Seite · S. 2Originalseite ↗
GORZKA UCIECZKA Z NIEWOLI
Слово Просвіти, №38 за 2011 рік
Mykoła ŻULYNSKYJ, akademik NAN Ukrainy
Ukraina w dwudziestym roku niepodległości znalazła się w niezwykle trudnej sytuacji. Prawie największym problemem okazał się kryzys wiary. Naród pozostał bez duchowej podstawy. Rozczarowania społeczne opadły do krytycznej granicy. Nieufność wobec władzy — sądowej, wykonawczej, przedstawicielskiej, jakiejkolwiek — wyrażana jest tak kategorycznie, że społeczeństwo nieuchronnie wpada w kryzysowy wir nastrojów i przeżyć. Ci, którzy niedawno zdobywali polityczne dywidendy na demaskowaniu kapitalizmu jako systemu bezlitosnej eksploatacji mas, teraz są rządzącą klasą polityczną, która nie obciąża się zasadami moralnymi ani zwiększaniem potencjału intelektualnego. Stare komunistyczne wilki z połamanymi w walce klasowej kłami teraz skutecznie wygryzają sztucznymi szczękami u oligarchów z Partii Regionów, często za ich własnym przyzwoleniem, kawałki tłustego mięsa i oblizują się łakomie z ekranów telewizorów. Obok rozkoszują się w żywiole dzikiego kapitalizmu wyhodowane przez nich młode szakale ze środowiska partyjnej i komsomolskiej nomenklatury, którym brzuchy spuchły od biznesowego otłuszczenia i które wściekle kłapią perłowymi zębami na wszystkich, którzy im niby zazdroszczą — na demokratów, socjalistów i komunistów, a zwłaszcza na nacjonalistów… Oni kochają tylko siebie. I hodują tylko „zielony owoc” oraz pielęgnują instynkt samozachowawczy, który na wszelki wypadek otoczony jest częstokołem niemych „byków”-ochroniarzy. Glamour-elita biznesowa i polityczna poprzez ostentacyjną demonstrację luksusu, wszechwładzy i bezkarności prowokuje inny, nie demokratyczny, opozycyjny rezonans, który może zdetonować okrutny konflikt obywatelski. Zamiast produktywnych idei, które stymulowałyby wypracowanie dyrektyw dotyczących modeli i dróg rozwoju społeczeństwa i państwa, w świadomość społeczną wprowadzana jest filozofia konsumpcji i życiowego sukcesu, bazująca na niemoralnych zasadach dzikiej „kapitalizacji”. Główny fetysz, przed którym chylą głowę nie tylko ci, którzy go wyhodowali i uczynili glamour, ale także ci, którzy dopiero szukają swojej drogi w społecznym samorealizowaniu się, to stosunki towarowo-pieniężne. Czyli interesy. Przede wszystkim własne. Mimowolnie przychodzą na myśl słowa biblijnego proroka Jeremiasza: „Bo od najmniejszego aż do największego każdy oddany jest chciwości, od proroka aż do kapłana każdy postępuje zdradliwie; leczą rany mojego ludu powierzchownie, mówiąc: Pokój, pokój!, a pokoju nie ma. Czyż wstydzą się, że popełnili obrzydliwość? Wcale się nie wstydzą i nie umieją się rumienić” (Biblia. Jeremiasz. 6 : 13–15). Jak widzimy, nic nowego od czasów biblijnych nie pojawiło się na tym świecie pod słońcem — sieci Plutona próbują oplatać każdą władzę od stóp do głów i prawie każda władza rwie się do walki z chciwością, czytaj: z korupcją, tylko dlaczegoś nie od głowy zaczynają czyścić władzę, a od ogona. Jak rybę. Choćbyśmy nie wiem jak pragnęli bronić postulatu: „Ukraina — państwo demokratyczne”, to jednak przeważająca większość Ukraińców uważa, że dzisiaj we władzę wrosła kryminalna burżuazja i struktury mafijne, które systemowo legalizują dyktaturę oligarchów. Ponieważ oligarchowie są najbardziej wpływowymi graczami politycznymi w naszym kraju, to właśnie oni stukają paluszkami w polityczny barometr, podganiając wskaźnik poziomu politycznej pogody na Ukrainie do znaku „demokracja”. W rzeczywistości „zamawiają” taką pogodę, która coraz wyraźniej określa się terminem „autorytaryzm”. Bo kto dzisiaj kontroluje przepływy finansowe w państwie? Kto prawie totalnie posiada elektroniczne środki masowego przekazu? Kto kieruje Radą Najwyższą Ukrainy, czyli czyją wolę, czyją politykę wykonuje posłusznie, na skinienie ręki „partregionalnego dyrygenta” Czeczetowa korpus deputowanych z pakietem kontrolnym głosów (czytaj: akcji)? Zatem polityczną pogodę na Ukrainie zamawiają i zapewniają oligarchowie, którzy twardo stanęli na fundamencie autorytaryzmu, ale nad sobą rozłożyli parasol z napisem „Demokracja”. Wydaje się, że nic im nie zagraża. Opozycyjne siły polityczne są słabe, bo rozdrobnione, zainfekowane bakcylami wodzostwa i zaściankowego politycznego autorytaryzmu. Wielka część ludności jest politycznie bierna, bo rozczarowana i zdezorientowana, nikomu i w nic nie wierzy. Zwykły ukraiński człowiek jest przekonany, że demokracja niczym realnie nie jest zapewniona — nie oferuje konkretnego praktycznego, powiem więcej — korzystnego ekwiwalentu. W czym obywatel Ukrainy widzi realizację demokracji? W sprawiedliwej władzy? W uczciwym sądownictwie? W zaufaniu do milicji? W przyjęciu bez łapówki na uniwersytet? Może naród zobaczył, jak nowa władza zdecydowanie zdemontowała stare polityczne, ideologiczne, gospodarcze struktury i komuno-sowieckie symbole wraz z byłą komunistyczno-partyjną, sowiecką, komsomolską nomenklaturą? Aha, doczekali się! Większość współczesnych ukraińskich biznes-polityków z charakteru myślenia politycznego to wychowankowie niedalekiej przeszłości, gdzie moralność, duchowość, patriotyzm nie były kultywowane, a obecne deklaracje o wejściu w sferę realiów i wartości europejskiej demokracji — to nie tyle pożądany wewnętrzny zew, co polityczna gra, obliczona na daleką perspektywę. Jak można przeprowadzić modernizację kraju, jak efektywnie wdrażać nowe reformy rynkowe, kiedy ich realizację ma zapewniać stary korpus administracyjny i, co najważniejsze, według starych schematów komendno-administracyjnych? Czyż nie w tym główna przyczyna niskiej efektywności reform 2010 roku? Prezydent Ukrainy Wiktor Janukowycz w Dorocznym Orędziu do Rady Najwyższej Ukrainy przyznał: „Z zamysłów i planów na 2010 rok zdołaliśmy zrealizować co najwyżej jedną trzecią. W czym widzę przyczyny niskiej efektywności? Przede wszystkim rok 2010 pokazał, że daleko nie we wszystkim władza i społeczeństwo były gotowe na zaproponowane zmiany. Zbiurokratyzowana maszyna państwowa, która przetrwała za każdej władzy, siłą inercji próbuje zachować swoje zwykłe mechanizmy zarządzania, swoje możliwości administracyjne i korupcyjne schematy cieniowego zarobkowania”1. Wszyscy dzisiaj na Ukrainie — i ci, którzy u władzy, i ci, którzy w opozycji — uświadamiają sobie, że korupcja to zjawisko systemowe, które już głęboko zakorzeniło się w praktyce efektywnego wzbogacania się za pomocą cieniowych schematów i które niszczy od wewnątrz państwo, człowieka, społeczeństwo i zagraża prawom i wolnościom obywateli. Dla przeprowadzenia modernizacji wszystkich sfer życia — takie ambitne zadanie postawiła przed sobą obecna władza — należy uruchomić ogromny kompleks mechanizmów państwowych, dźwigni i wpływów kontroli społecznej, naprawić system sprzężenia zwrotnego władzy i społeczeństwa, a co najważniejsze, na co postawiła główny zakład Partia Regionów, to podnieść zdolność do działania organów władzy, uformować efektywnie funkcjonującą pionową strukturę władzy. To był prawie najważniejszy atut, którym obecna władza postanowiła zagrać w nadziei na zdobycie zaufania obywateli. Miano nadzieję, że w świadomości społecznej zachował się mit o „silnym liderze”, który władczą, ale sprawiedliwą ręką zaprowadzi porządek w państwie i wskaże drogę do szczęśliwej przyszłości. Jeśli nawet dojdzie do pewnego ograniczenia praw i wolności obywatelskich, to sukcesy w „zaprowadzaniu porządku” łatwo przykryją te nieistotne dla znacznej części ludności uszczuplenia demokracji. Cóż, zdecydowanie rozszerzono uprawnienia władcze Prezydenta Ukrainy, teraz w jego rękach skoncentrowana jest wielka władza, co pozwala mu i jego Partii Regionów usadowić prawie w każdym fotelu państwowym rodzimy regionalny tyłek. A do tego cierpliwie przejmować organy samorządu lokalnego. Przenieśli się-przesiedli swoi, z reguły z Doniecka i Makiejewki, niekiedy z innych, ale wschodnich, południowych czy stołecznych gabinetów do innych, ale wyższych pod względem prestiżu biur i dawaj metodą komendno-administracyjną modernizować inne regiony. I czy wiele zdążyli wysiedzieć? Tylko zaparzyli tyłki, a co się wykluło? Już Rosja przemaszerowała brawurowym marszem z transparentem „suwerenna demokracja”, narzucając „demokratycznie” koncepcję modernizacji społeczeństwa i państwa „z góry”, czyli drogą realizacji tak kuszącej dla naszych regionalów ideologii „pionu władzy”. I na co się nadziali? Czternastu działaczy kultury i obrońców praw człowieka z Rosji zwróciło się do rządzącego tandemu „Miedwiediew-Putin” z listem, w którym przytaczają niepokojące świadectwa „rosnącego kryzysu politycznego w Rosji, kryzysu błędnej ideologii »pionu władzy«” („Dzień”, 1 czerwca 2011 r.) i ostrzegają przed nadchodzącą katastrofą. Wydaje się, że tam nacieszyli się „sterowaną demokracją”, ale naszym reformatorom tutaj naprawdę „Moskwa — nie rozkaz”. Sami, widać, muszą uderzyć czołem w ścianę — wtedy i przejaśni się. Możliwe. Ale złota zasada tych, którzy kontynuują kuszenie historii symbiotycznymi rządami oligarchów i biurokratów z kompleksem syndromu komendno-administracyjnego, polega na tym, aby zagarnąć wszystko w swoje ręce i jednocześnie głosić potrzebę decentralizacji, deregulacji i delegowania uprawnień organom samorządu lokalnego, instytucjom obywatelskim. …Niedawno byłem na konferencji podsumowującej konkurs na temat: „Ukraina: 20 lat budowania państwa”, ogłoszony przez Fundację Prezydencką Leonida Kuczmy „Ukraina” w lutym 2011 r. dla studentów do 25 lat. W konkursie wzięło udział 1100 studentów ze 119 uczelni z 26 regionów. Na pytanie „Na co przeważnie skierowane są działania władzy państwowej” najwyższy odsetek — 51,5 — miała odpowiedź: „Ochrona interesów poszczególnych grup przemysłowo-finansowych”. A za największe zagrożenie dla Ukrainy ukraińscy studenci uważają „ignorowanie praw i korupcję” (50,5 %). Na drugim miejscu (37,1 %) niestabilność wewnątrzpolityczna. Problem polega przede wszystkim na tym, że przeważająca większość ludności kraju jest odrzucona od życia politycznego, bo na tym placu boju „walczą”, to atakując się nawzajem, to urządzając pokazowe pojednanie, elity polityczne i finansowo-przemysłowe. Jasna sprawa, żeby nie plątali się pod nogami różni tam „średniacy”, ich, czyli mały i średni biznes, skutecznie spychają na margines polityczny i gospodarczy potężni gracze polityczni, biurokratyczni i finansowo-gospodarczy. Więc nie przypadkiem 88 % ankietowanych wśród młodzieży, do 80 % ludzi w średnim wieku i 86 % — w starszym wieku w ciągu 12 ostatnich miesięcy 2009 roku nie brało udziału w żadnym przedsięwzięciu społeczno-politycznym2. Niestety, odrzucenie ludności jeszcze bardziej się nasiliło w porównaniu z 2009 rokiem. I ta społeczno-polityczna bierność przeważającej większości obywateli Ukrainy świadczy o kryzysie ludzkiego zainteresowania włączaniem obywateli do życia politycznego, o odrzuceniu ich od procesu podejmowania społecznie znaczących decyzji. Natomiast ignorowanie praw, a w tym przykład narodowi pokazała władza, doprowadziło do tego, że ludzie nie chcą przestrzegać ustalonych oficjalnych norm i zasad, demonstrując nieufność wobec sądów, milicji i organów wykonawczych władzy. Zatem zaufanie społeczne do porządku prawnego zostało podważone. Wszystko to jest skutkiem rozbieżności interesów polityków i narodu, zrośnięcia władzy i biznesu, które zrodziło obecnie istniejący klanowo-nomenklaturowy kapitalizm. Widzimy już teraz, że władza pragnie kontrolować grupy oligarchiczne, widać, zapożyczając doświadczenie północnego sąsiada, chociaż w rzeczywistości grupy klanowo-oligarchiczne jak dotąd skutecznie kontrolują władzę. Dlatego modernizacja państwa — to naprawdę jedyny nasz strategiczny wybór, co potwierdzają odpowiedzi 1100 ankietowanych uczestników konkursu. Na pytanie: „Co należy zrobić dla wzmocnienia niepodległości Ukrainy?” największy odsetek — 36,0 — otrzymała odpowiedź: „Przeprowadzić efektywne reformy polityczne i gospodarcze”. Dalej — 27,4 % — „podnieść efektywność władzy” oraz „wprowadzić skuteczną system walki z korupcją” (25,2 %). Ukraińskie środowisko studenckie przyczyny naszych problemów i nieszczęść upatruje przede wszystkim w słabości i nieefektywności obecnej władzy, w ignorowaniu praw i w korupcji, w częściowym tylko zapewnieniu konstytucyjnych praw i wolności obywateli (57,4 %), w słabym rozwoju instytucji społeczeństwa obywatelskiego, przede wszystkim organizacji społecznych (62,8 %), w braku samowystarczalnych wspólnot terytorialnych i organów samorządu, których potrzebę stworzenia popiera 57,8 % ankietowanych. Ukraińska młodzież widzi i czuje, że monopolizacja władzy nie jest panaceum na te problemy, które pojawiają się w procesie modernizacji kraju. O czym, powiedzmy, świadczy to, że Partia Regionów pragnie zapełnić swoimi, „naszymi”, ludźmi struktury państwowe na wszystkich szczeblach władzy? Nie tylko o monopolizacji władzy przez jedną partię, ale i o braku w jej kadrowych „rezerwach” specjalistów od modernizacji. Wiadomo, że taka polityka kadrowa do dobrego nie doprowadzi, bo dla wielu regionalów najważniejszy jest biznes, a sukces w tej sferze zależy od stopnia zbliżenia biznesu do władzy. I tutaj nieuchronnie pojawiają się tak pożądane dla urzędników państwowych cieniowe usługi korupcyjne i renta korupcyjna. Czym pochwalić się nam w dwudziestym roku niepodległości? Krajowa gospodarka do tej pory nie jest ustrukturyzowana, nie odpowiada potrzebom modernizacyjnym, instytucje państwowe są słabe, bez naprawionych mechanizmów funkcjonowania w warunkach modernizacji. Kraj nadal „prześladuje” niestabilność polityczna, którą prowokują częste „zanurzenia” w żywioł wyścigów wyborczych. Odczuwa się narastanie walki między nową władzą a strukturami oligarchicznymi, które chcą nadal kontrolować sferę biznesu i procesy wyborcze, bo nie są gotowe pogodzić się z ograniczeniem ich dostępu do zasobów i władzy. Społeczeństwo ukraińskie, mimo zapewnień Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza i jego Partii Regionów, że wreszcie „zszyją” regiony państwa, nadal znajduje się w stanie fragmentarycznego podziału przede wszystkim w
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
