Seite · S. 3Originalseite ↗
Stepan Wowkanycz: «Idea odrodzenia rdzennego narodu musi być silniejsza»
Слово Просвіти, №41 за 2012 рік
Stepan Josypowycz Wowkanycz — wiodący pracownik naukowy Instytutu Badań Regionalnych NAN Ukrainy, doktor nauk ekonomicznych, profesor. Jest on zarówno ekonomistą, jak i socjologiem oraz politologiem. W kręgu jego zainteresowań twórczych znajdują się problemy podnoszenia potencjału duchowo-intelektualnego człowieka i narodu, systemy ideologicznego zabezpieczenia procesów państwowotwórczych na Ukrainie, których podstawą powinna stać się Ukraińska Idea Narodowa. Rozmawiamy zatem ze S. J. Wowkanyczem o nowych wyzwaniach, jakie stawia nie zawsze przychylny Ukrainie dynamiczny świat, o adekwatności pilnych zadań, które należy niezwłocznie rozwiązać…
— Czego dziś potrzebuje Ukraina jako gwarancji swojej przyszłości? — Trzech mocnych filarów patriotyzmu: wysokiej ukraińskiej idei narodowej (UIN), społecznego intelektu głębokiego jej rozumienia oraz woli politycznej kierownictwa kraju w kwestii szerokiego wdrażania w praktykę kompleksu współczesnych składników tej idei. — Jaka jest rola idei narodowych na różnych etapach budowania państwa? — Idea narodowa każdego etnosu to system światopoglądowy, który składa się z wizji, czyli ogólnego obrazu jej postrzegania, teoretyczno-metodologicznych podejść do misji oraz praktyki wcielania w realne życie. Dla narodów ujarzmionych sprowadza się ona przeważnie do zdobycia własnej państwowości, a następnie — do jej rozbudowy oraz dalszego rozwoju społeczno-ekonomicznego, duchowo-kulturowego, naukowo-technicznego, informacyjnego i innego, aż do integracji na zasadach równego partnerstwa ze wspólnotą światową. Wszystkim istniejącym ideom narodowym przypisana jest jedna typowa cecha: funkcjonują one w interesie konkretnego narodu. Nie ma na świecie jednej, wspólnej dla wszystkich etnosów idei narodowej. Ta kategoria jest właściwa formacjom etnicznym i społeczno-politycznym, które stały się narodami; właściwie świadomość idei państwowotwórczej świadczy o ich stawaniu się takimi. Takie narody mają swój ustalony koncept społeczny, ideologiczne duchowo-intelektualne wsparcie budowania państwa, które opierają się na idei (marzeniu), konsolidującej wspólnotę, będącej jej dźwignią, programem i drogowskazem działań. Ukraińska Idea również ma swoją genezę rozwoju. Naród musi zjednoczyć się wokół uznania tego, że historycznie proces powstania, kształtowania się i rozpowszechniania idei ukraińskiej przebiegał od demokratycznej Konstytucji Filipa Orlika, cyrylo-metodiańskiego hasła społecznego „kraj bez chłopa i pana”, przez michnowską świadomość Ukrainy jako narodowego samodzielnego państwa, walkę Ukraińskiej Republiki Ludowej, jej zjednoczenie z Zachodnioukraińską Republiką Ludową oraz wyzwoleńczo-bojowy okrzyk UPA „zdobyć albo umrzeć” za nią, aż do dzisiejszych poszukiwań i opracowania strategii integracji europejskiej rozwoju naszego kraju w systemie nowoczesnych państw światowych i osiągnięć ich żywotności; to głębia zależności każdego z nas od uświadomienia sobie naszej idei, potrzeby codziennej pracy na jej rzecz. Znajomość idei narodowej, uświadomienie sobie jej znaczenia pozwalają adekwatnie zrozumieć historię narodu ukraińskiego i państwa oraz efektywnie prognozować ich przyszłość. A niezrozumienie idei narodowej Ukrainy nie pozwala zbudować całościowej koncepcji jej przeszłości, ocenić współczesności i uniemożliwia opracowanie adekwatnej prognozy strategicznej przyszłości. Brak idei narodowej lub jej degradacja prowadzą do zniszczenia kraju. Nowoczesna, ponad dwudziestoletnia praktyka budowania państwa i kształtowania się narodu bezsprzecznie aktualizuje przed duchowo-intelektualnym przewodnictwem wspólnoty przede wszystkim dwa fundamentalne zadania. Pierwsze: zjednoczyć naród. Bez skonsolidowanego narodu obywatelskiego zbudować mocny fundament naszego państwowotwórstwa jest niemożliwe. Drugie: uznać, że fundamentem i elementem przewodnim tego podwalin musi stać się szeroko uspołeczniona UIN — gęsto zmieszana na ogólnoukraińskich interesach, wysokich wartościach społeczno-moralnych, tradycyjnych duchowych i materialnych — ziemia obiecana, soborowe niepodległe państwo, jego rodzimy język, jedyna Cerkiew Lokalna, narodowe przestrzenie informacyjne, edukacyjne, naukowe i inne, pamięć historyczna, konkurencyjna gospodarka, pomyślna ekologia, zamożny naród, europejski wektor integracji, równoprawne relacje ze wszystkimi dobrymi sąsiadami w szczególności i wspólnotą światową w ogóle. — Bez wątpienia każdy kraj dąży do założenia w budowli swojego domu budowania państwa i kształtowania się narodu jak najmocniejszego fundamentu — swojej idei narodowej, adekwatnej do historycznych etapów cywilizacyjnego postępu. Naród ukraiński nieco spóźnił się z adaptacją, a co za tym idzie — uspołecznieniem swojej idei państwowotwórczej. Co więcej, zbrodniczo długo za nią zabijano, wywożono na Sybir, jej orędownicy, najlepsi synowie i córki niejednego pokolenia przypłacili życiem, władza kolonialna pracowała na jej zniszczenie. — To prawda, ale patrzmy szerzej, bardziej globalnie. Każdy najeźdźca przede wszystkim rozstrzeliwuje Ideę rozwoju narodu, Słowo jako Logos narodu, duchowo-intelektualną elitę jako jego rdzeń. Dlatego codziennie musimy przeprowadzać plebiscyt: czy pracuje Idea Ukraińska i czy może ona realnie działać, jeśli nikt dla niej nie pracuje? Na przekór krwawej historii, oporowi z zewnątrz i wewnętrznemu musimy mówić o UIN w kontekście zadań teraźniejszości, pozytywów i ciężkiej pracy dla jak najszybszego ich rozwiązania. Wydawałoby się, że wszystko jest w porządku. Idea narodowa wyszła na arenę publicznego obywatelskiego namysłu i światowego uznania. Ukraińcy za ideę narodową nie muszą umierać, a produktywnie, twórczo, ofiarnie i uczciwie pracować oraz żyć, wcielając jej nowoczesną misję w wieloaspektowych kierunkach wewnętrznych i zewnętrznych. Wspólnota narodowo-patriotyczna aktywnie szuka uzasadnienia istoty fenomenu UIN. Jednak do tego dołączyli apologeci byłych imperiów, mediatorzy globalizacyjnego ujednolicenia, ideologii kolonialnych i światów, aby pozbawić naród ukraiński całościowego systemu tradycyjnych wartości światopoglądowych oraz duchowo-intelektualnego wsparcia współczesnych procesów państwowotwórczych jako punktów odniesienia ogólnonarodowej jedności i integracji. Musimy mieć jasną i wyraźną definicję na poziomie makrostrategicznym ideologicznym Wielkiej Idei oraz jej roboczego operacyjnego instrumentarium — Małej Idei, za pomocą którego realizowana będzie strategia odrodzenia i rozwoju narodu. Ukraińska Idea Narodowa — to swoisty kompleks wierzeń i duchowe credo narodu, kwintesencja patriotycznych uczuć, narodowego postrzegania świata oraz uświadomienia sobie niepodległości państwowej, suwerenności jej interesów; to koncept-konstrukt duchowo-intelektualnego potencjału narodu, czyli ludzi — budowniczych państwa i współobywateli, którzy, opierając się na przeszłości, mobilizują wysiłki twórcze oraz osiągnięcia współczesne i przyszłe, na kształtowanie i konsolidację narodu ukraińskiego jako jednolitej polityczno-etnicznej wspólnoty obywatelskiej i całościowej jednostki wspólnoty światowej, aby przybliżyć ideał narodowy do najwyższych osiągnięć ludzkości w różnych sferach jej rozumowej działalności na drodze postępu i dobrobytu. Ta definicja jest wystarczająca dla narodu, którego ciągłość rozwoju nie została przerwana. Zachowanie zaś tożsamości narodowej narodu tytularnego, który przez wieki próbowano zniszczyć, wymaga badania jej nie tylko jako zjawiska o złożonej naturze społeczno-ekonomicznej, etnicznej, kulturowo-językowej, religijnej, ekologicznej i innej w duchowo-intelektualnych, fenomenalnych i wielce dynamicznych kontekstach historycznych, ale także jako wieloczynnikowego programu współczesnego rozwoju kraju, podniesienia jego podmiotowości, subsydiarności, konkurencyjności itd. Zatem UIN — to nie tylko program działań na jutro, przyswojenie i zachowanie dorobku przeszłości, jej historycznych, tradycyjnych instytucji, ale także naukowo uzasadnione, skonsolidowane, innowacyjne i integracyjne kierunki współczesnych w wymiarach światopoglądowych, motywacyjno-wartościowych oraz innych duchowo-informacyjnych, przestrzenno-czasowych. Wreszcie UIN — to nie tylko znak semantyczny zjednoczenia, jego podstawa ideologiczna, ale także locja, za pomocą której należy doprowadzić ukraiński statek do przystani Państwowości na poziomie europejskim. — Pragnienie zbezczeszczenia samego postawienia problemu idei ukraińskiej, niepozwalanie jej na pozytywną interpretację i perspektywy w modelu informacyjno-przestrzennym, innowacyjnym budowania państwa narodowego, jego zamiarów integracji europejskiej stawia na porządku dziennym pilną potrzebę: opracowanie systemu ideologicznego zabezpieczenia budowania państwa. Sparzywszy się na obcej monopolizacji totalitarnych ideologii, boimy się dotknąć myślą swojej. Na czym, Pana zdaniem, opierać się będą ogólnoukraińskie interesy, które złożą się na strategiczne kierunki idei narodowej, jej współczesny projekt ideologiczny? — Na Ukrainie są dwie największe wspólnoty. Jedna — ukraińskojęzyczna, stanowiąca naród tytularny, który nadał nazwę państwu Ukraina, którego rozbudowa, właściwie, była wielowiekową ideą tego rdzennego narodu. Druga — rosyjskojęzyczna, przybyła w taborze wojskowym, która od początku przybycia gnębiła już samo pragnienie narodu ukraińskiego posiadania własnego samodzielnego państwa, rozwinięcia rodzimego języka, tradycyjnej kultury, krajowej edukacji, nauki, wydawnictw książkowych, Cerkwi Lokalnej, czyli wszystkich duchowo-intelektualnych segmentów narodowej przestrzeni informacyjnej. Co więcej, ta wspólnota swoją imperialno-szowinistyczną ideą narodową, zaczynając od carsko-radzieckiego (i nie tylko) hasła „dziel i rządź” po postsowieckie wezwania „urządzaj” Rosję, szerz „ruski mir”, — całkowicie przekreślała i przekreśla UIN, do dziś uważa ją za wrogą, separatystyczną, nacjonalistyczną wymysłówkę, czyli taką, za którą należy okrutnie i krwawo prześladować jej orędowników. Ukraińcy, rzekomo, nie mają ani języka, ani ziemi, bo to wszystko jest oderwane od Rosjan, Polaków, Rumunów itd. Słowem, UIN mogła rozwijać się, być omawiana tylko w wąskim środowisku narodowym. I teraz mamy walkę dwóch wspólnot — ukraińskojęzycznej „na naszej — nie cudzej ziemi” oraz rosyjskojęzycznej na nie swojej, a zagrabionej terytorium — o prawo wyjścia na przestrzeń cywilizacyjną. Jedna chce pełnokrwiście dołączyć do tej przestrzeni, a druga — nie pozwolić jej tego zrobić, etnicznie ograniczyć ją do środowiska wewnętrznego, szarawarów, śpiewu, tańców uszczęśliwionych „chachłów i małorosów”.
Ciąg dalszy nastąpi.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
