Seite · S. 8Originalseite ↗
W KONSTELACJI KULTURY
Слово Просвіти, №41 за 2011 рік
Ponad sto lat temu Łesia Ukrainka w artykule „Bezpartyjny” patriotyzm” pisała: „…może to nasza własna niedojrzałość myśli jest temu winna, że nijak nie możemy zrozumieć, co ma znaczyć: „swoja rodzima, ludowa oświata”, bez której cały nasz rodzinny kraj musi nieuchronnie zginąć. A przecież tak poważną rzecz należałoby nam wyjaśnić dokładniej, żebyśmy i my wiedzieli, jak ratować nasze dusze”. Ten passus jest aktualny dla Ukrainy i dzisiaj, ponieważ oznacza nierozwiązany problem, który można by określić pojęciem „niedojrzałość myśli” wskutek braku wewnętrznego wychowania kulturalnego i wykształcenia. Chodzi o to, że ukraińskiej kulturze brakuje zewnętrznego impulsu, aby odejść od zaściankowości i plebejskiego naśladownictwa. Ukraińska kultura, przekonywała Łesia Ukrainka, musi stać się kulturą intelektualną, a do tego wszyscy intelektualiści muszą się porozumieć. Już pod koniec XIX wieku palącym problemem była rozbicie ukraińskich sił intelektualnych i „walka wszystkich przeciw wszystkim”, natomiast często wobec prawdziwego zagrożenia ukraińska kultura okazywała się bezbronna. W innym artykule o wymownym tytule „Nie tak ci wrogowie, jak dobrzy ludzie” pisarka stawia ostre pytanie: „…jak uczynić Ukrainę już teraz siłą polityczną? Sam „wstyd”, oczywiście, tutaj niewiele pomoże, bo czują go Ukraińcy jeszcze od czasów Szewczenki, a zbawienia duszy dotąd nie zapewnili”. Jako wyjście z tej sytuacji — „pomoc z zewnątrz”, czyli włączenie w ukraińską przestrzeń humanistyczną dorobku kulturowego innych krajów, przede wszystkim europejskich. Właśnie to dla Łesi Ukrainki daje nadzieję na organiczny rozwój ukraińskiej kultury jako kultury odpowiedzialnej i estetycznie nasyconej, w której nie ma pustej retoryki i rozpaczy z powodu własnej narodowej nieudolności. Zdjęcie Jewhena Buketa Dmytro DROZDOWSKI, Instytut Literatury im. T. Szewczenki, sekretarz konferencji „Magia kultur”, specjalnie dla „Słowa Proświty” Te kwestie były w centrum uwagi uczestników IV Międzynarodowej konferencji naukowo-praktycznej, która odbyła się w Narodowym Teatrze Dramatycznym im. I. Franki w ramach Międzynarodowego festiwalu monodramów kobiecych „Maria” (festiwal nazwano na cześć Zańkoweckiej; ma on swoją stronę w sieci: http://www.mariafest.com). Jest on powołany, by wystąpić w roli „pomocy z zewnątrz” dla ukraińskiej kultury, ponieważ co roku gromadzi w Kijowie wybitnych reżyserów, aktorów, literaturoznawców, filmoznawców i pisarzy, aby zapoczątkować dialog kultur, posadzić przy jednym stole krytyków teatralnych i naukowców, reżyserów i literaturoznawców. Każdy pracuje z fenomenami artystycznymi i ma własne zdanie. Teatrologom ciekawie jest usłyszeć opinię naukowców i odwrotnie. Festiwal już ósmy rok prowadzi ludowa artystka Ukrainy, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Łarysa Kadyrowa. Na tegorocznym Festiwalu zostały przedstawione spektakle: „Stara kobieta wysiaduje” (reżyser Zbigniew Chrzanowski, wykonawczyni Łarysa Kadyrowa), „Wyjście” (Azerbejdżan, wykonawczyni Nigar Tarlan kyzy Hasanzade), „Sahem” (Polska, według utworu H. Sienkiewicza, wykonawczyni Monika Bolly, reżyser Stanisław Melski), „Puszkinowi” (Rosja, wykonawczyni A. Tereszczenko-Ostrowska), „Łazarica” (Bułgaria, wykonawczyni Zornica Płamenowa), „Rosyjski reporter” (Rosja, wykonawczyni Olga Prichudajłowa), „Kartoteka” (reżyser, scenograf i bohater — Z. Chrzanowski), „Nie tylko modlitwy” (wykonawczyni Ołena Ohorodnijczuk, reżyser Serhij Archypczuk), spektakl muzyczny „Kocham kochać miłość” (wykonawcy Ż. Makaus, O. Szczur, I. Krasilina, Ł. Kadyrowa). Otworzył Festiwal błyskotliwy spektakl „Stara kobieta wysiaduje”, który dzisiaj wydaje się niezwykle aktualny: prawie pięćdziesiąt lat temu polski pisarz zdołał przewidzieć erę wojen informacyjnych i terrorystycznych, kolosalnej samotności człowieka, konstruowania nowych mitów społeczno-medialnych, które zastępują prawdziwą rzeczywistość; planetaryzm, który obrócił się w światową wojnę mężczyzn, krwią milionów kobiet i dzieci; niezdolność do kochania i rodzenia. Festiwal odbywa się przy wsparciu Ministerstwa Kultury Ukrainy, Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. I. Franki, Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, międzynarodowej fundacji „Międzynarodowy Instytut Teatru”, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, Muzeum Marii Zańkoweckiej, działu Muzeum Teatralnego, Muzejewicza (którego spektakle pokazano na festiwalu). W 2011 roku przypada 120. rocznica urodzin Michaiła Bułhakowa. Po raz pierwszy od czasu założenia w centrum uwagi konferencji naukowo-artystycznej byli także wybitni działacze ukraińskiej kultury. Ukraina obchodzi 155. rocznicę urodzin Iwana Franki; 150. — od dnia śmierci Tarasa Szewczenki; 140. — od dnia urodzin Łesi Ukrainki. Naturalnie, że na konferencji została wyartykułowana problematyka przekładowa, ponieważ właśnie przekład jest organiczną formą łączenia dorobku kulturowego w czasie i przestrzeni, sposobem jednoczenia sił intelektualno-artystycznych w jednym globalnym locus rozumienia. Powiedzmy, że na język ukraiński utwory Cz. Miłosza przełożyli I. Kaczurowskyj, B. Czopyk, D. Pawłyczko, J. Senczyszyn i inni. A na konferencji został odczytany referat profesor Roksolany Petriwny Zoriwczak (która kieruje katedrą translatoryki i lingwistyki kontrastywnej im. H. Koczura na Lwowskim Uniwersytecie Narodowym im. I. Franki; niestety, znana teoretyk przekładu nie mogła przyjechać do Kijowa) o anglojęzycznych przekładach T. Szewczenki od XIX wieku (czyli od pierwszych przekładów Agapija Honczarenki). Znaczne zainteresowanie wywołały passusy z referatu o przekładach Szewczenki, których dokonały Ethel-Lilian Voynich i Vera Rich (wybitna brytyjska tłumaczka literatury ukraińskiej, która dwa lata temu była uczestniczką konferencji z okazji 200-lecia M. Gogola, a w tym roku znalazła swój ostatni spoczynek w Kaniowie, o czym pisało „Słowo Proświty”). Konferencja w ramach festiwalu teatralnego stawia sobie za cel zjednoczenie przedstawicieli teatru, literatury, literaturoznawstwa, muzyki, aby w ten sposób spróbować poprzez dialog (lub nawet polilog) kultur uformować nowe spojrzenie na naturę twórczości wybitnych mistrzów słowa artystycznego, dramaturgii i muzyki w kluczu synestezyjnym (co jest zgodne z naturą fenomenu artystycznego). Wśród uczestników konferencji byli światowej sławy reżyser Robert Sturua, akademik Mykoła Żułynskyj (przewodniczący komitetu organizacyjnego konferencji), prof. Zofia Zarembianka (Uniwersytet Jagielloński), tłumacz, teoretyk przekładu, kierownik katedry Kijowskiego Instytutu Miejskiego im. B. Hrinczenki Maksym Striha, obrońca praw człowieka i kulturoznawca Jewhen Swerstiuk, prof. Stanisław Stabro (Jagielloński). Zdjęcie Serhija Marczenki
Mykoła Żułynski, uniwersytet londyński), reżyser Ian Hamish MacDonald (Szkocja), historyk sztuki Ołeksandr Szczur (Węgry), reżyser Zbigniew Chrzanowski (Polska) oraz inni historycy sztuki, pisarze i kulturoznawcy. Mykoła Żułynski, otwierając konferencję, odniósł się do konceptu „przełamywania granic”, szeroko reprezentowanego we współczesnych zachodnich pracach naukowych dotyczących rozwoju kultury w XXI wieku. Dyrektor Instytutu Literatury im. T. Szewczenki wspomniał również o ważnych „punktach przecięcia”, które istniały między ukraińskim a europejskim wymiarem nawet wtedy, gdy ukraińska kultura była częścią imperiów (rosyjskiego czy austro-węgierskiego). W swoim czasie sztuki W. Wynnyczenki odnosiły znaczny sukces na paryskiej scenie, czasopismo „Suczasnist” (które narodziło się na emigracji) stało się oknem na przestrzeń ukraińskiej humanistyki w Europie. Sztuka zawsze dąży do przełamywania granic i tworzenia wspólnej przestrzeni artystycznej solidaryzacji. Wystąpienia na konferencji miały wysoki poziom fachowy, przedstawiciele literaturoznawstwa i teatru starali się znaleźć porozumienie, choć momentami rozpoczynali burzliwe dyskusje. Ołeksandr Szczur przygotował wystąpienie na temat: „Paganini fortepianu” o wybitnym działaczu społecznym, dyrygencie i kompozytorze Ferencu Liszcie. Doktor Ian Hamish MacDonald nakreślił filozoficzną naturę języka artystycznego teatru. Maksym Stricha mówił o języku ukraińskim w klasycznych operach, stawiając aktualne pytanie: czy możliwy jest powrót w obecnej sytuacji. Proponujemy najważniejsze fragmenty wystąpień uczestników. Profesor Zofia Zarębianka otworzyła konferencję referatem „Na łące — światło promieniste” jako odczytanie duchowej drogi zapisanej w ostatnich wierszach Czesława Miłosza”, zwracając uwagę na metafizyczną stronę wewnętrznej ścieżki artysty w poe-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
