Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №40 за 2012 рік

16 S. · 41 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen. 1 von 41 Einträgen werden auf Ukrainisch angezeigt, während ihre Übersetzung aktualisiert wird.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

Jeśli będziemy milczeć, to w mediach i społeczeństwie zapanuje „minuta ciszy”

W poniedziałek i wtorek pod ścianami Rady Najwyższej trwała akcja protestacyjna dziennikarzy przeciwko próbie uchwalenia w parlamencie ustawy o zniesławieniu. Ta próba władzy, by dusić wolność słowa, zjednoczyła nie tylko dziennikarzy, ale i szerokie grono społeczeństwa, bo wolne społeczeństwo jest niemożliwe bez wolnego słowa. Petro ANTONENKO 18 września Rada Najwyższa uchwaliła w pierwszym czytaniu projekt ustawy przygotowany przez deputowanego z Partii Regionów Witalija Żurawskiego — o wprowadzeniu do Kodeksu karnego artykułów przewidujących zaostrzenie odpowiedzialności „za zniesławienie”, aż po wszczynanie spraw karnych. Na czym polega istota proponowanej ustawy? Jeśli śledztwo i sąd ustalą, że w publikacji lub materiale środka masowego przekazu znajdują się fałszywe zarzuty, które znieważają cześć i godność jakiejś osoby, czyli zniesławienie, winnemu grożą ogromne grzywny, a w niektórych przypadkach nawet pozbawienie wolności na okres do 3 lat. Za tą ustawą zagłosowało 244 deputowanych, w tym niemal w pełnym składzie frakcja Partii Regionów, w całości komuniści, 19 z 20 deputowanych Bloku Łytwyna, a także część posłów niezrzeszonych. Autor ustawy powołuje się na to, że podobna odpowiedzialność istnieje w szeregu krajów Zachodu, na przykład w Niemczech. Lecz tam jest to od dawna „martwa” norma prawna, która ostatni raz była stosowana w faszystowskich Niemczech czasów Hitlera. A co najważniejsze — czy można porównywać demokratyczne, niezależne sądownictwo Europy z naszym, kieszonkowym? Otóż to właśnie sądy, na skargę uznanych za pokrzywdzonych publikacjami, ostatecznie ustalałyby, że jest to zniesławienie, i że dziennikarza, w ogóle autora publikacji, którym może być każdy obywatel, można by wsadzić do więzienia. Znając nasze realia, nietrudno przewidzieć, że taka ustawa stanie się kneblem, którym zatka się usta prasie i przeszkodzi jej w demaskowaniu korupcji urzędników. W naszym ustawodawstwie istnieje przepis o odpowiedzialności za zniesławienie w mediach czci i godności. Ale jest to odpowiedzialność cywilna, to znaczy osoba, której publikacja wyrządziła krzywdę, wnosi pozew cywilny do sądu przeciwko autorowi i środkowi masowego przekazu i domaga się stwierdzenia, że doznała szkody moralnej i materialnej, za którą żąda odszkodowania. Takie pozwy u nas od dawna stały się czymś zwyczajnym, co czasem prowadzi do drakońskich sankcji, które mogą pociągnąć za sobą nawet zamknięcie gazet. Ale to władzy, urzędnikom, korupcjonistom, przerażonym demaskatorskimi publikacjami, okazało się za mało: proponuje się wprowadzenie odpowiedzialności karnej. Przepychanie odiozowej ustawy wywołało taką falę krytyki i odrzucenia w społeczeństwie, że partia władzy pospieszyła się odciąć od tego zamysłu, a autor projektu ustawy złożył w parlamencie projekt uchwały o zdjęciu ustawy z porządku obrad. Ale za to mieli zagłosować sami deputowani. Dlatego w poniedziałek na akcji protestacyjnej dziennikarze domagali się natychmiastowego włączenia do porządku dziennego Werchownej Rady uchwały o odwołaniu odiozowej ustawy. Była to akcja ogólnoukraińska — podobne wiece i pikiety tego dnia odbyły się w Odessie, Chersoniu, Mikołajowie, Użhorodzie i innych miastach. Sprawa zyskała także rozgłos międzynarodowy. Tego samego dnia do protestu przeciwko tłumieniu wolności słowa na Ukrainie przyłączyli się dziennikarze z Polski i Białorusi. W Moskwie właśnie odbywał się kongres Międzynarodowej Federacji Dziennikarzy, gdzie koledzy z Ukrainy przedstawili naszą sytuację światowej wspólnocie dziennikarskiej. Zakończenie na str. 4

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

Kongres działań w obronie ojczystego języka

6 października „Proświta” wraz ze współorganizatorami: Ukraińską Światową Radą Koordynacyjną, Światowym Kongresem Ukraińców, Narodowym Związkiem Pisarzy Ukrainy, Narodowym Uniwersytetem „Kijowsko-Mohylańska Akademia”, Stowarzyszeniem Obywatelskim „Sprawa Ukraińska”, wspólnotą „Ukraiński Dom. Nowa Fala”, Radą Koordynacyjną ds. ochrony języka ukraińskiego przy KMO „Memoriał” im. W. Stusa oraz Międzynarodowym Funduszem Charytatywnym „Liga Ukraińskich Mecenasów” organizuje drugi etap Ogólnoukraińskiego Forum „W obronie języka ukraińskiego i państwowości” pod roboczą nazwą „Kongres działań w obronie języka ukraińskiego”. Posiedzenie plenarne rozpocznie się o godz. 10.00 w Kijowie, w Domu Pisarzy Ukrainy, ul. Bankowa 2. Od godz. 14.00 do 18.00 w pomieszczeniach NZPU, „Kijowsko-Mohylańskiej Akademii”, „Republiki Hostynnodworskiej” oraz Centrum Odrodzenia Narodowego im. Stepana Bandery odbędą się także inne wydarzenia: otwarta dyskusja i wymiana doświadczeń na temat „Co ja mogę zrobić dla języka ukraińskiego” (moderator Taras Plachtij); szkolenie uczestników kampanii językowej „Szkoła aktywisty obywatelskiego” (Artem Zacharczenko, Jurij Chodariew); okrągły stół „Jakie powinno być demokratyczne prawodawstwo językowe w Ukrainie?” (prowadzący profesor Wołodymyr Wasylenko) oraz inne. Zapraszamy wszystkich nieobojętnych! LEONID HORŁACZ O CZASIE I O SOBIE ŚWIĘTO PATRONALNE NA BUKOWINIE

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Bez języka?

Bez języka — znaczy bez żalu, z ordyńskim hukiem nieubłaganym, by zasiać rolę śmiercią, krwią i dymem? Bez języka — znaczy bez oczu, tak na ojczyste wrażliwych, by „ruski mir” na świat ten zesłał zarazę i czarną ulewę? Bez języka płacze niemowlę, dziecko zalotnika-husara, i drogę w przepaść ściele czy to Pokuta, czy Kara. Bez języka pustką huczy wysoka arka podniebienia. „I dzień nie dzień, i idzie nie idzie”, znika marnie w błękicie. Bez języka szaleją usta w złych konwulsjach cynizmu, i pijanie gnie się Wysokość do upadłego nizinnego. Bez języka wszystko żywe na oślep: stoją rzeki, cofają się kroki; i koronują pachołków, i upokarzają proroków. Bez języka poczekajmy jeszcze? — u nas i „bez” kwitnie bzami?.. Nędzne serce nie piecze, i bólem nie jątrzy się kamień. Bez języka? Lepiej bez ręki. Bo przyda się jeszcze prawica! Wtedy napiszą naoczni świadkowie: „Wróg rzucił się do ucieczki”. Natalja STARIUK, m. Dniepr. Kolesniczence, Kiwałowowi — posłom. Patrzę na nasz Międzynarodowy. Wszystkie te enklawy wroga wola Rzuciła tutaj, by ich niedola Swoim nieszczęściem zatopiła nas. Kto sam w więzieniu narodów oszalał — Wyobraził sobie, że on sto lat nam się śnił I, tym głupstwem zwabiony, przybił Do nas na łowy szczęścia i rang. Teraz bawi nas ruskim językiem. Ono mu, jak muzyka Salieriego: Jeśli nie zdołał przecisnąć się przez drzwi, To musi do chaty włazić oknem. Teraz musimy karmić ich I zadowalać ich zachcianki. To tak, jakby, nie mając kochanki, Wiecznie dbać o bękartów jej. Ono na ciebie od małego ma ząb, Ono twojego boi się języka, A ty, żeby sąsiad nie złorzeczył, Mu każdego ranka daj do szkoły rubla. Ocknijcie się, i martwi i żywi, Posłuchajcie, nieproszeni mniejszości: Swoje państwowe mając maszyny, Po co wam nasz ukraiński wóz? A jak wleźliście, to łamać nie wolno, A jak wlazłeś, to, ojczulku, szanuj się, Dopóki pan woźnica się nie obudził I batem nie wyczyści: „Szkodniku, złaź!” 16 czerwca 2012 r. Wołodymyr IWANCIW, m. Biała Cerkiew

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

„Ani na chwilę, ani na ziarnko maku nie wolno dopuszczać do swojej duszy myśli o porażce. Bo kto dopuścił do swojej duszy porażkę, ten nie jest bojownikiem, należy go odrzucić, nie jest zdolny walczyć i bronić”. Patriarcha Filaret Nie popadajcie w nieodpuszczalny grzech…

Patriarcha Filaret, Patriarcha UPC KP Dlaczego tutaj jestem? Chodzi nie tylko o politykę, chodzi o to, czy będzie istniało Państwo Ukraińskie. Być albo nie być języka ukraińskiego na Ukrainie… Dlatego nasz Kościół nie może stać z boku. Rusyfikacja Ukrainy szła dwoma kierunkami: przez Cerkiew i przez oświatę. Dziś widzimy na Ukrainie głównych działaczy antyukraińskich: moskiewskiego patriarchę Cyryla, który tu propaguje „russkij mir”, oraz ministra oświaty Tabacznyka. Niebezpieczeństwo dla narodu ukraińskiego, dla Państwa Ukraińskiego pochodzi przede wszystkim od Cerkwi i oświaty, na których czele oni stoją. Dlatego UPC KP, która jest częścią społeczeństwa ukraińskiego i świadoma nadciągającego zagrożenia, nie może nie bronić języka ukraińskiego. Nasz Kościół wspiera ten ruch. Wielu Ukraińców, niestety, wciąż nie przywiązuje do tej kwestii należytego znaczenia. Ktoś uważa, że rzekomo nie ma znaczenia, czy ta ustawa zacznie obowiązywać, czy nie, bo Ukraińcy i tak będą mówić po ukraińsku. Tak jednak nie jest! Bo uchwalona ustawa to przygotowanie do szerokiego natarcia na zniszczenie języka ukraińskiego. A zniszczenie języka ukraińskiego to zniszczenie narodu ukraińskiego. Dlatego nie wolno być obojętnym. Jestem bardzo zdziwiony, że na przeprowadzenie Forum odmówiono nam w bardziej zatłoczonych auditoriach. Kto odmówił? Ukraińcy odmówili! Jakimi zaś Ukraińcami są, jeśli nie rozumieją, że przed nami stoi pytanie: być albo nie być? Zrozumcie: język jest ważniejszy od chleba, bo należy do wartości duchowych, wiecznych, a chleb – do przemijających. Śpiewamy: „Duszę i ciało złożymy za naszą wolność…”? Po co więc obłudnie śpiewamy: „Duszę i ciało złożymy…”? Nie popadajmy w nieodpuszczalny grzech… Musimy zmobilizować cały naród do obrony języka ukraińskiego i Państwa Ukraińskiego. Nie zjadajcie się nawzajem! Bo to taktyka wrogów: skłócić Ukraińca z Ukraińcem, a potem panować nad wszystkimi. Dlatego jednoczmy się, nie krytykujmy się wzajemnie. Odrzućcie to, bo to diabelska droga, mająca na celu nas zniszczyć. Przed nami dziś najważniejsze – obronić język ukraiński ...ińskiego, aby był on naprawdę językiem państwowym w Ukrainie. Nie trzeba długo mówić o tym, czy Ukraina ma prawo uczynić język ukraiński państwowym. Na przykład, Niemcy — czy mają język turecki jako państwowy? A przecież Turków jest tam do 10 milionów. Francja broni swojego języka państwowego — francuskiego. A Rosja? Czy w Rosji dają Ukraińcom możliwość mówienia po ukraińsku? A przecież żyją tam miliony Ukraińców. Język ukraiński w Rosji nie ma żadnego prawa. A nam wskazują na prawa języka rosyjskiego. Nie jesteśmy przeciwko językowi rosyjskiemu (u nas mówi się także po rosyjsku), nikt go nie prześladuje i nie ucisza. Ale język państwowy musi być jeden, tylko ukraiński. Teraz co do tego, co mamy robić. Zbliżają się wybory, których wszyscy się boją. Musimy wystąpić z inicjatywą: głosować tylko na te partie i na tych kandydatów na deputowanych w okręgach większościowych, którzy bronią języka ukraińskiego. A jeśli milczą, nie mają w swoim programie zobowiązania do ochrony języka ukraińskiego, to nie trzeba na takich głosować. Bo oni nie są patriotami państwa, nie będą bronić interesów Państwa Ukraińskiego. Jeśli nie bronią języka rdzennego narodu, to jak będą bronić Państwa Ukraińskiego, gospodarki, kultury i w ogóle naszych interesów? Dlatego takich deputowanych [trzeba wykluczyć] z dalszych kroków reżimu Janukowycza. Ta ustawa to jedynie przeprowadzka ludzi, jedynie testowanie świadomości społecznej. Reżim sprawdza, czy Ukraińcy są zdolni się zorganizować i dać odpór, czy będą działać według zasady „moja chata z boku” albo „jakoś to będzie”. To jest tylko pierwszy element planu, związanego z działalnością tzw. Komisji Konstytucyjnej. Ta komisja, stworzona przez Janukowycza, to technologia uchwalenia nowej Konstytucji, specjalna operacja zmiany istoty Państwa Ukraińskiego. Nasze państwo jest państwem narodowym, opartym na ukraińskich obyczajach, w duchu tradycji europejskiej. Sądzę, że ta komisja pracuje nad nową redakcją, w której nie będzie wielu zasadniczych rzeczy: państwowego języka ukraińskiego, symboliki, będzie podwójne obywatelstwo, ustrój federacyjny. Operacja dopiero się rozwija, i na samym początku musimy zrewidować tę Konstytucyjną asamblę. Funkcja założycielska naszego państwa już się dokonała. W 1991 roku nie tylko deputowani, ale także obywatele zagłosowali za niepodległością i utworzeniem Państwa Ukraińskiego. Sądzę, że jeśli Janukowyczowi nie uda się w parlamencie zebrać 300 głosów, to władza pójdzie na to, aby rozszerzyć status Konstytucyjnej asamblei z doradczego organu przy prezydencie do organu przedstawicielskiego, wynieść tę nową Konstytucję na referendum i odpowiednio ją „obrobić” — i wtedy zostanie ona uchwalona. Musimy zdecydowanie wystąpić przeciwko temu zamysłowi. Chcę podkreślić, że liderzy opozycyjnych partii nie zdali egzaminu z obrony języka ukraińskiego. nam nie trzeba w parlamencie. Nas zebrało się niewiele, to znaczy dlatego, że pomieszczenie na to nie pozwala (w Kijowie około dziesięciu instytucji i organizacji, nawet niezależnych, które mają duże sale konferencyjne, wszystkie odmówiły Ogólnoukraińskiemu Towarzystwu «Proświta» wynajmu pomieszczenia na czas przeprowadzenia Forum. — Kor.), a tak byłoby znacznie więcej. Ale stąd wyszła ta ukraińska siła, która doprowadziła do powstania Państwa Ukraińskiego. Dlatego stąd musi wyjść również obrona Państwa Ukraińskiego. Nie powinniśmy myśleć, że zostaniemy pokonani, chociaż Rosja wkłada ogromne wysiłki, aby nas podporządkować. I tak trwa to już od 20 lat. Ale Rosji nie uda się podporządkować Ukrainy. To nie znaczy, że możemy się uspokajać i siedzieć każdy w swojej chacie z boku. Nie, twoja, każdego z Ukraińców chata nie musi stać z boku — ciało, dusza, głowa muszą nieustannie pracować, walczyć o Ukrainę. Ani na chwilę, ani na ziarno maku nie wolno dopuszczać do swojej duszy myśli o porażce. Bo kto dopuścił do swojej duszy porażkę, ten nie jest bojownikiem, trzeba go odrzucić, nie jest zdolny do walki i obrony. I nie bójmy się. Bać się trzeba tylko Boga! I zdrady trzeba się bać, zdrady własnemu narodowi. Jestem przekonany — tylko wtedy zwyciężymy i obronimy język ukraiński, będziemy bronić Państwa Ukraińskiego. Sława Ukrainie! To, że zwinięto językowy plac przy Domu Ukraińskim, to wielki strategiczny błąd. Politycy opozycyjni narzucili społeczeństwu przekonanie, że wojna językowa jest jedynie etapem przejściowym, jakby mówiąc: oto wygramy z Janukowyczem bitwę w wyborach parlamentarnych i wtedy wszystko naprawimy. Kiedy idzie o byt narodu, nie można się targować. Proponuję, aby od naszego Forum domagać się uchylenia ustawy Kiwałowa–Kolesniczenki; domagać się uchwalenia ustawy o państwowym statusie języka ukraińskiego; informować przedstawicieli mniejszości narodowych, którzy wielokrotnie wykorzystywali ich w walce przeciwko językowi ukraińskiemu; oświadczyć, że nie będziemy wybierać do parlamentu tych, którzy głosowali za ustawą językową i w których programie nie ma zapisu o ochronie języka ukraińskiego. Pierwsza bitwa dziś to bitwa o Radę Najwyższą. Wiele zadecyduje się w okręgach jednomandatowych, dlatego trzeba być czujnym, dobrze się zorientować, kto jest kim, aktywnie przekazywać ludziom nasze stanowisko. Wtedy zwycięstwo będzie po naszej stronie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Walczyć jak o własne życie

Iwan ZAJEć, deputowany ludowy Ukrainy Proponuję, aby na Forum pracować w dwóch kierunkach: pierwszy — uświadomienie sobie problemu, drugi — opracowanie środków, które odwrócą to niebezpieczeństwo od Ukrainy. Dla polityków większości krajów świata znana jest powszechnie teza: język jest najważniejszym budowniczym państwa i narodu. Dziś ci, którzy głęboko zapoznają się z tym problemem, czytają współczesnych myślicieli, filozofów i widzą, że rozpatrują język jako dom bytu narodu. Jest język ukraiński — jest ukraiński dom bytu, nie ma języka ukraińskiego — nie ma naszego domu, nie ma naszego państwa. Dlatego o język trzeba walczyć jak o życie każdego człowieka, o życie narodu ukraińskiego. Jaką politykę prowadzi reżim Janukowycza w tej sferze? Przede wszystkim Janukowycz odstąpił od pierwszeństwa Konstytucji Ukrainy, w szczególności od artykułu 10 dotyczącego ukraińskiego jako jedynego języka państwowego. Stale słyszymy retorykę członków rządu, wielu deputowanych, którzy mówią, że dokumentem wyjściowym ma być Europejska karta języków, a nie Konstytucja Ukrainy. Taką działalność prezydenta i rządu musimy jednoznacznie kwalifikować jako zamach na ustrój konstytucyjny Ukrainy. Ich działalność w tej sferze wiąże się z patologiczną ukrainofobią. Istnieje jeszcze jeden czynnik, którego nie zawsze się zauważa i uwzględnia. Tą władzą kieruje banalny strach przed pomarańczowym Majdanem, kiedy to mieli wielki popłoch, którego nie pozbyli się też dziś. Regionałom nakreślono taki schemat: osoby mówiące po ukraińsku, a nawet po rosyjsku, wychowane demokratycznie i proeuropejsko, nie mogą być bazą wyborczą PR w obecnych wyborach ani Janukowycza w wyborach prezydenckich 2015 roku. Dlatego trzeba zmniejszyć liczbę obywateli mówiących po ukraińsku, wtedy poparcie dla obecnej władzy znacznie wzrośnie. Obecnie pracuję w obwodzie rówieńskim, spotykam się z mieszkańcami wsi. Takiej biedy, społecznego zróżnicowania, obojętności władzy wobec chłopów nigdy wcześniej nie widziałem i nie mogę tego inaczej wyjaśnić, jak wykonaniem bezpośredniego zadania fizycznego zniszczenia nośników języka ukraińskiego, źródła ukraińskiej kultury. Oświadczamy, że nie pozwolimy na to: musimy walczyć o język jak o własne życie. Polityka językowa reżimu Janukowycza powstała nie tylko na podstawie codziennego rozumienia przeznaczenia języka dla wygody w porozumiewaniu się. Jest to element rosyjskiej specoperacji przeciwko Państwu Ukraińskiemu. Obecna władza jest narzędziem w tej specoperacji. Doskonale rozumiemy, że Moskwa wciąż nie może pogodzić się z niepodległością Ukrainy, traktuje ją nie inaczej jak kolonię. Trzeba zorganizowanie przeciwdziałać tej specoperacji. Musimy uświadomić sobie, że z punktu widzenia prawnego nie istnieje żadna ustawa językowa. To fikcja. Dlatego że nie została ona oficjalnie wniesiona do drugiego czytania, a deputowanych pozbawiono prawa inicjatywy ustawodawczej (zgłoszono blisko 2 000 poprawek, z nich 181 — moja, żadnej z nich nie rozpatrywano). Pragnę zwrócić Państwa uwagę * * *

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Oni wypowiedzieli wojnę

Walerij FRANCZUK, artysta, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Na nieszczęście w kolejnych wiadomościach telewizyjnych i radiowych słyszymy o decyzjach obwodowych rad w sprawie wprowadzenia rosyjskiego jako języka regionalnego. Miejscowe władze, przy pełnym poparciu centrum, spieszą się, by zdać sprawę z tego zleceniodawcy antyukraińskiej polityki zza granicy, depcząc Konstytucję. Gdyby tymi tempami ci „słudzy narodu” podejmowali decyzje o pomocy milionom nieszczęsnych ludzi w podeszłym wieku, inwalidom, dzieciom, to dziś tak by się nie rozpuszczali. Czy w ostatnich latach gdziekolwiek w Ukrainie otwarto nowe przedszkola, szkoły z ukraińskim językiem nauczania, muzea czy placówki kultury? Wyjątkiem jest muzeum miasta Kijowa, którego budynek został bezprawnie zbudowany przez „panów życia”, lecz odbity przez kijowian. Dookoła – same „osiągnięcia” władzy i porządek, od którego przeciętnemu Ukraińcowi robi się groźnie. Rzekomo wszystko zrobiono: i mieszkania dla młodych rodzin, i drogi (choćby po to, by nie pożyczać oczu u Sirka, że państwo w samym środku Europy ma najgorsze na świecie drogi komunikacyjne), i pojawiły się miejsca pracy… A może podniesiono pensje i emerytury do minimalnego europejskiego poziomu? Gdzie tam! Nasi „rulowi” do tych „drobiazgów życia” nie mają czasu dotrzeć. Język to dusza narodu, jego serce. Obecne działania władzy, skierowane na zniszczenie języka ukraińskiego (nad którym przez wieki znęcał się rosyjski caryzm, a potem sowiecko-komunistyczny reżim), mogą oznaczać tylko jedno – ogłoszenie otwartej wojny o całkowite zniszczenie narodu ukraińskiego i Państwa Ukraińskiego. Po stronie wroga przeciwko nam występują razem z piątą kolumną również nasi domorośli janczarzy-zaprzańcy. Przez wieki w nadzwyczaj ciężkich warunkach narodowego i gospodarczego ucisku nasi przodkowie płacili wysoką cenę za prawo bycia sobą, lecz zachowali dla nas, obecnych niepodległych, nasz ojczysty język ukraiński. „Uchwalona”, przepchnięta ustawa „O podstawach państwowej polityki językowej” już przynosi swoje rezultaty. A Ukraińcy, którzy troszczą się wyłącznie o chleb powszedni, jakby ich nie dostrzegali. Wciąż wielu nie rozumie, jakie niebezpieczeństwo kryje się w tym antyukraińskim sabacie. I z wołowym cierpliwością obojętni narodowo ciągną wóz własnych problemów. Czy długo jeszcze, panowie-Ukraińcy, będziemy czekać w milczącej cierpliwości na moskiewski obuch? Czas już się wyprostować i dać zdecydowany odpór promoskiewskim rzeźnikom. Bo partia władzy wraz z komunistami swoją ustawą językową i odpowiednimi decyzjami obwodowych rad o wprowadzeniu rosyjskiego jako regionalnego już rozcinają ciało i duszę narodu ukraińskiego, a na kolejce mają rozczłonkowanie ziemi ukraińskiej i w ogóle Państwa Ukraińskiego. Dlatego my, Ukraińcy, mieszkający w Ukrainie i poza jej granicami, którzy uświadamiamy sobie nawisłe zagrożenie, niezależnie od barw partyjnych sztandarów, musimy jednoczyć się w jeden front obrony państwowego języka jako podstawy niepodległego państwa. Forum zapoczątkowane przez „Proświtę” musi stać się pierwszym krokiem do zjednoczenia. Tylko tak będziemy mogli postawić na miejscu różnych wykonawców obcych zachcianek. Bo inaczej możemy stać się ostatnim pokoleniem Ukraińców.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Dnieprowscy proświcianie stawiają przed sądem… sąd

W Dnieprze miało miejsce niecodzienne wydarzenie — wiec ludowy „Sąd — przed sąd!”. Jednym z jego inicjatorów była również „Proświta”. Moderatorem wiecu był lider prośwician Dniepropietrowszczyzny Serhij Dowhal. Główna myśl wydarzenia: systemy sądowy, a w konsekwencji także organy ścigania na Ukrainie, jako takie przestały istnieć. Świadczą o tym dobitnie tak zwane procesy sądowe w tak zwanych sprawach karnych Julii Tymoszenko i Jurija Łucenki, którzy zostali skazani bez posiadania ani jednego dowodu ich winy. „Taka cyniczna polityczna rozprawa ze znanymi całemu światowi politykami jest wierzchołkiem góry lodowej bezprawia, samowoli, demonstracją tego, że na Ukrainie milicja, prokuratura, sądy — to jeden zgrany łańcuch, którego działalność skierowana jest przeciwko własnemu narodowi. To coraz bardziej przypomina rok 1937, który stał się szczytem stalinowskich represji. Ponieważ obecnie w naszym państwie prokuratura jest filią systemu sądowego, a zawód adwokata nie ma żadnego sensu” — podkreślono w przyjętej rezolucji zgromadzenia. Uczestnicy wiecu oświadczyli, że biorą pod kontrolę społeczną losy konkretnych ludzi, o których już pisano w mediach. Jest to Ihor Ryżkow, swego czasu skazany na rozstrzelanie za zbrodnie, za które już ukarano pawłohradzko-połohowskiego maniaka Serhija Tkacza, oraz były przewodniczący Pietrykiwskiej rejonowej administracji państwowej, bez żadnego dowodu jego winy na 15 miesięcy wtrącony do aresztu śledczego. Ale żaden ze sprawców niesłychanej samowoli wobec tych ludzi do tej pory nie został pociągnięty do odpowiedzialności. Nie trzeba być prawnikiem, aby zrozumieć: przekonujących dowodów winy tych ludzi śledztwo i prokuratura tak nie zdobyły, a dlatego ich sprawy karne muszą być obowiązkowo zrewidowane. Przy tym w rezolucji mowa jest także o konkretnych drogach rozwiązania nabrzmiałego problemu. Najpierw — sędziowie, których decyzje przez Europejski Trybunał Praw Człowieka zostały uznane za nielegalne, muszą być natychmiast zwalniani ze swoich stanowisk i odpowiadać za złamane ludzkie losy przed prawem, a za nimi także śledczy z prokuratorami. Także muszą odejść ze swoich stanowisk sędziowie, których decyzje co najmniej trzykrotnie zostały uchylone przez sądy wyższej instancji. Wyjście uczestnicy wiecu widzą we wprowadzeniu na Ukrainie wybieralności sędziów, tak jak to robiono w Siczy Zaporoskiej, gdzie taką odpowiedzialną misję powierzano tylko człowiekowi szanowanemu. Mirosław POPADIUK, przewodniczący Sniatyńskiego rejonowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, z obwodu iwanofrankiwskiego. Znany krzewiciel oświaty Sniatynszczyzny Wasyl Rawluk, który urodził się 140 lat temu, przez całe życie niósł szczególną miłość i przywiązanie do ojczystego ukraińskiego słowa. W warunkach polskiej dominacji na wszystkich zebraniach i konferencjach nauczycielskich patriota-pedagog mówił tylko w języku ukraińskim, zaczęli go naśladować inni nauczyciele. Na tych zasadach wzrastały duch narodowy, świadomość, patriotyczne zrywy rodaków. Ojciec-rolnik, aby wyprowadzić syna na ludzi, oddał chłopca po ukończeniu wiejskiej szkoły do gimnazjum w Kołomyi. Kołomyjskie gimnazjum zaprzyjaźniło go z Wasylem Stefanykiem i Lesiem Martowyczem, przyłączyło z czasem do pracy oświatowej wśród ludu. Zbieżne wiadomości z ojczystej literatury i historii Ukrainy w żaden sposób nie zadowalały postępowej młodzieży. Zjednoczyła się ona w tajne kółko. W tym kółku, właściwie, i przeszedł drugą szkołę Wasyl Rawluk — szkołę miłości do ukraińskiego słowa i pieśni. Z czasem rodak pisał: „Stefanykowi podobała się moja beztroska natura: ja, gdzie chodziłem, to wszystko pod...”. Światosław WASYL CZUK, przewodniczący Żytomierskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. W naszym obwodzie „ustawa Kiwałowa-Kolesniczenki” póki co nie działa. Prawda, na taki rezultat pracowaliśmy od początku niepodległości Ukrainy. Żytomierz był bardzo zrusyfikowany (kiedyś za caratu był centrum guberni wołyńskiej). Bliżej Tarnopolszczyzny — to już była Austria, tam stały różne wojska graniczne, wielu rosyjskojęzycznych urzędników. Rusyfikacja prowadzona była i za czasów radzieckich. Przez 21 lat zaszły ogromne pozytywne zmiany. Obecnie w Żytomierzu z 33 szkół tylko jedna jest rosyjska. Przedszkola — ukraińskie. Mój czteroletni wnuk, kiedy przychodzi z przedszkola, nawet swoją matkę poprawia. Centrum prasowe Dnieprowskiej „Proświty”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Językowe pole Wasyla Rawlука

śpiewał. W chwilach zmęczenia lub smutku prosił mnie, abym śpiewała”. Później Wasyl Rawlюk stał się najaktywniejszym zbieraczem folkloru. Odkrył w rodzinnej wsi niewyczerpane źródła twórczości ludowej. Kilka zbiorów pieśni, przysłów, zebranych przez niego na Pokuciu, a także opis obrzędu weselnego we wsiach Orelec i Wowczkowce, przechowywane są w rękopisach działu Instytutu Sztuki, Folkloru i Etnografii Akademii Nauk Ukrainy. W czasach gimnazjalnych misją prawdy i honoru, bodźcem do szacunku dla ojczystego ukraińskiego słowa stał się dla dociekliwego młodzieńca Taras Szewczenko. Szewczenkowskie wieczory pamięci urzekały młodzież. Za swe protestacyjne porywy, niebezpieczne dla obcej władzy, rodak musiał opuścić gimnazjum w Kołomyi, podobnie jak jego towarzysze. Od 1891 roku kontynuował naukę w seminarium nauczycielskim w Stanisławowie, które ukończył z wyróżnieniem w 1895 roku. Ale posady nauczyciela na Pokuciu mu nie dano. Musiał wyjechać do Radechowa na stanowisko tymczasowego młodszego nauczyciela, gdzie założył chór uczniowski i czytelnię, co jeszcze bardziej rozgniewało władze. Krajowa Rada Szkolna przeniosła go do odległej polskiej wsi Szachowa na pograniczu z Galicją. Dopiero w 1901 roku dzięki staraniom mieszkańców wsi Wowczkowce i jej aktywnego działacza społecznego Hryhorija Zaparyniuka udało się sprowadzić pedagoga z powrotem w rodzinne strony. Został kierownikiem dwuklasowej szkoły w Wowczkowcach. Niezłomny duch pomógł mu ożywić działalność społeczną we wsi. Zgromadził dużą bibliotekę szkolną, z której korzystali nauczyciele, dzieci i wszyscy mieszkańcy wsi. Zorganizował chór szkolny i cerkiewny, kursy dla niepiśmiennych chłopów, założył przy szkole wzorcowy ogród, uczył dzieci sadownictwa i pszczelarstwa. W 1905 roku Wasyl Rawlюk wraz z Wasylem Stefanykiem założył w Snyatynie okręgowy oddział towarzystwa „Wzajemna pomoc ukraińskiego nauczycielstwa”, a w 1909 roku — Snyatynską filię towarzystwa „Proświta”, którym kierował, z niewielką przerwą, aż do 1939 roku. Ideały oświatowe stały się szczególnie aktualne od drugiej połowy XIX wieku, ponieważ nowa konstytucja w Monarchii Austro-Węgierskiej umocniła pozycje polskie w Galicji. Nastąpił spadek ukraińskiego ruchu narodowego, co wzmogło nastroje moskwofilskie wśród inteligencji. Dlatego w opozycji do moskwofilów w obronie spraw narodowych stanęła galicyjska młodzież, będąca pod wpływem „Trójcy Ruskiej” i twórczości Tarasa Szewczenki. Towarzystwo oświatowe postawiło sobie za cel „Wspomaganie ludowej oświaty w kierunkach moralnym, materialnym i politycznym poprzez wydawanie praktycznych książek i broszur… w tym języku, którym mówi lud”. Oświatowe działania Rawlюka nie podobały się administracji polskiej, zwłaszcza po walkach o wyzwolenie ZURL. Patriota-oświatowiec nie mógł pogodzić się z polską władzą okupacyjną. Wasyl Rawlюk wraz z żoną Anną nie chcieli złożyć przysięgi Polsce, za co pedagog został pozbawiony stanowiska dyrektora szkoły, emerytury i mieszkania. Ale władza nie zdołała zahamować jego działalności oświatowej, której sednem jest utwierdzanie ducha narodowego, ojczystego języka i ukraińskiej książki. Językowe pole Wasyla Rawlюka także dziś wymaga najstaranniejszej pielęgnacji. Dlatego Marko Czeremszyna, wręczając oświatowcowi Dyplom Honorowy Towarzystwa „Proświta”, prorocze i pełne nadziei słowa wypowiedział tak: „Żeby ten lemiesz, który wykułeś do starego pługa, do samego końca zorał ludową niwę, i żeby na tej niwie Twoja praca wzeszła i bujnie zakłosiła się”. nie ma podstaw: w obwodzie żytomierskim 94% ludności stanowią Ukraińcy. Wszyscy przedstawiciele naszych mniejszości narodowych wypowiedzieli się przeciwko ustawie Kiwałowa—Kolesniczenki, za jedynym państwowym językiem ukraińskim. Mówili, że nikt ich nie ucisza. Na posiedzeniu Proświty podjęliśmy decyzję o zwróceniu się do kierowników wyższych i średnich szkół zawodowych oraz PTU, aby przy układaniu planu nauczania kierowali się wyłącznie 10 artykułem Konstytucji Ukrainy, gdzie zapisano, że język ukraiński jest państwowy. Wysłaliśmy około 100 takich listów. U nas utworzono Komitet Obrony Języka Ukraińskiego. W najbliższych dniach zbierzemy ludzi i poinformujemy o wszystkim, co działo się na forum. Popieramy to zebranie, jest ono potrzebne i aktualne.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Edukacja — wielka siła

…czy ona używa rusyzmów. Obserwuję takie zjawisko: dziadek z babcią oraz ojciec z matką rozmawiają po rosyjsku, a dzieci po ukraińsku. Przedszkola i szkoła to bardzo wielka siła. Kiedy dziecko uczy się w przedszkolu, w szkole po ukraińsku, kiedy są tam wysoko wykwalifikowani pedagodzy, to dla dziecka jest to prawo. Ich wskazówki przyjmuje się jako rzecz oczywistą, która nawet nie podlega wątpliwości. A to, co mówią ojciec z matką, dzieci odbierają jako jakieś historyczne nieporozumienie. Narodowe oblicze ludu kształtują edukacja, Kościół, armia, kultura. Dlatego starają się to przygnieść. Co do ustawy, działaliśmy z wyprzedzeniem, zapobiegając jej wprowadzeniu w obwodzie. Towarzystwo „Proświta” wraz z innymi organizacjami o demokratycznym profilu tworzyło Komitet Obrony Języka Ukraińskiego i ustalało, jak działać. Zorganizowaliśmy trzy reprezentacyjne wiece, w których zebrało się około 5 tysięcy osób. Jestem członkiem rady społecznej przy obwodowej administracji państwowej. Wprowadziliśmy kwestię języka pod obrady rady społecznej i w jej imieniu wysyłaliśmy do prezydenta apel z wezwaniem do weta wobec tej ustawy. Od obwodowego kierownictwa domagaliśmy się, by nie wnosiło tej sprawy pod obrady rady obwodowej. Przewodniczący obwodowej administracji państwowej S. M. Ryżuk oraz przewodniczący rady obwodowej J. A. Zapałowski, choć obaj z Partii Regionów, zapewnili nas, że tej sprawy rozpatrywać nie będą. Nie-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Fortsetzung von «Jeśli będziemy milczeć, to w mediach i społeczeństwie zapanuje „minuta ciszy”», S. 1

Zakończenie. Początek na str. 1 Jeśli będziemy milczeć, to w mediach i społeczeństwie nastanie „minuta ciszy”

Na akcję do Kijowa przyjechali także dziennikarze z obwodów. Tak, z Czerniowiec przybyła delegacja — 30 osób, w tym studenci wydziału dziennikarstwa. Uczestnicy akcji trzymali w rękach plakaty, takie jak „Więzienia dla bandytów, a nie dla dziennikarzy” oraz białe arkusze papieru, pokazując, co może czekać wolną myśl — puste strony wydań. Na wiecu pod murami parlamentu wystąpili znani na Ukrainie dziennikarze: Jehor Soboliew, Tetiana Danyłenko, Serhij Łeszczenko, Mustafa Najem, Natalija Ligaczowa i inni. O niebezpieczeństwie zamachu na wolność słowa mówił historyk Wołodymyr Wiatrowycz, który będąc za czasów Juszczenki dyrektorem Branżowego Archiwum Służby Bezpieczeństwa, wiele zrobił dla otwarcia przed społeczeństwem wcześniej utajnionych radzieckich archiwów. Ostro skrytykował na wiecu projekt ustawy przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej ds. wolności słowa i informacji Jurij Steć. Na wiecu było też niemało znanych działaczy politycznych i społecznych, wystąpili Bohater Ukrainy Stepan Chmara, dysydent, więzień polityczny komunistycznego reżimu Wasyl Owsijenko. WYBORY: DZIENNIK OBSERWACJI Petro ANTONENKO Władza „nie może”? Do czego doszło samowolnictwo lokalnej władzy i jej podległych sądów, pokazała historia w Czernihowie, która całkiem niedawno trafiła na główne strony agencji informacyjnych. Na ten poniedziałek, 1 października, na centralnym placu miasta zaplanowano wiec sił opozycyjnych z udziałem lidera listy wyborczej Zjednoczonej Opozycji Arsenija Jaceniuka. Lokalne organizacje partii „Batkiwszczyna” i „Front Zmian” z wyprzedzeniem złożyły wnioski-zawiadomienia o tej akcji. Ale Rada Miejska w Czernihowie złożyła pozew do lokalnego okręgowego sądu administracyjnego z żądaniem zakazania tego wiecu. Posłuszny sąd w piątek wydał postanowienie o zakazie akcji na wniosek „Batkiwszczyny”, w sobotę wydał takie samo postanowienie w sprawie wniosku „Frontu Zmian”. Mykoła SULYMA, doktor nauk filologicznych Żeby mniej robotnikom płacić pensję wymyślił oligarcha bezrobocie za grosze harować, bezprawnymi być… dość! Nam więcej nie chce się! Zdrowie i rozum — Nie sprzedać, Nie kupić edukacji i medycynie w Ukrainie bezpłatnymi być. Hej, oligarcho! No-no stój!!! Zakład został zbudowany nie dla ciebie! Nie przez ciebie! Zagarnięty zakład trzeba będzie zwrócić! Pan Wasyl udzielił takiego komentarza dla naszej gazety: — Co skłoniło mnie, by przyjść tutaj? Przypomniałem sobie, jak w czasach sowieckich karano za „oszczerstwa”. W szczególności wobec mnie w 1981 roku został wydany wyrok przez Żytomierski Sąd Obwodowy. Tam były takie oskarżenia o „oszczerstwa”: mówiłem, że w 1938 roku (czemuś tak było zapisane) w Ukrainie był głód i wymarł cały naród ukraiński. Pewnie, że mówiłem o głodzie w 1933 roku i mówiłem, że wymarła jedna trzecia narodu. Ale napisali tak, żeby było oszczerstwo. Albo jeszcze oto co zapisali w oszczerstwa: mówiłem, że wprowadzenie radzieckich wojsk do Afganistanu — to okupacja, że Andriej Sacharow — to wybitny człowiek współczesności. To było przestępstwo — tak mówić. Sowieccy sędziowie kierowali się trzema kryteriami: socjalistyczna świadomość prawna, wewnętrzne przekonanie i dopiero na trzecim miejscu — dowody. Świadomość prawna współczesnych sędziów mało się zmieniła, tym bardziej, że są oni faktycznie podporządkowani Janukowyczowi i nazwą oszczerstwem cokolwiek. To zagrożenie dla całego społeczeństwa, każdy może zostać oskarżony o oszczerstwo i ukarany. Więc każdy z nas musi protestować. Do akcji dziennikarzy dołączyli także przedsiębiorcy, którzy protestowali pod Gabinetem Ministrów przeciwko kolejnemu zamachowi władzy na przedsiębiorczość. Oświadczyli na wiecu, że wspierają dziennikarzy, bo wolność słowa jest ważna dla każdego obywatela. W czasie, gdy odbywała się akcja, rada uzgodnieniowa Rady Najwyższej zdecydowała o wniesieniu postanowienia o odrzuceniu ustawy o oszczerstwie do porządku obrad. Jednak, znając podstępność władzy, dziennikarze kontynuowali swoją akcję pod parlamentem także we wtorek, 2 października, przed posiedzeniem plenarnym Rady. Już na początku posiedzenia plenarnego parlamentu spiker poddał pod głosowanie postanowienie o zdjęciu z rozpatrzenia projektu ustawy o oszczerstwie. „Za” zagłosowało 349 deputowanych ludowych: i rządząca koalicja, i opozycja. Projekt ustawy został zdjęty z rozpatrzenia i usunięty z rejestru parlamentu. Opinia publiczna zwyciężyła, dając lekcję społeczeństwu: nie milczcie! Nie bójcie się! Bo jeśli będziemy milczeć, usłyszymy requiem nie tylko dla wolności słowa i mediów, ale i dla takiego społeczeństwa. Petro ANTONENKO Zdjęcie autora przeszedł jeszcze z większym sukcesem, czemu dopomogły także nieudolne działania władzy w sprawie próby jego zakazania. Podobne rzeczy dzieją się obecnie wszędzie. Lokalna władza, która otrzymała z góry wytyczne zapewnienia w swoich obwodach, rejonach, miastach „potrzebnej liczby głosów”, wychodzi ze skóry i depcze prawa. Jeśli chodzi o nasze sądy — ta historia też, niestety, jest typowa. Według obliczeń Centrum Reform Polityczno-Prawnych, tylko w pierwszym półroczu lokalne sądy na Ukrainie wydały zakazy przeprowadzenia 81 akcji obywatelskich. Były to zaplanowane wiece, pikiety protestacyjne w różnych problemach społecznych, przeciwko naruszeniom praw i wolności obywateli. Motywacja lokalnej władzy do zakazywania pokojowych zgromadzeń, posłusznie przyklepana przez sądy, była dzika: ludzie „mogą naruszyć” prawo i porządek. Wygląda na to, że obywatele stają się dla naszej władzy, dla urzędników, tak zwanego wymiaru sprawiedliwości, czymś zbędnym. To może wybory już przeprowadzać bez obywateli? — „Gospodarka komunalna”, lekceważenie elementarnych norm wersyfikacyjnych, „nadmierna rozwiązłość” ulotek ukraińskich komunistów (znowu cytujemy F. M. Dostojewskiego), niestety, nie wpływają na ich ranking — on, być może, pozwoli im pokonać upragniony próg. I to świadczy o tym, że elektorat spadkobierców Lenina-Stalina oto już ile dziesięcioleci pozostaje na najniższym poziomie rozwoju, nie jest zdolny odczuć obrazy estetycznego smaku, kiedy wierzy komunistom i idzie za nimi, daje się kupić na prymitywne rymowane hasła, przyjmując je za realną prawdę (czego warte, na przykład, groźby pod adresem oligarchów, z którymi komuniści tworzą większość w Radzie Najwyższej!). Kapitan Lebiadkin pisał arcydzieła w „stanie upojenia alkoholowego”, naprzykrzając się potem wszystkim swoją rymowaną produkcją. I oto wreszcie doczekał się naśladowców, kiedy pijackie bełkotanie przydało się jako obietnice wyborcze ukraińskich komunistów.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Kiedy nie wolno, czyli „wszystko wolno”?

Jak wygrać wybory parlamentarne, mając poparcie wyborców bliskie zeru? To unikalne zadanie rozwiązuje teraz partia władzy, która zrobiła wszystko, aby skompromitować, zhańbić przez te dwa i pół roku samą siebie. Jeśli nie można wykonać tego zadania zgodnie z prawem, to znaczy, że zdaniem władzy „wszystko wolno” z obejściem prawa i cywilizowanych norm społecznych. Chodzi o trzy filary kampanii wyborczej władzy: formowanie ręcznych komisji, przeszkadzanie opozycji w prowadzeniu jej kampanii wyborczej, niespotykany dotąd zasób administracyjny, czyli nacisk, zwłaszcza ze strony władz lokalnych, oczywiście za błogosławieństwem, jeśli nie powiedzieć – na polecenie z góry. Zdziwienie budzi skrajny cynizm motywacji, którą rada miejska argumentowała żądanie zakazania wiecu, a tę motywację w pełni poparł tak zwany sąd. W uzasadnieniu powiedziano, że władze miejskie nie mogą zapewnić porządku publicznego podczas akcji. Co oznacza to bluźniercze oświadczenie? Że władza przyznaje: nie jest zdolna zapewnić demokratycznych praw swoim obywatelom, zagwarantowanych im przez Konstytucję Ukrainy. Po takich oświadczeniach władzy, i to nie tylko miejskiej, po prostu trzeba podać się do dymisji. Ale dzikość tkwi tu jeszcze w czymś innym: władza z góry zapisuje swoich obywateli w poczet przestępców, łamiących prawo i porządek publiczny. Zamiast domniemania niewinności wprowadza się absolutnie odwrotne pojęcie – domniemanie winy. Czyli my z wami możemy popełnić przestępstwo. Zatem wiec trzeba zakazać. Ale według tej jezuickiej logiki nie można iść do sklepu, na targ, do teatru, na stadion, bo przecież i tam „mogą być” naruszenia porządku publicznego, a władza „może nie zapewnić” jego ochrony. Wreszcie, w niedzielę stołeczny Apelacyjny Sąd Administracyjny uchylił obie absurdalne decyzje sądu w Czernihowie, całkiem słusznie uznając, że władze miejskie i sąd lokalny rażąco naruszają prawo obywateli do pokojowych zgromadzeń oraz prawo do równości wszystkich w prowadzeniu kampanii wyborczej. Wiec opozycji się odbył i Narodzie, w październiku ciebie nie pokonać! Lekarstwa, produkty i chleb drożeją… Burżuje kieszenie sobie nabijają! Hej, oligarcho, przestać racz! Nad wzrostem cen – zapewnimy kontrolę! Hej, władzo! Żeby ci nie obili boków, dajesz 10% taryfy ЖКХ!!! Te wersy (z ich interpunkcją!) jestem zmuszony czytać codziennie, idąc do pracy i wracając do domu. Moje przygotowanie filologiczne pozwala, oczywiście, wspomnieć W. Majakowskiego – jego agitki dla „Okien ROSTA”. O orientacji polittechnologów na twórczość proletariackiego poety świadczy także poligraficzne wykonanie zacytowanych tekstów: tutaj i gra kolorów czerwonego i czarnego, i gra czcionek. Jednak wczytywanie się w zrymowane wersy zmusza do wspomnienia także innego poety, dokładniej nie poety, a domorosłego rymopisza, zajmującego się zrymowanym słowotokiem – Ignata Timofiejewicza Lebiadkina, kapitana Lebiadkina, bohatera powieści F. M. Dostojewskiego „Biesy” (1870–1872). Upodabnianie tekstów, za pomocą których KPU agituje, by zagłosować na nią 28 października, do wierszy W. Majakowskiego oznaczałoby obrazę wielkiego poety, który, niestety, zmuszony był trwonić swój talent także na głupstwa. Autor (lub autorzy) komunistycznych agitek, oczywiście, chcieli osiągnąć ten efekt, jaki osiągały utwory W. Majakowskiego, a zrodzili, według słów F. M. Dostojewskiego, „bezdarną tandetę”, „idiotyczne wierszyki”. Zamachnąwszy się na „wierszyki z kierunkiem”, najęty przez ukraińskich komunistów rymopisz zrodził teksty, pod którymi podpisałby się kapitan Lebiadkin, bo przecież to jemu należy się taki oto majstersztyk: O, jak miła ona, Elżbieta Tuszyna, Kiedy z krewnym na damskim siodle lata, A lok jej z wiatrami igra, Albo kiedy z matką w cerkwi pada na twarz, I widać rumieniec pobożnych twarzy! Wtedy małżeńskich i prawnych rozkoszy życzę I śladem za nią, wraz z matką, łzę posyłam. „Wyszukane” rymy „bezrobocie” – „nie chce się”, „płacić” – „być”, „nie kupić” – „być”, „zwrócić” – „nie pokonać”, „drożeją” – „nabijają”, „boków” Kapitan Lebiadkin jako agitator WYBORY: DZIENNIK OBSERWACJI

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

wiec sił narodowo-demokratycznych regionu, podczas którego do zebranych zwrócił się również Serhij Dowhal. Jak podkreślali mówcy, właśnie tutaj odtąd będą się stale spotykać i sprawdzać swoje działania oraz czyny według Kobziarza. Przecież dotychczas na centralnym prospekcie Wierchniednieprowska były tylko dwa pomniki — Lenina i Szczerbyckiego. Teraz między nimi stanął Kobziarz. Jak podkreślił Serhij Dowhal, jest to symboliczne, gdyż odtąd w Wierchniednieprowsku zaczyna się nowe odliczanie czasu. Na zdjęciach: podczas uroczystej ceremonii z mową powitalną do zebranych zwraca się Serhij Dowhal. Wł. inf. gazet i czasopism literaturoznawczych, wydań internetowych oraz czasopism kulturologicznych i społeczno-politycznych, a także tygodników, które mają stałe działy lub rubryki krytyki literackiej. 4. Redakcje (kolegia redakcyjne) wybierają kandydatury nominowanych na podstawie rocznego (od 1 października roku poprzedniego do 1 października roku bieżącego) dorobku swojego wydania i składają wniosek do 10 października roku bieżącego (wraz z krótką notką-charakterystyką krytyka oraz jego dorobku, w szczególności za ostatni rok). 5. Jury nagrody (przewodniczący jury — akademik NAN Ukrainy W. H. Donczyk) omawia zgłoszone kandydatury i w tajnym głosowaniu wybiera zwycięzcę. 6. Osobie, której przyznaje się Nagrodę, wręcza się dyplom oraz nagrodę pieniężną. 7. Wręczenie Nagrody odbywa się (1 listopada — dzień urodzin O. Biłeckiego) w pierwszych dniach listopada naprzemiennie w Związku Pisarzy Ukrainy oraz Instytucie Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy w obecności literaturoznawców, pisarzy, przedstawicieli mediów. Zwycięzca wygłasza krótki referat na temat aktualnego, jego zdaniem, zagadnienia współczesnego procesu literackiego. 8. Informacja o przyznaniu Nagrody publikowana jest w wydaniach literackich, społeczno-politycznych oraz w Internecie na odpowiednich stronach. 9. W skład jury nagrody literacko-krytycznej w liczbie 9 osób wchodzą jedynie krytycy i literaturoznawcy, wyróżnieni nagrodą imienia O. I. Biłeckiego. 10. Regulamin nagrody literackiej im. O. I. Biłeckiego, uchwały jury Nagrody zatwierdzają Prezydium NSPU oraz Rada Naukowa Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy. Adres do zgłoszeń: Szpital Anatolij Hryhorowycz, sekretarz jury Nagrody im. O. I. Biłeckiego, Instytut Literatury imienia T. Szewczenki NAN Ukrainy, ul. Hruszewskiego 4, Kijów, 01001.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

«W rodzinie wolnej, nowej»

W Wierchniednieprowsku, w obwodzie dniepropetrowskim, uroczyście odsłonięto pomnik Tarasa Szewczenki, którego inicjatorem została „Proświta”. Do tego prawdziwie historycznego wydarzenia proświcianie przeszli ciernistą drogę. Wszak środki na pomnik Kobziarza zaczęto zbierać jeszcze jakieś dziesięć lat temu. Szczególnie praca ta ożywiła się, gdy wierchniednieprowską „Proświtę” objęła Wałentyna Nowodon. Przez długie lata pracowała ona owocnie dla marzenia swojego życia — pomnika Tarasa Szewczenki. To, że tak znaczące wydarzenie, mimo licznych trudności, doszło do skutku, proświcianie zawdzięczają deputowanemu ludowemu Ukrainy Serhijowi Hłazunowowi, który pomógł doprowadzić inicjatywę prośwician do realizacji. W uroczystej ceremonii z okazji odsłonięcia pomnika wzięli również udział przewodniczący wierchniednieprowskiej rejonowej administracji państwowej oraz rady Mykoła Cebenko, Wołodymyr Haram, mer Wierchniednieprowska Hennadij Łebid, przewodniczący Dniepropetrowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Serhij Dowhal. — Takie święto stało się możliwe dzięki konsolidacji władzy i społeczeństwa. To właśnie społeczeństwo, proświcianie wystąpili z taką inicjatywą i przeszli z nią nieprostą drogę. A władza pomogła doprowadzić ten zamysł do logicznego zakończenia. Wierchniednieprowsk zademonstrował to, czego tak brakuje dzisiejszej Ukrainie — konsolidację władzy i społeczeństwa, której rezultatem stał się pomnik Kobziarza — zaznaczył w swoim przemówieniu powitalnym Serhij Dowhal. Tego dnia przy rzeźbie Tarasa Szewczenki odbył się. Ludmyła KRASYCKA, prawnuczka T. Szewczenki po siostrze Katerynie, Przewodnicząca fundacji. Laureatami nagrody Międzynarodowej kulturalno-naukowej fundacji Tarasa Szewczenki „W swoim domu własna i prawda, i siła, i wola” w 2012 roku zostali: Wiktor Żadźko (m. Kijów) — znany pisarz z Czerkaszczyzny (ze wsi Iwańky w rejonie mańkowskim), dziennikarz, badacz nekropolii, laureat wielu nagród, doktor nauk filozoficznych, profesor, autor licznych książek naukowych i artystycznych, kompilator Uniwersalnej encyklopedii „Czerkaszczyzna”, poszukiwacz w dziedzinie szewczenkoznawstwa, mecenas — nagrodę przyznano za wieloletnią poszukiwawczą pracę krajoznawczą i oświatową na niwie ukraińskiej kultury, badanie i rozpowszechnianie materiałów o T. Szewczence na Ukrainie i za granicą, nowe książki i znaleziska z życia i twórczości Tarasa Szewczenki; Mychajło Kononczuk (m. Kijów) — członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, docent Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, literaturoznawca, wydawca, mecenas, popularyzator ukraińskiej kultury i literatury na Ukrainie i poza jej granicami; Tetiana Kononczuk (Kijów) — członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, kierownik katedry filologii ukraińskiej i kulturoznawstwa Akademii Adwokatury Ukrainy, literaturoznawca, krytyk literacki, tłumacz, kulturoznawca, wydawca, badacz tragedii Hołodomoru na Ukrainie, proświcianka — nagrodę przyznano za wspólną wieloletnią pełną poświęcenia pracę oświatową na niwie ukraińskiej kultury, aktywną orientację narodową w działalności wydawniczej, systematyczną pracę nad zaszczepianiem młodzieży zainteresowania ukraińską historią i kulturą; Mychajło Maczoka (Rumunia) — znany działacz ukraińskiej diaspory, zastępca przewodniczącego Związku Ukraińców Rumunii, przewodniczący Związku Ukraińców powiatu Satu Mare, inicjator ustawienia w miastach Rumunii pomników Tarasa Szewczenki. Nagrodę przyznano za owocną, pełną poświęcenia pracę na niwie ukraińskiej kultury, znaczący wkład w umocnienie więzi kulturalnych i biznesowych między Ukrainą a Rumunią oraz w sprawę zachowania etnicznej, językowej, kulturowej i religijnej świadomości obywateli Rumunii, którzy należą do mniejszości ukraińskiej. Wręczenie nagrody odbyło się na Tarasowej Górze w Kaniowie na grobie Kobziarza. 1. Nagroda literacka w dziedzinie krytyki im. O. I. Biłeckiego (założona w 1972 roku, od 1986 r. nosi imię O. Biłeckiego) jest nagrodą Związku Pisarzy Ukrainy oraz Instytutu Literatury im. T. G. Szewczenki NAN Ukrainy i jest powołana, by wspierać rozwój ukraińskiej krytyki literackiej, wzmacniać jej aktywność w badaniu i naświetlaniu współczesnego procesu literackiego, jego tendencji, zjawisk i postaci. 2. Nagroda przyznawana jest corocznie za najlepsze prace różnych gatunków w dziedzinie krytyki literackiej. 3. Propozycje dotyczące przyznania nagrody literacko-krytycznej wnoszą, z reguły, redakcje (kolegia redakcyjne) literackich, literaturoznawczych. Laureaci Fundacji Tarasa Szewczenki 2012 r. Nagroda literacka w dziedzinie krytyki imienia O. I. Biłeckiego

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Wierna córka Ukrainy

Proświtianie Ługańszczyzny szczerze współczują bliskim i krewnym Niny Iwaniwny Pokryszki, niezastąpionej pedagog, twórczej i pracowitej naszej rodaczki, która całe życie poświęciła dobru ukraińskiej ziemi, utwierdzając język ojczysty, pielęgnując tradycje i obyczaje naszego narodu, każdego dnia broniąc niezależności swojej Ojczyzny. Mając niezmierzoną energię, także tego lata, choć przebywała na urlopie, znalazła czas na wyjazd na naradę Związku Ukrainek Ukrainy do Kijowa, gdzie rozstrzygano ważne kwestie pomocy stypendialnej dla ukraińskich dzieci. Była również na święcie Makowieja w rejonie biłowodzkim, odwiedziwszy przy tym swoich krewnych. Nina Iwaniwna miała szczególnie wysoki głos, lubiła śpiewać w gronie przyjaciół, w cerkwi. I właśnie zaśpiewała swój łabędzi śpiew, gdy w tym roku na Dzień Niepodległości wzięła udział w „Śpiewającym Kole Świątecznym”, do którego zaprosiła wiele członkiń Związku i Proświty, wcześniej przez pół miesiąca prowadząc z nimi próby i ustalając pieśniowy repertuar. Nina Pokryszka, która przez wiele lat kierowała Kontrolno-rewizyjną Inspekcją obwodowego zjednoczenia „Proświty”, zorganizowała i przeprowadziła wiele innych ważnych proświtiańskich przedsięwzięć. Jednym z nich, który w ostatnich latach najbardziej zapadł w pamięć inteligencji Wschodniego Kraju, była wystawa prac ługańskiego artysty, autora wielu obrazów o tematyce kozackiej, Wiktora Mynajewa-Romanowskiego, otwarta w proświtiańskim Ukraińsko-Kanadyjskim Centrum „Odrodzenie” przed świętem Pokrowy 2010 roku. Również Nina Iwaniwna była inicjatorką i organizatorką spotkań ługańskiej społeczności patriotycznej z znanym proświtianinem, byłym dyrektorem wydawnictwa dziecięcego „Wesełka”, laureatem Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Jaremą Hojanem. Związek Ukrainek, Ługańskie Obwodowe Zjednoczenie Proświtiańskie oraz pokrewne im organizacje straciły jedną z wybitnych i niezastąpionych pracownic, gorliwą chrześcijankę i wierną córkę Ojczyzny, którą kochała ponad wszystko. Będziemy pamiętać i wspominać dobrym słowem naszą szczerą przyjaciółkę oraz jej dzieła ku chwale całej Ukrainy i jej narodu. Ku pamięci naszej przyjaciółki-członkini Związku „Proświta” i Związek Ukrainek zapoczątkowują kursy ukrainoznawstwa dla dorosłych rodaków-ługańczyków, nad organizacją których znaczną pracę wykonała Nina Pokryszka. Pamięć o wiernej przyjaciółce na zawsze pozostanie w naszych sercach. Ługański oddział Związku Ukrainek Ukrainy, Ługańskie obwodowe zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Narodowy Instytut Naukowo-Badawczy Ukrainoznawstwa i Historii Powszechnej

Szanowni Koledzy! Zapraszamy Państwa do udziału w Międzynarodowym Okrągłym Stole „Problemy kultury w ukrainoznawstwie. Tradycje i współczesne tendencje rozwoju”, który odbędzie się w Narodowym Instytucie Naukowo-Badawczym Ukrainoznawstwa i Historii Powszechnej w dniach 8–9 listopada 2012 r. Podczas okrągłego stołu przewidziano omówienie szerokiego spektrum problemów związanych z przeszłością i przyszłością kultury ukraińskiej, w szczególności: — Rozwój kultury Ukrainy w czasie i przestrzeni; — Transformacja kultury ukraińskiej w warunkach przyspieszonej urbanizacji; — Kultura codzienności społeczeństwa postsowieckiego; — Obraz kultury ukraińskiej w mediach. Zgłoszenie do udziału w pracach okrągłego stołu (tytuł tematu, streszczenie, słowa kluczowe (w językach ukraińskim, angielskim, rosyjskim); nazwisko, imię, imię ojca, miejsce pracy, stopień naukowy, tytuł naukowy, adres domowy, nr tel., e-mail) prosimy przesyłać do 15 października 2012 r. na adres: 01135, Kijów, ul. Isaakiana 18, Komitet Organizacyjny Międzynarodowego Okrągłego Stołu lub pocztą elektroniczną na adres ukrkultu[kontakt ukryty]. Telefon kontaktowy (044) 236-01-28 (Dział Badań Kulturoznawczych). Materiały z okrągłego stołu zostaną opublikowane w zbiorze prac naukowych. Prosimy o przestrzeganie wymogów dotyczących redagowania artykułów czasopisma „Ukrainoznawstwo”. Komitet Organizacyjny

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

duchowymi. Cóż to za wspaniała nauka w „Okólnikach” Związku Ukrainek! Jednocześnie zauważamy polityczną czujność kobiecych przywódczyń. Już wtedy, w 1936 roku, przenikały na Zachodnią Ukrainę komunistyczne wydawnictwa, a propagandyści tej nauki je rozpowszechniali. Przywódczynie kobiet ostrzegają członkinie przed kupowaniem podobnych książek. „Stwierdzamy, że po wsiach chodzą różni przedstawiciele wydawnictw i zapraszają was do kupna różnych książek… Mogą takie trafić się komunistyczne lub inne niepotrzebne łachmany, dlatego przed zakupem książek poradźcie się tutaj w filii”. Wtedy do września 1939 roku pozostawały 3 lata. Kobiety były już na straży i wyciągały dobre wnioski. Świadczy o tym taki zapis w „Okólniku”: „Chcemy ostrzec oddziały przed bezczelnością komunistów, która w ostatnich miesiącach wkracza w nasze życie obywatelskie. W poprzednim „Okólniku” nr 44/36 wzywaliśmy was do Stanisławowa na antykomunistyczny wiec w dniu 19 sierpnia br. i stwierdzamy, że licznie przybyłyście na nasze wezwanie. Widać, że dusza ukraińskiej kobiety jest zdrowa i nie daje się sprowadzić na manowce bolszewickich pachołków. Ostrzegamy was przed nową bezczelnością komunistów, która tym razem skierowana jest przeciwko naszej organizacji”. To już była jawna konfrontacja polityczna przed tymi burzliwymi i krwawymi wydarzeniami, które się zbliżały. Zrozumienie chwili kobiet nie zawodziło, ich wysiłki wychowawcze nie poszły na marne. Co stało się z nimi w latach 1939—1941? Jaki los czekał Amalię Rublową, Marię Melnyk, Stefanię Jasińską, które kierowały stanisławowską filią „Związku Ukrainek”? Może kiedyś historia powie nam i o tym. My zaś czytamy w kolejnych „Okólnikach” o ich apelach do wszystkich oddziałów Związku Ukrainek w 1936 roku, aby uczcić dzień 22 listopada, „w którym cały naród ukraiński odda pokłon 359 bohaterom Bazaru, o tym, że Bazar — to żywa legenda o znanych 359 rycerzach, którzy krwią swoją potwierdzili święte poświęcenie wyzwolenia Ojczyzny”. „Okólnik” z dnia 26.10.1937 roku głosił, że „każda społeczność zachowuje pamięć o swoich wielkich ludziach i otacza ich aureolą ciepła… I oto właśnie w tym roku obchodzimy 50-lecie twórczości wielkiej pisarki i obywatelki Olhy Kobylańskiej. Żyje ona w Czerniowcach i do tej pory nie przestaje pisać powieści, które swoją treścią wnikają w życie narodu ukraińskiego, dlatego nasza filia postanowiła uczcić dostojną jubilatkę uroczystą akademią…” To wszystko, co zaczerpnięto z „Okólników” „Związku Ukrainek” jedynie z niewielkiego przedziału czasu, jasno świadczy, jak wielką pracę wykonywały przywódczynie kobiecych kółek, wychowując swoje siostry w ukraińskim, narodowym, patriotycznym duchu. Już w tamtych latach przybliżały czas ogłoszenia Niepodległości Ukrainy, chociaż większość z nich się tego nie doczekała. Niech więc ta wzmianka o ich szlachetnej pracy położy się kwiatami sławy na ich grobach i jednocześnie będzie nauką dla obecnego pokolenia „Związku Ukrainek”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

«Związek Ukrainek» w latach 30. XX wieku

Iwan HULEJ, m. Tarnopol W minionych latach, zwłaszcza na początku lat 90., nasze społeczeństwo odczuło ożywienie opinii publicznej, przypływ patriotycznych uczuć, co objawiało się w odradzaniu naszych dawnych ukraińskich świąt, napełnianiu ich nową treścią. Ludzie poczuli się obywatelami młodego państwa, które dało im demokratyczne prawa i wolności. Obudziła się w wielu Ukraińcach także ciekawość własnej przeszłości, szczere pragnienie, by jak najwięcej dowiedzieć się o partiach politycznych i organizacjach społecznych, które działały na Ukrainie. „Ziarno następnej doby już zasiane w dobie poprzedniej” — pisał poeta Jewhen Małaniuk. Zatem nieco o ruchu kobiecym w latach 30. XX wieku, o oddziale „Związku Ukrainek” w Stanisławowie. Jak one, ówczesne kobiety, wychowywały młodzież, przygotowywały się do prób. Sytuacja bowiem się komplikowała. W 1930 roku polskie władze przeprowadziły na Zachodniej Ukrainie tak zwaną „pacyfikację”, uspokojenie, co było przemocą wobec Ukraińców. W 1933 roku w Niemczech doszedł do władzy Adolf Hitler, który nie ukrywał swoich rozbójniczych zamiarów. Na Wielkiej Ukrainie w tym samym 1933 roku szalał celowo wywołany przez Stalina i jego otoczenie głód. Ukrainki czuły niebezpieczeństwo, trzeba było mu jakoś przeciwdziałać, przygotować się na najgorsze. Jednocześnie pragnęły realizować najlepsze zamysły dotyczące wychowania młodzieży w duchu ukraińskiego patriotyzmu, wiernej służby Bogu i Ojczyźnie. W warunkach bezpaństwowości realizacja takiego zamysłu była trudna, ale ukraińskie patriotki nie mogły działać inaczej. Pozostały dokumenty, przez nie napisane. Wczytujmy się w nie i chłońmy sercami przepełnione miłością do Ojczyzny słowa: „Po 1923 roku, kiedy światowe mocarstwa uznały za Polską Wschodnią Galicję, stało się jasnym, że musi rozpocząć się nowy etap walki Ukraińców przeciwko spolszczeniu, okupacji i zniewoleniu. Główną uwagę zwracano na wprowadzanie narodowego kultu, u podstaw którego kładziono szacunek do mogił strzeleckich. Dla każdego Ukraińca miały one stać się tym świętym miejscem, które wzywałoby go do nowej walki o wolność i Niepodległość Ukrainy”. W latach 30. oddział „Związku Ukrainek” w Stanisławowie wydawał dla swoich członkiń „Odezwy”, tak zwane „Okólniki”. Zatem w „Okólniku” do wszystkich kół „Związku Ukrainek” okręgu stanisławowskiego mieścił się apel o oddanie pokłonu „Cieniom bohaterów, którzy złożyli życie za lepszą przyszłość naszej Ojczyzny”. „Okólnik” datowany jest na 11.05.1936 roku i zaznaczono w nim, że Dzień oddania czci Bohaterom przypada na 31 maja. Zauważamy, że były to Zielone Świątki. Więc stale, od 1936 roku, na te święta ludzie szli do mogił strzeleckich, nieśli kwiaty, wypełniali swój obywatelski obowiązek. Bardzo ważne jest, że ten „Okólnik”, jak i wszystkie następne, napisany jest żywym, obrazowym, literackim, soczystym językiem, który był zrozumiały i dostępny dla każdej wiejskiej kobiety. I nie ma w nim tylko apelu, ale i analiza sytuacji politycznej tamtych dni: „Przeżywamy czasy wielkiego napięcia ducha, wielkich wydarzeń politycznych na całym świecie, równocześnie dni wielkiego załamania ukraińskiej społeczności. Obce, szkodliwe, wrogie czynniki rozbiły nas na kilka grup, lizusostwo, sprzedajność, osobisty interes bardzo często dzisiaj kładzie się ponad obowiązek społeczny. Tak, że wiara w tysiące zdrowego jeszcze społeczeństwa mimo woli zaczyna się chwiać”. Czytając te słowa, mimo woli porównujesz to, co działo się na Ukrainie, z naszą teraźniejszością: zbieżność wydarzeń, klimatu psychologicznego w społeczeństwie. Znowu rozłam na kilka grup, przewaga osobistego interesu… Mówią, że historia się nie powtarza. Na Ukrainie ona, niestety, się powtarza. A „Okólnik” wtedy ostrzegał: „Nam nie wolno zatrzymać się na drodze, która prowadzi do Zmartwychwstania! Ukraińskie kobiety w pierwszej kolejności muszą zakorzenić w swoich sercach oraz sercach swoich bliskich wiarę w zwycięstwo naszego jutra! Musimy hartować nasze serca! Mniej łez, więcej czynów, drogie siostry! Dzisiejsza nasza pielgrzymka na Święte Groby ma wzmocnić siłę ducha, ma zapalić w sercach wieczny ogień poświęcenia, dlatego idźcie w pochód z modlitwą na ustach, z przysięgą wierności Ukrainie w sercach”. Ostrzeżenie aktualne i dzisiaj. Gdyby tylko brzmiało częściej. Ówczesne zaś przewodniczki kobiet nie wypuszczały z pola widzenia działalności społecznej wszystkich swoich członkiń i pomagały im nieustannie. „Nasze wydziały kół Związku Ukrainek przewidują, żeby wszystkie członkinie, jak również wszystkie kobiety we wsi od młodzieży do siwowłosych babć, wszystkie, w których bije serce w rytm miłości do Ojczyzny, przybyły do Stanisławowa w dniu 31 maja, oraz żeby złożyły pokłon szarym mogiłkom na cmentarzu, w których kryją się kości wielkich Synów Ukrainy”. Za wydział oddziału Związku Ukrainek w Stanisławowie „Okólnik” podpisały Amalia Rublowa — przewodnicząca, Maria Melnykiwna — referentka organizacyjna. Nie ma wątpliwości, że te pochody kobiet, wraz ze swoimi mężami i dziećmi, do mogił strzeleckich pod szelestem narodowych sztandarów i śpiewem pieśni religijnych i strzeleckich odegrały ważną rolę wychowawczą. Tam, przy zielonych mogiłkach i brzozowych białych krzyżach, Lwów, Prezydium Związku Ukrainek, lata 30. hartowało się i wyrastało nowe pokolenie, które potem wlało się w oddziały UPA, poszło na ochotnika do dywizji „Galicja”. Ci młodzi chłopcy i dziewczęta pamiętali nauki przy mogiłach strzeleckich i wiedzieli, że idą na pewną śmierć tak samo, jak ich poprzednicy, ale nie zdradzili świętego obowiązku. Po Zielonych Świątkach nadchodziły gorące letnie dni, mijał czerwiec i zbliżały się żniwa. Całe wiejskie kobiety ruszały w pola zbierać plony, pracowały, zapominając o zmęczeniu, od świtu do wieczora. Wydawałoby się, nie do kół kobiecych wszystkim tym pracownicom, ale przewodniczki „Związku Ukrainek” widziały jeszcze jedną konieczność, o której nie należy zapominać ani na chwilę. „Okólnik” z 4.07.1936 roku bije, jak dzwon do wszystkich oddziałów, kół Związku Ukrainek okręgu stanisławowskiego: „Jasne, że ziemia, to matka-żywicielka i od niej zależy nasz byt. Z napiętą uwagą śledzicie deszcz, słońce, które pomaga czy przeszkadza wam we wspólnej pracy. Wszystko to jasne, ale nie wolno zapominać nam, że oprócz ciała jest jeszcze duch, który też potrzebuje pożywienia. Ciało i dusza, to harmonia przyrody, którą należy trzymać w równowadze. Duchowy pokarm musicie zdobywać w towarzystwach kulturalno-oświatowych waszej wsi”. Oczywiście, dla wieśniaczek podobne zwracanie się było dość niezwykłe i występowały one przeciwko niemu. W „Okólniku” zostało to odnotowane, ale przekonywanie przeciwniczek kulturalnego postępu jest na tyle silne i argumentowane, że te już, zapewne, nie miały co zaprzeczyć. Oddział Związku Ukrainek w mieście Podwołoczyska na Tarnopolszczyźnie. Rok 1927. Czytamy: “Często słyszy się: “latem nie ma czasu na pracę w czytelni “Proświty”, “Związku Ukrainek”, “Sielśkoho Hospodaria”, na to jest jesień, zima” albo “niech młodsi pracują”. Powiedzcie, proszę, czy latem nie żyjecie, nie myślicie? Co stanie się z naszą przyszłością, kiedy wszystko będziemy zrzucać odpowiedzialność za pracę z siebie na drugich? Czy my dotąd wypełniliśmy wszystkie obowiązki wobec Ojczyzny? Czy my już zbudowaliśmy jej Świątynię Wolności? Nie! Dlatego nie tylko młodsi mają pracować, ale wszyscy, którzy jeszcze mogą myśleć, pracować i chodzić po świecie, wszyscy, w których serce bije w takt miłości do rodzinnego kraju, mają stanąć w zorganizowane szeregi, ramię w ramię do pracy”. A dalej wyjaśnienie, czym to jest — ówczesne organizacje społeczne, gdzie w każdym słowie szczerym ogniem jaśnieje duma z pracy w tych organizacjach, niegasnąca wiara w ich użyteczność, w konieczność: “Związek Ukrainek”, czytelnia “Proświty”, kooperatywa, Sielśkyj hospodar — to kuźnie, gdzie kuje się stal na budowę Świątyni Wolności”. I znowu myślisz, a czyż teraz nie kuje się w “Związkach Ukrainek”, w “Proświcie” stal na budowę Świątyni Wolności? Czyż ona, ta Świątynia, już jest na Ukrainie, choć i Niepodległej?! A “Okólnik” kontynuował wyrażanie myśli, które jaśniały niczym słońce. “Ukraińskiej kobiecie nie może być obojętnie, dlatego od pracy obywatelskiej nie odciągnie jej nikt i nic. W niedziele czy święta oprócz odpoczynku musi znaleźć czas, przyjść na zebranie kółka, posłuchać referatu. Wydziały zadbają, żeby te zebrania miały przygotowany naprzód program. Głośne czytania i sprawozdania prasowe muszą być ładnie i dobrze opracowane. Księgi: kasowa, sekretarska, rejestracyjna niech nie pokrywają się kurzem! Wypełniajcie w nich wszystko, co związane z życiem kółka, żeby zaniedbanie to nie było przyczyną nieładu”. Wniosek kategoryczny i głęboko słuszny: zaniedbanie pracy społecznej i wychowania duchowego prowadzi do nieładu. Niepowodzenia narodu kryją się przede wszystkim w duchowym jego zaniedbaniu, w przewadze wartości materialnych nad

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Wasyl PAWŁENKO, m. Illicziwśk obwodu odeskiego. Czytam „Rozstrzelane odrodzenie” Jurija Ławrynenki, „Poetę z piekła” Mychajła Słaboszpyćkiego i krew stygnie z przerażenia, a serce drży z niewypowiedzianego bólu. Mieć taką plejadę ukraińskich pisarzy i nic o nich nie słyszeć, bo wszystkich ich zniszczył stalinizm, moskiewsko-imperialna despocja. Wy tylko wyobraźcie sobie skalę narodowej katastrofy: do 1930 roku na Ukrainie drukowało się 259 poetów i prozaików, a po 1937 roku zostało 36 — zastraszonych, złamanych i przekutych w katowniach NKWD. Reszta — rozstrzelani, zamordowani w stalinowskich obozach koncentracyjnych, czy popełnili samobójstwo. Niewielu uratowało się emigracją, tylko 7 z 259 zmarło śmiercią naturalną! Wymienię na chybił trafił tylko kilka imion: Jewhen Małaniuk, Todos Ośmaczka, Jewhen Płużnyk, Wałerian Pidmohylny, Hryhorij Kosynka, Mykoła Chwylowy, Mychajło Draj-Chmara, Borys Ołeksandriw, Łeś Kurbas, Ołeksandr Włyźko, Hryhorij Czuprynka, Wasyl Barka, Wasyl Czumak, Dmytro Falkiwśkyj… I wszystkich zniszczyli. Oni kochali Ukrainę i język ukraiński, a to w moskiewskim imperium (jak i za obecnej władzy) — najcięższa zbrodnia! Dzisiaj na Ukrainie język rosyjski jest wszędzie: w szkołach, uczelniach wyższych, urzędach państwowych, w cerkwiach i parlamencie. A w Rosji, gdzie mieszkają miliony Ukraińców, nie ma ani jednej ukraińskiej szkoły, ani jednej biblioteki, cerkwi, ani jednego kanału telewizyjnego czy ukraińskiej partii. W Rosji są dziesiątki mniejszości narodowych, ale tylko jeden jedyny język państwowy — rosyjski, a kiwałowy-kolesniczenki w ukraińskim parlamencie nie przejmują się problemami Tatarów, Baszkirów, Ukraińców itd. w Rosji. Rosja ich asymiluje — to i dobrze. Andrij ZYL, dziennikarz, krajoznawca, m. Boryspol. Sulimiwka w rejonie boryspolskim obwodu kijowskiego wabiła starodawnymi zabytkami i pięknem wiejskiego parku. Szczególnie porażała cerkiew Pokrowska — zabytek architektury pierwszej połowy XVII w., którą zbudował sławny syn naszego kraju, hetman Iwan Mychajłowycz Sułyma. Przez wieki była ona kilkakrotnie przebudowywana, zachowując pierwotny wygląd. Na początku XX w. cerkiew była już bez wielu malowideł, ale z cennymi przykładami sztuk pięknych. Ponad dwa stulecia jej krypta była rodowym grobowcem potomków sławnego hetmana: wojskowych i działaczy państwowych, którzy pomnażali sławę rodu. Po śmierci hetmana Jakyma Jakymowycza Sułymy w marcu 1841 r. wieś przeszła w spadek synowi jego rodzonej siostry Andriju Wojcehowyczowi. Zarządzający Kurską izbą majątku państwowego, Andrij Wojcehowycz ożenił się z księżniczką Warwarą Ołeksandriwną Bagration. Z tego małżeństwa urodził się syn Ołeksandr — ostatni spadkobierca Sulimiwki. Oficer pułku kawalerii, po przejściu na emeryturę, osiedlił się w Sulimiwce i zajmował się sprawami gospodarczymi oraz oświeceniowymi. Dobudował do cerkwi dzwonnicę, uporządkował majątek, park z alejami, jeziorem, sztucznym kurhanem, gdzie na szczycie ustawiono kamienną babę, którą przywieziono z południowego stepu. Przemyślano system zasilania parku i sztucznego jeziora z wymianą wody w nim. Ołeksandr Wojcehowycz przebudował budynki mieszkalne i gospodarcze w stylu XIX w. Obok majątku pojawiły się stajnie stadniny koni, za własne środki troskliwy gospodarz otworzył szkołę. W 1858 r. dawna siedziba hetmańska odnowiła się, cerkiew przyozdobił nowy ikonostas. Dumą Wojcehowyczów była galeria malarstwa portretowego XVII—XVIII w. Tak było do początku XX w. W 1909 roku komisja Połtawskiego gubernialnego zarządu ziemskiego na terytorium obecnego rejonu boryspolskiego rozpoczęła osuszające

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Tylko publiczny sąd...

A o 259 represjonowanych pisarzach — ani słowa! Nie ma ich! (To wszystko — z tej samej propagandowo-kłamliwej KGB-owskiej opery Putina, że Rosja wygrałaby wojnę z Hitlerem i bez… Ukrainy! To przy tym, że Ukraina dała Armii Czerwonej 200 generałów, 7 mln żołnierzy i oficerów, z których około 4 mln zginęło, 2 mln wróciło jako kaleki; poza tym, od 1941 do 1945 roku Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki populacja Ukrainy zmniejszyła się z 41 mln do 27 mln. Na terytorium Ukrainy rozgromiono ponad 60% sił lądowych armii niemieckiej, w 1944 roku na Ukrainie walczyło 50% wszystkich wojsk lądowych Armii Czerwonej, w tym — 80% związków pancernych i zmechanizowanych. Oto tak Rosja wygrywała wojnę bez… Ukrainy. Zniszczyli dziesiątki ukraińskich Puszkinów, Dostojewskich i Błoków, zniszczyli i zabronili wspominać nawet ich imiona. Za wszelką cenę pragną wywyższyć wielkość i różnorodność literatury rosyjskiej, wywyższyć i opiewać swoje, imperialne, niechby — rozszarpane i oplute wczoraj, a dziś — uświęcone, jak car Mikołaj II, ale i na tym zbudować politykę i mieć swój imperialny zysk. A za każdym z naszych ukraińskich pisarzy, których zniszczyła Moskwa, stoi wielkie, pełne poświęcenia życie i potężne dzieła. Wszystko zdeptali, zabetonowali moskiewskie czołgi propagandowe i obozy koncentracyjne. I dzisiaj, próbując przywrócić te imiona, tę literaturę na strony ukraińskich podręczników, nowa władza działa tymi samymi stalinowskimi metodami. Główny cel — nie powiedzieć prawdy, nie przywrócić Ukrainie i młodemu pokoleniu prawdziwej ukraińskiej historii. Okłamywać, trzymać naród w drutach kolczastych moskiewskiego kłamstwa, aby wygodnie było wygrywać kolejne wybory. Ale czemu się dziwić, kiedy w wolnej Ukrainie sądy więżą ukraińskich chłopców-patriotów, którzy zniszczyli popiersie Stalina? A gdyby ukraińscy chłopcy zniszczyli popiersie Hitlera — sojusznika Stalina w tajnym pakcie Mołotow-Ribbentrop, wy byście i ich sądzili „za uszkodzenie mienia”?! Potrzebny jest nasz, ukraiński, sąd nad mordercami ukraińskich pisarzy, milionów Ukraińców, wymorzonych głodem i obozami koncentracyjnymi. W Rosji podniesie się krzyk, będzie stawiać opór prorosyjska władza, lecz Ukraina, świadomi Ukraińcy muszą robić swoją sprawiedliwą sprawę, nie oglądając się na interesy imperium. Rozpoczynajmy publiczny sąd nad Stalinem i stalinizmem, nad zbrodniami moskiewskiego imperium — za niszczenie ukraińskich pisarzy, za niszczenie ukraińskiej duchowości, ukraińskiej historii itd.! Bez takiego sądu nie ruszymy do przodu, bez sądu nie rozerwiemy duchowych drutów kolczastych, którymi dusi nas moskiewskie imperium, nie zbudujemy silnej, niepodległej Ukrainy. Czyż tego nie rozumie ukraińska elita, ukraińscy patrioci?! Czyż nie jest zrozumiałe, że właśnie od tego trzeba było zaczynać 20 lat temu budować fundament młodego państwa?! Narobiliśmy wiele romantycznych głupstw, zaczęliśmy wznosić lśniący dach demokracji na zgniłym fundamencie, dlatego pod tym dachem uwiły sobie wężowe gniazda przestępcy i wrogowie Ukrainy. Ani lustracji, ani sądu nad zbrodniami reżimu okupacyjnego… Trzeba wrócić i naprawić popełnione błędy. To — pierwszy krok, nie zrobiono go w porę, dlatego w 22. roku naszej niepodległej zależności nie mamy nic, chyba że flagę. Ukraina — w niebezpieczeństwie. Wróg kontynuuje rusyfikację Ukraińców, rozbija Ukrainę i przygotowuje wojnę domową. Rozpoczynajmy natychmiast publiczny sąd nad wczorajszymi i współczesnymi wrogami Ukrainy. Tylko publiczny sąd otworzy Ukraińcom oczy i szeroką drogę w ukraińską przyszłość, do Europy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Zniszczone autografy dawności

prace mające na celu poszerzenie powierzchni pod pastwiska, łąki kośne i grunty orne. U ujścia rzeki Trubiż melioratorzy wykopali duży kanał odwadniający od wsi Artemiwka, wzdłuż Kuczakowa, Lebedyna, Sulimiwki i dalej do rzeki Trubiż, płynącej przez terytorium rejonu barysziwskiego. Prace melioracyjne zmieniły bagnisty i leśny teren, wyschły małe rzeczki Liubka, Iltycia, zniknęła Alta. Melioracja wpłynęła także na los parku w Sulimiwce, sztucznego jeziora w nim, zmienił się krajobraz okolicy. W latach 20.–30. XX w. do władzy doszli bolszewicy. Budynek dworu przystosowano na szkołę, najpierw na siedmioletnią szkołę pracy, potem stała się ona szkołą średnią. Uczyli się w niej dzieci z sąsiednich wsi Artemiwka, Lebedyn, Kuczaków, Własiwka, Sezeniw, Moroziwka, Mała Staryca, Hryhoriwka. Tu zdobywał wykształcenie Bohater Związku Radzieckiego P. P. Cwilij, urodzony we wsi Sezeniw w rejonie barysziwskim. Podczas wojny walczył na frontach: południowo-zachodnim, stalingradzkim, woroneskim i pierwszym ukraińskim. Odwagę i bohaterstwo wykazał saper 392. oddzielnego batalionu saperów podczas forsowania Dniepru w rejonie wsi Lutiż, przeprawiając pod nieustannym ostrzałem wroga amunicję i żywność. Podczas kolejnego kursu zginął. 10 stycznia 1944 r. pośmiertnie nadano mu tytuł Bohatera Związku Radzieckiego. Kolejny wychowanek szkoły, Jakiw Stepanowycz Prychodko z Sulimiwki, odznaczony został orderem Lenina za nierówny jedenastogodzinny bój pod wsią Hrabiwka na Doniecczyźnie. Na jego cześć na fasadzie szkoły umieszczono tablicę pamiątkową. Z dworu bez śladu zniknęły portrety ukraińskich hetmanów. Ich niewielka część przechowywana jest w Muzeum Sztuk Plastycznych, los pozostałych jest nieznany. Jak świadczy miejscowy regionalista Mykoła Andrijowycz Biatiec, w galerii był portret hetmana I. Sulimy, ale joho spalyly. Nevidoma i dolia portreta Bohdana Chmelnyćkoho. Roky 1924, 1934, 1939 — tragiczni wiechy w historii szkoły. Trzykrotnie wona płonęła i trzykrotnie ją ratowano. W 1934 roku podczas pożaru, ratując szkolne mienie, zginął nauczyciel Petro Tymofijowycz Zelenśkyj. Pochowano go obok szkoły, a w latach pięćdziesiątych wdzięczni mieszkańcy Sulimiwki postawili na jego grobie obelisk. Dawny majątek zmieniał formę architektoniczną, odbudowywano go i przebudowywano. Ale szkoła żyła i w pewnym stopniu podtrzymywała strefę parkową. Po jej zamknięciu park zaniedbano. Po październikowym przewrocie stał się on własnością ludową. A uchwałą Kijowskiego Obwodowego Komitetu Wykonawczego z 28 lutego 1972 roku park uznano za pomnik architektury ogrodowo-parkowej i przekazano do dyspozycji Sulimiwskiej Szkoły Średniej, którą po trzech dziesięcioleciach zamknięto. Zatem parkiem nikt się nie opiekuje. Smutny los spotkał również cerkiew Pokrowską. Małe ikony spalili bezbożnicy, większe zabrali miejscowi mieszkańcy. Zniszczono rodowy cmentarz cerkiewny, zbezczeszczono zabytki. Nagrobne marmurowe płyty rozciągnięto pod fundamenty spichlerzy. Wśród cerkiewnego wyposażenia było wiele cennej literatury, srebrnych i złotych przedmiotów; słynny całun z 1466 r. zniknął bez śladu, w niebyt odeszła dzwonnica z siedmioma dzwonami. Pozostał tylko dzwon wartowniczy, odlany w 1750 roku. W latach 50. cerkiew ostatecznie zamknięto. Niewiele jej mienia uratowano. Prawie 20 ikon przechowuje się w Muzeum Ludowej Architektury i Bytu Ukrainy. Ikona z 1741 r. „Pokrow Bogurodzicy” z wizerunkami portretów kozackiego rodu Sulimów jest eksponowana w Ukraińskim Muzeum Sztuk Pięknych. Później cerkiew Sulimiwską przerobiono na spichlerz do przechowywania zboża. Starania społeczności o ocalenie zabytku kultury pozostały bezskuteczne. W 1975 r. cerkiew Pokrowska osiągnęła szczyt awaryjności. Wówczas zastępczyni przewodniczącego Kijowskiej Obwodowej Organizacji Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury N. I. Bulajewska oraz przewodniczący sekcji ochrony zabytków architektury J. W. Horbenko doprowadzili do włączenia jej do listy obiektów objętych ochroną państwową. W 1976 roku za środki obwodowej organizacji Towarzystwa przeprowadzono pierwsze prace restauracyjne, przykryto kopuły, dach cerkwi i przybudówki do niej. Wtedy nowocześni barbarzyńcy rzucili się na budynek szkoły, którą zamknięto w 1982 roku w związku z otwarciem nowej we wsi Kirowe. Rozbierają piece, niszczą holenderskie i ukraińskie kafle, wyjmują okna, drzwi. W obronie budynku stanęli członkowie Boryspilskiej organizacji Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury. Zaproponowali przeurządzenie szkoły na bibliotekę lub dom wypoczynkowy. Niestety, z tego nic nie wyszło. Zaniedbany i zdziczały był park. Przez dwa lata miejskorejonowa organizacja Towarzystwa prowadziła soboty pracy w parku, przy cerkwi. Do prac zaangażowano specjalistów Boryspilskiego gospodarstwa leśnego. W kolejnych latach cerkiew Pokrowską odrestaurowano i w święto Pokrowy 14 października 1990 r. poświęcono ją i zwrócono cerkiewnej parafii. Były propozycje zachowania budynku szkoły i dawnego majątku, utworzenia tu pensjonatu, muzeum kozactwa lub przystosowania go do ludowych rzemiosł. Ale w biednym państwie, bogatym w oligarchów-milionerów i miliarderów, nie znalazł się człowiek duchowo bogaty, który kochałby Ukrainę, jej historię nie tylko do głębi duszy, ale i do głębi kieszeni, i zdołałby przekształcić Sulimiwkę w mekkę turystów. Wieś pustoszeje. Zniszczono pozostałości dawnego majątku, ginie park, skradziono kamienną babę, i tylko cerkiew przypomina o dawnych czasach.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Dzienniki Dowżenki wracają na Ukrainę

Petro ANTONENKO Zdjęcie autora. Aktywny udział w pracach nad przygotowaniem dzienników do wydania wziął przewodniczący Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy Serhij Trymbacz. Oto co powiedział na konferencji prasowej: — Ten dziennik w przyszłości wejdzie do pierwszego pełnego wydania dzieł Ołeksandra Dowżenki, a z uwzględnieniem obecnych technologii zbiór będzie zawierał także filmy wybitnego reżysera. Interesująco mi się pracowało nad wydaniem z wysoce profesjonalnymi specjalistami Państwowego Archiwum Literatury i Sztuki Federacji Rosyjskiej, którzy mają duże doświadczenie w wydawaniu ważnych prac. Na czym polega wyjątkowość obecnego wydania? Dotychczas teksty dziennika ukazywały się w językach ukraińskim lub rosyjskim, bez odniesienia do oryginału. A on miał różny wygląd. Tutaj zobaczymy, jak pisał to Dowżenko. Większa część tekstu jest w języku ukraińskim, te zapisy drukowane są z tłumaczeniem na rosyjski. Mniejsza część w oryginale została napisana w języku rosyjskim, to drukujemy bez tłumaczenia. Jak wiadomo, po raz pierwszy „Dzienniki” Dowżenki zostały opublikowane w latach 60. w 5-tomowym wydaniu ukraińskim, a później w 4-tomowym rosyjskim. Osobno wydzielano właściwy dziennik i notatniki Dowżenki. Ile tekstów „Dzienników” dotąd nie publikowano? Około 20%. To zapisy z lat 50., kiedy autor przyjeżdżał do Nowej Kachowki. Po ciężkich dla niego perypetiach wokół „Ukrainy w ogniu” jakby odradzał się do twórczości. Bolał nad Ukrainą, której narodowym prorokiem się czuł. I Ukraina dla niego też była nie tylko rzeczywistością, ale i fantazją, idealnym światem, który stworzyli Szewczenko, Gogol, on, Dowżenko. Ukraina — jako marzenie, do którego dążył. Dlatego tym ważniejsza jest publikacja tych skrytych zapisów Dowżenki, które pokazują, jak się męczył, marzył. Dyrektor generalny wydawnictwa „Folio” Ołeksandr Krasowycki zaczął od tego, jak sprzedają się teraz książki Dowżenki: — Nie ma ich tak wiele na rynku książki, ale według rankingu książek elektronicznych wydawnictwa „Folio” Dowżenko drugi rok z rzędu jest na pierwszym miejscu. A jeśli chodzi o książki drukowane, to regularnie wydajemy dodatkowe nakłady. Twórczość takiego pisarza, jak i Gogola, Bułhakowa, Szewczenki, jest obiektem badań naukowców obu krajów, i Rosji, i Ukrainy. Nasze wydawnictwo interesują osobowości, które można nazwać bohaterami narodowymi. Dowżenko, bez wątpienia, jest takim, i sam fakt, że po raz pierwszy dzienniki przygotowano w pierwotnej postaci i że po 50 latach nie stały się mniej aktualne, mówi sam za siebie. Ponieważ twórczość filmowa Dowżenki dawno weszła do skarbca światowej kultury, myślę, że jest duże prawdopodobieństwo tłumaczenia tej książki na inne języki. Mamy już dobre doświadczenie współpracy z rosyjskimi służbami archiwalnymi. Mamy nadzieję także na wspólną współpracę, nowe publikacje na 200-lecie urodzin Szewczenki. Na konferencji prasowej ogłoszono jeszcze jedną dobrą wiadomość. Ukraina otrzymała od Federalnej Agencji Archiwalnej Rosji kopię filmu „Zaczarowana Desna”, nakręconego w 1964 roku na podstawie słynnej powieści Dowżenki przez jego żonę Julię Sołncewą. W konferencji prasowej wzięła udział także dyrektor Państwowego Archiwum Literatury i Sztuki Federacji Rosyjskiej Tatiana Goriajewa. Właśnie w tym ogromnym archiwum przechowywane jest, między innymi, archiwum Ołeksandra Dowżenki, które przekazali tam spadkobiercy. Tutaj są też jego „Dzienniki”, nad wydaniem których pracowali rosyjscy i ukraińscy archiwiści. Oto jak odpowiedziała T. Goriajewa na pytanie: co takiego było w tych tekstach dzienników Dowżenki, które nie były drukowane przez całe pół wieku? — Każdy spadkobierca, jeśli wydaje za życia jakieś przekazane mu archiwa, stara się jednak nanosić w nich pewne skróty, aby najbardziej intymne, czułe fragmenty nie trafiały do druku. Tak, na przykład, uczyniła córka Maryny Cwietajewej Ariadna Efron, która utajniła archiwum swojej matki do 2000 roku. Przekazała nam archiwum w 1974 roku, na rok przed swoją śmiercią, i powiedziała, że chce, aby zanim staną się dostępne te zapisy jej matki, do czytelnika w pełni dotarła twórczość poetki. I kiedy wreszcie zaczęliśmy wydawać to archiwum, zrozumieliśmy całą słuszność takiej decyzji córki poetki. Podobnie jest z archiwum Olgi Bergholc, które dopiero teraz w pełni przygotowujemy do druku. To ogromne archiwum, dzienniki, które pisarka prowadziła dziesiątki lat, wszystko, oprócz tego, co zniknęło przy jej aresztowaniu. Trwa niemało dyskusji: czy publikować podobne materiały? Ale nasze podejście jest takie: publikujemy wszystko w całości. Jeśli chodzi o archiwum Dowżenki. Przechowujemy w archiwum także jego korespondencję, w tym osobistą, z kobietami bliskimi jego sercu. Ta część archiwum była zamknięta. Ale Dowżenko w ogóle powierzał papierowi najbardziej skryte swoje myśli, bez autocenzury, i te zapisy czasem parzą, bywa, że i surowością wobec bliskich ludzi. Ale takie rzeczy też trzeba rozumieć. To artysta, człowiek wrażliwy. Dowżenko wiele przeżył podczas wojny, stan jego bywał bardzo ciężki. Ale wszystko to — dokumenty epoki, i są one cenne dla nas. I dla młodego pokolenia, które powinno zrozumieć, jaka była tamta epoka. Kierownik Federalnej Agencji Archiwalnej Federacji Rosyjskiej Andriej Artizow dodał: — Przeczytałem wszystkie te teksty. Dobrze znam tamtą epokę, ale dla mnie było odkryciem, jak Dowżenko od razu po konferencji jałtańskiej głów państw koalicji antyhitlerowskiej — Stalina, Roosevelta i Churchilla w 1945 roku zareagował na paradną relację w prasie o tym wydarzeniu. Absolutnie proroczo przewidział, co stanie się z tą koalicją po wojnie, jak będzie zmieniał się świat. Nie był politykiem, nie miał informacji od dyplomatów, służb specjalnych, ale miał wyczucie artystycznego wglądu. Zatem czekamy na szybkie wydanie drukiem tego unikalnego wydania. A dopiero co otrzymany film „Zaczarowana Desna” przekazano do Centralnego Państwowego Archiwum Filmowo-Fotograficznego Ukrainy i obecnie jest on dostępny dla badaczy. Kierownictwo Państwowej Służby Archiwalnej i Związku Kinematografistów zwraca się do ukraińskich kanałów telewizyjnych z propozycją pokazania tego filmu ukraińskim widzom. W stołecznej agencji Ukrinform odbyła się konferencja prasowa kierowników państwowych służb archiwalnych Ukrainy i Rosji z okazji zakończenia przygotowań do druku pełnego wydania „Dzienników” Ołeksandra Dowżenki. Przed dziennikarzami wystąpili przewodnicząca Państwowej Służby Archiwalnej Ukrainy Olha Hinzburg i kierownik Federalnej Agencji Archiwalnej Federacji Rosyjskiej Andriej Artizow. Poinformowali, że po raz pierwszy „Dzienniki” Dowżenki zostaną wydane bez jakichkolwiek skrótów, archiwiści wykonali swoją pracę i obecnie książka jest w produkcji w charkowskim wydawnictwie „Folio”. Do końca tego roku wydanie o objętości prawie tysiąca stron z ilustracjami ujrzy światło dzienne.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

««ББллааггооддііййнніі ввннеессккии»» ннаа ААнндддррііїїввссььккооммуу ууззввооззіі… …

Ulana WOLIROWSKA W UNIAN odbyła się konferencja prasowa na temat „Artyści i przedsiębiorcy żądają od władz miejskich Kijowa przeglądu rozporządzenia nr 850 z 23 maja »O organizacji działającej wystawy-kiermaszu na Zjeździe św. Andrzeja«”. Uczestnicy konferencji prasowej występują przeciwko temu rozporządzeniu i uznają za nielegalne powołanie organu samoorganizacji ludności »Komitet Uliczny »Zjazd św. Andrzeja««. Zamiast odprowadzać składki do budżetu miejskiego, cały handel na Zjeździe św. Andrzeja odbywa się zgodnie z propozycjami organu samoorganizacji ludności KU »Zjazd św. Andrzeja«. Wiktor Chamatow, który kieruje komitetem i posiada na Zjeździe św. Andrzeja Centrum Sztuki Współczesnej »Sowiart«, żąda »dobrowolnych składek« na fundusz kontrolowany przez niego samego. Stawia te składki jako warunek prowadzenia działalności na Zjeździe św. Andrzeja. Przedsiębiorcom, którzy odmawiają ich płacenia, grozi się, że ich miejsca zostaną przekazane innym osobom. Oburzeni ludzie wielokrotnie zwracali się z oficjalnymi pismami do wszystkich możliwych instytucji Kijowa, od których otrzymują jedynie banalne odpowiedzi wymijające. Żądanie przedsiębiorców i artystów jest jedno: przenieść sprawę na płaszczyznę prawną, aby współpracować nie z osobą prywatną, a z państwem. — W naszych czasach totalnej komercjalizacji sztuki unikalny zakątek miasta również staje się prywatny. Sztuka powinna należeć do narodu, a ci ludzie, którzy dzisiaj prezentują różnorodne prace gatunkowe, potrzebują pomocy państwa. Władza powinna wsłuchać się w głos artystów, którzy pracują na Zjeździe św. Andrzeja. A dokument nr 850 ogranicza prawa artysty, jego wolność do tego, by pracować, otrzymywać pieniądze i karmić rodzinę. Jeśli istnieje komercjalizacja, to powinna ona odbywać się właśnie przez przedsiębiorców i artystów, którzy pozwalają swoje prace sprzedawać lub darować, a nie ograniczać prawa artystów, którym wydziela się metr na metr… Jestem za tym, aby list, który dzisiaj zaproponował Roman Sołodkyj, prezes organizacji społecznej »Korpus Obywatelski«, dotarł do przewodniczącego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej i aby zwrócił on uwagę na to, o czym dzisiaj mówią przedsiębiorcy i artyści miasta — mówi Wałerij Newjedrow, reżyser teatralny, ludowy artysta Ukrainy. A Wiktor Kuźminśkyj, kandydat na deputowanego ludowego Ukrainy, uważa: jeśli władza będzie wsłuchiwać się w głos artystów i przedsiębiorców, to kiedyś Zjazd św. Andrzeja stanie się wielką mekką turystyczną, do której ściągnie cały świat. Ołeksandr Bryhyneć, deputowany Rady Miejskiej Kijowa, przewodniczący stałej komisji ds. kultury i turystyki, również jest przeciwny chamatowskim wariantom prowadzenia gospodarki na Zjeździe św. Andrzeja. Serhij Waszczuk, prywatny przedsiębiorca, działacz społeczny z ramienia inicjatywy artystów i przedsiębiorców Zjazdu św. Andrzeja, opowiedział, że Chamatow zmusza wszystkich przedsiębiorców do płacenia dobrowolnej składki na jego konto, aby mogli prowadzić swoją działalność komercyjną. To rozporządzenie skłania ludzi do zamykania swojej działalności gospodarczej, ponieważ jest ona niepotrzebna. Wszyscy przedsiębiorcy Zjazdu św. Andrzeja zgodnie z prawem powinni płacić podatki państwu, a nie funduszowi, który nie ma ku temu podstaw prawnych. Przecież jeśli sprawa zależy od jednej osoby, to będzie ona legalnie lub nielegalnie brać łapówki. Wiktor Kobyljanśkyj, główny prawnik organizacji społecznej »Korpus Obywatelski«, dokonując oceny prawnej rozporządzenia nr 850, podkreślił: — Chcę zwrócić uwagę na pewne wątpliwości w ogóle co do legitymizacji działalności Organu samoorganizacji ludności KU »Zjazd św. Andrzeja«. Komitety uliczne mogą być tworzone tylko w miejscach zabudowy indywidualnej, Zjazd św. Andrzeja do takich nie należy. KU »Zjazd św. Andrzeja« na czele z panem Chamatowem to pewien pośrednik między władzą a przedsiębiorcami i artystami, którego celem jest elementarne, brutalne zarabianie pieniędzy. Warunkiem prowadzenia działalności gospodarczej na Zjeździe św. Andrzeja pan Chamatow nazywa »dobrowolność«. Zrozumiałe, że to zalegalizowane łapówkarstwo. Nie wniesiecie »dobrowolnej składki« — nie otrzymacie możliwości pracy na Zjeździe św. Andrzeja. To korupcyjna Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki schemat. Trzeba zarzucić artystom i przedsiębiorcom, którzy pracują na Zjeździe św. Andrzeja, że znaczna część z nich przystała na warunki Chamatowa, wychodząc z założenia, że niedrogo jest płacić 100 hrywien miesięcznie. Ale już była mowa o tym, że wysokość składek będzie wzrastać, a w zamian przedsiębiorcy nie otrzymają nic poza obietnicą ochrony ze strony tego »Komitetu Ulicznego«. Proponujemy władzom miejskim uchylenie tego rozporządzenia. Odnosi się wrażenie, że ten komitet ma potężnych lobbystów, którzy wykorzystują również media do swoich celów, które publikują nieprawdziwe informacje o KU »Zjazd św. Andrzeja«, w szczególności w »Wieczornym Kijowie«.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Krótko o tych wydawnictwach, których podstawę stanowią najlepsze publikacje na łamach naszego tygodnika kulturologicznego z okresu jego istnienia. Serię zapoczątkowano w 2011 roku. Otwiera ją znakomite studium historyczne Jurija Muszkietyka „Ukraina nad przepaścią”. Jeden z patriarchów literatury ukraińskiej, autor wielu powieści historycznych, w zwięzłym, ekspresyjnym, bogatym w fakty artykule analizuje, kto jest podstawą i kto następcą, kto jest poprzednikiem, a kto spadkobiercą ziem ruskich. Prawdziwi prosvityanie i przyjaciele naszej gazety pamiętają jej dewizę: „Bez języka nie ma narodu!” Właśnie tak nazywa się zbiór, którego podstawą są nasze publikacje — nie informacyjne „jednodniówki”, lecz głębokie analityczne rozprawy: akademika Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy Niny Wirczenko „Dokumenty o zakazie języka ukraińskiego (XVII–XX w.)”, kandydatki nauk filologicznych Iriny Farion, pisarki Kateryny Motrycz, autora bestsellerów językowych profesora Iwana Juszczuka, doktora nauk prawnych, profesora, Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Ukrainy Wołodymyra Wasylenki. Zbiór nie tylko wprowadza czytelnika w sytuację językową na Ukrainie, lecz także przekonuje go o niezawodności poetyckiej formuły Pantelejmona Kulisza: „Ojczyznę budujmy sobie na ojczystym słowie: // ono, ono jedno od zguby ucieknie, // podtrzyma naród na dziedzicznej podstawie… // Chwiać ją będą politycy na próżno // Przetrwa ono zabijanie języka // narody i wieki całą prawdę wyrzekną”. Czytelnicy dobrze znają twórczość znanego ukraińskiego pisarza Ołeha Czornohuza, redaktora czasopism „Pieprz” i „WUS”. Jego dowcipne, żrące felietony publicystyczne, które ukazały się w latach 2010–2011 na łamach naszego tygodnika, weszły do książki „Dokąd was niesie, bracia nasi?!” i są prawdziwym przykładem tego, jaką rolę odgrywa słowo w walce o prawo do nazywania się Ukraińcami, miłowania swojego narodu i swojej Ojczyzny. Czwartą książkę „Biblioteki «Słowa Proświty»” złożyły publikacje z lat 2005–2011 poświęcone twórczości Liny Kostenko. „Ona jest jak chleb” — tak powiedziała pisarka o ojczystym języku, i tak mówimy o Linie Kostenko, o jej obywatelskim i twórczym czynie. Świat języka poetki, „gorąca” lektura jej książek poetyckich i powieści „Zapiski ukraińskiego samoszaleńca”, relacje z prezentacji i konferencji literackich, przekazujące bezpośrednią mowę L. W. Kostenko, szerokie cytowanie jej utworów dają czytelnikom możliwość uczestnictwa w dialogu „Artysta i czas”, który w sposób pośredni toczy się na łamach naszego Ogólnoukraińskiego tygodnika kulturologicznego. Uwieńczywszy logo „Słowa Proświty” portretem Tarasa Hryhorowicza Szewczenki, kolektyw redakcji przyjął na siebie odpowiedzialne twórcze i moralne zobowiązanie: dokładać do wieńca Kobzarza cenne badawcze publikacje o życiu i twórczości Geniusza narodu ukraińskiego, odsłaniać nieznane karty światowego odczytania T. H. Szewczen-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

AKCJA DLA PRENUMERATORÓW :: Książka w prezencie! Kontynuując dobrą tradycję z ubiegłego roku, proponujemy naszym prenumeratorom bonus zachęcający: jeśli prześlesz do redakcji kopię potwierdzenia wpłaty za półroczną lub roczną prenumeratę tygodnika, otrzymasz w prezencie jedną z książeczek „Biblioteki «Słowa Proświty»” (koszty przesyłki pokrywa redakcja).

Nasza „Szewczenkiana” (rubryka, która dała nazwę książce) dotyczy różnych aspektów tego niewyczerpanego tematu w świetle 150-lecia ponownego pochowania Kobzarza oraz niedalekiego 200-lecia jego urodzin. Artykuły tego obszernego zbioru, autorstwa S. Hałczenki, I. Lichowego, R. Tanany, P. Mowczana, L. Pyroga, L. Iwannikowej, A. Ryżenki i innych, są interesujące i niosą nieocenioną informację wszystkim, których nie jest obojętny ten wieczny temat. Wydanie na cześć świetlanego imienia wybitnego Ukraińca, znanego działacza państwowego i społecznego, akademika Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Bohatera Ukrainy Petra Tymofijowycza Tronki (1915–2011), zostało zrealizowane ze środków Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy. Książka „Duchowe amulety rodzinnego kraju” odzwierciedla działalność Związku Krajoznawców w ciągu ostatnich pięciu lat i przyda się wszystkim badaczom małej ojczyzny. Nie bez racji otwiera ją artykuł P. Tronki „Wehi kształtowania się współczesnego krajoznawstwa historycznego”, który został opublikowany w „Słowie Proświty” w czerwcu 2010 roku, oraz wywiad z wybitnym uczonym z sierpniowego numeru tego samego roku. Również wśród autorów szóstej książeczki „Biblioteki «Słowa Proświty»” jest dyrektor Riwneńskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego Aleksandr Bulyha, historyk-archiwista z Łucka Wołodymyr Rożko, znani pisarze i dziennikarze Wiktor Terleckyj, Maria Kucherenko, Switłana Orieł, Anatolij Niedawnyj, Ołeksandr Wakulenko, Mykoła Ławryk, Ludmyła Pustelnyk, Petro Antonenko, Tetiana Budar, Tetiana Bidzila i inni. W przededniu wyborów parlamentarnych 2012 roku na Ukrainie dużo mówi się o jedności narodu, społeczeństwa. Czy można to osiągnąć, gdy jedna część narodu — Ukraińcy — dąży do silnego i niezależnego państwa, a druga — Małorusini — schlebia sąsiadom? Nad tym bolesnym pytaniem zastanawia się autor siódmej książki z serii „Biblioteka «Słowa Proświty»” — Anatolij Jakowycz Szewczenko — i pragnie wraz z czytelnikami znaleźć odpowiedź. Do książki „Ślepy zaułek małorosyjstwa” weszły refleksje ukraińskiego publicysty, krytyka literackiego, dziennikarza, członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Anatolija Szewczenki na palące tematy państwotwórcze, a także szkic-wspomnienie o Halynie Błaszczuk — żonie i przyjaciółce pisarza, który 19 sierpnia tego roku obchodził 80. urodziny. A niecałego miesiąca później Anatolija Jakowycza zabrakło. Oto więc jest to jego ostatnia książka wydana za życia, którą zdążył potrzymać w rękach… W ósmej książce z serii „Biblioteka «Słowa Proświty»” znalazły się najnowsze „Kroniki chutoru «Mozambik»”, pamflety i inne ostre, przenikliwe utwory najpopularniejszego ukraińskiego humorysty i satyryka Jewhena Dudara. Wierzymy, że słowo tego wybitnego pisarza nie pozostawi Pana obojętnym, szanowny Czytelniku, i że dołączy Pan do prenumeratorów tygodnika „Słowo Proświty”, którzy cenią dosadne słowo Jewhena Dudara. Ukraina pamięta jednego z najjaśniejszych duchowych przywódców niepodległości, wybitnego proświtianina, publicystę, laureata Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki, profesora Anatolija Hryhorowycza Pohribnego. Nazywano go Ludowym Profesorem za jasne, emocjonalne audycje radiowe, które przez niemal dziesięć lat brzmiały na antenach Narodowego Radia. Jego książki literaturoznawcze odsłoniły jasne karty ukraińskiej klasyki i współczesnej literatury. Przyszli dziennikarze-studenci stojąc oklaskiwali profesora Pohribnego po każdym wykładzie. Jako wiceminister oświaty dbał o nowoczesną szkołę, a jako przewodniczący Towarzystwa Pedagogicznego im. Wasczenki przywracał i rozwijał tradycje ukraińskiej pedagogiki. A. H. Pohribnyj od czasów założenia tygodnika wchodził w skład kolegium redakcyjnego „Słowa Proświty”, kształtował ideę oświatową tygodnika, wchodził w kierownictwo odrodzonego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Pisarz Ołeksij Mykytenko napisał biograficzny szkic „Rycerz idei narodowej” o A. H. Pohribnym, który ukazuje się w naszej bibliotece ku czci świetlanej pamięci naszego mentora i przyjaciela, który pięć lat temu odszedł w zaświaty. Prenumerujcie „Słowo Proświty”! Zachęcajcie do grona naszych czytelników swoich przyjaciół, sąsiadów, znajomych, podarujcie prenumeratę bliskim, szkołom i ulubionym nauczycielom, bibliotekom miejskim i szkolnym. W nowym roku będziemy mieli czym Was zaskoczyć — mamy ciekawych i fachowych autorów z całej Ukrainy. Od samego początku podkreślaliśmy, że „Słowo Proświty” to gazeta dialogu, a każdy czytelnik jest aktywnym współtwórcą jej treści. Przyłączajcie się do rozmowy o tym, jaka ma być gazeta w 2013 roku, śledźcie nowości książkowe naszej „biblioteki”, a my jeszcze nieraz wrócimy do tego niezwykle ważnego tematu. Bądźmy razem! Informacji udziela redakcja listownie lub telefonicznie: 279-49-29.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Czysty sercem Pamięci Bohdana Stupki

Wołodymyr MELNYCZENKO, Dyrektor Generalny Narodowego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. G. Szewczenki. Kontynuacja. Początek w nr 35, 36, 37, 38, 39 za 2012 r. 2012: laska i skrzydła 19 marca — w dniu Bohdana! — Bohdan Stupka po raz pierwszy od ponad dwóch miesięcy przyszedł do rodzinnego teatru. A przecież powód jest nie byle jaki — otwarcie Sceny Kameralnej, na które w Teatrze im. Iwana Franki czekano… prawie ćwierć wieku. Bohdan Sylwestrowycz był w wytwornym smokingu i eleganckiej muszce — stateczny, skupiony. Trochę blady, ale rumieniec zaczął pojawiać się od razu, gdy tylko wysiadłszy z samochodu przy wejściu służbowym, zaczął sypać anegdotami… Otwarcie przebiegało uroczyście i na wysokim poziomie, bo tylko przy udziale mężów stanu udało się w końcu wcielić w życie marzenie Danczenki i Stupki. Przy wejściu gości i widzów witała orkiestra dęta. A jakże! Wśród gości — Premier Mykoła Azarow, doradca Prezydenta Ukrainy Hanna Herman, minister kultury Mychajło Kułyniak, wiceminister kultury Tymofij Kochan oraz wielu szanowanych w państwie artystów, którzy nie mogli pominąć tak wspaniałej świątecznej okazji. Rozpoczęło się wszystko od poświęcenia sceny, aby pracowało się „z Bogiem”. I pierwszym, który powitał publiczność, był dyrektor artystyczny teatru, ludowy artysta Ukrainy, Bohater Ukrainy Bohdan Stupka. — Bardzo przepraszam, ale nie będę wchodził na scenę. Myślę, że mnie widzicie i słyszycie. Dzisiaj wielkie wydarzenie dla naszego teatru, dla frankowców, dla widza nie tylko kijowskiego, ale i ukraińskiego oraz światowego, bo jestem przekonany, że do tej sali przychodzić będą widzowie z całego świata. Wreszcie nasza długotrwała budowa, która trwała 23 lata, została zakończona. Były różne siły — i pozytywne, i negatywne, które są w każdym działaniu i w każdej pracy. Ktoś tego chciał, ktoś nie chciał, ktoś marzył o wiecznej budowie „komunizmu”, licząc na świeży grosz (sami to doskonale rozumiecie). Ale mimo wszystko, mamy dzisiaj święto. Ta scena — to nasze dziecko. Szczególnie przeżywałem budowę w ciągu ostatnich dziesięciu lat, kiedy byłem ministrem kultury, a potem dyrektorem artystycznym teatru. Nie byłem takim, jak to mówią, urzędniczym urzędnikiem, bo wielu rzeczy nie wiedziałem, a dlatego sporo nie udało mi się zrobić na stanowisku ministra. Jednak Scena Kameralna nie dawała spokoju, martwiłem się, szukałem dróg rozwiązania problemu i oto przed dwoma laty przyszedłem do Mykoły Janowycza Azarowa. On mnie bardzo ładnie przyjął, wysłuchał i od razu zrozumiał: wezwał ministra finansów Fedora Jaroszenkę: „W listopadzie 2011 roku chcę być na Małej scenie Teatru Franki”. Mykoło Janowyczu, bardzo przepraszam, że nie zrobiliśmy otwarcia tej sceny w listopadzie. Do tego czasu budowa była już praktycznie zakończona, ale to wydarzenie chcieliśmy przyуроczyć do 75-lecia wybitnego ukraińskiego reżysera Serhija Wołodymyrowycza Danczenki, a to 17 marca. Scenę Kameralną nazwaliśmy jego imieniem. Pozwólcie mi w imieniu obecnych w tej sali, w imieniu przedstawicieli ukraińskiej kultury teatralnej oraz całej inteligencji podziękować Mykole Azarowowi za to, że zrobił taki cudowny prezent nam wszystkim. Oczywiście, budynek to budynek, scena to scena, ale jeśli na tej scenie nie będzie jakichś cudownych, ciekawych i duchowych rzeczy, to ona tak i pozostanie pusta. Obiecuję, że będziemy nasycać ją duchowo: w planach Wasyl Stefanyk, Fiodor Dostojewski, Anton Czechow, Łesia Ukrainka… Dzisiaj zobaczycie spektakl „Uwertura do pożegnania”, który wyreżyserował zasłużony działacz sztuki Ukrainy Andrij Prychodko na podstawie noweli Iwana Franki „Skrzydło sojki”. To ciekawy reżyser, uczeń wybitnego rosyjskiego reżysera Piotra Fomienki. Na widza czeka wielki i treściwy repertuar. Na tej scenie będziemy eksperymentować. Jeśli dla was będzie to zbyt trudne, nie bójcie się, bo eksperymenty — to silnik ekonomii, twórczości i naszego życia w ogóle. Scena Kameralna na 170 miejsc (przy obecności „Teatru w foyer”) da możliwość nie tylko dodatkowo „obciążyć” twórczą i ciekawą pracą wszystkich aktorów frankowskiego zespołu, ale też pozwoli kontynuować twórcze śmiałe eksperymenty. Prowadzący uroczystości ludowy artysta Ukrainy Ołeksij Bohdanowycz udzielił głosu Mykole Azarowowi, który wręczył honorowe dyplomy Gabinetu Ministrów Ukrainy pracownikom teatru oraz listy pochwalne Premiera tym, którzy pomagali zakończyć budowę Sceny Kameralnej. Potem widzowie obejrzeli spektakl „Uwertura do pożegnania” z udziałem artysty ludowego Ukrainy Ostapa Stupki i aktorki Natalii Korpan. Bohdan Sylwestrowycz siedział w pierwszym rzędzie między Hanną Herman a Mychajłem Kułyniakiem i wydawał się niewzruszony… Ale przecież wiem, jak przeżywa, gdy na scenie jest jego syn Ostap. Następnego dnia Stupka zaprosił mnie do teatru, a ja czekałem na niego przy wejściu służbowym. Pojawił się imponujący, owiany drogimi perfumami, w eleganckim, nieco poniżej kolan, szarym płaszczu ze szlachetnej tkaniny, w jasnoniebieskich dżinsach, modnym szaliku i fantastycznym kapeluszu w tonacji właśnie tego wyjścia Stupki do ludzi. Przypomniałem sobie wtedy jego opowieści o niekończących się przebierankach Bodyka w Kulikowie, kiedy jako mały chłopiec wyskakiwał z domu na ulicę, by małpować przechodniów, i zamyślone pytanie mamy: „Co z ciebie wyrośnie? Lubisz się przebierać jak dziewucha…”. Ale czy ona rzeczywiście pytała? Może to była mądra retoryka, a Maria Hryhoriwna domyślała się lub nawet wiedziała, że syn wyrośnie na pięknego, poważnego, porządnego mężczyznę, tak jak chciała. Czyż nie o tym samym marzył Sylwestr Dmytrowycz, kiedy uczył Bodię pięknie się ubierać i uprzejmie obchodzić z kapeluszem. Jeśli chodzi o perfumy, to kilka minut po tym, jak weszliśmy do gabinetu Stupki, zajrzała tam w sprawie kobieta z jakiegoś działu teatralnego: „Bohdanie Sylwestrowyczu, po Pana perfumach wyczułam, że jest Pan już w teatrze…”. Co to za perfumy? „Egoista” słynnej francuskiej marki „Chanel”. 25 marca — 45 lat małżeństwa Bohdana Sylwestrowycza z Łarysą Semeniwną. Ani on, ani ja nie wiedzieliśmy, jak nazywa się ta rocznica ślubu. Stupka oświadczył: „Znam tylko srebrne i złote wesele. Pierwsze było dawno, a do złotego trzeba jeszcze dożyć”. Dowiedziałem się, że 45 lat to szafirowe wesele. „Trzeba kupić szafir — mruknął Bohdan Sylwestrowycz. — Czy kolczyki, czy kolię?”. Powiedział, że tego dnia 70 lat skończył jego dawny lwowski kolega Jurij Bryłynski, który przedwczoraj występował u niego na Scenie Kameralnej z monospektaklem „Dawna melodia” według nowel Wasyla Stefanyka, a wczoraj odbyła się tam premiera inscenizacji opowiadania Fiodora Dostojewskiego „Sen śmiesznego człowieka”, którą przygotował frankowiec Petro Panczuk. Sala nowej sceny była wypełniona po brzegi. 29 marca Bohdan Sylwestrowycz był w teatrze, między innymi na próbie spektaklu „Przełęcze”. 31 marca z ogromną goryczą powiedział o stanie swojego zdrowia: „Jestem słaby i chory, Wołodieńko…”. Ale pracował, czytał. Powiedzmy, 1 kwietnia Stupka opowiadał mi o zbiorze artykułów „Siła miękkiego znaku”, opublikowanych w gazecie „Deń”, wydanym pod redakcją redaktor naczelnej gazety Łarysy Iwaszynej: „Bardzo ciekawe. Zupełnie nie to, czego nas uczyli”. Wieczorem 7 kwietnia zadzwoniłem do Stupki i zapytałem, co słychać. „Siedzę rozstrojony” — odpowiedział. „Co się stało?” — zaniepokoiłem się. „Kijowskie „Dynamo” przegrało z donieckim „Szachtarem”. Dwa do zera…”. I zaczął w szczegółach opowiadać o tabeli turniejowej i o tym, jak wiele stracili kijowianie, bo mogli odskoczyć i zostać samodzielnym liderem. Przypomniałem Bohdanowi Sylwestrowyczowi, że kiedyś na pytanie o ulubioną drużynę piłkarską odpowiedział mi, że wcześniej było to „Dynamo” (Kijów), a teraz — „Szachtar” (Donieck). „Ale przecież mówiłem, że zachowuję dawną wiarę w dynamowców — sprawiedliwie zauważył Stupka. — Kiedy grają te dwie drużyny, kibicuję „Dynamu””. Od poniedziałku — 9 kwietnia — Stupka był w Teofanii. Dzwoniąc do niego kilka razy dziennie, nie zawsze trafiałem w dogodny dla niego czas, ale Bohdan Sylwestrowycz reagował tolerancyjnie. Pamiętam, 12 kwietnia od razu zapytałem: „Nie obudziłem Pana?”. A on: „Nie, nie, właśnie zasypiam…”. Innym razem delikatnie powiedział: „Ależ nie, tylko troszkę drzemię…”. Albo: „Tak tylko, w półdrzemce…”. 16 kwietnia — Międzynarodowy Dzień Głosu. Oczywiście mało komu znany. Zadzwoniłem do Bohdana Sylwestrowycza, złożyłem życzenia. On mówi: „I tobie również!” — „A czy wie Pan, z jakiego powodu składam Panu życzenia?” — „Dzisiaj lany poniedziałek. Wiesz, jak u Liny Kostenko? „Deszcz polał, i dzień taki polewany…””. Kiedy powiedziałem o Międzynarodowym Dniu Głosu, zareagował: „Co ty?!”. W ogóle ten dzień został zapoczątkowany w celu zwrócenia uwagi ludzi na fizjologiczny stan ich głosu, wyjaśnienia szkodliwych dla niego nawyków, zasad jego higieny. W końcu właśnie to przede wszystkim dotyczy ludzi kultury — wokalistów, solistów, lektorów, artystów. Zapytałem Stupkę: — Głos — to niezwykle ważne? — Przede wszystkim głos! Teatr — to aktor i głos! — Głos powinien być zniewalający, energetyczny? — Głos powinien brzmieć z głębi duszy, napełniać się nią. 4 maja odwiedziłem Stupkę w Teofanii. Podczas naszej rozmowy do Stupki zadzwoniła Łarysa Kadyrowa, która była na próbie generalnej spektaklu „Przełęcze”. Z zachwytem mówiła o grze Petra Panczuka. Bohdan Sylwestrowycz potwierdził, że Panczuk to bardzo dobry artysta, pochwalił go w spektaklu „Sen śmiesznego człowieka” na Scenie Kameralnej. Przypomniał też o tym, że sam grał rolę Stalczuka w filmie Ołeha Bijmy „Pułapka” (1993) według „Przełęczy”. Zaprosił mnie na premierę spektaklu 6 maja. Potem Stupka rozmawiał z Marią Matios. Żartowali. Powiedzmy, Stupka oświadczył, że my w sali z dziewczynami się bawimy, a Matios zapytała, czy mamy wstyd… Bohdan Sylwestrowycz odpowiedział: „Ja ten wstyd położyłem do łóżka i przykryłem kołdrą”. — „O, tę odpowiedź gdzieś wykorzystam…”. Zauważyłem Bohdanowi Sylwestrowyczowi, że zadzwoniły do niego dwie wybitne, utalentowane kobiety Ukrainy. Od razu zareagował: „Bardzo utalentowane! Piękne i utalentowane, jak Ukraina”. Pracowaliśmy ponad godzinę. Omówiliśmy szatę graficzną okładki książki-biografii. Zdecydowaliśmy, że słowo „Biografia” na niej będzie napisane ręką Stupki. To on zaproponował zdjęcie, które chciałby widzieć na okładce. Ono właśnie zdobi książkę: Stupka w symbolicznym wieku Chrystusa — 33 lata… Takiego zagrał szekspirowskiego Ryszarda III w spektaklu o tym samym tytule Serhija Danczenki oraz Walerę w filmie Mychajła Uljanowa „Najostatniejszy dzień”… Ciąg dalszy nastąpi. B. Stupka przybył na otwarcie Sceny Kameralnej im. Serhija Danczenki. 19 marca 2012 roku. Zdjęcie Assol Owsiannikowej

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

skiego miasta stołecznego” (1894 r.) i wiele innych. — A czy we Lwowie wydawano atlasy? — Było ich niewiele. To przeważnie książki, w których mieściły się zszyte w określonej kolejności, pocięte na kilkadziesiąt arkuszy wielkoskalowe plany miasta. Pod koniec lat 80. XX wieku grupa naukowa pod kierownictwem doktora nauk geograficznych Heorhija Baczynskiego wykonała sześć map tematycznych obwodu lwowskiego. — A na czym polega swoistość, oryginalność Lwowa? — Myślę, że nie warto wyliczać wszystkich cech. Zaznaczę jedynie „poziomy” i „pionowy” kontrast Lwowa, przewagę w sylwetce śródmieścia cech renesansowych i barokowych, co nadaje miastu niepowtarzalne piękno i swoisty koloryt; znaczne pofałdowanie powierzchni miasta, co odbiło się na rozmieszczeniu jego sieci ulicznej i ogólnie komunikacyjnej, strefy zieleni, rozmieszczeniu dominant architektoniczno-planistycznych; wreszcie, wielokrotną zmianę struktury etnosocjalnej miasta przy ogólnej dominacji jego ukraińskiej substratowej podstawy… P. S. „Wydanie „Lwów. Atlas kompleksowy” to nie tylko dzieło naukowo-informacyjne, które najpełniej odzwierciedla wielowymiarowość i złożoność kompleksu społeczno-ekonomicznego oraz ekologicznego Lwowa, ale stanie się też dobrym prezentem dla tych, którzy widzą nasz rodzinny dom w dynamice w najbliższych dziesięcioleciach, którzy przekształcają śmiałe idee w plany generalne i projekty zagospodarowania terytorialnego” (z „Odezwy do czytelników” rektora Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki, profesora Iwana Wakarczuka — „Wielce Szanowni Dobrodzieje — mieszkańcy i goście miasta Lwa”. Uniwersytetu, który w 2011 roku obchodził swoje 350-lecie). Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK imienia akademika Mychajła Wozniaka Taras Sałyha, dziekan wydziału filologicznego Jarosław Harasym, dyrektor Instytutu Studiów Literaturoznawczych Lubomyr Senyk, dyrektor Instytutu Frankoznawstwa Swiatosław Pyłypczuk, autor-opracowujący ciekawego dwuksiągu „Aforystyka” Wołodymyr Pyłypczuk i inni. Spełniając życzenie studentów, M. Najenko podarował bibliotece wydziału filologicznego LNU im. Iwana Franki swoją książkę i podpisał jedną dla grupy studentów (nr „1-17”). Opuszczając aulę, słuchacze jeszcze długo pozostawali pod wrażeniem obrazu „czerwonych koni”, który wchłonął w siebie historyczną tajemnicę tej okrutnej rzeczywistości ukraińskiego płomiennego słowa, na straży którego stali artyści różnych epok.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Oleh Szablij: «Lwów to duchowa stolica Ukrainy»

„Lwowska rada miejska nas nie usłyszała” — Olegu Iwanowiczu, jak powstał pomysł wydania Kompleksowego atlasu Lwowa? — Przygotowanie i wydanie Atlasu Lwowa ma długą i dramatyczną historię. Pomysł zrodził się jeszcze na początku niepodległości Ukrainy, kiedy katedra geografii ekonomicznej i społecznej Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki zakończyła publikację serii szkolno-krajoznawczych atlasów obwodów: lwowskiego, iwanofrankiwskiego i zakarpackiego. Wtedy zdobyliśmy pewne doświadczenie we współpracy z kijowskim wydawnictwem „Kartohrafija”. Pomysł stworzenia Atlasu Lwowa poparł ówczesny mer miasta Bohdan Kotyk i nawet częściowo sfinansował prace poszukiwawcze. Początkowo planowano wydać Atlas Lwowa bez słowa „kompleksowy”, czyli typu architektoniczno-planistycznego, tak jak zrobili to kartografowie w Krakowie. Ale finansowanie ustało, więc zrobiliśmy przerwę aż do 2000 roku. W końcu doszliśmy do wniosku, że trzeba zmienić metodologię tego wydania — zbliżyć je do kompleksowego atlasu naukowo-informacyjnego, który byłby przeznaczony dla szerokiego kręgu użytkowników. Nie tylko dla planistów, ale także dla naukowców, pracowników administracji, menedżerów, kulturoznawców, nauczycieli, uczniów i studentów. Zmieniliśmy też strukturę Atlasu, uzupełniając go dwoma rozdziałami: „Środowisko przyrodnicze” oraz „Archeologia. Historia”. Przygotowaliśmy go w 2006 roku. Ale wtedy Państwowe Naukowo-Produkcyjne Przedsiębiorstwo „Kartohrafija” nie miało środków na jego wydanie. — Jak się Państwu współpracowało z PNPP „Kartohrafija”? — Organizację przygotowania Atlasu do druku prowadziły redaktor naczelna przedsiębiorstwa Iryna Rudenko i redaktor Ołena Onyszczak. Kuratorem prac była Służba Geodezji, Kartografii i Katastru Gruntów Ukrainy pod kierownictwem doktora nauk geograficznych Rostysława Sossy, który później został dyrektorem PNPP „Kartohrafija”. Drukowała Atlas jedna z kartograficznych fabryk Ukrainy — spółka z o.o. „Nowyj Druk”. — A jak było z finansowaniem? — Kosztem PNPP „Kartohrafija”, a częściowo — kosztem Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki. Niestety, Lwowska rada miejska nas nie usłyszała, pomimo wielokrotnych apeli do niej. Jeśli chodzi o Lwów, to jest on duchową, kulturalną stolicą Ukrainy, generatorem nowych pomysłów we wszystkich sferach działalności narodu ukraińskiego, spadkobiercą dzieł jego wielkich myślicieli, artystów, działaczy minionych epok. We Lwowie — po raz pierwszy na ziemiach ukraińskich — założono uniwersytet typu europejskiego (1661 r.), wydrukowano „Abecadło” (1586 r.), wydano pierwszą gazetę (1776 r.), stworzono pierwowzór Akademii Nauk Ukrainy — Towarzystwo Naukowe im. Szewczenki (1873 r.), pierwszą partię polityczną (1890 r.). Lwów był przez kilkaset lat siedzibą Kościoła Greckokatolickiego, który ekumenicznie połączył obrządek prawosławny z łacińską doktryną wiary. Tutaj stworzono pierwszą aptekę, zapalono pierwszą lampę naftową, rozegrano pierwszy mecz piłkarski, otwarto pierwszą kawiarnię. We Lwowie żyli i tworzyli ukraińscy pierwodrukarze Iwan Fedorowycz, Mychajło Słozka i Stepan Dropan, dobroczyńcy Konstanty Korniakt i Halszka Ostrogska, pisarze Iwan Franko, Jerzy Lec, Stanisław Lem, historycy Mychajło Hruszewski, Iwan Krypjakewycz, Jarosław Daszkewycz, działacze wojskowi i polityczni Bohdan Chmielnicki, Symon Petlura, Stepan Bandera, bohaterki walki narodowowyzwoleńczej Ołena Stepaniw i Olha Basarab… Tutaj położono podwaliny nowoczesnej geografii narodowej i kartografii — zrobili to pierwszy doktor geografii Hryhorij Wełyczko i akademik Stepan Rudnycki. „Atlas podzielono na osiem rozdziałów” — Mamy nadzieję, że Lwów nadal będzie ukraiński. — Bez wątpienia. Przecież we wszystkich epokach Lwów był mentalnie ukraiński, zawsze występował jako cywilizacyjnie chrześcijański. Lwów odgrywał wybitną rolę w kształtowaniu nowoczesnego narodu ukraińskiego i w realizacji idei narodowej, nieoceniona jest jego rola w formowaniu i rozwoju najnowszego państwa ukraińskiego. Lwów zdecydowanie bronił interesów narodu na wszystkich historycznych etapach jego istnienia. W 1339 roku Lwów po raz pierwszy został zaznaczony na mapie Europy. Taką jest mapa-portolan. Przedstawiano go na kartoschematach: niemiecki geograf Sebastian Münster w „Kosmografii powszechnej” (XVI w.), francuski kartograf Guillaume Levasseur de Beauplan (XVII w.) na mapach Ukrainy. W innych czasach „obecność” Lwowa na mapach Europy, Rzeczypospolitej i Austro-Węgier była obowiązkowa. Najciekawszymi były: „Mapa Lwowa z czasów ruskich” (1352 r.) A. Czołowskiego, „Plan Lwowa” (1702 r.) nieznanego autora, plan Lwowa Jeana Ignacego de Defy (1766 r.), plan miasta z 1770 r. W okresie austriackim na uwagę zasługują mapa Daniela von Hubera „Główne miasto Lwów” (1777 r.), „Plan Lwowa z przedmieściami” (1828 r.), „Plan królewskiego stołecznego miasta Lwowa” (1844 r.). We Lwowie ujrzało światło dzienne ciekawe wydanie: „Lwów. Kompleksowy atlas” — nazwane wśród najlepszych książek tegorocznego Forum Wydawców we Lwowie. Znajduje się w nim ponad 240 map, kartoschematów i kartoidów, większość z nich to oryginalne, autorskie dzieła. O specyfice przygotowania Atlasu rozmawiamy z doktorem nauk geograficznych, kierownikiem katedry geografii ekonomicznej i społecznej Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki, jednym z autorów wydania — Olegiem Szablijem, który został wyróżniony dyplomem za przygotowanie wydania kartograficznego. Andrij PECZARSKIJ Co symbolizują czerwone konie przedstawione na okładce książki?! Jeśli to wizerunek Pegazów, to dlaczego są bez skrzydeł?! Jaki cel stawiał przed sobą autor?! Takie pytania pojawiały się podczas prezentacji książki znanego literaturoznawcy Mychajła Najenka „Literatura piękna Ukrainy” (trzecie wydanie), która odbyła się 14 września w murach Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki z okazji oczekiwanego otwarcia XIX Międzynarodowego Forum Wydawców. Koordynator prezentacji, dziekan wydziału filologicznego Jarosław Harasym zaznaczył, że książka ujrzała światło dzienne w Centrum Wydawniczym „Proświta” i jest rekomendowana przez Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy dla studentów filologii, nauczycieli języka ojczystego oraz wykładowców uczelni wyższych. Zwracając uwagę zainteresowanej publiczności na wizerunek „czerwonych koni” (artysta A. Wysznewśkyj), autor książki i jej wydawca — dyrektor CW „Proświta” W. Kłyczak opowiedzieli o współpracy ze znanym ukraińskim reżyserem i operatorem filmowym Ju. Illienką, który wyraził zgodę na poligraficzne wykorzystanie tego rysunku, zaproponowanego przez niego w swoim czasie do „odrażającego” dla władzy radzieckiej filmu S. Paradżanowa „Cienie zapomnianych przodków”. Operator filmu Ju. Illienko jeszcze za życia zdążył być na prezentacji drugiego wydania książki „Hu-...

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

W literackim płomieniu „Czerwonych koni”

literatura piękna Ukrainy” i wręczyć jej autorowi M. Najence swój „romancharaman”. Na rozdrożu awangardowych tendencji narodowego bezdroża w odniesieniu do pamięci historycznej ukraińskiego życia kulturalno-artystycznego XX wieku pojawia się zasadne pytanie apostoła Piotra: Quo vadis? Właściwie w tym kontekście M. Najenko zaproponował wykorzystanie do oprawy książki obrazu „czerwonych koni”, które w pewnym sensie symbolizują całą krwawą historię ukraińskiej literatury, rozwijającej się przez wieki w zniewolonych warunkach. Nie raz wtrącano ją za kraty, ale ona znów i znów (choć na pegazach z odrąbanymi skrzydłami) odradzała się i leciała do swojego czytelnika, koronując swoją zdumiewającą prometejską siłą ducha wzorcową literaturę Europy i świata. M. Najenko starał się (choćby częściowo) pokazać w swojej książce ten kontekst, rozpatrując zjawiska literackie Ukrainy w nurcie artystyczno-stylistycznym oraz społeczno-politycznym. W ten sposób wyłonił się swoisty „wątek” książki, w którym (według klasycznej teorii) jest zawiązanie, i rozwój akcji, i momenty kulminacyjne, i rozwiązanie. Autor na prezentacji mówił, że zdaje sobie sprawę z pewnej umowności w charakterystyce takich kompozycyjnych cech książki, ale za jej pomocą starał się osiągnąć lepszą „czytelność” dla ogółu. Właściwie to było jego celem, czyli popularyzacja literatury ukraińskiej wśród szerokiego kręgu czytelników. Autor, odpowiadając na pytania publiczności dotyczące odzwierciedlenia „momentów kulminacyjnych” ukraińskiego procesu literacko-artystycznego, wymieniał te okresy narodzin nowej literatury, które były związane z twórczością „trawestyjnego neoklasyka” I. Kotlarewskiego i nacjocentrycznego romantyka T. Szewczenki, z realistycznym wypełnieniem spuścizny Panasa Myrnego, I. Karpenki-Karego, I. Franki, a także z rozwojem wczesnego i wysokiego modernizmu (Łesia Ukrainka, W. Wynnyczenko, P. Tychyna, M. Chwylowy, H. Kosynka, M. Kulisz i in.). M. Najenko zaznaczał, że ostatnie lata tego okresu są najbardziej odczuwalnymi („znakowymi”) stratami w ukraińskiej literaturze. Nazywa się je również apokaliptycznymi, katastroficznymi lub epoką Rozstrzelanego odrodzenia (Ju. Ławrynenko). „Aby dojść do siebie po tamtym rozstrzelaniu — kontynuował literaturoznawca — ukraińska literatura potrzebowała jeszcze powojennej twórczości O. Dowżenki i O. Honczara, „diasporycznej” spuścizny Je. Małaniuka, Ołeha Olżycza, Ołeny Telihy, Ju. Kosacza, I. Bahrianego i W. Barki, odważnego przełomu „szestdziesiątników” (poeci „Grupy Nowojorskiej”, Lina Kostenko, D. Pawłyczko, I. Dracz, W. Symonenko, M. Winhranowski, R. Andrijaszyk, R. Iwanyczuk, „późne szestdziesiątnictwo” (W. Stus, I. Kałyneć, T. Melnyczuk i in.)”. Podsumowując swoje wystąpienie, M. Najenko zauważył: „Odradzając potencjał artystyczny rozstrzelanego modernizmu, starałem się zrobić pewien krok również w kierunku postmodernizmu, który w ostatnim czasie rozwija się bardzo sprzecznie (O. Zabużko, Ju. Andruchowycz, M. Matios, S. Żadan i in.), dlatego w prezentowanej przeze mnie książce nie zyskał wystarczającej charakterystyki. Przecież do tego (podobnie jak do pełniejszego zrozumienia działających obecnie w literaturze „szestdziesiątników”) potrzebny jest w niej osobny, jedenasty rozdział, który (jest nadzieja) pojawi się w następnym, czwartym wydaniu „Literatury pięknej Ukrainy””. W dyskusji nad prezentowaną książką wzięli udział profesorowie i docenci Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Iwana Franki: kierownik katedry literatury ukraińskiej

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Tragedia oczami matki, syna i dzieci

Mykoła CYMBALIUK Na przededniu uzyskania przez Ukrainę niepodległości, w jednym ze swoich wywiadów ludowy artysta ZSRR, członek korespondent Akademii Sztuk ZSRR, laureat nagrody im. Szewczenki Mychajło Derehus powiedział: „Ileż tematów przyniosła pieriestrojka! Ile prawdziwie ludowych tragedii naświetliła ona w naszej historii! Jeśli młody artysta chce poruszyć widza, to niech nie marnuje płótna na ekspresję malowanych horrorów, a weźmie temat z czarnych czasów głodu 1933 roku. I jeśli jest prawdziwym artystą, a nie moralnym pustostanem, to jego serce zadrży na widok strasznego obrazu ogólnonarodowego smutku, kiedy na żyznych ziemiach Ukrainy wymierały całe wsie z łaski „ojca” Stalina. Kiedy malowałem obraz o głodzie 33-go, myślałem, że my, artyści, mamy za obywatelski obowiązek stworzyć artystyczny kronikę-pomnik tym niewinnie zabitym rodakom, którzy zostali złożeni w ofierze tyranowi. Bardzo mam nadzieję, że mnie poprą”. Wtedy te słowa padły, uderzywszy dźwięcznie w obolałą duszę Wałerija Ołeksandrowycza życiodajnym ziarnem. Nie z książek czy filmów, nie ze szkolnych lekcji przefiltrowanej sowieckiej historii pamiętał on okropności 33-go. Milionom ukraińskich dzieci opowiadali o nieludzkiej stronie historii własnej rodziny, ich wsi i całego narodu żywi świadkowie — rodzice. Tak było i u Wałerija, któremu matka, Marija Bronisławiwna Kobylańska-Franczuk, urodzona w 1918 roku, mieszkanka wsi Zełena, która w rejonie krasyłowskim na Chmielniczyźnie, często opowiadała: „...Jesień 1932-go przyniosła wiele biedy... Krążyli, niczym te kruki, po wsiach komuniści, aktywiści... A potem przyszedł ten czarny 1933 rok... Wasyl MARUSYK Zdjęcie autora „Uprzejmi gospodarze i gospodynie, i gospodarskie dzieci!” — takie słowa-zwroty już po raz dwudziesty brzmią na otwarciu festiwalowych wydarzeń w Karpatach. Na święto drugiej Przeczystej Bogurodzicy góry karpackie obmywały się obfitymi chłodnymi deszczami, a już następnego dnia, w czasie równonocy, jakby na zamówienie muzycznych, śpiewaczych zespołów i całego świątecznego ludu, zajaśniały pod jasnym słońcem wszystkie kolory Werchowyny — „świecie ty nasz”. Zieleniały świerkowe połoniny i skoszone na wzgórzach i zboczach łąki, żółkły liśćmi drzewa w dolinkach, wesoło szumiały potoki, a na horyzoncie, w oddali w stronę południowego słońca, zbielały śniegi w Czarnohorze. Całe to jesienne huculskie cudo objawiło się szczególnie u tutejszych mieszkańców i ich gości, w tłumie dzieci i dorosłych, w całym rozmaitości strojnych wyszywanek, kepatarów, krysani; wszystkich tych, którzy przyszli czy przyjechali na jubileuszowy XX Międzynarodowy Festiwal Huculski i Ósmy zjazd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Huculszczyzna”. Świąteczne huculskie cudo w centrum rejonowym Werchowyna (dawne Żabie) — niekoronowanej huculskiej stolicy — znów powróciło na miejsce swoich narodzin. Właśnie tutaj 21 lat temu zrodził się huculski ruch festiwalowy. Ideę stworzenia Towarzystwa „Huculszczyzna” i jego głównego święta przyniósł przewodniczący Towarzystwa Huculskiego w Wielkiej Brytanii Antin Jaselśkyj. I odtąd głównymi postaciami stali się twórczy ludzie — pisarze, artyści, muzycy, śpiewacy, tancerze, ludowi mistrzowie, zwłaszcza ci, którzy wiecznie zawdzięczają swojemu rodzinnemu krajowi, bo „nie ten Hucuł, co się zchłopił, a ten, co w górach się urodził”. Niezmienny przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Hucu Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki Zabierali nie tylko ziarno, zabierali wszystkie zapasy żywności u chłopów, nawet ugotowane jedzenie z garnków i talerzy. Boże broń, żeby było słychać dźwięki pracujących żaren! Wtedy przychodzili aktywiści, przewracali wszystko do góry nogami, rozwalali piec i ściany w poszukiwaniu schowanego woreczka ziarna. To byli i obcy, i swoi, wiejscy...” A potem — teraz już wszystkim wiadomo — triumf zaplanowanej śmierci. Wymieranie całych rodzin, wsi, rejonów... Hołodomor, którym przeraził się i który uznał prawie cały świat. Cały świat oprócz potomków tych ideowych komunistów i niezmiennie imperialnej Moskwy, którzy nawet postawieni przed świadectwami żywych i umarłych, przed udokumentowanymi i cudem ocalałymi faktami, nie uznają torturowania głodem całego ukraińskiego narodu. Bezpośrednio zobaczyć, usłyszeć o tamtym strasznym czasie mogli wszyscy zwiedzający wystawę „Pamięć w imię przyszłości...”. Wałerij Franczuk wraz z dziećmi, Mariją i Mychajłem, stworzyli dokumentalny film porażającej moralno-duchowej siły. Nakręcili żywą opowieść 94-letniej Marii Bronisławiwnej, jego mamy i ich babci, tworząc za pomocą kamery filmowej jeszcze jeden obraz życia i cierpienia, duchowej siły i człowieczeństwa na tle nieludzkiego rękoczynnego nieszczęścia. Trudno przekazać słowami głębię tragizmu starszej kobiety, kiedy słabym od przeżytych lat głosem opowiada: „Całymi rodzinami wymierali. Rodzina Horbaczuków: Petro, Mykoła, Marija, Nastia, Kateryna, matka Warwara, ojciec Ostap. Rodzina Petluków: Mykoła, Ostap, Kateryna. Rodzina Szewczuków (po ulicznemu Sołowijowie) — Tałymij, Petro, Marija, córka Sołowijowa, ojciec... Na „Horze” rodzina Łehkoducha Zachara. Na „Sadybach” rodzina Kapustyńskich: Semen, Nastia, dzieci Juhanka, Kateryna, Mykoła. Na „Wsi”..., na „Kutku”...” Nie ominęło straszne nieszczęście żadnej rodziny, chaty, chutoru, wsi: jedno i to samo, nie omijając nikogo... Dusza rwie się na strzępy, nie do zniesienia ciężko słuchać i patrzeć na ekran, gdzie każde słowo narratorki, zdublowane napisami, towarzyszy nazwiskom i imionom niewinnie zabitych, które płyną-unoszą się w górę, niczym czyste dusze do Najwyższego. Nam, współczesnym, trudno uświadomić sobie głębię tamtej piekielnej zbrodni przeciwko ukraińskiemu chłopu, trudno zrozumieć, a dla artysty, zapewne, jeszcze trudniej było wyrazić bezmiar ludzkiego smutku pędzlem. Ale nawet po tym wszystkim obrazy Wałerija Franczuka („Żniwa głodu” (2000 r.), „Requiem” (2001—2004 rr.), „A dusza śpiewa!” (2007 r.), „Nie stało ludzi, tylko dusze” (1994—2003 r.) itd.), które przenoszą nas w tamte ciężkie czasy naszej historii, nie przygnębiają, w nich nie czuje się niemej pokory wobec losu, nie ma fatalizmu bytu. Sam on przyznaje: „Ja wierzę w dobroć ludzkiej duszy, wierzę w Boga i, nie zważając na wszystkie trudności ludzkiego życia, staram się nie tracić tej wiary”. Właśnie echa tych uczuć znany artysta chce widzieć w twórczości młodych. Jego nadzieje sprawdzają się. Tak, na przykład, wychowankowie Państwowej Specjalistycznej Szkoły-Internatu Artystycznego I—III stopnia „Kolegium Sztuk” z osiedla Opisznia, co na Połtawszczyźnie, przywieźli swoje prace garncarskie. Wyróżnia się jedna zbiorowa kompozycja: to stylizowany kłos (symbol chleba, płodności, życia), na którym gniazdo z ptakami (symbol rodziny, przedłużenia życia, jasnej przyszłości). W obcowaniu z wielką sztuką, z bólu, szczerości i prawdy, z miłości do bliskich rodzi się prawdziwa sztuka. Któż wie, być może, za jakiś czas ktoś z wychowanków Państwowej Artystycznej Szkoły Średniej im. T. H. Szewczenki czy studentów Kijowskiego Państwowego Instytutu Sztuki Dekoracyjno-Użytkowej i Designu, którzy również brali udział w otwarciu wystawy, zapali i swoją świecę pamięci w imię przyszłości...”}```. 0000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000, warunkach w okresie współczesnych procesów globalizacyjnych: stan, problemy, perspektywy”. Wśród głównych referatów najbardziej problematycznym było wystąpienie dyrektora Naukowo-Badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa i Historii Powszechnej, akademika Petra Kononenki „Rola języka państwowego i kultury w systemach wychowania i edukacji”. W historii kultury ukraińskiej Huculszczyzna zajmuje szczególne miejsce. W sąsiadującej z siedzibą rejonu wsi Kryworównia sto lat temu, w 1912 roku, w domu księdza Ołeksy Wolanśkiego spotykali się Iwan Franko, Wołodymyr Hnatiuk, Antin Kruszelnyćkyj z gośćmi z Wielkiej Ukrainy Mychajłem Kociubynśkym oraz Ołeksandrem Ołesiem. Tutaj wielokrotnie wypoczywał Mychajło Hruszewśkyj, a także często bywał założyciel Teatru Huculskiego Hnat Chotkewycz. Obecnie artystyczne bogactwa co roku odkrywa Festiwal Huculski. Następny odbędzie się w Putyle w maju 2013 roku. Niedawno w Narodowym Muzeum „Memoriał pamięci ofiar głodomorów na Ukrainie” otwarto wystawę „Pamięć w imię przyszłości…”. Zaprezentowano na niej 60 płócien (ze 126) z cyklu „Rozkołysane dzwony pamięci”, stworzonego przez zasłużonego artystę Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Walerija FRANCZUKA w ciągu siedemnastu lat. Oprócz niego w wystawie wzięły udział dzieci — młodzi artyści, którzy poprzez różne środki sztuk plastycznych przedstawiają swoją wizję tragedii Hołodomoru.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Huculski cud

szczyzna”, dziennikarz, redaktor, a później przewodniczący Rady Rejonowej w Wierchowinie, Dmytro Watamaniuk wspomina: „Naszym głównym celem było zjednoczenie sił twórczych Hucułów w granicach etnicznych: w Galicji, na Bukowinie, na Zakarpaciu, a także za granicą. Możecie sobie wyobrazić: zebrał się po raz pierwszy komitet organizacyjny, a tu — moskiewski GKCzP! Jednak proklamacja Niepodległości Ukrainy dodała nam sił. Tego samego 1991 roku, 27 września, w dniu Podwyższenia Krzyża Świętego, trembitarze i troiste muzyki obwieścili, że we wsiach Wierchowiny rozpoczyna się trzydniowy festiwal „Struny Czeremoszu”. Najlepsze zespoły folklorystyczne rejonów wierchowińskiego i kosowskiego, do których dołączyli bukowińczycy i zakarpaccy, demonstrowali swoje talenty. A we wsi Krasnyk odbyła się pierwsza konferencja naukowo-praktyczna „Tradycje ludowe we współczesnym folklorze huculskim”. Naukowcy ze Lwowa i Iwano-Frankiwska, poetka Marija Wład z Kijowa, badacze historii i sztuki rodzinnego kraju, Antin Jaselśkyj z Wielkiej Brytanii i Mychajło Senkiw z USA, miejscowi krajoznawcy podzielili się z rodakami własnym dorobkiem twórczym w poznawaniu huculskiego cudu. Od tego czasu Festiwal Huculski co roku wędruje po górach, duchowo jednoczy talenty ludowe, zwołuje do domu dziesiątki i setki rodaków. Towarzystwo „Huculszczyzna” przez 21 lat przeprowadziło już osiem swoich zjazdów. Na corocznych konferencjach naukowo-praktycznych naukowcy, pedagodzy, przedstawiciele związków twórczych prowadzą rozmowy o kulturze duchowej i materialnej, o gospodarce i ekologii rejonów górskich. Każdy z festiwali ma swoje osobliwości, zwłaszcza w zakresie otwierania nowych centrów kultury i edukacji. Na przykład w Wierchowinie w 1994 roku otwarto stadion „Czeremosz” z organizacją wydarzeń sportowych. W Jaremczu w 1996 roku odsłonięto pomnik bojowników o wolność Ukrainy, w Rachowie w 1997 roku festiwal był przyуроczony 550-leciu miasta, w Kołomyi w 2000 roku otworzyło drzwi Muzeum „Pysanka”, w Wierchowinie w 2001 roku — Muzeum filmu „Cienie zapomnianych przodków” reżysera S. Paradżanowa, we wsi Ispas rejonu wyżnickiego w 2003 roku odsłonięto tablicę pamiątkową znanemu rodakowi-malarzowi z Paryża T. Wirsti na jego rodzinnym domu, w Putyle w 2004 roku pomnik huculskiego „Kobziarza” Jurija Fedkowycza… Tej jesieni po zielonych górach, między połoninami, niczym stada, wędrowały siwe chmurki, słoneczny dzień był szczodry dla wszystkich: uczestników festiwalowego pochodu, ponad 130 delegacji z regionu huculskiego, pobratymców z Rumunii, Serbii, Mołdawii, Polski, Estonii, z towarzystw huculskich Lwowa, Iwano-Frankiwska, Czerniowiec, Kijowa, Sum, Doniecka i innych. Centralnym wydarzeniem stało się odsłonięcie na placu Szewczenki wspaniałego pomnika na cześć centrum etnograficznego Huculszczyzny z aforyzmem Iwana Franki z 1884 roku: „Oto Żabie, Huculska stolica…” Osobno warto zaznaczyć, że staraniami administracji rejonowej, rady rejonowej, a w szczególności Stowarzyszenia Organów Samorządu Lokalnego Regionu Huculszczyzny, oddziału „Filia Huculszczyzna” Narodowego Naukowo-Badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa i Historii Powszechnej oraz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Huculszczyzna” tegoroczny program Międzynarodowej konferencji naukowo-praktycznej wywołał nadzwyczajne zainteresowanie na posiedzeniach plenarnych i sekcyjnych. Nosiła ona nazwę „Główne osobliwości społeczno-ekonomicznego i kulturowo-duchowego rozwoju Regionu Huculskiego w specyficznych warunkach etnograficznych, górskich krajobrazowo-klimatycznych”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

...czy ktoś pytał: „Dlaczego Horlacz został tak rzucony w przeszłość?”. — Macie rację, że rzuciło mnie tam. Jeden z moich wierszy zaczyna się tak: Ten czas nie jest mój. Jestem w dawnym czasie, Gdzie z krwią zmieszane jest wino, Gdzie wszystko jak obrazy w ikonostasie, Wystane, wyblakłe dawno. W dawnym czasie spokojniej. Ale ja postawiłem przed sobą jeszcze taki cel. Czym jest nasza historia? Sto razy przepisywane dyktando, w którym nie widać czysto ukraińskiego, jakieś cienie. Tak naprawdę mamy potężne postacie historyczne, które aż proszą, by o nich napisano szerokie epickie płótna. Myślałem: „Jaki jeszcze kraj, jaki naród ma tak ograbioną historię?” Wymieńcie choćby jeden nieodarty z czci grób ukraińskiego hetmana. Po Bohdanie Chmielnickim nie ma nic. Mazepa uciekł do Bender, tam jego grób rozkopano i zniszczono. Nie ma pochówku Wyhowskiego. Gdzie spoczęli Doroszenko, Sirko? Pamięć o naszych wielkich działaczach, wodzach, myślicielach i moralnych światłach zniszczona. A sąsiednia Rosja swoich carów i dostojników chowała w cerkwiach, soborach, klasztorach, zachowywała szczątki, bo zawsze władała. Odtwarzając głęboką historię, zachowamy dla przyszłości choćby w literackiej postaci ślady naszych wielkich poprzedników i prawdę. — Co przeważa w duszy: optymizm czy pesymizm? — Pesymizmu jest coraz więcej, ale ja jestem optymistą. Zupełnie popadać w czarną rozpacz nie warto, każdy ma wykonywać swoją robotę. Uczciwe książki trzeba pisać, przebijać się. To półmistyczna rzecz: każde słowo swoją robotę wykonuje, my nawet tego nie zauważamy, ale zgęstek energii myśli, duszy na pewno przekaże się przez słowo komuś i będzie rezultat. Nam na przeznaczenie wypisano walczyć, pisać i wierzyć w to, że wszystko u nas pójdzie jak należy. W obecnej sytuacji trzeba opierać się na doświadczeniu historycznym narodu ukraińskiego. On nie jest tak głupi, jak go przedstawiają i po świecie, i wrogowie, którzy żyją w Ukrainie, piąta kolumna. Prędzej czy później wszystko wróci na swoje miejsce, zabarwi się w kolor ukraiński. I to nie jest retoryka, bo naród jest mądry, pracowity, my się nie poddamy. Kiedy rozmawiam z ludźmi z prowincji, z przedstawicielami pokolenia zahartowanego, pod sześćdziesiątkę, mówią: „Nie poddamy się, prędzej czy później chwycimy też za widły. I dzieci nas poprą”. Państwowa orgia, która trwa cały czas (mam na myśli różne majdany, masową kulturę, szabas w telewizji), to jedna sprawa, a wewnętrzne życie narodu zachowuje się, nie da się go tak po prostu stratować. Ludziom zaśmiecają mózg, a oni mimo to rozumieją, o co chodzi, i lepsza część młodzieży, dzięki Bogu, rozumie. Rozmawiał i fotografował Wołodymyr KOSKIN

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Straszniejsza nad wszystko gubi ducha

Są klasycy martwi, są pomnikowi, i są… żywi, czyli prawdziwi (przy czym klasycy już za życia). Pisarz Leonid Horlacz wyróżnia się nawet w gronie poetyckich gigantów, łącząc w sobie subtelnego liryka i dociekliwego epika-badacza (nawiasem mówiąc, najświeższa wiadomość: za wierszowane powieści historyczne „Mamaj” i „Mazepa” Horlacz otrzymał nagrodę im. W. Świdzińskiego). Mistrz realistycznego pisania, wydobywa ze zwykłego słowa najsubtelniejsze odcienie semantyczne, to znaczy posługuje się prawami symfonii, a za tym idzie zdolność odkrywania w zwyczajnym rzeczy niezwykłych, rozkładania tęczy sensu na kolorowe metafory. Za plecami Leonida Horlacza stoją dziesiątki lat wytrwałej pracy w literaturze (jego pierwszy zbiór „Słońce w źrenicach” przychylnie przyjęli mistrzowie słowa, a wśród nich niezapomniany Oles Honczar; ukazał się w 1965 roku): w dorobku blisko pięćdziesiąt książek poezji, prozy, publicystyki oraz sześć historycznych powieści wierszem! Złotym rdzeniem jego twórczości jest społecznie zaostrzone poczucie tego, co dzieje się dziś w Ukrainie, historyzm, aktywna postawa obywatelska, bezwarunkowe bronienie interesów narodu, wiara w jego przyszłość i równolegle – subtelna liryka pejzażowa i intymna. Nowy tomik poetycki Leonida Horlacza – „Znak złamanego jarzma” – jest kwintesencją tej tezy. Uderza młodą mocą mięśni myśli i uczuć. — Leonidzie Mykyforowyczu, pisarzy nazywa się sejsmografami społeczeństwa, a Pan do tego ma ogromne doświadczenie, przeżył Pan wielkie burzliwe życie, w którym zmieściło się kilka „epok”: stalinizm, chruszczowszczyzna, breżniewszczyzna, niezrozumiały okres tak zwanej niepodległości. Na czym polega istota naszej współczesności? Co Pan przekuwa w poezję? — To pytanie dręczy każdego sumiennego człowieka, który naprawdę przejmuje się swoim narodem, naszym ukraińskim narodowym kodem. Na największy żal stało się to, co działo się w historii, powiedzmy, za czasów rewolucji francuskiej, kiedy romantycy szli na barykady, a potem przychodzili cyniczni mieszczanie i przejmowali wszystko w swoje ręce. Tych, którzy walczyli na barykadach, niszczono i represjonowano. Na szczęście do otwartych represji na Ukrainie nie doszło, ale wiele straciliśmy. „I nie tak straszna domów ruina, a to, że przywykliśmy żyć w jarzmie. Straszniejsza nad wszystko zguba Ducha, jaką sami sobie wyrządziliśmy”. Jednak i ruina przygniata: zniszczono przemysł, rolnictwo. Wymierają wsie, widzę to na własne oczy w mojej rodzinnej Czernihowszczyźnie, zwłaszcza w północnych rejonach, bliżej Rosji, Białorusi. Tam po prostu groza: puste chaty zarastają chwastami, tylko furmanki wywożą drewno, ludzie dożywają, wegetują, i to jest bardzo straszne. Oto rezultaty działalności za 21 lat niepodległości. Przypominam sobie opowieść naszego wspaniałego pisarza, Bohatera Związku Radzieckiego Jurija Zbanackiego. Powiedział mi kiedyś: „Wiesz, nie tak strasznie było iść do boju, kiedy lała się krew i padali martwi ludzie. Najstraszniejsze było, gdy wchodziliśmy do wsi, a tam — ani żywej duszy, tylko kominy sterczą nad zgliszczami”. To była wojna. A z kim teraz się wojuje? Pytanie nie jest retoryczne. Wojuje się z własnym narodem. Procesy, które zachodzą w naszym społeczeństwie, są dalekie od poezji. Dokonuje się samozniszczenie. Jak tu pisać jasną, serdeczną liryką? Najbardziej wrażliwi ludzie naszego społeczeństwa to pisarze, ale nie potrafię wskazać ani jednego głębokiego utworu ani w prozie, ani w poezji, ani zwłaszcza w dramaturgii, w którym odbiłyby się procesy rewolucyjne. Dlaczego tak? Przypomnijmy lata 20. ubiegłego stulecia, ile wtedy powstało znaczących dzieł. Pisarze pisali o tym, co widzieli, bo wierzyli w perspektywę. Dziś tego nie ma. — Przeszłość, również ta niedawna, odzwierciedlona jest w utworach Ju. Muszketyka, R. Iwaniczuka, W. Szkliara, W. Baranowa, H. Huseinowa, a tymczasem pozytyw okresu niepodległości nie znalazł swoich pieśniarzy. — W utworach zazwyczaj tylko echo przeszłości. A jeśli jest echo współczesności (oto, na przykład, wspaniałe epickie dzieło Borysa Olijnyka „Trubi Trubiż”), to jest tam tyle gniewu. Pozytywu — nie ma. Jest ból z powodu tego, że na oczach rujnuje się kraj. Dlatego poeci nie bardzo ciągną do liryki. Ma ona być demaskatorska, gniewna i szczera. Trzeba mówić prawdę o wszystkim, co dzieje się dzisiaj. Nasza niepodległość wyszła nieudana: lejce znalazły się nie w rękach prawdziwych patriotów Ukrainy, lecz w rękach sprytnych kombinatorów, którym obojętne jest, gdzie mieszkać: w Europie, Ameryce czy na wyspach-kurortach. Mają oni formalne obywatelstwo, ale nie mają obywatelstwa ukraińskiego w sercu. Przez to kraj się męczy. — Co weszło do Waszego najnowszego tomu „Znak zerwanego jarzma”? — To wiersze i poematy, napisane w ciągu kilku ostatnich lat, zrodzone z rozmyślań o sensie ludzkiego bytu, typowych dla mojego wieku, oraz z tych samych realiów współczesnego ukraińskiego życia. Równolegle z utworami epickimi piszę liryki, które po prostu wylewają się ze mnie. Na szczęście i na smutek mam prawo, Przy obu nich moja dusza spłonie. A ty, kapryśna i złudna sławo, Jak jarzmo, które zrzuciła zorza. Smutny dziś, od urodzenia był wesoły, Lecz płakać z tego na próżno. Nad niebem rodzinnego narodu Poeta — jak znak rozbitego jarzma. Tytuł książki jest zasadniczy. Poeci walczą o wewnętrzną wolność, o wolę swojego narodu, nieszczęśliwego kraju. — Jaka jest „geografia” bolesnych punktów książki „Znak rozbitego jarzma”? Jakie tematy poruszają Pana najbardziej? Ta odpowiedź jest dla tych, którzy dopiero zamierzają przeczytać Pana nową książkę. — Ludzkie serce jest zdolne pomieścić w sobie cały bezmierny świat. Lecz najbardziej w nim żyje duch rodzinnej Ukrainy. I jeśli dla mnie poeta uosabia istotę wolności, to chciałbym widzieć również swój naród bez jarzma chciwości, wtórności, jak za czasów najwyższych przejawów ducha narodowego, kiedy umiał bronić swojej niezależności. Dlatego chciałbym też przypomnieć naszym władcom słowa, które w swoim czasie włożyłem w usta Iwana Mazepy: Jeśli już podjąłeś się dźwigać krzyż państwowy, to będziesz w zgodzie z dobrem tylko wtedy, gdy w tobie będzie naród — nie ty w narodzie, gdy nie on tobie, lecz ty dla niego. Stąd ostre motywy społeczne, a także rozważania o przemijalności ludzkiego bytu, bo na schyłku lat człowiek powinien myśleć nie o tym, jak wznieść się ponad podobnych sobie, lecz o tym, by pozostać jasnym, dobrym promieniem na niebie. Mimo wszystko zachowuję dawne stanowisko, wypracowane przez dziesięciolecia: poeta ma być obywatelem. Dziś młodzi poszukiwacze słowa i sławy często zajmują się twórczością elektroniczną, nakładają obraz na obraz, rozchwianie, analfabetyzm… To jest nieuczciwe wobec własnego narodu. — Co więcej, ta „elektroniczność” jest dobrze przyprawiona wulgaryzmami, i to podaje się za awangardę. — Oni po prostu nie wiedzą, że to wszystko są powtórzenia. Niech poczytają utwory z lat dwudziestych. Jest felieton Ostapa Wyszni „Zbielało”, w którym wspomina Natalię Zabiłę. Była szlachcianką, dopiero wchodziła do literatury, pełna energii, nadzwyczajna piękność. Natalia Lwiwna wraz z feministkami założyła grupę, chodziły nagie po Charkowie, ówczesnej stolicy, z hasłami „Precz ze wstydem!”, „Precz ze wstydem!” Ostap Wysznia dowcipnie się roześmiał, mówiąc, że nie tym się zajmujecie, dziewczęta. Dziś dzieje się coś podobnego: obnażają się ludzie. Piętrzą analfabetyczne wiersze. Dobrze chociaż, że autorzy trafnie się charakteryzują: „Piszemy teksty, a nie utwory”. Od razu sami stawiają na sobie krzyż. Europa dawno zrozumiała, o co chodzi. Wiersze wolne, biały wiersz — to dla nich naturalne. U nas zaś sylabotonika, stuletnie tradycje rytmizacji i rymowania. Czym jest prawdziwy wiersz? Ma dzwonić muzyką, przelewać się barwami. To zupełnie co innego, bo nasza poezja jest siostrą muzyki. O tym zapominają głusi „nowatorzy”. W Europie być może wydrukują jakiś wierszyk, być może nawet jakiś grant dadzą. Ale to martwe. Trzeba żyć dla swojego narodu, martwić się o wszystko, co dzieje się u nas. Wtedy jesteś godzien miana poety. Tak uważam. — Wasz nowy tomik zamykają dwa błyskotliwe wieńce sonetów — „Materik” i „Morze” oraz dwie zwięzłe poematy, bolesne i aforystyczne: „Noc gniewu” i „Dziura ozonowa”. — To znów o nas, Ukraińcach: w przeszłości i przyszłości. Za każdym razem zanurzam się we własną duszę i wędruję w głąb pamięci historycznej. I widzę: żadne uczciwe słowo nie jest daremne. „Materik” zaczynam tak: Kiedyś, gdy nas już nie będzie na świecie I naszą ścieżkę zarośnie trawa, Jak kasztany na purpurowej gałęzi, Zwisną nasze ostygłe słowa. — Lecz zbyt tragiczne są początki w poematach „Noc gniewu” i „Dziura ozonowa”: Przywiązałem drogę do progu. Noc wściekła wygryza szybę okna. A w ciemności, duszącej od smogu, Rozczochrany śmieje się szatan. — — — — — — — — — — — — — — — — Noc smolistą przeszywają wiatry. Krzyczy do kruka kruk w pustkowiu. Zacierają się niewidoczne granice czasów. Chłód z ozonowej dziury przenika. — Preparuję naszą rzeczywistość i przeszłość, a one są zbyt smutne. Jednak ja jeszcze diagnozuję, to znaczy szukam dróg wyzdrowienia. Dlatego nie tyle jestem patologoanatomem, ile lekarzem. Idę w pamięć, wracam wstecz. A może tam odrodzi się oparcie i wiara w to, że Ukraina chora znów zakwitnie w niebiosach jak ogród?.. I dalej: I chatą sam stanę się nagle, Sercem wsi, wysepką ozonu. Ocieram z ziemi słoną łzę, Schronienie na noc daję żebrakom. Wieś przede wszystkim trzeba ratować! — Czy pisanie powieści historycznych nie było samoobroną, gdy podróżami w przeszłość zasłaniał się Pan przed haniebnym sło-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

wycinanek na fasadę, pozostawało jedynie umyć karafki, kieliszki, rozstawić stół i ławy oraz wnieść drewno do pieca. Na odpust przygotowywano kilka potraw — gołąbki z białej kaszy kukurydzianej, paprykę nadziewaną kapustą, galaretę, barszcz, duszoną rybę z pomidorami, pieczeń z kurczaka, babkę z domowego ciasta oraz kaszę i kisiel. Z każdego podwórka pachniało to wszystko inaczej, powietrze nad wsią gęstniało od świątecznych zapachów i już samym tym można było się najeść. A w dużej izbie (świetlicy) na wieszakach czekały już w gotowości nowe kaszmirowe sukienki z białymi kołnierzykami, szyte u Lejby w Lenkowcach, diagonalowe garnitury od Ruryka i takie same czapki z ośmioma klinami. W dużej izbie pachniało gliną, leszczyną wyścieloną na podłodze i jeszcze odrobinę naftaliną, przesypaną w skrzyniach przeciw molom i mrówkom. Ikony w kącie zasłaniano tiulem, bo najwyraźniej ikona domowa to wielka tajemnica obcowania z Bogiem, której nie powinny zauroczyć cudze oczy. I oto na stole rozłożone są obrusy z burunczuku, na ławach — chodniki w pasy, a może i wzorzyste. Na środku stołu — kołacze dla kumów, przykryte ręcznikami i bariszykami, na pamiątkę za zmarłych. Po lewej stronie — karafki z samogonem: śliwowicą lub buraczanką, dzbanki z kompotem z suszu i kwasem, albo i kompotem. Wszystko — w gotowości. Jak tylko w cerkwi dzwony obwieszczą zakończenie nabożeństwa, z szerokich kutych bram dostojnie wyruszą we wszystkie końce wsi zaproszeni goście, którzy odстояли nabożeństwo, odmówili modlitwy razem z mieszkańcami Nahorian za spokój zmarłych i za zdrowie żywych, wybili wszystkie pokłony podczas akatystu Narodzenia Bogurodzicy i zasłużyli na to, by zasiąść przy świątecznych stołach. Na ulicach — tłoczno. Jedni idą z cerkwi, inni schodzą się z Hruszowiec, Babina, Lenkowiec, Konówki, Makarówki, Woronowicy, z Łuki, Marianówki, a nawet z Mołdawii. Bogacze jadą na wozach, wyścielonych wełnianymi derkami, prosto-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Na odpust ku czci Bogurodzicy

Druga Bogurodzica to odwieczny wiejski odpust w moich Nahorianach. W 1938 roku poświęcono tu kamienną, o cudownej architekturze cerkiew z łupanego kamienia. Wydobywano go w kamieniołomie, z białej skały, ręcznie wycinano piłami standardowe bloki, wywożono na strome zbocze końmi, zaprzęgając się do wozów, wynoszono na nosidłach, a nawet w workach z grubego płótna. Mijano się na wąskiej drodze między okopami, porośniętymi niezapomnianymi kolczurkami, które oplatały ogrody niczym gęste zielone wojsko, pod miłymi, delikatnymi drobnymi liśćmi skrywające wyostrzone, nastroszone kolce. Pod kolczurkami potrafiły chodzić chyba tylko konie, rozczesując grzywy długim zielonym grzebieniem. Wcześniej w wiosce stała mała drewniana, okopcona milionami świec cerkiewka, która z daleka pachniała woskiem i kadzidłem, a na której ścianach ikony na lipowych deskach stały się już niewidoczne — zlały się w jeden ton. Ale z samej kopuły na wszystkich i na wszystko patrzyło wielkie, nietknięte dymem i czasem Wszystkowidzące Oko, i moi ziomkowie wiedzieli, że śledzi Ono ich uczynki nie tylko w cerkwi, ale wszędzie. Wira KYTAJHORODSKA, m. Czerniowce. Właśnie na 21 września przypada nasze święto odpustowe, którego pierwsza połowa — kościelna — to liturgia z udziałem kilku księży z pobliskich wsi, a druga — z kumami i rodziną przy szerokich dębowych stołach. Była jeszcze trzecia pora świętowania — na placu pod gruszeczką, której obecnie, najwyraźniej, wybiło już ponad półtora wieku i przestała kwitnąć oraz owocować swoimi maleńkimi, cierpkimi jak tarnina, zielonymi gruszkami, ale wciąż mocno trzyma się korzeniami, które wyszły z ziemi, pokrytej babką lancetowatą i zwyczajną. Najbardziej czekały na święto odpustowe dzieci, którym już dwa-trzy tygodnie wcześniej kupowano „na odpust” nowe sukieneczki, spodenki, buciki i batystowe chusteczki, żeby przy gościach nie wycierały nosa rękawem. Nie odstępowały one starych dziadków i babć, którzy przygotowywali obejście na święto, porządkując drewutnie, stajnie, podmazując piece, podmurowując fundamenty, przygotowując drewno. Najwięcej pracy było jednak kobiecej: trzeba wszystko przeprać, wybłękitnić, wykrochmalić (kukurydzianym lub ziemniaczanym krochmalem), wyprasować maglownicą. Nad ikonami i portretami pojawiały się świąteczne ręczniki, na łóżkach z toczonymi szczeblami — wyszywane gładzią falbanki, sufit podpierały wystrojone poduszki, od ogromnych — metr dwadzieścia na metr dwadzieścia — do maleńkiej, pod pięść. Na sofach ścielono narzuty z pakuł w perukowcowe lub czarne pasy, podłogę grubo smarowano żółtą gliną, a z zewnątrz fundament — białą. Na okna wycinano nowe wycinanki z pstrymi papierowymi kwiatami. A cały domowy niepotrzebny sprzęt składano „na ten czas” do komórki, żeby nie był na oczach. Mężczyznom po ciężkiej pracy: naprawach bram, furtek, ławek, wykładaniu kamiennych ścieżek, poprawianiu ocembrowania studni, montowaniu nowych zawiasów i żebraków, mając nadzieję, że kogoś zaproszą na kolację po gościach. Kumów i rodzinę witają przy bramie, trzykrotnie ze wszystkimi całują się, „Jak tam, mój bracie?” — pytają jedni drugich. Dzieciom zaś dostają się cukierki od zająca z kieszeni lub chusteczki. Gdzie i jakie zające czy lisy piekły te pierniki-cukierki, ale jeszcze żadna fabryka na świecie nie znalazła tego najsmaczniejszego na wszystkie czasy przepisu, którego posmak nie zgubił się nawet po pół wieku. Mężczyźni zapalają po skręcie, kobiety, zdejmując obuwie na zawczasu rozesłanym przed progiem chodniku, kierują się do „izb”, żeby popatrzeć na nowe dywaniki, chodniki i półki, zrobione przez rok od minionej Bogurodzicy oraz po cichu opowiedzieć sekrety o czymś takim, och! czego nie można nigdzie i nigdy — tylko na odpust u kumów. Do stołu siadają wszyscy, nawet gospodyni w świątecznym fartuchu siada na brzegu, żeby wybiegać po potrawy. Najpierw podnoszą kieliszki na nóżkach za zmarłych, nie stukając się. A dalej — za odpust i za gospodarzy, za gości i za dzieci, za zdrowie i za to, żeby za rok się spotkać. Już przed pieczenią z gorącego pieca, która zatrzymała w sobie wszystkie rozkosze naddniestrzańskiej kuchni, mężczyźni zaczynają rozleniwiać się od wódki i dobrego jedzenia, kobiety rumienić i płonąć oczami, dzieci czekają na słodkie, a przez szyby słychać, jak dudni ogromny bęben i pod gruszeczką, na placu brzmi pierwszy honorowy marsz dla czeladników. Czeladnicy biorą się za ramiona i idą wzdłuż ulicy pod wiwat, najstarszy trzyma karafkę, przewiązaną czerwoną wstążką, podstarszy — kołacz dla muzyków. Jak wybrzmi pierwszy marsz, starszemu muzykowi wręczają chleb-sól, zadatek i częstują wszystkich muzyków. Po południu, jak na stołach w odpustowych domach wymasują z półmisków mięso ze śliwkami, a w karafkach na dnie zostanie na nitkę wódki (dla porządku) i goście, i domownicy wyruszają na tańce. Idą powoli, oglądając płoty i domy, pytają o sąsiadów i znajomych, wesela, chrzciny i inne nowiny. Ci, którzy nie mogą chodzić, siedzą już na ulicach na ławeczkach, wyścielonych zbitymi chustkami, witają i żegnają jasnymi oczami wszystkich, których Bóg dał szczęście jeszcze zobaczyć w tym roku. Są tacy, którzy przysiadają od ławki do ławki, żeby nogi nie bolały, a mimo to do muzyki dociągają. Pośrodku placu na wszystkich czeka zmajstrowana ze świeżego drewna trybuna, wyścielona narzutami i przybrana kwiatami. Na niej na wszystkie strony błyszczą olśniewającą miedzią trąby: basy i alty, klarnety i kotły. Drobnieją cymbały i huczy bęben, terkocze terkotka i tęsknie chrumka niedaleko prosiaczek, po raz pierwszy w życiu słysząc muzykę przez płot. I kiedy słońce trochę stoczy się ze środka nieba i zahaczy o ostatnią gałąź gruszeczki, wokół placu robi się ciemno od ludzi. Wszystkim choć na takt, a zagrali marsza, wszystkim mrugnęli złośliwi muzycy, kalkulując, gdzie pójdą nocować. Dobrze podchmieleni goście-mężczyźni zapraszają do tańca nahoriańskie młódki, nasi — obcych. Gojra przeplata się kosą, wołoskie wiwaty — lackimi. Przed stojącymi — na chustkach i narzutach siedzą babcie, wysunąwszy spod spódnic żylaste, posiniałe od ciężkich pracowitych wrzodów łydki. I kiedy muzyka wygrywa „Warwarkę”, widać, jak u nich drgają same tylko palce, tańcząc w takt ze wszystkimi. Kiedyś i one migotały tu szafranowymi spódnicami w kontrafałdy, a teraz i siedzieć ciężko. Pod samym ogrodzeniem, naprzeciw tańca, zatrzymuje się wóz z beczką, nabitą kiszonymi jabłkami, obok — sprzedają lizaki na patykach albo długie cukierki w papierku. Na skrzyżowaniu ktoś kogoś szarpie za kołnierz, a potem obejmują się i całują, wymieniając kapeluszami. Młode mamy uspokajają dzieciątka, nad placem wstają złoto-srebrne pyły i podnoszą się coraz wyżej, nowe wypolerowane buty i białe koszule stają się szare jak myszy, i doprać ten kurz trzeba będzie kilka razy mocnym ługiem ze słonecznikowych łodyg. Kto kogo zwycięży? Muzyka tancerzy czy oni muzyków? Mężczyznom koszule przywarły do pleców, kobietom — do czoła grzywki, krople słodkiego potu gradem toczą się po ciele, ale muzyka nie cichnie… I dopiero gdy słońce dotoczy się na sążeń do horyzontu, a na pastwiskach zaczynają ryczeć krowy, oznajmiając gospodarzom, że pora je zabrać do stajni, muzycy grają przyjezdnym gościom pożegnalny wiwat. Dla swoich wybrzmi jeszcze z 10—12 melodii — szybkich i wolnych, żeby mógł parobek i dziewczyna napatrzeć się oczy w oczy, gdzieś tam, w gęstwinie tańca, żeby nie widzieli mama z tatą… Lecz przyjezdni nie wszyscy rozchodzą się do domów. Ci, którzy przyjechali końmi i wołami, wracają do świątecznych stołów i wszystko zaczyna się od nowa: “Bądźmy zdrowi, kumie! Daj Boże zdrowia!” I siedzi się w kompanii długo po północy, albo i do świtu, przy długich wspomnieniach o wszystkim na świecie, a jeszcze bardziej przy pieśniach o czumakach, Marusi, która pogardziła bogaczem, Cygance, która wyszła z gaju powróżyć na szczęście, które zostało gdzieś tam, za horyzontem, gdzie zawsze tak słodko mości się purpurowe słońce… Posłowie Kiedy dzisiaj pod starą gruszeczką koło północy włączają kolumny i płynie z nich rosyjska popsa, a dzieci o tej porze idą na tańce, — słowa odpust jakoś już i nie wymawia się. Jeszcze nakrywają się gdzieniegdzie stoły, jeszcze przychodzą do kogoś na jakimś kącie kumowie, ale odpustowego święta nie słychać, nie widać, nie można go polizać, jak kogucika z cukru, nie złapiesz go przez spojrzenie bab na przydrożnych ławkach, nikomu nie przyklei się do pleców koszula od skocznego tańca. Tak, w barach-roztoparach wypiją piwo chłopcy z dziewczynami, jak w reklamie. Przy głośnikach pokręcą się uczniowie w krótkich spódniczkach i dżinsach, zapalą w milczeniu papierosy, może gdzieś przemknie się jakiś przekleństwo. A o czym mówić, kiedy odpustu nie ma? Prawda, gdzieś tak aż spod nieba słychać żałosną pieśń, którą śpiewał Zaharko: Skądże go wziąć, Gdzie go pytać?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

mieszkaniu pierwszą wystawę rysunków Bohdana, a następnie kilka wystaw w Kijowie i w USA. Wystawy otrzymały nieoczekiwanie wysokie oceny, pojawił się szereg publikacji na ich temat. „Tutaj wszystko jest na tyle doskonałe, że jest to arcydzieło światowego znaczenia. Widziałem zbiory wielkich krajów, studiowałem sztukę współczesną w zbiorach Watykanu, ale takiej siły kompozycji nie znam”. (Narciz Koczereszko, artysta, historyk sztuki). „Zdumiewająca złożoność i piękno stworzonych obrazów, niezwykle wysokie walory artystyczne jego prac ujawniają rzadki talent kompozycyjny i kolorystyczny artysty. Oryginalna sztuka Bohdana Horbala praktycznie nie ma analogów. Nazwa tego to +Fenomen Bohdana Horbala+”. (Hanna Zawarowa, profesor, wykładowczyni Ukraińskiej Akademii Sztuk Pięknych). Dziennikarka Nela Danyłenko nakręciła film o niekonwencjonalnym artyście. Wtedy Mykoła postanowił stworzyć muzeum swojego brata. Na to poszła jego emerytura poselska. Na świecie jest niemało muzeów sztuki niekonwencjonalnej, którą nazywa się Art Brut – +sztuka surowa+. Ten termin wprowadził francuski artysta Jean Dubuffet. W Ukrainie zaś jest to, być może, pierwsze takie muzeum, poświęcone twórczości chorego psychicznie amatora, który nie zważał na konwencje malarskiej perspektywy i umowne skale, nie rozróżniał realnego od fantastycznego, a tworzył, jak Bóg na duszę położy. Tacy artyści przeważnie malują to, co widzą. Bohdan zaś malował to, czego nigdy nie widział. Ale on widział dalej niż my, zdrowi. W broszurce +Fenomen Bohdana Horbala+, wydanej w 2000 roku, M. Horbal pisze, jak podczas jakiejś minuty czy dwóch odpoczynku przywidziało mu się, że Bohdan na wyższym piętrze ogromnego budynku wspiął się po drabinie, na której brakuje szczebli, w górę i w górę – bo dostrzegł coś takiego, czego Mykoła, który wspina się za nim, nie może zobaczyć: „Uczucie, że on był zawsze nade mną!”. „Ale Bóg wybrał to, co niemądre w oczach świata, aby zawstydzić mędrców, i Bóg wybrał to, co słabe w oczach świata, aby zawstydzić to, co mocne”. Te słowa z Pierwszego Listu świętego Pawła do Koryntian, 1:27 znajdują się na ścianie +Galerii Bohdana+. I jeszcze: „Błogosławieni ubodzy w duchu, albowiem do nich należy królestwo niebieskie” (Ewangelia według św. Mateusza, 5:3). Gospodarz posiadłości nie spodziewa się, że do muzeum w dalekiej wsi nad Dniestrem będą chodzić tłumy zwiedzających. Tam przyjdą ci, którym jest to potrzebne, którzy znają się na sztuce. W tym roku 9 września na poświęcenie i otwarcie muzeum zebrali się współmieszkańcy i przyjezdni. Niemało było Łemków. O +Galerii Bohdana+ opowiadali im miejscowi uczniowie. Wycieczki prowadzili Mykoła Horbal i jego syn Andrij. Mykoła podziękował licznym swoim pomocnikom-współmieszkańcom, którzy pracowali przy budowie muzeum-posiadłości. Następnego dnia, 10 września, w dniu urodzin Mykoły Horbala, z Borszczowa przyjechali jego uczniowie. To stateczni mężczyźni, których Mykoła jeszcze w latach 60. uczył muzyki i śpiewu. Jak oni śpiewali cały wieczór na cztery głosy! Wirtualną wersję muzeum stworzył jego syn Andrij (adres strony internetowej +Galeria Bohdana+: bohdan.horbal.com). Wydano dwa foldery, których projekt, podobnie jak malowidła posiadłości według rysunków Bohdana Horbala, opracowała artystka Kateryna Tkaczenko. Sala +Dysydenci+ urządzona jest na poddaszu. Tutaj skomponowano zbiorowy portret szestdziesiątników. Na drugim obrazie – ukraińskie kobiety, które Ludmyła Semykina ubrała w książęce i ukraińskie stroje ludowe. Na trzecim – ukraińscy święci i męczennicy. Na czwartym – członkowie Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, do której miał zaszczyt należeć także Mykoła Horbal. Tutaj znajduje się również stojak z rodzinnymi zdjęciami Horbalów. Na czwartej ścianie – solidna biblioteka, w której zebrano książki o ruchu obrony praw człowieka i narodowowyzwoleńczym, utwory dysydentów. Osobna półka – o Łemkowszczyźnie – oderwanej części Ukrainy, która dała nam sławną rodzinę Horbalów.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Galeria Bohdana

Wasyl OWSIIENKO. Mój szczery przyjaciel z czasów niewoli, Mykoła Horbal, zaprosił mnie na Tarnopolszczyznę, do wsi Letiacze w rejonie zaleszczyckim, na otwarcie w rodzinnym domu muzeum-zagrody „Galeria Bohdana”. Pięć lat życia poświęcił były muzyk, były więzień polityczny, a później deputowany Rady Miejskiej Kijowa i Rady Najwyższej, na stworzenie muzeum swojego brata-artysty. Odbudował dom, w którym rodzina osiadła w 1947 roku po wysiedleniu z rodzinnego Wołowca na Łemkowszczyźnie, która z woli Stalina przypadła Polsce. Dobudował dodatkowe pomieszczenie, w którym znalazły się dwie sale z rysunkami Bohdana oraz trzecia sala, poświęcona towarzyszom broni i siostrom Mykoły — dysydentom. Bohdan był czwartym dzieckiem w rodzinie Andrija i Tekli Horbalów. Urodził się 13 czerwca 1937 roku. Półroczne niemowlę ciężko zachorowało. Ojciec był wtedy na zarobkach w Ameryce. Mama rzuciła się do znachorów (jacy tam lekarze w dalekich łemkowskich wsiach!), ktoś poradził przystawić pijawki… Potem mama przez całe życie biadała, że te pijawki wypiły dziecku krew. Wkrótce okazało się, że Bohdan jest opóźniony w rozwoju, jego mowa jest uboga. Kiedy młodszy brat Mykoła poszedł do szkoły i zaczął przynosić zeszyty i książki, Bohdan też zapragnął uczyć się pisać i rysować. Żeby dziecko miało się czym bawić, kupowano mu kolorowe ołówki, zeszyty, albumy. Chłopak rysował na piecu — ta jego „pracownia twórcza” zachowała się. W ciepłej porze rysował na podwórku na przyźbie. Jego przyjaciółmi były kaczki, kury, piesek. Bohdan grał na fujarce jakieś dziwne, nieziemskie melodie, chodził wokół jabłonki i śpiewał jej pieśni z tylko jemu zrozumiałymi słowami. Odbierano to jako dziwactwo niepełnosprawnego dziecka. Te rysunki zazwyczaj szły na rozpałkę w piecu. Lecz pewnego razu matka pokazała rysunek ojcu. Zobaczył w nim zły znak. Po dwóch miesiącach ojciec umierał. Już niemy, głaskał rękę Bohdana. Nagle Bohdan zapłakał rzewnymi łzami i zaczął całować rękę ojca. Po chwili dusza ojca odleciała… Mykoła po raz pierwszy zastanowił się nad tymi rysunkami już w niewoli: te tłumy pokornych więźniów na etapach, te potwory w hełmach z rogami i pagonach, z jakąś dziwną bronią — wszystko to było na rysunkach brata! Ale przecież Bohdan nigdy tego nie widział! Oto wielotysięczny tłum ludzi przed głuchym murem. Oto mrowie ludzi przed otchłanią. Oto mnóstwo drobnych człowieczków tłoczy się do cerkwi. Oto tłumowi zagrodziły drogę jakieś żelazne potwory, podobne do czołgów. No, czołgi Bohdan mógł zobaczyć w kinie, które czasami puszczali w klubie naprzeciwko ich domu. Oto nagromadzenie jakiejś nieznanej techniki z napisami podobnymi do liter i cyfr. Na jednym rysunku przedstawiony jest zegar ze wskazówkami, ale cyfry u Bohdana są dowolne, własne. On i je odbierał jako rysunki. Przecież był niepiśmienny. Mnóstwo rysunków z dziwnymi zwierzętami. I w każdym — harmonia, wyraźna kompozycja, brak zbędnych detali. Kolory gdzieś skąpe, a gdzieś jaskrawe. Mykoła wspomina, jak później obserwował rysowanie Bohdana. Zazwyczaj artysta wyznacza płótno, najpierw rysuje główną postać lub detal, a potem drugoplanowe. Bohdan zaś mógł zacząć z dowolnego punktu. Na przykład w prawym górnym rogu narysował łopatę ostrzem do góry. Dalej mężczyznę, który trzyma tę łopatę. A potem dziesiątki takich samych ludzi z łopatami ustawiają się w kolumnę. Otacza ją konwój. Zatem cała kompozycja była już u niego w głowie. Albo też jego ręką kierowała ręka Stwórcy. O czymś podobnym napisał był Wasyl Stus w 1984 roku w jednym z ostatnich listów z pojedynczej celi: „Jakie dobre wiersze (jak letnie deszcze) przychodzą mi do głowy — w samotności, bez zapisu, bez konkrecji, a tak, jak wieści dar (uberlieferung, jak mówią Niemcy), jak blask żar-ptaka”. Oto ono — zbliżenie do wyższej sfery ducha, do Stwórcy! To On kierował ręką Bohdana. Mykoła Horbal po zwolnieniu w 1977 r. niedługo pobył przy matce i Bohdanie, bo pojechał do Kijowa, żeby pracować w prawosławnej Ukraińskiej Grupie Helsińskiej, za co w październiku 1979 roku był ponownie uwięziony. Z niewoli pisał do matki, żeby przechowywali rysunki Bohdana. Prosił, żeby przysłali mu choć kilka na daleki Ural, i ja je widziałem u Mykoły. Po zwolnieniu 23 września 1988 roku rzucił się w wir walki o niepodległość. Tymczasem mama słabła, ciężko jej było opiekować się Bohdanem. Wtedy Towarzystwo Więźniów Politycznych wywalczyło dla deputowanego Rady Miejskiej Kijowa mieszkanie w Kijowie, żeby miał dokąd zabrać matkę i brata. Lecz niedługo matka pożyła w miejskim cieple, a za nią 21 listopada 1998 roku odszedł i Bohdan. Bardzo był przywiązany do mamy. Kiedy mama odeszła, Bohdan przestał rysować. Mykoła musiał odwieźć go do Letiaczego pod opiekę siostry Marii. Tymczasem Mykoła stworzył Fundację Charytatywną „Galeria Bohdana” (kod ZKPO 25699923, rachunek bieżący nr 26005005146001, MFO ZKPO 300142 w Ukrinbanku w Kijowie), zorganizował w 1996 roku w swoim

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert

Філософія радості: живопис Ольги Кравченко

Ганна КОЗАЧЕНКО, член правління Українського фонду культури Хоч мистецтвознавці й досі сприймають Ольгу Кравченко як модель одного з найкращих портретів нашого класика Віктора Зарецького, а вже потім — як художницю з власним почерком, її нових персональних виставок чекають усі. Ніби потрапляєш у Країну Радості й занурюєшся в музику барв. Той, кому доводилося позувати, знає, як перетікає на портрет життєва енергія, наче пензель художника переносить на полотно разом із обрисами людини її живий дух. З Ольгою вийшло інакше. Саме в майстерні видатного українського живописця прокинувся і потужно заявив про себе її талант. Освячений видатним майстром, її мистецький поклик до живопису із року в рік не залишає художницю в спокої, але неспокій її — прекрасний. Навіть не знаючи особисто Ольгу Кравченко, з її картин легко уявити її вдачу, навіть спосіб життя. Виставка, яку вона назвала своїм “Арт-кафе”, глядача, як доброго друга, запрошує в гості на свою демократичну дачу: невеликий будиночок визирає із хвиль — то барвисті квіти усміхаються всім навколо. Потім глядач мандрує Україною і по-новому Серед кількох цікавих, самобутніх експозицій у виставкових залах Музею сучасного мистецтва на ву% лиці Глибочицькій у Києві я надала перевагу новим картинам Ольги Кравченко. Цей закономірний вибір відлунився в змученій пе% редвиборними політичними брехнями свідомості: хай там що є навколо, а митця% ми своїми Україна може пи% шатися на весь світ. Вони своєю творчістю справджу% ють нам краще майбутнє. разом із художницею бачить навіть знайомі міста і місця, вони, причепурені, зустрічають нас і розповідають про все хороше. Пригадується, ще в ті добрі старі часи, коли в Музеї культурної спадщини на вулиці Московській, 40-б, кипіло виставкове життя, зими на полотнах Ольги Кравченко зачаровували веселим багатством відтінків білого, здалося, ніби й не треба їй писати нічого іншого — тільки оці морозні мінливі зими. Бо її живопис наче спростовував тисячолітню аналогію людської старості й зими в природі. Тепер затишні виставкові площі особняка з колонами зайняті (щоб не сказати окуповані) приватною колекцією зброї, а виставкову естафету підхопив Музей сучасного мистецтва. Тож художниця різні пори року в нових своїх картинах представляє нам як іще одну підставу стати щасливими. Вона усвідомлює людське спілкування як безперечну радість і мистецьки показує, як будь-якої хвилини людина може освітити й освятити своїм поглядом ту невелику галявинку міста, містечка, села чи вцілілого природного краєвиду, яку дістане око художника. Ми насолоджуємося міськими краєвидами своєї України, і навіть паризькі кав’яреньки, скопійовані киянами ще чорнобильського літа 1986- го, здаються на картинах Ольги Кравченко близькими і звичними. Краса в очах того, хто дивиться, — її пензель упіймав цю давню народну мудрість і ділиться з нами, не виходячи за межі натягнутого на підрамник полотна. Тому чимало картин, представлених у Музеї сучасного мистецтва, самодостатні, наче йне потребують рам. Як же вона мандрує з важезним мольбертом? Утім, ті мандрівки не схожі на улюблені художниками пленери. Маленький етюдник на дні валізки — і повне серце радості, відкрите для людей. Цей рідкісний дар, втілений і виявлений у її живопису, допомагає нам позбутися духовного дальтонізму, коли політичні події намагаються у колір мокрого асфальту забарвити геть усе в Україні. Світ не може бути без сонця — і художниця блискітки справжнього, не спотвореного мамоною життя, як у люстерка, вкладає в свої картини. Ольга Кравченко — людина християнської культури. “Радуйся!” — закликають нас найсильніші молитви, які читаються тільки стоячи, коли, здається, втрачаєш сили для опору темній навалі зла. Це дуже велика сила. Ольга Кравченко, думається, цілком свідомо іде в мистецтві саме дорогою світла. Тому її картини — аж ніяк не зашореність, не сліпе відвертання від усього гіркого і болісного. Ні, її живопис — це мистецький наступ, покликаний підтримати тих бійців, які живуть із відкритим забралом. Смуток і зневіра не дарма вважається смертним гріхом. Духовно знесилена людина легко стає жертвою катів, шахраїв, загарбників. А якщо Дух Божий сповнює тіло і душу — людина непереможна. Цим різниться справжній живопис від гарно, за всіма канонами виконаних творів переважної більшості архітекторів, або ж ремісничих картинок у мистецьких салонах чи на Андріївському узвозі. Живопис Ольги Кравченко — справжній, насичений світлим духом захисний щит у нелегкому житті українців. Сонячна легкість її мистецького вислову, із перших подихів підтримана Віктором Зарецьким, не вигадувана, не запрограмована, а вроджена і незмінна. Як людина не може змінити розріз очей жодними операціями, так і талант не переінакшиш у щось інше. “Зробіть, будь ласка, те саме, але трохи примітивніше!” — керував колись обмежений начальник молодими літераторами. Ольга Кравченко прийшла в живопис уже дорослою людиною, тому ніхто не надиктує їй свою волю. Її призначення — змінювати світ на краще своїми картинами. На наше глядацьке щастя. П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 33 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Seite · S. 16Originalseite ↗

Tygodnik Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta" im. Tarasa Szewczenki

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta" im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Indeks pocztowy — 30617, strona 68 w „Katalogu". Na 1 miesiąc — 9 hrywien 37 kopiejek. Na 3 miesiące — 27 hrywien 51 kopiejek. Na pół roku — 53 hrywny 37 kopiejek. Na rok — 105 hrywien 54 kopiejki.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA. Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK. Zastępcy redaktora naczelnego: Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55. Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to jest Wasza gazeta!

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powoływanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK. Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57. Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47. Dział korekty Tetiana SZCZERBAK, Iryna STELMACH 278-63-69. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69. Korespondent Ulana WOLYKOWSKA. Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua. Nakład w październiku — 23 500. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. 1 2 0 4 0. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn