Seite · S. 8Originalseite ↗
Dzienniki Dowżenki wracają na Ukrainę
Слово Просвіти, №40 за 2012 рік
Petro ANTONENKO Zdjęcie autora. Aktywny udział w pracach nad przygotowaniem dzienników do wydania wziął przewodniczący Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy Serhij Trymbacz. Oto co powiedział na konferencji prasowej: — Ten dziennik w przyszłości wejdzie do pierwszego pełnego wydania dzieł Ołeksandra Dowżenki, a z uwzględnieniem obecnych technologii zbiór będzie zawierał także filmy wybitnego reżysera. Interesująco mi się pracowało nad wydaniem z wysoce profesjonalnymi specjalistami Państwowego Archiwum Literatury i Sztuki Federacji Rosyjskiej, którzy mają duże doświadczenie w wydawaniu ważnych prac. Na czym polega wyjątkowość obecnego wydania? Dotychczas teksty dziennika ukazywały się w językach ukraińskim lub rosyjskim, bez odniesienia do oryginału. A on miał różny wygląd. Tutaj zobaczymy, jak pisał to Dowżenko. Większa część tekstu jest w języku ukraińskim, te zapisy drukowane są z tłumaczeniem na rosyjski. Mniejsza część w oryginale została napisana w języku rosyjskim, to drukujemy bez tłumaczenia. Jak wiadomo, po raz pierwszy „Dzienniki” Dowżenki zostały opublikowane w latach 60. w 5-tomowym wydaniu ukraińskim, a później w 4-tomowym rosyjskim. Osobno wydzielano właściwy dziennik i notatniki Dowżenki. Ile tekstów „Dzienników” dotąd nie publikowano? Około 20%. To zapisy z lat 50., kiedy autor przyjeżdżał do Nowej Kachowki. Po ciężkich dla niego perypetiach wokół „Ukrainy w ogniu” jakby odradzał się do twórczości. Bolał nad Ukrainą, której narodowym prorokiem się czuł. I Ukraina dla niego też była nie tylko rzeczywistością, ale i fantazją, idealnym światem, który stworzyli Szewczenko, Gogol, on, Dowżenko. Ukraina — jako marzenie, do którego dążył. Dlatego tym ważniejsza jest publikacja tych skrytych zapisów Dowżenki, które pokazują, jak się męczył, marzył. Dyrektor generalny wydawnictwa „Folio” Ołeksandr Krasowycki zaczął od tego, jak sprzedają się teraz książki Dowżenki: — Nie ma ich tak wiele na rynku książki, ale według rankingu książek elektronicznych wydawnictwa „Folio” Dowżenko drugi rok z rzędu jest na pierwszym miejscu. A jeśli chodzi o książki drukowane, to regularnie wydajemy dodatkowe nakłady. Twórczość takiego pisarza, jak i Gogola, Bułhakowa, Szewczenki, jest obiektem badań naukowców obu krajów, i Rosji, i Ukrainy. Nasze wydawnictwo interesują osobowości, które można nazwać bohaterami narodowymi. Dowżenko, bez wątpienia, jest takim, i sam fakt, że po raz pierwszy dzienniki przygotowano w pierwotnej postaci i że po 50 latach nie stały się mniej aktualne, mówi sam za siebie. Ponieważ twórczość filmowa Dowżenki dawno weszła do skarbca światowej kultury, myślę, że jest duże prawdopodobieństwo tłumaczenia tej książki na inne języki. Mamy już dobre doświadczenie współpracy z rosyjskimi służbami archiwalnymi. Mamy nadzieję także na wspólną współpracę, nowe publikacje na 200-lecie urodzin Szewczenki. Na konferencji prasowej ogłoszono jeszcze jedną dobrą wiadomość. Ukraina otrzymała od Federalnej Agencji Archiwalnej Rosji kopię filmu „Zaczarowana Desna”, nakręconego w 1964 roku na podstawie słynnej powieści Dowżenki przez jego żonę Julię Sołncewą. W konferencji prasowej wzięła udział także dyrektor Państwowego Archiwum Literatury i Sztuki Federacji Rosyjskiej Tatiana Goriajewa. Właśnie w tym ogromnym archiwum przechowywane jest, między innymi, archiwum Ołeksandra Dowżenki, które przekazali tam spadkobiercy. Tutaj są też jego „Dzienniki”, nad wydaniem których pracowali rosyjscy i ukraińscy archiwiści. Oto jak odpowiedziała T. Goriajewa na pytanie: co takiego było w tych tekstach dzienników Dowżenki, które nie były drukowane przez całe pół wieku? — Każdy spadkobierca, jeśli wydaje za życia jakieś przekazane mu archiwa, stara się jednak nanosić w nich pewne skróty, aby najbardziej intymne, czułe fragmenty nie trafiały do druku. Tak, na przykład, uczyniła córka Maryny Cwietajewej Ariadna Efron, która utajniła archiwum swojej matki do 2000 roku. Przekazała nam archiwum w 1974 roku, na rok przed swoją śmiercią, i powiedziała, że chce, aby zanim staną się dostępne te zapisy jej matki, do czytelnika w pełni dotarła twórczość poetki. I kiedy wreszcie zaczęliśmy wydawać to archiwum, zrozumieliśmy całą słuszność takiej decyzji córki poetki. Podobnie jest z archiwum Olgi Bergholc, które dopiero teraz w pełni przygotowujemy do druku. To ogromne archiwum, dzienniki, które pisarka prowadziła dziesiątki lat, wszystko, oprócz tego, co zniknęło przy jej aresztowaniu. Trwa niemało dyskusji: czy publikować podobne materiały? Ale nasze podejście jest takie: publikujemy wszystko w całości. Jeśli chodzi o archiwum Dowżenki. Przechowujemy w archiwum także jego korespondencję, w tym osobistą, z kobietami bliskimi jego sercu. Ta część archiwum była zamknięta. Ale Dowżenko w ogóle powierzał papierowi najbardziej skryte swoje myśli, bez autocenzury, i te zapisy czasem parzą, bywa, że i surowością wobec bliskich ludzi. Ale takie rzeczy też trzeba rozumieć. To artysta, człowiek wrażliwy. Dowżenko wiele przeżył podczas wojny, stan jego bywał bardzo ciężki. Ale wszystko to — dokumenty epoki, i są one cenne dla nas. I dla młodego pokolenia, które powinno zrozumieć, jaka była tamta epoka. Kierownik Federalnej Agencji Archiwalnej Federacji Rosyjskiej Andriej Artizow dodał: — Przeczytałem wszystkie te teksty. Dobrze znam tamtą epokę, ale dla mnie było odkryciem, jak Dowżenko od razu po konferencji jałtańskiej głów państw koalicji antyhitlerowskiej — Stalina, Roosevelta i Churchilla w 1945 roku zareagował na paradną relację w prasie o tym wydarzeniu. Absolutnie proroczo przewidział, co stanie się z tą koalicją po wojnie, jak będzie zmieniał się świat. Nie był politykiem, nie miał informacji od dyplomatów, służb specjalnych, ale miał wyczucie artystycznego wglądu. Zatem czekamy na szybkie wydanie drukiem tego unikalnego wydania. A dopiero co otrzymany film „Zaczarowana Desna” przekazano do Centralnego Państwowego Archiwum Filmowo-Fotograficznego Ukrainy i obecnie jest on dostępny dla badaczy. Kierownictwo Państwowej Służby Archiwalnej i Związku Kinematografistów zwraca się do ukraińskich kanałów telewizyjnych z propozycją pokazania tego filmu ukraińskim widzom. W stołecznej agencji Ukrinform odbyła się konferencja prasowa kierowników państwowych służb archiwalnych Ukrainy i Rosji z okazji zakończenia przygotowań do druku pełnego wydania „Dzienników” Ołeksandra Dowżenki. Przed dziennikarzami wystąpili przewodnicząca Państwowej Służby Archiwalnej Ukrainy Olha Hinzburg i kierownik Federalnej Agencji Archiwalnej Federacji Rosyjskiej Andriej Artizow. Poinformowali, że po raz pierwszy „Dzienniki” Dowżenki zostaną wydane bez jakichkolwiek skrótów, archiwiści wykonali swoją pracę i obecnie książka jest w produkcji w charkowskim wydawnictwie „Folio”. Do końca tego roku wydanie o objętości prawie tysiąca stron z ilustracjami ujrzy światło dzienne.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
