Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №38 за 2011 рік

16 S. · 32 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen. 1 von 32 Einträgen werden auf Ukrainisch angezeigt, während ihre Übersetzung aktualisiert wird.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

TWARZ, STRACHEM NIE STARTA

nitarnej aury narodu” w czasach sprzed 19 lat, wszak “humanitarnej aury już prawie nie ma…” Była to wyrazista charakterystyka pojęcia “szistdesiatnyky” (pokolenie lat sześćdziesiątych) — bo to “nie po prostu pokolenie, a kohorta”, szczegółowa analiza działalności i drogi twórczej tej kohorty, analogie z przeszłymi i obecnymi czasami, a ogólnie — szczerze zaadresowane przesłanie do młodych. Na spotkaniu wystąpili wydawcy z “Łybedi”, gdzie ukazały się nowe książki Liny Kostenko, pisarze, w szczególności Oksana Pachlowska, laureatka Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, profesor Uniwersytetu Rzymskiego “La Sapienza”, która właśnie obchodziła swoje 55-lecie. Laureatka nagrody im. Szewczenki Lina Kostenko jest trzykrotnym Profesorem Honorowym: Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, Uniwersytetu Czerniowieckiego, a od dziś także Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego. Wszak ta wybitna postać jest już od dawna Alma Mater ukraińskiego ducha, bo chociaż “nie było epoki dla poetów, ale byli poeci dla epok”, możemy uczciwie powiedzieć, że żyjemy w epoce Liny Kostenko. 20 września o godzinie 14 w auli Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Mychajła Drahomanowa, jak to się mówi, nie było gdzie szpilki wcisnąć — profesura i studenci oczekiwali gościa, którego witano owacjami na stojąco: poetka, prozaik, tłumaczka, kulturoznawca Lina Wasyliwna Kostenko od dziś, decyzją Rady Naukowej uniwersytetu, jest Profesorem Honorowym tej szanownej uczelni, gdzie zdobywa wyższe wykształcenie 30 tysięcy studentów, pracują 300 profesorów i 600 kandydatów nauk. Kiedyś ta uczelnia nazywała się Kijowskim Instytutem Pedagogicznym imienia M. Gorkiego i tam, w latach 50., odbijają się echem w jej korytarzach kroki młodziutkiej studentki pierwszego roku Liny Kostenko, która zamiast słuchać wykładów z podstaw marksizmu-leninizmu, lubiła wsłuchiwać się w dzwony Soboru Włodzimierskiego i zbierać jesienne żółte liście w ogrodzie botanicznym. Z czasem Lina Kostenko przedłożyła naukę w Wszechzwiązkowym Instytucie Literackim (była studentką Nazima Hikmeta), wydała swoje pierwsze zbiory poetyckie, napisała scenariusze filmowe, zaczęto o niej mówić jako o gwieździe pierwszej wielkości i… uznanie stało się wygnaniem: poetka milczy przez 16 lat, bo etyczna i twórcza bezkompromisowość były (i są!) jej linią obrony. W wykładzie wygłoszonym na cześć Liny Kostenko profesor Wołodymyr Pohrebennyk szczegółowo scharakteryzował wszystkie okresy jej drogi twórczej, wymienił książki, które przyniosły uznanie i miłość czytelników, dały prawo nazwać autorkę poematów “Marusia Czuraj”, “Beresteczko”, tomików poezji “Rzeka Heraklita”, “Hiacyntowe słońce”, powieści “Zapiski ukraińskiego szaleńca” autorytetem moralnym ukraińskiego społeczeństwa. Jak zaznaczył rektor Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia M. Drahomanowa Wiktor Petrowycz Andruszczenko, wkład Liny Kostenko w zachowanie kultury narodowej jest nieoceniony. Tak samo jak jej rola w kształtowaniu młodej osobowości, “żeby zakwitły twarze, strachem nie starte”. Przyjąwszy nagrodę z rąk honorowego rektora uniwersytetu Wołodymyra Becha, Lina Wasyliwna Kostenko zwróciła się do obecnych z wykładem (mamy nadzieję, że będziemy mogli go później opublikować), który chce się, po pierwszym wrażeniu, nazwać “Pod łukami woltaicznymi Golgot”. Bez wątpienia była to swoista parabola, rzucona przez autorkę “Huma- Kor. “SP” Zdjęcie Olesia Dmytrenki Zdjęcie Olesia Dmytrenki PIERWSZY LIDER NOWEJ DOBY DLACZEGO GINIE STAROŻYTNOŚĆ? 10–11 DROGA PRAWDY

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

GORZKA UCIECZKA Z NIEWOLI

Mykoła ŻULYNSKYJ, akademik NAN Ukrainy Ukraina w dwudziestym roku niepodległości znalazła się w niezwykle trudnej sytuacji. Prawie największym problemem okazał się kryzys wiary. Naród pozostał bez duchowej podstawy. Rozczarowania społeczne opadły do krytycznej granicy. Nieufność wobec władzy — sądowej, wykonawczej, przedstawicielskiej, jakiejkolwiek — wyrażana jest tak kategorycznie, że społeczeństwo nieuchronnie wpada w kryzysowy wir nastrojów i przeżyć. Ci, którzy niedawno zdobywali polityczne dywidendy na demaskowaniu kapitalizmu jako systemu bezlitosnej eksploatacji mas, teraz są rządzącą klasą polityczną, która nie obciąża się zasadami moralnymi ani zwiększaniem potencjału intelektualnego. Stare komunistyczne wilki z połamanymi w walce klasowej kłami teraz skutecznie wygryzają sztucznymi szczękami u oligarchów z Partii Regionów, często za ich własnym przyzwoleniem, kawałki tłustego mięsa i oblizują się łakomie z ekranów telewizorów. Obok rozkoszują się w żywiole dzikiego kapitalizmu wyhodowane przez nich młode szakale ze środowiska partyjnej i komsomolskiej nomenklatury, którym brzuchy spuchły od biznesowego otłuszczenia i które wściekle kłapią perłowymi zębami na wszystkich, którzy im niby zazdroszczą — na demokratów, socjalistów i komunistów, a zwłaszcza na nacjonalistów… Oni kochają tylko siebie. I hodują tylko „zielony owoc” oraz pielęgnują instynkt samozachowawczy, który na wszelki wypadek otoczony jest częstokołem niemych „byków”-ochroniarzy. Glamour-elita biznesowa i polityczna poprzez ostentacyjną demonstrację luksusu, wszechwładzy i bezkarności prowokuje inny, nie demokratyczny, opozycyjny rezonans, który może zdetonować okrutny konflikt obywatelski. Zamiast produktywnych idei, które stymulowałyby wypracowanie dyrektyw dotyczących modeli i dróg rozwoju społeczeństwa i państwa, w świadomość społeczną wprowadzana jest filozofia konsumpcji i życiowego sukcesu, bazująca na niemoralnych zasadach dzikiej „kapitalizacji”. Główny fetysz, przed którym chylą głowę nie tylko ci, którzy go wyhodowali i uczynili glamour, ale także ci, którzy dopiero szukają swojej drogi w społecznym samorealizowaniu się, to stosunki towarowo-pieniężne. Czyli interesy. Przede wszystkim własne. Mimowolnie przychodzą na myśl słowa biblijnego proroka Jeremiasza: „Bo od najmniejszego aż do największego każdy oddany jest chciwości, od proroka aż do kapłana każdy postępuje zdradliwie; leczą rany mojego ludu powierzchownie, mówiąc: Pokój, pokój!, a pokoju nie ma. Czyż wstydzą się, że popełnili obrzydliwość? Wcale się nie wstydzą i nie umieją się rumienić” (Biblia. Jeremiasz. 6 : 13–15). Jak widzimy, nic nowego od czasów biblijnych nie pojawiło się na tym świecie pod słońcem — sieci Plutona próbują oplatać każdą władzę od stóp do głów i prawie każda władza rwie się do walki z chciwością, czytaj: z korupcją, tylko dlaczegoś nie od głowy zaczynają czyścić władzę, a od ogona. Jak rybę. Choćbyśmy nie wiem jak pragnęli bronić postulatu: „Ukraina — państwo demokratyczne”, to jednak przeważająca większość Ukraińców uważa, że dzisiaj we władzę wrosła kryminalna burżuazja i struktury mafijne, które systemowo legalizują dyktaturę oligarchów. Ponieważ oligarchowie są najbardziej wpływowymi graczami politycznymi w naszym kraju, to właśnie oni stukają paluszkami w polityczny barometr, podganiając wskaźnik poziomu politycznej pogody na Ukrainie do znaku „demokracja”. W rzeczywistości „zamawiają” taką pogodę, która coraz wyraźniej określa się terminem „autorytaryzm”. Bo kto dzisiaj kontroluje przepływy finansowe w państwie? Kto prawie totalnie posiada elektroniczne środki masowego przekazu? Kto kieruje Radą Najwyższą Ukrainy, czyli czyją wolę, czyją politykę wykonuje posłusznie, na skinienie ręki „partregionalnego dyrygenta” Czeczetowa korpus deputowanych z pakietem kontrolnym głosów (czytaj: akcji)? Zatem polityczną pogodę na Ukrainie zamawiają i zapewniają oligarchowie, którzy twardo stanęli na fundamencie autorytaryzmu, ale nad sobą rozłożyli parasol z napisem „Demokracja”. Wydaje się, że nic im nie zagraża. Opozycyjne siły polityczne są słabe, bo rozdrobnione, zainfekowane bakcylami wodzostwa i zaściankowego politycznego autorytaryzmu. Wielka część ludności jest politycznie bierna, bo rozczarowana i zdezorientowana, nikomu i w nic nie wierzy. Zwykły ukraiński człowiek jest przekonany, że demokracja niczym realnie nie jest zapewniona — nie oferuje konkretnego praktycznego, powiem więcej — korzystnego ekwiwalentu. W czym obywatel Ukrainy widzi realizację demokracji? W sprawiedliwej władzy? W uczciwym sądownictwie? W zaufaniu do milicji? W przyjęciu bez łapówki na uniwersytet? Może naród zobaczył, jak nowa władza zdecydowanie zdemontowała stare polityczne, ideologiczne, gospodarcze struktury i komuno-sowieckie symbole wraz z byłą komunistyczno-partyjną, sowiecką, komsomolską nomenklaturą? Aha, doczekali się! Większość współczesnych ukraińskich biznes-polityków z charakteru myślenia politycznego to wychowankowie niedalekiej przeszłości, gdzie moralność, duchowość, patriotyzm nie były kultywowane, a obecne deklaracje o wejściu w sferę realiów i wartości europejskiej demokracji — to nie tyle pożądany wewnętrzny zew, co polityczna gra, obliczona na daleką perspektywę. Jak można przeprowadzić modernizację kraju, jak efektywnie wdrażać nowe reformy rynkowe, kiedy ich realizację ma zapewniać stary korpus administracyjny i, co najważniejsze, według starych schematów komendno-administracyjnych? Czyż nie w tym główna przyczyna niskiej efektywności reform 2010 roku? Prezydent Ukrainy Wiktor Janukowycz w Dorocznym Orędziu do Rady Najwyższej Ukrainy przyznał: „Z zamysłów i planów na 2010 rok zdołaliśmy zrealizować co najwyżej jedną trzecią. W czym widzę przyczyny niskiej efektywności? Przede wszystkim rok 2010 pokazał, że daleko nie we wszystkim władza i społeczeństwo były gotowe na zaproponowane zmiany. Zbiurokratyzowana maszyna państwowa, która przetrwała za każdej władzy, siłą inercji próbuje zachować swoje zwykłe mechanizmy zarządzania, swoje możliwości administracyjne i korupcyjne schematy cieniowego zarobkowania”1. Wszyscy dzisiaj na Ukrainie — i ci, którzy u władzy, i ci, którzy w opozycji — uświadamiają sobie, że korupcja to zjawisko systemowe, które już głęboko zakorzeniło się w praktyce efektywnego wzbogacania się za pomocą cieniowych schematów i które niszczy od wewnątrz państwo, człowieka, społeczeństwo i zagraża prawom i wolnościom obywateli. Dla przeprowadzenia modernizacji wszystkich sfer życia — takie ambitne zadanie postawiła przed sobą obecna władza — należy uruchomić ogromny kompleks mechanizmów państwowych, dźwigni i wpływów kontroli społecznej, naprawić system sprzężenia zwrotnego władzy i społeczeństwa, a co najważniejsze, na co postawiła główny zakład Partia Regionów, to podnieść zdolność do działania organów władzy, uformować efektywnie funkcjonującą pionową strukturę władzy. To był prawie najważniejszy atut, którym obecna władza postanowiła zagrać w nadziei na zdobycie zaufania obywateli. Miano nadzieję, że w świadomości społecznej zachował się mit o „silnym liderze”, który władczą, ale sprawiedliwą ręką zaprowadzi porządek w państwie i wskaże drogę do szczęśliwej przyszłości. Jeśli nawet dojdzie do pewnego ograniczenia praw i wolności obywatelskich, to sukcesy w „zaprowadzaniu porządku” łatwo przykryją te nieistotne dla znacznej części ludności uszczuplenia demokracji. Cóż, zdecydowanie rozszerzono uprawnienia władcze Prezydenta Ukrainy, teraz w jego rękach skoncentrowana jest wielka władza, co pozwala mu i jego Partii Regionów usadowić prawie w każdym fotelu państwowym rodzimy regionalny tyłek. A do tego cierpliwie przejmować organy samorządu lokalnego. Przenieśli się-przesiedli swoi, z reguły z Doniecka i Makiejewki, niekiedy z innych, ale wschodnich, południowych czy stołecznych gabinetów do innych, ale wyższych pod względem prestiżu biur i dawaj metodą komendno-administracyjną modernizować inne regiony. I czy wiele zdążyli wysiedzieć? Tylko zaparzyli tyłki, a co się wykluło? Już Rosja przemaszerowała brawurowym marszem z transparentem „suwerenna demokracja”, narzucając „demokratycznie” koncepcję modernizacji społeczeństwa i państwa „z góry”, czyli drogą realizacji tak kuszącej dla naszych regionalów ideologii „pionu władzy”. I na co się nadziali? Czternastu działaczy kultury i obrońców praw człowieka z Rosji zwróciło się do rządzącego tandemu „Miedwiediew-Putin” z listem, w którym przytaczają niepokojące świadectwa „rosnącego kryzysu politycznego w Rosji, kryzysu błędnej ideologii »pionu władzy«” („Dzień”, 1 czerwca 2011 r.) i ostrzegają przed nadchodzącą katastrofą. Wydaje się, że tam nacieszyli się „sterowaną demokracją”, ale naszym reformatorom tutaj naprawdę „Moskwa — nie rozkaz”. Sami, widać, muszą uderzyć czołem w ścianę — wtedy i przejaśni się. Możliwe. Ale złota zasada tych, którzy kontynuują kuszenie historii symbiotycznymi rządami oligarchów i biurokratów z kompleksem syndromu komendno-administracyjnego, polega na tym, aby zagarnąć wszystko w swoje ręce i jednocześnie głosić potrzebę decentralizacji, deregulacji i delegowania uprawnień organom samorządu lokalnego, instytucjom obywatelskim. …Niedawno byłem na konferencji podsumowującej konkurs na temat: „Ukraina: 20 lat budowania państwa”, ogłoszony przez Fundację Prezydencką Leonida Kuczmy „Ukraina” w lutym 2011 r. dla studentów do 25 lat. W konkursie wzięło udział 1100 studentów ze 119 uczelni z 26 regionów. Na pytanie „Na co przeważnie skierowane są działania władzy państwowej” najwyższy odsetek — 51,5 — miała odpowiedź: „Ochrona interesów poszczególnych grup przemysłowo-finansowych”. A za największe zagrożenie dla Ukrainy ukraińscy studenci uważają „ignorowanie praw i korupcję” (50,5 %). Na drugim miejscu (37,1 %) niestabilność wewnątrzpolityczna. Problem polega przede wszystkim na tym, że przeważająca większość ludności kraju jest odrzucona od życia politycznego, bo na tym placu boju „walczą”, to atakując się nawzajem, to urządzając pokazowe pojednanie, elity polityczne i finansowo-przemysłowe. Jasna sprawa, żeby nie plątali się pod nogami różni tam „średniacy”, ich, czyli mały i średni biznes, skutecznie spychają na margines polityczny i gospodarczy potężni gracze polityczni, biurokratyczni i finansowo-gospodarczy. Więc nie przypadkiem 88 % ankietowanych wśród młodzieży, do 80 % ludzi w średnim wieku i 86 % — w starszym wieku w ciągu 12 ostatnich miesięcy 2009 roku nie brało udziału w żadnym przedsięwzięciu społeczno-politycznym2. Niestety, odrzucenie ludności jeszcze bardziej się nasiliło w porównaniu z 2009 rokiem. I ta społeczno-polityczna bierność przeważającej większości obywateli Ukrainy świadczy o kryzysie ludzkiego zainteresowania włączaniem obywateli do życia politycznego, o odrzuceniu ich od procesu podejmowania społecznie znaczących decyzji. Natomiast ignorowanie praw, a w tym przykład narodowi pokazała władza, doprowadziło do tego, że ludzie nie chcą przestrzegać ustalonych oficjalnych norm i zasad, demonstrując nieufność wobec sądów, milicji i organów wykonawczych władzy. Zatem zaufanie społeczne do porządku prawnego zostało podważone. Wszystko to jest skutkiem rozbieżności interesów polityków i narodu, zrośnięcia władzy i biznesu, które zrodziło obecnie istniejący klanowo-nomenklaturowy kapitalizm. Widzimy już teraz, że władza pragnie kontrolować grupy oligarchiczne, widać, zapożyczając doświadczenie północnego sąsiada, chociaż w rzeczywistości grupy klanowo-oligarchiczne jak dotąd skutecznie kontrolują władzę. Dlatego modernizacja państwa — to naprawdę jedyny nasz strategiczny wybór, co potwierdzają odpowiedzi 1100 ankietowanych uczestników konkursu. Na pytanie: „Co należy zrobić dla wzmocnienia niepodległości Ukrainy?” największy odsetek — 36,0 — otrzymała odpowiedź: „Przeprowadzić efektywne reformy polityczne i gospodarcze”. Dalej — 27,4 % — „podnieść efektywność władzy” oraz „wprowadzić skuteczną system walki z korupcją” (25,2 %). Ukraińskie środowisko studenckie przyczyny naszych problemów i nieszczęść upatruje przede wszystkim w słabości i nieefektywności obecnej władzy, w ignorowaniu praw i w korupcji, w częściowym tylko zapewnieniu konstytucyjnych praw i wolności obywateli (57,4 %), w słabym rozwoju instytucji społeczeństwa obywatelskiego, przede wszystkim organizacji społecznych (62,8 %), w braku samowystarczalnych wspólnot terytorialnych i organów samorządu, których potrzebę stworzenia popiera 57,8 % ankietowanych. Ukraińska młodzież widzi i czuje, że monopolizacja władzy nie jest panaceum na te problemy, które pojawiają się w procesie modernizacji kraju. O czym, powiedzmy, świadczy to, że Partia Regionów pragnie zapełnić swoimi, „naszymi”, ludźmi struktury państwowe na wszystkich szczeblach władzy? Nie tylko o monopolizacji władzy przez jedną partię, ale i o braku w jej kadrowych „rezerwach” specjalistów od modernizacji. Wiadomo, że taka polityka kadrowa do dobrego nie doprowadzi, bo dla wielu regionalów najważniejszy jest biznes, a sukces w tej sferze zależy od stopnia zbliżenia biznesu do władzy. I tutaj nieuchronnie pojawiają się tak pożądane dla urzędników państwowych cieniowe usługi korupcyjne i renta korupcyjna. Czym pochwalić się nam w dwudziestym roku niepodległości? Krajowa gospodarka do tej pory nie jest ustrukturyzowana, nie odpowiada potrzebom modernizacyjnym, instytucje państwowe są słabe, bez naprawionych mechanizmów funkcjonowania w warunkach modernizacji. Kraj nadal „prześladuje” niestabilność polityczna, którą prowokują częste „zanurzenia” w żywioł wyścigów wyborczych. Odczuwa się narastanie walki między nową władzą a strukturami oligarchicznymi, które chcą nadal kontrolować sferę biznesu i procesy wyborcze, bo nie są gotowe pogodzić się z ograniczeniem ich dostępu do zasobów i władzy. Społeczeństwo ukraińskie, mimo zapewnień Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza i jego Partii Regionów, że wreszcie „zszyją” regiony państwa, nadal znajduje się w stanie fragmentarycznego podziału przede wszystkim w

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

regionalnym, ideowo-politycznym, społeczno-gospodarczym i językowo-kulturowym. Co więcej, ten podział jest jeszcze aktywnie stymulowany i pogłębiany prowokacyjnymi działaniami (wystarczy wspomnieć ustawę o czerwonym sztandarze zwycięstwa i to, do jakich skutków doprowadziła), co dodatkowo utrudnia proces kształtowania narodowej solidarności i skonsolidowanego społeczeństwa. Polityka humanitarna państwa okazała się mglista, nieefektywna, by nie rzec: upadła. Świadczy o tym narastanie moralno-psychologicznej apatii ludności, duchowe wyczerpanie społeczeństwa ukraińskiego, rozpowszechnianie ideologii konsumpcjonizmu, cynicznego pragmatyzmu, nihilizmu prawnego, brak sensownych życiowych orientacji ukraińskiego człowieka. Wydawałoby się, że jest jeden plus: odnowienie dobrosąsiedzkich stosunków z Federacją Rosyjską. Ale za jaką cenę? Co Ukraina otrzymała w wyniku podpisania porozumień charkowskich? Paradoks: najwyższe ceny gazu w Europie. Wzrost obrotów handlowych? Tak, ale w tym obrocie import rosyjski przeważa niemal o 2 mld dolarów. Ponadto Rosja zadomowiła się ze swoją Flotą Czarnomorską na Ukrainie bóg wie na ile dziesiątków lat, gospodarując na Krymie i rozszerzając swoją ekspansję informacyjną na cały ukraiński przestrzeń cywilizacyjną. Władza biernie przygląda się temu wszystkiemu, demonstrując swój tak zwany neutralny, a dokładniej pozablokowy status, tymczasem powoli wpycha Ukrainę w paszczę nowego związku, teraz Unii Celnej, i ledwo odpiera restrukturyzację „Naftohazu”, energetykę jądrową, przemysł lotniczy… Ale to tylko na razie. Kredyty Międzynarodowego Funduszu Walutowego i Banku Światowego nie będą napływać bez końca. Trzeba przecież zacząć je spłacać, oddawać. Nawiasem mówiąc, zewnętrzny dług Ukrainy wzrósł w 2010 roku o 5,1 mld dol. USA. Na 1 maja 2011 roku wynosił 463,3 mld hrn. A tylko w tym — 2011 — roku, zgodnie z harmonogramem wykonania zobowiązań rządowych, Ukraina ma spłacić 10,06 mld dol. USA długu zewnętrznego. Tymczasem publiczny konflikt o nieprzewidywalnych skutkach dojrzewa. Rozwarstwienie warstw ludności Ukrainy się pogłębia — większość obywateli myśli przede wszystkim o chlebie powszednim, a rządzącym wydaje się, że Ukraińcom właściwa jest jakaś fatalistyczna uległość wobec władzy. Mianowicie, Ukraińcy, przynajmniej zdecydowana większość, wyznają biblijną prawdę: „Każda władza pochodzi od Boga” — po co więc się oburzać, protestować, wybuchać gniewem nieposłuszeństwa? Jeśli ktoś przypomni o Pomarańczowej Rewolucji, to można odpowiedzieć, że to tylko epizod narodowy. Dla Ukraińców najważniejsze to dobrobyt, rodzina i spokój, a prawa i wolności obywatelskie — przecież my je gwarantujemy, Ukraina jest państwem demokratycznym. Uznany autorytet moralny narodu Łubomyr Huzar stwierdza: „Naród dla zachowania porządku powinien słuchać władzy. Przynajmniej wtedy, gdy ona nie występuje przeciwko woli Bożej. Gdy jednak władza zaczyna występować przeciwko Bożemu porządkowi, krzywdzi ludzi, naród ma prawo wystąpić przeciwko władzy — w takim stopniu, by władzę obalić”3. Przykro to przyznać, ale wszystkie te problematyczne napięcia, które elektryzują atmosferę społeczną, zbyt długo wystawiają na próbę cierpliwość narodu i nie pobudzają ludzi do walki o swoje prawa i wolności. Bardzo głęboko w świadomość i uczucia ukraińskiego człowieka wgryzło się owo niewolnicze posłuszeństwo, gotowość do konformizmu, do przystosowania się, pragnienie przetrwania w uległości pod każdą władzą, nawet kosztem własnej godności narodowej, zasad moralnych, postawy światopoglądowej. Dlatego tak leniwie zdejmujemy z siebie te niewolnicze szaty uległości i mimikry, które na nas „narzuciły” reżimy kolonizatorskie, zwłaszcza władza komunistyczna. Niestety, drogę od „ciemnego carstwa” — od niewoli do Świątyni wolności — my, Ukraińcy, pokonujemy bez szczególnego sukcesu w zmianie nastrojów i świadomości społecznej. Prawda, niezależna Ukraina ma już szlachetne rewolucyjne doświadczenie pokojowego obalania tej władzy, która nie zapewniła praw i wolności człowieka, nie otworzyła perspektyw osiągnięcia przez człowieka życiowego sukcesu, przede wszystkim dobrobytu materialnego, pokoju, spokoju, stabilności, sprawiedliwości, porządku. Ukraińcy bardzo wrażliwie, choć z zadziwiającą cierpliwością reagują na przeradzanie się władzy i przede wszystkim boją się o swoją pomyślność — materialną, o rodzinę, zdrowie, o spokój w kraju, o sprawiedliwość i porządek. Bo w hierarchii wartości ukraińskiego człowieka, jak świadczą badania socjologiczne Centrum Razumkowa („Dzerkało tyżnia”, nr 21, 11 czerwca 2011 r. i nr 22, 18 czerwca 2011 r.), zdrowie, rodzina, dobrobyt zajmują pierwsze miejsca, dlatego 53,9% ludności Ukrainy jest gotowa wyjść na ulicę z protestem w razie znacznego pogorszenia warunków życia. Już ponad połowa ludności Ukrainy była w czerwcu b.r. gotowa do aktywnych akcji protestacyjnych, podczas gdy w marcu, według badania Instytutu Horszeninina, gotowych wychodzić na ulice i brać udział w akcjach protestu było 45,3%. Nawiasem mówiąc, tylko 2,6% respondentów jest dziś gotowych wyjść na ulice w poparciu dla obecnej władzy. Zatem w sytuacji upadku społecznego, nasilania się degradacji moralnej społeczeństwa, narastania w masowej świadomości nastrojów pesymistycznych szczególna odpowiedzialność za przyszłość państwa spoczywa na władzy. I nie tylko dlatego, że w więk- Zdjęcie Olesia Dmytrenka Wśród obywateli Ukrainy wciąż silne są nastroje paternalistyczne — ponad połowa ankietowanych (57,1 %) uważa, że to właśnie państwo jest zobowiązane do wspierania sprawiedliwości społecznej w społeczeństwie, niedopuszczania do wielkiej różnicy w dochodach i zapewniania obywatelom dobrobytu materialnego („Dzerkało tyżnia”, nr 21, 11 czerwca 2011 r.). Problem leży gdzie indziej — w tym, że człowiek oczekuje od władzy realnego, pewnego wsparcia w realizacji swoich planów, swoich twórczych możliwości i zdolności, a tego wsparcia nie ma. Dlatego też większość obywateli nie ma nadziei na lepszy dzień, perspektyw poprawy życia, nie ma realnych życiowych strategii. To kryzys humanitarny, u jego podstaw leży moralna degradacja społeczeństwa, duchowe wyczerpanie narodu. To kryzys światopoglądowy, kulturowy, dlatego jest on najniebezpieczniejszy. Czyż nie widzimy, w jakim stanie znajduje się narodowa przestrzeń kulturalno-informacyjna? W istocie jest ona okupowana, ponieważ znajduje się w strefie rosyjskich interesów zewnętrznopolitycznych. Teraz, za rządów Partii Regionów wraz z komunistami i innymi politycznymi spekulantami, dochodzi do aktywnego wprowadzania prosowieckich treści do retoryki politycznej oraz do informacyjnego „zombizowania” nastrojów społecznych. O problemie „sowietyzacji” społeczeństwa ukraińskiego należy mówić osobno, chociaż jest on bezpośrednio związany z wciąganiem Ukrainy w eurazjatycki system wartości, który tak aktywnie wprowadza na Ukrainie odiozny „Russkij mir”. Czy obecnej ukraińskiej władzy nie jest oczywiste, że adepci „Russkogo mira”, a są to przede wszystkim wpływowi rosyjscy politycy i Patriarchat Moskiewski, snują daleko idący cel: ustanowienie pełnej kontroli nad gospodarczą, polityczną, kulturalno-informacyjną i wyznaniową przestrzenią Ukrainy. I w tym celu wykorzystują różnorodne dźwignie wpływu — od wizyt Patriarchy Cyryla na Ukrainie po zakusy na „Naftohaz” i „zaproszenia” do Unii Celnej. Szczególnie aktywnie rozgrywana jest „karta językowa”, weszło w praktykę systemową informacyjne „pranie mózgu” społeczeństwa ukraińskiego. Przede wszystkim rosyjskich mniejszości narodowych i rosyjskojęzycznej ludności w celu „zaszczepiania” w nastrojach społecznych idei „wschodniosłowiańskiego świata”. Kto, jeśli nie Partia Regionów, stara się uchwalić taką ustawę językową, która zawęża i tak ograniczone możliwości funkcjonowania języka ukraińskiego? Czyż nie ta sama rządząca partia poparła prowokacyjny projekt ustawy o tak zwanej fladze zwycięstwa — czerwonej fladze krwawej komunistycznej dyktatury? Czyż nie jej przedstawiciel stara się zawęzić przestrzeń języka ukraińskiego w oświacie i nauce? Jak tu nie przypomnieć słów gniewu, oburzenia i bólu, wypowiedzianych w 1913 roku przez poetę i publicystę „Ukraińskiej Chaty” M. Srібlanskiego, które tak wymownie świadczą o dzisiejszej kulturalno-informacyjnej atmosferze na Ukrainie: „Kto zalał wszystkie miasteczka i wsie Ukrainy obcym językiem, kto wdziera się w naszą duszę ze swoją «kulturą», kto zalewa nasz kraj milionami swoich książek, gazet itp. środkami narzucania nam obcej narodowości, kto głosi teorie niwelacyjne, wspólnotę interesów przy warunku naszego wynarodowienia, kto niszczy naszą narodową odporność antynarodowymi koncepcjami życia? Wy — szowiniści, wy «demokratyczni» kolonizatorzy, «postępowi» ushkuiniki i gwałtownicy”. Społeczeństwo ukraińskie nadal pozostaje w stanie rozbicia, w narastającym podziale nie tylko o charakterze regionalnym, ale także społeczno-gospodarczym, ideowo-politycznym i językowym. A to jest niezwykle poważne zagrożenie dla suwerenności państwa. Nieprzypadkowo S. Huntington podkreślał: największym zagrożeniem dla samodzielnego istnienia państw jest rozdarta świadomość narodu. Dlatego istnieją wszelkie podstawy, by zaliczyć Ukrainę do listy „krajów rozdartych” (S. Huntington). Czy obecna władza uświadamia sobie to zagrożenie? W Corocznym Orędziu Prezydenta Ukrainy do Rady Najwyższej Ukrainy czytamy: „Państwo dziś stara się znaleźć kompromisowe modele polityki humanitarnej, które łączyłyby społeczeństwo, zaspokajałyby interesy i potrzeby absolutnej większości obywateli Ukrainy”4. W tym celu Prezydent Ukrainy proponuje zainicjowanie dialogu narodowego jako podstawy konsolidacji społeczeństwa wokół państwa i jego interesów narodowych. Wydawałoby się, dlaczego nie witać takiej inicjatywy, choć na przykład polityka językowa czy kwestia pamięci historycznej, uważane za szczególnie drażliwe problemy, w rzeczywistości nie są przedmiotem dyskusji, są skrajnie aktualne i ważne dla przeważającej części ludności ukraińskiej. Dla polityków — tak, ponieważ są to spekulacyjnie opłacalne tematy. Przecież w tym samym Corocznym Orędziu powiedziano: „Tak, tylko 7 % obywateli Ukrainy zalicza kwestię językową, a mianowicie problem statusu państwowego języka rosyjskiego, do liczby 25 głównych problemów życiowych, które ich niepokoją”5. Gdyby nie było prowokacyjnych politycznych inicjatyw dotyczących drugiego języka państwowego — rosyjskiego, nie byłoby również problemu rozłamu językowego Ukrainy, a co najważniejsze, szybko znalazłby się konsensus społeczny, porozumienie i zgoda. Jednak obecna władza nie spieszy się, by kształtować spójny system orientacji wartościowych, który konsolidowałby społeczeństwo ukraińskie i był mobilizującym drogowskazem w działalności obywateli i instytucji państwowych. Chodzi ostatecznie o ogólnonarodową ideę, dzięki której można by „naładować” ducha narodu, nastroje społeczne energią państwowego samostanowienia i skonsolidować naród, zatrzymać moralną degradację i duchowe wyczerpanie społeczeństwa ukraińskiego. Jak mądrze powiedział Papież Jan Paweł II podczas pobytu na Ukrainie w czerwcu 2001 roku: „Naród ginie, jeśli upada jego duch. Naród rośnie, jeśli jego duch wciąż się podnosi: taki naród nie może zniszczyć żadna siła zewnętrzna”. Ideologiom konsumpcjonizmu, wzbogacania się za wszelką cenę, cynicznemu pragmatyzmowi i nihilizmowi prawnemu należy przeciwstawić taki kompleks ideologiczny, taki system sensownych orientacji życiowych, który podnosiłby ducha narodu, umacniał wiarę w lepsze dni każdego człowieka i Ukrainy, „gasił” te gorące błyski sprzeczności o charakterze społeczno-kulturowym, językowym, wyznaniowym i, oczywiście, międzyregionalnym. Doskonale rozumie to ukraińska młodzież. Tych 1100 uczestników konkursu na temat: „Ukraina: 20 lat budowania państwa”, którzy, przypominam, reprezentowali 119 uczelni wyższych z 26 regionów, na pytanie: „Jaki wpływ ma idea narodowa na rozwój Ukrainy?” 84,6 % ankietowanych odpowiedziało: „Brak idei narodowej hamuje budowę państwa”. A idea narodowa powinna być przede wszystkim ukierunkowana na ochronę interesów wszystkich obywateli Ukrainy (58,0). Te prawie 85 % respondentów, którzy są przekonani, że właśnie brak idei narodowej jest najważniejszą przeszkodą w skutecznym budowaniu państwa, myśleli, jestem przekonany, o godności narodowej, o autorytecie i cywilizacyjnym hartowaniu ojczystego państwa, o napełnianiu Ukraińców witalną energią oraz o uświadomieniu sobie przez nich wspólnego celu — budowy demokratycznej, gospodarczo i duchowo potężnej, kwitnącej, niepodległej Ukrainy. Jakże wymowne świadectwo odpowiedzialności ukraińskiego studenctwa za los państwa! Przecież idea narodowa ma jednoczyć naród, budzić ducha uśpionego upokarzającą niewolą, wszczepiać w świadomość społeczną wiarę w lepszy dzień swojego bytu i bytu narodu, państwa, pielęgnować braterstwo, porozumienie i zgodę. I jak tu nie przypomnieć „Modlitwy” Tarasa Szewczenki, jego testamentu także dla nas: A wszystkim nam razem na ziemi Jednomyślność daj I braterstwo ześlij. _______________ 1 Modernizacja Ukrainy — nasz strategiczny wybór. Coroczne Orędzie Prezydenta Ukrainy do Rady Najwyższej Ukrainy. — Kijów, 2011. — S. 15. 2 Zob.: Społeczeństwo ukraińskie 1992—2009. Dynamika zmian społecznych. Instytut Socjologii NAN Ukrainy. 2009. 3 Lubomyr Huzar. Prawo — podstawa podstaw. — Dzerkało tyżnia. — Nr 21. — 11 czerwca 2011 r. 4 Modernizacja Ukrainy — nasz strategiczny wybór. — S. 52. 5 Tamże. — S. 53.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

JEŚLI KIRYŁ JEST „NASZ”, TO CZYI JESTEŚMY MY?

Ilko DUVANSKYJ, członek „Proświty”, m. Ługańsk. Z uwagi na wydarzenia ostatniego czasu, na Ukrainie w ogóle, a na jej wschodnich terenach w szczególności (represje wobec opozycji, zamykanie szkół ukraińskojęzycznych, próby rewizji ustawodawstwa językowego itp.), całkiem naturalna jest niedawna wizyta w Ługańsku moskiewskiego patriarchy Kiryła (Władimira Gundiajewa). Wizyta ta nie była przypadkowa, gdyż odbywała się w kontekście zainicjowanego przez samego Kiryła programu budowy „Ruskiego Świata”. Z wyprzedzeniem, za wiedzą i błogosławieństwem władz centralnych oraz lokalnych, w mieście ustawiono billboardy i rozwieszono banery o następującej treści: „Ługańczanie z miłością witają swojego Patriarchę”. Przekazy te wywołały niemało pytań u ługańczan: „A czyj w takim razie jest Metropolita Wołodymyr, skoro Kirył jest nasz?”. Sam przyjazd osoby duchownej wiązał się z niesłychanymi środkami bezpieczeństwa, jak gdyby w Ługańsku mieszkało najwięcej w porównaniu z jakimkolwiek innym miejscem „ukraińskich burżuazyjnych nacjonalistów”, którzy myślą tylko o zniszczeniu „kanonicznego prawosławia”. Już później, po wyjeździe patriarchy, mieszkańcy centrum obwodowego przerazili się, jaką dziurę w budżecie miejskim zrobili zarządcy Ługańska obsługą wizyty (według niektórych obliczeń przyjazd Kiryła kosztował 10% rocznego budżetu miasta — i to w czasie, gdy centrum obwodowe dotkliwie cierpi z powodu niedofinansowania podstawowych projektów społecznych, stale podnoszone są taryfy za usługi komunalne i przejazdy w transporcie). „Godnymi” wtórującymi lokalnym włodarzom okazali się poszczególni przedstawiciele rzekomo „ukraińskiego” kozactwa, którzy witali moskiewskiego popa — patriarchę Kiryła — na ługańskim lotnisku. Oprócz tego ci sami „kozacy” ochraniali go w drodze do centrum miasta oraz podczas nabożeństwa w soborze Włodzimierskim, gdzie próbowano całować nie tylko rękę, ale i stopę „kanonicznego” zwierzchnika. Przypominało to zachowanie niektórych kozaków i starszyzny po tragedii baturyńskiej, kiedy to, wypełniając wolę cara Piotra, pojechali do Głuchowa wybierać „lojalnego” hetmana. Gość ze stolicy sąsiedniego państwa przebywał w naszym kraju dwa dni, podczas których nie tylko odprawiał liturgie, ale i spotykał się z najwyższymi urzędnikami Ługańska i obwodu — przewodniczącym obwodowej administracji państwowej W. Prystiukiem, przewodniczącym rady obwodowej W. Hołenką, ługańskim merem S. Krawczenką, a także przewodniczącym frakcji Partii Regionów w Radzie Najwyższej Ukrainy O. Jefremowem. O czym mogli rozmawiać wymienieni z patriarchą, pozostaje tylko zgadywać — ale z pewnością nie o niepodległej Ukrainie i nie o Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej. A jednak o czym, skoro zgodnie z Konstytucją Ukrainy Cerkiew jest u nas oddzielona od państwa? I drugie pytanie — do pana Tabacznyka: na jakiej podstawie kierownicy szeregu uczelni i liceów Ługańska tworzyli masówkę dla kazań przyjezdnego popa? Bardzo wymowne, że jedną z mszy przyjezdny patriarcha odprawiał nie gdzie indziej, a… pod pomnikiem wodza światowego proletariatu, wojującego bezbożnika towarzysza Lenina. Przy tym część „zwolenników” tow. Gundiajewa stanowili przymusowo przywiezieni na Plac Teatralny młodzi ludzie ze Wschodnioukraińskiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Dala oraz Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu Agrarnego, który jest znany w całej Ukrainie z najbardziej bezwzględnego wykorzystywania zasobów administracyjnych. Pragnąc godnie przeciwstawić się „arii moskiewskiego gościa”, ukraińscy patrioci Ługańszczyzny rano 15 września przeprowadzili swoją akcję, rozwijając na Placu Jarmarcznym centrum obwodowego największą na świecie Flagę Państwową Ukrainy o wymiarach 50x30 m. Inicjatorem tego przedsięwzięcia, które poparli wszyscy świadomi Ukraińcy Ługańska, było obwodowe zjednoczenie towarzystwa „Proświta” wraz z obwodowymi organizacjami partyjnymi o kierunku narodowo-państwowym. Należy podkreślić, że akcja ta odbyła się pomimo nielegalnego zakazu ługańskiego komitetu wykonawczego, uchylonego dopiero w przeddzień decyzją sądu. Prawdopodobnie nie obyło się tu bez ingerencji władz kijowskich, w opinii których „ługańscy towarzysze zbyt wiele biorą na siebie”. Lokalne media prorządowe, z zachwytem relacjonując wizytę Kiryła w centrum obwodowym, jednocześnie „nie zapominały” o tej akcji ukraińskich patriotów, już tradycyjnie charakteryzując ich pogardliwymi etykietami: „nacjonaliści”, „banderowcy”, „pomarańczowi”. Irina MAGRYCKA, m. Ługańsk. Ze wszystkich pasażerów miałam szczęście chyba największe, bo do mojego przedziału wsiedli ksiądz, jego pomocnica i z nimi dwunastoletni chłopiec. Ledwo pociąg ruszył, do „batiuszki” zaczęły po kolei podchodzić wszystkie kobietki w chustkach i, złożywszy pokornie ręce i spuściwszy oczy, prosiły go o błogosławieństwo. Batiuszka łaskawie kładł na ich dłonie swoją prawicę, a one służalczo ją całowały; w lewej ręce ksiądz trzymał komórkę, która często dzwoniła, przerywając rytuał. Rano ta procedura się powtórzyła. Ksiądz więcej omawiał przez telefon sprawy organizacyjne, związane z pikietowaniem przez „prawosławnych” Rady Najwyższej z żądaniem zakazu stosowania kodów identyfikacyjnych dla obywateli i wprowadzenia plastikowych paszportów oraz wizytą w Ławrze Kijowsko-Pieczerskiej, a przy okazji załatwiał kwestie noclegu i wyżywienia. Kobiety rozmawiały mało, więcej czytały Pismo Święte. GŁĘBOKIE NIEWIEDZA CZY MROKOBIEŃSTWO? Ja, wykazując natarczywe pragnienie porozmawiania, otrzymałam od tych kobiet wiele ciekawych informacji: o tym, że ich cerkiew jest jedyną kanoniczną cerkwią prawosławną, a wszystkie inne to „rozłamowcy”, „odstępcy”; że Ukraińcy i Rosjanie to jeden naród; że starocerkiewnosłowiański jest żywym językiem i ma przed sobą wielką przyszłość, a ukraiński to język sztuczny, który powstał z rosyjskiego drogą mieszania z polskim i austriackim; że Ukraina musi jak najszybciej zlać się z wielką Rosją. itp., przy tym zapominając, że naród już sam dobrze rozumie, kto jest kim: w rzeczywistości sami możnowładcy i ich trubadurzy to rosyjscy szowiniści, “niewolnicy, podnóżki, błoto Moskwy”. Przedstawiciele władz lokalnych sami nie zaprzeczają politycznemu podtekstowi wizyty moskiewskiego patriarchy. W tej sprawie wypowiedział się (przejęzyczył się?) dyrektor generalny Ługańskiej Obwodowej Państwowej Kompanii Telewizyjno-Radiowej Rodion Mirosznik: jego zdaniem, właśnie teraz, kiedy między Ukrainą a Rosją zarysowały się sprzeczności gospodarcze, niezwykle ważne jest zachowanie jedności duchowej. I niektórzy ze sług Cerkwi mu wtórują, oświadczając, że “Ukraina była, jest i będzie w orbicie Patriarchatu Moskiewskiego”. Tym samym staje się jasne, że ci działacze w rzeczywistości pracują na rzecz rozłamu Ukrainy, niezgody w jej społeczeństwie na korzyść “russkiego miru”. Kończąc swoją wizytę w Ługańsku, Kirił Gundiajew obiecał jeszcze niejednokrotnie tu zaglądać, bo bardzo mu się tutaj spodobało. Moskiewski patriarcha oświadczył, że nie zamierza pozbawiać zwierzchnika UCP PM Wołodymyra niezależności w zarządzaniu. Co za tym stoi — wiadomo. Nie wiadomo co innego — jak długo oficjalny Kijów będzie obserwował to, co dzieje się na krańcowych wschodnich terenach państwa. Czy nie czas przypomnieć, że Ukraina, zgodnie z jej Konstytucją, jest państwem unitarnym i nikomu nie wolno podważać jej suwerenności i integralności terytorialnej, co jest szczególnie aktualne w świetle prezydenckiego przesłania o nieuchronnej karze dla wszystkich, którzy przekraczają własne uprawnienia służbowe. I że prędzej czy później każdy, kto bierze udział w niszczeniu ukraińskiej państwowości, będzie musiał odpowiedzieć przed Prawem.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

PRZYMUS DO «RUSKIEGO MIRA»

Niedawno, jadąc z Ługańska do Kijowa, miałam okazję rozmawiać z wyznawcami idei „russkogo mira”. Zatrzymując się na stacjach Komunarsk, Mykytiwka, Debalcewe, pociąg napełniał się licznymi kobietami różnego wieku w długich sukniach i chustkach oraz mniej licznymi brodaczami z długimi włosami, zebranymi w kucyk — w sutannach lub w świeckim ubraniu. […] Rosją, bo mamy wspólne korzenie; że katolicy i unici to płód diabła (świadczy o tym taki „fakt”: pewnego razu, gdy katolicy modlili się w kościele, spadł na nich sufit i potem wyrosły im ogony)… Było mi żal nie kobiet, lecz chłopca, który tego wszystkiego słuchał i zapewne wierzył opowiadającym. Moje rozmówczynie oświecały mnie bardzo poważnie, a kiedy próbowałam obalić ich bredzenie, do rozmowy wtrącił się ksiądz i zapytał, gdzie ja, taka mądra, pracuję. Miałam ochotę powiedzieć, że jestem filologiem i wykładam w wyższej uczelni język staro-cerkiewnosłowiański, ale postanowiłam tego nie robić, bo przyszło mi do głowy, że prawie 70% prawosławnych duchownych w czasach sowieckich aktywnie współpracowało z KGB… Wtedy zapytałam batiuszkę, czy uważa za słuszne, że jego koledzy z Ługańszczyzny zabraniają ludziom spowiadać się po ukraińsku, agitują w cerkwi za określonym kandydatem na prezydenta, przepuszczają wódkę i wyroby tytoniowe oraz „psują” miejscowe dziewczęta? Ku czci mojego rozmówcy, powiedział, że tak postępować nie wypada, a ja nie mam jednak prawa potępiać „świętych ojców”, bo to wielki grzech. Jak zresztą wielkim grzechem jest i to, że mam na sobie spodnie, a nie spódnicę, i do cerkwi chodzę pewnie z nieprzykrytą głową. Zatem, jak oświadczył ksiądz, nie ujrzeć mi Królestwa Niebieskiego. Jedyne, co może mnie uratować, to nawrócenie na ich „jedynie słuszny kościół”. PATRIARCHA NAJKANONICZNIEJSZEGO KOŚCIOŁA — CYRYL Cyryl w tym roku odwiedza Ukrainę już po raz czwarty. Teraz przybył do Ługańska, oficjalnie — z okazji 20-lecia Ługańskiej eparchii. Ze swoim pasterskim słowem zwierzchnik ROPC zwrócił się do ługańczyków dwukrotnie. Najpierw — w Soborze katedralnym św. Włodzimierza, gdzie metropolita Ługański i Alczewski Ioanikij nazwał go „aniołem Ruskiego (?) prawosławnego kościoła”. A potem — na Placu Teatralnym, który może pomieścić największą liczbę ludzi w mieście. Ługańsk wciąż jest nosicielem znaków epoki totalitarnej, których tu jest wiele. I na Placu Teatralnym dziś dumnie góruje pomnik Lenina. Więc aby zbytnio nie zakłopotać patriarchy, scenę, na której miała się odbyć liturgia, ustawiono prostopadle do wodza światowego proletariatu. W swoim pasterskim słowie Cyryl mówił o Ługańszczyźnie, którą „wzmacnia gospodarcza potęga Ukrainy” (szczerze mówiąc, przyjezdny gość nie orientuje się w temacie, gdyż gospodarka obwodu dziś jest w głębokiej depresji), o „narodzie Donbasu”, który „gorliwie strzeże prawosławnej wiary”, i o naszym wspólnym

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

...роведення w serpniu tego roku pod egidą Światowego Kongresu Ukraińców V Światowego Forum Ukraińców w stolicy naszego państwa nie stało się jednorazową akcją, podczas której rodacy z całego świata opowiedzieli sobie nawzajem o tym, co boli. Przeciwnie, to forum stało się jedynie początkiem nowego etapu żmudnej pracy z szerokimi kręgami patriotycznej opinii publicznej oraz z władzami w Ukrainie. Potwierdzeniem tego jest rozpoczęta w tym tygodniu przez Generalnego Sekretarza Kongresu pana Stefana Romanіwa trasa po wszystkich obwodach państwa, podczas której nawiązywany jest żywy dialog z tysiącami obywateli, nie obojętnych na los swojego narodu. Znamienne, że Stefan Romaniw wraz ze swoimi zwolennikami przede wszystkim odwiedził obwody wschodnie — najbardziej problemowe w kontekście budowy narodowo-państwowej, gdzie też pytań do rzeczników zagranicznego ukraińskiego świata nagromadziło się najwięcej. Jedno z pierwszych spotkań przedstawicieli społeczeństwa z kierownictwem Światowego Kongresu Ukraińców „ojczyzna”. A ponadto opowiedział (zapewne dla „schizmatyków” i „odstępców”) wymowną przypowieść o wypędzeniu legionu demonów z opętanego i zagładzie stada świń, po czym życzył obecnym, by „nie poddawali się herezji”, „trzymali się prawdziwej wiary prawosławnej, wychowywali w niej swoje dzieci i wnuki, zachowywali jedność Matki-Cerkwi, pamiętając o groźnych słowach apostoła: choćby anioł z nieba zaczął wam zwiastować coś innego, niż wam przekazano, to niech będzie wam anatema”. Kiriłł miał szatę szmaragdowej barwy, takąż była i reszta atrybutów uroczystości — ludziom rozdano zielone balony, przy pomniku powiewało blisko pięćdziesiąt zielonych flag z osobistym godłem Kiriłła — literami PK („Patriarcha Kiriłł”) w obramowaniu złotego wieńca. Wszystko było krzykliwie piękne: i to, i wielki czerwony dywan, po którym chodził Kiriłł wraz ze swoją świtą, i odpowiednio przyozdobiona scena, na szczycie której wyryto hasło: „Tieło Chrystowo primitie, istocznika bieswmiertnaho wkusitie”, i wielki napis na sąsiednim teatrze dramatycznym: „Ługańszczyzna wita Świątobliwego Patriarchę Moskiewskiego i całej Rusi Kiriłła”, i rozwieszone obok billboardy z wizerunkiem bohatera wydarzenia i słowami: „Ługańczanie z lu-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

LIDERZY ŚWIATOWEGO UKRAIŃSTWA NA ŁUGAŃSZCZYŹNIE

odbyła się w Ługańsku, dokąd przyjechali na zaproszenie delegata V Światowego Forum Ukraińców, przewodniczącego obwodowego zjednoczenia „Proświty” Wołodymyra Semystiahy. W sali proświtańskiej Ukraińsko-Kanadyjskiego Centrum „Odrodzenie” czekała na nich ługańska społeczność, w większości proświtańcy. Świadczyło to o niekłamanym zainteresowaniu świadomych Ukraińców centrum obwodowego (a także wielu mieszkańców innych miejscowości) kontaktami z liderami ukraińskiej diaspory oraz ogólnoukraińskich sił patriotycznych. Na początku spotkania, po odczytaniu przez proboszcza parafii „Króla Chrystusa” UKGK, która znajduje się w Ługańsku, proświtańskiego aktywistę ks. Mychajła Juszychyszyna modlitwy „Ojcze nasz”, głos zabrał Stefan Romaniw. Zwięźle scharakteryzował on rolę i znaczenie ŚKZ na współczesnym etapie, podkreślając, że dzisiaj chodzi o szeroki dialog z Ukraińcami południa, centrum, wschodu i zachodu Ukrainy, a nie o udzielanie członkom patriotycznych zjednoczeń na Ukrainie gotowych rad w każdej konkretnej sytuacji politycznej. Kolejno wystąpili jego współpracownicy — lider ruchu związkowego „Solidarność Narodowa” Ołeksij Klasztornyj, redaktor naczelny ogólnoukraińskiej gazety „Szlak Zwycięstwa” Wiktor Roh, dyrektor wykonawczy Centrum Odrodzenia Narodowego Taras Rondzistyj, a także przewodniczący Młodzieżowego Kongresu Nacjonalistycznego Serhij Kuzan oraz przedstawiciel Ukraińskiej Służby Informacyjnej Andrij Walczyszyn, z których każdy z pozycji określonego kierunku wspólnej pracy narodowej wyraził swój pogląd na wydarzenia, które dzisiaj mają miejsce na Ukrainie, oraz rolę i miejsce w nich zorganizowanego ruchu patriotycznego narodu tytularnego. Wszyscy mówcy byli zgodni co do tego, że teraz, jak nigdy dotąd, potrzebna jest jedność w szeregach świadomej ukraińskiej społeczności, która w warunkach prześladowań politycznych, jakie znów rozpoczęły się w naszym państwie, wreszcie powoli się wyłania. Po wystąpieniach wysokich gości głos zabrali sami ługańszczanie, którzy poruszali najbardziej aktualne problemy społeczne i polityczne. W szczególności przedstawiciel Starobielskiego Rejonowego Komitetu Oporu przeciwko Dyktaturze Wołodymyr Wynnyk wygłosił oświadczenie, w którym m.in. zwrócił się do rządów państw zachodnich z propozycją zamrożenia rachunków bankowych obecnych ukraińskich możnowładców w związku z ograniczaniem przez nich demokratycznych zasad życia naszego państwa. W imieniu naukowców głos zabrała profesor katedry historii Ukrainy ŁNU imienia Tarasa Szewczenki, doktor nauk historycznych Olha Borysowa; podkreśliła ona konieczność ścisłych więzi naukowców i przedstawicieli twórczej inteligencji Ługańszczyzny z Ukraińcami światowej diaspory. Ta propozycja wzbudziła zainteresowanie gości. Sekretarz odpowiedzialna Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Towarzystwa „Proświta” Dora Tymoszewska zaznaczyła, że przestrzeń informacyjną trzeba zdobywać własnymi siłami, z większą inicjatywą i wykorzystywać już istniejące kontakty ze społecznością, przede wszystkim Rosji, Australii, Kanady (podała przykłady konkretnych wspólnych działań obwodowej organizacji Związku Ukrainek Ukrainy ze Związkiem Ukrainek Australii). O ciekawych sprawach Ukraińców Australii mówiła też przedstawicielka, a bojowo witają swojego Patriarchę”. Niewątpliwą ozdobą święta byli liczni „kozacy” w świątecznym umundurowaniu — z czerwonymi lampasami, gwiazdkowymi pagonami i jaskrawymi orderami, ustawieni na pierwszym planie. A także całe wyższe kierownictwo miasta i obwodu — w szczególności Ługański mer Serhij Krawczenko, przewodniczący ŁOGA Wołodymyr Prystiuk i przewodniczący Rady Obwodowej Ługańska Wałerij Hołenko. A jeszcze — sam Ołeksandr Jefremow, który dla oddania honorów wysokiemu moskiewskiemu gościowi porzucił swoje państwowotwórcze sprawy w Kijowie i przyjechał w rodzinne strony. BEZAWARYJNI MAŁOROSJANIE Ługańska władza zrobiła wszystko, co możliwe i niemożliwe, aby wizyta wysokiego gościa była udana. Początkowo obwodowa państwowa (!) telewizja ideologicznie „obrobiła” ludność kilkoma filmami dokumentalnymi, wśród których — film o RKP reżysera Nikity Michałkowa i film „Trzy siostry” reżysera Wiaczesława Matwiejewa (nawiasem mówiąc, ten obywatel Rosji dzisiaj pracuje jako generalny producent Ługańskiej Obwodowej Państwowej Kompanii Telewizyjno-Radiowej, chociaż takie stanowisko nie jest przewidziane w jej etacie); a producentem tego filmu jest Rodion Mirosznyk, pełniący jednocześnie funkcję dyrektora generalnego tej samej kompanii. Jak się domyśliliście, trzy siostry to Ukraina, Rosja i Białoruś, które „na wieki” połączyło prawosławie. Wszystko, co nie wpisuje się w prawosławną paradygmatykę, jego autorzy tłumaczą jako moralne zboczenie (przykłady — Szuchewycz, Bandera, Szeptycki). Film obliczony jest na nieoświeconych ludzi choćby dlatego, że „świadek” wydarzeń w Babim Jarze, które miały miejsce jesienią 1941 roku, twierdzi, że radzieckich marynarzy prowadzono na egzekucję boso w 37-stopniowy (to we wrześniu!) mróz, a ubrani w czarne niemieckie mundury żołnierze rozmawiali w języku ukraińskim (aluzja do tego, że byli to upowcy, ale przecież UPA utworzono w 1942 roku!). Jako bezpośredni uczestnik liturgii na placu, twierdzę, że ludzi zebrało się tam nie mniej niż 10 tysięcy. Byli też prawdziwi wierzący — ludzie z rozpromienionymi oczami, byli aktywnymi uczestnikami liturgii. Ale większość obecnych wcale nie znała modlitw i nawet nie umiała (lub nie chciała) się żegnać. Ciągle rozmawiali między sobą, niektórzy podśmiewali się z niezrozumiałych starosłowiańszczyzn w rodzaju „paki”, „hłaholi”, „rci”. Jak się okazało, wśród takich było bardzo wielu ługańskich studentów z różnych uniwersytetów i uczelni, których specjalnie w tym celu zwol- Związku Organizacji Ukraińskich Australii Nadia Romaniw. Szanowani goście przywieźli do Ługańska duży zestaw literatury z zakresu ideologii ukraińskiego nacjonalizmu, historii ruchu narodowowyzwoleńczego oraz życiorysy poszczególnych jego działaczy, z których część została podarowana bibliotece „Proświty” centrum „Widrodżennia”, a reszta była rozprowadzana wśród obecnych aktywistów, ciesząc się znacznym popytem. Po zakończeniu spotkania z ukraińską patriotyczną społecznością centrum obwodowego, którego organizatorem był przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Wołodymyr Semystiaha, przedstawiciele Światowego Kongresu Ukraińców, zostawiwszy wpisy w księdze gości honorowych centrum „Widrodżennia”, odjechali do Stachanowa. Tam przywitali ich chlebem i solą, wręczyli kwiaty członkowie „Proświty”, członkowie stowarzyszeń społecznych i politycznych, ukraińscy kozacy, pedagodzy (kierownicy szkół), przedstawiciele biznesu, emeryci, kierownicy przedsiębiorstw, uczniowie starszych klas, studenci z miast Stachanow, Brianka, Ałczewsk, Popasna, Lisiczańsk, Ługańsk, rejonu nowopskowskiego. Większość obecnych była w wyszywankach. W swoim wystąpieniu Stefan Romaniw podkreślił: „Musimy iść do ludzi, rozbudowywać ruch społeczny, wpływać na świadomość społeczną, docierać swoimi argumentami do dusz Ukraińców, zapalać ich serca swoim przykładem. Czujemy odpowiedzialność przed Ukrainą i musimy być godni ofiarnego czynu jej bohaterów”. Stachanow zadziwił gości szczerością młodzieży oraz jej pewnym zabobonnym nastawieniem (w jej świadomości wciąż funkcjonuje błędny mit, że Stepan Bandera to przestępca kryminalny, z rąk którego zginęło wielu niewinnych ludzi; a także o tym, że rzekomo Hołodomor 1932—1933 lat na Ukrainie — to nie ludobójstwo narodu ukraińskiego, ponieważ głód był i w Rosji, i w Kazachstanie, i na Kubaniu). Padła też krytyka pod adresem gości. Miejscowi przedsiębiorcy, zauważając nieco ogólny charakter wystąpień kierowników ŚKU, zaproponowali plany konkretnej współpracy gospodarczej z zagranicznymi Ukraińcami. Przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświta” Wołodymyr Semystiaha wręczył odznaczenia „Proświty”: medale „Budowniczy Ukrainy” — przewodniczącej Stachanowskiego Miejskiego Zjednoczenia „Proświty” Ninie Hejko oraz atamanowi „Wschodniego Kozactwa Ukrainy” Serhijowi Borysence, List Pochwalny — redaktorowi ługańskiego czasopisma „Kozacka warta” Wiktorowi Kozłowowi, a także pozdrowił nagrodzonych i wszystkich obecnych w imieniu deputowanego ludowego Ukrainy, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawła Mowczana. Nasi goście znaleźli czas także na złożenie kwiatów pod pomnikiem Tarasa Szewczenki w Ługańsku. Nawiasem mówiąc, ługańszczanie są wdzięczni Światowemu Kongresowi Ukraińców za wielkie wsparcie finansowe, którego udzieliło światowe ukraiństwo w 1998 roku podczas budowy pomnika Kobziarza w naszym centrum obwodowym. Nakreślono konkretne plany dalszej współpracy społeczności Ługańszczyzny ze Światowym Kongresem Ukraińców oraz innymi ogólnoukraińskimi stowarzyszeniami patriotycznymi. Wizyty w Doniecku, Makiejewce, Zaporożu, Dnieprze, Krzywym Rogu dla naszych gości będą wzmocnione pozytywnymi wrażeniami i emocjami ze spotkań na Ługańszczyźnie. Centrum Prasowe Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. (...) od zajęć. Sama słyszałam, jak oburzali się tym, że zobowiązano ich do bycia tutaj. Zablokowano ruch na kilku centralnych ulicach miasta; stało tam nie mniej niż sto dużych autobusów pasażerskich ze wszystkich miast i rejonów obwodu ługańskiego, na których przednich szybach naklejone były emblematy Cyryla. Porozmawiawszy z pasażerami tych autobusów, dowiedziałam się, że na to wydarzenie przywieziono pracowników budżetówki — pracowników systemu ochrony zdrowia, edukacji, urzędników państwowych. A ponadto władze lokalne na czas pobytu Cyryla w Ługańsku dla „ochrony porządku publicznego i zdrowia obywateli” oraz w celu „bezpieczeństwa narodowego” zmobilizowały cały ługański garnizon milicji, cały personel aparatu obwodowego MSW, żołnierzy wojsk wewnętrznych MSW Ukrainy (jednostka wojskowa 3035) oraz formacje WWS „Tajfun” i „Ven Best”. Według moich obliczeń tych „stróżów prawa” na placu było około dwóch tysięcy — zarówno milicjantów, jak i ludzi w kamizelkach kuloodpornych, oraz krótko ostrzyżonych, silnych młodzieńców w cywilu z radiostacjami. Oni, zarówno pojedynczo, jak i grupami po 5—7 osób, przemykali w tłumie, przyglądając się i przysłuchując każdemu. W przeddzień przedstawicielom wielu partii władze lub sąd zabroniły protestować przeciwko przyjazdowi Cyryla w sposób pokojowy: plakatami i rozwijaniem flagi narodowej. Przypomniało mi się, jak w ciągu ostatnich lat te same władze wielokrotnie spędzały mieszkańców Ługańszczyzny na wiece poparcia Partii Regionów lub osobiście W. Janukowycza. A także — jak w dalekiej przeszłości byłych aktywistów komsomolskich i sekretarzy (a wśród nich byli i Jefremow, i Hołenko, i Krawczenko, i Prystiuk) również zwożono na święta religijne autobusami do świątyń, aby stali w kordonach, nie wpuszczając tam młodzieży, aby wyganiali stamtąd ludzi. A ich starsi towarzysze, sekretarze kompartii, zwalniali z pracy ludzi i usuwali studentów z uczelni, jeśli ci odważyli się chrzcić swoje dzieci lub brać ślub w cerkwi. A ponadto na ich polecenie zamykano lub nawet niszczono cerkwie, chociaż nie tak masowo, jak czynili to ich poprzednicy — komuniści lat 20.—60. ubiegłego stulecia. Ktoś z „przemalowanych” powiedział, że tylko głupcy nie zmieniają swoich przekonań. A nasi etatowi eks-komuniści i komsomolcy to ludzie rozsądni. Jedni z nich zamienili komunistyczną ideologię na „ruski mir”, a inni — na ukraiński nacjonalizm. Ale jeśli wierzyć Biblii, Chrystus bardzo nie lubił handlarzy i zawsze wyganiał ich ze świątyni...

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

nomiczną infrastrukturę miejscowości. Prawo do zakupu lub dzierżawy ziemi może uzyskać osoba pod warunkiem, że będzie ją użytkować, a nie odsprzedawać, posiada odpowiednie wykształcenie oraz doświadczenie w pracy na roli nie krótsze niż trzy lata. I wreszcie, wymaga rozwiązania ważny problem, który zazwyczaj próbuje się omijać. Chodzi o przydomowe działki rolne o powierzchni 0,25–1,0 ha, z sadami i zabudowaniami. Zostanie członkiem spółdzielni ze swoją niewielką działką jest praktycznie niemożliwe i prawdopodobnie nieopłacalne dla samej wspólnoty, dlatego rolnicy, którzy nie mieszkają na wsi, lub ich potomkowie mogą sprzedać, wydzierżawić lub podarować wiejskiej wspólnocie działkę na warunkach określonych w kooperacji. Podobne podejście do działek przydomowych jest najbardziej optymalne, ponieważ tylko wspólnota, władze lokalne mogą znaleźć akceptowalny wariant dla działek przydomowych, które nie są wykorzystywane przez gospodarzy lub ich spadkobierców, które stały się niczyje, zostały kupione od właścicieli, wzięte w dzierżawę lub przekazane w darowiźnie. Takie działki mogą być wykorzystywane do uprawy produktów na potrzeby społeczne wsi, do przekazywania siedlisk młodym rodzinom, specjalistom gospodarstw wchodzących w skład kooperacji, budowy mieszkań… Autor rozumie, że ani proponowana kooperacja produkcyjna, ani inne relacje zbiorowe nie będą żywotne, jeśli nie rozwiąże się innego problemu: integracji produkcji surowców, ich przetwórstwa i sprzedaży produktów. Kooperacja posiadania i użytkowania ziemi wspólnot w granicach terytoriów 2–3 wsi lub osiedla oraz integracja procesów produkcyjnych pozwala na realizację całego cyklu produkcji surowca, jego przetwórstwa, sprzedaży produktu końcowego. W tym przypadku nie będzie potrzeby zwożenia zboża przeznaczonego na cele spożywcze do obiektów w dużych miastach, będzie można je przechowywać na obszarach wiejskich, wypiekać wyroby piekarnicze i dostarczać je do miast i wsi. Właśnie tak można będzie postępować z roślinami strączkowymi, burakami cukrowymi, mlekiem, mięsem i innymi surowcami. Zasoby finansowe. Jeśli w granicach wiejskich terytoriów będą działać przedsiębiorstwa przetwórcze i sieci handlowe w kooperacji ze wspólnotami, to lwia część wytworzonej wartości dodanej będzie przeznaczana na wdrażanie najnowszych technologii, potrzeby wsi, w szczególności rozwój infrastruktury społecznej. Miejsca pracy. Mnóstwo miejsc pracy zostanie stworzonych w wyniku wznowienia pracy lokalnych mleczarni, zakładów mięsnych, przetwórstwa zbóż na mąkę, pasze i wyroby piekarnicze, produkcji biosurowców i ich przetwarzania na biopaliwo i pasze, przetwarzania surowców cukrowych na cukier, a cukru na końcowe produkty konsumpcyjne. Oczywiście problemy te są dość złożone, dlatego autor proponuje czytelnikom, naukowcom, politykom wyrażenie za pośrednictwem gazety swoich opinii i przedstawienie propozycji organom władzy. A w celu wykrycia wszystkich pozytywów i negatywów pożądane jest do końca roku przeprowadzenie eksperymentalnej realizacji propozycji na przykładzie dwóch-trzech rejonów w różnych obwodach Ukrainy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

RYNEK ZIEMI: UWZGLĘDNIĆ WSZYSTKO

Bronisław PANASIUK, doktor nauk ekonomicznych, profesor, akademik NAAN. Nieubłaganie zbliża się czas uruchomienia rynku ziemi i trwa intensywna dyskusja nad najważniejszym problemem narodu — ziemią w ukraińskim losie. A jaki jest realny stan wsi i całej sfery agrarnej przed wprowadzeniem rynku ziemi? W wyniku reform agrarnych rolnicy otrzymali niewielkie udziały ziemi, tracąc nieporównanie więcej: pracę zbiorową jako naturalną potrzebę człowieka, istniejącą infrastrukturę społeczną oraz zdolność do jej rozwijania, gwarantowane miejsca pracy i nadzieję na godne zabezpieczenie emerytalne. Na wsiach pozostali głównie ludzie w podeszłym wieku, a nieliczna młodzież, której odebrano przyszłość, popada w alkoholizm. Nawet zdobywszy wykształcenie agronomiczne, zootechniczne, weterynaryjne czy ekonomiczne, młodzi rolnicy nie mogą zastosować swojej wiedzy na wsi, gdzie nie ma miejsc pracy i warunków bytowych dla specjalistów. Wśród rolników praktycznie brak mechanizatorów wysokiej klasy. W rezultacie tracą oni swoje udziały ziemi, ponieważ oficjalnie rynek ziemi nie istnieje, a jej sprzedaż i kupno odbywają się pełną parą, tylko w sposób ukryty. Człowiekowi trudno żyć w pojedynkę, pracować praktycznie niemożliwe: udziały ziemi są, a pracy nie ma, zrujnowano infrastrukturę społeczną. Reformatorzy sfery agrarnej zapomnieli o naszej historii, w której Ukraińcy zawsze pracowali wspólnie, przestrzegając odwiecznych tradycji. Aby zachować wieś, wspólnotę wiejską, nie dopuścić do wywłaszczenia rolników, państwo musi (jeszcze przed wprowadzeniem rynku ziemi) skoncentrować uwagę na spółdzielczym i integracyjnym składniku produkcji na wsi. Za podstawę należy przyjąć postulat, że ziemia to nie przedmiot zysku, a środek efektywnego przejawu ludzkiej pracy. Dlatego konieczne jest, aby w ustawie, która będzie określać sprzedaż ziemi, były zagwarantowane warunki ochrony tych interesów narodowych. Główne z nich to: kategoryczny zakaz sprzedaży i prywatyzacji ziemi o przeznaczeniu rolniczym bezpośrednio lub przez osoby podstawione innym państwom, zagranicznym osobom prawnym i fizycznym. Przecież głównymi właścicielami udziałów ziemi są rolnicy, byli pracownicy kołchozów i sowchozów oraz ich bezpośredni spadkobiercy. Konieczne jest również, aby osobiste gospodarstwa rolne i farmerskie łączyły swoje udziały ziemi, zamiast dzierżawy i sprzedaży, w spółdzielcze i inne zintegrowane gospodarstwa wspólnoty lokalnej. Rozmiar prywatnych przedsiębiorstw rolnych powinien być uregulowany z uwzględnieniem możliwości rentownego gospodarowania, niedopuszczenia do obniżenia jakości ziemi. Kraj musi obrać kurs na tworzenie wielkich przedsiębiorstw państwowych, które będą wzorem prowadzenia produkcji. Wszyscy właściciele ziemi organizacyjnie koncentrują się w strukturach wiejskiej wspólnoty terytorialnej. Przed wprowadzeniem rynku ziemi trzeba uwzględnić jeden z głównych problemów ukraińskiej wsi. Polega on na historycznym istnieniu sprzeczności między interesami indywidualnymi a zbiorowymi, w szczególności państwowymi. Dlatego należy rozwiązać (zarówno koncepcyjnie, jak i praktycznie) problem połączenia interesów indywidualnych, zbiorowych i ogólnopaństwowych w sferze produkcji rolnej. Usunąć te sprzeczności można na podstawie spółdzielczości w posiadaniu i użytkowaniu ziemi, produkcji produktów, ich przetwórstwa, realizacji. Dlaczego właśnie spółdzielczość produkcyjna? Rolnicy, otrzymawszy udziały ziemi, w rzeczywistości mają tylko dokumenty na posiadanie, ale przeważająca większość nie wie, co z tymi udziałami robić. Na działce ziemi od 2 do 10 hektarów trudno efektywnie prowadzić produkcję przez niemożność wprowadzania płodozmianu, stosowania potężnej techniki. Jeszcze na początku przeprowadzania reformy agrarnej stało się oczywiste, że u podstaw samego podziału na udziały najefektywniejsze było spółdzielcze wykorzystanie ziemi. Jednak pierwszeństwo dano innym formom gospodarowania, dla których nie stworzono należytych warunków technicznych, organizacyjnych, finansowo-ekonomicznych. W rezultacie część udziałów ziemi przeszła do wielkich dzierżawców, niemało nie jest wykorzystywanych w ogóle. Wiele rozmów o pomocy rolnikom środkami budżetowymi, inwestycjami zewnętrznymi, tanimi kredytami, niskimi podatkami, ale w rzeczywistości do wsi nic z tego nie dociera, bo tak zwani „producenci rolni” to już nie rolnicy, a agroholdingi, które skoncentrowały dziesiątki i setki tysięcy hektarów ziemi. Są one dalekie od potrzeb wsi i państwa, rozwoju infrastruktury społecznej wsi, interesuje je tylko zysk. A rolnicy (właściciele udziałów ziemi) po prostu mieszkają na wsi, korzystając z działki przyzagrodowej i mizernej opłaty dzierżawców za udziały ziemi. Dość często rolnicy tracą prawa do swoich udziałów ziemi, a to wielkie zagrożenie dla wsi i rolnictwa, które formuje narodowe podstawy narodu i państwa. Jeśli ziemie będą niekontrolowanie sprzedawane bez udziału wiejskich wspólnot terytorialnych, efektywność ich wykorzystania będzie niska, nigdzie nie będzie można wydzielić ziemi na potrzeby społeczne. Już teraz lokalna władza wiejska jest odsunięta od zarządzania zasobami ziemi na swoim terenie, z nią nie uzgadnia się ani prac budowlanych, ani innych, w których nierzadko wspólnoty nie są zainteresowane. Ustawodawcy wprowadzając rynek ziemi powinni uwzględnić takie szczególne okoliczności. Nasze państwo jest niemal jedynym krajem na świecie, w którym historycznie ukształtowały się osady wiejskie, w których mieszkają rolnicy ze swoją niepowtarzalną kulturą, tradycjami i zwyczajami. Ukraina to kraj rolniczy z bogatymi czarnoziemami. Nasza ziemia to bezcenne bogactwo narodu, jej naturalny dar. Dlatego wykorzystanie czarnoziemów powinno być pod kontrolą wspólnot wiejskich i władz lokalnych. Aby nie dopuścić do częstej zmiany właścicieli ziemi i spekulacyjnego jej wykorzystania podczas wprowadzania rynku, konieczne jest skoncentrowanie zasobów ziemskich w zbiorowym użytkowaniu wspólnot wiejskich na zasadach kooperacji. Zaproponowano tworzenie zbiorowych przedsiębiorstw rolnych (ZPR) w granicach rad wiejskich i osiedlowych, do których powinny wchodzić ziemie: komunalne, które są własnością rady wiejskiej (osiedlowej); udziały ziemskie rolników i ich spadkobierców, włącznie z ziemiami oddanymi w dzierżawę; ziemie, którymi włada państwo. Taka kooperacja tworzy czwartego zbiorowego właściciela ziem — wiejską wspólnotę terytorialną. Właśnie u tych czterech właścicieli powinny koncentrować się ziemie każdej wsi, osiedla czy innej miejscowości, między nimi będą odbywać się procesy oddawania w dzierżawę, darowizny czy sprzedaży na podstawie norm i zasad kooperacji. Relacje kooperacyjne wspólnot wiejskich ustanawia się w celu wykorzystania ziem komunalnych i udziałów ziemskich na terytorium dużej wsi lub osiedla albo 2—3 średnich czy małych wsi. Do kooperacji wiejskiej wspólnoty terytorialnej na warunkach dobrowolnych mogą wchodzić: wiejska wspólnota terytorialna, która posiada ziemie wspólnego użytkowania; właściciele udziałów ziemskich, którzy mieszkają na danym terytorium; właściciele udziałów ziemskich, którzy mieszkają poza granicami danej wsi czy osiedla; dzierżawcy, którzy korzystają z udziałów ziemskich mieszkańców wsi; rolnicy danej wsi, którzy biorą udział w sferze produkcyjnej czy socjalnej wspólnoty, a także w zarządzaniu lokalną władzą wiejską. Udział w rozwiązywaniu spraw ogólnych kooperatywy przez każdego jej członka określany jest statutem, zatwierdzonym przez ogólne zebranie wspólnoty terytorialnej. Biorąc pod uwagę, że niektórzy dzierżawcy zawarli z rolnikami umowy na dziesięciolecia za mizerną opłatę, co jest zagrożeniem wywłaszczenia rolników, władza jest zobowiązana przyjąć ustawę o zawieszeniu wszystkich umów dzierżawy w celu ich przeglądu przez strony, ale już na warunkach relacji kooperacyjnych wspólnot wiejskich. Tutaj muszą zostać uwzględnione interesy trzech stron: właściciela udziału ziemskiego, dzierżawcy, wspólnoty terytorialnej wsi czy osiedla jako właściciela ziem komunalnych. Jeśli chodzi o kolejność nabywania prawa do korzystania z ziemi, to mogą być takie decyzje wspólnoty: właściciel udziału ziemskiego samodzielnie wchodzi do kooperacji swoim udziałem; jeśli chce oddać go w dzierżawę, to pierwszeństwo przyznaje się w takiej kolejności: najpierw mieszkańcy określonej wsi czy osiedla, dalej wiejska wspólnota terytorialna na warunkach kooperacji, potem państwo, jeśli ma ono interes do działki ziemskiej. Po tym prawo otrzymuje zewnętrzny dzierżawca, który jest zobowiązany stać się członkiem wiejskiej wspólnoty terytorialnej na warunkach kooperacji, podporządkowując się ustalonym normom i normatywom, wymogom agrotechniki i zasadom dzierżawy. W takiej samej kolejności powinno odbywać się nabywanie prawa kupna ziem. Określenie poziomu ekonomicznych relacji dzierżawnych państwo powinno powierzyć wiejskiej wspólnocie terytorialnej, która na podstawie normatywów kooperacji określa efektywność relacji dzierżawnych zarówno dla wspólnoty ogółem, jak i dla każdego członka kooperatywy z osobna. Sprzedaż czy dzierżawa działek ziemskich powinna być uregulowana, na przykład, tak. Jeśli działka ziemska jest położona między działkami innych właścicieli, to sprzedaż czy dzierżawa może odbywać się za uzgodnieniem z właścicielami sąsiednich działek i kolektywem gospodarstwa kooperacyjnego. Ziemie własności zbiorowej i komunalnej wspólnot nie mogą być sprzedawane, a jedynie oddawane w dzierżawę. Duży dzierżawca może dzierżawić część lub całą ziemię wspólnoty tylko za decyzją kolektywu gospodarstwa kooperacyjnego oraz władz lokalnych, które określają odpowiedzialność dzierżawcy za socjalno-eko-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

POD DZWONY SOFII…

1000-lecie głównej narodowej świętości — Soboru Sofijskiego w Kijowie. W poniedziałek w Narodowym Rezerwacie „Sofia Kijowska” odbyła się konferencja prasowa z okazji obchodów 1000-lecia naszej najwybitniejszej świętości duchowej — Soboru Sofijskiego w Kijowie. Z dziennikarzami spotkali się wiceminister kultury i turystyki Ukrainy Hryhorij Kochan oraz dyrektor rezerwatu Nela Kukowalska. Petro ANTONENKO. Jubileusz świętości obchodzony jest w wykonaniu Dekretu Prezydenta Ukrainy W. Janukowycza z 11 czerwca ubiegłego roku, którym określono kompleks działań. Dokładna data założenia czy poświęcenia soboru jest oczywiście nieznana, ale obchody odbywają się właśnie w tych dniach. Co więcej, samo datowanie tysiąclecia świętości wywołało niemałe dyskusje w kręgach naukowych. Przecież wcześniejsze badania Sofii (a prowadzi się je już nie od stu lat) określały, że początkiem budowy soboru jest 1037 rok, a jego budowniczym był Wielki Książę Kijowski Jarosław Mądry. Uważano, że zaczął budować sobór dla upamiętnienia rozgromienia Pieczyngów w pobliżu murów miasta. Według jeszcze jednej wersji, dwaj synowie Włodzimierza Wielkiego, Chrzciciela Rusi, Jarosław Mądry i Mścisław Chrobry. Zdjęcie Olesia Dmytrenki na znak zakończenia waśni rozpoczęli wznoszenie majestatycznych świątyń w swoich stołecznych grodach: Jarosław — Świętej Sofii w Kijowie, Mścisław w 1036 roku Soboru Spaso-Preobrażeńskiego w Czernihowie. Ale badania naukowców Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska” z ostatnich lat pozwoliły wysunąć nową wersję czy koncepcję: wznoszenie soboru rozpoczęto w 1011 roku, a budowniczym był nie Jarosław Mądry, lecz jego ojciec, Włodzimierza Wielki. A Jarosław zakończył budowę świątyni w latach 30. XI wieku. Odpowiadając na pytania dotyczące nowego datowania soboru, dyrektor i naukowcy rezerwatu zaznaczyli, że w nauce niedopuszczalne są ostateczne werdykty, gdyż hamuje to poszukiwania naukowe. I obecnie badacze rezerwatu nalegają właśnie na tę datę — 1011 rok, nazywając ją jednak „nową koncepcją”. Dalsze poszukiwania naukowe być może doprowadzą do uściślenia datowania. Tak czy inaczej, na wniosek ukraińskich naukowców UNESCO wpisało datę 1000-lecia soboru do tegorocznego kalendarza dat pamiętnych ludzkości, a zatem obchody odbywają się na szczeblu międzynarodowym. Temu była poświęcona niedawna prezentacja 1000-lecia Sofii w siedzibie UNESCO w Paryżu, która wywołała bardzo duże zainteresowanie europejskiej opinii publicznej, zaznaczył wiceminister, który brał udział w tej akcji. Na Ukrainie jubileusz obchodzony jest na szczeblu państwowym. Jak zaznaczali. Zdjęcie Olesia Dmytrenki na konferencji prasowej, jubileusz najwspanialszego i najstarszego na terenach Ukrainy i całej Europy Wschodniej zabytku historyczno-kulturowego i artystycznego będzie sprzyjał wzmocnieniu państwowych i kulturowych tradycji Ukrainy, duchowej konsolidacji społeczeństwa. Również wzmocni to uwagę państwa na kwestie ochrony, zachowania, wykorzystania zabytków historii i kultury. W związku z tym aktualne było pytanie dotyczące niepokojących zjawisk wokół soboru i rezerwatu, przede wszystkim prowadzenia budowy w tej najstarszej części stolicy. N. Kukowalska potwierdziła, że taka budowa poważnie narusza sytuację hydrologiczną, poziom wód podziemnych znacznie się podniósł i za kilka lat powstanie realne zagrożenie dla soboru oraz innych historycznych budowli. Dlatego władze — zarówno ogólnoukraińskie, jak i miejskie — muszą niezwłocznie podjąć działania, aby nie dopuścić do chaotycznej zabudowy historycznego centrum stolicy. Co do jubileuszu. Rząd przeznaczył na wykonanie Dekretu Prezydenta niemałe środki, ale one, jak zaznaczyła dyrektor, pójdą na nowe prace restauratorskie zabytku. Prowadzone są również konferencje naukowe, ukazały się i ukazują nowe wydania z historii soboru i rezerwatu. Dość nasycony jest program obchodów. W środę w rezerwacie zaprezentowano film „Sofia Kijowska: pierwsze tysiąclecie” (studio „Hłas”). W Domu metropolity w rezerwacie otwarto wystawę „Zabytki sztuki sakralnej XV—XIX wieku” ze zbiorów Ławry Pieczerskiej. Po restauracji otwarto zabytek XVIII wieku Bramę Zaborowskiego, założono ogród metropolitalny na cześć jubileuszu. W czwartek w samym Soborze Sofijskim — uroczyste odsłonięcie tablicy pamiątkowej „Sofii Kijowskiej 1000 lat” i prezentacja monety okolicznościowej, którą wyemitował Narodowy Bank Ukrainy. A także prezentacja projektu wystawowego pod tym samym tytułem (autor — artysta ludowy Ukrainy Myrosław Otkowycz ze Lwowa). W ramach obchodów w następnych dniach na Placu Sofijskim odbędą się wieczory muzyczne.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

«OLIMPIJSKA NADZIEJA 2022» Jewhen BUKET Zdjęcie autora

Petro ANTONENKO We wtorek w agencji „Interfax-Ukraina” odbyła się konferencja prasowa przewodniczącego Państwowej Agencji ds. Inwestycji i Zarządzania Projektami Narodowymi Władysława Kaskiwa. Była ona poświęcona zakończeniu przetargu na opracowanie studium wykonalności projektu narodowego „Olimpijska nadzieja 2022”. Projekt narodowy „Olimpijska nadzieja 2022” jest ukierunkowany na realizację inicjatywy Prezydenta Ukrainy dotyczącej przeprowadzenia zimowych Igrzysk Olimpijskich w 2022 roku w Karpatach. Ogólny termin realizacji wynosi około 7 lat, przewiduje się pozyskanie 11 mld hrywien. Projekt jest niezwykle ważny dla podniesienia atrakcyjności turystycznej Ukrainy, pozytywnego wizerunku międzynarodowego oraz rozwoju infrastruktury regionów. Sam fakt deklaracji takiej inicjatywy koncentruje spojrzenia inwestorów i zasoby na regionie karpackim. Dążenie do przeprowadzenia Olimpiady na Ukrainie obecnie nie prowadzi do wydatków z budżetu, ponieważ sama decyzja zostanie podjęta w 2014 roku. Jednak już teraz, nadając projektowi „Olimpijska nadzieja” status narodowego, państwo otrzymuje możliwość rozwinięcia branży turystycznej w dużym, depresyjnym regionie Zachodniej Ukrainy. Teraz zadaniem Ukrainy jest pokazanie do 2014 roku, do czego jesteśmy zdolni. Ponadto projekt „Olimpijska nadzieja 2022” rozwiązuje problem odpowiedniej bazy materialno-technicznej sportów zimowych. Bowiem jej brak utrudnia przygotowania ukraińskich sportowców do zimowych olimpiad, muszą oni trenować za granicą. Przewodniczący agencji podkreślił również taki ważny moment. Realizacja projektu narodowego „Olimpijska nadzieja 2022” pozytywnie wpłynie na rozwój społeczno-gospodarczy zachodniego regionu naszego państwa, w szczególności poprzez stworzenie dużej liczby miejsc pracy, przede wszystkim dla miejscowej ludności. A to zmniejszy odpływ zasobów pracy za granicę, wszak znaczna liczba naszych migrantów zarobkowych w Europie to mieszkańcy Zachodniej Ukrainy. „Wyniki naszych przetargów – podkreślił Władysław Kaskiw – świadczą o tym, że uczciwe procedury wielokrotnie zmniejszają wydatki budżetu”. W tym przetargu wzięło udział kilka firm z dużym doświadczeniem w planowaniu budowy obiektów sportowych na świecie. Głównymi kryteriami doboru były cena projektów, jakość wykonania, termin realizacji. Przewodniczący agencji ogłosił na konferencji prasowej, że zwycięzcą przetargu uznano austriacką firmę „Klenkhart & Partner Consulting”. Złożyła ona ofertę z najniższą ceną – 455 tys. euro, a także z krótkim terminem wykonania studium wykonalności – 55 dni. Firma posiada 20-letnie doświadczenie w działalności w wielu krajach Europy i Azji, gdzie zrealizowała około 900 projektów związanych z narciarstwem. Słowem, jeszcze na kilka lat przed podjęciem decyzji o przeprowadzeniu zimowej Olimpiady 2022 nasze państwo demonstruje poważne zamiary przeprowadzenia tych światowych igrzysk na wysokim poziomie. I to, bez wątpienia, uwzględni kierownictwo międzynarodowego ruchu olimpijskiego. 15 września Ukraina pożegnała Petra Tymofijowycza TRONKĘ. To niepowetowana strata dla nas wszystkich. Był człowiekiem epoki. Epoki niełatwej, często sprzecznej, epoki, która ostatecznie zakończyła się 13 września 2011 roku, kiedy przestało bić jego serce. Jego życie trwało dłużej niż istniał totalitarny system radziecki. On, jak nikt inny, znał go od wewnątrz, wszak zajmował wysokie stanowiska komsomolskie i partyjne. Ale jednocześnie on, jak nikt inny, kochał swoją rodzinną Ukrainę. P. T. Tronko – przewodniczący kolegium redakcyjnego 26-tomowej „Historii miast i wsi USRR” – wydania, które, pomimo wszystkich jego wad, do dziś nie ma odpowiedników na świecie. Dzięki niespokojnemu duchowi akademika P. Tronki odrodzono narodowe świętości – Sobór Zaśnięcia Matki Bożej na terenie Ławry Pieczerskiej oraz Sobór św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach w Kijowie. Nie byłoby dziś ani Chortycy, ani cud-muzeum w Pyrohiwie, gdyby nie Petro Tymofijowycz. Państwową opieką, dzięki jego inicjatywie, otoczono dziesiątki historycznych i duchowych świętości Ukrainy. Petro Tymofijowycz zawsze bronił zasadniczych rzeczy, był głęboko przekonany o swojej racji. W nowszej dobie naszej historii to właśnie akademik Tronko wraz z grupą czołowych ukraińskich historyków jako pierwszy otworzył przed szeroką opinią publiczną gorzką prawdę o represjach lat 30.–40. oraz początku lat 50. ubiegłego wieku, stając na czele Głównego Kolegium Redakcyjnego

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

CZŁOWIEK EPOKI

naukowej serii dokumentalnej książek „Zrehabilitowani przez historię”. Pierwsze 56 tomów tego fundamentalnego wydania już ukazało się drukiem, ogółem zaplanowano wydanie do 100 tomów. Dla mnie i wielu innych badaczy przeszłości rodzinnego kraju, którzy są wychowankami jego szkoły, on na zawsze pozostanie wzorem naukowca, patrioty, działacza społecznego i patriarchą ukraińskiego ruchu krajoznawczego. Niestety, zbyt mało znałem Piotra Tymofijowycza, zbyt rzadko go widywałem. Ale w szczegółach pamiętam każde spotkanie, na całe życie utkwiła mi w pamięci każda chwila naszych rozmów o krajoznawstwie, o wadze badań genealogicznych, o „Słowie Proświty” i „Proświcie”… P. T. Troniko był stałym czytelnikiem naszego tygodnika, jego autorem, bohaterem wielu publikacji w „Słowie Proświty”. Nazywał Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” jedną z najważniejszych organizacji społecznych współczesnej Ukrainy, a proświtian zaliczał do swoich podobnie myślących. Piotr Tymofijowycz był Człowiekiem kryształowej uczciwości, przyzwoitości i dobroci. Całe swoje życie poświęcił Ukrainie, ochronie jej dziedzictwa. Teraz, jestem przekonany, stanie się aniołem stróżem rodzinnej ziemi. Sekretariat i Zarząd Centralny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, redakcja tygodnika „Słowo Proświty” wyrażają głębokie współczucie najbliższym Piotra Tymofijowycza Tronki, jego kolegom: Wydziałowi Problemów Regionalnych Historii Ukrainy Instytutu Historii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Prezydium Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, Zarządowi Ogólnoukraińskiego Funduszu Odtworzenia Wybitnych Zabytków Dziedzictwa Historyczno-Architektonicznego im. Ołeksija Hončara, Zarządowi MOP „Charkowskie Zemlactwo” w Kijowie. Świetla mu pamięć i niech ziemia będzie mu lekka!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

TYTAN PRACY I NAUKI Do 170. rocznicy urodzin Mychajła DRAHOMANOWA

Wołodymyr POHREBENNYK, profesor Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa W ukraińskim społeczeństwie po raz kolejny stała się aktualną potrzeba duchowego odrodzenia, co jest niemożliwe bez oparcia się na dorobku myślowym światłych umysłów narodu. Jednym z potężnych generatorów „humanitarnej aury narodu” (L. Kostenko) jest spuścizna uczonych-polihistorów, do których należą M. Kostomarow, P. Kulisz, M. Drahomanow, I. Franko, M. Hruszewski i inni. W warunkach niewoli i rozbicia ojczyzny ich praca była dla Ukrainy wszystkim: historiografią, filozofią, trybuną polityczną narodu, tablicą oryginalnej myśli i nieskrępowanego słowa itp. Mychajło Drahomanow, którego jubileusz obchodzimy we wrześniu 2011 roku na szczeblu państwowym, to myśliciel-synergetyk, „apostoł prawdy i nauki” (S. Jefremow), „niezwykle pracowity działacz kultury” (M. Żułynski), „pierwszy ukraiński lider nowej ery” (Ja. Daszkewycz). Drahomanow to uczony-encyklopedysta, który pozostawił trwały ślad w filozofii, pedagogice, w nauce historycznej i filologicznej, w pedagogice, ukrainoznawstwie, politologii, socjologii, kulturoznawstwie, dziennikarstwie, wydawnictwie oraz publicystyce. Potomek urzędnika państwa kozackiego Chmielnickiego, syn szlachecki Mychajło Drahomanow światopoglądowo wyrastał na wolnomyśliciela i uczonego w Hadziaczu i Połtawie, gdzie doznał wpływu ruchu hromadowskiego, po raz pierwszy wylał szczere łzy na przedstawieniu „Natalka Połtawka”. Jako osobowość Drahomanow dorastał w Kijowie, gdzie kształtował się pod wpływem S. Hohockiego i innych profesorów Uniwersytetu św. Włodzimierza, zetknął się z pracami A. Comte’a, H. Spencera, P.-J. Proudhona. Wzrostowi młodzieńca sprzyjała „akademicka wolność” typu europejskiego, na którą zezwolił kurator okręgu szkolnego M. Pirogow. Jako student Drahomanow znalazł się w centrum kółka, które założyło pierwsze w Rosji szkoły niedzielne; w dwóch z nich bezpłatnie wykładał historię w języku ukraińskim. W tym czasie wyróżniał się, według słów Sofii Rusowej, niezależnością myśli, erudycją i szerokością naukowego syntezy. Swoistą przysięgą na wierność Ukrainie i jednocześnie uświadomieniem sobie, jak ciernistą jest droga służenia narodowi, stało się dla Drahomanowa pożegnanie z ciałem Szewczenki w majowym Kijowie. W okresie kijowskim Drahomanow dał się poznać jako utalentowany uczony. Ponadto był dziennikarzem i wydawcą. W artykułach „Sankt-Pietierburgskich Wiedomostiej” próbował wyjaśnić stan polityczny Ukrainy; rozpatrywał sprawy słowiańskie z punktu widzenia demokratyczno-federalnego. Krytykę Drahomanowa dotyczącą stanu szkolnictwa na Ukrainie jego wysoko postawiony oponent książę Szyrinski-Szachmatow ocenił jako przejaw „małorosyjskiego separatyzmu”, lecz nieustanna uwaga reżimu tylko wzmocniła ukrainoznawcze zainteresowania naukowca. Trzyletnia delegacja do Europy wzbogaciła go naukowo podczas odwiedzania bibliotek, wykładów, zwłaszcza słynnego T. Mommsena. Samo życie zmuszało, by nie ograniczać się do studiowania historii Rzymu, cywilizacji Wschodu, zwrócił się ku bardziej współczesnym problemom (relacji kościoła i państwa, znaczenia języka ukraińskiego w szkolnictwie itp.), operował nowymi metodologiami komparatystyki i migracjonizmu. Drahomanow pisał badania historyczne, występował z artykułami, w których rosyjskiej centralizacji i rusyfikacji przeciwstawił demokratyczną zasadę samorządu krajów i narodowości, budził świadomość ukraińskości jako części cywilizacji europejskiej i światowej. Duchowy kontynuator zmagań cyrylo-metodyjczyków, pryncypialny uczony-nonkonformista i tytan pracy, twórca oryginalnej doktryny politycznej i założyciel nowej generacji ukraińskiej emigracji, inspirator partii radykalnej w Galicji oraz ideowy mentor I. Franki, Łesi Ukrainki, M. Pawłyka, M. Woronego, W. Stefanyka i innych, Drahomanow jako pierwszy ukraiński lider polityczny nowej ery stanął do walki z wielkomocarstwowym szowinizmem moskiewskim i polskim (w Galicji), z przymusową germanizacją, z rosyjskim reakcyjnym panslawizmem, przeciwstawiając temu ostatniemu ogólnoukraińskie słowianofilstwo. Martwemu dyktatowi imperialnej metropolii Drahomanow przeciwstawił ideę konfederacyjnej asocjacji wolnych podmiotów na wzór kantonalnej Szwajcarii, powiązał ze wspólnotowym związkiem „wolnych związków” brak krzywdy człowieka i narodu, harmonijny rozwój poszczególnych jednostek, całych narodów i państw. Słowem, spuścizna Drahomanowa zaświadczyła: jego ideałem nie jest scentralizowane państwo biurokratyczne, a społeczne, ludowy commonwealth, jak później wyrazi się angielski filozof E. Burke, – takie tworzenie, które stawiałoby za cel consensus omnium, czyli ogólnonarodową zgodę społeczną. Straciwszy pracę i prawo do pracy w zawodzie na uniwersytetach Rosji wraz z przywróceniem reakcji i represji samowładczych, Drahomanow, jak pisał B. Hrinczenko, musiał uczynić siebie wygnańcem – aby nie stali się „wygnańcami z jego rodzinnej ziemi wolność, prawda, światło”. Tak rozpoczęła się druga, „genewska”, pora działalności uczonego. W wolnych warunkach wielki wygnaniec przywracał Ukrainę w kontekst europejski, sprzyjał przezwyciężeniu nabytych pod Moskwą przejawów zaściankowości i kompleksu niższości. Rdzeń jego działalności w tym czasie I. Franko określił jako „propagandę właśnie idei narodowej odrębności Ukrainy i konieczności, aby ukraińska inteligencja służyła ukraińskiemu narodowi… swoim rozumem, nauką”. W 1876 r. w Genewie Drahomanow założył ukraińską drukarnię i zaczął wydawać zbiór „Hromada”. Drahomanowskie „Przedmowę do „Hromady” I. Łysiak-Rudnycki uznał za „pierwszy ukraiński program polityczny”. Emigrant stał się publikatorem zakazanych w Rosji utworów T. Szewczenki, P. Kulisza, powieści Panasa Myrnego „Czy ryczą woły, gdy żłoby pełne?”, popularnych broszur. Według obliczeń M. Tymoszyka, genewska drukarnia wydała 112 książek, z których około 40 w języku ukraińskim. I. Franko słusznie scharakteryzował naukowca nie jako uczonego gabinetowego, a jako ściśle związanego z rzeczywistością. Jako historyk, Drahomanow, jak twierdzono, uczył widzieć poza królami i wojnami masy ludowe, „ich cichą i nieustającą pracę”. Etnograf europejskiej sławy, czuły na wzburzenia i cierpienia ludzkiej duszy, rozumiał folklor jako przejaw godnej przeszłości narodu, odkrywał dawne związki kulturowe Słowian z innymi narodami na szerokim euroazjatyckim tle. Jako pedagog poświęcił szereg artykułów („O szkołach na Ukrainie”, „O pedagogicznym znaczeniu języka ukraińskiego” i in.) szkolnictwu na Ukrainie, odrodzeniu szkoły narodowej na zasadach pedagogiki ludowej, wychowania rodzinnego i utwierdzenia języka ukraińskiego. Pracował po to, aby wiejski nauczyciel nie był społecznym outsiderem w Rosji, nie żył w oblężeniu reżimu jak zaszczuty „zając wśród wilków”. Jako obywatel Drahomanow walczył z rozbiciem, które wnoszą „między ludzi niewola, ignorancja i ślepe samolubstwo”. Podkreślał: każdy, kto opuścił Ukrainę, każda kopiejka wydana nie na sprawę ukraińską, każde słowo powiedziane nie w języku ukraińskim, jest bezpowrotnym marnowaniem kapitału narodu ukraińskiego. A jako polityk trzymał się hasła „Kosmopolityzm w celach, nacjonalizm w formach i sposobach”, wkładając w pierwszy termin znaczenie europejskości myślenia. Kiedy skończyły się środki, Drahomanow przeniósł się do Sofii. Tutaj w ostatnich latach życia pracował w pierwszej wyższej szkole niepodległej Bułgarii, wiele zrobił dla wychowania miłującej naród i patriotycznej młodzieży, przygotował koryfeuszy bułgarskiej etnologii i komparatystyki – I. Szyszmanowa, M. Arnaudowa. U schyłku krótkich lat zbadał słowiańskie wersje wątków o Konstantynie Wielkim, stworzeniu świata, ludowe apokryfy ewangeliczne, doprowadził do doskonałości swoją metodę porównawczo-historyczną; rozbudował ukrainistykę na Uniwersytecie Sofijskim. Do historii myśli politycznej i społecznej Drahomanow wszedł jako człowiek, który wyprzedził swój czas, był prekursorem idei społeczeństwa obywatelskiego. Drahomanow u schyłku lat uważał marksizm za nieaktualny nurt. Ewoluował do uznania ukraińskiej niepodległości, wyrażając myśl o konieczności budowy suwerennego państwa ukraińskiego jeszcze w pracy „Nowe ukraińskie pieśni o sprawach społecznych” (nie na darmo jednym z jego pseudonimów był Ukrainiec), przyjął także ideę narodową, która pozwala osiągnąć samoidentyfikację, oświecenie, rozwój, wolność w celu uwolnienia naszej „rodzimej niwy” od wszystkiego, co „martwe i zgniłe”. Niestety, XX wiek okazał się nieprzychylny dla myśliciela. W ZSRR ciążyło nad nim leninowskie piętno „nacjonalistycznego mieszczanina”, wynikające z jego nieakceptacji wielkomocarstwowego centralizmu i polityki rusyfikacji. W XXI wieku idee Dragomanowa o narodowo-państwowej jedności Ukrainy, soborności jej integralnych części, demokratycznych przemianach i decentralizacji, autonomii administracyjnej i samorządzie społecznym, „wzroście porządków społecznych i rozumu ludzkiego”, reformach kulturowych powinny być postrzegane jako konstruktywne idee budowy państwa i suwerenności Ukrainy. Wśród innych testamentów Dragomanowa J. Hortyanyi w artykule „Ku pamięci M. Dragomanowa” węgierskiego czasopisma oświatowego „Hromada” (nr 12 z 1995 r.) wyróżniła te, jakby skierowane do naszych władz: „1) Bez edukacji politycznej i świadomości narodowej nie może być państwa. 2) Bez wysokiej moralności partii, ruchów, towarzystw nie będzie istniała państwowość na zasadach demokratycznych. 3) Fałszywe programy i obietnice zgubią najszlachetniejszą sprawę budowy demokratycznego społeczeństwa. 4) Każdy naród powinien budować państwowość przede wszystkim własnymi siłami. 5) Myślenie narodowe powinno być nierozłączne z ogólnoeuropejskim. 6) Dziedzictwo kulturowe tego czy innego narodu odgrywa ważną rolę w rozwoju ogólnohistorycznego procesu”. Sam zaś Dragomanow każdemu człowiekowi adresował imperatyw moralny, potwierdzony własnym życiem: w każdych trudnych okolicznościach życia osobistego i społecznego przestrzegać wysokich przekonań. Żywy symbol Nowej Ukrainy, zwracał naród i kulturę ku własnym korzeniom historycznym, ojcowskim tradycjom, wprowadzał Ukraińców w łono cywilizacji europejskiej („Stojąc na rodzimym gruncie, trzeba trzymać głowę w Europie”). Aby „zagrać na wszystkich klawiszach dragomanowszczyzny”, słusznie uważał Mychajło Pawłyk, trzeba opublikować wszystkie prace naukowca. Jednak zrealizować ten projekt nie to że do 170-lecia Dragomanowa, jak uchwaliła Rada Najwyższa, — do jego 175-lecia jest nierealne, ponieważ nie istnieje nawet pełna bibliografia. Pozostaje wierzyć w to, że integracja Dragomanowa w „kanon pamięci narodowej” (H. Hrabowycz) wreszcie będzie nieprzerwana, zostanie uświetniona nowymi wydaniami. Wszak humanista, poszukiwacz światowej prawdy, obywatel europejskiego państwa ducha, rzecznik postępu rodzimego narodu, Dragomanow, pełen „wiary w przyszłość” (I. Franko), zachwyca ogromem dziedzictwa i nieprzemijalnością wielu swoich idei. W tym roku jubileusz M. Dragomanowa obchodzony jest na szczeblu państwowym. W szczególności do 1 września wyremontowano Hadziacką Szkołę Specjalistyczną I—III stopnia nr 2 im. M. Dragomanowa. Również w Hadziaczu z okazji święta zagospodarują miejsce, gdzie była posiadłość rodziny Dragomanowów, przeprowadzą ludowe zabawy oraz międzynarodową konferencję naukowo-praktyczną. W całym kraju, jeśli wierzyć raportom rządowym, prowadzone jest porządkowanie ulic, którym nadano imię Dragomanowa. W bibliotekach, szkołach i muzeach odbywają się wystawy tematyczne ku jego czci, spotkania literackie i naukowo-praktyczne, okrągłe stoły i seminaria. W Narodowym Uniwersytecie Pedagogicznym imienia Mychajła Dragomanowa po raz trzeci odbyły się Czytania Dragomanowskie, które co roku gromadzą najsłynniejszych naukowców z całego świata, a także odbyło się uroczyste wydarzenie, zorganizowane na cześć wybitnego naukowca, myśliciela i działacza społecznego.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert

««ППІІДДЕЕШ Ш ТТИИ УУ ММААННДДРРІІВВККУУ ССТТООЛЛЛІІТТЬЬ ЗЗ ММООГГОО ДДУУХХАА ППЕЕЧЧААТТТТЮ Ю… …»»

Марія КУЧЕРЕНКО Повз вікна нашого автобуса обабіч дороги миготить трипільський ліс. Перша осіння позолота ледь-ледь, ще несміло торкнулася листяних дерев. У далині засріблилася дніпрова гладь, зливаючись із важкими дощовими хмарами. Ми проїжджаємо повз вказівник “Музей”. Їзда заколисує, і уява крізь нудну осінню мжичку починає малювати дивні візії. Трипілля… aж лячно подумати, що десь тут близько семи тисяч років тому, задовго до єгипетських пірамід, існували протоміста з їхньою самобутньою культурою, вільною від релігії та насильства, і ті через кожні 60 років змінювалися новими, аби потім канути, як міфічна Атлантида, у забуття… що тут колиска європейської цивілізації і пракорені українського світу. То ж чи дивно, що саме в Трипіллі, святому для нас місці, Анатолій Миколайович Шафаренко, депутат Київської облради, чоловік, одержимий історією цієї землі, який зробив так багато для її духовного відродження, запалився ідеєю створити Музей Івана Франка. Іван Якович усе життя мріяв здійснити духовне паломництво до Чернечої гори, вклонитися праху Великого Кобзаря, от тільки життя повсякчас стелило поетові свої суворі дороги. …Ось саме тут, міркував Анатолій Миколайович, і лежить шлях до Тарасової могили, який став для Франка мрією завдовжки в життя, той шлях у щонайміцніший спосіб зв’язав в одне ціле західноукраїнські землі з Наддніпрянською і Центральною Україною. Для приміщення музею в Халеп’ї Анатолій Миколайович облюбував старий цегляний дім, що стояв пусткою край дороги. Будинок потребував кардинальної відбудови, а отже, чималих коштів. Однак справжній історик не міг уявити музею в новозведених стінах — на те він і музей, щоб жив у нім дух часу, дух історії. Нині у відбудованому приміщенні міститься два музеї — Музей Івана Франка (відкритий у жовтні минулого року) та Музей В. Хвойки. Музеї двох яскравих постатей, які багато зробили для України. Якщо В. Хвойка відкрив світові нову цивілізацію, наші прапракорені, то Іван Франко поклав своє життя, аби Україна постала з історичних сутінків як соборна й незалежна держава. У єдиній залі музею, котра і яскраво вишитими рушниками на стінах, і стелею у вигляді сволока так нагадує селянську світлицю, у скромній, майже родинній обстановці зібралися вшанувати пам’ять Івана Франка вчені-літературознавці, викладачі київських вищих навчальних закладів, працівники культури. Серед них — професор Національного університету ім. Роланд Франко Т. Г. Шевченка та голова Київської обласної організації Національної спілки краєзнавців України Г. П. Савченко, ректор Київського державного інституту декоративно-ужиткового мистецтва, кандидат педагогічних наук В. П. Голуб, старший науковий співробітник Національного науково-дослідного інституту українознавства І. П. Пасемко, директор Музею видатних діячів української культури Л. В. Каневська. Цілком зрозуміло, що найбільша увага була до Роланда Тарасовича Франка — наймолодшого внука великого письменника, однієї з гілочок роду, яка дивним чином уціліла на тім дивовижнім генеалогічнім древі. Кажу так, бо життя двох Франкових синів склалося трагічно — старший Андрій помер у 26 років, наймолодший Петро загинув 1941-го під час насильницької “евакуації” західноукраїнської інтелігенції до Наддніпрянської України, донька Анна, добряче натерпівшись на Батьківщині, назавше залишила її. Та й долі внуків були трагічними. Із синів Івана Франка тільки середнього сина Тараса — батька Роланда Тарасовича — обминули життєві буревії, він прожив досить довге життя — 83 роки. Був неординарною людиною, високоосвіченою, залюбленою в історію та світову літературу. Тому й назвав сина ім’ям рицаря-героя з середньовічної “Пісні про Роланда”. Не раз в інтерв’ю Роланд Тарасович наголошував, що і він, і всі в його роду, попри причетність до такої постаті світового масштабу, як Франко, почувалися звичайнісінькими людьми, були скромними у житті й побуті, проте всі намагалися прожити життя достойно, не профануючи ім’я, святе українській душі (“Іван Франко належить не нам особисто, він належить Україні”). Роланд Тарасович ані трішечки не публічний, справжній інтелігент, як то кажуть, до кісток — це в нього родинне. Як і очі — голубі, Франкові. Він кандидат технічних наук, свого часу був радником Посла України з питань науки та освіти у Великій Британії. Глибоко ознайомлений з творчою спадщиною свого діда і щиро переймається проблемою її збереження та систематизації, зокрема підготовкою і виходом у світ 100- томного Зібрання творів, створенням Музею Івана Франка у столиці. Роланд Тарасович народився вже по смерті свого славетного діда, проте дуже дорожить родинною пам’яттю, переданою у спадщину батьком. Він розповів, як в один із приїздів до Києва Франко познайомився з Ольгою Ружинською, коли та навчалася на вищих жіночих курсах колегіуму Галагана. “Моя бабуся була із заможної родини і здобула гарну освіту, володіла іноземними мовами, — розповідає Роланд Тарасович. — У родині існував культ праці й скромність — це риси тодішньої інтелігенції. Ольга Ружинська була тричі на могилі Шевченка, а ось Франкові так і не довелося. Анатолій Шафаренко і створив цей музей, щоб засвідчити духовний зв’язок Шевченка і Франка, західноукраїнських земель та Наддніпрянської України”. Анатолій Шафаренко чоловік надзвичайно харизматичний. За свого керівництва Обухівським районом зробив багато для його духовного відродження, зокрема рідної Германівки. Його стараннями було встановлено 26 пам’ятників, зокрема єдиний в Україні пам’ятник Івану Виговському, 19 меморіальних дощок, відкрито три музеї, картинну галерею. Він ініціював створення товариства “Просвіта” імені Т. Г. Шевченка, козацького товариства Київщини, германівської козацької сотні. “У моїй Германівці, до речі, найвищий в Ук- Григорій Савченко і Анатолій Шафаренко спілкуються з відвідувачами музею раїні Хрест-Оберіг… і найбільший прапор України теж у нас… — не без гордості розповідає Анатолій Миколайович. — Ми живемо на дивовижній землі. Ще не було у світі єгипетських пірамід, а трипільська культура вже була. Тільки ми не хочемо цього знати. Коли ж відчуємо потребу знати про свій родовід, простежити далі, ніж до діда та баби? Треба було приїхати сюди чеському вченому, аби він відкрив нам світ Трипільської культури, відкрив таємницю нашого походження. До речі, коли чеський посол відвідав наш Музей В. Хвойки, побачив нашу пошану їхньому вченому, в Чехії одразу встановили меморіальну дошку”. Щонайтепліші враження виніс Анатолій Миколайович із днів святкування 155-річчя Франка на Галичині. “Можу вам сказати з впевненістю: ми тут — населення, українці — там…” — різко, експресивно, з неприхованим болем заявив він. — Такого ставлення до духовної спадщини, як на західноукраїнській землі, у нас не бачити”. Іван Франко — особлива, щемлива тема душі цього чоловіка. “Ви тільки вдумайтеся на хвилю, — ледь не вигукує він, наводячи і справді приголомшливу історичну статистику, — Франко написав сто томів, це 6 000 творів. Для прикладу, в Леніна — 53 томи, та й то там стільки листування, в Дюма — 23 томи, у Бальзака — 12 томів. Із Франкових творів можна поглиблено вивчати історію України, її культуру. Його ще за життя безоглядно визнано духовним провідником нації. Вінок зі срібного дубового листя, що його поклали на поетову могилу січові стрільці, є найщирішим свідченням такого визнання. А кого своїм духовним провідником назвало б наше українське військо? Таким провідником могла стати тільки людина, яка щиро, від усього серця, заявила: “Як син селянина-русина, вигодуваний чорним селянським хлібом, працею твердих селянських рук, почуваю обов’язок панщиною всього життя відробити ті шеляги, які видала селянська рука на те, щоб я міг видряпатися на висоту, де видно світло, де пахне воля, де ясніють вселюдські ідеали”. Того дня прозвучало багато слів вдячності Львівському музею Івана Франка за допомогу у створенні музею у Халеп’ї. Згадували, з яким щирим завзяттям, до пізнього вечора львів’яни створювали разом зі своїми колегами експозицію, як ділилися експонатами. Їх інакше як хрещеними батьками Музею Івана Франка над Дніпром не назвеш. Але робота над музеєм ще не завершена — Анатолій Миколайович планує розширити музейні площі до п’яти залів. І львівські музейники обіцяють допомагати й надалі. Усі учасники зібрання вирішили надіслати колективного листа працівникам львівського музею і його директорові, одному з найкращих франкознавців, письменникові Роману Гораку. Нині Музей Івана Франка у Халеп’ї має статус відділу Київського обласного археологічного музею, однак у майбутньому він мав би стати філіалом Львівського літературно-меморіального музею. Ось так, на перший погляд слушне запитання, чому цей музей стоїть тут, де ніколи не бував Франко, наприкінці такої зустрічі його шанувальників втрачає будь-який сенс. Бо кожен з музеїв Івана Франка має своє обличчя. Якщо у Львові це літературно-меморіальний музей у приміщенні колишнього Франкового будинку, де у численних експонатах відтворено життєвий і творчий шлях письменника, у Нагуєвичах — музей-садиба, у Криворівні, де Франко насолоджувався рідними горами і гуцульським побутом улітку, — меморіальний музей, — то у Халеп’ї створено музей-символ на історичній дорозі, де невидимими духовними нитями зв’язано українські землі воєдино у їхнім природнім і багатовіковім прагненні до єдності. Сюди, немов до скромної каплички, може прийти кожен спраглий внутрішньої сповіді, аби, подолавши почуття своєї національної меншовартості, віддати шану Людині, яка могла з цілковитим правом сказати до кожного з нас: Я ж весь вік свій, весь труд тобі дав У незламнім завзяттю, — Підеш ти у мандрівку століть З мого духа печаттю.
Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Wspaniała panorama „Świętej Ławry Kijowskiej” jest obecnie ostatecznie szpecona budową wielopiętrowego budynku mieszkalnego przy zaułku Kłowskim 7a. Współczesne zdjęcie

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

NARODOWA SZKOŁA KONSERWACJI

Mychajło DECHTIAROW, historyk sztuki, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy, członek rzeczywisty Nowojorskiej Akademii Nauk 65 lat temu przy Radzie Ministrów Ukraińskiej SRR utworzono wyspecjalizowaną strukturę „Trust budowy pomników i konserwacji zabytków”, od której swój początek bierze obecna korporacja produkcyjna „Ukrrestawracija” oraz państwowy instytut „UkrNDI projektrestawracija”. Konserwację zabytków w latach powojennych postawiono na wysokim poziomie naukowym i technicznym: wiarygodny historyczny wygląd przywrócono takim sławnym zespołom architektonicznym, jak Ławra Pieczerska, Sobór Mądrości Bożej w Kijowie, twierdze w Kamieńcu Podolskim, Chocimiu, Międzybożu, Łucku, Pałac Liwadyjski na Krymie, Monaster Trójcy Świętej i św. Eliasza w Czernihowie i inne. Już w tamtym okresie odrestaurowano poszczególne budowle z unikatowym malarstwem we wnętrzach: obok Soboru Mądrości Bożej w Kijowie były to cerkwie św. Andrzeja i św. Cyryla oraz Sobór św. Włodzimierza w Kijowie. Według projektów instytutu „Ukrprojektrestawracija” (od 2001 roku „UkrNDI projektrestawracija”), tej głównej organizacji kraju w dziedzinie konserwacji dziedzictwa architektonicznego, w dalszej kolejności odrestaurowano mnóstwo zabytków najróżniejszego typu: architektury mieszkalnej, sakralnej, fortyfikacyjnej, ogrodowo-parkowej, gospodarczej, w tym wybitne budynki-zabytki o charakterze administracyjnym i społecznym. Do kategorii tych ostatnich można zaliczyć pomieszczenia Rady Najwyższej oraz Narodowego Banku Ukrainy, teatr opery i baletu w Kijowie i Lwowie, Pałac Maryjski oraz Filharmonię Narodową w Kijowie itp. Opracowanie projektów poprzedzały skrupulatne badania zabytków. W czasie gdy architekci-konserwatorzy, wyjeżdżając w różne zakątki Ukrainy „w teren”, dokonywali fotogrametrii, rysunków inwentaryzacyjnych, kopali wykopy w celu określenia struktury planistycznej na wpół zrujnowanych budowli, wykonywali odkrywki na ścianach, pracownicy naukowi prowadzili niezbędne badania historyczno-archiwalne dotyczące zabytków, żmudne wykrywanie i studiowanie w archiwach, bibliotekach i muzeach materiałów ikonograficznych i tekstowych, które odnoszą się do zabytków. W znacznej mierze zasługa w tym, że sprawę konserwacji zabytków na Ukrainie podniesiono na wysoki poziom naukowy, należała do pracowników kijowskiego instytutu NDITI (Naukowo-Badawczego Instytutu Teorii i Historii Architektury i Urbanistyki), kandydatów i doktorów architektury oraz historii sztuki, którzy występowali jako obiektywni i bezstronni eksperci oraz recenzenci wszystkich etapów prac konserwatorskich. Nasze projekty z reguły rozpatrywano i zatwierdzano na radach naukowych, w skład których wchodzili znani naukowcy I. A. Ihnatkin, H. N. Łohwyn, Ju. S. Asiejew, S. K. Kyłesso i inni. Do lat 80. znacznie wzrósł zakres prac realizowanych przez instytut, w związku z czym zwiększyła się liczba jego pracowników (do 500 osób). Budynek dawnego korpusu cel w rezerwacie „Sofia Kijowska”, w którym do tego czasu mieścił się instytut, stał się zbyt ciasny i instytut przeniesiono do okazałego dwupiętrowego budynku dawnego Kontraktowego Domu (szeregi handlowe) na Podolu, specjalnie zrekonstruowanego w tym celu. Tamże z domu metropolity rezerwatu „Sofia Kijowska” przeniesiono bibliotekę naukową ds. architektury Państwowego Komitetu Budownictwa Ukrainy. W tym samym okresie utworzono szereg nowych działów w instytucie: technologiczny z laboratorium chemicznym, zagospodarowania terenu ze specjalistami sztuki ogrodowo-parkowej, działy konstruktorów, geodetów i inne. Do naszych czasów narodowa szkoła konserwacji miała już wielki autorytet wśród kolegów-specjalistów republik związkowych i szerokie uznanie międzynarodowe. Niejednokrotnie przeprowadzano międzynarodowe konferencje ze specjalistami z Bułgarii, Węgier, Polski i innych krajów. Nasi konserwatorzy publikowali artykuły naukowe w specjalistycznych ogólnozwiązkowych i zagranicznych wydawnictwach. Obecnie, jakkolwiek przykro, trzeba stwierdzić, że wraz z nadejściem epoki stosunków rynkowych sprawa zachowania dziedzictwa kulturowego oraz zabytków historyczno-architektonicznych popadła w całkowity upadek. Państwo praktycznie przestało przeznaczać środki niezbędne na prace konserwatorskie, oddając zabytki na łup dzierżawcom. W budżecie państwowym na 2011 rok, podobnie jak w poprzednim, zaplanowano sumę do 20 mln hrywien. To kropla w morzu w porównaniu z niezbędnymi środkami. Na ratunek samej kijowskiej cerkwi św. Andrzeja (arcydzieła architektury i sztuki o światowym znaczeniu, znajdującego się w stanie awaryjnym) potrzebna jest (według najbardziej przybliżonych obliczeń) suma trzy razy większa. Takich pieniędzy nie mają ani pracownicy muzeów, ani wspólnota cerkiewna, która częściowo wynajmuje pomieszczenia świątyni. A przecież przed Euro-2012 urzędnicy obiecują doprowadzić zabytek do porządku! Cóż dopiero mówić o losie wielu innych bezcennych świętości, które stoją w pęknięciach i wymagają pilnych prac remontowo-konserwatorskich? To sobór św. Michała Archanioła Monasteru Wydubickiego, i cerkiew św. Spasa na Berestowie, i refektarz Monasteru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach i inne. Gdzie jest odpowiedzialność urzędników? Gdzie specjaliści, którzy kiedyś podnosili w mediach wielki szum w podobnych okolicznościach? Dlaczego teraz takie rzeczy stały się możliwe? W ostatnich latach ukraiński rząd ratyfikował szereg międzynarodowych umów (kart, konwencji), deklarujących konieczność dbałego traktowania dziedzictwa kulturowego, które jest znaczącą i nieodłączną częścią ogólnoświatowego skarbca kultury: zachowania autentycznego wyglądu budynków-zabytków i ich stref ochronnych, zachowania historycznych krajobrazów itp. Ale obecnie często widzimy rażące naruszenia tych umów. Jeśli w rozwiniętych i kulturalnych krajach Europy (do wspólnoty których, rzekomo na równych prawach, mamy nadzieję zostać przyjęci) historyczne centra to, obrazowo mówiąc, muzea pod gołym niebem, gdzie niemal w każdym starym budynku turyści mogą odkryć osobne małe muzeum lub pokój pamięci, a nowoczesne ogromne budynki (bankowe, handlowe, hotelowe itd.) z reguły wyprowadza się do tak zwanych centrów biznesowych w nowych dzielnicach, to u nas w historycznym otoczeniu starych miast bezceremonialnie i bezprawnie wznosi się wieżowce, które nie wpisują się w to otoczenie pod względem skali, niszczą aurę starości wizualnie i zagrażają jej fizycznemu istnieniu. Nierzadko w celu oczyszczenia miejsca pod nowe budowy wyburza się budynki posiadające status zabytków architektury i historii. Autentyczny wygląd zabytków często do niepoznania zniekształca się przybudówkami, nadbudową nowych pięter i poddaszy. I jeśli w cywilizowanych krajach urzędnicy za naruszenie ustawodawstwa o ochronie zabytków tracą stanowiska i trafiają przed sąd, to u nas nie było precedensu, aby winny wyrządzenia szkód dziedzictwu kulturowemu (jakkolwiek znaczne by te szkody nie były) poniósł adekwatną karę. Przyczyny tego, co się dzieje, są zrozumiałe: wy- Budowa podziemnego dwupiętrowego parkingu przy fundamentach Soboru Mądrości Bożej. Zdjęcie 2001 r. wysoki poziom korupcji w kraju i niski poziom kulturalny jego kierownictwa. Czy można uznać to za charakterystyczne, wrodzone cechy naszej mentalności narodowej? Myślę, że nie, jeśli przypomnieć, jak inteligencja lat 30. XX wieku, broniąc pomników, robiła to bezinteresownie, ryzykując życie, otrzymując za to zsyłkę, a nawet rozstrzelanie. Dzisiejszym zaś „strażnikom” dziedzictwa kulturowego rozstrzelania nie grożą, a dochodzenie przestrzegania przepisów prawa jest ich obowiązkiem służbowym. Ale ci urzędnicy, tracąc sumienie i honor, w naszych dniach zmieniają się w sługusów „złotego cielca”, zabezpieczając się zbiorowymi podpisami pod dokumentami i wzajemną poręką. Wstrząsające przykłady budowlanego bezprawia obserwujemy w stolicy Ukrainy, a na niej wzorują się inne miasta. W strefach buforowych obiektów znajdujących się pod ochroną UNESCO, Ławry Peczerskiej i Soboru Sofijskiego w Kijowie, jeden po drugim wyrastają gigantyczne budynki-potwory, zbliżając się niemal bezpośrednio do znanych na całym świecie zespołów historycznych. Jeśli patrzeć na Ławrę z lewego brzegu Dniepru, to jej panorama — wizytówka Kijowa — została już nieodwracalnie oszpecona. To, co się stało, można nazwać nie inaczej jak „Czarnobylem naszej kultury”. I czy można teraz bez ironii rozważać jakiś wizerunek kraju? Zaznaczę, że eksperci UNESCO w ostatnich latach wielokrotnie zwracali się do rządu Ukrainy z ostrzeżeniem, że te kijowskie obiekty mogą zostać wykluczone z Listy światowego dziedzictwa kulturowego. Ale należytej reakcji nie ma i wiadomo dlaczego! Dobrze wiadomo, że biznes budowlany jest najbardziej opłacalny i dochodowy, niezależnie od tego, w jakich współrzędnych rozwija się polityka i gospodarka kraju. Dlatego nie ma siły politycznej, której przedstawiciele nie zajmowaliby się tym biznesem. Na korzyść tych ludzi „lobby budowlane” już dawno działa zarówno w parlamencie, jak i w rządzie. Ci ludzie budują swoje posiadłości jak pałace, a w Kijowie odbierają pałace ludziom „na potrzeby państwowe” (mam na myśli Mariński i Kłowski). W krajach kulturalnych pałace z reguły są ogólnodostępnymi muzeami. Najwyraźniej niektórym z oligarchów-deweloperów śnią się słodkie sny, że Ławry już nie ma, a naddnieprzańskie wzgórza zabudowują dochodowymi hotelami i obiektami handlowo-rozrywkowymi. I rzeczywiście, w mediach coraz częściej pojawia się informacja o opracowywaniu przez architektów najróżniejszych fantastycznych projektów zabudowy kijowskich kronikarskich naddnieprzańskich wzgórz, chociaż zgodnie z obowiązującym prawem jest to strefa chronionego krajobrazu historycznego. Doniesienie o tym jako o realnym zamiarze 15 lat temu mogłoby pojawić się jedynie jako żart na 1 kwietnia. W związku z powyższym należy zauważyć, że niedawno specjaliści UNESCO wyrazili życzenie włączenia malowniczych naddnieprzańskich zboczy Kijowa do Listy światowego dziedzictwa kulturowego i, w związku z tym, ogłoszenia moratorium na dalszą bezsystemową zabudowę historycznego centrum miasta. Jednak miejscy urzędnicy ze zrozumiałych przyczyn starają się ukryć tę informację przed kijowianami. A należałoby w tym przypadku doprowadzić do pozytywnego rozstrzygnięcia kwestii zachowania historycznej zabudowy centrum Kijowa! I wtedy wiele zabytkowych budynków, pełniących ważną rolę tak zwanej zabudowy tła, zostałoby uratowanych przed zakusami deweloperów. I świadczyłoby to o realnych, a nie gołosłownych zamiarach nowej władzy zastosowania prawdziwie europejskich, cywilizowanych podejść do rozwiązywania współczesnych problemów urbanistycznych w historycznie znaczących centrach, tym bardziej o takiej światowej skali, jak stolica Ukrainy. Nie należy forsować wyburzania starej zabudowy również z powodu tak ważnej okoliczności. Wiele zabytkowych budynków, które obecnie nie mają statusu, na przykład pomnika historii

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

(a na takie rozciągają się, jak wiadomo, te same normy ochronne, co i na zabytki architektury), z czasem mogą taki status uzyskać, jeśli „białe plamy” w ich biografii zostaną zlikwidowane: zostanie udowodniony ich związek z ważnymi wydarzeniami historycznymi, powiązanie z nazwiskami naszych wybitnych rodaków itp. W czasach radzieckich na podobne badania państwowe środki prawie nie były przeznaczane. Wtedy, na przykład, uważano za wystarczające określenie tylko tych budynków (ogłaszając je pomnikami pamięci), w których zbierali się rewolucjoniści-podziemni działacze lub mieszkał jakikolwiek przodownik-stachanowiec. W naszych zaś dniach, z reguły, takim badaniom swój czas i osobiste wysiłki poświęcają poszczególni krajoznawcy-entuzjaści, którym udaje się epizodycznie zdobyć ciekawą, czasem nawet sensacyjną informację o zabytkach. Jednak terminowemu wprowadzeniu tej informacji do obiegu naukowego często przeszkadza urzędnicza biurokratyczna machina, a „białych plam” pozostaje jeszcze mnóstwo, i obecnie istnieje straszny obraz masowego lawinowego znikania z mapy miasta kamiennych świadków jego historii. dało początek budowie na naddnieprzańskich zboczach innych podobnych potworów, które już konkurują wysokością z Wielką dzwonnicą Ławry Peczerskiej. Jest to i budowla obok arcydzieła architekta W. Horodeckiego kościoła św. Mikołaja (ul. W. Wasylkiwska) budynku biurowego o wysokości samego kościoła w agresywnych pseudohistorycznych formach, co pozbawiło sławny zabytek architektury sakralnej jego dawnej monumentalności, wywołało osiadanie gruntu i pojawienie się niebezpiecznych pęknięć w samym zabytku — pięknym przykładzie stylu neogotyckiego. Nie można nie wspomnieć, jaki monumentalny (pod względem obwodu) nowy budynek z kiczowatym wystrojem fasad pojawił się na Podolu, w samym centrum rezerwatu „Starożytnego Kijowa”, nad stacją metra „Kontraktowa Płoszcza”. Ten precedens stał się impulsem do dalszej bezprawnej zamiany prawdziwej podolskiej starożytności na współczesną, pozbawioną smaku, pseudohistoryczną eklektykę. Z czasem naszym potomkom i gościom Kijowa będzie bardzo trudno zorientować się, gdzie jest prawdziwa starożytność, a gdzie surogatowa antyestetyczna podróbka. Jasna sprawa, że zlecenia na współczesne budownictwo trafiają do rąk nieuczciwych konserwatorów, którzy kierują się świętą dla nich zasadą: „Nie szkodzić, zachować zamysł autora, żadnych własnych wymysłów!”. Zaznaczone wyżej negatywne tendencje w dziedzinie ochrony środowiska historycznego i dziedzictwa kulturowego świadczą, że ustawodawstwo o ochronie zabytków, zapisane na papierze, praktycznie nie działa. Z tego powodu specjaliści instytutu „UkrNDI projektrestawracija” (których liczebność pięciokrotnie spadła w porównaniu z pomyślnymi latami 80.) obecnie prawie nie mają zleceń, miesiącami nie otrzymują pensji, utrzymują się z przypadkowych prac dorywczych, a wielu z nich na zawsze odchodzi pracować do innej sfery. Z powodu nieopłacenia długu za wynajem budynku „Hostynnoho dworu”, najwyraźniej w najbliższej przyszłości instytut zostanie eksmitowany z budynku-zabytku, który swego czasu instytut odrestaurował. Ponieważ nadzieja umiera ostatnia, mimo wszystko wyrażę opinię dotyczącą tego, co należałoby uczynić nawet w obecnych niesprzyjających okolicznościach: przynajmniej, połączonymi siłami wszystkich nieobojętnych spróbować stworzyć przy merostwie Kijowa specjalną komisję z autorytatywnych, wykształconych, merkantylnie niezainteresowanych obywateli, podobną do tych, które funkcjonują w Paryżu i innych historycznych miastach Europy. I niech Kijów stanie się wzorem dla wszystkich miast Ukrainy! Pewnie znajdą się czytelnicy, którzy przypomną, że istnieje Towarzystwo Ochrony Zabytków Historii i Kultury. Ponieważ przez wiele lat byłem aktywistą tej organizacji społecznej, pozwolę sobie zaznaczyć, że w obecnych relacjach rynkowych Towarzystwo, które w przeważającej mierze składa się z praktykujących architektów, przekształciło się w strukturę komercyjną, która wspiera deweloperów i interesy korporacyjne architektów-projektantów. Szeroko znana jest wypowiedź prezydenta Wiktora Janukowycza o jego zamiarze wprowadzenia w najbliższych latach Ukrainy do dwudziestki przodujących krajów świata. Ale na razie trudno uwierzyć, że takie przekształcenie jest możliwe z krajem, w którym burzliwie rozkwita otwarcie lekceważący stosunek do jego dziedzictwa kulturowego. Zaradzić sprawie może podjęcie na szczeblu rządowym zdecydowanych i niezwłocznych działań, skierowanych na ratowanie narodowej szkoły konserwacji, która znajduje się na granicy całkowitego zniszczenia. Bo raczej w najbliższej przyszłości nie pojawi się możliwość rozpoczęcia wszystkiego od zera.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

NA GRANICY ZNISZCZENIA

Dzisiaj pojawia się coraz więcej nieobojętnych obywateli, zaniepokojonych tym, co się dzieje, którzy pytają: dlaczego w krajach kulturalnych starożytność jest zachowywana, a u nas katastrofalnie ginie, mimo że przepisy krajowego ustawodawstwa o ochronie zabytków wydawałyby się nie mniej surowe niż w Europie. Aby jakoś wyjaśnić zaistniałą sytuację, wydaje mi się, że odpowiednie jest takie porównanie. Jeśli ten czy inny przedsiębiorca w cywilizowanym kraju chce mieć biuro (galerię, hotel, klub, kawiarnię, restaurację) w pięknym budynku-zabytku, to wynajmując go lub kupując, zawiera z państwowymi organami ochrony umowę, w której zobowiązuje się do dbałego obchodzenia się z zabytkiem, nieprzebudowywania go i niedobudowywania, a w razie potrzeby do przeprowadzania na własny koszt prac remontowo-konserwatorskich, korzystając przy tym z usług dyplomowanych specjalistów-konserwatorów. W podobnych przypadkach rozwiązuje się co najmniej dwa problemy: określa się źródło finansowania utrzymania i rezerwacji zabytku oraz uzyskuje wsparcie dla małego i średniego biznesu. W zasadzie dla nas takie europejskie doświadczenie również powinno być do przyjęcia. Gdyby zaczęto przeprowadzać otwarte konkursy na obiekty w historycznych centrach Kijowa, to bez wątpienia ustawiłaby się kolejka biznesmenów średniego szczebla, pragnących w legalny sposób uzyskiwać zysk. Ale w praktyce u nas jest inaczej: wszystko zostało postawione w służbie oligarchicznego kapitału. Kiedy ten czy inny bogacz wynajmuje lub kupuje starodawny budynek, otacza go wysokim płotem, trzyma rok lub dwa jako bezpański, bez szyb w oknach i ze zdjętym dachem, i w ten sposób doprowadza do ruiny, aby w przyszłości wznieść w tym miejscu coś bardziej obszernego i dochodowego. I w większości przypadków dzieje się to bez głośnych ekscesów, prokuratorskich śledztw i procesów sądowych, ponieważ całą dozwoloną dokumentację, wszystkie niezbędne uzgodnienia podpisują odpowiedzialni urzędnicy „kolektywnie” i ta zmowa nie pozwala wykryć głównych sprawców przestępstw przeciwko dziedzictwu kulturowemu. Do niedawna formalnie funkcjonował szereg instytucji państwowych, które wydawałoby się, powinny pozytywnie wpływać na urbanistyczną „politykę” władz architektonicznych w stolicy i kraju: instytut Kijów-NIITI (o którym wspominano wyżej), instytut „Genplanu Kijowa” i inne. Pierwszy z wymienionych instytutów został rozwiązany w 2007 roku i myślę, że nie przypadkowo, wszak jego specjaliści to autorytatywni eksperci od planowania i zabudowy Kijowa w ogóle, a co szczególnie ważne, jego chronionych stref historycznych. Instytut „Genplanu Kijowa” (dyrektor — architekt W. Czekmariow), który wykonał w ciągu kilku ostatnich lat za środki budżetowe tytaniczną pracę nad sporządzeniem planu rozwoju miasta do 2025 roku, niby jeszcze istnieje, ale jego opracowania ignorują władze stolicy, które stworzyły własną organizację „Centrum architektury i urbanistyki” do sporządzenia nowego planu generalnego rozwoju miasta. Zasadnicza różnica między jednym planem a drugim, moim zdaniem, polega na tym, że Czekmariow proponuje rozwiązywać problemy kosztem rozszerzenia terytorium Kijowa, a miejscy urzędnicy — kosztem jego zagęszczenia. Najwyraźniej ci urzędnicy nauczyli się dobrze zarabiać na rozdawaniu ziemi wokół Kijowa pod budowę prywatnych posiadłości, willi, domków letniskowych. Te metamorfozy okresu ukraińskiej państwowej niepodległości i ustanowienia rynkowych (kapitalistycznych) stosunków produkcyjnych, które doprowadziły do rażących negatywnych skutków w dziedzinie zachowania dziedzictwa architektoniczno-artystycznego — to przeważnie wynik napastliwie-celowej i jednocześnie dość ukrytej działalności budowlanej mafii, która oczywiście o wiele kroków wyprzedza reakcję poszczególnych sumiennych specjalistów-patriotów, których siły nie są zjednoczone, a wystąpienia epizodyczne i bezsystemowe. Oto dlaczego na Ukrainie na przełomie wieków możliwe są wydarzenia, które szokują cywilizowany świat! Wymienię tylko niektóre z nich. Wzniesienie w pobliżu Sofii Kijowskiej, w jej strefie ochronnej, budynku hotelowego „Hyatt” z podziemnym parkingiem. Budynek hotelu jest wyższy od soboru, wibracje autotechniki i smog zagrażają bezcennym malowidłom ściennym i kompozycjom mozaikowym. Urządzenie obok fundamentów Soboru Sofijskiego podziemnych basenów, przez co podniosły się wody gruntowe i zawilgocone są fundamenty całego kompleksu budowli Sofii Kijowskiej. Chyba nawet w radzieckim ateistycznym czasie dokonanie podobnego świętokradztwa byłoby niemożliwe… Wzniesienie na Placu Michajłowskim budynku hotelowego „InterContinental”, który jest wyższy od Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach i całego zespołu zabytków na placu. Wyłożenie w historycznym jądrze Kijowa, na placach Sofijskim i Michajłowskim, całej przestrzeni betonowymi płytami na grubej warstwie betonu, to kolosalna szkoda dla wschodniosłowiańskiej „Pompei”, gdzie archeolodzy mogliby dokonać sensacyjnych odkryć dotyczących historii ojczystej. Zniszczenie cennego zabytku archeologicznego — fundamentów staroruskiej Bramy Lackiej na Placu Niepodległości w imię budowy podziemnego supermarketu i restauracji. Może i na miejscu Złotej Bramy nagle pojawi się kolejne centrum handlowe? Można by dalej wyliczać „wyczyny” ukraińskich Herostratesów, ale trzeba powiedzieć jeszcze o tym, jakie nowe zagrożenia istnieją dla narodowego dziedzictwa kulturowego. Myślę, że nie można dopuścić do tak zwanego „odtworzenia” Cerkwi Dziesięcinnej, czyli wzniesienia nowej budowli kultowej nad naszą świętą relikwią — fundamentami pierwszej kamiennej świątyni Rusi Kijowskiej — Cerkwi Dziesięcinnej. Obecnie badacze nie dysponują wiarygodnymi danymi, jaki pierwotny wygląd miała, a zakrojone na szeroką skalę prace budowlane w staroruskim centrum mogą doprowadzić do zniszczenia arcydzieła światowej architektury — Cerkwi św. Andrzeja, która obecnie jest w stanie ostro awaryjnym. Kolejna szokująca stołeczna niespodzianka z rażącym naruszeniem norm urbanistycznych przygotowywana jest w historycznych uroczyskach Honczary-Kożumiaky na Podolu, w sercu rezerwatu „Starożytny Kijów” (przy ul. Dihtiarnej nr 2-4). Tutaj, pośrodku niedawno wybudowanego kompleksu budynków mieszkalnych o stosunkowo niskiej zabudowie (4-5 pięter), na niewielkim terenie, gdzie dla nowych mieszkańców początkowo przewidziano zielony skwer, nagle, jak się okazało, zaprojektowano już budowę zamkniętego po obwodzie gigantycznego kompleksu hotelowego z przestronnym dziedzińcem. Wszystko, co dzieje się w uroczyskach, jest teatrem absurdu. Mało tego, że samo nowe miasteczko zostało zbudowane w niecharakterystycznych dla Podola, dziwacznie fantastycznych, kiczowatych formach (czemu towarzyszyło bezprawne wyburzenie istniejącej tu historycznej zabudowy wraz z kilkoma zabytkami), to teraz jeszcze przerażający ośmiopiętrowy hotel (z dwupoziomowym ponurym poddaszem i agresywnymi, zaostrzonymi wieżami na rogach bryły) wzniesie się dwukrotnie wyżej niż sąsiednie budynki, pozbawiając je światła słonecznego, tworząc paraliż komunikacyjny i szpecąc piękny historyczny krajobraz! Hotel będzie górował nad przylegającą do uroczysk kronikarską Górą Zamkową. Przy tym wszystkim warto zauważyć, że ziemia w uroczyskach, zgodnie z dokumentami, była przeznaczona wyłącznie pod budownictwo mieszkaniowe, a potężny fundament pod hotel został wylany na długo przed zatwierdzeniem projektu budynku przez odpowiednie instancje (choć przykro to mówić, podpisał go również naczelnik Państwowej Służby Ochrony Dziedzictwa Kulturowego przy Ministerstwie Kultury, pan A. Winhranowski). O tym, że kijowskie władze architektoniczne planują zabudowywać kronikarskie zbocza nad Dnieprem (przypomnę, że mają one status chronionej strefy krajobrazu historycznego) szklanymi centrami handlowo-rozrywkowymi, informowano ostatnio w mediach. Zatem Nabrzeże wkrótce zamieni się w jeden wielki poligon budowlany. Teraz zrozumiałe jest, dlaczego siłowicy pozwalali sobie na bezceremonialne i woluntarystyczne usuwanie z Nabrzeża barek restauracyjnych, przy czym nawet tych, które posiadały dokumenty na dzierżawę miejsc na wiele lat do przodu. Oto i nienaruszalność własności prywatnej! Niestety, bardzo łatwo i prosto można pozbawić zabytek architektury, zespół budynków lub historyczny krajobraz jego wizualnego piękna i wartości estetycznej, nawet nie niszcząc obiektu fizycznie, a poprzez bezprawne wprowadzanie w jego strefę ochronną jakiejkolwiek nowej, bezsensownej budowli. Ile przykładów takich zaniedbań, zrealizowanych w ostatnich latach, mamy już przed oczami? To także skandaliczny precedens z budową ogromnego budynku-potwora w chronionej strefie kronikarskich Wzgórz Peczerskich (ul. Hruszewskiego 9a), który po- Na miejscu zniszczonego zabytku architektury (architekt O. Werbycki) budowany jest wielopiętrowy hotel, który będzie wyższy od sąsiedniego zabytku techniki — elewatora. Zdjęcie z 2007 r.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

ZA GWIAZDĄ BETLEJEMSKĄ… DROGĄ PRAWDY… Bóg i Ukraina w poetyckich medytacjach Iryny Kalyniec

Taras SAŁYHA, doktor nauk filologicznych, m. Lwów O pokoleniu lat sześćdziesiątych i wywodzącym się z niego dysydentyzmie, chyba nie sposób znaleźć artykułu czy opracowania, w których nie wspominano by imion Iryny i Ihora Kałynciów. Prawda, w przypadku Ihora przeważają publikacje literaturoznawcze z analizą jego estetyki artystyczno-poetyckiej oraz oryginalności stylu. Natomiast Iryna swoją działalnością społeczno-polityczną, naukową i kulturotwórczą jakby przesłoniła samą siebie jako poetkę. O jej poezji, myślę, w pewnej mierze z tych powodów, pisze się znacznie mniej. Ktoś z krytyków wyraził się, że czyn Iryny Kałyniec odbywał się w kierunku od literatury do polityki. Rzeczywiście, tak jest. Do tego można by dodać, że i od polityki do literatury. Inaczej być nie mogło, bo od młodych lat wstąpiła na tę drogę, gdzie patriotyzm, odwaga obywatelska, wierność rodowi, nieustępliwość wobec krzywdzicieli własnego narodu to podstawa podstaw życiowej postawy. Główne utwory poetyckie Iryny Kałyniec zmieściły się w tomie „Poezje”, który ukazał się w 1991 roku w Nowym Jorku. Tom ten tworzą jej zbiory „Lisowyj Nykyfor”, „Oranta”, „Doroha wyhnannia”, „Kriz kamin”, „Ostannia z płakalnyć”, „Tyrsoju w poli”. W 1993 roku Iryna Kałyniec i Ihor Kałyniec opublikowali książkę liryki duchowej „Ce my, Hospody”. Ideowo-tematyczną zawartością tych książek są przeważnie motywy sakralne i motywy Ukrainy, które tworzą czasoprzestrzeń, w której obecne jest chrześcijaństwo i ciągłość ukraińskiej historii od swoich początków do czasów obecnych. Powiedzmy, tysiącleciu chrztu Ukrainy Iryna Kałyniec poświęciła „Trenos”, w którym, oprócz głęboko emocjonalnej sakralności, rozbrzmiewają inwektywy urażonej duszy pod adresem współczesnych moskiewskich hierarchów, „uwieńczonych mitrami, odzianych w kosztowne felonia”, z ust których brzmią słowa „nieszczerych modlitw”. W obecnych warunkach modlitwy ze strony Patriarchatu Moskiewskiego, w szczególności głowy RKP Cyryla (Gundiajewa), stają się coraz bardziej agresywne wobec UKP KP, nie mówiąc już o UKGK. „Moskiewscy hierarchowie – brzmią słowa „Trenosu” – nie oglądają się w przeszłość, na drogę ciężką i męczeńską, idą dalej ścieżką pychy i nieprawdy, siejąc wrogość między prawosławnymi, grekokatolikami, protestantami, znieważając kłamstwem swoje oleiste usta. Czyż to przez nich stworzono narody i języki, że z szatańską ruiną depczą je? Czyż to przez nich stworzono różnorodność świata tego – drzew i kwiatów, łąk i lasów, kultur i tradycji, języków i ludów, że lekceważą wolę Boga? Myślą, że ominie ich ostatnia czasza, którą jednakowo wypija i najpotężniejszy z władców, i najbardziej upokorzony żebrak, i wielomówny chytruś, i ufny dobroczyńca. Myślą, że nie podlegają ani sądowi Bożemu, ani własnemu sumieniu. Nie widzą, jak spoglądają na nich jasne promienie dusz naszych przodków – zniesławionych, cierpiących, a przez to błogosławionych… Żal mi ich, bo czyny ich, jak dym, zasłaniają światło życia… Żal mi ich, bo z imienia nazwą ich potomkowie, i osypie się popiół hańby na ich doczesne szczątki, i nikt nie pozbiera dobrego zasiewu po nich, i czerwienić się będą ze wstydu ci, którzy podawali im rękę, i straszyć będą ich imionami matki swoje dzieci. Żal mi ich… Panie, oni nieszczęśni w ubóstwie ducha swego… w pogardzie dla Ducha Świętego…”. W studiach religioznawczych, artykułach polemicznych, wystąpieniach publicznych Iryny Kałyniec konsekwentnie brzmi myśl, że patriarchat moskiewski nigdy nie stał z boku carsko-imperialnej polityki podbojów narodów i ziem, a później politykierstwa reżimu komunistycznego. Dzisiaj jest tak, jak było wczoraj. Politykę „jedinoj i niedielimoj” na Ukrainie pod pozorem jednoczenia cerkwi prawosławnych, a przede wszystkim chodzi o restaurację imperium rosyjskiego, obecnie aktywnie prowadzi rzecznik „ruskiego miru” Cyryl Gundiajew. [Panie! Oni przecież naprawdę „nieszczęśni w ubóstwie ducha swego… w pogardzie dla Ducha Świętego…”] W wierszu poświęconym pisarzowi-polemiście i wybitnemu filologowi Melecjuszowi Smotryckiemu – autorowi cerkiewnosłowiańskiej „Gramatyki słowieńskiej składni…”, poetka odsyła swoją liryczną bohaterkę do kaznodziei chrześcijańskiego prawosławia na swoistą dyskusję. Iryna Kałyniec wychowywała się i dorastała w chrześcijańskiej atmosferze i biblijne mądrości nie są dla niej mitologią, nie konserwatywnym zachowaniem polegającym na czczeniu Najwyższego, bo tak od wieków czyniono, lecz immanentnym stanem duszy, w którą wstępują i radość, i smutek, miłość do bliźniego i nienawiść do wszystkiego, co na przeciwległym brzegu miłości i dobroczynności. Niesie swój krzyż, nie narzekając na jego ciężar, bo to jej ofiara w imię dobra dla innych. Jednak żyje w warunkach bezprawia, samowoli zwierzchników i niszczycieli zdrowego rozsądku oraz chrześcijańskiej moralności, dlatego i jej naturalnie zdarza się wpadać w chwilową rozpacz, stawiając przed sobą pytanie „jak nam być?”, błagając przy tym o odpowiedź Cierpiącą Dziewicę Maryję: „Święta, wielka, wszechmogąca, // kiedy i Ciebie podniósł ten strach, // to jak nam być, jak nam być // na tych przybliżonych nożach // stromego czasu, co szalenie // potok szalenie zakręcił?”. Motywy Bogurodzicy w ukraińskiej poezji mogłyby złożyć kilka obszernych tomów. Wiersze Iryny Kałyniec o tej tematyce mają swoją szczególną energię duchową. Nie są „przewrażliwione” sakralnie, ale sakralne są po kałyniecowsku, szczere i otwarte w swojej modlitewnej ontologii. To liryka osoby ofiarnej, która prowadzi pełną pasji rozmowę z Najwyższym z miłości do Niego. Najczęściej uzgadniają się w niej dwa równoległe „wątki” – sakralny i świecki, wyrwany z życiowej codzienności jako jej dramat, w którym są krzywdziciele i skrzywdzeni. To dramaty, gdzie toczy się wojna przeciwko ukrainofobii, fałszywemu patriotyzmowi i różnej innej niemoralnej marności. Obecność w wierszu motywu sakralnego czy choćby religijnych wstawek dynamizuje energię utworu, czyni jego ideę potężniejszą. Albo jeszcze taki passus. W moim domowym archiwum zachował się samizdatowy artykuł o twórczości małżeństwa Kałynciów „Literatura i polityka”, który kiedyś potajemnie krążył z rąk do rąk. Kiedyś zapytałem Ihora, kto jest jego autorem, ale nie przypomniał sobie. Przy tej rozmowie warto zacytować wersy, które mają związek z wierszami Iryny Kałyniec: „Literatura i polityka idą tu w parze, wzajemnie się nie zwalczają: polityka nadaje ostrości utworom poetyckim, gdzie liryczne „ja” jest estetycznym wyrazem bytu człowieka w ekstremalnych warunkach, w psychologicznym i fizycznym napięciu, które nie słabnie, dopóki wróg żyje i działa… Ten egzystencjalny aspekt liryki ma swój szczególny „wymiar” – jest duszny, ciepły i zarazem tragiczny, jest liryczny i zarazem dramatyczny, „pastelowy” i w tym samym czasie, gdzieś obok, płonie czerwienią nienawiści i miłości, która przechodzi w ochrowy i złoty promień słońca”. Uważam, że te słowa nieznanego mi autora są godną oceną wierszy poetki. W tkance jej tekstów artystycznych politolemy rzeczywiście dynamizują, nadają dramatycznej ostrości tym tekstom: … i gardło się ścisnęło: Kozacy! Póki nie jest jeszcze za późno, póki chorągwie w słońcu nie wyblakły, zgotujmy Lachowi piekło! Rozkroczną, bosą i żrącą poprosimy siłę. Nie Moskwę – obłudną, fałszem przegorzkłą, bezwstydną, jak ladacznica… W imię wolności i synów niech prowadzi nas czysty gniew!.. Iryna Kałyniec ma wiersze – artystyczno-medytacyjne interpretacje tego, co przeżyła i artystycznie przemyślała. Gdyby w swoim czasie nie walczyła o odnowienie mogił strzeleckich i sama nie odnajdywała ich na Cmentarzu Janowskim we Lwowie, to chyba nie przyszedłby do niej wiersz „Requiem (na mogiłach strzeleckich)”. Sławny etnopsycholog i literaturoznawca, ukraiński emigrant Wołodymyr Janiw w naukowym opracowaniu poezji Ihora Kałynca wyraził się: „Kiedy w obliczu egzystencjalnego strachu nieuchronną karą bezradnie stali się jego rówieśnicy, on mężnie powiedział: „Więc nie nudźmy się, po przebudzeniu: // a co nam będzie? // Zastanówmy się lepiej, kim jesteśmy, // i po co jesteśmy”. Uczony akcentował również, że „wzrokowa intuicja Kałynca sprzyja jego rozumieniu granic czasowych, w których wszystko, co obce, choć piękne i powabne, a nawet wielkie, służy tylko temu, by zabić wiarę w siebie, by osłabić… Dlatego natchnienie mówi, patrząc na panoramę rodzinnego miasta: „Obce przebijało niebo gotykiem, // chmurzył się chimerami modern, // mieniła się wschodnia egzotyka, // bym umarł. // Ale ja rosłem wieżą Uspienia, // wygrzebywałem się z suterenowych żalów, // by z czasem smukłym i pewnym // wstać wszystkim na głowę Jur”. Swoją drogą, Iryna Kałyniec też poświęciła wiersz cerkwi greckokatolickiej („Jur (do 1990 r.)”), za czasów jej przebywania nie na łonie właściwej jej cerkwi. Ale sedno nie tyle w tym wierszu, co w tym, że słowa „…kim jesteśmy i po co jesteśmy?” – to złota, niezmienna zasada życiowej postawy nie tylko Ihora, ale i Iryny. U Kałynciów obraz cerkwi jest polifoniczny, ma wiele różnych substancji artystycznych. Oto jedna z nich w wizji Ihora: „Rozpięta cerkiew na krzyż deskami zabita // przymarzły anioły skrzydłami do szyb, które nie drgną // dookoła na lipach gawrony celę wyświęcają // panichidę odprawiają wieczorami // a Bojkom dotąd święty Mikołaj się śni // że klucz od cerkwi na złotym łańcuchu im spuszcza”. Wołodymyr Janiw przez artystyczną tkankę tego wiersza dostrzegł wpływy na poetykę Kałynca Jerzego Harasymowicza. Harasymowicz jest rzeczywiście ulubionym poetą Kałynca, którego utwory przełożył z języka polskiego i wydał w eleganckim tomie „Ruski świetlik, albo Niebo Łemków”. Iryna Kałyniec ma poezje, można by rzec, cyklu cerkiewnego: „Cerkiew karpacka”, „Cerkiew Piatnycka”, „Sofijskie graffiti”, „Kaplica Trzech Świętych” oraz szereg innych wierszy z atrybutyką religijną, obrzędami, spowiedziami pątników, apoteozą świąt religijnych… Kiedy na pustyni nocy rośnie Gwiazda Betlejemska, kiedy Trzej Królowie szykują dary i złoto w drogę, kiedy dziwią się ludzie niebiańskiemu gwarowi, zapalam na ulicy życia złote świece. Proszą się świece do Betlejem. Już droga rozpostarła się jak mara, idę za nimi samotnym cieniem, który rośnie do pierwszej świecy. Wśród pustyni nocy „rośnie Gwiazda Betlejemska”… Czytelnikowi przypomnę, że w 2000 roku Iryna Kałyneć opublikowała polemiczny artykuł „Za Gwiazdą Betlejemską, ale drogą prawdy”, w którym jednym z „najbardziej akcentowanych akcentów” był nacisk na to, że „Rosja boi się Ukraińskiego Kościoła Katolickiego obrządku wschodniego i realnie ocenia jego znaczenie”. Wspaniałym uosobieniem takiego Kościoła, oczywiście, był i jest Andrzej Szeptycki, na którego pochwałę poetka ułożyła tren „Andrzej Szeptycki”. Analizując poezję Iryny Kałyneć, Mychajło Osadczy, jej towarzysz oporu lat 60., pisał: „Każdy człowiek ma świętość własną, osobistą, i jest świętość całego narodu — to państwowość, dla której trzeba żyć, a jeśli trzeba, i umrzeć. Ale państwowość Ukrainy trzeba jeszcze wywalczyć”. Iryna Kałyneć wywalczała ją w warunkach radzieckich i wywalcza ją (o, paradoks!) w warunkach niepodległości… „Nie ma większego szczęścia dla lirycznego bohatera Iryny Kałyneć — kontynuuję cytowanie Mychajły Osadczego — od szczęścia ofiarności… z całej poetyckiej elity dysydenckiej — wiersze Iryny Kałyneć są najbardziej bojowe, natchnione duchem afirmacji życia, zwycięstwa nad śmiercią. Korzenie tego natchnienia tkwią w duszy poetki, w jej wrodzonej, wszechogarniającej i wszechzwycięskiej wierze w Boga i w Ukrainę”. Wymownym w tym sensie może być wiersz-dedykacja dla Kateryny Zaryckiej — członkini OUN, wieloletniej więźniarki politycznej moskiewskich więzień i łagrów, w których znosiła niewolnicze męki, nie tracąc wiary w Ukrainę i miłości do Najwyższego: Będzie na czarnym postumencie nocy budował się dzień Wam, błękitny smutkiem. Jednym skrzydłem dosięgnie wierzchołków, drugim skrzydłem ugrzęźnie w ziemi Mordowii… Będzie dzień Wasz, jak świątynia, z witrażami nadziei, opierać się o niebo srebrnym skrzydłem, a za czarnym ołtarzem, co na czarnym skrzydle — tajna msza serca i wspomnienia. Będzie świątynia Wasza dla nas, żeby wzlecieć w niebo. Lecz kiedy zamkną się przed nami Carskie wrota, czy staniemy wolni od pęt na kolana, by modlitwą wolność poznać? Poezja Iryny Kałyneć zbudowana jest na kolizjach ukraińskiej historii, osiągnięciach kultury, folkloru i etnografii. To świat, w którym oprócz jej współczesnych żyją ukraińscy hetmani, twórcy narodowego dorobku, to świat, w którym płonie ognisko ducha narodowego od czasów pogańskich do czasu obecnego. W tym świecie, oprócz dramatów, tragedii, wojowniczych potępień i negacji zła — jest dużo słońca. Jest on rozjaśniony jego promieniami, życiodajną łaską: „Pod dzwonnicą Słońca podróżny”; „Słońce na tamtą stronę po tamtej tylko kwiat…”; „…w kulę błękitnej łzy co zawieszona na promieniu Słońca”; „Wybija Słońce poranną mszę”; „Przywitaj się ze Słońcem co otworzyło ci Dzień Życia” itd. Długa byłaby lista poetyckich wyrażeń z dominantami w nich: „Słowo”, „Świat”, „Droga”. To jej metaobrazy, rzec można, optymistyczno-nastrojowe „postacie” wierszy. Ich symbolika jest wymowna.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

LWOWSKA KSIĄŻKOWA FEERIA

Jewhen BUKET Zdjęcie autora Rozreklamowane w licznych mediach (tylko oficjalnych partnerów medialnych — 70), lwowskie forum nawet w czwartym dniu jego trwania było przepełnione odwiedzającymi. Nie odstraszały ich ani płatne wejście na teren jarmarku (bilety kosztowały od 3 do 25 hrywien), ani tłok, ani miejscami zawyżone ceny książek. Nie jest tajemnicą, że dla większości wydawców festiwale książki to szansa, by dać się poznać i korzystnie zrealizować niemało własnej produkcji. A dla czytelników — szansa na to, by jako pierwszymi otrzymać książkowe nowości. Lwowskie forum jest rekordzistą pod względem liczby wydawnictw i nowych wydań. Niemało autorów stara się zaprezentować swoje nowe dzieło właśnie tutaj. Dlatego co godzinę w ramach wydarzenia odbywało się do dziesięciu interaktywnych prezentacji, sesji autografów, spotkań twórczych, czytań poetyckich, konferencji, wykładów, okrągłych stołów… Program mógł zadowolić najbardziej wybrednego odwiedzającego, ale żaden z nich nie zdążyłby odwiedzić choćby dziesiątej części wydarzeń, które odbywały się w 32 miejscach Lwowa. Sama tylko lista wydarzeń pięciu dni Forum liczyła 75 stron! I tutaj nie obejdzie się bez porównań: dzisiaj już nikogo na Ukrainie nie zdziwisz wystawami książek, forami i świętami. Ukraińscy wydawcy prezentują swój dorobek kilka razy w roku w Kijowie, zyskały popularność wydarzenia książkowe w Charkowie, Odessie, Czernihowie, Połtawie, Użhorodzie, Łucku, Chersoniu, Korosteniu, Teodozji i wielu innych miastach. Tak, teodozyjski festiwal ukraińskiej książki, zdaniem jego uczestników, jest „bardzo potrzebny jako narzędzie komunikacji”, a także „jako ośrodek ukraińskości na terenach Krymu”. Już jedenasty rok z rzędu organizuje go pisarz dziecięcy Jewhen Biłousow, który, nawiasem mówiąc, w tym roku został wyróżniony za pierwszą własną „nie dziecięcą” książkę „Wożati” II nagrodą w nominacji „Proza” corocznego konkursu Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii „Najlepsza książka Ukrainy”. Święto na brzegu Morza Czarnego gromadzi stosunkowo niewielu autorów, wydawców, muzealników i bibliotekarzy, którzy przejmują się problemami ukraińskiego wydawnictwa książkowego. Stali uczestnicy już dawno polubili główne „atrakcje” festiwalu. Niestety, skromne ogłoszenia o jego przeprowadzeniu w lokalnych mediach przyciągają niewielu odwiedzających, jednak to wcale nie umniejsza znaczenia festiwalu dla życia kulturalnego półwyspu. Ale wracamy do Lwowa. W tym roku w ramach Forum Wydawców odbyła się pierwsza ogólnoukraińska Wikikonferencja — dyskusja o perspektywach napełniania wirtualnej encyklopedii Wikipedii. Redakcja tygodnika „Słowo Proświty” pozwoliła redaktorom tego projektu internetowego powoływać się na naszą stronę przy tworzeniu i ulepszaniu artykułów. Oficjalne zezwolenie zostało uroczyście wręczone podczas Wikikonferencji dyrektorowi wykonawczemu organizacji społecznej „Wikimedia Ukraina” Jurijowi Perohanyczowi. Również na stoisku wydawnictwa „Proświta” zaprezentowano pierwsze trzy książki „Biblioteki „Słowa Proświty”, które 15 września uroczyście ogłoszono zwycięzców konkursu „Najlepsza książka Forum—2011”. Książki oceniało Wielkie Jury, składające się z 26 Małych Jury, których członkowie dobierani są według kryterium zawodowego. Liczba członków jury — 94. Na konkurs od 92 ukraińskich wydawnictw napłynęło 379 książek. WŁAŚCICIEL GRAND PRIX KONKURSU 2011 r. Wita Susak. Ukraińscy artyści Paryża. 1900—1939 rr. — Kijów: Rodowid — A-BA-BA-HA-LA-MA-HA, 2010. NAJLEPSZE KSIĄŻKI FORUM WYDAWCÓW–2011 1. Ulana Krysztalowycz. Rękopiśmienne mapy Ukrainy XVI—XIX w. Ze zbiorów CDIA Ukrainy, m. Lwów. — Kijów: Kartohrafija, 2011. Największym, najbardziej znanym i najbardziej masowym na Ukrainie wydarzeniem książkowo-literackim uważane jest „Forum Wydawców we Lwowie”, które od 14 do 18 września już osiemnasty rok z rzędu przyjmowało literatów, naukowców, wydawców i miłośników produkcji książkowej. ujrzały światło dzienne w przeddzień Forum. Zapytaliśmy uczestników „Forum Wydawców we Lwowie” o ich wrażenia z tegorocznego święta i oto co usłyszeliśmy w odpowiedzi. Wasyl Szklar, pisarz, autor powieści „Czarny kruk”: „Lwów, bez wątpienia, — książkowa stolica Europy. Nigdzie, chyba, na świecie nie ma takiego zainteresowania prawdziwą papierową książką. I widzę, że to zainteresowanie stale rośnie. Chociaż niektórzy mówią o spadku zainteresowania, że niby wypierają ukraińską książkę inne środki informacyjne, ale trafiwszy do Lwowa, rozumiesz, że wszystko nie tak. Galicja — jest unikalna w tym. Właśnie wróciłem z Ameryki. W Chicago, Filadelfii, Detroit czuje się takie samo zainteresowanie książką, bo tam mieszkają przybysze z Galicji”. Wasyl Kliczaka, pisarz, dyrektor WC „Proświta”: „Jako coroczny uczestnik, czuję, że organizatorzy pracują twórczo nad doskonaleniem metod, nowych form prowadzenia Forum. Ono nie znajduje się w jakimś zastygłym stanie, gdzie z roku na rok wszystko się powtarza: otwarto nowe sale po całym Jewhen Czernećkyj i Ołeksandr Pszonkiwśkyj Wasyl Kliczaka rozmawia z odwiedzającymi Lwowie, odbywa się kilka wydarzeń jednocześnie. Odwiedzający gubią się z ciekawości, nie wiedzą, komu dać pierwszeństwo. Ale wydawcom i autorom dzięki temu można więcej czasu spędzić z czytelnikami, w pełnej objętości przedstawić książkę”. Serhij Kowalenko, historyk, publicysta, autor trzytomowej encyklopedii „Ukraina pod buławą Bohdana Chmielnickiego”: „Podczas podobnych książkowych wydarzeń czujesz się nie samotnikiem, a częścią Wszechświata. Nastrój podniosły, chce się tworzyć. Przywieźliśmy na Forum zupełnie nową pracę — „Iwan Bohun — ukraiński Don Kichot”. Ona przez te kilka dni stała się niemal bestsellerem, zrealizowaliśmy znaczną liczbę egzemplarzy”. Jewhen Czernećkyj, historyk, badacz ukraińskiej szlachty: „Na Forum widać tę część kraju, która żyje książką. I to inspiruje. Bez Forum we Lwowie przeżyć i tym, którzy czytają, i tym, którzy dla nich pracują, bardzo trudno. Na żadnym innym forum książkowym takiego poziomu, nawet w Kijowie, nie można poczuć takich emocji, jak we Lwowie. Tutaj u każdego człowieka oczy świecą książką. Kiedy widzisz tych ludzi, — rozumiesz, że Ukraina nie stoi w miejscu, nie spada w jakąś przepaść, a pewnie porusza się do przodu”. Ołeksandr Pszonkiwśkyj, dyrektor wydawnictwa „Janina”: „Dla mnie rok zaczyna się Forum i kończy się nim. Wszystkie nowości przygotowuje się właśnie na Forum. I sprzedaż tutaj — najlepszy wskaźnik pracy wydawnictwa. Przecież wiadomo, że wydać książkę dzisiaj — przyjemność nie z tanich. I kiedy człowiek, rozkładając naszą nową pracę, już nie myśli, ile ona kosztuje, — to niesamowicie cieszy. Forum — feeria, w oczekiwaniu której żyjesz cały rok. I już teraz jestem gotowy przyjechać do domu i od razu brać się za nowe projekty, żeby w przyszłym roku zadziwić Lwów”. Założyciele wydawnictwa „Stiks” Natalia Tretiakowa i Serhij Kowalenko podczas sesji autografów tok XXI wieków. — Lwów: Wydawnictwo Politechniki Lwowskiej, 2010. 12. Robert Musil. Człowiek bez właściwości / Z niemieckiego przełożył Ołeksandr Łohwynenko. — Kijów: Wydawnictwo Żupanskoho, 2010. 13. Ulana Hołowacz, Hałyna Szepel. Język grecki: koine okresu hellenistyczno-rzymskiego. — Lwów: Wydawnictwo UKU, 2011. 14. Czarne i czerwone: Stu ukraińskich poetów XX wieku; Czerwone i czarne: Sto ukraińskich poetek XX wieku: Antologie / Opracowanie Borysa Szawurskoho. — Tarnopol: Bohdan, 2011. 15. Ukrzyżowana Muza: Antologia ukraińskich poetów, którzy zginęli śmiercią gwałtowną: W 2 t. / Opracował Jurij Wynnyczuk. — Lwów: LA „Piramida”, 2011. 16. Rękawiczka (Ukraińska bajka ludowa) / Pomysł, makieta i opracowanie graficzne: Romana Romanyszyn i Andrij Łesiw. — Tarnopol: Bohdan, 2011.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

ZWYCIĘZCY KONKURSU «NAJLEPSZA KSIĄŻKA OSIEMNASTEGO FORUM WYDAWCÓW»

2. Wergiliusz. Bukoliki. Georgiki. Małe poematy. / Przełożył z łaciny Andrij Sodomora. — Lwów: Litopys, 2011. 3. Iwan Dziuba. Podsycanie mroku. Od czarnosecinników początku XX wieku do ukrainofobów wieku XXI. — Kijów: Wydawniczy Dom „Kijowsko-Mohylańska Akademia”, 2011. 4. Historyczny atlas Ukrainy. Najdawniejsza przeszłość. Ruś. (Państwo kijowskie, Państwo halicko-wołyńskie) / Kierownik projektu i autor-redaktor Jurij Loza. — Kijów: Mapa, 2010. 5. Janusz Korczak. Przygody króla Maciusia. — Kijów: A-BA-BA-HA-LA-MA-HA, 2011. 6. Hans Christian Andersen. Krzesiwo / Ilustracje Władysława Jerki. — Kijów: A-BA-BA-HA-LA-MA-HA, 2011. 7. Walentyn Sylwestrow. Doczekać muzyki: Wykłady-rozmowy / Na podstawie materiałów spotkań zorganizowanych przez Serhija Piljutykowa. — Kijów: Duch i Litera, 2011. 8. Kateryna Biłokur. Wydanie w 2 tomach. — Kijów: Rodowid, 2010. 9. Faust. Według Johanna Wolfganga Goethego / Przeróbka Barbary Kindermann, z ilustracjami Klausa Ensikata, po ukraińsku przekazała Lesia Woronina. — Kijów: Prudkyj Rawlyk, Tempora, 2011. 10. Biblia. Czwarty pełny przekład z języka starogreckiego ihumena o. Rafaiła (Romana Turkoniaka). — Kijów: Ukraińskie Towarzystwo Biblijne, 2011. 11. B. S. Czerkes, S. M. Linda. Architektura współczesności. Ostatnia trzecia część XX wieku – począ-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Z drugiej strony, kiedy wróżka obiecuje wielkie szczęście, człowiek wzdycha z ulgą. „U mnie wszystko będzie dobrze” – pociesza się i… rozluźnia. A żeby osiągnąć sukces, trzeba nie tylko wierzyć, ale i pracować. Wróżki mają „talent”: wiedzą co, kiedy i komu mówić. Po spotkaniu z nimi ludzie są zdziwieni: „I jak ona się o tym dowiedziała?”. Psycholodzy przekonują – to nie nadprzyrodzone zdolności, a zwykła spostrzegawczość. Opowiada psychoterapeuta i psycholog rodzinny Ołeksandr Kołomyjczuk: „Wróżki mówią nieokreślonymi słowami, próbując wpłynąć na postrzeganie świata. „Złota zasada” wróżek – znaleźć osobę z problemami, umiejętnie jej współczuć, wzbudzić do siebie sympatię, zawęzić horyzonty jej świadomości. Nie warto być pewnym siebie i specjalnie narażać się na niebezpieczeństwo – mówiąc, że poradzę sobie z wróżkami. Częste są przypadki, gdy świadome osoby próbowały zmierzyć się z oszustkami, ale i tak wpadały w sidła. Wróżki potrafią omijać te bariery, które ludzie wznoszą wokół siebie. Według twierdzeń psychologów – jeden z sekretów sukcesu ulicznych wróżek polega na tym, że podczas rozmowy bez przerwy mówią, przeładowując mózg swojej ofiary zbędnymi informacjami, nie dając jej trzeźwo ocenić sytuacji: wola zostaje sparaliżowana. Dla ogólnego bezpieczeństwa psycholodzy radzą unikać rozmów z nimi. Jeśli mimo wszystko doszło do rozmowy i nie da się uwolnić, należy zawołać o pomoc, pojawienie się osoby postronnej odwróci uwagę. Nie dajcie wprowadzić się w odrętwienie, nie spotykajcie się z wróżką wzrokiem. Ołeksandr Kołomyjczuk radzi ignorować wróżki: „Niektórzy próbują tłumaczyć się przed nimi: mówiąc, że obecnie nie jestem gotowy rozmawiać. To wystarczy, by wpaść pod ich wpływ, a dalej już trudno się przeciwstawić. Można używać wulgaryzmów – Cyganki dobrze rozumieją taki język”. Uliczne wróżki próbują zmniejszyć dystans w komunikacji, aby przeniknąć w intymną przestrzeń człowieka. Często chwytają za ręce i biorą wasze rzeczy. A skrócenie odległości wywołuje wysoki poziom zaufania w rozmowie. Kiedy na ulicy rozmawiacie z nieznajomą osobą i czujecie do niej niezrozumiałą sympatię – to bardzo niebezpieczne i powinno budzić czujność. NIE POWIERZAJCIE ŻYCIA ZŁEMU KIEROWCY Zatem od „poskramiaczek losów” nikt nie jest ubezpieczony. Wydawałoby się, że warto zakazać ich działalności. Ołeksandr Pluszcz przekonuje, że wróżki były, są i będą. „Na poziomie legislacyjnym tego zjawiska zakazać nie można, możliwe jest jedynie ograniczenie jego pewnych form. Żyjemy w epoce zmian, kiedy nie ma żadnej pewności co do następnego dnia, niska jest przewidywalność życia. U ludzi istnieje naturalna potrzeba dowiedzenia się o swojej przyszłości, aby się do niej przygotować. Chcemy rozszerzyć ramy czasowe, aby wybrać własny model życiowy, skorygować zachowanie. Dlatego ludzie zwracają się do wróżek, aby przygotować się i nastawić na przyszłość”. Wróżki pełnią funkcję mężów stanu – dają gwarancje, uspokajają, szukają i karzą winnych niepowodzeń. Im bardziej kwitnie biznes na zaufaniu, tym mniej państwo dba o swoich obywateli. Wróżki także subtelnie reagują na realia czasu: obecnie międzyludzki krąg komunikacji zastępowany jest środkami technicznymi, Internetem, a one oferują duszną i szczerą rozmowę. Opowiada Ołeksandr Pluszcz: „U Ukraińców problemy rozwiązuje się w kręgu zaufania – wśród przyjaciół. Na Zachodzie pojęcie „przyjaciel” rzadko się spotyka, u nich przyjacielskie stosunki nie zakładają duchowej bliskości. U nas też powoli znika pojęcie przyjaźni, a i nie o wszystkich problemach można porozmawiać z przyjaciółmi. Dlatego człowiek próbuje znaleźć wsparcie poza swoim kręgiem komunikacji”. Ponieważ przyjaciele „zawieszają się w Internetach”, pomoc psychologiczna na Ukrainie jest póki co bardzo droga, więc wybieramy najprostszą drogę – pójść do wróżki, żeby po prostu się wygadać. Na życiowej drodze u wszystkich bywają karkołomne zakręty. Ale kiedy puścicie kierownicę lub powierzycie się złemu kierowcy – wpadniecie w wypadek. Wróżka – to zły kierowca, a i prawa jazdy nie ma. Odpowiedzialność za wasze życie ponosicie tylko wy. A jeśli na sercu jest źle, to proboszcz cerkwi Świętej Opieki ojciec Wołodymyr Czerpak radzi szukać ratunku w Słowie Bożym, bo działalność wróżek jest „od złego”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

WRÓŻKA MI WRÓŻYŁA, czyli BIZNES NA ZAUFANIU

Natalia ANTONIUK WRÓŻKI MAJĄ DOBRE ŻNIWA „Spadkowa jasnowidzka Eleonora przepowiada los z fusów kawowych i dawnych kart tarota. Zdejmie urok, wieniec bezżeństwa. Sprowadzi z powrotem ukochanego, naprawi relacje rodzinne za pomocą starodawnych zaklęć i modlitw” — właśnie takimi ogłoszeniami obfitują stołeczne bezpłatne wydawnictwa. A metro to prawdziwa cieplarnia dla ich biznesu: oszustki w każdym wagonie starannie „rozsadzają” swoje ogłoszenia i czekają na dobre żniwa. Dla stworzenia aury tajemniczości i lepszego zapamiętania wróżki wymyślają sobie „pseudonimy”, z reguły są to tylko imiona, takie jak: Taisija, Wioleta, Lilija, Eleonora, Anika itp. Stołeczne wróżki mają standardowe cenniki swoich usług: średnio biorą 50—200 hrywien za sesję. Ale za zdjęcie uroku, wieńca bezżeństwa, złego oka i przestrachu „taryfa jest droższa”: od 500 hrywien i powyżej średniej pensji kijowianina. Czasami wróżki u łatwowiernego klienta znajdują tyle „czarnej nieczystości”, że jedna procedura nie pomoże: wysysanie środków może trwać miesiącami. Obecnie wiele wróżek ma własne sekretarki, które odpowiadają na telefony i szukają wolnego „okienka” na przyjęcie. Właśnie tak — dzwonimy do jasnowidzki Oksany, a sekretarka odpowiada: „Wszystko jest rozpisane na tydzień do przodu. Mogę zapisać dopiero na przyszły poniedziałek”. W „urodzajny” dzień wróżki mają z dziesięciu klientów. Biznes kwitnie… Najaktywniejszy punkt w stolicy — rejon sołomiański, osiedle Nowokarajewych dacz. Na trzech ulicach Nowopolowa, Karpacka i Paustowskiego jest największa liczba ogłoszeń stołecznych wróżek. Przyjmują w sektorze prywatnym obok siebie, tworząc swoisty „Trójkąt Bermudzki”. Tutaj, w szczególności, pracuje Nina. Jej sekretarka opowiedziała, że wróżka „dawno pracuje, jest miejscowa. Ma bardzo wielkie talenty”. Jej usługi — od 50 hrywien. A Wioleta z tego samego „Trójkąta Bermudzkiego” bierze już 70. Wybrałam Taisiję Mychajliwnę z tego rejonu. Mieszka w pięknym białym dwupiętrowym domu. Na podwórku czysto, trawnik, ani jednego kwiatka. Do drzwi prowadzą szerokie schody. Taisija od razu budzi we mnie niezrozumiałą sympatię. Rozmawiamy w pokoju, gdzie jest idealnie posprzątane, na stole leżą karty tarota, jakaś książka, świece. Naprzeciwko nas — lustro. Taisija rozmawia po rosyjsku. — Chcę dowiedzieć się o przyszłości — zaczynam ostrożnie. Ona, rozłożywszy zatłuszczone karty, mówi do mnie, niezamężnej dziewczyny: — O, widzę, jest wielbiciel. Uważnie obserwując moją reakcję, dodaje: — Między wami jakieś przeżycia. Wróżka informuje o czarnowłosej kobiecie, która robi przeciwko nam bardzo złe rzeczy. — Znasz taką? — tajemniczo pyta. — Nie. Ona dalej rozkłada karty, mówiąc, że jednak jest niedobra brunetka w moim życiu. Potem wróżka mówiła o jakimś sądzie, więzieniu, wielkiej miłości wielbiciela, trudnościach między nami i tajnym spisku mojej przyjaciółki. — Jeśli chcesz zachować relacje, trzeba pilnie postawić ochronę. Przyjdź do mnie, zdejmiemy urok — 860 hrywien. — A jak moja działalność zawodowa będzie się rozwijać? — zmieniam temat rozmowy. Taisija powiedziała, że żadnych zmian nie widzi. A potem nagle zapytała: — A gdzie ty pracujesz? Odpowiedziałam, że w gazecie. Wróżka zaczęła nerwowo zbierać karty i mówić, że nie ma już czasu. Na całe to widowisko poszło piętnaście minut. Nic ciekawego Taisija mi nie odkryła: ogólne frazy o banalnych problemach młodej dziewczyny. Wróżka mi wróżyła, // Wróżka mi mówiła, // Wróżka mi wróżyła, // Żebym nie kochała chłopców, — przypomniały się słowa ludowej piosenki. Inna wróżka była bardziej szczera i poinformowała, że ma pięciodniowy tydzień pracy, zresztą, jak inne jej koleżanki. „W sobotę chodzimy do świątyni”, — opowiedziała przez telefon znachorka Hanna Mykołajiwna i kategorycznie odmówiła przyjmowania w weekendy. Zadzwoniłam do jeszcze jednej wróżki i rozczarowałam się już od pierwszych sekund. Zamiast sygnału w słuchawce rozbrzmiały zapalne rytmy „popowej” piosenkarki. „A co z wizerunkiem? To powinny być tajemnicze mantry lub afrykańskie zaklęcia”, — pomyślałam. Oczywiście, zagadkowość rozwiała się jak dym. Nadija Andrijiwna, która „pomaga naprawić biznes i odszepcze alkoholizm” opowiedziała, że jest doświadczona — wróży od 20 lat. 35-letnia kobieta mieszka w wielopiętrowym budynku na prospekcie Nauki. Nie pracuje w sobotę i niedzielę. Wróżki — to dobre menedżerki PR. Tworzą falę informacyjną, pewne grono znajomych, którzy rozpowszechniają o nich pozytywne opinie. Potrafią pracować nad swoim wizerunkiem — dają ogłoszenia w mediach i na nośnikach reklamy zewnętrznej, pojawiają się w różnych programach telewizyjnych, promują się podczas wyborów prezydenckich, a nawet mają własny program telewizyjny — na kanale „Tonis”. Oczywiście, wraz z wypracowaniem pozytywnego wizerunku rośnie zaufanie do ich działalności. Przypomnijmy choćby Pawła Globę: rozreklamowany, ale naukowo udowodniono, że dokładność jego prognoz jest skrajnie niska. Ten „biznes” — to „biznes na zaufaniu”, przebiegłe wróżki nie są ścigane za swoją działalność, więc w stolicy powstaje coraz więcej „Trójkątów Bermudzkich”. Tego zła nie można ani odszeptać, ani wykorzenić. JAKO BONUS — BUKIET PROBLEMÓW PSYCHOLOGICZNYCH Idąc do wróżki, chcemy zdjąć z siebie odpowiedzialność za niepowodzenia we własnym życiu: mówiąc, że to nie ja, a los mam nieszczęśliwy. Wróżka tylko wzmocni tę myśl. I zamiast rozwiązywać problemy, mamy nadzieję, że wróżeniem złapiemy szczęście w swoje sieci. „Naprawiaczka losów” zniszczy ostatnie okruchy wiary we własne siły. Czasami wróżka może znaleźć twój „obiekt nieprzyjemności” — zazdrosną sąsiadkę, nieszczerą przyjaciółkę, złą teściową. To rodzi złość i nieufność. A czasami chęć zemsty przyćmiewa zdrowy rozsądek: ludzie chodzą do wróżki, żeby dokuczyć złoczyńcy. Znowuż, naglące problemy są spychane na dalszy plan, wróżka „gra” na słabościach człowieka. Wszystko kończy się smutno: relacje z bliskimi zepsute, czas stracony, problemy nie rozwiązane, a na duszy — wstyd i wyrzuty sumienia. Czasami ludzie idą do wróżki, żeby usłyszeć słodkie kłamstwo. Jak w ludowej piosence: „Żeby nie bolało mnie serce // I nie mijały daremnie dni, // Kłam, wróżko, że wróci // Mój książę na białym koniu… Przyjemniej wierzyć w to, co dobre i radosne. I niech wróżka sto razy powie nieprawdę — człowiek jest zadowolony. jak najmniej precyzyjnie formułować swoje odpowiedzi. Dzięki takiej „obłości fraz” porady wróżek można wykorzystać dla wszystkich, nawet zupełnie przeciwnych sytuacji. Pewne informacje niewerbalne dostarcza sam klient — obrączka, szczegóły ubioru itp. Tymi detalami wróżka podbudowuje własną przenikliwość. A czasami ludzie sami wyjawiają pewne dane, nie zauważając tego. Przecież człowiek w kontakcie z wróżkami zazwyczaj się denerwuje. One też starają się wywołać u odwiedzających stan lekkiego stresu, ponieważ emocjonalnie pobudzony człowiek traci zdolność racjonalnego myślenia, można nim manipulować”. Wróżki to niezłe psycholożki! Potrafią skanować człowieka, widzieć jego problemy i na tej podstawie dawać ogólnie dopuszczalne rady. A w procesie wieloletniej pracy stykają się z wieloma sytuacjami, dlatego też proponują typowe sposoby rozwiązywania problemów. Starszy pracownik naukowy Instytutu Psychologii Społecznej i Politycznej NAPN Ukrainy, kandydat nauk psychologicznych Ołeksandr Pluszcz zwraca uwagę na osobliwości naszej mentalności: „Żyjemy w dobrotliwym stosunku do świata zewnętrznego, jesteśmy ufni. W głębokiej naturze Ukraińca jest zakodowane, że świat jest dobry”. Dlatego też przyjmujemy słowa wróżki „na wiarę”. Kompleksy niższości, utrata wiary we własne siły, świadomość nieuchronności, wypaczone wyobrażenie o dobru i złu, stracony czas — czyż nie jest to zbyt wysoka cena za wizyty u wróżki? JEŚLI NIE IDZIECIE DO NIEJ, TO ONA PRZYJDZIE DO WAS Nawet jeśli zdecydowaliście, że nigdy nie pójdziecie do szarlatanek, one mogą znaleźć was. Kobiety w obfitych spódnicach mogą wyłowić was z tłumu. Wróżki zauważają ludzi zaniepokojonych, przygnębionych, nieuważnych, czyli tych, u których zawężony jest krąg. Co może być bardziej szkodliwe niż człowiek, który posiada wiedzę z najtrudniejszych nauk, ale nie ma dobrego serca? O to pytał Hryhorij Skoworoda. A ci ludzie, posiadając skomplikowaną technikę manipulowania świadomością, często nie mają ani dobrego serca, ani sumienia. Dzisiaj będziemy mówić o „poskramiaczkach losów” — wróżkach: jakie psychologiczne techniki wykorzystują i jak nie wpaść w ich sidła. A także na przykładzie stolicy rozważymy, jak udany biznes można stworzyć na ludzkim nieszczęściu i zaufaniu. Działalność wróżek bardzo trafnie opisał w „Eneidzie” Iwan Kotlarewski: „Na świecie wszystko ja już znam, // Choć nigdzie nawet nie wychodzę, // I ludziom w potrzebie pomagam, // I im na gwiazdach wróżę: // Komu czy dreszcze odgonić, // Od świnki czy poszeptać, // Albo i włosy wygnać; // Szeptam — uroki odpędzam, // Przestrach wylewam, // Żmije umiem zaklinać”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

tym ktoś pomoże — wyjaśniła widzom Julia Hohol. „OTROCTWO” DMYTRA SUCHOLITKOHO-SOBCZUKA — Moja historia opowiedziana jest od serca i szczerze. Choć w filmie nie ma ani jednego słowa — mówi autor. — To pierwszy dotyk innego świata, który był dla człowieka zamknięty. Film opowiada o młodzieńcu, którego na peronie kolejowym odprowadzają na studia ojciec i ukochana dziewczyna. Matka zaś cicho modli się w domu przed ikonami. Pożegnanie jest bolesne i poruszające dla wszystkich. Dla chłopca ten wyjazd to początek nieznanej dotąd drogi życia. Przypomnijmy sobie, jak każdy z nas, opuszczając rodzinny próg, po raz pierwszy jechał gdzieś na studia. Trzeba było rozstać się z wszystkim, tak bliskim… I przyzwyczajać się do nowego życia. Oprócz tych krótkometrażowych filmów widzowie mogli obejrzeć nie mniej utalentowane prace studentów Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. Karpenki-Karego. Szczególnie spodobały się „Polskie obrazki” z cyklu „Czarnobyl + 20. To jest nasza ziemia — my tu żyjemy”. Z duszą nakręcone obrazy, prawdziwe, bez upiększeń, o nas i dla nas. O STANIE KINA DZISIAJ I PLANACH NA PRZYSZŁOŚĆ Pyłyp Iłłenko, syn znanego reżysera Jurija Iłłenki, podsumowując słowa kolegów, podczas spotkania z poltawskim widzem zaznaczył: — Kino narodowe to zwierciadło świadomości narodu. Ale, jak każde zwierciadło, ma sens wtedy, gdy ktoś w nie patrzy. Jeśli widza nie ma, zwierciadło to tylko kawałek szkła. Żyjemy w okupowanej przestrzeni informacyjnej, która jest obca naszemu narodowi. W rezultacie w naszej świadomości krążą mity, które dziś, na szczęście, mamy możliwość obalić: 1) ukraińskiemu widzowi opowiada się, że ukraińskiego kina nie ma; 2) ukraińskim reżyserom mówi się, że nie ma widza, który chciałby oglądać te filmy. Dlatego w najbliższym czasie w Poltawie reżyserzy wspólnie z Poltawskim Obwodowym Zrzeszeniem Towarzystwa „Proświta” planują zorganizować pokazy filmów Jurija Iłłenki w ramach Tygodnia Kina Jurija Iłłenki. Swoimi twórczymi planami podzielił się z poltawczanami także Mychajło Iłłenko. Obecnie pod jego kierownictwem trwają zdjęcia do filmu o lotniku Iwanie Dacenku, rodem ze wsi Czernecz Jar na Połtawszczyźnie, który dwukrotnie był skazany na zgubę, ale pozostał przy życiu i… został wodzem indiańskiego plemienia. Przewodniczący Poltawskiego Obwodowego Zrzeszenia Towarzystwa „Proświta”, założyciel i organizator festiwalu „Mazepa-fest” Mykoła Kulczynski, który chętnie przyjmował gości, zaznaczył: — Ci utalentowani reżyserzy mają wizję i rozumienie świata. W ich krótkometrażowych filmach można znaleźć więcej odpowiedzi i postawić więcej pytań, niż w wielu pełnometrażowych. Jestem przekonany, że ta młodzież stanie się wielkimi reżyserami filmowymi, którzy będą odnosić zwycięstwa także w Cannes, Berlinie i Hollywood.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Z artystycznego elementarza spragnionego stylisty

Władimir KACZKAN, Iwano-Frankiwsk …Stałem naprzeciw płócien Bohdana Brynskiego, szukałem odległości i pożądanego kąta widzenia dla oka i myśli, zbliżałem się i oddalałem od tej tajemnej historiografii, która tylko dla spragnionych i rozumnych rozwija osobną stylistykę, nie po prostu widzenie, lecz czytanie-rozmyślanie. Czasem wydawało się, że jakaś siła, niepodległa ludzkim sądom, spuszcza tu, jak niebiańskie afisze, do wystaw sal czy do zakamarków twórczej pracowni Bohdana, już całkiem gotowe obrazy malarskie, tak, tak, właśnie dzieła, a nie obrazki czy martwe natury albo portrety wielkich wojów, czy też władców-mężów, którzy już marzą gdzieś poza ziemskimi widnokręgami, albo kogoś z nas, drobnych ziemskich, którzy jeszcze piją słońce, wiążą nienasyconą miłością weselne wstęgi i szamocą się w karkołomnym pędzie za wyobrażonym szczęściem. Nierzadko, jak przelatujące kadry kina, ukazywały mi się jak baśniowe wróżki dziwne, nowoczesnymi ukraińskimi formami dynamiczne kompozycje, z których wprost wybuchała siła i moc. Utwierdziłem się w przekonaniu, że samo oglądanie tu niczego nie pomoże, bo tu, najwyraźniej, zakodowane i wykiełkowane na gęstym zaczynie tradycji rodowych, szczególna w rysach dobra i moralności filozofia myślenia i wyrazu, jakaś jakby sakralna duchowość i zarazem przedwieczny chłopsko-inteligencki czyn. Jak słusznie przewidział doświadczenie Opanasa Zalywachy, tu, w jego pracowni i w farbowych objawieniach, istnieje, ujawnia się duch i istota najwyższego bytu. W aurze Brynskiego jest tylko światło, miłość, nieobojętność, wiara, nadzieja, sprawiedliwość. Tu jest harmonia tego, co istnieje, i tego, co wyobrażone. Otóż, według słów innego artysty, który uosabiał całą epokę w galicyjskiej szkole artystycznej — Denysa-Lewa Iwancewa, malarstwo pana Bohdana to „ożywione emocjonalne brawurowe barwne wizje”. Na płótnach B. Brynskiego trudno szukać historycznych ścisłości — niczego swoimi dziełami nie potwierdza. On, głęboko i systemowo zanurzając się w prawdę wiedzy, zbiera do świadomości, jak pszczoła z kwiatu pyłek, tylko ducha czasu, wydobywa, by tak rzec, treściowy kręgosłup wydarzeń, które były twórcze dla narodu na drodze esencjonalnego, macierzystego, a nie przybłędnego. A wtedy racjonalna żarnica nieokiełznanego myślenia i emocjonalnego buntu idzie w splotach albo może i rozchodzi się gdzieś na pobocznych ścieżkach — od głównego, centralnego gościńca koncepcji-zamysłu. Spójrzmy na jego tak zwane sceny historyczne: gdzieś natknął się koń, pozostawiając w krwawej rzezi na polu swego pana; gdzieś wsparli czoła o niebo książęcy posłańcy, torując długie drogi do zdobytego i wywalczonego w krwawej walce prawa; gdzieś pochyliły się krzyże na mogiłach, zdeptane przez niedobry i zły czas; gdzieś czerwono-czarne wiatry z żółtymi deszczami na przemian szarpią poranny świat, aby oczyściła się przestrzeń i los dla oczekiwanych synów; gdzieś czyjeś na strzępy poszarpane piersi zakrywają naszą najbolesniejszą dziejową wyrwę w ciele narodu; gdzieś na jasnym obliczu artysty, przykrytym wiecznością, wschodzi geniusz talentu; a gdzieś może jeszcze tylko na rozburzonym fantazją morzu pana Twórcy szykują się prastare czajki, by przewieźć nas do jutrzejszych twierdz-obrończyń ducha ukraińskiego…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

NARODOWE KINO TO ZWIERCIADŁO ŚWIADOMOŚCI NARODU

W ramach programu Ogólnoukraińskiego Festiwalu Proświtiańskiego „Mazepa-fest” w Połtawie odbyły się Dni Kina Ukraińskiego. Tetiana NAZARENKO, Połtawa Sam festiwal rozpoczął się od Dni Kina Ukraińskiego, które odbywały się w budynku OCEWUM-u 9 i 10 września. Reżyser Mychajło Illjenko wraz ze swoimi uczniami Mariną Wrodą, Julią Hohol, Dmytrem Suchołytkim-Sobczukiem oraz synem Jurija Illjenka Pyłypem przywieźli do Połtawy jeden film fabularny i 30 filmów krótkometrażowych. Połtawianie i goście miasta z przyjemnością je obejrzeli, zapoznawali się z nimi i rozmawiali z ukraińskimi reżyserami. Warto zaznaczyć, że są to absolutnie nie zarozumiali, nie wyniośli, lecz skromni ludzie, choć mają nagrody i światowe uznanie. Ale w ich oczach błyszczy blask i niewypowiedziane pragnienie podnoszenia ukraińskiego kina, które stanęło na kolanach przed amerykańskim i rosyjskim przemysłem filmowym. — Dla nas ważny jest każdy widz — podkreślił w przemówieniu do połtawian Mychajło Illjenko. — Nie tak często udaje nam się z wami się spotykać. A takie spotkanie jest potrzebne obu stronom. Bo widzowie mówią: „Coś nam nie to pokazują”, a my, reżyserzy: „Jakiś nie ten widz”. Nie interesują nas te „fantiki”, które codziennie oglądacie na ekranach telewizorów, ani to kłamstwo, za które płaci się pieniądze. Chcemy robić coś o was i dla was. Mychajło Illjenko opowiedział też o festiwalu filmów krótkometrażowych „Otwarta noc”, o planach jego przeprowadzenia w przyszłym roku jednocześnie na terenie całej Ukrainy, w tym także w Połtawie w trybie „Skype”, a także zaprosił założyciela i organizatora festiwalu, przewodniczącego Połtawskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, posła ludowego Mykołę Kulczynskiego, aby został stałym członkiem jury „Otwartej nocy”, doceniając jego głębokie zrozumienie tak zwanej „krótkiej formy”. „KROS”: WSZYSTKO GENIALNE — PO PROSTU. W krótkometrażowym filmie Maryny Wrody „Kros” nie grają zawodowi aktorzy. Mówią językiem, którym mówią na co dzień, i swobodnie wyrażają swoje emocje. Ukraiński widz nie jest przyzwyczajony do takich filmów, a jednak jury na Festiwalu Filmowym w Cannes oceniło taśmę najwyższą nagrodą — „Złotą Palmą”! Krótkometrażówka była jedynym przedstawicielem Ukrainy wśród 1000 kandydatów w oficjalnym programie 64. Festiwalu w Cannes. — Byłam ciekawa, jak ten film zostanie odebrany na Ukrainie. Już teraz opinie moich przyjaciół się rozeszły. Jedni powiedzieli: przecież zawsze kręciłaś kino przeżyć, a tu — metafora. Ktoś nawet pochwalił, mówiąc, że w „Krosie” zrobiłam od razu dwa kroki naprzód — mówi Maryna Wroda w jednym ze swoich wywiadów po zwycięstwie. — Film o naszym kraju, o nas wszystkich. Idea zrodziła się z moich własnych przeżyć. Ze szkolnego dzieciństwa. Ten obraz stawia więcej pytań, niż udziela na nie odpowiedzi. W filmie uczniowie dosłownie biegną przełajowy bieg w lesie. Najpierw głównego bohatera — chłopca — zmuszają do biegu, potem biegnie sam, a dalej patrzy, jak biegnie inny. Rówieśnicy uważają go za nic niewartego i coś ludzkiego w nim pęka. Tym filmem autorka jakby stawia wszystkim nam pytanie: po co biegniemy i dokąd? „FUCZOU” — FABULARNY FILM O BOHATERZE-UKRAIŃCU. „Fuczou” — historyczno-romantyczna przypowieść reżysera Michaiła Ilienka, nakręcona już w 1993 roku w Wytwórni Filmowej im. O. Dowżenki, którą również pokazano poltawskiemu widzowi. Na obrazie widzimy przydnieprzańskie miasteczka i wsie Ukrainy, wybrzeże Florydy, a nawet Trójkąt Bermudzki. Potomka Ukraińców, którzy kiedyś wyemigrowali za ocean, Orest, szalony wiatr żywiołów przerzuca do ukraińskiej wsi. Chłopak ma zdolność prowadzenia za sobą wiatru. Ponad sto lat temu, gdy pierwsza fala emigracji rozrzuciła Ukraińców po świecie, to właśnie wiatr pomagał Orestowi szukać za oceanem swojej narzeczonej. Dzięki kaprysom ludzkich fantazji i czynów, przeszedłszy trudną drogę, Orest jednak odnajduje ukochaną Katarzynę. W filmie jest wszystko: lekka ironia, sarkazm, humor i, co najważniejsze, prawdziwe uczucia, bo widza nie da się oszukać. W obrazie wystąpili Bohdan Stupka, Bohdan Beniuk, Ołeksij Horbunow i inni. — Kiedy pojawił się film — mówi Mykoła Iljenko — krytycy od razu zaczęli się dziwić, że to za ukraiński bohater, który wszystkich pokonuje. Ukrainiec w trudnych życiowych sytuacjach musi usiąść pod płotem, zapłakać, zaśpiewać żałosne piosenki. Od tego czasu robię wszystko, aby ten mit rozwiać. „CZESZKI”: NIEZREALIZOWANE MARZENIE — DUCHOWY ROZWÓJ Ten film młodej reżyserki Julii Hohol otrzymał nagrody na festiwalach filmowych „Młodość” i „Otwarta noc”. Historia o małej dziewczynce, która marzyła, by zostać baletnicą. Mieszkali z mamą biednie. Nie było pieniędzy nawet na czeszki. Więc na pierwszą próbę dziewczynka musiała przyjść w zwykłych skarpetkach. Wyniosła nauczycielka upokorzyła ją. Tak więc marzenie nigdy się nie spełniło, ale moralnie dziecko dorosło. — To mały epizod z dzieciństwa, kiedy dziecko po szoku bólowym układa z puzzli obraz życia. I dobrze, jeśli jej w

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

nie pozostawało nic innego, jak zejść do podziemia. A wkrótce trzeba było podjąć walkę już z niedawnymi przyjaciółmi bolszewików — niemieckimi okupantami. Ta walka zaprowadziła Karpa Wasylczuka w szeregi UPA. W powstańczej armii znaleźli się także jego starszy syn Andrij, a także brat i wielu innych krewnych. A córka Hanna stanęła na czele wiejskiej młodzieżowej organizacji nacjonalistycznej „Młodzież OUN”, do której wciągnęła również trzy swoje siostry. Ten biograficzny ekskurs pomoże zrozumieć, w jakiej rodzinie dorastał mały Swiatosław. A tragedia ukraińskiego chłopstwa, zwłaszcza na zachodnich terenach, trwała także po tak zwanym zwycięstwie i kolejnej zmianie okupantów. K. Wasylczuk walczył z bolszewicką okupacją do końca. Potem były areszt, sąd, wyrok więzienia i śmierć w sowieckim łagrze. Na Swiatosławie od dzieciństwa ciążyło piętno syna wroga ludu. I nawet po oficjalnej rehabilitacji ojca dumnemu Poleszukowi, który nie zdradził ideałów narodowych, nie było łatwo żyć. Gdzie tylko nie rzucał go los, kim tylko nie musiał pracować. …Oto już ponad trzy dekady Swiatosław Karpowycz mieszka w Żytomierzu. Zgromadził spore grono ludzi o podobnych poglądach, patriotów, wraz z którymi walczyli o Niepodległość Ukrainy, o kształtowanie młodego państwa. W pierwszym naborze członków Ruchu i Proświty do struktur władzy, w odległych już i romantycznych czasach początku lat 90., Swiatosław Wasylczuk pracował jako kierownik wydziału obwodowej administracji państwowej. Jednak dość szybko miejsca tych, którzy wywalczyli niepodległość, we władzach zajęli starzy-nowi urzędnicy, sprawni bywalcy gabinetów i korytarzy władzy. Z wieloma takimi rzekomymi sługami państwa patrioci znów muszą prowadzić walkę o Ukrainę. I Swiatosław Wasylczuk znów jest w pierwszych szeregach. Kilka kadencji z rzędu wybierano go na deputowanego Żytomierskiej Rady Obwodowej, gdzie był członkiem prezydium, przewodniczącym stałej komisji ds. humanitarnych. Nie porzuca też dziennikarstwa, jest autorem naszej gazety. Niedawno znów się spotkaliśmy, tym razem na V Światowym Forum Ukraińców, którego uczestnikiem był również Wasylczuk. Jak zawsze, brał najaktywniejszy udział w dyskusjach, przygotowaniu uchwał. Taki już jest, prawdziwy Ukrainiec, patriota. Członek Proświty.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

W WIRZE ŻYCIA Swiatosławowi WASYLCZUKOWI — 70

Petro ANTONENKO Zdjęcie autora Od dawna znam Swiatosława Wasylczuka ze wspólnej pracy w Ruchu i Proświcie i zawsze dziwię się jego energiczności oraz nieobojętności. Wspominam dość burzliwe zjazdy Ludowego Ruchu Ukrainy, wtedy jeszcze jednolitego, niepodzielonego, z pierwszej połowy lat 90. Kierując Żytomierską organizacją obwodową LNU, a następnie ruchem delegacji żytomierzan na zjazdach, Swiatosław brał najaktywniejszy udział w ostrych dyskusjach. I przy całej pryncypialności, jasności stanowiska, dominowało u niego nie gołe krytykanctwo, rozpowszechnione wtedy w naszych kręgach, a konstruktywizm. Zawsze był przepełniony pomysłami. I nie były to tylko deklaracje, a sprawdzone w praktyce rzeczy. Bo ciekawych, konkretnych spraw na koncie działacza Ruchu i Proświty było niemało. Współpracowaliśmy także jako dziennikarze nielicznej jeszcze, niestety, prasy narodowo-demokratycznej. Wtedy, w drugiej połowie lat 90., wydawało się, że nasza wspólna sprawa nabiera rozpędu. Wspólna, bo Swiatosław, tak jak ja, ukończył wydział dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki, wiele lat oddał pracy w gazetach. Bez zbędnej skromności mogę powiedzieć, że my z nim wtedy kierowaliśmy jednymi z najbardziej masowych gazet Ruchu i Proświty na Ukrainie. Nakład czernihowskiej „Siwerszczyny”, gdzie byłem redaktorem, osiągnął 35 tysięcy prenumeraty. W Żytomierzu Swiatosław Wasylczuk wydawał i redagował gazetę „Wicze” z jej 30-tysięcznym nakładem. Najaktywniejszy udział wzięliśmy też w tworzeniu i pracy Stowarzyszenia Prasy Ruchu, które na początku połączyło dziesiątki demokratycznych gazet. W planach była wymiana materiałów, kooperacja we wszystkich sprawach wydawniczych, od poszukiwania reklam po zakup papieru, wreszcie po prostu wymiana doświadczeń z pracy w gazecie. Niestety, z czasem Stowarzyszenie powoli wygasło, jak i ogólnie prasa demokratyczna. Coraz trudniej było wytrzymać konkurencję w przestrzeni medialnej, którą zalały wydania klanów oligarchicznych. Lecz, prawdę mówiąc, i siły narodowo-demokratyczne niedopracowywały w tworzeniu potężnej własnej prasy. Więc dla obu naszych gazet nastały nie najlepsze czasy. W każdym razie energia Swiatosława Wasylczuka znalazła wspaniałe zastosowanie na niwie proświciańskiej. Działacz Proświty od pierwszych, w 2002 roku został przewodniczącym Żytomierskiego obwodowego zjednoczenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki. Trudno wyliczyć wszystkie dobre uczynki członków zjednoczenia, dokonane pod kierownictwem swojego lidera. Żadne przedsięwzięcie, żaden program, akcja o kierunku narodowo-patriotycznym nie odbywają się bez ich udziału. Nie mniej ważne jest to, że przewodniczący zjednoczenia rozumie ważność codziennej czarnej roboty w Towarzystwie. A to i tworzenie nowych ogniw, i rozpowszechnianie prasy narodowej, w szczególności naszej gazety „Słowo Proświty”. Skąd tyle energii, pracowitości na niwie ukraińskiej duchowości? Można śmiało przypuścić, że to wynik potężnego hartu narodowego, niesionego od samego dzieciństwa przez całe życie. A ono było dalekie od idyllicznego dla urodzonego we wsi Antoniwka, w rejonie hoszczańskim na Rówieńszczyźnie. Ojciec Swiatosława, Karpo Ołeksijowycz, zwykły poleski rolnik, odznaczał się pociągiem do wiedzy, niemałym wykształceniem, co zresztą nie było dziwne w ukraińskich wsiach. Głowa rodziny dużo czytał, prenumerował patriotyczne ukraińskie gazety. W tym okresie, w latach 20.—30. XX wieku, ziemie zachodnioukraińskie wchodziły w skład państwa polskiego. Oczywiście sytuacji tutaj nie można było porównać z narodowym upokorzeniem Ukraińców w Związku Radzieckim, ale i tutaj o swoje prawa narodowe trzeba było walczyć. Właśnie dzięki aktywności Karpa Ołeksijowycza wieśniacy dopięli swego, aby dzieci w szkole uczono nie tylko państwowym językiem polskim, ale i ojczystym językiem ukraińskim. Na początku lat 30. Karpo Wasylczuk stworzył we wsi ogniwo OUN. Tragiczny los Ukraińców, Ukrainy, rozdartej między imperiami, pozbawionej państwowości, jak w kropli wody, odbił się na losie tej zwykłej wiejskiej rodziny. Nie tylko za czasów Polski Karpo Ołeksijowycz, wybrany przez ziomków na wójta, czyli wiejskiego głowę, musiał bronić interesów narodowych, praw swoich współmieszkańców. Walczył o to i za nowej władzy „wyzwolicieli” ze wschodu, moskiewskich okupantów. Ludzie znów powierzyli Wasylczukowi stanowisko wiejskiego głowy. Ale tacy patrioci nowej władzy są niepotrzebni i wrodzy. Kiedy radzieckie organy karne wprost zainteresowały się wiejskim ogniwem „Proświty” i jednym z jego kierowników, wiejskim głową Wasylczukiem, temu nie za— PRENUMERATA TRWA Wy jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to jest wasza gazeta! Koszt prenumeraty

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite

Zapowiedź

Redaktor naczelny: Ljubow Hołota Kolegium redakcyjne: Ljubow Hołota (przewodnicząca), Jarema Hojan, Pawło Mowczan, Ołeksandr Ponomariw, Iwan Juszczuk Zastępcy redaktora naczelnego: Petro Antonenko 279-49-47, Jewhen Buket 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji: Natalija Skrynnyk 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialny: Iryna Szewczuk

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

na 1 miesiąc 4 UAH 77 kop. na 3 miesiące 13 UAH 71 kop.

Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział literatury Marija KUCZERENKO 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Dyżurny redaktor Jewhen BUKET Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 1 0 3 8 Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301238 Nakład we wrześniu — 18 400 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn