Seite · S. 12Originalseite ↗
Tragedia oczami matki, syna i dzieci
Слово Просвіти, №40 за 2012 рік
Mykoła CYMBALIUK
Na przededniu uzyskania przez Ukrainę niepodległości, w jednym ze swoich wywiadów ludowy artysta ZSRR, członek korespondent Akademii Sztuk ZSRR, laureat nagrody im. Szewczenki Mychajło Derehus powiedział: „Ileż tematów przyniosła pieriestrojka! Ile prawdziwie ludowych tragedii naświetliła ona w naszej historii! Jeśli młody artysta chce poruszyć widza, to niech nie marnuje płótna na ekspresję malowanych horrorów, a weźmie temat z czarnych czasów głodu 1933 roku. I jeśli jest prawdziwym artystą, a nie moralnym pustostanem, to jego serce zadrży na widok strasznego obrazu ogólnonarodowego smutku, kiedy na żyznych ziemiach Ukrainy wymierały całe wsie z łaski „ojca” Stalina. Kiedy malowałem obraz o głodzie 33-go, myślałem, że my, artyści, mamy za obywatelski obowiązek stworzyć artystyczny kronikę-pomnik tym niewinnie zabitym rodakom, którzy zostali złożeni w ofierze tyranowi. Bardzo mam nadzieję, że mnie poprą”. Wtedy te słowa padły, uderzywszy dźwięcznie w obolałą duszę Wałerija Ołeksandrowycza życiodajnym ziarnem. Nie z książek czy filmów, nie ze szkolnych lekcji przefiltrowanej sowieckiej historii pamiętał on okropności 33-go. Milionom ukraińskich dzieci opowiadali o nieludzkiej stronie historii własnej rodziny, ich wsi i całego narodu żywi świadkowie — rodzice. Tak było i u Wałerija, któremu matka, Marija Bronisławiwna Kobylańska-Franczuk, urodzona w 1918 roku, mieszkanka wsi Zełena, która w rejonie krasyłowskim na Chmielniczyźnie, często opowiadała: „...Jesień 1932-go przyniosła wiele biedy... Krążyli, niczym te kruki, po wsiach komuniści, aktywiści... A potem przyszedł ten czarny 1933 rok...
Wasyl MARUSYK Zdjęcie autora
„Uprzejmi gospodarze i gospodynie, i gospodarskie dzieci!” — takie słowa-zwroty już po raz dwudziesty brzmią na otwarciu festiwalowych wydarzeń w Karpatach. Na święto drugiej Przeczystej Bogurodzicy góry karpackie obmywały się obfitymi chłodnymi deszczami, a już następnego dnia, w czasie równonocy, jakby na zamówienie muzycznych, śpiewaczych zespołów i całego świątecznego ludu, zajaśniały pod jasnym słońcem wszystkie kolory Werchowyny — „świecie ty nasz”. Zieleniały świerkowe połoniny i skoszone na wzgórzach i zboczach łąki, żółkły liśćmi drzewa w dolinkach, wesoło szumiały potoki, a na horyzoncie, w oddali w stronę południowego słońca, zbielały śniegi w Czarnohorze. Całe to jesienne huculskie cudo objawiło się szczególnie u tutejszych mieszkańców i ich gości, w tłumie dzieci i dorosłych, w całym rozmaitości strojnych wyszywanek, kepatarów, krysani; wszystkich tych, którzy przyszli czy przyjechali na jubileuszowy XX Międzynarodowy Festiwal Huculski i Ósmy zjazd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Huculszczyzna”. Świąteczne huculskie cudo w centrum rejonowym Werchowyna (dawne Żabie) — niekoronowanej huculskiej stolicy — znów powróciło na miejsce swoich narodzin. Właśnie tutaj 21 lat temu zrodził się huculski ruch festiwalowy. Ideę stworzenia Towarzystwa „Huculszczyzna” i jego głównego święta przyniósł przewodniczący Towarzystwa Huculskiego w Wielkiej Brytanii Antin Jaselśkyj. I odtąd głównymi postaciami stali się twórczy ludzie — pisarze, artyści, muzycy, śpiewacy, tancerze, ludowi mistrzowie, zwłaszcza ci, którzy wiecznie zawdzięczają swojemu rodzinnemu krajowi, bo „nie ten Hucuł, co się zchłopił, a ten, co w górach się urodził”. Niezmienny przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Hucu
Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki
Zabierali nie tylko ziarno, zabierali wszystkie zapasy żywności u chłopów, nawet ugotowane jedzenie z garnków i talerzy. Boże broń, żeby było słychać dźwięki pracujących żaren! Wtedy przychodzili aktywiści, przewracali wszystko do góry nogami, rozwalali piec i ściany w poszukiwaniu schowanego woreczka ziarna. To byli i obcy, i swoi, wiejscy...” A potem — teraz już wszystkim wiadomo — triumf zaplanowanej śmierci. Wymieranie całych rodzin, wsi, rejonów... Hołodomor, którym przeraził się i który uznał prawie cały świat. Cały świat oprócz potomków tych ideowych komunistów i niezmiennie imperialnej Moskwy, którzy nawet postawieni przed świadectwami żywych i umarłych, przed udokumentowanymi i cudem ocalałymi faktami, nie uznają torturowania głodem całego ukraińskiego narodu. Bezpośrednio zobaczyć, usłyszeć o tamtym strasznym czasie mogli wszyscy zwiedzający wystawę „Pamięć w imię przyszłości...”. Wałerij Franczuk wraz z dziećmi, Mariją i Mychajłem, stworzyli dokumentalny film porażającej moralno-duchowej siły. Nakręcili żywą opowieść 94-letniej Marii Bronisławiwnej, jego mamy i ich babci, tworząc za pomocą kamery filmowej jeszcze jeden obraz życia i cierpienia, duchowej siły i człowieczeństwa na tle nieludzkiego rękoczynnego nieszczęścia. Trudno przekazać słowami głębię tragizmu starszej kobiety, kiedy słabym od przeżytych lat głosem opowiada: „Całymi rodzinami wymierali. Rodzina Horbaczuków: Petro, Mykoła, Marija, Nastia, Kateryna, matka Warwara, ojciec Ostap. Rodzina Petluków: Mykoła, Ostap, Kateryna. Rodzina Szewczuków (po ulicznemu Sołowijowie) — Tałymij, Petro, Marija, córka Sołowijowa, ojciec... Na „Horze” rodzina Łehkoducha Zachara. Na „Sadybach” rodzina Kapustyńskich: Semen, Nastia, dzieci Juhanka, Kateryna, Mykoła. Na „Wsi”..., na „Kutku”...” Nie ominęło straszne nieszczęście żadnej rodziny, chaty, chutoru, wsi: jedno i to samo, nie omijając nikogo... Dusza rwie się na strzępy, nie do zniesienia ciężko słuchać i patrzeć na ekran, gdzie każde słowo narratorki, zdublowane napisami, towarzyszy nazwiskom i imionom niewinnie zabitych, które płyną-unoszą się w górę, niczym czyste dusze do Najwyższego. Nam, współczesnym, trudno uświadomić sobie głębię tamtej piekielnej zbrodni przeciwko ukraińskiemu chłopu, trudno zrozumieć, a dla artysty, zapewne, jeszcze trudniej było wyrazić bezmiar ludzkiego smutku pędzlem. Ale nawet po tym wszystkim obrazy Wałerija Franczuka („Żniwa głodu” (2000 r.), „Requiem” (2001—2004 rr.), „A dusza śpiewa!” (2007 r.), „Nie stało ludzi, tylko dusze” (1994—2003 r.) itd.), które przenoszą nas w tamte ciężkie czasy naszej historii, nie przygnębiają, w nich nie czuje się niemej pokory wobec losu, nie ma fatalizmu bytu. Sam on przyznaje: „Ja wierzę w dobroć ludzkiej duszy, wierzę w Boga i, nie zważając na wszystkie trudności ludzkiego życia, staram się nie tracić tej wiary”. Właśnie echa tych uczuć znany artysta chce widzieć w twórczości młodych. Jego nadzieje sprawdzają się. Tak, na przykład, wychowankowie Państwowej Specjalistycznej Szkoły-Internatu Artystycznego I—III stopnia „Kolegium Sztuk” z osiedla Opisznia, co na Połtawszczyźnie, przywieźli swoje prace garncarskie. Wyróżnia się jedna zbiorowa kompozycja: to stylizowany kłos (symbol chleba, płodności, życia), na którym gniazdo z ptakami (symbol rodziny, przedłużenia życia, jasnej przyszłości). W obcowaniu z wielką sztuką, z bólu, szczerości i prawdy, z miłości do bliskich rodzi się prawdziwa sztuka. Któż wie, być może, za jakiś czas ktoś z wychowanków Państwowej Artystycznej Szkoły Średniej im. T. H. Szewczenki czy studentów Kijowskiego Państwowego Instytutu Sztuki Dekoracyjno-Użytkowej i Designu, którzy również brali udział w otwarciu wystawy, zapali i swoją świecę pamięci w imię przyszłości...”}```. 0000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000,
warunkach w okresie współczesnych procesów globalizacyjnych: stan, problemy, perspektywy”. Wśród głównych referatów najbardziej problematycznym było wystąpienie dyrektora Naukowo-Badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa i Historii Powszechnej, akademika Petra Kononenki „Rola języka państwowego i kultury w systemach wychowania i edukacji”. W historii kultury ukraińskiej Huculszczyzna zajmuje szczególne miejsce. W sąsiadującej z siedzibą rejonu wsi Kryworównia sto lat temu, w 1912 roku, w domu księdza Ołeksy Wolanśkiego spotykali się Iwan Franko, Wołodymyr Hnatiuk, Antin Kruszelnyćkyj z gośćmi z Wielkiej Ukrainy Mychajłem Kociubynśkym oraz Ołeksandrem Ołesiem. Tutaj wielokrotnie wypoczywał Mychajło Hruszewśkyj, a także często bywał założyciel Teatru Huculskiego Hnat Chotkewycz. Obecnie artystyczne bogactwa co roku odkrywa Festiwal Huculski. Następny odbędzie się w Putyle w maju 2013 roku. Niedawno w Narodowym Muzeum „Memoriał pamięci ofiar głodomorów na Ukrainie” otwarto wystawę „Pamięć w imię przyszłości…”. Zaprezentowano na niej 60 płócien (ze 126) z cyklu „Rozkołysane dzwony pamięci”, stworzonego przez zasłużonego artystę Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Walerija FRANCZUKA w ciągu siedemnastu lat. Oprócz niego w wystawie wzięły udział dzieci — młodzi artyści, którzy poprzez różne środki sztuk plastycznych przedstawiają swoją wizję tragedii Hołodomoru.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
