłami a półksiężycem», «Pod Sawur-mohyłą», -- chwalił się Andrij, a oczy mu błyszczały z radości». Lecz niestety pisarzowi nie było dane zobaczyć drugiej i trzeciej książki trylogii -- ukazały się one dopiero po jego śmierci. W 1995 r. Andrija Iwanowicza Chymenki pośmiertnie przyjęto do Związku Pisarzy Ukrainy.
Poetyckie utwory Andrija Chymki prawie się nie drukowały, z wyjątkiem kilku wierszy w czasopiśmie «Apostrof» i zbiorze poetów czerkaskich «Tołoka», ale to tylko drobna cząstka tego, co napisał krwią swojego serca.
O twórczości Andrija Iwanowicza Chymenki można i trzeba mówić wiele, gdyż jest ona interesująca, bardzo aktualna, lecz niestety jej utwory, dotąd prawie niewydane, nie są zatem i nieznane. Musimy zrobić wszystko, aby jeszcze nieznane utwory pisarza dotarły do czytelnika choćby na łamach prasy.
Czerkaski zarząd miejski już dawno podjął decyzję o zmianie nazwy ulicy Proletarskiej, przy której pisarz mieszkał przez wszystkie lata po obozie, na ulicę imienia Andrija Chymki. Lecz do tej pory nie została ona wykonana.
Za szczęście widzieć wolną, kwitnącą swoją Ojczyznę Andrij Chymko przeszedł ciężką drogę na Golgotę i z jej wyżyn zwraca się do nas. W wezwawczych słowach godnego poety i patrioty przebija najwyższa mądrość, która pomoże nam wszystkim pomyślnie pokonać ciężkie próby teraźniejszości. Zatem: jednoczcie się! Trąbcie, a dzieciom dajcie sygnał na trąbce! Jeśli mowę stłamsicie, sami siebie zniszczycie. Celem -- państwo wasze! A jedynie własne -- soborne!
Larysa POSTRYHANŁ,
nauczycielka języka i literatury ukraińskiej Raciwskiej szkoły średniej rejonu czyhyryńskiego
Niedawno w kijowskim wydawnictwie «Arfa» ukazała się w świat książka znanego ukraińskiego poety-pieśniarza Smeksy/Oszczenki «Chorużiwka -- wieś moja» (sponsorami wydania są: prezes korporacji Intergaz, deputowany ludowy Ukrainy Ihor Bakaj oraz przewodniczący Sumskiej Obwodowej Administracji Państwowej Anatolij Jepifanow).
Z wielkiej i długotrwałej pracy, dla której w sierpniu Oleksa Juszczenko kończy osiemdziesiąt lat, z tęsknoty autora do rodzinnej wsi, do swoich praprzodków powstała ta książka. Z siwej starożytności, kiedy, jak śpiewa się w dumie ludowej, «Kozacka sława depcząc wroga pod nogami, siebie na łup nie dawała», bierze swój początek sławny ród Juszczenków. Okazuje się, że praprzodek naszego poety także nazywał się Oleksa, a o nim jest zapis w rejestrze Wojska Zaporoskiego, sporządzonym 16 października 1649 roku: «Juszczenkowie, pisze autor, byli dość bystrymi kozakami, dlatego sam Bohdan Chmielnicki powierzał im odpowiedzialne zadania przy tajnej korespondencji z Aleksym Michajłowiczem Romanowem»,
Jednak później, gdy caryca Katarzyna zniszczyła Zaporoską Sicz, kozacy Juszczenkowie, osiedliwszy się nad rzeką Х) гссю, stali się siewcami gryki. Wszystkiego mieli po dziurki w nosie: krwawych bitew i pracy przy ziemi aż do siódmego potu. Ale Juszczenkowie nigdy nie byli obojętni i nigdy nie chowali się za plecami towarzysza przed wrogą kulą czy szablą.
Ро ЖЕ РЕЛЕ: пики они 0 тн ДР
- цію
ДМ уд зуддудь кдд ЗУ СУА
КАМ А РА
«ІДЕ НЕ БУДУ -- НЕ ЗАБУДУ ХОРУЖІВКИ -- СВОГОСЕЛА...»
удлудьх УДУД
ДЕ ДУ РАИЖОЯ
7. У ЗА У у З А
Tylko swojemu rodowi śpiewa hosannę Oleksa Juszczenko. Dla każdego ze swoich sąsiadów wsi (zarówno tych, którzy zmarli od bolszewickich hołodomorów, represji albo złożyli głowy na frontach sprawiedliwych i niesprawiedliwych wojen, jak i tych, którzy dziś uczciwą pracą «głosują» za ukraińską państwowością) autor znajduje szczere, przenikliwe, wyważone słowo, dojrzałe dzięki wieloletnim rozważaniom.
A ponadto znajdziecie w tej mądrej i dobrej książce wspomnienia o najznakomitszych ukraińskich pisarzach-klasykach, których serca były wówczas ogrzane chorużówską gościnnością i którzy stąpali po progu rodzinnego domu Oleksy Juszczenki.
Ojciec autora brał czynny udział w wiejskim kółku amatorskim Proświty, był jednym z jego organizatorów. Nie tylko ojcu, ale wszystkim proświtianom z Chorużiwki O. Juszczenko poświęca wiersz «Proświcie rodzinnej wsi», który my publikujemy poniżej. Ja zaś chcę zakończyć swoją opowieść o książce szanownego jubilata życzeniem: niech każdy ukraiński poeta, prozaik, krytyk, dziennikarz napisze taką książkę-rozpoznanie, książkę-badanie o swoim rodzie, o swojej rodzinnej wsi czy mieście. I powstanie niezwykła seria, której znaczenia dla patriotycznego wychowania naszej młodzieży nie sposób przecenić.
Mykoła LYTWYN
«PROŚWICIE» RODZINNEJ WSI
Wspominam was, proświtianie wiejscy,
i słowo święte dla mnie: «PROŚWITA»,
wspominam ścieżkę, która prowadziła
do wiejskiej chaty z dawnego lata.
Były i śpiewaki w wiejskim klubie,
gazety i czasopisma w małej bibliotece.
Podarowano nam też «Czerwoną zimę»
i dalekie, zamorskie, zagórskie wędrówki...
Na małej scenie – życie, a nie gra –
przybywali tam oczekiwani goście, Borys Hrinczenko,
my – bosa wiejska dzieciarnia –
ze sceny usłyszeliśmy: «Walcz o prawdę!»
I nawet do nas uśmiechał się Mamaj,
za nas hajdamacy ruszali do bitew...
Poznaj obcy świat i kochaj ojczysty kraj,
rusz w życie ze słowami modlitwy.
Za prawdę, za Wolność, za lepsze życie...
I my przeżywaliśmy los bohatera
i dobrego serca gorące bicie,
i jak tamtego wieczoru wieczny Taras...
Moi proświtianie, wspominam was
i scenę, owiniętą zielonymi majowymi gałęziami,
do naszych progów wszedł ów
z słowem swojego «Testamentu»...
Podnosiły się z miejsc wszyscy moi ziomkowie,
Ci bohaterowie, którzy byli na scenie,
Ojcowie, nauczyciele, chliborobi, uroczyście.
Więc nasi ojcowie, nauczyciele, chliborobi,
Zamyśleni, dzielni,
I grom hakownicy, i świst strzały...
A wieczór w rosie.
Czarowna, ty, sceno, bez jedwabnej ozdoby,
Przypominała: Jutro w pole, artyści!
Biedna, z rysunkiem: dąb, chata za nim,
kawałek nieba jak dojrzała śliwka...
Ciebie lżyli źli nieukowie,
kleki stepu, dym minionych czasów.
Świt. Proświtę hańbiono latami,
godzina trwogi, smutna i szczęśliwa.
A ty promykiem świeciłaś nam we wsi,
A po przedstawieniu wzruszeni my
A ty troszczyłaś się i cieszyłaś nami.
Wracaliśmy późno z rodzicami do domu.
Proświto chłopska! Przyjmij powitanie!
Gotów o tobie powiedzieć całemu światu:
Otwierałaś świat małemu chłopcu.
Hej, świecie! Dowiedz się o naszej Proświcie!
Oleksa Hoszczenko
Maschinelle Übersetzung
Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert
Загальновідомо шо радян ьЬКку СИСТему
ФІЛОЛПОЇ ІЧНІОЇ ОСВІТИ ціпкКоОм Ввизначойв пУГЬ! ар 'нйии СОпЦІОЛПОГІам Ьє зсумнівно, саме через цє
| СІЛЬШІСТЬ КОПИШНІХ учнів винесли зі шкопи
зоні
осидуже, ад ТО м БІДНОГО письменства Авт ри чинній х СЬОГОДНІ
зневожлпипе ставлення дО пре грам і ПІДОУ ч«ИНІикіВ уСсунупи «М«МАЛО ПО ОД 1! 1нін ХХ тотОолІТОрНноОГО жаль, далеко не во! І це законі мІрно, одже
кЛіше минулого, проте, на нинішня методична база го Ту ЗОпоОсСя СіІмМУ-ВІСІМ
| РОКІВ ІСМАУ ЯК терехідна За о танні роки І впе ре Ц по ЕЇ ре; "дження Отже уже носплів чос для створення і запро:
вадження ЯКІСНО
тимчоОосСова нОше СуСПІЛЬСТВО ПпіІШЛО ДдДОПеко0б ШЛЯХУ духовного
НОВОЇ, ДОСК ОНОЛОЇ,. питомо
| укроїнської системи гумонітарно: ОСВІТИ У колах ФОХІВЦІВ саме трива ООГОВОЇ ення п концепції дарту ОСВІТИ Апе більшість іІіних Пропонують передовсім кількіСні, нодтс Ііввести в прогрому тої зипучитТи
а також нового держаовного стан
коОонкре Ні зміни письменника, а того німтиИ коди но гвору тощо) | Тому, гадаю, гребра зосередитис яноО Трьох
ІОІЛЬШИТИ чи ЗАД КІЛЬКІСТЬ
Вивчення якогось
чотирьох )Ппе ЯкіСниИх АТ Н ОХ Вир шенінія кКардиї І(дпьних пе гугПпели г) дкаже ( сзбп язоння решти чосСстковіІШИХ ПИТОНЕЬ
Г, повне, 3 ЧОГО, НО мій ГпОГЛЯД, СЛІД ПОЧИ-
нати перетворення 5 це оОСсСТаОТтоО Ввід вульгарно! СОЦцІОЛОГІЗації
перейти до естетико-гуманістичного ПІДХОДУ у Виклоданні штератури Де ШПЬОГО
спонукає сам предмет |літеротура ж бо
мистецтво спова, о мистецтво розглядає світ крізь призму краси) Отже наше перше святе завдання -- донести учням те прекрасне, що мого втілив овтор у творі, показати, як саме, Якими засобами він зробив це Ї хай прихильники пізнавально-виховної ролі мистецтва не жахаються, що токо настанова знецінить зміст : зосередить усю увогу на формі твору Адже у понятті прекрасного нероз'ємно переплітаються етичне й єсте тичне, суспільне й надсуспільне Нагадаю, що прекраосне - це ті явищо дійсності Й мистецтва, котрі доють людині відчуття естетичної насолоди, є проявами всепенської гармонії, гармонізують життя людини з іншими людьми, з довкіллям, космосом, Богом. Суть прекрасного конкретніше визначав Т Шевченко: «Торжество 1 вінець безсмертної кроси - це оживпене щастям обличчя пюдини Більш піднесеного, прекраснішого в природі я нічого не знаю».
Таким чином, бачимо, як естетичне безпосередньо зливається з гуманістичним. До речі, гуманізм варто трактувати не пише як пюдинолпюбство, а й як пюдинознавство У будь-якому досконолому творі обов'язково розкриваються глибини пюдських душ, грані характерів, проливається світло на сенс життя Ми маємо знову ж таки допомогти вихованцям відкрити для себе цю людинознавчу мудрість митця Влостиво, перше покликання мистецтва, лпітеростури, 0 відтак ! шкільного літературознавства, - сприяти духовному самостановленню людини, до: помагати їй, кажучи словами Лесі Укроїнки, «своїм життям до себе дорівнятись», тобто осяготи світ : себе, розрізняти прекрасне | потворне, головне ! другорядне, причини І | наслідки, збагнути своє призначення у цьому
СВІТІ і СУТНІСТЬ ЩОСТЯ | Звідси зрозуміло, що єдиним критерієм
відбору гворів для вивчення у школі має стоти їхня художність. А саме вивчення | зЗОСередити передусім но ДОСсСЛІДЖенНІ складників художності, себто на розв язанні Питань, чи Є іІДеЯ проблематика твору нова, оригінальна, зпободеннао, цікава, у чому полягає її гуманістичність, наскільки глибоко | провдиво показане життя, якими примомо ми, наскільки моистерно митець розкриває ідею твору
Як віІДОМО, мистецтво виконує чотири основні функції естетичну (є світовідчуттям У художніх образах кросу світу), пізнавальну |творячи м
увиразнює ! дДОопОоВвнНЮ: гпримнима
Кучми образи Людина осягає спи? охОНИЗАИ
Порхіки Сує обиг ГОСТІ ( уб ПІЛЬСТИО прир ду метофізичне бут я|, ігрову Іподина, творячи або сприммоючи мистецьким тер уОупваг МО ДдмІО РОАОІЦШІМНО)!| енер, НІДПОЧИЙО роозспабляється ПІ Ги уда і уявно ЯяЕРІЗТИР МТ, себе ма місце п роя, готується ДО життєвВи» випробувонь, компенсуг ніЄеЗзЛлІЙСНеНІ МОЇ О ДІ жо у г ВТІХУ приє ОРЕ ВИ. Г ІЗНОДМ ТІ ас) ні ОО рив ЗиХОВНІУ 1 оо (16 ТС)нІінІК ) грунікито І СКОЖенмо ДОкКПОДдНІШІІ НІ. "ВвчидбіИисСь ГЛИГО!Ї сприймати мистецтво, пюдина ТеТеї уміє СПО | духовну сферу і Лі НО ЮОПЬНОІЩІОМ ЧиТОріЧчІріГ|Ц|1Є вІіДЧУПВО! прекрасні поОАкоО ГО) | себі І РАГІАГІЇ С)Є Ті) "рїїро |г) ік і іль! Кі ІС рі
ши -
р нн
ж
ї
СО 0 тт 0 Р РАЕРЕЕЕЬЬЬт нн ЕЙ ніннннннннійтню інн сни тече
чі ие ій
ПИ ИН Р з
ді Ацаоді дЛьЗІ а ОСВЯТТІУ
и -
аа ЗОН Р - и п ен рання - жк - бін нний анааанннех
нні
В ас а
ви
ГТроте ефі ктивнимі виховне напантажені
"сін СОУВОЄ ПЛИШІЄ ТОДІ копи пиплипає ІЗ СОМОІ
гвору ідей ооразів ХМДОЖНІХ примомів| Пряме м цекпоративнє
ефек
СУТІ іІкОНнІЙНІЙ МИСТецькКОГІО ІМОЇ 0 тем
повчання подить виховний
нанівець, а то и до протилежного Виховна функція отже, проявляється уже як ВИСЛІД еіІ- ШтТИ У КОЖНОМУ ДОС Кара" КАСИ терно- КАЛУ творі УСІ 1отири функції зрівноважені и вожливі |у Фені Ален ХУДІ і ж НІС С гі)
Схоже ЦЮ специфіку мистецтва зчаста Оовтори
пиховний
еріаіоїчет'їє | іЬОМУ саме попагає
НОДООЦІНЮЮТГТЬ чинних ПпІДОучникІі В пльною, а то м піІТтеротури Літ ротура справить виховний вплив пише
ятгаїні"
НІ зибаючи вплив
єдиною метою пикпадання
ОГО, як учень захопиться нею, потім
ноОвчиться спомимати пиш!іє оорази і віІДКРИ
для себе животрепетні істини, закодовані у
тецтві можна Піднятися пише по сходинках «агрове сестетичне» панавальне», апе аж
ніЯяк не ніовбвпаки
У цьому зв'язку стає очевидним вирішення
ЦК ЧОДЕІЄ ЇЇ І ої уупехми як викл Здати піТте Г СТИ, Ду
б ЄМмі шино-ІГроОвоОмУу 1 рОЦІОН 1Ппьно-наО
уковому КЛЮЧІ С) УИЙДВО ПІДХОДИ думак
неогбхіДНО поєднати згормонІзУуВОТИ Причс му, Враховуючи вікові Ос обпиві СТІ ДІТеЙМ, класу в клас треба рухатися по Вис ХІДНІЙ ВІД С» Аб ІАПЮОЮТИЗО ЦІЯ Ж ОДНОГО ІЗ ЦИХ ПІДХОДІВ не дозволить школярам ПОВНО (1 примняти
неповторним феномен художнього слова памати «наОдокучнливі штературознавчого аоаналізу, максимально залучати до нього учнів, всіЛЯКО уникати догматизму, зазубрювання. Готовими треба довоти Дітям лише окремі ключові терміни, решту ж необхідних понять вони можуть відкривати самі через зіставлення и порівняння різних виучуваних творів |звичайно, під керівництвом учителя та при допомозі запитань г завдань підручника);
Необхідно також докорінно змінити принцип поділу Історії письменства Цей подіп цілком визначається підходом до вивчення пітератури. Так, у добу соцреалізму було вироблено | відповідну періодизацію пітература давньої Русі, література ХМІ--ХМІЇІ ст, птература перших десятиліть ХІХ ст, птература на західноукраїнських землях, пітература першої половини ХІХ ст; література другої половини ХІХ ст, література кінця ХІХ -- початку ХХ ст. література 20-х років; література доби колективізації й індустріалізації, література Великої Вітчизняної війни, література в роки післявоєнної відбудови г дальшого розвитку соціалістичного суспільства, пітература періоду розгорнутого комуністичного будівництва. Вульгарний СОЦІОЛОГІЗМ ЦІЄЇ періодизації очевидний: за відправні точки у дослідженні художнього слово тут узято чинники історичні, Соціологічні, навіть географічні, але не естетичні, не художні У рамках такої періодизації науковець і вчитель просто приречені були трактувати пітературу усього пише якілюстрацію, світпину суспільно-попітичних процесів, витісняючи на другий план, о то й забуваючи зовсім її мистецьку природу Дещо підретушовоний, проте в суті той же, соцреалістичнии каркас поділу пітературного процесу зберігається, на жаль, т! 8 усіх трьох нинішніх програмах Г"Тринципом періодизації знову ж токи лишився хронопогічно географічний (щоправдо у варіанті Інституту піТеротури ВІН ДОПОВНЮЄТЬСЯ ще й жанрово-стильовим) Знову спостерігаємо безпосє реднє узапежнення мистецьких явищ від ПОПІТИЧНИХ ІТОДІ Як насамперед саме зміни В духовній сфері спричиняють суспільні зрушення)
Якою ж має бути НОВО періодизація? ЯІкицо ми спираємося на єс тетико-'гумоністи ним ПІДХІД, то, ГОДОЮ, ВОНО МО( бути СТИЛЬОВОЮ За ОСНОВУ ПОДІЛУ пштераотурик о процесу вар го взяти стиль доби Цє
переконання, смаки певної
Мусимо схеми)
ріс СГ ОП1ьНИІІ граодиції, ПОГЛЯДИ
ДІ би якими ТО ВІДО ЗНИК ТЬСЯ БВІДІНШИХ ЄПОХ 1 АКІ
проявляють! Я у мИисСтТІ ІТИ філ! ФІ РІО МОНО МОДаалі ПОЛІТИЦІ, МОДІ побмтІ чер як: чаї рах жі тітО ІПНОДЛИрнІні У ІТСУІМ | 1 ТБЧРІЇ ЦОСи поєпПпнУЮТЬ(СЯ (ОД рмормим РІ ПеОегОР ТОМ ГІ і М ІД 1 І1ЬІ| и ЗІ тикгб)-поОбРбТтТИКОПГЬНЄ5іІ іі ІЦІОПОГІЧНИ І | ОО НІ а мнуУВвО НМ ИМ КУДОЖН.ЯІ ЛИ ратури | Ом не СПпіІД ПОБбОЮПВатТисСяЯ они хр РЕНІ К ОМА «ДНІ І гетизму, Он СОЦІОЛПОГІЗМмУ іі мрирацю інІКУмМОЇ ГТ Ь лУПТь "гІпиж» || ІА чРРІнНІ ИЙ К мі Ге У ДІ МіО ! іє ніг) СИДІТИ ДІРІК) цУХОНІ заиСсТейнькім При! ЛІ 1171 ротури іІсероржіїя міх прміНніІРІНІКО М Кк Р ДРТ ТеТьТ "вит" Тетететні пи МИСІ ЄєЦці кии нпнопрям котрим гановпяті
зн
закон
Я и
ТІК опи|
Ї| Тетстеї ТА
опизі кс) пор ДНІ чі течі МІ у | і це ог Ці нопрями ! є по суті періодом б 1 О кажімо, В СТОР" у |
г гужіні АипІЛИТИ пштератури МАожнО ем,
періоди фольклор, 1 - кпасицизм романтико речи! МА, Р ЦІЛИМ 1 рої ом те чІЙ не роман ТИКОКІ, симВоОЛлІЗмМОоОМ,
АЮ ганс., рарокм, тика, р несао |
МЛ дернини і "МІнНЕРО иуамом ІМПЛОеЕМ оніамом КкПОСИО з КАС з і « Фтутуризмом акспресіонізмом, ніе" реалізмом ру ури: б - злі | ь1еї зум й ( )
СОЇ рей ПІЗМОМ 1 "що! ПІ ІМОДеЇ| же / нас пОВнНОКроє
одні Ми упрями проявляють у
слаоше, ЯВИЩа між різними 1 Піні ПОРУ "оСТетке напряму
грапляються чами чи м
ніше НИ цасто
перех! ЗДОВІ напрям пмИи -
ще пре Уб Ж У є снуУВвОТІ діджилий зи Вже Довго продовжує | нувати Д СУ) спе! Тереї: джує ТЬСЯ НОВИМ Тому можно яса поетом ГОТИкК | урни. нІСЬКИИ, ЧИЇ проявив! я В укр 1ІНІСЬКОММ у нтазм як нОапрям яка по:
ЧОТИ
/Д
и, ренесонсу чи бароко Оу
письменстві сені тиме
Ве ІНК ЦОМм ні - У МЛ ХВиИпьоОВві 10 ОНнІСТИЧНа,; «Ір деД | СТУ Тепеви: У КУ 11110), В |||ЛАОгиИЛьЬнОГгО, Б Антоненко Давидовичо стмодерну Пом будь-яких ре
тична, імПренєте ністична чи експтрез
ТВО р ()х МА
прикмети ПО
зультатах цієї попеміки воно буде продуктивною природною для літерату 00 нів СТ ве позаяк вестиметься В ьстетичнім, ' не позамистецькій, вузько соц опогічній систем координат
Й радянських ТО и нинішніх програмах
у(озгладається
кожний період |
пІДручниках приблизно за такою схемою рочатку даєт
еКОнНОоміІЧНа Та СоОцІаЛЬНО-ПОЛпІТИЧНО ДОВІДКО
про відпоОвІіДНн)
розглядається становище культури у держові, «СГ ПВ
епоху ПІОТІНА К ур к С)
адалі простежується, як «реалістично», диво» відоООрожені ці процеси у творчості письменників того часу Новий же підхід, про який мовиться, передбачає іншу схему! в усій історії літератури мають простежуватися передовсім закономірності еволюції духовно-естетичної думки, кожен період починатиметься характе ристикою прикмет відповідного стилю доби, мистецького напряму, далі розглядатимуться твори Тих письменників, у яких цей напрям найяскравіше розкрився, причому увагу треба буде зосереджувати передовсім на тому, як саме, на яких рівнях змісту і форми він розкрився Логіка цієї схеми уже не дозволить ні учителеві, ні учневі обмежитися пише переказом змісту виучуваного твору, а підШТОВХнЄ до спостережень нод особливостями його стилю, тому жодна розмова на уроці уже не обійдеться без оперування основними птературознавчими поняттями А все це в комплексі дасть змогу нарешті школярам зробити захоплююче відкриття прекрасного, неповторного світу мистецького слова Пропонована схема зумовлює і структуру підручника (він, безсумнівно, має бути, | не один, аби учитель г учні могли пенроти 3 кількох варіантів найближчий ім) Підручник для сторшоклпасників, ГОДОЮ, ДОЦІЛЬНО поОчати (доступним | цікавимі) розкриттям с пецифіки, закономірностей художньої літератури як мистецтва слова. По тому має йти загальний ОГЛЯД ВІДПОВІДНОГО СТИЛЮ доби, напряму, далі варто подати стислий, але живий, яскравий портрет письменника Доповнити МОГО Висловлюваннями видатних людей про цього майстра, доречні и епіСсТОЛЯрні, щоденникові записи, документальні матеріали Г|особливо щодо репресованих, переслідуваних письменників), спогади близьких, світлини Необхідні також довершені, цікаві, а не | і Є не ВСІХ) творів. орієнтуватимуться учні, опановую поетики
НО ЯКІ ми Ссекре Не забути б при цьому 1 тб М запитань і завдань ЦО КОЖНОГО виучувоного твору, Які О допомогли школярам його СОМОСТІИНО ОСМмМИГ Пити проанапі зувати ГП у прияють |
систем У
осСягненню твору витяги знамийки ПЗ міх рецен
про твір Пп не пише
Мо УМЛІЛО дібрані ЗІЙ, СТатей Ппозитипних|
На ТУПнНО ме ЧИДКЛОДНО | БОВа. МІЄЛАС)
мудро вирішити че вироблення НОВОГО
лтературного кКОМОнУу тобто окре | ГВОРІВб. КОТРІ
-РРИІ УКІВ
деррер'
ІЗМНЯ Тих
- нОпежеї ті ДО ЗОПОТОГІ Фі МІД УКРОїНСЬКОГО пис ьменіСтАаЙа чіме ці тво ко ПпоОоаиннНІ Ттекстово розгпядатисі УШІКОПІ | соті 41, М ЛИЦІ ТІ, ЩО ДО ГУуПКИ, цікаві шкопарг
ВІДПОВІДНОГО Пбіку ПЇри ТеТек зижео
'СувОонні есті уУмОНІСТИЧНОГО І11/1ж СО
ЧУ ШИ Че
І іі
ікУНОМІН ЗІКоО»Р ИХ
| СУ! І1рЧ | і . їмоОсСтем дітецм ЦО | ЩЦІКІГІ Ї ке! КАТНІСУБІХ 1.0 ЗУРМАТИ С» іч і | у МТИДУТЬ "| ЧМЧння громала !
| РО Гє У б.
прик та «би ри Лретсви АТС ТІ и 1 зі Бі
чь
| ч Ф) і" егГір аа з й М Купи Мопорон Ці»«песя | с Тетето ри | - ч і й" | м | 1 ДО | "ОмаДдоОв М М ДАТІМУТь гі || ІПОЇ | є 5 СОН КО НАСУЖиь 1-Ї Я В 11 і щоОмжЖУЩй 1Ти! Гіатомі | | | "р і і 1 | 1 | чн че 1 у Кк І ї С | РТУГУМ АХ С А ТІ І
і | і |
Ок КОСОВІ | леви пк 1 Те і | 9 | ЇЇ "іно)к ь МЛ гівьРеУвЬЧ ря |з нії б ІК і Ка | (а ьА І | 1-1 МА ері «ФАЗУ ТТ | 4 | | ЧУ о ІЗ | 1 і І | ії
то сл Ь
Лівицька Холодна (Олена Тепіго
ОД Докія Гума Ніні (0 Уп
Крім ОГО, Дивує підбір
Р деяку,
ічІНИХ СІПРТОМЬьЬ | КА"У я іа Є еї, 16-41 21.4 У "ю 2м дз іиве
ДА ІЧ СІНА аї о Й р, р ТеТа их - ПОГ ВТ її М ГА 10) Лето Т:
бо г й
аджі б | мі укр юки письменник т
безсумнівно, ООДОМ ПІСЛЯ бе ІДОЇ Онно-до 4
"Таї'Теї ( ТУДІ | | рабоєв Й Те | Кеті? о
іа У країни ож українські ПОВІСТІ ЦЬОГО майстра пор | г чі «ен акоо "Уч снОВбОкК) Кк ур у У ГО летету чому бив » «мно
Р Винничі нка але навіть ні згадуються 2
і |
СТОТИ О Ю ТІ З
Ого
звер,шені твори 3 нодЗзбвичаймно г б |
довер я Р Я 1П пс и Окою и ; "І і й 1ета | УГ і
інтригу ч о лорально-психо Опічною та
нашональною про опематикою, такі Як «Го «Брехня», : Записки Кирпатого Мефістофеля | ПЛіж Двох СиЛл»,чому ООгидено увогою
| ЯКІСНИЙ злет прози М. Хвильового -- «Синій писта пад», «Сан 1тОорійна зона» Івон ІВОНОВИч
ому пропонуються дк
розгляду саме ті нове. | РИ | К С рнкиИ! У "ПАР НІК; ТТ!
компроміс із режимом | |Їолпітик ер г «Змови
28на вимушений
І риі ) 1 Ю ВЕ: 5 Мати», «Анкето ОЛОВО ХОДІ», «Фавсть?
| | ми ПІТ О у гурним коОнОНн ГОви ен ус
| С у "ТУ ПО) ечн1НЕ5! Та і КИНУВШИ ВУПЬ! арно-
ве ОШинні
ТИ ВС! как,
1 Е
Ц гічний Бапає найдемо час для вив- Іа 1 коналпих, наспровді художніх текстів ГЇсє ) им, у СТарших КЛОСОХ КІЛЬКІСТЬ ноачальних Цинь р рі тег атури Як ОСНОВНОГО "ВІТОГІ Я ДІ ІіВОГ прі мета і еобхідно збільшити оодам чотирьох на тиждене
С; кільки мОєЄ Дути посгоам 3 птеротури одна агапь! обов ЯЗКОВО Чи ДВІ гри? КУ даю, доречно виробити кілько варіантів з
| оре б СїнінНІИЯМА ре! сінОПпьнИх ОСО0 мА остей і
11110) пізайцийи шШшкіПп І кпОСТА аби учитель учні
; ре - ; ь - мапи праовс вибору АЧОе КІСТЯКОМ упх варіантів неодмінно має сСстаОтТи знову ж таки
якийсь єдиний шкільним літературний канон
Таким унів може послу жити розробпенана нових засодах програма| для вступників у вузи України
ХІ 1С |
Р
ерсапьним каноном
-
І КОїЖІ "-ШшшЦде» яні.1-Іе -ЇТЙь ПЕАТЕТЬ! АЇВі:Тетиі,
аї ру ня існуючу
б щі ї ПОЇ СУ не 0 Г)
хоч би зберегти від ОСТаТОЧЬ
систему ї ТіТетатети ТТ освіти Але ж криза че триватиме дє ТИПІТТЯМИ «Її цо ми тепер не заклодемо В ОСВІТНЮ КОНЦеПЦІЮ бажаних змін на перс пектину ТО ВОНИ НІКОЛИ Й но
настануть навіть 8 умова» зосподорчого ДОСТОТКУ
Так-от тепь-ФіІПОПОГ ( держав вужчу СПІЄЦІОЛІЗОЦІЮ -
або як мовник аРФо як літе ратор Адже ці ДВО
ВИДОЄ ТЬСЯ За потрібне аби учи-
предмети вимагають від викладача надто ВІДМІН НИХ ТНПІВ м | -ПЛенінія РТеТеТв| ОіІЛЬШ
раціонального, характерного для точних наук, піТература тетичного Ми ФІЛО офського том СОмМИЙ
емоОПцІЙНО-Є(
Опріч ї ОЇ . ЗДині І
учитель має викладати як українську, ДУ
зарубіжну пітературу і не пише це у 9-1 | ре і )
КЛОСах СЛІД запровадити нНОпбиЙ курс (сторі
живопис
Нинішні КУРЮ
свіІТОВОГО мистецтва Імузтики
т
орхі Ї ектури хореоі раФ і кІНОЇ си оброзотворчого мистецтва та музики
С ПІВІВ Аамють дещо іншу практичну -Ппрямованіх ТьІ Виклодаються пІЛЬКИ У МОЛОД
осмислене сприймоння
Ших К2ЛОсСах ч
де глибоке
художніх шедеврів ще нем курс намдоречнішк читоОтИи учитепев' штератури Такий комплексний ПІДХІД ДОпоможе словесников ВІДКРИТИ шкопяром
- і го ого природу феномену мистецтво у різних
вмявах, наочно простежити спільне м вІДМІННЄ КАТ ж нішими видами твор" укротїнеську
багаоченн
іПиСсьменстаома та
ЧОСТІ, ДОЗВОПИТІі роз панути
птературу у взаємозв язках, азаємоо
11 СВІТОВОЮ «ДР потредуч як
ОПОЗИЦІЯ рОхівціІв з уіткнени!
о Пі - з зпичанно кожна ПЙІ
обговорення широким колом
- РН
теоретиків ак г рактикійі| сби но Р різних поглядів спільно ВИЇ збити оптикиНи і ний варіант. Але хай у всіх наших бурхлит | дискусіях єдиним дороговказом буде " Ех креслена мета засорами ротурм р тецтва ді коти УЧНЕВІ 5 інтелігено м» р висококупьтурною пюдиною, Ше дк цІНИТИ ДОСКОНОЛІСТІ онето пи! ру фіпософського роману, пластик) ні | ВІДТтуоОзність стипю художника Тем вені | набачитикросуг прагне жити за" ок ра" ЬО, як ДОВОДИТЬ УСПІШНИЙ ДОСВІД ОДНИХ "М і | юмчальним "о других, пише с) пільство ПОР пюдей формує мудру м інупахотну я - | У 30| 1) ІДОВДІ І іюПУ МУРУ і | ЮОЦІ ЛаЛЬ М Дні умови життм От я мрятунку ЗІДРрОДЖ України 9 т М руках, колеги што СКОРІ АМОСЯ М ІС) - | Василь ПАХАРЕНКО письменник, камдидат ФілоЛОГО 0 маук, доцент кафедри україн літератури Черкаського держ сю уміверситету ім. б Хмельницоєм
і
| | |
ПРИ о чої оон
ГІ
- с- -- Р ОРЕ взцьцль нн дней заннн
то ві
нн
О/ДОЛОРА ПРОСВЯЧІ А
Proświty
Р УТ
ін НБН
NAJWAŻNIEJSZE Z NASZYCH ŚWIĄT
Dla każdego państwa Dzień Niepodległości jest najważniejszym świętem. Ukraina obchodzi swoją niepodległość 24 sierpnia, zatem dziś mija sześć lat od ogłoszenia. Państwo jest jeszcze bardzo młode, a jego przyszłość zależy w pełni od nas, młodzieży, i oczywiście nasza opinia o tym dniu jest najważniejsza. Pewnego wspaniałego letniego dnia, o symbolicznej nazwie – Dnia Niepodległości – zapytaliśmy najlepszych młodych obywateli naszego państwa o stosunek do święta.
Wyszedłszy na Majdan, najlepszych młodych obywateli
OLEG | 15 lat: «Dzień Niepodległości – to klasa! Do tego dnia zawsze przygotowuje się coś ciekawego, przynajmniej w Kijowie: koncerty, konkursy, zawody, a wieczorem obowiązkowo fajerwerki. Ja i moi przyjaciele bardzo lubimy to święto, a dla mnie zajmuje ono drugie miejsce po urodzinach»
OLENA | 23 lata) …państwa, niż Konstytucję»
SASZKO | 21 lat: «W sierpniu zamierzamy z przyjaciółmi wybrać się w Karpaty. Wdrapiesz się na górski grzbiet – i wokół, na setki kilometrów, ani jednego człowieka – oto tam jest niepodległość!»
ANDRIJ | 22 lata: «Dzień Niepodległości – to jedno z najlepszych świąt w każdym państwie. Dlatego my, jeśli chcemy żyć na europejskim poziomie, powinniśmy świadomie podchodzić do obchodzenia dnia, w którym ogłoszono niepodległość naszego, takiego jeszcze młodego, państwa»
NATALIA (6 lat): «Lubię, kiedy w Kijowie jest wielkie święto! Wtedy chodzimy z mamą i tatą wśród ludzi. Kupują mi lody i obiecali przejechać mnie na małym koniku. A jeszcze w tym roku pójdę do szkoły»
OLHA | 18 lat: «Sześć lat – to niewiele nawet dla człowieka, a dla CAŁEGO państwa tym bardziej. Chce się wierzyć, że z czasem Ukraina będzie dorastać».
I nie tylko chce się wierzyć – ale naprawdę się wierzy!
«Co do mnie – o wiele przyjemniej czuć się obywatelem» «związkowej» republiki. Państwa, które ma własny język, swoją
Ukazał się metodyczny poradnik «Młoda Proświta» Ternopilszczyzny, zainicjowany i przedstawiony dla aktywu proświtiańskiego oraz zespołów studenckich i uczniowskich przez Tarnopolskie Obwodowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta».
Autor broszury, zasłużony pracownik oświaty ludowej Ukrainy, przewodniczący obwodowego zrzeszenia «Proświty» Bohdan Hołowin, przedstawia szczegółową charakterystykę «Młodej Proświty», jej przeszłość, teraźniejszość i perspektywy.
PODGLEBIE DLA ODKRYWANIA TALENTÓW
Wśród pionierów tej ważnej, szlachetnej sprawy są mieszkańcy Terebowli, prawdziwi entuzjaści odrodzenia, Mychajło Mychajluk i Maria Bratniuk. Obecnie działa tu 29 zrzeszeń, obejmujących 1350 chłopców i dziewcząt. Stąd trasa prowadziła do Zbaraża i Kozowej. Osiągnięcia tej pracy zaaprobowało Centralne Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta». Na bazie Terebowli i Tarnopola zorganizowano ogólnoukraiński seminarium-praktikum. Dorobek nadzbruczan posłużył zrzeszeniom młodzieżowym Lwowszczyzny, Iwano-Frankowszczyzny, Bukowiny, Podola i innych obwodów Ukrainy гразееьЧі
w rejonach tarnopolskim, łanowieckim, zbaraskim, krzemienieckim i podhajeckim.
Odpowiedzialny za działalność «Młodej Proświty» Petro Szymkiw przedstawia główne etapy jej kształtowania się i twórczych poszukiwań. W szczególności w kierunku wychowania religijnego, ekologicznego i politycznego, edukacji ekonomicznej, odrodzenia kultury obrzędowej. Są to chodzenie z Wertepem, Malanką, Kozą, kolędowanie i szczedrowanie, wielkanocne hajówki, święto Kupały, Andrzeja i Mikołaja. Odradza się rodzinna obrzędowość: wesele, święto Matki, chrzciny, panachydy... Poszukiwacze stali się kronikarzami wspomnień żyjących świadków historii — uczestników OUN–UPA, inicjatorami tworzenia izb-muzeów historii wsi. Praktycznym poradnikiem posłuży sce-
…narie kalendarzowo-obrzędowych świąt «Ой на Андрія гадали дівчота» («Na Andrzeja wróżyły dziewczęta»), «Свято Матері» («Święto Matki»), «На Івана Купала» («Na Iwana Kupała»), scenki «Гостинці святого Миколая» («Podarunki świętego Mikołaja»), «Дорога до Вифлеєму» («Droga do Betlejem»), uproszczony wariant «Ходіння з Маланкою» («Chodzenie z Malanką»), gaiwki «Вербова дощечка» («Wierzbowa deszczułka»), «Зав'яжем вінець» («Zawiążemy wieniec»), «Ой чомуж ти не танцюєш, Галю?» («Ach, czemuż nie tańczysz, Halu?»), do których dołączył swoje bogate doświadczenie życiowe przewodniczący obwodowego zarządu Kongresu ukraińskiej inteligencji, pedagog, poeta Andrij Klym
Mykoła Nykolyn, członek Związku Dziennikarzy Ukrainy
E
«Młoda Proświta» Ługańszczyzny przygotowuje się do wyborów
Odbyło się posiedzenie zarządu Ługańskiej Obwodowej Organizacji, na którym omawiano kwestie dotyczące pracy MP, a także plan działań na przyszłość. Podkreślono pilną potrzebę określenia stanowiska wobec wyborów 1998 roku.
Postanowiono ściślej współpracować z «Braterstwem Studenckim» (Ługańska filia USS) oraz z «Młodym Ruchem» jako z najbliższymi sojusznikami i zwolennikami tych samych poglądów. Udział w wyborach MP weźmie obowiązkowo, ponieważ bierność w tej sprawie jest nieusprawiedliwiona.
MP dołoży wszelkich starań, aby z inicjatywy organizacji młodzieżowych zjednoczyć dorosłych w jeden blok wyborczy. «Nie mamy czego dzielić. Ukraina jest zagrożona przez komuno-nomenklaturowo-szowinistyczne siły. Przeciwstawić się temu najazdowi można tylko razem. Jutrzejszy dzień zależy od nas» – tak charakteryzują obecny stan członkowie zarządu.
W tym celu przygotowano apel do obwodowej «Proświty» w sprawie przeprowadzenia konsultacji z kierownictwem obwodowego Ruchu i innych organizacji patriotycznych – utworzenia bloku wyborczego na wzór «Ruchu za Naród, za Ukrainę». Nie chodzi o to, czyja nazwa jest obecna, lecz o istotę i cel.
Wołodymyr Swyncycki, kierownik «Hurtu» w Ługańsku
PANI R ta fin ri p
znyzhky ee a ne
Obecnie w obwodowym Towarzystwie działa 429 zrzeszeń «Młoda Proświta». Najwięcej, po 1526-704, w Buczackim, Kozowskim, Terebowelskim,
Ankietę przeprowadziły Iryna Bojko i Chrystyna Bilan
Razem z nami – do nowej Europy
Młodej Ukrainie
Otaczającemu światu. Pierwsze, co uświadomiła sobie niepodległa Ukraina: europejskiej rodziny, z której wreszcie się wyrwała
znають, że nowa Europa bez Ukrainy to nie Europa. A czy uświadamia to sobie ukraińska młodzież? Tak,
- sześć lat. Wiek dziecięcy. Państwo zaczyna już lepiej rozumieć, że jest częścią wielkiej [...] spod ciężkiego azjatyckiego jarzma. W Europie już przynajmniej najaktywniejsza jej część, której nie jest obojętny los Ukrainy, a zatem i własna przyszłość. Ci młodzi ludzie chcą więcej wiedzieć o Europie, o swoim kraju w niej. Pół roku temu zaczęli gromadzić się wokół «Młodej Proświty». Wynik nie kazał długo czekać: powstał informacyjno-analityczny komitet «Euroncentr». Młodzi historycy, politolodzy, ekonomiści, filolodzy, geografowie, dziennikarze oraz młodzież, która interesuje się zagadnieniami ukraińsko-europejskiej współpracy, zajmują się rozpowszechnianiem różnorodnej informacji o europejskich krajach i strukturach. W dorobku komitetu – nawiązanie kontaktów z ambasadami krajów europejskich, współpraca z Centrum Informacji i Dokumentacji NATO na Ukrainie, organizacja seminarium «Ukraina i świat europejski». Komitet nie tylko stwierdza, że Ukraina jest nieodłączną częścią Europy, ale też będzie dokładał wszelkich starań, aby utrwalić przekonanie o kluczowej pozycji Ukrainy w systemie bezpieczeństwa europejskiego. Działalność komitetu rozpoczęła się stosunkowo niedawno. Z wdzięcznością przyjmiemy do swojego grona wszystkich chętnych, którzy mają własne idee. Prosimy o nadsyłanie swoich propozycji i zwracanie się na adres:
29200 | Kijów, zaułek Muzejny, 8, «Młoda Proswita», «Euroncentr»
Wołodymyr Żeżera, przewodniczący Informacyjno-analitycznego komitetu «Euroncentr»
ПЕРЕ ДР ЖЕ п Я о РР ЩЕ ПРА ЕРИ РЕА НЕ
СЕ: І п нт
-- ач РЕВринаю
PLAST U RGOFSUNIACHNZI KOZAKÓW
Prnakasżennnychy zvana vve s ots y!
Kto z nas w dzieciństwie nie marzył o tym, by trafić na Zaporoską Sicz albo nie chciał wziąć udziału w wyprawach, opiewanych w pieśniach naszych praojców /
Ale ludzie nie tylko marzą, lecz także działają
Niedawno w pobliżu wsi Hołowacz w rejonie połtawskim, z inicjatywy organizacji Ludowego Ruchu oraz Towarzystwa «Proświta» wspólnie z Kijowską Stanicą Harcerską im. B. Chmielnickiego, przy finansowym wsparciu obwodowego oddziału Społecznej Służby Ukrainy, zorganizowano jedyny w tym roku na Wschodniej Ukrainie obóz młodzieżowy ГАВвСЬКОоОГО обласні.
W nim przez 12 dni odbywało się harcerskie szkolenie 40 chłopców w wieku od 8 do 14 lat z Kijowa, Czernihowa i Połtawy. Chłopcy mieszkali w obozie według kozackiego obyczaju: sami gotowali i zmywali naczynia, uczyli się rozpalać ognisko, chodzić z kompasem i stawiać namioty. Poznawali historię i topografię Ukrainy.
Oczywiście byłoby to niemożliwe bez współpracy organizatorów z wychowawcami: Kost Tesłenko – koszowy otaman, aktywista kijowskiej «Proświty», Wołodymyr Hodzenko – nauczyciel muzyki, Serhij Sołomacha – inżynier-mechanik z Czernihowa i Swiatosław Warenko – student z Kijowa.
а też
Ołeksandr Wertelmyk, zastępca przewodniczącego PKO WUT «Młoda Proświta»
ПР -
Maschinelle Übersetzung
Bohdan Czepurko od dziesiątków lat zajmuje się problematyką etnograficzną i twórczą. Z tego, co zdołał zgłębić, część wydrukował: traktaty „Ukraińcy” i „Niebiańska rodzina”, zbiór wyselekcjonowanych przysłów „Przysłowiowe koło”. W tym roku ma ukazać się jego Elementarz-gospodarzyk, który nie ma analogu w naszej literaturze elementarzowej. Liczy także na pokonanie finansowych barier w sprawie wydania czytanki „Wielkanoc” oraz książeczki wierszy dla najmłodszych „Kraina słowików”, przygotowanej do druku, a także wybranych wierszy poetyckich. Pracuje nad książką „Filozofia duszy ukraińskiej, światopogląd i światotwórstwo”.
Nikt nie wątpi w nagląca potrzebę kształtowania narodowo-kulturalnej i narodowo-państwowej idei w imię budowy społeczeństwa, nie tylko w poziomych sformułowaniach „od morza do morza”, „od Kubania aż po Sanu-rzekę”, to znaczy w kontekście ludzi i narodów, lecz także w wysokoduchowej Bożej wertykali „Niebo i ziemia dziś triumfują”. Chodzi o wielkość przedmiotu, o Bożą rasę, o pewne majątkowe obowiązki, o krzyż, który przypadło nieść naszym przodkom. Będąc prawdziwymi, a nie pseudodemokratami, rozumieli, że ilu ludzi, tyle sensów, lecz właśnie dlatego sens jest jeden. Najważniejsze, co jest potrzebne do normalnej strukturyzacji społeczeństwa, to zgoda na Bożych zasadach, zgodnie z prawami natury i testamentami przodków. Jak nam żyć, współpracować, tworzyć jedno z drugim — w rodzinie, rodzie, narodzie.
Jesteśmy na ziemi gośćmi, ale właśnie dlatego mamy być obrazem i podobieństwem Bożym. To pewne siły, Boże ryzy, swoiste wcielenia Boga. Zakorzeniają się one w naszej pamięci, w myślowo-zmysłowych matrycach, poprzez organy zmysłów, które operują dźwiękiem, znakiem, kolorem, za pomocą wzroku, słuchu, węchu, dotyku i tym podobnych. To pewien kodowy system światotwórstwa.
Boża Sława w słowie, muzyce, pieśni, tańcu (magia ritualno-czynna), a także w linii (rysy-ryzy) i kolorze, które właśnie stanowią symbolikę wizualno-znakową, to znaczy pewien warunkowo uogólniony szereg informacyjny.
olizhtsylynnno Zo
nenni VN zh poch
os t nyny B 00 at nozh
en 0
-- nnnn in ny o pa
p ona
nni anna R JDE tt
(on to idzie wsią, on to gra na dudzie) Tak, tak (tak, tak!) Jakby go nie było, a jednak go nie ma. On jest! Tego Dziada można rzeczywiście usłyszeć, poczuć, a nawet ogarnąć wzrokiem jego żytnią brodę. Oto jaka światłonośna i dobroczynna Siła,
ten słoneczny Dziad, praojciec życia! Oczywiście, żytni snop nie jest tożsamy z życiem, symbolizuje je.
Tak samo Słońce czy energie nie są tożsame z Bogiem ani Duchem Świętym, ale w jakiś sposób przedstawiają i realizują Boży plan. Oznacza to, że zawsze pozostaje miejsce na Świętą Tajemnicę, która...
Życie w kulturze, swobodny przepływ energii, pędzla. Całe nasze życie w wysoko zorganizowanym i ustrukturyzowanym społeczeństwie to twórczość i współtwórczość.
I nie tylko mistrzów pióra, a czyny, relacje, dzieła ludzkich rąk, polityka, ekonomika to przyczyna i skutek twórczości. Bo obraz artystyczny, świat obrazu naszego życia...
stać się gospodarzami od Pana, brać przykład z Twórcy, służyć jedni drugim, wzmacniać jedni drugich, a nie usługiwać wrogom i nieżyczliwym
...stworzy człowiek, stworzony na Jego obraz i podobieństwo Boże. Takie zasady są zbawienne dla każdej duszy, podstawowe dla ludzkiego życia, przez nie przebija się światło ukraińskich świętości, ukraińskiego obrazu świata.
Oczywiście można zacząć od zera: widłami po wodzie, palcem po piasku... Ale można... Trzeba skorzystać ze spuścizny, kierując się testamentami przodków, oni już to przeszli. Zbliżamy się sami do siebie, do swojej istoty.
Tu ważne jest ponowne przemyślenie duchowego i materialnego dorobku praukraińców, ich przeznaczenia.
JEŻELI chcemy zbudować Ukrainę silną i dla Ukraińców. Prawdziwa demokracja
Jak świętować, ludzie wiedzą najlepiej, ale wymaga to silnej władzy duchowej i państwowej, a przede wszystkim ludzkiego samowładztwa, jeszcze od mnie, bo w każdej miejscowości jest swoje. Tut Х ud Zb me me działa zasada demokratycznej różnorodności, właściwa kulturze ukraińskiej. ładu i porządku w każdej suwerennej i soborowej duszy.
Chciałbym rozważyć fundamentalne podstawy obrzędowości, na nowo przemyśleć błędne lub powierzchowne interpretacje obrzędów, symboli i atrybutów. Otóż przechodzimy od ogólnych zapoznań do konkretnych lagi oo aa . Go czasoprzestrzeni — mam na myśli przede wszystkim bożonarodzeniową czasoprzestrzeń, która symbolizuje narodziny Chrystusa-Światła, odrodzenie przyrody przez Nowe Słońce.
Mit o pogaństwie na Ukrainie wymyślili pseudonaukowcy od polityki. Głębsze poznanie nauki ludowej obyczajowości, filozoficzne wniknięcie w jej strukturę, obrazy i symbolikę, poświadcza, że Bóg zawsze wyobrażany był przez naszych przodków jako Jedyny i Niepodzielny. Jednocześnie według cech strukturalno-etycznych Bóg jest Trójjedyny, a według nieskończoności wcieleń — wielorako różnorodny. Uważano, że „ujrzeć Boga” oznacza umrzeć, a dotknąć Bożych szat oznacza złączyć się z Nim. Z pierwszym stanowiskiem wszystko jest jasne: Bóg jest Tajemnicą, nikt nie „chwycił Boga za brodę” — dopiero po śmierci ciała dusza idzie do Niego. Co zatem znaczy „dotknąć Bożych szat”? Wszystko, co stworzone, cała różnorodność życia, żywioły, stany, wzajemne oddziaływania, promień słońca, rosa na trawie, miłość do bliźniego, nasza wspólna rozmowa — tym samym dotykamy Bożej tajemnicy — wszystko to w ogólnych zarysach składa się na Boży obraz. Zatem Boga nie można zobaczyć, ale można Go odczuć, tym bardziej że jest nie tylko w niebie, lecz wszędzie na ziemi,
kot як zара» я ЧИ ще чо ч Я 4 б г зе | . їй п Рай Р й г м | ці зм г "о Р й гі" Р з Р
odbiło się wyobrażenie o możliwości narodzin Bogoczłowieka, wcielenia Boga w człowieka. Gdzież mogło narodzić się wyobrażenie o możliwości uczłowieczenia Tajemnicy? Oczywiście w kontekście rolniczym!
Cóż tu za sprzeczność między wierzeniami przedchrześcijańskimi a chrześcijańską doktryną? Żadnej. Chrześcijaństwo naturalnie wyrasta z przedchrześcijańskiego systemu bogoobjawień. Dlatego Lew Syłenko, przeciwstawiając je sobie, popełnił największy błąd, a jeśli świadomie, to dywersję. Tak, tak. I to mimo ogromnego materiału, który zebrał w swoich pracach o Run-Wierze i Mag-Wierze.
Jeszcze jedno przeciwstawienie, które, moim zdaniem, jest zupełnie bezpodstawne, to przeciwstawienie nauki i religii. Nie opuszcza mnie wrażenie, że ukraiński ludowy światopogląd jest głęboko naukowy, a zarazem religijny. Pod wieloma względami wyprzedza on zarówno współczesne osiągnięcia naukowe, jak i obecne państwo, samoorganizację społeczną czy, powiedzmy, kościelną. Nie powie się tego w dwóch słowach, ale spróbuję to wyjaśnić.
obraz świata wydawał się naszym przodkom przejrzysty i uporządkowany. Można by powiedzieć: naukowo doskonały. Zrozumiałe, że tak idealnie
jeszcze
Bałwochwalcze wizerunki i bałwochwalstwo mogą być właściwe niższym poziomom kultury. W chliborobsko-ukraińskim kontekście obrzędy były wysoce duchowe i głęboko naukowe, a system znaków służył nie tylko i nie tyle jako sposób przedstawiania czy kształtowania obrazów, ile jako środek zachowywania i realizacji całościowej wiedzy, informacji, która kształtuje przede wszystkim
Powiedzmy, że ukraińska ornamentyka obok motywów i stylów roślinnych lub zwierzęcych zawiera magiczno-informacyjne pismo kodowe — geometrycznie uogólnione systemy kodowania. Ten symboliczny kod przewyższa współczesne cybernetyczno-informacyjne matryce programowania zarówno pod względem gęstości (wskaźniki ilościowe), jak i poziomu abstrakcji (parametry jakościowe). Zatem nasi przodkowie znali świat realny oraz świat wyobrażeniowo-abstrakcyjny, symboliczny.
Trzeci, głębinowy plan-kontekst to światy energii, ruch i spokój, uruchamianie, czyli żywa realizacja struktury, stwórczość świata i kosmogonia, Om, Bóg, siła podstawowa. Lepiej tej siły nie dotykać (jak na przykład reakcji termojądrowej rozpadu, psychosfery, podstaw dialektyki oddziaływania, genotypu i puli genowej). Tak, nie wolno ich dotykać, ale można je szanować, dziedziczyć i rozsądnie wykorzystywać.
wyrażono w kodowaniu słowotwórczym, które zakłada archetypiczne, tak zwane wieczne pytanie «gdzie?», potwierdzające reliktowe «da!», muzycznie rytmizowany symbol «du». Istnieją różne systemy kodowania poprzez liczbę, słowo, dźwięk, znak, kolor, ale za wszystkimi zjawiskami życia i ich symbolicznymi oznaczeniami stoi Bóg lub Tajemnica Ducha Świętego. Tak, za wszystkimi energiami stoi Absolut.
«Jeden niepodzielny Bóg i czynnie trójjedyna struktura wszystkiego, co istnieje. W najmniejszym (ДЬОДЬО) najwięcej (Dziad). Małe, miłe Bogu!
Jaki wniosek? «Pogaństwo» nie przeczy chrześcijaństwu, które naturalnym sposobem wyrosło z przedchrześcijańskich wyobrażeń — przecież Bóg stworzył świat przed Chrystusem! Podobnie religia i nauka są w świecie ukraińskim synkretycznie nierozdzielne i niesprzeczne. Wszystko to bardzo dobrze się odczytuje. Perun, Weles i inne «bóstwa» nie utożsamiają się z Bogiem, lecz jako pewne naturalne żywioły przedstawiają Jego działanie, są tworzone i kierowane przez Wyższą Siłę (powiedzmy, wzajemne oddziaływanie świata, «odwieczny rodzaj parowania-rozparowywania» przedstawia Perun). To pewne oddziaływanie energii, które reguluje rozgraniczenie tego, co żywe, od tego, co martwe. W oddziaływaniu
Oznacza się sześciopłatkową rozetą. «W symbolice tej
nas, między nami. Stąd boskość… uruchomić maszynę życia, pielęgnować w sobie, kierować ku dobru. Na różnych poziomach działa ona różnie: jako siła natury i jej uobóstwienie przez ludzi, pewna siła nadprzyrodzona, lecz by ją dostrzec ze względu na życie, nie przekraczając granicy. Nie ujawnia się, choć ogólnie jest oznaką boskości Człowieka i szacunku dla bliźniego, bo wami kieruje jedna siła.
Żyjemy w świecie przedmiotów, istot, stихій. To tak zwana natura żywa i nieżywa, jądro, które istnieje, lecz… również dla przedłużenia życia. W dawnej kolędzie o Panu i panu przyroda we wszystkich swoich przejawach jest wielka i odczuwalna. Mistycznym symbolem jest słońce, które daje życie, zwłaszcza w tym, jak kolędy jako gatunek ujmują pierwszy pласт światopoglądu.
Dziedzictwo wielu pokoleń to ponad 40 tysięcy lat. Bóg przyjmuje zaproszenie, by „współpracować” z niebem (noosfera i biosfera), księżycem, planetami, gwiazdami, astronomicznymi systemami i podsystemami. Stąd — żytni snop jako symbol słońca, który daje życie, chrzest, albo chrzest ognia i wody z wcześniejszym poświęceniem wody. Po poświęceniu wody Bóg przestrzega, że nie będzie się jeść ani pić, lecz będzie się patrzeć, czy wszystko dzieje się dobrze. Otóż Bóg przychodzi, lecz można Go zobaczyć tylko duchowym wzrokiem.
Cały doświadczenie życiowe pokoleń składa się w pamięci i działa na człowieka jako biologiczno-genetyczna matryca. Mechanizmy naszego przyjęcia są jednakowe. Sanskryckie „dwojako”, „czterokrotnie” (cztery, osiem) odsłaniają niebiańskie… Przechodzimy do świata wyobrażonego, czyli do obrazów twórczości. Jako pewien „dziad” w kolędach Bóg chodzi za pługiem, raduje się z nami, raj… zamyka niebieskie bramy. Człowiek, ogarnięty natchnieniem, kieruje się symbolami, naśladując Stwórcę. Bóg błogosławi zboże, a rzeczy są „boskościami”. Tak człowiek został stworzony… Co zaś do muzyki i ruchu, wszystko to jest odczuwalne w chwili… zrozumieć?
Maschinelle Übersetzung
Słowo Proświty
Pierwsze słowo
...co uderza. Ale też paruje, odnawia przyrodę (ogień! wody parują, chłopiec i dziewczyna parują się). Najdawniejsza energia, prana, odnawiająca siła przyrody. Podobnie jak Weles, jakiś tam bóg pasterstwa, a wola Boża, bez której nawet włos nie spadnie z głowy CZŁOWIEKA ani zwierzęcia. Tak zwaną Księgę Wełesa (anonimowy zabytek przedchrześcijańskiej literatury, opierający się na ludowej pamięci, mądrości i folklorze) traktuję jako KSIĘGĘ BOŻEJ WOLI. W gaiwkach, które udało mi się zapisać, również wspomina się o jakimś Bogu Wełii. Nie mam wątpliwości, że należy to rozumieć jako wskazówkę: «Bóg chce, pragnie, NAKAZUJE?». Pamiętacie przysłowie «Wszystko w Bożej woli!»? W Bożej woli leży odnawianie, poruszanie («Tu wił – tam wił!», «Woli, woli – nie ma kiedy!»). Nawiasem mówiąc, w Księdze Wełesa podkreśla się, że nie jesteśmy czcicielami bożków! Jak widzimy, również dwa tysiące lat temu próbowano nas wykładać w niewłaściwym świetle i zmuszano do obrony swojego prestiżu. Tak zwany prosty lud bardziej od wszystkich uczonych, uczonych w Piśmie i faryzeuszy odczuwał wielką, tajemniczą i nieograniczoną moc Stwórcy. Mówiąc «niech da Bóg», nikt nie miał na myśli jakiegoś specjalnego Dażboga (dającego Boga). «Daj, Boże!», «Chwała Bogu!», «Bogu dzięki!» – to życzenia powszednie. Bóg jest jeden. Poczucie Boga zawsze było właściwe ukraińskiemu światopoglądowi, ukraińskim obyczajom. Analizując i porównując dawne ukraińskie folklorystyczne i literackie źródła pierwotne oraz teksty ewangeliczne, zauważyłem stuprocentową zgodność kazań Jezusowych z ukraińskim religijnym światopoglądem oraz z chrześcijańskimi wartościami. Chrystus stale mówi o ziarnie, o jednym bochenku chleba, który symbolizuje Jedynego Boga, karmi tysiące ludzi. Albo Chrystusowe «Bądźcie jak dzieci!», «Устами дитини говорить істина!» (Ustami dytyny hovoryt istyna!) – czyli: z ust dziecka mówi prawda! To nie jest zarzynanie pokornych owieczek ani wycinanie dzieci w Egipcie, a później w Palestynie! Jak wiadomo, matka Jezusa z Nazaretu była Filistynką, należała do plemienia rolniczego, niekoczowniczego. Śpiewając ukraińską kolędę o Bogu za pługiem, nie będziemy zdziwieni przypuszczeniem, że Syn Boży, o którym nie było słychać w Judei do 25 czy nawet 29 roku naszej ery, przebywając w Egipcie czy na Ukrainie, mógł chodzić za pługiem. Uczeni w Piśmie, faryzeusze, obłudnicy i kupcy-sprzedawcy nie przyjęli Chrystusa, bo był dla nich obcy i tego nie ukrywał. Kazania Chrystusa są przeniknięte na wskroś ideologią rolniczą; najwyższą polityką dla rolnika była praca na polu. Jezus nie tylko zaprzeczył istnieniu wyspecjalizowanych bogów pogaństwa, ale też wyśmiał plany якихось prywatyzatorów Boga dla potrzeb lub nawet nieczystych celów człowieka czy narodu. Wyraźnie pokazał, że tak zwana «wybraność» nie świadczy o wyjątkowości, lecz o wadach, że Bóg człowieka lub naród «wybiera» nie dla chwały, lecz dla skierowania. Dopóki Jezus tylko nauczał, to jeszcze dało się znieść, mówiono: dziwak. Ale kiedy tylko wystąpił przeciwko «kupcom» i ziemskim królom, karcąc pierwszych i wyśmiewając drugich (bo nad wszystkimi jest Król Niebieski, bo trzeba mieć «króla w głowie»), Chrystusa biczowano, opluwano i ukrzyżowano. Dlaczego tak się zatrzymuję przy osobie Jezusa Chrystusa? Oczywiście nie tylko dlatego, że 1997 rok
1. Szron
Wróćmy do świąt, które obchodziliśmy w styczniu, wymieniając Szczedrą wieczerzę i Wodochreszczennia (Chrzest Pański). Przed Świętą, czyli Postną wieczerzą, gospodarz wnosi do chaty i kładzie w kącie snop żytni. Błędnie nazywa się go didukhem. W rzeczywistości „did Ukh” („Ukh, ukh, słomiany duch, duch”) to okoliji, młócona słoma bez ziarna, którą ściela się na podłodze. „Okolit” i „okolyty” są jednego rdzenia. Oczywiście dziecko tego nie wie. Dla dziecka słoma to coś miękkiego i złotego. Bo rzeczywiście didukh symbolizuje złoto duszy. To dusze zmarłych, z którymi do siódmego roku życia „rozmawia” dziecko, przerzucając się i mówiąc: „kwo-kwo, jutro u nas Boże Narodzenie”, czyli narodziny świata i światła, Chrystusa-Światła ze Złotego Jajeczka.
W ukraińskich bajkach mowa jest o dziadku Ochu. Przetapia on leniwego chłopca w Podziemnym Królestwie, wypalając lenistwo, rozpustę i bezradność. To bliżej didukha, który pokrywa ziemię (klepisko).
Dlaczego jednak w narodzie istnieje wyobrażenie o leczniczym napoju z 96 ziół, zebranych w ciągu roku w określonej kolejności? Teraz podzielimy 96 przez 16 i otrzymamy szóstkę (6), czyli każdy typ ma w sobie podstawowych dla niego naturalnych właściwości albo dwie trójjedności i może się dzielić lub kontynuować życie. Na poziomie nitkowym – drogą podziału komórki. Na poziomie ludzkim – następnymi narodzinami drogą połączenia z męsko-żeńskim (trzeciego) męsko-żeńskiego (chłopiec) albo żeńsko-męskiego (dziewczynka).
Oto wam i Wieczerza Wigilijna ukraińskiego rodu –
kilkadziesiąt lat temu, kiedy obchody od dawna odbywały się we wsi i w chacie, klen albo lipę jednak przycinano, ale nie ścinano pod korzeń, aby z nich wykonać świetlicę, framugi czy bramy. Dawne święte gaje Żydów były z jemioły – ona wtedy rosła z ziemi. Poszła w świat – jemioła także wyruszyła w wędrówkę i przeniosła się na drzewa, pijąc z nich soki. Oto jakie pouczające historie! Nie odbiegłem zbytnio, opowiadając o „majowych” świętach. We wszystkim – kalendarz astronomiczny, rolniczy, obyczajowy; wszystko jest powiązane rocznymi, tajemniczymi cyklami. Nawiasem mówiąc, słowo „kolęda”
rozszyfrowuje się bez kalend | saturnaliów
…ni — głęboko intymne święto Ariów, kiedy tata, mama i dziecko patrzą sobie głęboko w oczy, dusza w duszę, rozmawiając z duszami zmarłych i dotykając tajemnicy Ducha Świętego, a przez Niego tajemnicy ŚWIĘTEJ Trójcy, witając narodziny Chrystusa – Światła. Tak oto ziemska rodzina się raduje, raj działa według wysokich wzorów niebiańskich!
poprzez dawniejszą i harmonijniejszą ukraińską tradycję koła ładu, duszę porządku, kołodar-kalendarz. Tak samo święto św. Mikołaja. To ziemski krąg, który zachęca duszę dziecka do siedmiu lat – ziemskimi darami pod poduszkę. Oczywiście był całkiem konkretny (i to nie jeden!) św. Mikołaj, który pomagał ludziom, naśladując tradycyjną ziemską gościnność. Tu nie ma miejsca na przeciwstawienia! Powszechny Kościół powinien być jeden. Jeden Bóg – jeden Kościół. Przecież [Kościół] nazywany jest Chrystusową Oblubienicą – czy może u Syna Bożego być dziesięć oblubienic?
nazwali Dziada didukhem? Nastąpiło naturalne
Jakkolwiek by to było przykre, ludzie na Ziemi – trochę
Opanas Zalyvakha. Pokrowa.
uziemienie Dziadka z białą brodą, to znaczy
zwierzęta. W tym nie ma nic
przeciwstawiania wierzeń chrześcijańskim. Powiedzmy, Lew Syłenko wziął się za prywatyzowanie Jedynego Boga, czyniąc z Niego takiego sobie ukraińskiego Ego-
złego.
proklamowany Rokiem poznania Boga-Syna jako bardzo ważnego dla ziemian składnika!
Narodzenie Chrystusa z Niepokalanego Poczęcia Trójcy Świętej, czyli Trójjedynego, jest wielką tajemnicą, a Jego narodziny postrzegane są jako ważne symboliczne wydarzenie w życiu Wszechświata, przede wszystkim naszej planety Ziemi. Niebo zamarło, a całej ludzkości jakby zabrakło tchu. Cała przyroda fizycznie odczuła narodziny Zbawiciela, który pochodził z wyżyn, został stworzony bez naruszenia czystości, to znaczy praw budowy świata i stworzenia. Dokonała się tajemnica stworzenia idealnie doskonałego człowieka, cudowne odnowienie rodu ludzkiego, wlanie duchowej siły w ludzkość. Bóg stał się człowiekiem, Bóg zstąpił na ziemię, stał się Człowiekiem. Dokonało się także święte uduchowienie natury matki. Jezus został stworzony przez narodzenie od Dziewicy, która stała się Bogarodzicą. Jakże wielka, wręcz bezgraniczna jest ufność Pana wobec człowieka! Jaka wiara i miłość do Boga powinna być u ludzi! Jaka szansa dla kobiecości, jaka wysoka nadzieja Boga wobec rodu ludzkiego! Ziemska Maria urodziła Boga, Maria jest Matką Boga Żywego!
Przez zbliżenie Boga do ziemskich dziadów: Dziadka Mroza, Dziadka Mikołaja, Dziadka-Dudarzyka. Tym czasem za tymi personażami kryje się tajemnica budowy świata, tajemnica stworzenia świata. W sanskrycie, jak już mówiłem, «didi» to podwójne słońce, rozdwojenie światła, światło od światła, czyli ROZ DWO. Przypomnijmy sformułowanie «raz-dwa». Tu jest zarazem złożona i elementarna dialektyka: od rozdwojenia do podwojenia. Ośmiokątna kolędnicza Gwiazda Mama warunkowo, symbolicznie rozdwaja się, rodząc krzyż – symbol Chrystusa-Światła. Boże Narodzenie Chrystusa to narodziny w czystej formie, jakby drogą podziału komórki. Ale to samo nie jest tym samym. Czyli to tylko analogia, dla przybliżonego wyobrażenia. Ciekawe, że liczby 8, 4, 3 i 1 w sumie dają liczbę 16. Jak uważają współcześni naukowcy, istnieje 16 typów ludzkiej duszy, czyli charakterów. Jeśli zaś te same symboliczne liczby, które reprezentują kolędniczą Gwiazdę Mamę (8), Chrystusa Światła (4), Jedynego Boga (1) i Boską Trójcę (3), pomnożyć, otrzymamy 96 (cały spektrum energii słonecznej).
У - А АЕН р о - Кано -
-жи -
słowo «stworzenie», używane na oznaczenie twarzyczki, a wyrażenie «Boże stworzenie» precyzuje, że człowiek ma duszę, że wszystko stworzone przez Boga. W tym kontekście fakt podziału komórki skłania do zbliżenia się do świata roślinnego, do czczenia takich stanów duchowych, kiedy «jeszcze duch roślinny nie zdziczał». Stąd prawdziwy, nieprzekręcony przez Ukraińców panteizm, czyli uwielbienie przyrody, którą stworzył Pan, Pan Teo albo Pan-Bóg. Ta filozofia dobrze «czyta się» podczas tak zwanych Zielonych Świąt, które obchodzono w świętych gajach. Nikt nie ścinał choinek, na wysokim poziomie była ekologiczna samoświadomość, pielęgnowano i szanowano przyrodę. Sad był przy siedzibie — takie sobie rodzinne sanktuarium. Pamiętacie Szewczenkowskie «Rajski ogródek zasadzę…»? Las uosabiał nietkniętą przyrodę. Gaj to coś pośredniego między sadem a lasem, kultywowana przyroda, miejsce świętowania wspólnoty. Przeważały tu symboliczne, dobrane i wyhodowane gatunki drzew i krzewów, właściwe konkretnemu systemowi wartości, kulturze określonego narodu przedchrześcijańskich czasów, (niepełnowartościowych) skrajności. Dotyczy to polityczno-geograficznej i geopolitycznej walki duchowych zasad. Naprawdę zaś ze swego zasadniczego przeznaczenia Ukraina nigdy nie była peryferyjno-kresowa, jaką ją «czyniły» siły przeciwdziałające. Światopoglądowo-duchowe, geograficzno-przestrzenne i światotwórczo-czynne dziedzictwo ukraińskości wskazuje na centrum budowy świata, integrująco-konsolidujące parametry obrazu świata, duchowe uniwersum i syntezę. Nieprzypadkowo ukraińska praojczyzna była wyspą, nieprzypadkowo z ukraińskiej Bożej rasy rozwinęła się populacja ludzka, a wiedza i czyn obszaru indoaryjskiego mają naturalną ciągłość z Orianą. Przetrwanie i duchowe zjednoczenie świata znów zależy od ukraińskiego fenomenu: przetrwa Ukraina — przetrwa i świat! Chrystianizacja Ukrainy — w ukrainizacji chrześcijaństwa. Pod tym rozumiem duchowe oswojenie nauki chrześcijańskiej przez naród, który chce widzieć Chrystusa swoim Synem.
Cerkiew wtedy się zjednoczy: zjednoczy świat, gdy zsyntetyzuje najlepsze przedchrześcijańskie tradycje z nauką Chrystusa, gdy duchowo zjednoczy naukę i religię, nie idąc jednak na kompromisy z walczącymi materialistycznymi dogmatami. Powiedzmy, tak zwana teoria ewolucji Darwina. O co tu chodzi? Człowiek nie pochodzi od małpy, ale mogły być mutacyjne skrzyżowania człowieka z małpą. Grzech sodomii nie może być usprawiedliwiony „ewolucją”!
Ліна Костенко з genialną przenikliwością pisała: „Ми під пресом задля прогресу”. Taki „postęp”, gdy społeczeństwo strukturyzuje się poziomo, w leżącej POZYCJI, – totalitarny, nie sprzyja rozwojowi ani osobowości, ani narodu, świadczy raczej o regresie i degradacji. Nas tłoczą. Tak zwana władcza piramida okazuje się bezwładna, sparaliżowana. Nas uciskają. Pamiętacie służbową jatkę ze Szewczenkowskiego „Snu”? Ukraina wciąż nie jest wolna, pora stanąć w pełnym wzroście i wyzwolić się: zdobyć możliwość zrozumienia swojej istoty, wzbogacić się spuścizną tysiącleci, tworzyć hierarchię doskonałości, a nie niewolników.
Ten artykuł nie tylko nie wyczerpuje, ale też nie obejmuje wszystkich problemów naszej duchowości w przededniu dwutysiącletniego jubileuszu Chrześcijaństwa. Najwyraźniej pojawią się inne publikacje, które pomogą zrozumieć duchową wertykalę chrześcijańskiego wyznania wiary oraz mojego przeznaczenia na nowym etapie rozwoju ludzkości.
Bohdan CZEPURKO, Lwów
Ukrainę zawsze wykorzystywano jako bufor w zderzeniu przeciwdziałających (tomu |
-Ro is Ti Kava je a , "o «A
r szi
- o Ga .
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert
затрат
ьо ЗОЖУЄТА РОТ ЛОСЬ бі го . Р-за. 9 ї РОС У Тур | і р зон У гум Р ВЕ -- " Й "рій Грн - і жо - - ай 3 "єї зей - і -и я. т Ч чи Як ьпе те я " і а ан ре Фі й! Ра - І р чий а о Р її г РУ 14 ШЕ - и і з Рм з
Їзнопву пам'яті; повертає до витоків колиш х літ. Ці слова звідкілясі, прийшіти до мене, 1 я їх тут ужив, бо відчУВАаЮ Все глибші спорідненість сьогоднішнього з минулим. Хоча я теж -- уже майже мину - ле, ї з кожним місяцем, роком та сила -- минуле -- все глибше затягує мене Майбутнього майже немає. більшого. німе маю у цьому житті, я не ДІ боюсь, багато грошей, як не було, так і не буде Майбутнє не для мене, та й не хочу я такого.
як зараз, із його бездуховністю, невіглаством
Оглядаюсь назад 1 пізнаю себе в пращурах. Навіть знаю, де вони колись жили.
чим На тій --
займались
кого роздолля і буйнозеленої рослинності
Зараз у тім краї лишилась чи не єдина ціла база, ота Михайлівська Цілина, яка рік у рік все біднішає і вихолощується А
чи були мої пращури козаками? Так
були серед них 1 справжні козаки, 1 добрі
господарі. Вміли 1 землю глядіти, і реме-
сел знали чимало, а безних на селі ніяк не
прожити
Про батькових родичів знаю небагато, лише те, що дід Олексій Русанівський жив на хуторі Миколаївка Гадяцького повіту Полтавської губернії З бабунеїо Лукерією вони мали дві доньки | гроє синів. Бабуня загинула у 1927 році, як зазначалось, від рук бандитів. Дідусь Олексій з горя полишив своє ковалювання | доживав у одної із дочок, якої саме -- не знаю, можливо, у тієї, що 11 потому, як я чував, німці повісили за зв'язок із партизанами
Материна лінія простежується чіткіше Один мій прадід Ялисей Мартиш мав господарство чимале Мав коней, корів, овець, свиней Мавхату під соломою на дві половини Мав бджілок та два садки, а ще кілька ставків із доООрою рибою, особливо жирними 1 смачними були у них линки, пригадувала мати Отож Мартиша вважали на селі міцним господарем
Зате другий мій прадід Панас Середа нічого такого не мав, хіба що дітлахів удосталь, дванадцятеро душ Він був дворовиий кріпак пана Базалевича, 1 навіть хата його стояла при панському дворі, Коли Панас Середа вже слабував і не міг, як завше, працювати через свою старість, його безцеремонно викинули з панського двору. І він змушений був жити при своїх дорослих дітях, найчастіше із синами Петром чи Омеляном Омелян Середа, це вже мій дід, котрого я добре пам'ятаю, незаможник, сільський мудрець 1 майстер на всі руки.
Неподалік моїх прадідів, побіля Овлашів, розмістилися тодішні і сьогоднішні містечка. Зовсім близько -- Ромни, трохи далі -- Суми. А якщо обернутись, то до Полтави й Харкова не так уже й далеко Усі ті містечка, вже перелічені й решта мною не названі, були завше суто українськими, з їх пщікавим побутом й своєрідним укладом А що вже и села, то й вони намагались не відставати від міст. До сказаного, коли глянути на тодішні фотографії, празникова одіж мало чим і різнилась одна від одної. чи міська, чи сільська майже однакова А якщо одвертіше, то сІЛЬСЬКа переважала своєто барвистістю, ошатністю
Так ось, чимало всього уміли мої пращури До того ж були гарними зовні чорноволосі, стрункі, блакитноокі, знали співи й до танків були охочі. Усе те дане їм від самої природи-матінки. Не малося в них ніяких традиційних вчителів-наставників, до всього доходили самі 1 грамоти вміли, й ремеслами володіли Жіноцтво теж не відставало від чоловіків п красою, ні рукоділлям, ні породіллям Уміли добре робити і як слід жити
І треба ж було так статисі, що дід Омелько, один з дванадцяти дітей ко: лишнього кріпака Панаса, та уподобав Катерину, єдину доні,ку заможного козака Ялисея. Ну, яка, скажіть, з них пара заможна козачка та сільський бідняк? Си я кажу, що ніяка! Ге саме сказав своїй дочці и прадід Ялисей Але ж не греба забувати, що Омелько бу п МОЛОДИМ Та красивий, і Катря теж собі нівроку. ст руп Мої, чорноброва Та й са Ма. МОЛОДІ продукує ловсім виміри ї понягтя аніж арілієті. прадід "Я лисей де розуми Греба ще зазначити, що то був рік особливий, 1905. Почухав Ялисей потилицю |і
гаке скалав своїи дочці Катрі
р» УВО
Знаю щоби ГОЙІ міра фнеГговОЮИЙ Му
все одно думаєш. як би швидше 2 ()мелі
МОМ С14ЙТИСсСЯ А пе меадійДде "ас і Ти Ззгоадиєші морСслова згадьношіте як ятеби просит мо виходити заміж ля бідияка
-- ()й. ре «ЧІМ У «с м КИМ жемені УТИ
як не за Омеляном"! Будемо праціовати
невизначеністю,
колись! -- знаменитій Гетьманщині, серед її широ-
чинне:
нні РР
п ЕЕ
ня рень Р ння р дно іі р
п в о нні - ен же 0 жо житт
о ЕВ
ви акне ДБН рі
ПЕР они
РР р
жк оо 0 нен ій
лово ПРОСВІТИ
аб ж р нн а ИН ння
ПО ЕР й
брав участь ще в японській війні Цього випадку я навіть не знав тІЛЬКИ недавно ДОВІДАЯВСЯ ВІД ората Віталія. Служив на віині дідусь дооросовісно, мав кілька поранень та конту зно то КОЛИ МОГО Вже зідпустили з тог арми, для подальшої якої і ВІЙСЬКОВОЇ С лужби він бувне годен
На війні, якна війні, люблять повторювати «рранцу зи. Так от, перебуваючи на пи, дідусь, котрим до цього не доситі, знав грамоту, навчивсйм ДІ пюре читати и писати А ще він умів виробляти речі, які корисгувалися навійї і ПОПИТОМ Для ЦЬОГО ДІДУСЬ викорис товував звичайна тньк! снарядні гільзи З отих мідних залишків досить велики КІЛЬКОСТІ розкидалися довкола, з підрук дідуся виходили кухлі каганці, запальнички ТОЩІО Яким інструментарієм при цьому користувався дідусь, для МеНе Й ДОСІ Є СУЦІЛЬНОЮ Загадкою. Від того часу в нас довго існували невеличкий каганчик та кухлик И досі пам'ятаю ті незвичні вироби Каганчик авжди блимав у нас на кухні, коли ставало електрики, а для більшої кімнати ми мали лампу зі склом, котра світила
не
дещо яскравіше А з дідусевого мідного оОосооЛлиВвоОо
кухлика вода здавалась шлющою і смачною
Мені не важко уявити тодішнт Овлашії а то й Ромни Варто лишень подивитись на пистівки тих років, а ще малюнки, фотографії 5 фронтів зранений, виснажений Але вони-таки СХОдИЛИ до Ромен 1 вт рьох знялися Моя мати скінчила ні вдова: вчитись у емськіти школі і ходила в Ромнах комерційної Проживала на квартирі у ГОМУ ж таки містечку, за помецікання пдусь сплачував господині певні КОШТИ Гаким чином, улітку мати жила в Овла-
шах, на зиму перебираласіь до Ромен Коли заанируваор 1917 рік З УСІМА МОТО
ПИ ре воротами и катТтактізмами МТ аа М 5иИ -
повнилось тіЛлЬКИ 10 рочкіг од! вона
якрачі жила у Ромнах |еі Гі пищі. Невдовзі й с незрозуміле протиборг ЗО ЧчОрні Ро поратиг Ь У Ш Ввереміт спочатку було досить важко Дідуся як учасника війни, зраненого и контуженого, не чіпали Він мі мнмавнси своїм зничним ділом, мав Іі; РІсіВІТЬ У Ромнах старався виконувати іх якнайкраші здобути довір'я замовників. Мені здається,
ми лась в учи-
ЮДИ ДІЙШ ЛІ те
еле! Іі, СИНІ
с11)1Ї
ВІН ЯКОЮС, мірою співчував червоним можливо, навіть вІрив у ту іхХхню імовірність ЗМІНИТИ СВІТ, зробити його більш путя-
щим, справедливим
ЩО В
Дідусь на той час повернувся з
До
то й виб 'ємось разом із тої бідності
-7 Що ж працюйте, вибивайтесь, та на мене не розраховуйте
"Їїк сказав прадід Ялисей, такі зробив А Омелян з Кал рею побрались І нНевдовоі вже й у свої хиті сиділи А ту хату своїми руками збудував мій дід А вмів він те робити надто добре, не те що я, уповіюй міська ІСТОТИ, ОД СеСла 1 землі відірвана Дідова хата постала, мов дзвін: суха й міцна, тепла узимку, прохолодна влітку Вона й донині стоїть в (І уздлашах та дивує гепериинього господаря, як це так вдало можна було усе пригнати колода до колоди без гоіадка
Умінто мого діда майструвати навіті що близький дідуся А дідусь, наче й НІЧОГО Ріє
шмадрили М'озпов Дають, сусіда викрав
1
НКОС Із У УПесь
грументарій
сталось, продовисує мІйм ІТИСіЬСВОСЄЮ СП ри
ОЛиИї СУСІДА Й
ОН) ст ме) 1аАїі
річ
(|молькУ ШІ
ДІДУСЯ ЩІ ТВі ЦЯ «165
Знаєш го Лків поцупит
у тебе інструмент Мовить, коли в мені бух 1 | )ми ДРІВЕОНЕВИНЕГ |) "ПьоМ ІРР | М» У ДІЇ) АК Мем групи і
| || 5 ІДОПАІДУЮМОСЇ І1)є) їі мін. ЖеІСІЮ, ІЛУРОІЮ ДІДУСІ хх Ір би и У ПЬОГО ЗДОРО р|1Ч|АЮр и и МАРЛІ " РО Мо АСВ РА РАД ру рей "ЛО" ВАТА ооо ТИ СІ Вк мені! гри "ЩІ
Справедливо розсудив мій дідусь Нічого крадій гак і не СспПромігся вДінги маючи той інструмент А доля ще й поз: биткувалась над Яковом: ішов Він напідпитку через греблю та й шубовсну в сторчака у воду. Отака історія сумна Та повчальна ІЗ СУСІДОМ ДІДУСЯ
Чому я так доскіпливо розповідаю про дідуся Омеляна" Мабуть, тому, що чима по чував про нього віД матерії ТИХ МОДСЙ котрі мого знали Тих тодей було псе ж иебагато, тому образа дідуся, ЯК | батька 1111 рів у менісо самостійно, о0 уї про них часто думив 1 порівншовав їз чоловіками, ЗІСИТТЄВІЙ СТЯ2ФЗІ
КОТ МАС БА
И оскільки ДІ Оільшого
граплялисі
ІНЗКОЛИЦШІНІ «(ОО ЛОВІКИ
граплялись з багатьма
вкорішеними вадими, це переваженоо лінощі
гультяйство, грубезність, шахрайство й
ГАК! ворог ГО ДІДУСЬ ГА (64ТЬКОМ аАНедИ
прили тора У 1907 році молоде поОдДрузеной ()мелилм
га В три, мило воке дити, мено мар гр й з
ПОДдеЕіЛлОС І оИАнНиИ х приємни х
РІЗУМ М УЛЬЦИЇІО
клопотії» Пасамперед, хоч сомі й не дуже | АДМ ГК і КОМИ МУуУЄМІІ рамі! НЧИОГИеОЇ Цдусь У цей час Обупони бійні, служив сорт арОми рим Ди мо в КОМОЮ ОТ о М озомо ЄМ У) І | і ."МЕЛ1їО У ФНІТНІМ і РИ ОРІ«ЮХ: ЗБ ВІь Іі) ВИРІСОООЇ
пось мому перебувати До реч ПДУСІ
Як ЩІ 11 красно коли є віра кати ПоОдина живе и сподівається на краще КкИиИтТтяЯ ШІ ко Пр ГІ регодом ГА «рреге розбопоється "Тк ІМ МІ р димаря ро БЕЖ
немає ні віри, ні сподівання Дідусь ХОЧ І
цмислюВвався над тим. чому АК ВихХоО пИГТІ» що СЛОВА правити 11,» Часто-густо МОЯЗХОДдДЯТЬьЬСЯ | ДІЛОМ. одначе У повні
Ппересвідчився в нікчемності п ранами те пПппуУужеПпІСЛИ ніІДОМмМОоОГгО гАЛОдУ 7
х років Хочи, Коли дивитись пр Просто лОдИ ча більшопигаму
жили заможно Це бачилось хіба їо з ніІдДОмиИХхХ реклимно-пропагандисєтських каносфільмих | ЯКІЦО НИ с Пп Ттенним час іце
«ІСРЕМІНИ ХХ 1П)- р ці у БАД
НІКоОлпИ її
кевпріле Надія на ОбоьгополуччІ я ГА ЕМОрАДЗ Ір .1С711: 11 смертю мМіІЛлЛьЬнннОнІВ селянських ДОЛІ
с)дночи у СІ | « |Рер. ТЕР М Все: В" | ля Тр 4)Ро) тери м МО ДІД І праді 11 щоОпгпрам Да, ОІЛьЬШІСТЬ ІЗ Ппраді ІтУуУЖСЄїй ПОПИ ІіПІ 0 "її ГОБКЧТОЄ Цей химерним світ проживали
М | ДАО РОК, Аг нови оР"ВОО ЇМ р1ь МА,ІРІТТіІВЕНІ МОДОЮ мМО У Сумському | мі | уми ПЛУГ) СКр01.41 БеРОВОБ'ДІЗО ВІ! кет "В і; ртрьмучо разі рейрЧ-АЦІ ТІ». РО ІрміРІНногеінНСО НнінН хх | І ч ці ІМ! Ле оРІМ Ко М оп мМеАоіТРІ ТОДІ ВУ: і ни)А УПДІРИРА М ІмКОоЛуУ СКІНчЧчИЛО Іі генні «41 УМ цшцлиаси (уалплапюверкій 1.7 кій | іЛІН ори ім рон й 1. 1 СРУБІРІСЇ реху|ву М СІ ТВ І 1 р РО ТТР.К) ве ИСруєЄ її 1 леми! «! ІЙ1)«і і11О би л-вІь ВАЗ 141 А РИГА" Ум 1111 Кк ч
( Д. ЛІ оцое
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
Kto nie zaznał tęsknoty na obczyźnie,
kto w Ojczyźnie pieszczony był dotąd,
Kto nie błąkał się w błędnym kole
Obcych, znienawidzonych myśli, –
Ten nie pozna, nie, o nie!
Co to znaczy myśleć na próżno,
I że tęsknota – to mrok,
Tęsknota – to więzienie.
Kto nie wiedział dotąd, co to jest dusza,
Zaduma sztywna, smutek ciężki,
Melancholijny, a okrutny,
Jak morze w głąb i wkoło, szeroki,
Jak trucizna, och, wstrętny
Niepokój,
Wiedz każdy: wszystko to jest udręka,
Samotna, złowroga,
Jak cień, jak sny, –
Tęsknota,
Tęsknota,
Tęsknota
Do Ojczyzny,
Do Ojczyzny.
A Ojczyzna,
Oto tam ona,
Zakuta w kajdany, jęczy ciężko, –
Ciężko – od murów wrogich!
Lecz jeszcze ciężej od własnych wyrodków,
Co róże cierniem oplotły, zdeptali piękno,
Kozacką cześć podeptali,
Wszystką świętość wrogom oddali, sprzedali
I wszędzie buszują z naganami.
Nie do nich tęskno mi jest, –
Byleby sami siebie strzelali!
Ja tęsknię za pięknem,
Za świętością,
Co deptana wrogą stopą,
Za śladem wiernego powstańca,
Za grudką ziemi z jego szańca,
Zaschniętą od jego krwi,
Za wszystkim, co skute w okowy,
Ja tęsknię dziś na obczyźnie.
Bojownicy tam krew swoją przelali,
Och, jak tęskno,
Żebyście wiedzieli!
Jak tęskno, tęskno tu mi.
Sztum, 1951
WIECZERZA WIGILIJNA WIĘŹNIA
Czemu nie otwierają się drzwi do Boga?
Gdzie słowa «Proście – będzie wam dane»?
Piąty rok już pukam na próżno, nieboga –
I nawet echa nie słychać zza bram.
Nerwy, ciało gnije i żołądek nie trawi,
W szpitalu więziennym leżę
W samą Wigilię. Ach, czemu zamiast strawy
W rękach medycynę trzymam?
Piąty rok w święta Boże przez Boga zapomniany,
Nie pytajcie, czemu serce kwili,
Chyba każdy odczuje, gdzie rwie się dziś być,
I czemu w ten dzień tak ciężko boli.
Boli matkę starą i rodzoną siostrzyczkę,
I we łzach pogrążona chata,
Trzecie miejsce puste, a one całą nockę
Modlą się do Boga za syna i brata.
I takich matek widzi serce bez liku,
I synów, których już Bóg «odkupił»!
Na cóż koramina! Nie ma już leku,
Żeby tę boleść czymś zastąpił.
«Bóg się rodzi» – dziś radują się,
Moje zaś serce zimne, jak stal.
«ZASWIECE TRYZUB NAD ŁANAMI»
Wołodymyr Wynnyczenko pisał, że historii Ukrainy bez bromu czytać nie można. Tak samo nie można czytać i więziennej, a bardziej – szubienicznej poezji żołnierza UPA, redaktora podziemnej gazety «Lisowyk» Petra Dorosza (pseudonim «Czumaк»). Ileż trzeba było mieć sił duchowych, jakim trzeba było być przekonanym o słuszności swojej sprawy, żeby w ostatnich godzinach życia (a dla niego, skazanego przez polski sąd wojskowy na karę śmierci, każda godzina w ciągu pięciu lat niewoli mogła być ostatnią) pisać te ogniste strofy. Nie zwracajmy uwagi na miejscami błędne akcenty, dialektyzmy. Petro Dorosz był, jak Bohdan-Ihor Antonycz, Łemkiem. Ale Antonycz szlifował swój język poetycki w ciszy lwowskich czytelni, a u Petra Dorosza zamiast słowników był zawsze pod ręką, na podorędziu tylko automat. Jego wiersz – to nieobrobiony, nieoszlifowany drogocenny kamień. One porażają nie poetycką doskonałością, a kryształową czystością włożonego w nie uczucia. Czytając wiersz Petra Dorosza, mimowolnie przypominasz nieśmiertelne wersy Kobziarza:
Ja tak ją, ja tak kocham
Moją Ukrainę ubogą,
Że przeklnę świętego Boga,
Za nią duszę zgubię…
Petro Dorosz także w chwilach sprawiedliwego gniewu przeklina Boga za morze przelanej niewinnej ukraińskiej krwi, a w nadzwyczaj rzadkich chwilach oświecenia, duchowej zgody wyznaje Bogu w niekłamanej synowskiej miłości.
W partyjnym hymnie OUN są takie wersy:
Ojczyźnie bądź wierny aż do zgonu,
Nam Ukraina wyższa ponad wszystko!
Petrowi Doroszowi Ukraina zaiste była wyższa ponad wszystko. Nawet nad życie.
Obecnie w Polsce, i w kręgach państwowych, i w społecznych, coraz głośniej brzmią głosy, że trzeba potępić operację wysiedlenia Ukraińców z ich odwiecznych ziem (kryptonim operacji «Wisła») jako zbrodniczą wobec narodu ukraińskiego. A ci Polacy, którzy wciąż próbują usprawiedliwić przed historią tę operację i nazywają Ukraińców bandytami, niech poczytają wiersze Petra Dorosza. Bandyta z pętlą na szyi nie będzie przeklinać swoich zabójców, a, klękając, błagać ich o ułaskawienie. Bandyta z pętlą na szyi nie będzie błagać Boga o życie tylko po to, żeby znowu z bronią w ręku walczyć o wolność Ukrainy.
Niech poczytają wiersze Petra Dorosza i nasi narodowi wybrańcy, którzy nie chcą uznać żołnierzy UPA za stronę walczącą, na wszelkie sposoby sprzeciwiają się oficjalnemu uczczeniu tych cierpiętników jako bojowników o niepodległość Ukrainy, jako żołnierzy wolności ze wszystkimi należnymi politycznymi i prawnymi konsekwencjami.
Powstaniec Petro Dorosz nie doczekał się wolnej Ukrainy, spoczywa wiecznym snem we wsi Rakowiec na Elblążczyźnie (Polska).
Poeta Petro Dorosz z powstańczego frontu, z celi śmierci przyszedł na wolną Ukrainę swoimi płomiennymi wierszami. Powitajmyż go!
Mykoła ŁYTWYN
Kam – nuda tylko. Niewola. Smutek.
Nie tędy droga do naszego Boga, –
Drugi świat zostawmy dla panów!
Sami na własnych ramionach do boju nowego,
I nowych nam bohaterów-synów.
Wolność – nasz Betlejem, nasz Zbawiciel – to wolność,
Gwiazda nasza – to jedności duch!
Jeszcze Wigilia nasza nadejdzie i skończy się niewola.
Lecz straszny będzie pomsty odgłos!
Dziś Wigilia, dla wielu szczęśliwa godzinka,
Dla Ukrainy – proteza sztuczna.
A dla więźnia-powstańca cierniowa choinka
I odświeżona rana na wylot.
W ten wieczór nam Bóg narodził się, Zbawiciel.
Żeby zbawić nas, cierpienie przyjął.
Lecz dla mnie on dotąd nie będzie Zbawicielem,
Aż Ukrainę zwróci do praw.
Sztum, 1951
GDYBY…
Gdyby tak nastała wolność,
Gdyby Ukrainy los
Doczekał się swojej gwiazdy –
Ja bym nie był chory.
Gdyby tak sady wiśniowe,
Stepy piękne południowe,
I wierzchołki karpackie Czarnohory
Zalała szczęśliwa ta kwitnąca
Radosna wolność! Tak upragniona! –
Ja bym nie był chory.
Gdyby do każdego okienka
Poturbowanego tak narodu,
Co wieki walczy o wolność
I co wieki nie widzi słońca, –
Zajrzał promyczek, choć wstydliwy.
Och, jak bym czuł się szczęśliwy!
Ja bym sercem wzniósł się hen w przestworza, –
Ja bym nie był chory.
Nawet bez nóg i bez wątroby,
Bez żółci i bez śledziony, –
Żeby oczy tylko mogły patrzeć,
Żeby serce tylko mogło radować się,
Żeby umysł tylko mógł rozumieć –
Ja bym był szczęśliwy nad szczęśliwych.
Całą resztę bym dał dla żarłocznych
Wilków moskiewskich…
Żeby tylko wiedzieć,
Że Ukraina-mateńka, matka
Wolna, szczęśliwa, samodzielna,
Że każda matka już spokojna –
Bo dzieci rosną zdrowe
Dla szczęścia, nie przelewania krwi,
Że rolnik, robotnik, nauczyciel
Na swoim robią i dla swojego
I że pokazał się Opiekun.
Ja bym nie chciał już więcej niczego!
Byłoby zdrowie, siły byłyby,
Byli by potomkowie – wspomnieliby.
Zgiń, tęsknoto, w bezkresnym polu!
Przepadnijcie, wszystkie choroby skryte!
Ja mam siłę, siłę woli!
Ja już zdrowy, będę żyć!
Nie ma nieprawdy tak silnej,
Żeby nas z powierzchni świata starła.
Jeszcze pomścimy wszystkie krzywdy swoje
I zaśpiewamy: «Szcze ne wmerła»!
Zaświeci Tryzub nad łanami
Pszenicy naszej świętej
I upadną wrogowie przed nami,
Złożą pokłon Ukraińskiej broni.
Sztum, 1953
Na fotografii: Petro Dorosz. Autoportret. Sztum, 1951 r.
Maschinelle Übersetzung
logiczny wniosek, że przodkowie współczesnych Ukraińców brali
Powszechnie uznaje się, że na terytorium współczesnej Ukrainy w starożytności żyły plemiona indoaryjskie, czyli indyjskie, z których część w II tys. p.n.e. ruszyła do Indii, a część pozostała, biorąc czynny udział w etnogenezie ukraińskiego narodu. Ogromne podobieństwo między językiem kultury indoaryjskiej, kultowego działania i kapłanów-brahmanów, czyli sanskrytem, a językami słowiańskimi świadczy o najściślejszych kontaktach obu narodów. Podobieństwo to widoczne jest nie tylko w podstawowym zasobie leksykalnym sanskrytu i języków słowiańskich, w tym ukraińskiego, lecz także w budowie gramatycznej, w wyjątkowym podobieństwie licznych prefiksów, sufiksów, partykuł, w obecności przypadków i końcówek przypadkowych, w formie wołacza itd. Jednak śladów takich kontaktów jest wiele nie tylko na poziomie językowym.
W dolinie Dniepru starożytni autorzy w V tys. p.n.e. opisują Sindikę, czyli Scytię Indyjską. Liczne plemiona sindo-meockie żyły na brzegach Morza Czarnego i Morza Azowskiego i wchodziły w skład dawniej potężnego Państwa Bosporskiego, które istniało na południu Ukrainy przez prawie tysiąclecie, począwszy od VI w. p.n.e.
Nasz folklor do dziś zachowuje podstawowy mit «Rigwedy» – najstarszego pisanego zabytku dawnych Indusów, który powstawał w II–I tys. p.n.e. w międzyrzeczu Dniepru i Bugu Południowego, jeszcze przed odejściem Indoaryjczyków z Ukrainy. Ten mit o zwycięstwie boga bogów Indry nad złym demonem Writrą, który w kolędach i wiosennych pieśniach występuje jako zły król Woroto albo Worotar, symbolizuje nadejście Nowego Roku, wiosny, zwycięstwo światła nad ciemnością, dobra nad złem.
«Ramajana» – starożytny indyjski poemat epicki – wykazuje ścisłe pokrewieństwo z ukraińskim folklorem, obrzędami i zwyczajami. Już w starożytnym indyjskim poemacie epickim – ogromnej «Mahabharacie» – bogowie, królowie i potężni wojownicy noszą
Udział w wydarzeniach opisanych w «Mahabharacie», i to, że niektóre z nich rozgrywały się na terytorium Ukrainy.
Takie współczesne ukraińskie nazwiska, jak Bahlaj, Baka, Bakota, Balwir, Buszma, Buszmaka, Wyszeń, Hutal, Kiczak, Kryszeń, Kundera, Mandż Ula, Panikar, Sudas, Czamara, Szandra, Szudria, Szudrak i wiele innych, mają swoje POMYSKIE ODPOWIEDNIKI. Z drugiej strony nazwy Wyszniopil, Kaniw, Krasnopil, Panikarcza, Rodeń, Tarasza, Trypillia, Chalepja, Czehyryn, Szandra, Uman, Jampil mają swoich
Wszystkie te dawne zabytki, «Rigweda» i «Ramajana», napisane są w sanskrycie, języku zaskakująco bliskim językom słowiańskim i bałtyckim. I jeśli w eposach sanskryckich jest tyle punktów styczności z Ukrainą i Ukraińcami, to bezsprzecznie na naszej dawnej ziemi brzmiał również sanskryt, język świętych obrzędów i kapłanów, język kultury, literatury i nauki. Podobnie jak prakryt, język prostego ludu, rolników, rzemieślników i wojowników. Ślady tych języków zachowały się do dziś w folklorze, terminologii obrzędowej i weselnej, w imionach, nazwiskach, etnonimach, toponimach i hydronimach. Nie ma najmniejszej wątpliwości, że największe niespodzianki i odkrycia czekają nas przy sięganiu do samego sanskrytu i źródeł sanskryckich, które czekają na swoich badaczy i które są w stanie odsłonić wiele tajemnic. To właśnie one mogą DZIŚ rzucić jasne światło na naszą wielowiekową historię i kulturę, które bardzo często są ograbione, przekręcone i błędnie interpretowane. Źródła sanskryckie pozwolą nam spojrzeć po nowemu, a czasem nawet pod niezwykłym kątem, na dawne i współczesne ukraińskie realia, które dotąd nie miały wyjaśnienia albo były wyjaśniane powierzchownie i mało przekonująco.
Zilustrować to można choćby takim przykładem.
W «Rigwedzie» i «Mahabharacie» występuje wiele męskich imion zakończonych na -szrawas, co odpowiada słowiańskiemu -sław, a mianowicie Wiszrawas, Ugraszrawas, Parjaszrawas, Bhuriszrawas, Bhagusravas i inne. Są one tożsame z naszymi imionami Wiesław, Horysław, Pereasław,Borysław, Bogusław. Ostatnie trzy, czyli Pereasław, Borysław i Bogusław, jednocześnie oznaczały także miasta, znane z wielowiekowej historii Ukrainy. Co do pochodzenia i znaczenia tych nazw do dziś nie ma jednomyślności. Nazwę Perejasław wywodzi się od «przejąć sławę», Borysław od «sławnie walczyć», Bogusław od «bogosławiony». I tylko sanskryt pozwolił ustalić, że wszystkie te nazwy są semantycznymi dubletami, to znaczy wszystkie mają jednakowe znaczenie, ponieważ komponenty Parja-, Bhuri- i Bhagu- w sanskrycie są synonimami i znaczą «wiele», «bardzo», «wielce», «nadzwyczajnie». Zatem wszystkie trzy miasta i imiona niosą w sobie ten sam sens: «Bogatosławny», «Wielkosławny», «Przesławny». Charakterystyczne jest to, że podobne imiona są w «Rigwedzie» i «Mahabharacie» jedynie wspominane, a u współczesnych Hindusów nie ma ani takich imion, ani miast, podczas gdy na Ukrainie takie imiona i nazwy występują do dziś. Można to, najpewniej, wyjaśnić tylko jednym: te imiona Aryjczycy wedyjscy przynieśli do Indii ze swojej praojczyzny, czyli z terytorium dzisiejszej Ukrainy.
W podobny sposób źródła sanskryckie pozwalają rzucić światło także na niektóre ukraińskie nazwy plemienne, ponieważ w tym samym eposie pojawiają się plemiona i narody, które starożytni autorzy odnotowali również na terytorium dawnej Ukrainy. Proponowany artykuł jest właśnie próbą, z pomocą źródeł sanskryckich, rzucenia światła na Sewerów, plemię, które brało aktywny udział w etnogenezie narodu ukraińskiego. Zwłaszcza według «Mahabharaty» oba plemiona zaliczane są do zachodnich «barbarzyńców», a do nich tradycja indyjska zalicza Partów, Scytów (Szaków), Jawanów-Greków, Drawidów i niektóre inne narody, które nie przestrzegały ortodoksyjnych obrzędów i zwyczajów bramińskich oraz osiedliły się na peryferiach wedyjsko-bramińskiej kultury indoaryjczyków.
Zatem praktycznie tradycja indyjska
-
postawić znak równości między Sindami a Suwirami, nazywając Sindów Suwirami, a Suwirów Sindami. Stąd wynika, że Sindowie to Suwirowie, a Suwirowie to Sindowie. I ta osobliwość, oczywiście, odnosi się nie tylko do Sindów w dolinie Indusu, ale też do SIndÓW na Półwyspie Tamańskim, to znaczy, że o tamańskich Sindach słusznie można stwierdzić, że są oni tamańskimi Suwirami. A etnonim suwiry jest nadzwyczaj bliski fonetycznie
-- і ER a
ż RR RR
etnonimu siewierzy, którym określano pewne plemię, które stanowiło nieodłączną część narodu ukraińskiego.
Indyjska tradycja epicka wywodzi Suwirów od legendarnego przodka -- króla Suwiry. Takie zjawisko nie jest dziwne, bo także niektóre słowiańskie plemiona mają swoich legendarnych eponimów, na przykład Czesi -- Czecha, Polacy -- Lacha, Wiatycze -- Wiatka, Radymicze -- Radyma. Właśnie przez Suwirę kraj Sindów -- Sindhu miał też drugą nazwę -- Sauwira, to znaczy «Suwirina», «Kraina Suwiry».
Indyjskie imię Suwir rozkłada się na komponenty Su i Wir, gdzie Su jest prefiksem, którym w sanskrycie nadaje się podstawowemu słowu najwyższy stopień jakości i przekazuje znaczenie «bardzo», «skrajnie», «wyjątkowo», «nadzwyczaj». Słowo wir z kolei oznacza «mąż», «bohater» i wywodzi się od indoeuropejskiego korzenia wiros -- «człowiek», «mężczyzna», «bohater». Tak więc imię Suwir w sanskrycie tłumaczy się jako «Prawdziwy Mąż», «Niezrównany Bohater», «Niezrównany Heros». Podobnie tłumaczy się i etnonim suwiry -- «prawdziwi mężowie», «dzielni bohaterowie», «potężni herosi». Co niezaprzeczalnie świadczy o przynależności tego plemienia do stanu wojowników.
Indoeuropejskie *wiros* na gruncie greckim przybrało postać *heros*, od której pochodzi współczesne słowo „heros” (bohater). W mitologii greckiej Heros to Dionizos, podczas gdy indyjskie *Wira* odnosi się przede wszystkim do boga Kryszny, którego tradycja grecka utożsamia z Heraklesem. A Herakles, jak wiemy, jest ściśle związany z nadczarnomorskimi Scytami i terytorium Ukrainy, ponieważ, jak świadczy jedna z legend, którą przytacza Herodot w V w. p.n.e., Herakles ożenił się z córką rzeki Borysfenes i spłodził z nią trzech synów, praojców plemion scytyjskich. Greckie *heros* – „bohater” – właśnie odbiło się w imieniu Herakles, które oznacza Heroslawny, inaczej Lionisławny, chociaż sama tradycja antyczna wiąże to imię z Herą, żoną Zeusa. Jednak dawni etymolodzy najwyraźniej po prostu starali się wygładzić oczywistą sprzeczność między znaczeniem imienia a wrogim stosunkiem Hery do sławnego bohatera. Bo to właśnie Hera przyczyniła się do śmierci Semeli-Ziemi, która urodziła Dionizosa, to Hera opóźniła narodziny Heraklesa z Zeusa i ziemskiej kobiety Alkmeny. Zatem więcej podstaw, by wyprowadzać imię Heraklesa nie od Hery, lecz od Hérosa-Dionizosa. Tak zresztą, nawiasem mówiąc, jest z imieniem samego „ojca” historii – Herodotem: prawdopodobnie oznacza ono nie „Danego Herze”, lecz „Danego Herosowi”, czyli Dionizosowi. Na gruncie słowiańskim imieniu Herakles odpowiada imię Jarosław. Herakliusz również jest odmianą imienia Herakles.
Znamienne, że człon -wir występuje w niektórych ukraińskich nazwiskach, na przykład w nazwiskach Balwir, Balwyr, Balbyr, Balbyrenko. Według «Rejestru» z 1649 roku kozacy noszący takie nazwiska służyli w pułkach białocerkiewskim, bracławskim, kanowskim, kijowskim, korsuńskim, perejasławskim, połtawskim i czerkaskim. Balwir, inaczej Baldew, w mitologii indyjskiej jest starszym bratem boga Kryszny, a jego imię oznacza «Potężny bohater». Oznacza to, że imię Balwir okazuje się semantycznym bliźniakiem imienia Suwir, które nosił legendarny praojciec indyjskich suwirów. W obu imionach drugie człony są etymologicznie tożsame, czyli mają to samo pochodzenie i znaczenie, a pierwsze człony są tożsame semantycznie, znaczeniowo. Forma Balbyr, od której utworzono nazwisko Balbyrenko, właściwa jest językowi pendżabskiemu, w którym człon -wir regularnie oddaje się jako -bir, co dobrze widać choćby na imionach i nazwiskach pendżabskich literatów: Balbir Singh, Dharmabir Singha, Sukhabir, Birbhadra (w formach języka hindi: Balwir, Dharmawir, Sukhawir, Wirbhadra). Zatem tak jak u Hindusów istnieją dwie formy tego imienia, tak u Ukraińców istnieją dwie formy tego nazwiska: Balwir i Balbyr.
W przeciwieństwie do swojego młodszego brata Kryszny, Balwir nie jest bóstwem wojownika, lecz rolnika. Jego atrybutem i bronią jest pług, dlatego nosi epitety «Trzymający pług» i «Uzbrojony w pług».
Nie mniej znamienne jest to, że imię Kryszny również bardzo licznie występuje wśród zaporoskich kozaków. Według tego samego «Rejestru» w różnych setniach pułku czerkaskiego służyło dwóch Hwanich Kryszneńków, a setnikiem perejasławskim był Bohdan Kryszneńko. Kryszna miał także drugie imię: Gopal, Gopala, a kozacy o nazwiskach Hupal, Hupalo, Hupałow, Hupalenko są poświadczeni w pułkach bracławskim, kalnickim, kropiwniańskim, mirgorodzkim, połtawskim, uманskim i czerkaskim.
Już te dane świadczą, że przodkowie zaporoskich kozaków czcili Kryszny i Balwira. A jakie to bóstwa, wyjaśnia jeden indyjski mit. Mówi on, że słoneczny bóg Wiszniu, obrońca, wyrwał sobie z głowy dwa włosy, czarny i biały, i umieścił je
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
Według Harivamsy Dewaki i Rohini, dwie żony Wasudewy, syna ojca Szuraseny, urodziły czarnego chłopca Kriszną.
Z tego wynika, że Kriszna to Czarnobóg, a Balwir to Białobóg. Kriszna jest bóstwem wojowniczym, a Balwir bóstwem rolniczym. Czarnobóg i Białobóg są dobrze znanymi postaciami ukraińskiej mitologii. Przy tym kult tych bóstw u Ukraińców jest poświadczony nie mniej wyraźnie niż w nazwach miejscowych i wodnych.
Sam Kriszna w sanskrycie oznacza „czarny”, a wśród zaporoskich Kozaków występowały imiona Czarny, Czarnous, Czarnyata, Czerneha, które dały początek wielu współczesnym ukraińskim nazwiskom. Z kolei Kozacy nosili imiona Biłan, Biłasz, Bilak, które również stały się podstawą wielu ukraińskich nazwisk.
Ciekawa statystyka rozpowszechnienia nazwisk „Biały” i „Czarny” wśród zaporoskich Kozaków według „Rejestru” z 1649 roku. Rejestr, jak wiadomo, obejmował 16 pułków kozackich i w tych szesnastu pułkach nazwisko „Biały” zostało poświadczone 34 razy, podczas gdy nazwisko „Czarny” – 95 razy, czyli trzy razy więcej. Nazwisko „Biały” w ogóle nie występuje w czterech pułkach: kijowskim, korsuńskim, myrhorodzkim i niżyńskim, natomiast nazwisko „Czarny” jest obecne we wszystkich 16 pułkach. Co więcej, wyraźnie większe rozpowszechnienie nazwisk „Czarny” występuje na południowy wschód od Kijowa. W pułku myrhorodzkim mamy 17 nazwisk „Czarny” i ani jednego „Biały”, w pułku połtawskim – 12 nazwisk „Czarny” i tylko 2 – „Biały”. Jeśli zaś dołączyć tu odpowiednio jeszcze 7 nazwisk „Czarny” z sąsiednich pułków czyhyryńskiego i kropiwniańskiego, to te cztery pułki będą miały nazwisk „Czarny” dokładnie tyle, ile pozostałe 12 pułków Rejestru, czyli 19.
To bez wątpienia świadczy o tym, że przodkowie zaporoskich Kozaków znacznie bardziej czcili Czarnoboga-Kriszną niż Białoboga-Balwira. I jest to zrozumiałe, bo Czarnobóg jest bóstwem wojowniczym, a Białobóg – rolniczym. A zaporożców właśnie można uważać za zawodowych wojowników.
Jednocześnie te fakty świadczą o tym, że Kozacy nosili nazwiska «Czarny» i «Biały» nie dlatego, że byli czarnowłosi lub jasnowłosi, lecz dlatego, że ich przodkowie czcili Czarnoboga i Białoboga.
Z powyższego wynika jeszcze jeden ważny wniosek.
Obecność komponentu -wir w imionach Balwir, Suwir oraz w etnonimie suwiry, a także używanie epitetu Wir – «Bohater» w odniesieniu do Kryszny, pozwala przypuszczać, że indyjscy suwiry czcili Kryszną i Balwira. Że tak rzeczywiście było, jednoznacznie poświadczają źródła indyjskie. Należy sądzić, że ta cecha była właściwa także tamańskim sindom-suwirom, spokrewnionym z indyjskimi Sindami-suwirami. Lecz obu tym bóstwom czcili
Dawni Ukraińcy zatem, dawni słowiańscy siewierjanie, jako kolejne potwierdzenie – obok wszystkiego innego – mają wyjątkowo dużą liczbę nazw na Czern-, Czorn-, Biał-, Krasn-, Woron- i podobnych na północno-wschodnim obszarze Ukrainy. Oznacza to, że jest to ten sam obszar, na którym źródła pisane właśnie zastają wiatyczów-siewierjan wraz z ich stolicą Czernihowem.
W ten sposób między indyjskimi suwirami a ukraińskimi siewierjanami stwierdza się nie tylko etymologiczną tożsamość samych etnonimów, lecz także pewne podobieństwo światopoglądowe i religijne. Ta pokrewieństwo, sądząc po wszystkim, jeszcze dobrze odczuwano za czasów Rusi Kijowskiej, bo nieprzypadkowo to właśnie książęta czernihowscy zasiadali na tronie w Tmutarakańskim księstwie. Tak daleka i dla nas zagadkowa Tmutarakań nad Cieśniną Kerczeńską musiała ich pociągać. Księcia Igora z pewnością wzywały bóstwa ludowe i przodkowe świątynie. Właśnie w pobliżu dzisiejszego Tamania, dawnej Tmutarakanii (przy okazji, Tmutarakanie w różnych częściach Ukrainy, bliżej dziesiątka wśród nich na Czernihowszczyźnie), jeszcze przed XII wiekiem wznosiły się…
Miejscowej ludności… siewierjan. Bo chociaż «Słowo o wyprawie Igora» (…)
Napisane w XII w., występują w nim wyjątkowo wyraźnie bóstwa indyjskiego panteonu.
Wydaje się, że bogini Mokosz w pantheonie Włodzimierza, zob. ... [tekst nieczytelny], jest tożsama z irańską Anahitą, „Wielką Boginią”, żoną Szywy-Rudry, którego tradycja grecka nazywa Dionizosem i który pod imieniem Wiesa (Welesa) stał na Podolu, na brzegu Poczajny. Już Herodot w V w. p.n.e. pisze, że Budini co trzeci rok obchodzą w swojej stolicy Gelonie Dionizje, to znaczy święto ku czci Szywy-Dionizosa. A Budini to dawni mieszkańcy Ukrainy. Dlatego prawdopodobnie wśród posągów koło Tmutorakania były też wizerunki Wisznu, Kriszny, Balaramy i Szywy. Przynajmniej takie przypuszczenie potwierdzają znaleziska ze znakami Szywy, datowane na II–III w., niedaleko, w Odessie oraz w Tyrze nad Dniestrem.
Wydaje się, że można wyjaśnić jeszcze jedną niezwykle ważną i zasadniczą kwestię: czy Herodot znał Sewerów-Suwirów i czy odzwierciedlił ich nazwę w swojej słynnej „Historii”?
Sądzimy, że na to pytanie można odpowiedzieć twierdząco: tak, znał i odzwierciedlił ją w swojej pracy, i to dość obficie. Trzeba jednak wziąć pod uwagę, że wielki halikarnasczyk przekazywał brzmienie niegreckiego etnonimu środkami ówczesnego języka greckiego, a ten nie wszystkie dźwięki potrafił oddać adekwatnie. Tam, gdzie w językach słowiańskich, germańskich czy indyjskich mamy s, sz, w greckim zazwyczaj jest k. Na przykład ukr. słava i sanskr. śrawas — gr. kleos, ros. сердце — gr. kardia, sanskr. daśa — gr. deka „dziesięć”. Etnonim keltoi — po grecku „Kelci” — brzmi po angielsku jako Celts.
Z drugiej strony, wyrazy obcojęzyczne w języku greckim bardzo często oddaje się przez literę m. Najbardziej znany i najczęściej przytaczany przykład na dowód tego to przekaz słowiańskiej nazwy Nowogród jako Ριεμογαρδας, dokonany przez bizantyjskiego cesarza i historyka X wieku Konstantyna Porfirogenetę. Ten przykład, choć jest dość późny, ilustruje tę osobliwość języka greckiego.
Przyłożywszy te dwie osobliwości do etnonimu siwerowie, zobaczymy, że w przekazie greckim etnonim musiał brzmieć jak Kimerowie. Z tego wynika, że Kimerowie to właśnie Siwerzy. Stąd też naturalny wniosek: Bosfor Kimeryjski to w rzeczywistości Bosfor Siwerski albo Suwirski, Kimeryjskie wały to Siwerskie albo Suwirskie wały, Kimeryjskie przeprawy to Siwerskie albo Suwirskie przeprawy.
A Kimerowie, inaczej Kimeryjczycy, poświadczeni są na terytorium Ukrainy od zarania dziejów. O nich wspomina już Homer, autor nieśmiertelnych «Iliady» i «Odysei», żyjący około VIII wieku p.n.e.
«ODYSEJA»
Tam Kimeryjczycy mieszkają, ich miasto i całe ich królestwo
Z tych słów widać, że Kimeryjczycy mieli własne królestwo, własne państwo z miastem, to znaczy ze stolicą; mieli też własnych władców, królów, co potwierdza Herodot, żyjący w V wieku p.n.e., mówiąc o grobowcach kimeryjskich królów nad Dniestrem.
Kimeryjczyków poświadczyły także inne źródła pisane: babilońskie, urartyjskie, judejskie i perskie. Z nich wynika, że Kimeryjczycy jawią się jako liczny i pod względem wojskowym groźny naród, którego zniszczenie doprowadziło do upadku tak potężnych starożytnych państw, jak Asyria i Urartu.
Właśnie te terytoria od wschodu do zachodu zajmowali Kimeryjczycy; nieco późniejsi autorzy wiążą ich z Półwyspem Kerczeńskim i Tamańskim. O grobowcach kimeryjskich królów na Dniestrze wiemy także z przekazów i badań archeologicznych, co odpowiada danym Herodota, według których Kimeryjczycy zamieszkiwali również
Ірель / ЛК 1Г9
про крамту Ір1ІС» 11
ч часа 9 ПРОСТОРО СУЩОЯ
ч РМ -- -З
ть
przybycia Scytów. Trudno jednak powiedzieć, jakie terytorium zajmowała Kimeria na północ od linii Taman – Dniestr. Że jednak terytorium Kimeryjczyków musiało rozciągać się także na północ od Morza Czarnego, nie ulega wątpliwości. Tylko w takim wypadku można wyjaśnić ten ogromny wpływ, jaki w historii starożytnej mieli Kimeryjczycy, szczególnie w związku z ich wyprawami na Przednią Azję.
I jak widzimy, potwierdzają to liczne toponimy na Czernihowszczyźnie: istnienie także dziś nazw typu Siwerski Doniec, Nowogród-Siwierski, Siwierszczyzna, które w języku greckim czasów Herodota musiały brzmieć jako Kimeryjski Doniec, Nowogród Kimeryjski, Kimeria. Sięgają one najbardziej północnych regionów współczesnej Ukrainy, wśród nich także Czernihowszczyzny ze stolicą w Czernihowie. Zgadza się to całkowicie ze statusem państwa kimeryjskiego jako potężnego w owych czasach, które wywarło takie wrażenie na starożytnych narodach.
Odstęp czasu od pierwszej wzmianki o Kimerach do ostatniej o Siwerach, których historia trwa do dziś, wynosi prawie trzy tysiące lat, chociaż oczywiście Kimeryjczycy istnieli znacznie wcześniej niż pierwsza pisemna wzmianka o nich. Potwierdza to także Herodot, gdy mówi o grobowcach kimeryjskich królów nad Dniestrem, a to zjawisko musiało mieć długą tradycję.
Oznacza to, że kimerowie-siwerowie byli autochtonicznym, odwiecznym ludem na terytorium Ukrainy. Tylko źródła pisane znają ich na faktycznie tym samym terytorium przez co najmniej trzy tysiąclecia. W każdym razie pod koniec II tysiąclecia p.n.e. żyli tu już na pewno.
Na zakończenie chciałoby się poczynić kilka uwag. Po pierwsze dotyczy to niewielkiej różnicy fonetycznej w zapisie nazw etnicznych: kimmerów i siwerów. Jest ona prawidłowa, ponieważ praindoeuropejskiemu, sanskryckiemu -u- odpowiada w języku ukraińskim -m/-i. Widać to choćby na kilku przykładach: sanskr. musmutszta – ukr. mysz, szula – szyło, czatura – czotyry (cztery), rudate – rydaty (płakać), dgum – dym, sunu – syn i tym podobne. Podobne zjawisko obserwuje się nawet w samym języku ukraińskim: w gwarze „tupo ich” – w literackim „kłipać”, „zub to wił” – „ząb to wół”, „kurpy” – „kigti” (pazury).
Ta prawidłowość pozwala znaleźć ukraiński odpowiednik indyjskiego imienia Suwir, które według mitów dało nazwę ... Na gruncie ukraińskim to imię musiało mieć formę Mudyr, i rzeczywiście mamy w ukraińskich nazwiskach imię Mudyr, z którym, najpewniej, jest spokrewnione Podobnie...
Z drugiej strony ta sama prawidłowość, która łączy indyjskie imię Suwir z ukraińskim imieniem Mudyr, odnosi się także do «Mądrego» ... ukraińskiego imienia Mudyr, a także do indyjskiego księcia Mudyra. Nic dziwnego, że kijowski książę Jarosław miał przydomek «Mądry», a halicki Jarosław miał przydomek «Osmomysł», a Polanie są określani przez kronikarza Nestora jako «mądrzy i rozumni», a Święta Zofia to Boża Mądrość. Nawiasem mówiąc, pierwszy ambasador Indii na Ukrainie (a obecnie ambasador Indii w Indonezji) nosi właśnie takie imię: Sudhir Dewre.
Warto także zauważyć, że etnonim suwiry ma jako jedyny komponent «su». Występuje on również w etnonimie surasztri, tak nazywano mieszkańców kraju Surasztra w Indiach Zachodnich. Nazwa ta oznacza «Piękny kraj» lub «Wspaniałe państwo». Co więcej, właśnie z surasztrów pochodziła księżniczka Rewati, żona Balwira, starszego brata Kriszny. Co interesujące, dziadkiem Rewati był król Rewa, a wśród zaporoskich Kozaków dość częste jest nazwisko Rewa. Tylko w pułkach kaniowskim, korsuńskim i czerkaskim poświadczono ich 9.
«Mahabharata» odnotowuje, że w Surasztrze żyli Jadawowie, plemię, z którego pochodzili Balwir i Kriszna. Niezwykle interesujące jest, że Jadawowie wykazują pokrewieństwo z kronikarskimi Jatwiagami. Jak bowiem indyjscy Jadawowie mają jeszcze dwie nazwy — Satwatowie i Daszawowie, tak ich Jatwiagowie mają dwie inne nazwy — Sudowici i Dajnowie. Zrozumiałe, że taka potrójna zgodność dwóch etnonimów jest raczej nieprzypadkowa. Na Wołyniu, gdzie szczególnie licznie występują nazwy związane z Krisznąm, Balwirem i ich plemieniem, istnieją nazwy typu Jatwiagi, Jatwiaź, a także, nawiasem mówiąc, na Czernihowszczyźnie, na przykład urocze Jatwiż; podobne nazwy występują również na Lwowszczyźnie, na Białorusi i w Polsce.
Komponent zawiera się w etnonimie sogdowie, którego forma awestyjska brzmi sugudа. Awkrymubula, Sugdeja i Sudak. Etnonim sugudа oznacza „potężne byki”, innymi słowy „potężni wojownicy”, ponieważ porównanie wojownika, bohatera, króla czy boga do byka jest zjawiskiem powszechnym w wielu mitologiach. W szczególności sumeryjskie gud – „byk”, częste w tekstach klinowych, występuje właśnie w znaczeniu „bohater”, „rycerz”. Odbiło się to także w „Słowie o pułku Igora”, gdzie książęta porównani są do jar-tura lub buj-tura, również właściwie do byka.
Zatem w tym rozumieniu etnonimy suwirowie, siwerowie, kimerowie i sugudowie (sogdowie) okazują się semantycznymi bliźniakami. Wszystkim im właściwe były wyraźne funkcje wojskowe, wszyscy oni należeli do stanu wojskowego, tak zwanych kszatrijów. A od rdzenia kszatr – „siła”, „władza” – pochodzi nasze „car”. Dlatego nie na darmo wśród Ukraińców jest tyle nazwisk Car, Caruk, Carik, Carko, Carewicz, Carenko, Caryczenko i tym podobne. Oznacza to, że przodkowie ich dzisiejszych nosicieli należeli właśnie do stanu wojskowego, a nie kapłańskiego, brahmańskiego. Chociaż u Ukraińców jest dość nazwisk, nazw i frazeologizmów związanych z brahmanami. To są boże ludzie w ukraińskim folklorze – rachmani, stąd nazwiska Rachman, Rachmanin, Rachmaniok, Rachmanec, Rachmanenko, poświadczone wśród zaporoskich kozaków i współczesnych Ukraińców; to także Rachmany na Wołyniu, m. Rachmaniw, gdzie w 1619 roku archimandryta czernihowski Cyryl Tranquillion Stawrowecki wydał „Uczytielne Jewangelie” – zbiór swoich kazań; Rachmanówka na Dniepropetrowszczyźnie oraz Rochmaniw na Tarnopolszczyźnie; to także Rachmański Wielkanoc, z którym związane są frazeologizmy: „Na Jury-Iwana, na Rachmański Wielkanoc”, „Oddam na Rachmański Wielkanoc”, a także „Pościmy się jak rachmani”, „Rachmańska ziemia”, „Rachmański koń” i nawet „Rachmańska żałoba” u współczesnych poetów
Oleksa Woropaj dochodzi do wniosku, że Rachmański Wielkanoc jest pozostałością dawnych, jeszcze przedchrześcijańskich wierzeń Ukraińców, a Stepan Kyłymnyk podkreśla, że najbardziej charakterystyczne i zagadkowe jest to, że Rachmański Wielkanoc jest znany tylko na Ukrainie, i to od bardzo dawnych czasów. P. Czubynskyj zaznacza, że wśród Ukraińców istnieje zwyczaj, by w Wielką Sobotę wrzucać do rzeki skorupki od jaj, i że ta skorupka po trzech i pół tygodnia dopłynie do Rachmanu, i tam zaczną obchodzić swoje święto, czyli Rachmański Wielkanoc.
W ludowej pamięci Ukraińców, najwyraźniej, zachowało się wspomnienie o tym, że Rachmani żyli wzdłuż północnego wybrzeża Morza Czarnego. Właśnie tutaj, przez niemal tysiąclecie, począwszy od VI w. p.n.e., istniało kiedyś potężne Państwo Bosporskie, do którego wchodziły liczne plemiona scytyjskie, czyli indoaryjskie. A w dolnym biegu Dniepru starożytni autorzy wspominają o państwie, które nazywają
С 1мдика
Stepan Nalywajko
сю - со 0 отв ії
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert
фі
стра стр і іжианийю
(ЗБІДНИ Б ШОВКОВИЦІ СПОЛЕМИ ЗИЄЙ
| Урбогий на Фара такого бі ре соб дере | 80, що нє
замитанється | Книга пророка Ісаї, 40 : 20
ти нам віри!
І сказали апостоли Господу дома ' «Мали |б мали ви втру, хоч як ярно стрчичне, 1
» Д Господь відказав
сказали шовковиці цій: «Бирвися з коре
нем т посадися до моря», -- то й послутала
Оо вас'» Євангелія від св. «Туки, 17 : 5, 6
городах, на ассфальтованих подвір'ях
цегляної стіни | за Кілька років Сстанє
деревцем, що кожного літа обсипає ХІДНИК
соковитим ягіддям -- 1 дітям, і горобцям Навіть піскові грунти для неї не перепона, тому доборе почувається у річковій
| я заплаві, а на дніпрових островах біля Києва утворює навіть невеличкі гаї Здається, нема плодового дерева,
простішого и буденнішого від шовковиці христос казав про неї як про звичай- | ну, широковідому рослину, бо він користувався простими | загальнозрозумілими прикладами. Та, виявляється, колись шовковиць не було у нас, ані на Святи Землі «ГІ до кого впододбите Бога, й подору яку си ПОСТавите поруч 13 Ним! Це запигання Ісаї до шанувальників ЗОЛОТИХ 1 дерев'яних божків є докором щиро зруючого у єдиного Гворця неба зірок, землі й людей. Вірип 40 21--26 сповнені поетичних порівнянь і глибокого переко- | нання у тому, що людські руки не адатні виготовити подобу Бога ні з золота чи | срібла, ані з дерева (для убогих), навіть резюме це дерево й не зогниє Можливо, пророк Ісая не мав на увазі | якесь певне дерево Але, на думку вчених, які зіставили давньоєврейське слово
нн
сне, роза кує справо нього майстра, щоо постаєиія божка, який ні
Вона росте скрізь -- по садибах 1
Випнеться паросток з-під паркану або
я м тт - о нн
ні 7 за ши
наконнеттняй 00н -- т 0
месесСсукан і ШУ мерІіиськКим «мехссІі-
КО єї уп Ттидоара падає саме на шовк ІВИЩЦІО І небезпідставно: адже саме 11 деревина дуже зручна для поробок "" Пластична, цупка 1: пружена, легко обробляє гьсЯя 3 шовковиці й тепер виготовляють музичи! інструменти, скриньки та інші дрібні різьблені речі Що ж до наведеної у Біблії нажливої властивості деревини, го вона й справді не гниє, 00 містить бактерицидні речовини І не лише сама деревина, а й листя та ятоди, у народній медицині відвар молодого листя, кори Й коренів шовковиці вживається як антисептичний засіб, при запаленнях та ангінах... Ось так впізнали загадкове дерево з книги пророка Ісаї! -- воно виявилося шовковицею Шогодившись із цим, вже можна не сумніватися, що у Євангелії від Луки споріднена назва сукамін теж означає шовковицю Це підтверджують новітні переклади Нового заповіту, хоча раніше деякі знавці вважали, ніби Христос говорить тут про смокву. Таке трактування відбилося у перекладах минулого століття А от у апокрифічній, що не увійшла до Біблі, Першій книзі Маккавейській, в описі походу Александра Македонського до Індії, зустрічаємо слово ту т. Вононе викликає жодних сумнівів, адже й тепер гакназивають шовковицю багатьма мовами, зокрема ростиською Рослина ця, немов якась утаємничена особистіст ь, ховається під багат ь місії ПМена - МИ Латинськон |МОВОюЮ Шовковиця зветься «мОорус», звіДдСИ й походить 11 українська назва -- моРрва, яку можна чути на Буковині, Поділлі та Галичині Білу шовковицю подекуди називають ще й смок-
вою шовковою, ягодовим деревом, неплідні ж дерева - шовкунами. Вживалося ісловоедвабниця, -- Можливо, польського походження
за чорною ж іноді зберігається старовин-
на назва ту тина,аро Царгородська
шовковиця Ось яке розмаїття
а оо А нн зані
цікавих народних назв народилося на довгому і примхливому шляху, що його пройшла шовковиця від свОСІ батьківщини до європейських садів і парків
Чорна шовковиця родить чорне, біла ж - ВІДПОВІДНО біл або червоне ягідДдДя Залюки ІіМО МОГО, незалежно ВІД забарвлення Але гусінь шовкопрядів живиться тільки листям, | саме біло 1 ІПОВКОВИЦІ Волокна. ІЦО ІХ ВИДІЛЯЄ ГУСІНЬ для побудови кокона, у якому вона перет ок ться на метелика, міцні й еластичні Про це знали китайці ще 5 тисяч років тому. Навчившися розмотувати кокони и прясти шовкову чи то едвабну нитку, вони винайшли галузь промисловості, що існує й досі, -- натуральне шовківництво Але шовковиця, про яку христос говорив апостолам, могла бути лише чорною -- 60 її біла сестра ще не встигла дійти до Європи 1 Святої Землі
Так, першою сюди потрапила чорна шовковиця Сталося це, мабуть, під час підкорення Персії великим завойовником Алекса ндром Македонськи М, Т( Юто наприкінці ГУ ст до Різдва Христового У згадуваній книзі Макибнаїв розповідається, як індійці готували боймових слонів, роздратовуючи іх перед омтвою виноградом 1 гутиною Пізніше завойовники привезли додому чорну шов- КОВвИицЦюЮ -- тутину, яка відтоді Стала звичайною рослиною Європи. Завдяки своти невибагливості до грунтів займала вона землі, непридатні для інших садових дерев з неї були виведені культурні крупноплдні сорти, на Кавказі таку шовковицю називають х а р т у т а, на «За карпаттіт ж, підвпливОом угорської мови - Р ЕЛ-паД |
Дуже згодом, не раніше 12 століття рявилася унасбіла шовковиця Прийшла вона із далекого Східного Ки гаю, Великим ШПШовковим шляхом довжиною ||) тисяч верхів я /Ковтої ріки, крізь великі азіатські пустелі, до стародавнього Ффінткійського міста Тір
кілометрів -- ВІД
гисячоліть китайськ імпера-
чІЛЬКА гори ревно охороняли таємницю
виготовлення шовку. Кожного, хто роголосить 11, чекала смертна кара Га, як ченці У СВОЇХ ЦІПКАЯїІх пронесли ТАКО кордони яєчка шовкопрядів і б столітті по Р Х іповкавництво опанували Середня АЛіІЯ га Закавказзя, а згодом і Свропа Щоб годувати шовкопрядів довелося розводи ги білу шовковицю Тожівона подолала Велику Китайську стіну та Шовковий шлях
В Україн шовковицю почали вирощувати на Півдні, ймовірно у Криму Попервах -- ради невеличких, але солодких ягід Га згодом 11 значення роса Син антіохійського патріарха
гвердить легенда
Макарія, стрієць Павло Халебським, двічі відвідавши Київ у 1654--1656 роках відзначив у своїх нотатках високий
рівень місцевого садівництва Між іншими культурами він згадує волосью горіхи виноградні лози, руту 1! осооливо - Велику кількість шовковиць із Оїлими та червоними ягодами. Мабуть, уже тоді у монастирських господиня Києва існувало шовківництво. Босли шовковиці 1 в Голосієві, де 1531 року заснував свій величезний сад митрополит Петро Могила
Наприкінці Х УП століття біла шовковиця розповсюди лася по МІСТУ і МОГО околицях, що и дозволило започатку ва- ТИ ШОВКОВІ мануфакт ури За гетьмана Ївана Мазепи у Києві були створені перші державнт шовковичні плантації - ясна річ, для заводу шовкових тканин Один із таких садів зростав на приднпровських схилах, де ппаніие виник Царський сад; інші -- уздовж хреща гицЬької долини та на К.ловському
узвозі Зустрівши на якомусь подвір і стару шовковицю, поставтесь до неї з повагоїго, якої заслуговує це історичне
дерево: адже 11 посадили наші великі
предки
Андрій Гопачевський
я-гоч Ше дьой
ПРОДОВЖЕНІНІЯ. Початок див. ч. /-- 10, 12 1996 року;
ван: | |
| І зроблять вони ковчега з ака циного
(оерева - 7 два лактта й пів довжина його, 1 лакатьь 1 плв ширина цого, і лікоть 1 Пів вишина цого..
І поробиш для скинії стоячі дошки з
| акаційного дерева. | нига Вихід, 25 10, 26 : 15
| Так промовляв Господь до Мойсея Що ж то за деревоситтим, зякого за | Божою настановою, були зроблені дорогоцінні й довговічні речі? Не дуже складне порівняння вказує на те, що мається на увазі звичайна акація, яку араби Єгипту називають схожим | словом СИ нет До того ж якості | низенького, «ІЛе міцного и твердого дерева віДПОВІДаютЬь найвищим вимогам | теслярства | СТОЛЯ рництва, деревина решти видів акації, що ростуть на б изь- | кому Сході, для цього иепридатна | Акація фігурує й поміж добровільних приношень Богові для будівництва Скинії 1? цих приношень був зроблений 1 Ковчег свіДдОЦТВа Він стояв у Святому Святих, за | запоною, всередині Скиюні Ваагал ж, у Книзі Вихід дерево с и тт и м, що іпдентифікується зі звичайною акацією, згадується кіІЛЬКа рачий як матеріал дли священних споруд скиши, рен гу жертовника. Це наводиті, на думку, що акація вважалася не просто міціим, а и шляхетним деревом Пригадаймо, як пророк Ісая на ти Ва є ака: ГІДНОЮ СУСІДС ТИ Мир Том кедром і маслинмоїо щоб пере творити пустелю на коітучим крим (41 І 9)
Скиніо вурш носили за собою, Олука ючи по пустелі, отоке, вона розбиралася | СК.ладаляст на НОВОМУ МІСЦІ Мандрівний храм" Гак, Скині зборії у книлі Мойсеєнвій підклилу
АуВНоГі
іриеі 714); Пе
РЕ ої «вель | -
козачі
дДрупи
ПОХІДНИМИ церкпицями, ПІП їх ПОЗИЛИ Прі
ж тиж нь па оч ний а
ЛЮРУЇ ХОЧ 7 НЕСПРЯДЗННЯ
віиськом козаки, під час зупинок встанов-
пюючи посеред табору Тим більше, що всі храми, як Ії скині, будувалися народним скарбом -- на щиросердні приношення громади та пожертви заможних осіб За давнім звичаєм, вірні дарували нашим церквам коштовне начиння срібні жертовники и ліхтарі, золоті шати до ікон. Усе це засвідчує глибокі біблійні традиції української духовності
Після поселення євреїв на Землі Общяній, різні царі переносили Скинію з одного міста до іншого, аж поки її не замінив храм Соломона, де ий містилася найбільша святиня -- Ковчег свідОЦТВвВа Нім являв собою обк падену щирим зологом скриню (грецькою мовою -- киво т), увінчану золотими херувимами -- крилатими вартовими у людській подобі У Ковчелі зберігалися камінні таблиці Закону (десять заповідей) та інші священні речі, між ними и Ааронова мигдалева палиця, що була «пустила пут янки 1 зацвіла квбиткою... на ознаку для неслухняних симав» (Книга Числа, 17 23, 25)
Щодня бачимо біля себе цілий натовп рослин 31 сторінок Святого Письма. Гому можнил уяпити, ніби акація -- тож наша сусідка, адже ця гака ЗВИЧНА Й ПОТОМ ОЄ Ба А "По Семи ГУ! НО | Ре розчарування. Хоч дерево ситтим 1 івичайноїо акицією, нки ДО зона БВІДСУТНЯ Я
разпова ше'Кеа!І
сте у Спятьи «Землі, алі Украші, як, між іншим, і решта акацій Ці
хуУПрІ Я ЗзИиИКЛ8птнИКкоо0 ТИ ІДИ ВУ Пен нн і ДЛ ПД у ВИ ДООРІМ УС, РИХАЇ ей СРС РА Те | рірак ЦІ 2І "Га бу ЦІ МО ІщИрІ рослина без якої нин пеможливо
У Вр МІРІ риє ВАМ РІ укратноького Півдня
цоводитьси бІО0ЛлЛІЙНІИЙ РОКІ ВХОДІ ТІ
тр «) Ту «у ІК 4)
наспурив ді пише дилекою родичкою (вони тО ОДНОГО ПОЛКУ рости нм 1|мщк |у рних РР ЕІ:МІГЬРІ | См мтуРіІТОЕ МОЇ ших родину)
Б РЕ РР НЕ зло ли що ри -тжь Кінні
ч. 1, 4, 2, 7 1997 року
а. В ссннійнйййи л-
акація, тобто акація несправжня
Милуватися запашними гронами 1 КВІТІВ КОЛИСЬ МОГЛИ ТІЛЬКИ ІНДіІанці Північної Америки, бо саме там 11 батьківщина. Лише 1635 року потрапила вона на очі В Робіну, садівникові Людовика ХПІ. Тоді гарне деревце привезли до Парижа Клімат Європи виявився сприятливим для рослини, піаніше названої Карлом Ліннеєм на честь її віІДдКкривача Відтоді и почалося тихе підкорення робінією Старого Світу «а півтораста ліл псевдоакація Дісталися У 33 заїни 1005 року, на честь заснування Харківського університету, поолизу його стін о у ло пОсаджено 1805 маленьких рофінти Вони не дожили до нашого часу, бо цьому дереву Бог не дає довгого віку
Трохи пізніше сусідній Основ'янський (тепер Краснокутський) дендропарк умсє постачав насіння «білих акацій» любите лям еКоОТІВ, зокрема до мастку графа Розумовського під Одесою та Шкітського ботанічного саду, що у Криму. Цікаво, що нова рослина спочатку прижилася на півночі України, а вже звідти прийшла на узбережжя Чорного і Азовс ьткого морів У романі) «Таврія» Олесь Гончар дивується, як ця чіпка й колюча королева ППпвдтя настирливо иде сліІДОМ ЧА Ли дипною аж до самісіньких берегів Мертвого Моря, тобто Сивашу, де нічого вже, крім Солі, ні росте. Ще одне, цьогі ре у несподіване порівняння зі Святою Землею!
От такновина -- скаже романтичний Стільки говоримо, співаємо 1 пишемо про них, але невож овьчимо спранвнномніх кацій / "Тому 711 при" шиимии раз на рік «ру грічисємоОСЛТ мими УгіІЛоОчЧкКИ Ге РІДІГИМХ, бьчоРІ ЧР |. ПІУХРІС ТІ куУЛлЛЬьКкИ НСАРГ ГРІХ привоалть до нас їз Млавкаалу кІсь це 1 є
«М'ЯЧ. 97 РІО ЛлЛИ М
"Г рн АРІ придни РТ кОЇ
УМАРИКеюмаюгер,ч
РІД ВИМОМЧАІИ МАМОНМНО ППСАЄ РИ
"ВочоВООАІ р Серії ( 3 | ї) ПО ВТ | Й пАге
вирощується ни суУОТропічному Морно
морському узбережжі як декоративних
ерево НОЮ рідна сесгри дерейпи СМ
гим, з якого був ний Ковчег свІДОЦТ ВА
А правжні мамочи -
ізмайстров
це тжині, теп Лло-
любні зела, що уростають у нас лише ПІД скляними дахами кліматронів С)лі а 23 НІЙ Х прази имська міІіМмМО в сором-
ЗІД Намменшо г ДОТИКУ
пірв'доноєі м!
ІТІРІВа ріє| (Чі Х СВОЇ ПО, «1 мериканки ПОЯСНЮЄ ТІЬ( мною тиску йсуУдинах ЦІЄЇ рої нема поОЛСНенняй, навішо мімозі складае ти листки Форт УуСсканічи іх ДОНИ-ІУ 11 4: ПРІ єіЄ ГЬьСОТ 1
Пі пу іРІБІНІ У
гаємницею | назвами УСсСКкЛлЛаднили ЩІ
Й іаьбесеєні 102 СмОогру кКкУШІ!І Так ІННО! жовто! акації | справдешнє ім я -- карагана дерев яниста. Нині
немодна, ще каількадесяить років тому ця ро ПИ На ох Па поширі наІі У НапЦІИХ СЯаФаДах І парках. Весною вона прикрашала вулиці Я краво-жовтим кеІТУВеТНЯМ. УЛІТКУ Ж
ДІТИ рорили Р | 11 зелених стручків (ТОЧНО ШШеЄ- О01В | Ппронимсливо» рипучі пискапки. Виходить, що всякий кущ або дерево ЧИ ПИ Ін складне пірчаєт рати м приваюмолит |, плоди ж є боорами
помилково називаємо акацією, вбпесне ж «Кей ЩО МміМмеОСОїО Іавкуті і; кад» танами
мереживний знапінок "акацій ДОД є Ро
шим міІСТИм 1! СоОлТам ИНМОЇСьЬ гіНВДеЄСнННО чарівності Гакими пмачіи в їх" "'лександр Олесь
Дитають тиго акації ніжні, Злегка ка ішішутььсхм а Ссортпіні Ссрібміш | Шелл яЯТиьСМ мобчки нИ міІСНМ ць, "І зЗОДРИ, І; шву твоя асаєтт 1, носі ЯСнИимМІї ЗО ЧИ ро мо «Уалишається ОоДдатТи паге ШПприсиєіи красі, ще ми тру
чать 8 чі" І
приємні
помер ІМ: 110 ВрРОГА), ТВА
ІГивдня НОГА Інк ІрІРІ попуУЄ ОСЗПЛІДНІ
ГОМ 1 «і ІООМІ 4 Да
3ці ДіміІ ЛИ. непогано росте ни старих тері ДчоуаТІв я Доном у" ї я Ти Інно ріро ЧІ ТІ ото) ррупАТЮ о МедоРІВІН ЗНО І з | ЗХ І САОРІГмМІН,) і "ре! т р оімаів»ІВоВ'їо 11) чор 11 І МУІТІР М ма іНОВбКИцО Мед ІКОЇУНІМО | УСІМА 0|( А точи ми, ночетни у корнмлеєну гренидял
бо сни лит ще о сли Р с-г
тних от --
р і
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
...речі...
СЛОВО PROŚWIATY?
Ale on sam poszedł na pustynię na jeden dzień drogi i usiadł pod jałowcem. I prosił o śmierć, i rzekł: Dość już, Panie! Weź duszę moją, bo nie jestem lepszy od ojców moich.
Pierwsza Księga Królewska, 19:4
Co ci da i co ci przydaje, języku zdradziecki? Ostre strzały mocarza z węglem jałowcowym.
Księga Psalmów, 119:5, 4
Prorok, by odpocząć, usiadł pod jałowcem i oparł się o niego, oczekując kary po wymordowaniu sług Baala i bałwochwalców. Choć z jego strony była to odpłata za zabójstwo proroków Pana, lęk Eliasza o własną duszę łatwo zrozumieć z punktu widzenia chrześcijańskiej moralności. Ten starotestamentowy prorok odczuwał skruchę po swoim czynie, dlatego pragnął śmierci. Właściwie cały ukryty był pod gęstym jałowcem, bo ten krzew był zapewne jedyną osłoną na pustyni.
Wtedy ukazał mu się Anioł Pański, który nakarmił i napoił cierpiącego. Wzmocniony cudownym pokarmem Eliasz szedł czterdzieści dni i nocy dziką pustynią, aż do góry Horeb, gdzie po strasznych znakach – wietrze, trzęsieniu ziemi i ogniu – sam Pan przemówił do niego cichym, łagodnym głosem... Tak jałowiec pomógł wielkiemu prorokowi pokonać trudną drogę do miejsca spotkania z Panem.
Dawni przodkowie cenili roślinne zapachy. I to nie tylko z braku perfum! U starożytnych ludów modne było drewno cedrowe, cyprysowe i jałowcowe, od którego rozchodzi się przyjemny aromat. Ten upodobanie przetrwało aż do czasów kozackich, o których wiedział Kotlarewski, opisując gościnę Eneasza u Dydony, podczas której, zgodnie ze staroświeckim zwyczajem, „kurzyło się dla ducha jałowiec” („Eneida”, I, 28). Żarzące się węgle ze spalonego jałowca długo pozostają gorące, dlatego autor Psalmów porównuje z nimi podstępnego i przewrotnego ludzkiego języka. Ten obraz, rzecz jasna, był zrozumiały tylko tym czytelnikom Biblii, którzy choć raz korzystali z opału jałowcowego.
Korzeń jałowca jest wymieniony obok łobody jako pokarm wyrzutków społeczeństwa w Księdze Hioba (30, 3–4), choć istnieje pogląd, że mowa nie o korzeniu, lecz o jagodach jałowca. To bardziej prawdopodobne, bo to właśnie je spożywali najubożsi ludzie.
Dziś jagody jałowca (w rzeczywistości są to swoiste szyszkowate owoce, podobne do jagód) nikim nie są pogardzane. Przeciwnie, ceni się je bardzo za słodkawo-korzenny smak i przyjemny balsamiczny zapach. W krajach północnych, zwłaszcza w Szkocji, zalewa się nimi mocne napoje (dżin), warzy się szczególne piwo. Ludowi zielarze uważają jałowiec za cudowną roślinę, zdolną przywracać równowagę niemal wszystkich funkcji organizmu. Przy tym jagody przyjmuje się codziennie, jak witaminowe драже; z wywaru z owoców z jagodami przygotowuje się lecznicze kąpiele, a same gałązki, spalone na żarze, okadza się łóżka, naczynia, ubrania.
Smolisty sk
O
WSPANIAŁOŚĆ CEDRU I SMUKŁOŚĆ CYPRYSU
Cyprysy i cedry cieszą się tobą i mówią:
odkąd ty legł, nie przychodzi na nas drwal.
Księga proroka Izajasza, 14: 8
Z cyprysów z Senir zbudowali dla ciebie wszystkie deski podwójne,
wzięli cedr z Libanu, by zrobić maszty na tobie.
Księga proroka Ezechiela, 27: 5
Opiewając wyzwolenie narodów po upadku imperium babilońskiego, Izajasz sięga po wysoką metaforę poetycką – ożywienie przyrody. Minął ucisk, a z niewolniczego snu przebudziło się wszystko, co istnieje i co cierpiało przemoc na równi z człowiekiem. Rośliny cieszą się, że babilońscy władcy zginęli i nie każą już wycinać lasów na SWOICH imperialnych potrzeb. Wyrazistość języka, jasność i zrozumiałość myśli tej proroczej księgi tworzy efekt obecności współczesnego czytelnika w dalekiej przeszłości.
Jak srebro i złoto, które w wyobrażeniu ludzi są symbolem władzy i bogactwa, cyprysy i cedry libańskie w Biblii także często stoją obok siebie. Symbolizują najlepsze dzieła przyrody, z których może korzystać nie każdy człowiek, lecz tylko możny władca, pewny nienaruszalności i szczęśliwej przyszłości swojego kraju. Tylko on może zapłacić ogromną cenę za drewno ogniochronne.
W opowiadaniu o budowie Świątyni Jerozolimskiej ważne miejsce zajmuje wykaz drzew, którymi ona była ozdabiana, i który potwierdza zamożność króla Salomona. Za cedrowe drewno płacił on corocznie Hiramowi, władcy Tyru i Sydonu, bogactwami swojego kraju – pszenicą i oliwą. Szczegółowy opis Świątyni Jerozolimskiej i jej ozdób, zachowany w Pierwszej Księdze Królewskiej, zapoznaje nas z dawną tradycją zapożyczania od roślin form architektonicznych i ornamentów. „Wewnątrz wyłożył ściany świątyni cedrowymi deskami, a podłogę świątyni pokrył deskami cyprysowymi… A na cedrowej ścianie wewnątrz świątyni była rzeźba ogórków i otwartych kwiatów” (6 15,10). „I wykonał słupy tak, że dwa rzędy granatów były dookoła na jednej siatce… A kapitele, które były na szczycie tych słupów, były wykonane jak lilie, na cztery łokcie, w przedsionku” (7 18,19).
W świątyni, budowanej siedem lat, również ołtarz ofiarny był cedrowy. Tak samo swój dom, właściwie pałac, w którym przyjmował posłów i sprawował sąd, król Salomon urządził drewnem libańskich cedrów.
Cóż to za drzewo, o które od dawien dawna zabiegali możni tego świata? Od razu należy zauważyć, że cedr libański nie ma nic wspólnego z syberyjską sosną, której smaczne orzeszki sprzedaje się u nas pod nazwą „orzeszków cedrowych”. Po prostu pierwsi odkrywcy północnych lasów Azji i Ameryki nazywali cedrami byle jakie rośliny, które zamiast liści pokryte były igłami, a do tego miały mocne, pachnące drewno. Biblijne zaś cedry to potężne, wiecznie zielone drzewa o szerokiej, parasolowatej koronie. Igiełkowate liście, czyli szpilki, rosną na krótkich pędach, zebrane w pęczki po kilkanaście szpilek, a cała gałąź jest jakby pokryta zielonymi jeżykami. Szyszki przypominają małe beczułki, ich łuski są szerokie i gęste, jak gont. Po niemal trzyletnim dojrzewaniu szyszki rozpadają się, uwalniając niejadalne nasiona cedrów.
Wyroby z prawdziwego cedru libańskiego są wyjątkowo trwałe. Na przykład części sarkofagu faraona Tutanchamona, wykonane z tego drewna, zachowały się w doskonałym stanie, przetrwawszy próbę czasu trwającą 3300 lat. W porównaniu z tym nie robią szczególnego wrażenia nawet rzeźbione z cedrowego drewna wrota w pałacu wersalskim, sprowadzone z wyspy Rodos ponad 100 lat temu. Drewno cedrowe bywa jasnożółte, ciemnobure, a nawet bursztynowo-czerwonawe. Pachnie przyjemnie, jakby od jałowca, nie gnije i nie psuje się od szkodników i chorób, bo jest nasycone balsamującą żywicą. Gdyby słynna świątynia jerozolimska nie została doszczętnie zniszczona przez Nabuchodonozora II w VI wieku przed narodzeniem Chrystusa, mogłaby zachwycać swoim pięknem nawet dziś.
Podobnie jak dąb, symbol mocy, wizerunek cedru już od czasów wczesnoantycznych był metaforą, przede wszystkim poetyckim porównaniem. Właśnie z nim porównuje swego ukochanego nark
(Szczególnie ceniono go w dawnych czasach i w ludowych obrzędach: palono ślazem...
Palono ałowcowym dymem chatę, aby pozbyć się złych duchów, przegonić chorobę lub wrogów. Oczyszczające działanie aromatycznego jałowca odnotowano w literaturze antycznej, na przykład u Herodota i Pliniusza Starszego. A porównanie współczesnych ukraińskich ludowych nazw tej rośliny, „żerep” i „pyr”, z uderzająco podobnymi nazwami staroceltyckimi i łacińskimi, a także wzmianki o nim u Wergiliusza i Kotlarewskiego, nasuwają refleksje o tysiącletnim związku indoeuropejskich tradycji kulturowych i językowych.
Jałowiec rośnie sobie, nigdzie się nie spiesząc. Rośnie bardzo powoli, nawet w najlepszych warunkach. Kwitnie (bez kwiatów!) od czerwca aż do sierpnia, czyli po wszystkich drzewach i krzewach; a jego dziwne „szyszkojagody” dojrzewają dopiero na drugi rok, podobnie jak szyszki wielu innych drzew szpilkowych. Tak, powoli, dochodzi do tysiącletniego wieku, więc w naszych lasach przeżywa sosnę i świerk, a tylko dąb może mierzyć się latami z tym karłowatym drzewkiem. Taka nieśpieszność wiele go kosztuje, bo w naszych okrutnych czasach często nie zdąża wydać nasion i pozostawić potomstwa. Dopiero wchodzi w siłę, by obficie owocować swoimi ciemnoniebieskimi jagodami z sinawym nalotem, dopiero po setce lat.
Jego łacińska naukowa nazwa Juniperus pochodzi od celtyckiego słowa genepr(us), które znaczy „kłujący”. Taki jest nasz jałowiec pospolity, którego wciąż nie brakuje na północy i zachodzie Ukrainy. Tu rośnie pojedynczymi wysepkami wśród sosnowych lasów. Zbieracze jagód nazywają go boroviczą, dżerepin lub żerep. Trudno zrywać owoce z kłującego, gęstego krzewu lub drzewka; dlatego późną jesienią, w suchy dzień, ...
...przytoczona z «Pieśni nad pieśniami». Ona wychwala młodzieńca: «Jego wygląd jak Liban, a on sam jak te cedry!» W podobnych przypadkach pisarze i poeci minionego wieku sięgali jeszcze po porównanie «smukły jak cyprys» lub «czysty, młody cyprys, który wznosi się ku górze» (J. W. Goethe).
Ciągłe wycinanie cedrów na budulec, do budowy statków, a później na drobne wyroby pamiątkarskie, doprowadziło niemal do ich całkowitego wyniszczenia; jedynie w górach Turcji rosną jeszcze gaje tych owianych legendami drzew. W samym zaś Libanie zachowały się pojedyncze cedry, osiągające niemal 50 metrów wysokości i dwa metry średnicy (podobne do tego, który przedstawiono na fladze tego kraju), ale można uznać, że spełniło się proroctwo Izajasza: «A reszta drzew w lesie będzie tak nieliczna, że chłopiec je spisze!» Rzeczywiście, dziś cedr libański stał się w swojej ojczyźnie rzadkością, dlatego znalazł się we wszystkich wydaniach Międzynarodowej Czerwonej Księgi. Libańscy zaś chrześcijanie, aby chronić swojego cedra, nazwali go Bożym, a zatem drzewem nietykalnym.
Natchniona Biblią miłość i cześć dla cedrów długo pozostawały abstrakcyjne. Chociaż na długo przed narodzeniem Chrystusa między Europą a Bliskim Wschodem pływały statki zbudowane z cedrowego drewna, to nawet podczas wypraw krzyżowych europejskim rycerzom nie przyszło do głowy, by przywieźć na ojczyznę żywe drzewo z libańskiego lasu. Stało się to znacznie później, już w czasach rozkwitu nauk przyrodniczych. Tym cedrom, które zdobią okolice królewskich zamków nad Loarą, jest ponad 100 lat. Właśnie wtedy wykształceni Francuzi zafascynowali się biblijnymi roślinami, dążąc do tego, by przenieść je do swoich ogrodów. Łagodny dzięki ciepłemu Golfsztromowi klimat Europy Zachodniej okazał się sprzyjający dla patriarchów śródziemnomorskich lasów i one wzniosły się nad stromymi brzegami Loary, na równi z wysokimi murami zamków.
Największe drzewa cedru libańskiego, rosnące na Krymie (w Nikickim Ogrodzie Botanicznym), także mają mniej niż 200 lat. Ale już w 1850 roku sadzonki cedrów figurowały w katalogu tego ogrodu wśród przeznaczonych do sprzedaży. Oprócz libańskiego na Wybrzeżu Południowym rosną jeszcze dwa cedry – himalajski i atlaski. Chociaż nie dorównują sławą libańskiemu patriarsze, to jednak przyjęły się dobrze.
о
п и ї нні нний
Р ни ша а Я ня -- - - ни о-пін
РР Р тт -
- ОТ 1
Zbieracze podkładają pod krzew rozłożone płótna i strząsają dojrzałe szyszkojagody kijami. Te, które zostają na gałęziach, dojrzewają do następnego roku. Przypomina to tradycyjne zbieranie oliwek w dawnej Palestynie, gdzie strząsano tylko część owoców, a resztę zostawiano ubogim.
Soczysta szyszkojagoda, która odróżnia jałowiec od innych roślin, interesuje nie tylko kucharzy i farmaceutów. Słodkimi owocami jałowca żywią się leśne zwierzęta i ptaki, nie bez powodu nazywa się je miejscami tetrzymi jagodami. Po przebyciu pewnej drogi razem ze zwierzęciem nasiona bez przeszkód opuszczają żołądek i znajdują się daleko od macierzystego krzewu. Na następny rok nasiono kiełkuje, dając początek młodej roślinie. Odwieczny związek jałowca z ptakiem lub zwierzęciem pomaga mu tworzyć nowe gaje i zajmować miejsce niezbyt widoczne, ale ważne w przyrodzie. Niestety, w tych gajach z roku na rok ubywa młodych jałowczyków. Zbieraczowi zapewne wypada, jak na chrześcijanina, zostawiać na gałęziach więcej owoców zarówno dla ludzi, jak i dla zwierząt.
W parkach i skwerach naszych miast można spotkać jałowiec z szerokimi, łuskowatymi, nieколczystymi szpilkami. To jałowiec kozacki, który również należy do rodziny cyprysowatych, choć nie wznosi się ku górze. Przeciwnie, jego przysadziste, płożące krzewy tworzą szerokie dekoracyjne kępy. Pospolity w górzystym Krymie, ale rzadki w ukraińskich Karpatach, występuje wyłącznie w rejonie tiaczowskim, w urocziskach Wielka i Mała Uhołky. Oto dokąd dotarł północny brat biblijnego jałowca, pochodzącego z ciepłolubnej rodziny cyprysowatych!
п а Б І Р НЕ нор
Cyprysy, podobnie jak cedry, to wysokie drzewa iglaste (szpilkowe). Najpowszechniejszy z nich to cyprys wiecznie zielony, sprowadzony na Krym przez greckich osadników jeszcze w czasach antycznych. Właśnie jego używano na maszty przez słynnych żeglarzy, Fenicjan, o czym wspomniał prorok Ezechiel.
Ażurowe gałązki cyprysów i samo drzewo są bardzo pachnące; ponadto z czerwonawego drewna cyprysowego od dawna wyrabiano cenne i trwałe wyroby stolarskie, a w Kijowie, Jerozolimie i w klasztorze na Athosie – różne przedmioty sakralne: krzyżyki, domowe krucyfiksy, różańce, rzeźbione ikony.
O cyprysach, podobnie jak o cedrach, ułożono wiele legend. Hellenowie opowiadali, że pobożna para małżonków, Filemon i Baucis, zostali nagrodzeni przez bogów za swoją gościnność i dobroć. Żyli długo i szczęśliwie, a umarli w tym samym czasie, dlatego zamienili się w wysokie cyprysy, rosnące z jednego korzenia. Rzymski poeta Horacy widział w cyprysach swoich towarzyszy w życiu pozagrobowym; muzułmanie uważają je za emblemat nieśmiertelności i sadzą na cmentarzach, a dawni Grecy trumny cyprysowe uważali za nagrodę dla tych, którzy bohatersko polegli za Ojczyznę.
To niezwykłe drzewo w dziwny sposób łączy w sobie smutek i radość życia. Weźmy na przykład surowego samotnika, filozofa starożytnej Grecji Diogenesa, który mieszkał w swojej beczce wśród cyprysowego gaju. A piękne perskie miniatury przedstawiają na tle cyprysów szczęście zakochanych.
Ozdabiać swoje posiadłości cyprysami zaczęli wielcy miłośnicy życia – starożytni Rzymianie; ta moda, nie omijając Bizancjum, dotarła do naszych czasów. Trudno wyobrazić sobie krymski krajobraz bez smukłych cyprysów, prawda? Lecz dla prawdy trzeba wspomnieć, że nie wszystkie cyprysy osiągają 30 lub 40 metrów. Te wysokie drzewa o wąskim, pionowym ulistnieniu, niemal przylegającym do pnia, to jedynie dekoracyjna forma naturalnego cyprysa wiecznie zielonego. Samymi zaś najstarszymi cyprysami chlubią się południowe miasta kurortowe.
Przybywszy do nas wcześniej niż cedr, smukły cyprys zdążył odbić się w poezji, literaturze, znaleźć miejsce w sztuce użytkowej, a nawet w krajobrazie nadmorskim.
Maschinelle Übersetzung
We wtorek, w dzień Spasa, we wsi Bołotnia na Kijowszczyźnie pożegnano ziemią ciało ludowej artystki Marii Pryjmaczenko. Jej dusza jednak na zawsze pozostała z Ukrainą, rozlana w barwach miłości, mądrości, marzeń, przestróg i przepowiedni.
Ludzki los Marii Awksentijiwny jest zwyczajny w swych nadzwyczajnych trudnościach, które spadły na pokolenie ukraińskich kobiet urodzonych na początku dwudziestego wieku:
27 sierpnia 1951 r. Jean-Marie Bressan, Francuz, uczestnik Ruchu Oporu od 1940 r., wraz z grupą jednomyślnych, byłych uczestników Ruchu Oporu – pisarzem Vercorsem, redaktorami czasopism stworzonych przez Ruch Oporu: Plinierem («Combat»), Rémym Roure («Le Monde»), Robertem Barrat, Fergemem Montaronem, Chaixem («Témoignage chrétien»), a także z przedstawicielami różnych ugrupowań politycznych zapoczątkowują stowarzyszenie «Dwujęzyczny Świat», którego zadaniem jest stworzenie świata, który uniemożliwiłby powtórzenie się grozy nazizmu, pod hasłem: «Każdy człowiek ma prawo bezpośrednio porozumiewać się z podobnymi do siebie». Ta idea stowarzyszenia, która też zdeterminowała jego nazwę, jest dość oryginalna: «Dwujęzyczny Świat» proponuje, aby w «najbardziej wrażliwym okresie dzieciństwa» (4–7 lat) dzieci uczyły się według zasady: jeszcze jeden nauczyciel, jeszcze jeden język. Oznacza to, że nauczyciele przybywający z innych krajów zachęcają dzieci do opanowywania ich języka. Przede wszystkim wpajają dzieciom umiejętności języka mówionego, nauka języka obcego następnie pogłębia się przez cały okres nauki, a w starszych klasach tym językiem wykładane są już niektóre przedmioty szkolne. Przed przejściem do «cyklu średniego» (11–12 lat) dzieci wybierają jeszcze jeden język obcy. W ten sposób można uniknąć hegemonii języka angielskiego i zachować różnorodność języków i kultur, które odziedziczyła ludzkość. Ale być może najważniejsze w tym
«Słowo Proświty». Założyciel – Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne nr 1007 z 16.03.1993 r.
то ЕЕ
пен
ВЕРИМЛЧІМ
ИЙ
ян ані
nie opuszczając miejsca urodzenia, wytyczając w zapadłej wsi drogę od KOLEBKI DO TRUMNY, nie uniknęli oni tych globalnych wstrząsów, które dręczyły planetę. Wojny, głód, śmierć bliskich i choroby nie ominęły też kobiety o biblijnym imieniu Maria, żołnierskiej wdowy, matki jedynaka Fedira. I ponad wszystko nad jej życiem wznosiły się kolory
malowideł, zapach chleba
- - - ч ПВ . і и г й до ач б й . Ро я "б я
haftów, ceramiki, weselnych wyrobów z ciasta, oryginalne fantazje czarownicy z Polesia, która rozumie mowę ziół, zwierząt i ryb.
Być może właśnie tu, w Bołotni, hojnie poprószonej czarnobylską rosą, ukształtowała się, wymalowała w barwach harmonia koloru duszy ukraińskiej, nieszczerbionej przez zło i krew... Jej fantastyczno-konwencjonalny świat, który historycy sztuki ZALICZALI DO tak zwanych «form absurdu» i porównywali z twórczością Mykoły Gogola, być może jest największą realnością naszego absurdalnego, szalonego stulecia. Lecz
| ло» ям т й ї нн ій
і " ри и ж - ЕЕ й с |
ІСТОРІЯ «Д
ХОЛ С 01
(лово ПРОСВІТ
р ві
о ни вні
рхзФЕК» ра
м м «
o tym powiedzą potomkowie, do których Maria Pryjmaczenko posyłała swoje dzieła.
Wpatrując się w nie teraz, gdy odeszła poza ziemskie granice, modlimy się za jej Duszę w Królestwie Niebieskim i do ziemi kłaniamy się jej Artystycznemu Królestwu.
ово щь кю жо ше в оо я и
рн-ькоа во ю чле йо ово
"ну книзі - а "
79. АР - " Же
м
Na zdjęciu: M. A. Pryjmaczenko.
Prace: «Siedzi paw na dębie, woła gołąb gołąbkę», «Leci kawka przez dolinę i lecąc kracze».
Ekspozycja prac artystki.
пінні б. з че ЧЕР ин -Ч "і п г баз луг і РИ ирВі вн 02 10 ЗРО но ОР ДЕ 00 о Кер з каб 5 жо 1
нн йо Р'р в з що
й РР азижиман'ь в'я йон ю є ЛО) панич ян
щ че
"о "дою "Ов п іні
- . "Р пончо 00040 З ОРД з аьяньквемум "ниви иймь м!
пн м ча и пн мя чат
А ан кт М Б т
оч -ої "у
з б'ю зо Жочион йо
"ча ан іо оч
в бл новой морю ном
пом
ŚWIATA FRANKOFONICZNEGO», FEDERACJI MIAST PARTNERSKICH ORAZ EUROPEJSKIEJ RADY JĘZYKOWEJ
NA CZTERDZIESTOLECIE UTWORZENIA MIĘDZYNARODOWEJ FEDERACJI MIAST PARTNERSKICH
w tym systemie jest to, że wraz z każdym nowym językiem poszerza się światopogląd dzieci, które, same tego nie zauważając, uczą się «szanować prawo do odmienności od siebie, dochodzą do tolerancji i pokojowego usposobienia».
25–28 kwietnia 1957 r. w francuskim mieście Aix-les-Bains z inicjatywy i pod egidą «Dwujęzycznego Świata» utworzono Międzynarodową Federację Spokrewnionych Miast. Federacja jest otwarta dla wszystkich miast świata, bez jakichkolwiek ograniczeń dyskryminacyjnych – politycznych, etnicznych czy językowych.
Wszystkim wiadomo, jaką ważną rolę odgrywa «Federacja Spokrewnionych Miast» we wspieraniu niepodległej Ukrainy, w nagłaśnianiu problemów «dzieci czarnobylskich», we wspieraniu kontaktów kulturalnych (wspomnieć choćby wystawę «Ukraińska awangarda», która odniosła wielki sukces w mieście Tuluza we Francji, będącym miastem partnerskim Kijowa).
Ale obok działalności społecznej Federacja Spokrewnionych Miast – i to chyba mniej znane w Ukrainie – z wielką uwagą odnosi się do kwestii polityki językowej, zwłaszcza teraz, w okresie tworzenia Unii Europejskiej. Jak pisze pan Bresan, dziś nabiera szczególnej wagi idea «zjednoczenia ludzi, którzy uważają za konieczne zachowanie różnorodności języków w Europie i na świecie». Ten niestrudzony człowiek, który niedawno ukończył 70 lat, ale który pozostaje mózgiem i sercem Ruchu, niedawno wystąpił z inicjatywą utworzenia Europejskiej Rady Językowej (EMR), która ma na celu nie unifikację języków europejskich, nie ustępstwo na rzecz «najbardziej rozpowszechnionego», to jest angielskiego, a
Adres «Słowa Proświty»: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, 252001, Kijów-1, zaułek Muzejnyj, tel. 226-01-30.
Zam. nr 0315339.
Wykonano z gotowych fotoform w kombinacie «Prasa Ukrainy».
Redaktor naczelny: Pawło Mowczan
Redaktor odpowiedzialny: Ljubow Hołota
Kolegium redakcyjne: Jarema Hojan, Anatolij Żurawski, Anatolij Pohribny, Ołeksandr Ponomariw, Iwan Ljuszczuk.
raczej, jak to proklamowano w dokumentach EMR, uznaje za celowe, aby działać na rzecz usunięcia z masowej świadomości monolingwistycznej ideologii, ostatniego pozostałku szowinistycznej, kolonialnej mentalności. Konkretnie zwalczać uprzedzenia, stereotypy i klisze, ujawniając ich nikczemność i kładąc podwaliny pod nową edukację obywatelską, naukę tego, jak ludzie mają żyć w pokoju,
2. wspólnie określać kryteria kulturowego i językowego wzajemnego wzbogacania się,
3. sprzyjać utwierdzaniu prawdziwego pluralizmu kulturowego i językowego, który stanowi bogactwo Europy i jest podstawą demokratycznej przyszłości.
Wreszcie zaznaczę, że z inicjatywy pana Ż.-M. Bresana powstał Ukraiński Komitet Europejskiej Rady Językowej, a Stowarzyszenie Nauczycieli Języka Francuskiego Ukrainy (AVFMU) jest zbiorowym członkiem EMR.
Olena Solomarska
wiceprezes AVFMU, członek Ukraińskiego Komitetu EMR
(na podstawie materiałów uprzejmie przesłanych autorce przez pana Ż.-M. Bresana)
im. Tarasa Szewczenki,
iпiегсот. KIEV (PA, Nakład 2000
i
go Sze MROPOÏr VKh
s'
Maschinelle Übersetzung