Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 15Originalseite ↗

Galeria Bohdana

Слово Просвіти, №40 за 2012 рік

Wasyl OWSIIENKO. Mój szczery przyjaciel z czasów niewoli, Mykoła Horbal, zaprosił mnie na Tarnopolszczyznę, do wsi Letiacze w rejonie zaleszczyckim, na otwarcie w rodzinnym domu muzeum-zagrody „Galeria Bohdana”. Pięć lat życia poświęcił były muzyk, były więzień polityczny, a później deputowany Rady Miejskiej Kijowa i Rady Najwyższej, na stworzenie muzeum swojego brata-artysty. Odbudował dom, w którym rodzina osiadła w 1947 roku po wysiedleniu z rodzinnego Wołowca na Łemkowszczyźnie, która z woli Stalina przypadła Polsce. Dobudował dodatkowe pomieszczenie, w którym znalazły się dwie sale z rysunkami Bohdana oraz trzecia sala, poświęcona towarzyszom broni i siostrom Mykoły — dysydentom. Bohdan był czwartym dzieckiem w rodzinie Andrija i Tekli Horbalów. Urodził się 13 czerwca 1937 roku. Półroczne niemowlę ciężko zachorowało. Ojciec był wtedy na zarobkach w Ameryce. Mama rzuciła się do znachorów (jacy tam lekarze w dalekich łemkowskich wsiach!), ktoś poradził przystawić pijawki… Potem mama przez całe życie biadała, że te pijawki wypiły dziecku krew. Wkrótce okazało się, że Bohdan jest opóźniony w rozwoju, jego mowa jest uboga. Kiedy młodszy brat Mykoła poszedł do szkoły i zaczął przynosić zeszyty i książki, Bohdan też zapragnął uczyć się pisać i rysować. Żeby dziecko miało się czym bawić, kupowano mu kolorowe ołówki, zeszyty, albumy. Chłopak rysował na piecu — ta jego „pracownia twórcza” zachowała się. W ciepłej porze rysował na podwórku na przyźbie. Jego przyjaciółmi były kaczki, kury, piesek. Bohdan grał na fujarce jakieś dziwne, nieziemskie melodie, chodził wokół jabłonki i śpiewał jej pieśni z tylko jemu zrozumiałymi słowami. Odbierano to jako dziwactwo niepełnosprawnego dziecka. Te rysunki zazwyczaj szły na rozpałkę w piecu. Lecz pewnego razu matka pokazała rysunek ojcu. Zobaczył w nim zły znak. Po dwóch miesiącach ojciec umierał. Już niemy, głaskał rękę Bohdana. Nagle Bohdan zapłakał rzewnymi łzami i zaczął całować rękę ojca. Po chwili dusza ojca odleciała… Mykoła po raz pierwszy zastanowił się nad tymi rysunkami już w niewoli: te tłumy pokornych więźniów na etapach, te potwory w hełmach z rogami i pagonach, z jakąś dziwną bronią — wszystko to było na rysunkach brata! Ale przecież Bohdan nigdy tego nie widział! Oto wielotysięczny tłum ludzi przed głuchym murem. Oto mrowie ludzi przed otchłanią. Oto mnóstwo drobnych człowieczków tłoczy się do cerkwi. Oto tłumowi zagrodziły drogę jakieś żelazne potwory, podobne do czołgów. No, czołgi Bohdan mógł zobaczyć w kinie, które czasami puszczali w klubie naprzeciwko ich domu. Oto nagromadzenie jakiejś nieznanej techniki z napisami podobnymi do liter i cyfr. Na jednym rysunku przedstawiony jest zegar ze wskazówkami, ale cyfry u Bohdana są dowolne, własne. On i je odbierał jako rysunki. Przecież był niepiśmienny. Mnóstwo rysunków z dziwnymi zwierzętami. I w każdym — harmonia, wyraźna kompozycja, brak zbędnych detali. Kolory gdzieś skąpe, a gdzieś jaskrawe. Mykoła wspomina, jak później obserwował rysowanie Bohdana. Zazwyczaj artysta wyznacza płótno, najpierw rysuje główną postać lub detal, a potem drugoplanowe. Bohdan zaś mógł zacząć z dowolnego punktu. Na przykład w prawym górnym rogu narysował łopatę ostrzem do góry. Dalej mężczyznę, który trzyma tę łopatę. A potem dziesiątki takich samych ludzi z łopatami ustawiają się w kolumnę. Otacza ją konwój. Zatem cała kompozycja była już u niego w głowie. Albo też jego ręką kierowała ręka Stwórcy. O czymś podobnym napisał był Wasyl Stus w 1984 roku w jednym z ostatnich listów z pojedynczej celi: „Jakie dobre wiersze (jak letnie deszcze) przychodzą mi do głowy — w samotności, bez zapisu, bez konkrecji, a tak, jak wieści dar (uberlieferung, jak mówią Niemcy), jak blask żar-ptaka”. Oto ono — zbliżenie do wyższej sfery ducha, do Stwórcy! To On kierował ręką Bohdana. Mykoła Horbal po zwolnieniu w 1977 r. niedługo pobył przy matce i Bohdanie, bo pojechał do Kijowa, żeby pracować w prawosławnej Ukraińskiej Grupie Helsińskiej, za co w październiku 1979 roku był ponownie uwięziony. Z niewoli pisał do matki, żeby przechowywali rysunki Bohdana. Prosił, żeby przysłali mu choć kilka na daleki Ural, i ja je widziałem u Mykoły. Po zwolnieniu 23 września 1988 roku rzucił się w wir walki o niepodległość. Tymczasem mama słabła, ciężko jej było opiekować się Bohdanem. Wtedy Towarzystwo Więźniów Politycznych wywalczyło dla deputowanego Rady Miejskiej Kijowa mieszkanie w Kijowie, żeby miał dokąd zabrać matkę i brata. Lecz niedługo matka pożyła w miejskim cieple, a za nią 21 listopada 1998 roku odszedł i Bohdan. Bardzo był przywiązany do mamy. Kiedy mama odeszła, Bohdan przestał rysować. Mykoła musiał odwieźć go do Letiaczego pod opiekę siostry Marii. Tymczasem Mykoła stworzył Fundację Charytatywną „Galeria Bohdana” (kod ZKPO 25699923, rachunek bieżący nr 26005005146001, MFO ZKPO 300142 w Ukrinbanku w Kijowie), zorganizował w 1996 roku w swoim

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn