Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 2Originalseite ↗

Rozmyślania filozofa

Слово Просвіти, №41 за 2011 рік

Zakończenie. Początek na str. 1 NIEPRZYZWOITE ROZKOSZE WŁADZY Dobra”. W 2010 roku wszystko było inaczej. Teraz z głębi dusz wydobywało się wszystko, co ciemne i wstrętne. Była to orgia agresywnego rewanżu, a przybysze całym swoim wyglądem i zachowaniem mówili: “My was “załatwiliśmy” i my was “będziemy mieć”. W odróżnieniu od mesjańskiej eschatologii Majdanu, tutaj unosił się duch Apokalipsy. I właśnie teraz rozkwitł on bujnym kwiatem. Pod koniec artykułu jeszcze wrócę do opisu tej atmosfery, wszystkich “ekscesów nieprzyzwoitości”, którymi jest nasycona. Teraz poruszę tylko te ich przejawy, które bezpośrednio wiążą się z procesami sądowymi nad J. Łucenką i J. Tymoszenko i które, z kolei, są skutkami niszczenia fundamentów niezależnego systemu sądowniczego. Często te procesy, ze względu na ich absurdalność i bezzasadność oskarżeń, nazywa się “kafkowskimi”, jednak to zestawienie jest powierzchowne. Przecież główny patos powieści “Proces” F. Kafki polega na utrwaleniu “nieprzyzwoitej podszewki Prawa” (S. Žižek), przy czym Prawa jako takiego, ponieważ zawsze zawiera ono w sobie domniemanie winy każdego z nas i możliwość niesprawiedliwej Przemocy wobec każdego z nas. Dzisiejsze zaś ukraińskie sądownictwo w osobie Sądu Peczerskiego po prostu podmienia Prawo (ze wszystkimi jego “podszewkami”) Nieprzyzwoitą Sadystyczną Orgią. W tym wyeksponowaniu nieprzyzwoitości zwykła prawnicza kazuistyka nie odgrywa już żadnej roli. Co więcej, w ramach widowisk w rodzaju “Wołk-show”, “Kiriejew-show” czy “Frołowa-show” znęcają się nad nią tak samo, jak nad osobami oskarżonych. Dlaczego w tych warunkach tak natrętnie przypominają się stalinowskie procesy? Bo te ostatnie również były triumfem nieprzyzwoitości w czystej postaci. Nieprzyzwoitość polegała na imitacji rozprawy sądowej, wtedy sąd przekształcano w spektakl, farsę, gdzie każdy grał przypisaną mu rolę — prokurator Wyszyński, świadkowie, sami oskarżeni, którzy biorą udział w fantasmagorycznym scenariuszu samooskarżenia. Wreszcie, Główny Widz — Józef Wissarionowicz, który lubił ze swojego osobistego fotela obserwować ten, specjalnie dla niego wystawiony, spektakl, czerpiąc przy tym wszelkie możliwe przyjemności, w tym estetyczną. (Jeśli już poruszyliśmy ten nieprzyzwoity rodzaj wodzowskiego “voyeuryzmu”, to porównanie obecnych politycznych figurantów z “Wodzem narodów” daje nam możliwość wykrycia ciekawego podobieństwa w propagandowej retoryce, która “uzasadnia” wszystkie te sadystyczne orgie. U Stalina — wspaniały program budowy socjalizmu poprzez “industrializację i kolektywizację”, u Janukowycza — “reformy” jako instrument wejścia w “świetlaną europejską przyszłość”. U Józefa Wissarionowicza — ideologema “zaostrzenia walki klasowej i poszukiwania “wrogów ludu”, którzy przeszkadzają w tym “ruchu naprzód”, u Wiktora Fiodorowicza — “bezwzględna walka z korupcją” oraz straszliwa przysięga ukarania wszystkich, którzy stawiają opór temu “oczyszczeniu władzy i społeczeństwa”. W stalinowskiej propagandzie — teza “Las rąbią — wióry lecą” albo “Lepiej niech ucierpi stu niewinnych, niż przepuścić jednego wroga”, a w propagandowych perłach rodzimej władzy — “Nie może przecież sprawa jakiejś tam J. Tymoszenko przeszkodzić naszemu wejściu do wspólnoty europejskiej?!”. Czyż nie jest pokrewny ten nowo upieczony ideologiczny chłam ze współczesną propagandową maszyną ukraińskiej władzy z “wysokimi” klasycznymi wzorcami epoki stalinizmu? I czyż nie to podobieństwo stylów politycznych skłania szczególnie wrażliwych na tę “pokrewieństwo nieprzyzwoitości” do stawiania pomników Stalinowi? Ale o tym nieco później.) Powtarzam, bardzo podobna sytuacja jest również w głośnych sprawach Jurija Łucenki i Julii Tymoszenko. Jedna różnica — poziom głównych aktorów tego widowiska. Na przykład, prawnik starej szkoły Wyszyński był po prostu Cyceronem w porównaniu z prokuratorskimi kadrami rodzimego “chowu” z ich zdumiewającą mieszanką nieporadności i prawniczego nieuctwa. Ale jeśli od tych różnic abstrahować, to podobieństwo do procesów z 1937 roku jest po prostu uderzające. Całkowita pogarda dla wyjaśnienia Prawdy w procesie rozprawy sądowej i prawnej istoty sprawy, napisany z góry a priori wyrok i nieprzyzwoity posmak triumfu sadystycznych impulsów — oto co łączy tamte odległe stalinowskie procesy z głośnymi sprawami J. Łucenki i J. Tymoszenko. Przecież w rzeczywistości sąd nad przeciwnikami politycznymi to typowy przypadek “poniżenia” w strefie, a wszystkie niuanse tych procesów — nieskończone mnożenie takich rytualnych upokorzeń przeciwników politycznych. Na przykład, bezsensownie jest szukać w płaszczyźnie prawnej odpowiedzi na pytanie, dlaczego Jurija Łucenkę trzymają w areszcie bez wydania wyroku już osiem miesięcy. Ale tę odpowiedź można łatwo uzyskać z analityki ogólnej nieprzyzwoitości, zrozumienia istoty “nieprzyzwoitych przyjemności”, wśród których “pani Zemsta” zajmuje uprzywilejowane miejsce i w których sadystyczne powtórzenia odgrywają pierwszorzędną rolę. (Nawiasem mówiąc, w utworach markiza de Sade ofiary męczy się poprzez nakręcanie powtarzalnego monotonnego mechanizmu tortur. Właśnie taki monoton możemy obserwować w sprawie J. Łucenki. Słowo klucz tych tortur — mechanizm odmowy na każdą prośbę oskarżonego, przy czym odmowy bez żadnego merytorycznego rozpatrzenia. Odmowy zmiany środka zapobiegawczego, odmowy wyłączenia sędziów i prokuratorów, odmowy udzielenia normalnego leczenia itd. Nawiasem mówiąc, głodówka i choroby Łucenki nadzwyczaj zwiększyły możliwość tych sadystycznych znęcań się.) Sytuacja z Tymoszenko jest jeszcze bardziej wymowna. W jej przypadku mamy ten sam zestaw chwytów. To samo bezsensowne aresztowanie. Ta sama seria odmów (wraz z odmową zmiany środka zapobiegawczego) bez żadnych ku temu podstaw prawnych. Sytuacja z nagłą chorobą Julii Tymoszenko i wszystkie sadystyczne gry sądu wokół tego wydarzenia (odmowa dopuszczenia osobistego lekarza, kolejna odmowa zmiany środka zapobiegawczego) przekształcają ten proces w “klon” procesu nad J. Łucenką. Tutaj wszystko powtarza się, jak w złym śnie. Jednak sprawa Juli daje organizatorom całego procesu dodatkowe możliwości również dlatego, że jest ona kobietą. Przy czym kobietą wyrazistą i nawet, jak powiedziała jej “profesjonalna” prześladowczyni I. Bohosłowska, “charyzmatyczną”. W ogóle “genderowy” aspekt “tymoszenkofobii” i u mężczyzn, i u kobiet — to bardzo ciekawy temat dla socjopsychologa. (Ja go poważnie nie będę poruszał, chociaż już powierzchownie jest oczywiste, że sprawa tkwi w połączeniu elementarnej zazdrości i prymitywnego męskiego seksizmu.) Ale teraz chcę zwrócić uwagę na to, jakie dodatkowe możliwości dla sadystycznych igraszek daje fakt przynależności oskarżonej do płci żeńskiej. Przecież dla całej armii “tymoszenkofobów” tak wspaniale jest zobaczyć tę kobietę, uznaną za jedną z najbardziej atrakcyjnych i seksownych polityczek na obszarze poradzieckim, w kolejce po więzienną zupę. Kiedy słyszę skandowanie opłaconych przedstawicieli plebsu, kierowanych przez przewodniczącego Związku Wojskowego pana O. Kałasznikowa (czyj duch wojskowy jest szczególnie silny, kiedy trzeba pobić młodą dziennikarkę), “Julę na pryczę! Julę na pryczę!”, — rozumiem tajne pragnienie tego plebsu. To pragnienie całkowicie pokrywa się z pragnieniem władzy — czerpać przyjemność z upokorzenia pięknej, pewnej siebie i “glamour” kobiety, zobaczyć ją zdeptaną i dosłownie rozmazaną “po ścianie”. Tutaj nieprzyzwoita przyjemność jest analogiczna do tej, którą odczuwał tłum podczas publicznych egzekucji ludzi, niegdyś zbliżonych do władzy czy to w czasach średniowiecza, czy to w czasach dyktatury jakobińskiej, czy podczas stalinowskich “czystek”. Mechanizm tej przyjemności jest zawsze ten sam: widowisko obalenia niegdyś wszechwładnego władcy w Nicość, w kupę śmieci. Podobne obalenie pieści “Ego” człowieka z tłumu, czyni go ważniejszym. Nieprzyzwoita, “wstrętna” radość wynika z tej samej mieszanki zazdrości i zemsty na odnoszących sukcesy, na tych, którzy wyróżniają się z tego tłumu. (Nawiasem mówiąc, ten mechanizm dokładnie ujawnił A. S. Puszkin w swoim znanym komentarzu, dlaczego tłum lubi czytać “demaskacje” wad wielkich. “On jest nikczemny — tak jak my, on jest obrzydliwością”} — tak jak i my” — oto podstawa tej nieprzyzwoitej radości, wskazana przez poetę. Aby zobaczyć wyraz takiej rozkoszy, wystarczy przeczytać niektóre komentarze przedstawicieli jednokomórkowych społecznych zombie, które towarzyszą informacjom o przebiegu procesu Julii Tymoszenko. Wszystkie te powtarzające się, monotonne komunikaty o „Julce-złodziejce”, która z Paszą Łazarenką okradała Ukrainę i dla której wreszcie nadszedł czas, by pójść za swoim patronem na pryczę. W ogóle wszystkie podobne internetowe „graffiti” mają głęboko analny charakter. Internet jest tu jak sedes, do którego zrzucają umysłowe i słowne odpady. Charakterem nieprzyzwoitości niczym nie różni się od napisów na płotach ze znanymi wszystkim słowami. A jeśli chodzi o proces sądowy Julii, to ta nieprzyzwoitość nabiera cech infantylnego sadyzmu, który skłania dziecko do odrywania skrzydełek owadom. W tym sensie charakterystyczny jest passus jednego z użytkowników o tym, że „my z Julii zdejmiemy skórę jak z żaby i zobaczymy, jaka ona królewna”. Przytaczam całą tę ohydę tylko w jednym celu — by zademonstrować, że jest nią przepełnione całe nasze życie publiczne i polityczne, które wypełnili zboczeńcy wszystkich maści i którzy wciągają kraj w korkociąg swoich brudnych orgii. Dla scharakteryzowania atmosfery społecznej lat 90. często używano słowa „bezprawie”. Słowo to jest niemal synonimem pojęcia „ekscesu”, rzeczywiście, obecnie możemy obserwować pewne déjà vu tamtego czasu. Różnica polega jedynie na tym, że wspomniane bezprawie istniało w jakiejś „równoległej rzeczywistości”, jakby w cieniu sfery publiczno-politycznej. Teraz stało się normą życia politycznego, rodząc wszystkie rodzaje „ekscesów”, o których wspomniałem już na początku tego artykułu. Po zburzeniu wszystkich podstawowych zasad życia społecznego (Konstytucji, Sądu, Parlamentu) jakby dano „znak” do przyzwolenia na szydzenie ze wszystkich innych instytucji, zasad i wartości. I zaledwie w nieco ponad rok swoich rządów obecny reżim dostarczył wszelkich możliwych odmian „ekscesów” takiego znęcania się. Ekscesów, które wykraczają poza „szarikowską” nieoświeconość państwowych wysokich urzędników. Ekscesów azjatyckiego demonstracyjnego luksusu konsumpcji przez te same osoby na tle degradacji gospodarczej i zubożenia ludności (z Międzygórzami, helikopterami, złotymi sedesami). Ekscesów kłamstwa i politycznej demagogii, która niczym woalka otula tę wachanalię. (Wspominałem już propagandowy bełkot o demokratycznych „reformach” i „walce z korupcją” w sytuacji ustanawiania typowego państwa policyjnego.) Ekscesów bezkarności. (Przykładów z wszelkimi Łandykami i innymi mordercami-bananową młodzieżą, którzy demonstrują smakowanie procesu szydzenia z wartości ludzkiego życia, jest aż nadto.) Ekscesów lekceważenia norm prawnych i ludzkiej godności w naszych sądach, o których właśnie mówiliśmy. Ekscesów całkowitego rozkładu moralnego tak zwanej elity (przykład — sytuacja w ukraińskim parlamencie, w większości przekształconym w zbiorowisko niemoralnych degradatów). Ekscesów zniewagi wobec ojczystej historii. (W tym kontekście mianowanie ukrainofoba D. Tabacznyka ministrem oświaty — to typowy wzorzec takiego szydzenia, jakiś „zbiorowy orgazm” ludzi pewnego sortu z powodu takiego narodowego upokorzenia. A czyż inaczej można interpretować stawianie pomników Stalinowi i legalizację radzieckich czerwonych sztandarów, czyż to nie plwociny „w twarz” patriotom tego kraju?) Ekscesów otwartej politycznej czarnuchy (pani Bohosłowska jest tu poza konkurencją). Ekscesów zastraszania i demonstrowania siły (cały proces etapowania Julii Tymoszenko do aresztu śledczego z setkami „berkutowców” i „dyżurowaniem” dziesiątek autobusów z nimi pod namiotami opozycji na Chreszczatyku pozostaną wzorcem tego orwellowskiego „buta depczącego czyjąś twarz”). Paradę tych ekscesów można mnożyć w nieskończoność, wszystkie one należą do jednego stylu myślenia i praktyk politycznych, za którymi kryją się nieprzyzwoite igraszki możnowładców. Te ekscesy kuszą swoją samowolą, redukcją całej złożoności bytu społecznego do zniewolenia i przemocy. Wciągają w swój szalony wir cały kraj i przybliżają go do strefy absolutnego zła. Jednak to zło pozbawione jest jakiegokolwiek aureoli romantycznej demonizacji. Natura tego Zła polega na absurdzie bezstrukturalności, a nie na nadmiernej koncentracji władzy w rękach Dyktatora. Dlatego dokładniejszym obrazem tego Zła mogą służyć nie tyle katownie z więźniami (choć one też), co obraz kloaki lub wysypiska śmieci. Mój ulubiony filozof epoki radzieckiej Merab Mamardaszwili w swoim przejmującym prowidencjalizmie nazywał takie stany społeczne „katastrofą antropologiczną”. Używał tego terminu w odniesieniu do radzieckiej rzeczywistości. Jednak ta charakterystyka jest szczególnie trafna w odniesieniu do procesów, które zachodzą na naszych oczach. W tych warunkach zasadne pozostaje pytanie: „Czy jest wyjście z piekła tej antropologicznej katastrofy?” Ten filozof mawiał, że z piekła zawsze wraca się z pustymi rękami. A wielki Dante ostrzegał, że u wejścia do piekła trzeba zostawić wszelką Nadzieję. Jednak ja nadal mam nadzieję (może i głupio), że ten zbiorowy mrok jednak się rozwieje. Ta nadzieja opiera się na tym, że „systemowe” metafizyczne Zło nie zostawia ludziom ani najmniejszego „luzu”, gdzie można by się przed nim schować. Ale dzięki tej swojej natarczywości ono po prostu anihiluje, niszcząc samo siebie. Ołeksij SZEWCZENKO, doktor nauk filozoficznych, Kijów. Kadr z filmu Stanleya Kubricka „Oczy szeroko zamknięte”

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn