Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №41 за 2012 рік

16 S. · 36 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen. 1 von 36 Einträgen werden auf Ukrainisch angezeigt, während ihre Übersetzung aktualisiert wird.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 41 (678), 11—17 października 2012 Kongres działań w obronie języka ukraińskiego

6 października w Domu Pisarzy Ukrainy Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” wraz z Ukraińską Światową Radą Koordynacyjną, Światowym Kongresem Ukraińców, Narodowym Związkiem Pisarzy Ukrainy, Narodowym Uniwersytetem „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, Zjednoczeniem Społecznym „Ukraińska Sprawa”, wspólnotą „Ukraiński Dom. Nowa Fala”, Radą Koordynacyjną ds. ochrony języka ukraińskiego przy Kijowskiej Organizacji Miejskiej „Memoriał” im. W. Stusa oraz Międzynarodową Fundacją Charytatywną „Liga Ukraińskich Mecenasów” przeprowadziły drugi etap Ogólnoukraińskiego forum „W obronie języka ukraińskiego i państwowości” pod roboczym tytułem „Kongres działań w obronie języka ukraińskiego”. W wydarzeniu wzięli udział i wystąpili Prezydent Ukrainy (1991—1994) Łeonid Krawczuk, były minister spraw zagranicznych Ukrainy Wołodymyr Ohryzko, kierownik kanału telewizyjnego TBi Mykoła Kniażycki, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan, zastępca Przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda” Andrij Mochnyk oraz przewodniczący Kijowskiej Organizacji Miejskiej OZ „Swoboda” Andrij Illenko, Jewhen Swerstiuk, Wołodymyr Wasyłenko, pisarze, deputowani ludowi, działacze społeczni. Moderatorem był zastępca przewodniczącego zjednoczenia społecznego „Ukraińska Prawda” Ołeksij Klasztornyj. Przedstawiamy Państwu najciekawsze, naszym zdaniem, wystąpienia. Stworzyć masę krytyczną społecznego oporu wobec rusyfikacji Wołodymyr WASYŁENKO, doktor nauk prawnych, profesor, Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny: — Współczesna sytuacja językowa na Ukrainie, która kryje w sobie niebezpieczeństwo dla ukraińskiej państwowości, powstała z powodu następujących czynników: niezdolności ukraińskich władz w ciągu 20 lat niepodległości do wypracowania konsekwentnej i systemowej polityki humanistycznej; obojętności przeważającej większości ukraińskiego społeczeństwa wobec kwestii humanistycznych (jest to również wynik polityki władz); agresywnego nastawienia Rosji wobec Ukrainy. Rosja obecnie prowadzi przeciwko Ukrainie szeroko zakrojoną agresję humanistyczną, której ostatecznym celem jest zniszczenie niepodległego państwa ukraińskiego i przekształcenie go w zdenacjonalizowaną część „ruskiego miru”, czyli gubernię nowego rosyjskiego imperium. Kremlowskie kierownictwo inspiruje i wspiera prowadzenie przeciwko Ukrainie wojny językowo-kulturowej, informacyjno-propagandowej, historiozoficznej i religijnej. Obecna ukraińska władza, raczej sterowany przez Janukowycza antyukraiński reżim, jest instrumentem prowadzenia rosyjskiej agresji humanistycznej przeciwko naszemu krajowi. Obiektem tej agresji są nie tylko Ukraińcy, ale także przedstawiciele mniejszości narodowych, całe ukraińskie społeczeństwo. Priorytetowym, strategicznym kierunkiem rosyjskiej agresji jest wojna językowo-kulturowa. Zaczęła się ona jeszcze po przyjęciu artykułów perejasławskich w 1654 roku i trwa do dziś. Podpisany przez Janukowycza projekt ustawy Kiwałowa—Kołesniczenki, zgodnie z zamysłem kremlowskich wodzów, ma stać się narzędziem totalnej rusyfikacji Ukrainy. Język — państwowości, zachowywał swój język i swoją tożsamość dzięki swojej strukturze i liczebności, ludowej tradycji i ukraińskiej pieśni. Jednak w okresie radzieckim w wyniku wprowadzenia przez komunistyczny reżim systemu rusyfikacji o wiele bardziej okrutnego i zakrojonego na szerszą skalę, powstało realne zagrożenie dla samego istnienia narodu ukraińskiego, a co za tym idzie, dla jego zniknięcia z areny dziejowej. Przeciwdziałać temu zagrożeniu można było tylko drogą oporu wobec rusyfikacji oraz przywrócenia niepodległości Ukrainy. Ruch przeciwko przymusowej rusyfikacji Ukrainy, który nabrał ogólnonarodowej skali pod koniec lat 80. XX wieku, był jednocześnie najważniejszym składnikiem ruchu na rzecz przywrócenia państwowej niepodległości Ukrainy. Rozwinięcie tego ruchu doprowadziło do utworzenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego i przyjęcia w 1989 roku przez Radę Najwyższą Ukrainy Ustawy „O językach w Ukraińskiej SRR”. W preambule tej ustawy zapisano: rdzeń tożsamości narodowej, która z kolei jest głębokim, pierwotnym fundamentem jedności i siły państwa. Dla osiągnięcia tej jedności język narodu tytularnego w każdym państwie wprowadzany jest w takich kluczowych sferach jak administracja państwowa, edukacja, Kościół, armia. Nie była wyjątkiem w obu wcieleniach — w białym i czerwonym — Imperium Rosyjskie, w którym panował język rosyjski, a ukraiński był pod całkowitym zakazem w sferach oficjalnego użytku. Naród ukraiński, mimo podziału między różne państwa i długie okresy bez- Łeonid Krawczuk, Wołodymyr Ohryzko, Wołodymyr Wasyłenko, Marija Olijnyk „Język ukraiński — jeden z decydujących czynników narodowej odrębności narodu ukraińskiego. Ukraińska SRR zapewnia językowi ukraińskiemu status państwowego w celu wspierania wszechstronnego rozwoju duchowych sił twórczych narodu ukraińskiego, gwarantowania jego suwerennej narodowej państwowej przyszłości”. Członkowie Towarzystwa Języka Ukraińskiego, któremu przewodniczył D. W. Pawłyczko, (później — „Proświty” na czele z P. M. Mowczanem) odegrali niezwykle ważną rolę w tworzeniu Ludowego Ruchu Ukrainy, którego wynikiem działalności stało się przywrócenie państwowości Ukrainy. I obecnie walka przeciwko rusyfikacji Ukrainy oraz o zachowanie statusu języka ukraińskiego jako jedynego państwowego — nie jest samocelem, a środkiem ochrony państwowości Ukrainy. Dzisiaj niepodległą państwowość Ukrainy niszczy kierowany przez Janukowycza reżim, który ze swojej natury jest zorganizowaną grupą przestępczą, wyznającą nie siłę prawa i sprawiedliwości, a prawo siły i samowoli. Dlatego wszystkie próby ukraińskiej społeczności porozumienia się z władzą, w szczególności także wtedy, gdy odbywało się procedowanie i towarzyszące licznym naruszeniom przyjęcie w Radzie Najwyższej Ukrainy owianej złą sławą antykonstytucyjnej ustawy, do niczego nie doprowadziły. Niestety, zjednoczona opozycja okazała się niezdolna do udzielenia skutecznego wsparcia akcji strajku głodowego studentów i wspierania jej przekształcenia w językowy Majdan — szeroko zakrojoną akcję obywatelskiego oporu wobec antypaństwowej polityki językowej reżimu Janukowycza. Jedyną siłą polityczną, która realnie wsparła protest studencki, było OZ „Swoboda”. Dzisiaj musimy stworzyć masę krytyczną społecznego oporu wobec rusyfikacji i zamachu na ukraińską państwowość oraz zmobilizować społeczeństwo do systemowych i aktywnych działań w celu zmuszenia władzy do rezygnacji z antyukraińskiej polityki humanistycznej i niszczenia państwa ukraińskiego. Zakończenie na str. 2

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

pieniądze. Jeśli jutro, na przykład, nadejdzie korzystniejsza propozycja biznesowa z Kremla, by stworzyć jakiś federacyjny związek czy zjednoczenie z Rosją, to oni to zrobią. W obecnej sytuacji musimy uświadomić sobie i pozbyć się powszechnego błędu — trzeba przestać postrzegać politykę jako a priori brudną sprawę narcyzowatych cyników, którzy przychodzą tam, by się lansować, i przemyśleć doświadczenie historyczne. O przyczynach klęski Ukraińców na początku XX wieku podczas pierwszych zmagań narodowowyzwoleńczych bardzo dobrze napisał Dmytro Doncow. Ukraińska Republika Ludowa poniosła klęskę w starciu z bolszewikami dlatego, że ci rozpatrywali każdą kwestię jako polityczną, jako etap dochodzenia do władzy. A ówczesna ukraińska inteligencja, która była w Centralnej Radzie, wyodrębniała kwestie gospodarcze, językowe i tym podobne. A zwycięża zawsze ten, kto każdą kwestię rozpatruje jako polityczną. Dzisiaj na Ukrainie każda sfera życia społecznego jest regulowana decyzjami rządu, parlamentu, konkretnych sił politycznych, konkretnych działaczy politycznych. Jeśli odmawiamy wpływania na to, nie chcemy, by przedstawiciele, którzy myślą tak samo jak my, byli w parlamencie, w rządzie, na stanowiskach państwowych, oznacza to, że dobrowolnie oddajemy sferę polityczną naszym oponentom, naszym wrogom. Teoria małych spraw oczywiście działa, ale jako systemowa globalna strategia, obliczona na zwycięstwo. Na przykład w latach 20. XX wieku Ukraina była w składzie ZSRR, jednak mieliśmy ogromną falę ukrainizacji. Ale władza polityczna nie była w rękach ukraińskich patriotów. Kiedy ówcześni przywódcy poczuli, że odrodzenie narodowe nabrało zbyt wielkich rozmiarów, zniszczyli je w pół roku: kogoś rozstrzelali, kogoś wsadzili do więzień — i ukrainizacja została zwinięta. Trzeba zrozumieć, że odrodzenie narodowe, polityka językowa i humanitarna będą systemowe, długotrwałe i skuteczne tylko wtedy, gdy ukraińscy patrioci będą mieli władzę polityczną. Łeonid Makarowycz Krawczuk opowiedział o swoich poszukiwaniach kompromisów z obecną władzą. Przypomnijmy rok 2005. Wtedy mieliśmy szansę wreszcie zbudować ukraińską Ukrainę i tę szansę nieudolnie zmarnowaliśmy. Jedną z przyczyn jest to, że zamiast docisnąć sytuację do końca, zaczęły się kompromisy: „Uniwersał jedności narodowej”, memoranda. Z kim? Z tymi, którzy nienawidzą Ukrainy, niszczą nasz naród? Na Ukrainie są trzy możliwe drogi rozwoju: albo totalne zwycięstwo sił ukraińskich, albo antyukraińskich, albo chwiejna równowaga, polityczne bagno, które trwało 20 lat. Nadzieja na zachowanie tego bagna i utrzymanie w nim jakiegoś enklawy ukraińskości to iluzja. Nie można budować państwa na pustce, na kompromisie antagonistycznych sił. Trzeba myśleć nie o kompromisie, a o zwycięstwie. Materiały przygotowali Nadija KYRIAN, Jewhen BUKET Zdjęcia Ołeksandra ŁYTWYNENKI

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Kongres działań w obronie języka ukraińskiego

Zakończenie. Początek na str. 1. Najlepszym środkiem ochrony języka ukraińskiego i państwowości byłoby usunięcie obecnego reżimu z władczego Olimpu. Ważnym krokiem w tym kierunku mogą i muszą stać się wybory parlamentarne. Musimy wezwać ludzi, aby przyszli do lokali wyborczych i zagłosowali na te partie i tych kandydatów, którzy opowiadają się za zachowaniem statusu języka ukraińskiego jako jedynego państwowego oraz stoją na stanowisku ochrony ukraińskiego państwa narodowego. Jakiekolwiek byłyby wyniki październikowych wyborów, pierwszoplanowym zadaniem jest organizacja szerokiego ruchu na rzecz uchylenia podpisanego przez W. Janukowycza prawnie nikczemnego antykonstytucyjnego prawa Kiwałowa—Kolesniczenki. Jednocześnie należy żądać uchwalenia odrębnej ustawy o funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego. Tym bardziej, że odpowiedni projekt ustawy opracował deputowany ludowy Serhij Hołowatyj i zarejestrował go w Radzie Najwyższej 13 sierpnia 2012 roku pod nr 11075. Trzeba wznowić, kontynuować i zintensyfikować akcje protestacyjne, skierowane na usunięcie z rządu D. Tabacznyka, który kieruje niszczeniem systemu ukraińskiej edukacji oraz jej rusyfikacją. Należy zmusić władzę do zaprzestania rusyfikacji ukraińskiej przestrzeni informacyjnej oraz wprowadzić systemowe środki wsparcia państwowego dla ukraińskiego produktu informacyjnego, ukraińskiej książki, ukraińskiego kina, ukraińskiej pieśni. Wreszcie społeczeństwo musi wziąć pod kontrolę przygotowanie i przeprowadzenie zaplanowanego przez rząd na 2013 rok spisu ludności. Niezwykle ważnymi dla cywilizowanej regulacji sytuacji językowej na Ukrainie są forma pytań o pochodzenie etniczne i język ojczysty oraz odpowiedzi na te pytania. Antyukraińskie siły i piąta kolumna już dziś wzywają obywateli Ukrainy do identyfikowania się jako Rosjanie, a jako język ojczysty wpisywania rosyjskiego. Wojnie na wyniszczenie ukraińskiej tożsamości i państwa ukraińskiego można przeciwdziałać jedynie zjednoczonymi wysiłkami ukraińskich partii politycznych i organizacji społecznych, których liderzy muszą się porozumieć, opracować i wspólnie zrealizować plan konkretnych praktycznych działań, skierowanych na obronę naszej Ojczyzny. Trzeba robić to, co można robić dzisiaj. Leonid KRAWCZUK, Prezydent Ukrainy (1991—1994): — Zaproponuję Państwu kilka bardzo ważnych tez, które pomogą ocenić, na ile możemy się włączyć, wesprzeć, lub poprzez dyskusję obalić czy napełnić inną treścią omawianą kwestię. Każdy człowiek, który dba o Ukrainę, jej przyszłość, demokratyczne, cywilizacyjne zasady, o jej duchowość, kulturę, język powinien, niezależnie od tego, czy jest w partii, czy poza nią, czy należy do organizacji społecznej, czy nie, — odpowiednio działać. Działać w obronie wysokich ukraińskich wartości. To moja pozycja, która była i pozostaje od początków dyskusji z Ludowym Ruchem Ukrainy i mojego udziału we władzy na wszystkich jej szczeblach. Myślę, że nikt nie będzie w stanie obalić tego, co właśnie powiedziałem. Mam własną pozycję wobec ukraińskiego języka państwowego i broniłem jej zawsze, w szczególności także wtedy, gdy formułowaliśmy 10 artykuł obowiązującej Konstytucji. Co więcej, za czasów radzieckich byłem jednym z autorów tej ustawy, która działała do tego czasu — „O językach w Ukraińskiej SRR”. A tam po raz pierwszy w okresie radzieckim zapisano — „język ukraiński jest państwowym”. Także tam zostały wypisane wszystkie akcenty: polityczne, duchowe i organizacyjne. Człowiek miał pewien czas, aby opanować język państwowy, ale wymagano od niego porozumiewania się w języku państwowym. Siła nacisku na władzę zawsze istnieje w każdym społeczeństwie. Czy jesteśmy gotowi na konstruktywną współpracę z obecną władzą? Jeśli powiemy — nie, wtedy musimy czekać, aż zmieni się ustrój polityczny. Kiedy on się zmieni? Oczywiście, nie jutro i nie pojutrze. Co przez ten czas się wydarzy, jeśli nic nie robić, a tylko wzywać? Dlatego ja, jako pierwszy Prezydent Ukrainy, wziąłem na siebie odpowiedzialność — przekonać urzędującego Prezydenta oraz innych przedstawicieli ukraińskiej władzy do podjęcia konstruktywnej dyskusji, aby drogą porozumienia Przewodniczący kijowskiej miejskiej „Proświty” profesor Iwan Juszczuk oraz pisarz Serhij Borszczewski starają się zmienić na lepsze to, co można zmienić. Przygotowaliśmy zmiany do ustawy, która została uchwalona. I złożyliśmy tę zmienioną ustawę do dyskusji. Nie mogę powiedzieć, że ten dokument jest poza uwagą. Wicepremier skierowała go do Narodowej Akademii Nauk — i oto jest szereg ocen instytutów branżowych, które w całości aprobują ten projekt. W najbliższym czasie mamy zebrać się jako grupa robocza i zagłosować za nim, ponieważ nie mieliśmy jeszcze oficjalnej procedury. A bez niej dokument nie jest oficjalny. Jeśli zaś teraz ogłosić bojkot grupy roboczej, wtedy zbiorą się ci, którzy nie bojkotują i zagłosują przeciw. Wtedy pójdzie rozgłos — co to za dokument, którego nawet sama grupa robocza nie poparła? O jakim złożeniu i uchwaleniu można mówić? A technologia jest taka: ze zmianami, które wniosły instytuty, za projekt głosuje grupa robocza i składa dokument do Ministerstwa Sprawiedliwości w celu zweryfikowania sformułowań prawnych, terminologicznych i technicznych. Po tym ustawa jest składana pod obrady Rady Najwyższej, uchwalana i dopiero wtedy do podpisu Prezydenta. Takie porozumienie istnieje. Posiedzenie będzie w przyszłym tygodniu i prosiłbym na nie przyjść. W rezolucji, którą podpisał Janukowycz, napisano, że na Ukrainie ma zostać stworzony system ustawodawstwa o używaniu języków. I państwowego, i języków mniejszości, i polityki językowej w całości. Chodzi o to, że jedna ustawa nie rozwiązuje wszystkich kwestii i muszą zostać uchwalone przynajmniej dwie ustawy — „O państwowym języku ukraińskim” i „O językach mniejszości”. Mniejszości u nas są i powinny mieć dokładne sformułowanie dotyczące praw swoich języków narodowych. W ten sposób nie wszystko jest beznadziejne. Każdy krok można wykorzystać na swoją korzyść, nie hałasując i nie czekając, kiedy zmienimy władzę polityczną. Ale póki co przez 20 lat, — wybaczcie za tak śmiałe oświadczenie, — jeszcze nie zbyt wiele wezwań zrealizowaliśmy. I nie dlatego, że nie chcemy, a dlatego, że nie są przygotowane fundamenty po to, aby coś zmienić. Dlatego każdy z nas musi robić to, co może. Dzisiaj przygotowany jest program o rozwoju państwowego języka ukraińskiego w granicach 20 miliardów hrywien. Niedawno rozmawiałem z Premierem Ukrainy. Zapewnił, że ten program po rządowej dyskusji zostanie wysłany do zatwierdzenia. To pierwszy raz za wszystkie lata niepodległości uchwalany jest program z uzasadnieniem finansowym. I w tej kwestii jest stanowisko zarówno Janukowycza, jak i Azarowa — taki program zatwierdzić. To trzeba to zrobić czy nie? Moim zdaniem, należy robić to, co przyniesie korzyść dzisiaj. I tak każdego dnia. Stanowisko — „ono nie jest takie, jak ja chcę”, nie odpowiada mojemu widzeniu strategicznych celów państwa, nie oznacza, że trzeba czekać, dopóki ktoś przyjdzie i zmieni tę sytuację. Jeśli my wszyscy nie zjednoczymy się, to będzie trudno coś zmienić. Bez realnego udziału we wszystkich kierunkach, które są zaaprobowane i poparte przez władzę, ale gdzie możemy wpływać na podejmowanie decyzji, nigdy nie traciłem nadziei i nie przestawałem walczyć o to, żeby taka współpraca istniała. Swoim przykładem i teraz, podczas uchwalania tej ustawy językowej, i podczas pracy w Zgromadzeniu Konstytucyjnym, chcę pokazać, że współpraca staje się realna, jeśli zajmujemy konsekwentne, systemowe ukraińskie stanowisko: narodowe, demokratyczne, państwowotwórcze, europejskie. Ze stu osób w Zgromadzeniu Konstytucyjnym 75 zawsze popiera to stanowisko. Kto mi powie, w czym jest niedokładność, uchybienia czy antyukraińskie działanie Zgromadzenia Konstytucyjnego? Opozycja mówi, że my wszystko przerobimy po swojemu. I co? Przez 20 lat żadnego rezultatu. Nie tak prosto to zrobić. Ja jestem przeciwko temu i zawsze wzywam do konstruktywnej pracy. Przecież, jak mawiał Johann Friedrich Schiller, heroicznych słów u naszych polityków jest o wiele więcej niż heroicznych czynów. Myśleć nie o kompromisie, a o zwycięstwie Andrij ILLENKO, przewodniczący kijowskiej organizacji miejskiej WS „Swoboda”: — Kiedy mowa o obronie języka ukraińskiego, mowa o treści państwa ukraińskiego. Mamy dwa wyraźnie nakreślone nurty polityczne i społeczne, które proponują faktycznie dwa projekty Ukrainy: albo ukraińskiego państwa narodowego, gdzie język ukraiński będzie państwowym jednoznacznie, albo kreolskiego (z orientacją kulturową na metropolię) postkolonialnego państwa, gdzie kultura ukraińska będzie postrzegana jako zacofana, archaiczna, przydatna jedynie do etnofolklorycznego wykorzystania. A polityka, gospodarka, sfera medialna będą tworzone językiem imperium, jak to się dzieje teraz. Obecna elita polityczna narzuca Ukrainie właśnie wariant państwa kreolskiego, imperialnej kultury, imperialnego języka. Mamy pewne różnice, ale są one uwarunkowane tym, że dzisiaj oligarchom, którzy reprezentują państwo postkolonialne, tak lepiej eksploatować ludność i wyciągać stąd Ludowy Artysta Ukrainy Bohdan Beniuk (na pierwszym planie)

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

wych standardów. W ciągu tego długiego i złożonego okresu na historyczną genezę składowych UNI, jak i na każdą inną genezę innych kierunków społecznych, wpływały i będą wpływać dziedziczność i nowatorstwo, ewolucyjność i rewolucyjność, zewnętrzne i wewnętrzne czynniki, ich sprzeczności, interesy i wreszcie walka o nie. — Jednak w Ukrainie do tej pory, niestety, nie ma nic bardziej nieokreślonego i jednocześnie najczęściej używanego niż dyskurs idei narodowej. — Ma Pan rację. Domorosły negatywizm, pseudonaukowe krytykanctwo i obłuda władczego intelektualnego antyukrainizmu, współczesne koczubejstwo, pragnienie, by dzięki niemu się wybić lub przysłużyć sąsiadowi, a co za tym idzie — dezinformować własny naród, rozłupać i podzielić kraj według języka, gospodarki, rynków, wyznań, bohaterów, pomników, przepełniają informacyjną, rzekomo narodową, przestrzeń zuchwałością, cynizmem i próżnością. Dlaczego, w odróżnieniu od cywilizowanych krajów, w Ukrainie do tej pory nie ma ustaw o naturalizacji (nabywaniu obywatelstwa) imigrantów, o karaniu złośliwego zaprzeczania Hołodomorowi (analogicznie do Holokaustu) jako ludobójstwu narodu ukraińskiego, o duchowo-intelektualnym zabezpieczeniu ideologii strategii odrodzenia narodowego i budowania państwa, wreszcie, nie ma prawdziwej historii o orędownikach UNI i lustracji zaciekłych, wciąż żyjących jej przeciwników? Im bardziej osłabiony jest rdzenny naród, tym silniejsza musi być idea jego odrodzenia. A my jedynie spekulujemy nią, szczególnie cynicznie podczas wyborów, realizując interesy partyjne. Jest to właściwe zarówno obecnemu rządowi, jak i opozycji. — Dlaczego tak długo wszyscy wczytujemy się w naszą ideę narodową i nie możemy odważyć się na zwiększenie jej aktywnej roli w dzisiejszych procesach budowania państwa i kształtowania narodu? — Już to powiedziałem na początku: brak patriotycznego zrozumienia UNI, nie ma narodowej elity duchowo-intelektualnej jako przewodnictwa takiego zrozumienia w socjum, w szerokim ogóle społecznym; nikt nie zaszczepia wiedzy o idei narodowej jako drogowskazie rozwoju, jako narzędziu konsolidacji i mobilizacji narodu. Nie ma ludzi. Niepodległość Ukrainy —

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Stepan Wowkanycz: «Idea odrodzenia rdzennego narodu musi być silniejsza»

Stepan Josypowycz Wowkanycz — wiodący pracownik naukowy Instytutu Badań Regionalnych NAN Ukrainy, doktor nauk ekonomicznych, profesor. Jest on zarówno ekonomistą, jak i socjologiem oraz politologiem. W kręgu jego zainteresowań twórczych znajdują się problemy podnoszenia potencjału duchowo-intelektualnego człowieka i narodu, systemy ideologicznego zabezpieczenia procesów państwowotwórczych na Ukrainie, których podstawą powinna stać się Ukraińska Idea Narodowa. Rozmawiamy zatem ze S. J. Wowkanyczem o nowych wyzwaniach, jakie stawia nie zawsze przychylny Ukrainie dynamiczny świat, o adekwatności pilnych zadań, które należy niezwłocznie rozwiązać… — Czego dziś potrzebuje Ukraina jako gwarancji swojej przyszłości? — Trzech mocnych filarów patriotyzmu: wysokiej ukraińskiej idei narodowej (UIN), społecznego intelektu głębokiego jej rozumienia oraz woli politycznej kierownictwa kraju w kwestii szerokiego wdrażania w praktykę kompleksu współczesnych składników tej idei. — Jaka jest rola idei narodowych na różnych etapach budowania państwa? — Idea narodowa każdego etnosu to system światopoglądowy, który składa się z wizji, czyli ogólnego obrazu jej postrzegania, teoretyczno-metodologicznych podejść do misji oraz praktyki wcielania w realne życie. Dla narodów ujarzmionych sprowadza się ona przeważnie do zdobycia własnej państwowości, a następnie — do jej rozbudowy oraz dalszego rozwoju społeczno-ekonomicznego, duchowo-kulturowego, naukowo-technicznego, informacyjnego i innego, aż do integracji na zasadach równego partnerstwa ze wspólnotą światową. Wszystkim istniejącym ideom narodowym przypisana jest jedna typowa cecha: funkcjonują one w interesie konkretnego narodu. Nie ma na świecie jednej, wspólnej dla wszystkich etnosów idei narodowej. Ta kategoria jest właściwa formacjom etnicznym i społeczno-politycznym, które stały się narodami; właściwie świadomość idei państwowotwórczej świadczy o ich stawaniu się takimi. Takie narody mają swój ustalony koncept społeczny, ideologiczne duchowo-intelektualne wsparcie budowania państwa, które opierają się na idei (marzeniu), konsolidującej wspólnotę, będącej jej dźwignią, programem i drogowskazem działań. Ukraińska Idea również ma swoją genezę rozwoju. Naród musi zjednoczyć się wokół uznania tego, że historycznie proces powstania, kształtowania się i rozpowszechniania idei ukraińskiej przebiegał od demokratycznej Konstytucji Filipa Orlika, cyrylo-metodiańskiego hasła społecznego „kraj bez chłopa i pana”, przez michnowską świadomość Ukrainy jako narodowego samodzielnego państwa, walkę Ukraińskiej Republiki Ludowej, jej zjednoczenie z Zachodnioukraińską Republiką Ludową oraz wyzwoleńczo-bojowy okrzyk UPA „zdobyć albo umrzeć” za nią, aż do dzisiejszych poszukiwań i opracowania strategii integracji europejskiej rozwoju naszego kraju w systemie nowoczesnych państw światowych i osiągnięć ich żywotności; to głębia zależności każdego z nas od uświadomienia sobie naszej idei, potrzeby codziennej pracy na jej rzecz. Znajomość idei narodowej, uświadomienie sobie jej znaczenia pozwalają adekwatnie zrozumieć historię narodu ukraińskiego i państwa oraz efektywnie prognozować ich przyszłość. A niezrozumienie idei narodowej Ukrainy nie pozwala zbudować całościowej koncepcji jej przeszłości, ocenić współczesności i uniemożliwia opracowanie adekwatnej prognozy strategicznej przyszłości. Brak idei narodowej lub jej degradacja prowadzą do zniszczenia kraju. Nowoczesna, ponad dwudziestoletnia praktyka budowania państwa i kształtowania się narodu bezsprzecznie aktualizuje przed duchowo-intelektualnym przewodnictwem wspólnoty przede wszystkim dwa fundamentalne zadania. Pierwsze: zjednoczyć naród. Bez skonsolidowanego narodu obywatelskiego zbudować mocny fundament naszego państwowotwórstwa jest niemożliwe. Drugie: uznać, że fundamentem i elementem przewodnim tego podwalin musi stać się szeroko uspołeczniona UIN — gęsto zmieszana na ogólnoukraińskich interesach, wysokich wartościach społeczno-moralnych, tradycyjnych duchowych i materialnych — ziemia obiecana, soborowe niepodległe państwo, jego rodzimy język, jedyna Cerkiew Lokalna, narodowe przestrzenie informacyjne, edukacyjne, naukowe i inne, pamięć historyczna, konkurencyjna gospodarka, pomyślna ekologia, zamożny naród, europejski wektor integracji, równoprawne relacje ze wszystkimi dobrymi sąsiadami w szczególności i wspólnotą światową w ogóle. — Bez wątpienia każdy kraj dąży do założenia w budowli swojego domu budowania państwa i kształtowania się narodu jak najmocniejszego fundamentu — swojej idei narodowej, adekwatnej do historycznych etapów cywilizacyjnego postępu. Naród ukraiński nieco spóźnił się z adaptacją, a co za tym idzie — uspołecznieniem swojej idei państwowotwórczej. Co więcej, zbrodniczo długo za nią zabijano, wywożono na Sybir, jej orędownicy, najlepsi synowie i córki niejednego pokolenia przypłacili życiem, władza kolonialna pracowała na jej zniszczenie. — To prawda, ale patrzmy szerzej, bardziej globalnie. Każdy najeźdźca przede wszystkim rozstrzeliwuje Ideę rozwoju narodu, Słowo jako Logos narodu, duchowo-intelektualną elitę jako jego rdzeń. Dlatego codziennie musimy przeprowadzać plebiscyt: czy pracuje Idea Ukraińska i czy może ona realnie działać, jeśli nikt dla niej nie pracuje? Na przekór krwawej historii, oporowi z zewnątrz i wewnętrznemu musimy mówić o UIN w kontekście zadań teraźniejszości, pozytywów i ciężkiej pracy dla jak najszybszego ich rozwiązania. Wydawałoby się, że wszystko jest w porządku. Idea narodowa wyszła na arenę publicznego obywatelskiego namysłu i światowego uznania. Ukraińcy za ideę narodową nie muszą umierać, a produktywnie, twórczo, ofiarnie i uczciwie pracować oraz żyć, wcielając jej nowoczesną misję w wieloaspektowych kierunkach wewnętrznych i zewnętrznych. Wspólnota narodowo-patriotyczna aktywnie szuka uzasadnienia istoty fenomenu UIN. Jednak do tego dołączyli apologeci byłych imperiów, mediatorzy globalizacyjnego ujednolicenia, ideologii kolonialnych i światów, aby pozbawić naród ukraiński całościowego systemu tradycyjnych wartości światopoglądowych oraz duchowo-intelektualnego wsparcia współczesnych procesów państwowotwórczych jako punktów odniesienia ogólnonarodowej jedności i integracji. Musimy mieć jasną i wyraźną definicję na poziomie makrostrategicznym ideologicznym Wielkiej Idei oraz jej roboczego operacyjnego instrumentarium — Małej Idei, za pomocą którego realizowana będzie strategia odrodzenia i rozwoju narodu. Ukraińska Idea Narodowa — to swoisty kompleks wierzeń i duchowe credo narodu, kwintesencja patriotycznych uczuć, narodowego postrzegania świata oraz uświadomienia sobie niepodległości państwowej, suwerenności jej interesów; to koncept-konstrukt duchowo-intelektualnego potencjału narodu, czyli ludzi — budowniczych państwa i współobywateli, którzy, opierając się na przeszłości, mobilizują wysiłki twórcze oraz osiągnięcia współczesne i przyszłe, na kształtowanie i konsolidację narodu ukraińskiego jako jednolitej polityczno-etnicznej wspólnoty obywatelskiej i całościowej jednostki wspólnoty światowej, aby przybliżyć ideał narodowy do najwyższych osiągnięć ludzkości w różnych sferach jej rozumowej działalności na drodze postępu i dobrobytu. Ta definicja jest wystarczająca dla narodu, którego ciągłość rozwoju nie została przerwana. Zachowanie zaś tożsamości narodowej narodu tytularnego, który przez wieki próbowano zniszczyć, wymaga badania jej nie tylko jako zjawiska o złożonej naturze społeczno-ekonomicznej, etnicznej, kulturowo-językowej, religijnej, ekologicznej i innej w duchowo-intelektualnych, fenomenalnych i wielce dynamicznych kontekstach historycznych, ale także jako wieloczynnikowego programu współczesnego rozwoju kraju, podniesienia jego podmiotowości, subsydiarności, konkurencyjności itd. Zatem UIN — to nie tylko program działań na jutro, przyswojenie i zachowanie dorobku przeszłości, jej historycznych, tradycyjnych instytucji, ale także naukowo uzasadnione, skonsolidowane, innowacyjne i integracyjne kierunki współczesnych w wymiarach światopoglądowych, motywacyjno-wartościowych oraz innych duchowo-informacyjnych, przestrzenno-czasowych. Wreszcie UIN — to nie tylko znak semantyczny zjednoczenia, jego podstawa ideologiczna, ale także locja, za pomocą której należy doprowadzić ukraiński statek do przystani Państwowości na poziomie europejskim. — Pragnienie zbezczeszczenia samego postawienia problemu idei ukraińskiej, niepozwalanie jej na pozytywną interpretację i perspektywy w modelu informacyjno-przestrzennym, innowacyjnym budowania państwa narodowego, jego zamiarów integracji europejskiej stawia na porządku dziennym pilną potrzebę: opracowanie systemu ideologicznego zabezpieczenia budowania państwa. Sparzywszy się na obcej monopolizacji totalitarnych ideologii, boimy się dotknąć myślą swojej. Na czym, Pana zdaniem, opierać się będą ogólnoukraińskie interesy, które złożą się na strategiczne kierunki idei narodowej, jej współczesny projekt ideologiczny? — Na Ukrainie są dwie największe wspólnoty. Jedna — ukraińskojęzyczna, stanowiąca naród tytularny, który nadał nazwę państwu Ukraina, którego rozbudowa, właściwie, była wielowiekową ideą tego rdzennego narodu. Druga — rosyjskojęzyczna, przybyła w taborze wojskowym, która od początku przybycia gnębiła już samo pragnienie narodu ukraińskiego posiadania własnego samodzielnego państwa, rozwinięcia rodzimego języka, tradycyjnej kultury, krajowej edukacji, nauki, wydawnictw książkowych, Cerkwi Lokalnej, czyli wszystkich duchowo-intelektualnych segmentów narodowej przestrzeni informacyjnej. Co więcej, ta wspólnota swoją imperialno-szowinistyczną ideą narodową, zaczynając od carsko-radzieckiego (i nie tylko) hasła „dziel i rządź” po postsowieckie wezwania „urządzaj” Rosję, szerz „ruski mir”, — całkowicie przekreślała i przekreśla UIN, do dziś uważa ją za wrogą, separatystyczną, nacjonalistyczną wymysłówkę, czyli taką, za którą należy okrutnie i krwawo prześladować jej orędowników. Ukraińcy, rzekomo, nie mają ani języka, ani ziemi, bo to wszystko jest oderwane od Rosjan, Polaków, Rumunów itd. Słowem, UIN mogła rozwijać się, być omawiana tylko w wąskim środowisku narodowym. I teraz mamy walkę dwóch wspólnot — ukraińskojęzycznej „na naszej — nie cudzej ziemi” oraz rosyjskojęzycznej na nie swojej, a zagrabionej terytorium — o prawo wyjścia na przestrzeń cywilizacyjną. Jedna chce pełnokrwiście dołączyć do tej przestrzeni, a druga — nie pozwolić jej tego zrobić, etnicznie ograniczyć ją do środowiska wewnętrznego, szarawarów, śpiewu, tańców uszczęśliwionych „chachłów i małorosów”. Ciąg dalszy nastąpi.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

komisji niezwiązanych z władzą członków. Kto jest przestępcą — to mają już ustalić organy ścigania. Że te oświadczenia są sfałszowane, milicja na podstawie zawiadomienia Partii Socjalistycznej już ustaliła, powiedział O. Moroz. Pozostaje wszcząć sprawy karne i ustalić winnych, właśnie teraz, dopóki trwa kampania wyborcza. Z takim wnioskiem O. Moroz już zwrócił się do prokuratorów okręgowych i do Prokuratury Generalnej. Zobaczymy, jak nasze organy ścigania zadbają o „uczciwe i przejrzyste” wybory. Tym bardziej że ta brudna technologia jest stosowana dość szeroko. Niemal anegdotycznym, gdyby nie był tak oburzający, można nazwać także fakt z obwodu czernihowskiego. Ogólnoukraińskie zrzeszenie „Swoboda” zgłosiło do okręgowej komisji Korium­kiwskiego okręgu wyborczego nr 207 swoich kandydatów do obwodowych komisji wyborczych. Nazwiska: Tkaczenko, Horiela, Jewtuszenko, Momot, Prylipko, Czerniaj, Marczenko. Całkiem realni ludzie, którzy zgodzili się pracować jako członkowie komisji, o czym każdy osobiście napisał oświadczenia. I nagle w OWK pojawiają się dokumenty i „własnoręczne oświadczenia” tych samych osób, ale złożone już z innych partii. Wśród nich — „Ruś Jedyna”, „Ruska Jedność” (jakżeby bez nich), a także od partii wolnych demokratów, socjaldemokratów i nawet od Demokratycznej Partii Węgrów Ukrainy. Raczej trudno znaleźć na Polesiu, dalekim od Węgier i Zakarpacia, wielu Węgrów. Ale prawo jest takie, że partie mogą zgłaszać kandydatów do komisji skądkolwiek i dokądkolwiek. Nawet jeśli ci członkowie komisji mieszkają setki kilometrów od tych komisji. Co jest szeroko praktykowane. „Uczciwe i przejrzyste” wybory trwają…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

«Sobowtóry» w obwodzie kijowskim, Węgrzy na Polesiu

WYBORY: DZIENNIK OBSERWACJI Petro ANTONENKO Niedawno w stołecznej agencji UNIAN przeprowadził konferencję prasową wieloletni lider Partii Socjalistycznej, dwukrotny przewodniczący Rady Najwyższej Ołeksandr Moroz. Jako kandydat na deputowanego parlamentu z jednego z okręgów obwodu kijowskiego. Przyłączył się on ze swoją partią do Pomarańczowej Rewolucji, postał na trybunie na Majdanie. Po zwycięstwie Juszczenki socjaliści otrzymali swoje „bonusy” w nowej władzy. A na pierwszych po Majdanie wyborach parlamentarnych wiosną 2006 roku przebili się do Rady Najwyższej. Niestety, przez waśnie między BJuT a „Naszą Ukrainą” bloki te nie zdołały uzyskać w parlamencie większości mandatów. I trzeba było dla sformowania rządzącej koalicji „pożyczyć” je od frakcji socjalistów. Wszakże wkrótce Moroz przeszedł do regionalów z komunistami, którzy to sformowali nową koalicję, tę, która zagłosowała za kandydaturą Janukowycza na stanowisko premiera. Moroz w zamian otrzymał stanowisko przewodniczącego Rady Najwyższej. Wszakże niedługo: zdrady się nie zapomina. Już na przedterminowych wyborach jesienią 2007 roku socjaliści nie trafili do parlamentu i na 5 lat wypadli z wielkiej polityki. Ale oto ci „nie-komuniści” czy „prze-komuniści” znów ożyli: partia idzie na wybory z listy w okręgu ogólnopaństwowym, wystawiła też kandydatów w okręgach. Oczywiście na tej konferencji prasowej nie obyło się bez zjadliwego pytania do Moroza dotyczącego jego politycznych przejść i koziołków. Przypomniał on, że nie tak dawno już występował z oświadczeniem, którego istotą jest to, że przyznaje, iż błędem był zarówno sojusz z pomarańczową władzą, jak i sojusz z regionalami. Cóż, pozycja wygodna: zdystansować się od obu obozów politycznych, i oto wam, wyborcy, powiedzmy, trzecia, słuszna droga, socjalistyczna. Ale pojawienie się Moroza przed prasą i ogłoszenie przez niego rozpaczliwego Oświadczenia Partii Socjalistycznej o bezprawiu kampanii wyborczej jest interesujące tylko z tego powodu. Człowiek, który był na najwyższych szczeblach władzy, zderzył się z tym, że szalony i bezwstydny zasób administracyjny pracuje teraz nie na niego, w każdym razie nie neutralnie, a przeciwko. Więc trzeba na własnej skórze odczuć, czym to jest — system, do budowania którego sam wraz z partią przyłożył rękę. Takie prowadzenie kampanii wyborczej uderza, oczywiście, nie tylko w socjalistów, ale i we wszystkich oponentów władzy, wszystkich, którzy nie są z nią. Neutralnych też nie ma: „Kto nie z nami, ten przeciwko nam” — ta zasada czasów komunistycznych działa do dziś. Zatem Moroz, jak i inni politycy i partie, zderzył się z tym, jak przed nosem kandydatów zamykają się drzwi wynajętych na spotkania z wyborcami pomieszczeń, jak kierownicy najpierw placówek budżetowych nie wpuszczają na te spotkania pracowników, na wszelkie sposoby zastraszając nauczycieli, medyków, nie mówiąc już o urzędnikach instytucji państwowych. A jedna technologia wyborcza zasługuje na szczególną uwagę. Chodzi o tak zwanych „sobowtórów” w komisjach wyborczych. Kiedy z 87 partii biorących udział w wyborach wyznaczano w drodze losowania te półtora tuzina, które otrzymają prawo zgłoszenia swoich członków do komisji okręgowych i obwodowych, los uśmiechnął się i do socjalistów. W okręgu, gdzie kandyduje Moroz (to rejony myroniwski, bohusławski i miasto Perejasław), socjaliści zgłosili kandydatów do komisji obwodowych. I nagle dziesiątki tych ludzi zostały z nich usunięte. Okazało się, że w takiej a takiej komisji, oprócz zgłoszonego przez socjalistów, powiedzmy, Mykoły Wasylowycza Iwanenki, pojawił się jeszcze jeden taki sam, nie tylko pełny imiennik i osoba o tym samym nazwisku, ale i z tymi samymi danymi paszportowymi. I komisja okręgowa usunęła obu „sobowtórów”. I takich wyrzuconych są dziesiątki. Jak do tego doszło? Dane paszportowe zdobyć nietrudno, nie na darmo przecież zbierają je wszyscy, komu tylko się chce. Ale przecież własnoręcznie napisane przez człowieka oświadczenie o zgodzie na bycie członkiem komisji?! Wszystko jest proste: te oświadczenia zostały sfałszowane. Przy czym, zgodnie z nowym ustawodawstwem wyborczym, podrabianie dokumentacji wyborczej jest już przestępstwem kryminalnym, zatem można wszcząć sprawę karną. Kto posunął się do przestępstwa? Oczywiście ci, którym jest to na rękę, którzy chcą nie dopuścić do

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Uścisk dłoni przez ocean

Od 29 do 30 września 2012 roku w mieście Yonkers w pobliżu Nowego Jorku odbył się XXI zjazd Ukraińskiego Kongresowego Komitetu Ameryki (UKKA). UKKA to najpotężniejsza pozarządowa organizacja Stanów Zjednoczonych, która od ponad 70 lat godnie reprezentuje ukraińsko-amerykańską społeczność, konsekwentnie broniąc interesów Ukrainy i narodu ukraińskiego. W zjeździe uczestniczyło ponad dwieście delegatów i zaproszonych gości. Wśród nich, oprócz przedstawicieli ukraińskiej społeczności USA, byli kongresmeni, przedstawiciele Departamentu Stanu USA oraz urzędu miasta Yonkers. W ramach zjazdu, oprócz sesji plenarnych, odbywały się okrągłe stoły i naukowo-praktyczne seminaria dotyczące aktualnych kwestii życia ukraińskiej społeczności USA oraz stosunków ukraińsko-amerykańskich. Z pozdrowieniami do Kongresu zwrócili się: amerykańska kongresmenka, wielka przyjaciółka Ukrainy Nita Lowey, nowo wybrany burmistrz Yonkers Mike Spano, prezes Kongresu Ukraińców Kanady Paweł Groda, przewodniczący Ukraińskiej Światowej Koordynacyjnej Rady Mychajło Ratuszny oraz inni. W swoim wystąpieniu przewodniczący UŚKR zaznaczył: „Trudno przecenić rolę i miejsce UKKA w walce diaspory ukraińskiej o powstanie niepodległego państwa ukraińskiego. Jednocześnie współczesne realia wymagają nowych form współpracy między zagranicznym ukraińством a Ukraińcami w samej Ukrainie i państwem ukraińskim. Nowe czasy stawiają przed nami nowe wyzwania”. Mychajło Ratuszny przekazał pozdrowienia delegatom XXI zjazdu UKKA od przedstawicieli ukraińskich społeczności z ponad 40 krajów świata i zaznaczył, że Ukraińska Światowa Koordynacyjna Rada jest dumna, że wśród jej członków-założycieli znajduje się tak poważna, silna i godna szacunku organizacja, jak Ukraiński Kongresowy Komitet Ameryki. Przewodniczący UŚKR wysoko ocenił wszystko, co kierownictwo UKKA zrobiło dla wzniesienia Pomnika Ofiar Hołodomoru w Waszyngtonie, i wyraził nadzieję, że we współpracy z państwem ukraińskim pomnik zostanie wzniesiony do października 2013 roku, zgodnie z decyzją rządu amerykańskiego. W ramach okrągłego stołu „Stosunki ukraińsko-amerykańskie: miejsce diaspory ukraińskiej w USA w warunkach nowych wyzwań” omawiano kwestię zachowania demokracji na Ukrainie oraz udziału przedstawicieli UKKA w charakterze międzynarodowych obserwatorów podczas wyborów parlamentarnych na Ukrainie w październiku bieżącego roku. W panelu jako współreferent wystąpił m.in. Baxter Hunt, przewodniczący komisji ds. Ukrainy, Mołdawii i Białorusi Departamentu Stanu USA, Mychajło Ratuszny, przewodniczący UŚKR, Roksolana Łozynska, przewodnicząca komisji stosunków zewnętrznych UKKA, oraz Andrij Dobrianski, członek delegacji międzynarodowych obserwatorów wyborów na Ukrainie z ramienia UKKA. Na zakończenie Kongresu przewodniczący UŚKR Mychajło Ratuszny pogratulował nowo wybranej Egzekutywie UKKA oraz jej prezes Tamarze Hallo-Olexy ponownego wyboru na tak odpowiedzialne stanowisko i wyraził zapewnienie o dalszej ścisłej współpracy między UKKA a UŚKR, zarówno w obronie interesów światowego ukraińства, jak i w umacnianiu demokracji na Ukrainie. Służba prasowa UWKR

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

„Sprzątacze” pojechali, śmieci zostawili

Mykoła NESTERCZUK, sekretarz odpowiedzialny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. 3 października minęły 3 miesiące od rozpoczęcia akcji protestacyjnej w obronie języka ukraińskiego pod Ukraińskim Domem. Ukraińska Alternatywa Patriotyczna (UAP) zorganizowała tego dnia briefing. Przedstawiciel Ukraińskiej Partii Ludowej Wiktor Horbacz poinformował, że w czasie trwania akcji w Kijowie zebrano około 50 tysięcy podpisów w obronie języka ukraińskiego, z czego pod Ukraińskim Domem — 35 tysięcy; Wołodymyr Mańko, przedstawiciel Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów zaznaczył, że akcja pod Ukraińskim Domem ma wielkie znaczenie dla wsparcia akcji protestacyjnych w obronie ukraińskiej państwowości w innych miastach Ukrainy; przewodniczący kijowskiego oddziału Ukraińskiej Młodzieży Ludowej Serhij Wutke zapewnił, że młodzież wspierała i będzie wspierać akcję. 5 października o godzinie 5 rano nieznani sprawcy napadli na głodujących pod Ukraińskim Domem i posterunek walki o język ukraiński został zburzony. Opowiedzieli o tym uczestnicy protestu. Ołeksandra Stepaniwna Dydyk z Kołomyi: — W czasie mojego udziału w głodówce napadają na nas po raz trzeci. O godzinie 5 rano podjechał traktor, z którego zeskoczyło około dziesięciu osób, które zaczęły zabierać nasze mienie. Oni, tak jak w poprzednich razach, nie przedstawili się. Ubrani w pomarańczowe kamizelki komunalników, powiedzieli, że sprzątają śmieci. Ale oni wcale nie wyglądają na pracowników służb komunalnych. Dla nich śmieci — to ludzie. Załadowali na traktor i wywieźli cztery łóżka polowe, duże parasole nad nimi. Mnie zabrali kurtkę, w której był paszport, pieniądze, bilety do domu. Zabrali nasz aparat fotograficzny, laptop. Kiedy broniłam swojego mienia, zaczęli mnie popychać. Zostałam bez kurtki, ludzie pożyczyli płaszcz, żeby się ogrzać. Ze mną był mój mąż Myrosław Wasylowycz Drahan, obywatel USA, również uczestnik głodówki. Jego też okradli i napisał on oświadczenie do swojej ambasady. Iryna Bodnar, uczestniczka akcji z Kowla dodała: — Zwracaliśmy się do organów ścigania, ale ich przedstawiciele nas nie obronili. Napastnicy — krępi mężczyźni — porwali państwowe flagi, porzucali na ziemię, deptali po nich. Za to jest artykuł Kodeksu karnego o znieważeniu symboliki państwowej. Po wizycie „sprzątaczy” została właśnie kupa śmieci — pozostałości naszego miasteczka. Ale protestujący na tym nie poprzestaną, akcja będzie trwać do zwycięstwa.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Imperialne odrodzenie zamiast narodowego

Odsłonięcie odnowionej kolumny Aleksandrowskiej Serhij HORYCWIT, m. Odessa Zdjęcie autora Nasza niepodległa Ukraina z wielkimi trudnościami odzyskuje splądrowaną przez lata carskich i komunistycznych imperiów historię, a odeskie władze aktywnie odradzają dawną carską Noworosję, dążą do przekształcenia Odesszczyzny w forpoczt „Ruskiego miru”. Jego symbolem w Odessie jest pomnik Katarzyny II, którą ukrainofoby uważają za założycielkę miasta. Pomnik stanął w 2007 roku, pomimo protestów ukraińskich organizacji społecznych i partii. We wspólnym oświadczeniu monument nazwano „stale działającym generatorem waśni narodowościowych”. Dlaczego rzekomo narodowo świadomy prezydent W. Juszczenko nie zwrócił należytej uwagi na ukrainofobiczne zakusy odeskich władz — do dziś pozostaje zagadką. Rada miejska zaś zrobiła wrażenie, że nie jest zaangażowana w ustanowienie monumentu, ponieważ zostało to zrealizowane kosztem jej deputowanego z partii Witrenko, Hennadija Truchanowa. Obecne regionalne antyukraińskie kierownictwo rady miejskiej, na której czele stoi Ołeksij Kostusiew, nie tylko wspiera podobnych sponsorów imperialnego odrodzenia, ale samo inicjuje podobne przedsięwzięcia. Na początku września mer uroczyście otworzył w parku Szewczenki zrestaurowaną na jego propozycję kolumnę Aleksandrowską, zwieńczoną czapką Monomacha i ozdobioną dwugłowymi carskimi orłami. Jak świadczy tablica pamiątkowa, miejsce to jest rzeczywiście historyczne: „W tym miejscu Car-Wyzwoliciel 7 września 1875 r. raczył być w parku Jego imienia i posadził pierwsze drzewo”. Mer Odessy i inni mówcy z zachwytem sławili imperatora. Tutaj powiewały rosyjskie trójkolory, flagi „Za wiarę, cara i Ojczyznę”, sztandary prorosyjskich organizacji „Noworosja” i „Dozor”, czerwone sztandary komunistów. Nie obyło się też bez propozycji przywrócenia parkowi imienia Tarasa Szewczenki dawnej nazwy Aleksandrowskiego. Mówiono, że sam Kobziarz nie miałby nic przeciwko temu, wszak urodził się w rodzinie pańszczyźnianej, a Aleksander II zniósł pańszczyznę. Ale inicjatorzy przemianowania zapominają, że właśnie ten „car-wyzwoliciel” w 1876 roku swoim ukazem emskim zakazał języka ukraińskiego, w tym drukowania utworów Szewczenki. Tak postanowił ukarać ukraińskich prośwician za to, że dążą do „wolnej Ukrainy w formie republiki, z hetmanem na czele”. I oto teraz O. Kostusiew „obdarował” miasto odnowionym pomnikiem ciemiężyciela narodu ukraińskiego. Pomógł zrealizować ten zamysł deputowany rady miejskiej z Partii Regionów Wołodymyr Kirejew. Za to dostąpili pochwały Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Rosji na Ukrainie Mychajła Zurabowa, który specjalnie przybył, aby wziąć udział w uroczystej ceremonii. Wielbiciele dawnej Noworosji, gorący zwolennicy „Ruskiego miru” dobrze wiedzą, kogo w imię „historycznej sprawiedliwości” powinni czcić. 29 września uwiecznili w monumencie rosyjskiego dowódcę Aleksandra Suworowa. Konna statua — kopia pomnika dowódcy autorstwa odeskiego rzeźbiarza XIX wieku Borysa Eduardsa, znajdującego się w Izmaile, ustawiona kosztem H. Truchanowa — to, można rzec, wydatki na jego kampanię wyborczą, które ma nadzieję odzyskać, zostając deputowanym Rady Najwyższej. Nieprzypadkowo plac przy wjeździe do rejonu Suworowskiego, gdzie odbyło się uroczyste odsłonięcie monumentu, był otoczony namiotami agitacyjnymi, billboardami i flagami z symboliką PR oraz sloganem kandydata: „Ufaj czynom!”. Monument odsłaniali i przemawiali gubernator regionu odeskiego (zawsze tak siebie tytułuje) Eduard Matwijczuk, Hennadij Truchanow oraz metropolita odeski i izmailski UCP PM Agafangel, który poświęcił pomnik i zbudowaną obok kapliczkę. Gubernator zaznaczył, posługując się przyjętym językiem regionalnym: „Naród, który nie czci i nie pamięta swojej historii, nie ma przyszłości”. Inni mówcy również podkreślali „powrót do źródeł” oraz „przywrócenie historycznej prawdy”. Przy tym Suworowowi, który nie brał bezpośredniego udziału w szturmie Chadżybeju i nigdy nie odwiedzał Odessy, przypisano zaszczytną rolę współzałożyciela miasta. Niemało mówiono też o wojnach rosyjsko-tureckich końca XVIII wieku, kiedy to wyzwolono Północne Nadczarnomorze, lecz nikt ani słowem nie wspomniał, że decydującą rolę w tamtych bitwach odegrało ukraińskie kozactwo. A warto przypomnieć zapominalskim, że twierdzę Chadżybej 14 września 1789 roku zdobyło sześć pułków kozaków czarnomorskich w liczbie 3000 osób pod dowództwem atamana Zacharija Czepihy. A ogółem podczas wojny 1787—1791 lat w różnych operacjach brało udział około 42 tysięcy ukraińskich kozaków. Całkiem zapomnieli włodarze Odessy i regionu o porozumieniu z 2007 roku, kiedy ówczesny przewodniczący obwodowej administracji państwowej Mykoła Serdiuk i mer miasta Eduard Hurwic uzgodnili ustanowienie w Odessie monumentu na cześć ostatniego atamana koszowego Wojska Zaporoskiego Petra Kałnyszewskiego. Podstawą takiej decyzji była szczegółowa ekspertyza naukowców wydziału historycznego Odeskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Miecznikowa, którzy uznali, że „ustanowienie w Odessie pomnika atamana koszowego P. Kałnyszewskiego jest celowe i historycznie uzasadnione”. Wyznaczono nawet miejsce, gdzie miał pojawić się ten monument. Ale w ubiegłym roku merostwo, kierowane przez ukrainofoba O. Kostusiewa, anulowało decyzję swoich poprzedników. Odsłonięcie odnowionej kolumny Aleksandrowskiej i pomnika Aleksandra Suworowa w przededniu wyborów do Rady Najwyższej odbyło się według tego samego scenariusza, który został rozegrany przy wznoszeniu pomnika Katarzyny II. Takie imperialne odrodzenie nie ma nic wspólnego z odrodzeniem narodowym. Odsłonięcie pomnika Suworowa odbyło się pod flagą Noworosji

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Jak państwowi mężowie umacniają państwowość?

…radzieckich republik Ukraina miała najlepsze warunki startowe), nie stworzyła własnego nowoczesnego kombajnu zbożowego, małej techniki uprawowej dla rolników, elektrowozu, samochodu osobowego ani wielu innych bardzo potrzebnych maszyn, drobną przedsiębiorczość i gospodarstwa rodzinne zdusiła podatkami, a chłopów bez sprzętu skazała na ciężką pracę fizyczną. Nie lepiej jest w sferze kulturalno-społecznej. Zaniedbane jest narodowe kinematografia i wydawnictwo książkowe. Pewnego razu w jednej z księgarni rzuciła mi się w oczy monstrualnie gruba książka „Encyklopedia Mądrości” z serii „Najlepsze książki Rosji”, w której zebrano aforyzmy od zarania pisma do końca XX wieku. Bohaterami książki są wybitni pisarze, filozofowie, mędrcy, latarnie ludzkości. I co myślicie? W tym poważnym wydaniu (814 stron) nie znalazło się miejsca dla naszego Proroka Tarasa Szewczenki, nie mówiąc już o Iwanie Franko i Lesi Ukraince! Tak oto północna sąsiadka okazuje nam swój „braterski” szacunek. To hańba! Jako członek Klubu Książki „Klub Rodzinnego Wypoczynku”, działającego w Charkowie, otrzymałem niedawno kolejny katalog do zamawiania pożądanej literatury, uważnie go przejrzałem i nie znalazłem w nim nic przyjemnego ani dla siebie, ani dla wnuków, bo spośród prawie 400 proponowanych książek i kaset wideo tylko 7 wydań było w języku ukraińskim, a te już mam. Oburzony napisałem o tym do Klubu Książki, z kopią do Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy, jako kuratora Klubu. I co myślicie? Państwowy Komitet odpowiedział mi, że „ani organy państwowe, ani urzędnicy nie mogą i nie mają prawa ingerować w sprawy wydawania książek. O tym, co drukować, decydują same wydawnictwa”. No, pięknie! Pojawia się zatem pytanie: po co w takim razie utrzymywać takie organy państwowe za nasze pieniądze? A jaka jest prasa periodyczna? Przeważnie rosyjskojęzyczna. Choć to dziwne, na terenie Ukrainy z jakiegoś powodu nadal funkcjonują wydawnictwa byłego Związku Radzieckiego, do których nazwy dopisano tylko słowa „w Ukrainie”, takie jak „Komsomolska Prawda w Ukrainie”, „Moskowski Komsomolec w Ukrainie” (po co on się Ukrainie przydał?), „Argumenty i Fakty w Ukrainie”, „Izwiestija w Ukrainie”, „Trud w Ukrainie”… Po co to pośmiewisko i jak długo będziemy je tolerować?! Reklamodawcy, przekraczając granice przyzwoitości, natrętnie reklamują napoje alkoholowe, wyroby tytoniowe, środki o charakterze seksualnym. W prasie periodycznej, reklamie, w radiu bezpodstawnie zaczęto używać mnóstwa obcojęzycznych słów, niezrozumiałych dla zwykłego czytelnika, takich jak: online, play-off, drive, driving, monitoring, shopping, parking, casting, piercing i wiele innych. Komu potrzebne są te wybryki Pegaza? Czy nasz ojczysty język nie ma odpowiedników tych słów? Przytoczone przykłady jasno charakteryzują naszą „samoszacunek”, „patriotyzm” i bezczynność odpowiedzialnych ministerstw i resortów oraz nieefektywne kierowanie państwem. A ponieważ milcząco konsumujemy antynarodową informację, pojawił się projekt antykonstytucyjnej ustawy Kiwałowa–Kolesniczenki „O podstawach państwowej polityki językowej”, jako dalszy rozwój rusyfikacji Ukrainy. I mimo masowych protestów świadomych Ukraińców przeciwko temu projektowi, podpisali go zarówno W. Łytwyn, który przysięgał, że nie podpisze, jak i prezydent W. Janukowycz, który jednocześnie powołał komisję roboczą do dopracowania treści tej ustawy. Po co więc ją podpisywać, skoro jest niedopracowana? Przez prawie pięćdziesiąt lat mojej pracy inżynierskiej nigdy nie widziałem, żeby nawet kierownik przedsiębiorstwa podpisał niedopracowane zarządzenie. A to przecież ustawa państwowa!!! Zatem rządzą nami mało kompetentni i upolitycznieni Kiwałowowie, Kolesniczenki, Tabaczniki, Czeczetowowie i im podobni, na czele z prezydentem, którzy usłużnie zaglądają w usta północnej sąsiadce; to „brud Moskwy”. Jestem bardzo oburzony deputowanymi Rady Miejskiej Kijowa: znaleźli się i tam tacy „mądrale”, którzy zaproponowali wprowadzenie w stolicy Ukrainy języka rosyjskiego jako regionalnego. Taka władza nam nie jest potrzebna. Ukrainą powinni rządzić patrioci swojego państwa! A jak państwowi mężowie sprzyjają umacnianiu ukraińskiej państwowości? Pod pretekstem wymyślonych reform zamykają ukraińskie szkoły, wyprzedają obcokrajowcom przedsiębiorstwa przemysłowe, prawo do wydobycia kopalin; krążą pogłoski, że wkrótce sprzedawane będą żyzne ukraińskie ziemie; przysyłają krymskich i odeskich prowokatorów z czerwonymi flagami do Lwowa na obchody Dnia Zwycięstwa. Najwyższy czas chwycić za widły. Ukraińcy! Nie bądźmy obojętni! Sądzę, że przykładów jest dość. I tak jest jasne: społeczeństwo degraduje się, wycierpiana wolność nie przyniosła korzyści, a niepolityczna władza robi wszystko, by zniszczyć Ukrainę. A przywódcy państwa uspokajają nas „wysokimi” wskaźnikami naszego wzrostu, rzekomo „życie się poprawia”. Te smutne refleksje chcę zakończyć słowami naszego narodowego Proroka Tarasa Szewczenki, które brzmią jak rozkaz dla nas wszystkich — od najmniejszego Ukraińca po prezydenta: „Opamiętajcie się! Bądźcie ludźmi, bo nieszczęście was spotka… Nadejdzie sąd, przemówią i Dniepr, i góry!.. I na wieki przeklęci będziecie przez swoich synów!”. Dlatego do wszystkich struktur władzy wybierajmy wyłącznie patriotów Ukrainy!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

14 października WO „Swoboda” w Kijowie przeprowadzi Marsz UPA. Zbiórka uczestników Marszu — o godz. 14.00 przy pomniku Tarasa Szewczenki. Następnie odbędzie się wiec i Marsz Walki centralnymi ulicami Kijowa. Po zakończeniu Marszu — koncert świąteczny.

Mychajło SOPIWNYK Błogosławiona ziemia Ternopolszczyzny pamięta wiele bohaterskich czynów Ukraińskiej Powstańczej Armii w okresie wyzwoleńczych zmagań o Samodzielne, Soborne, Ukraińskie Państwo podczas Drugiej wojny światowej i po jej zakończeniu, jeszcze przez dziesięć lat. O jednej bitwie, będącej bohaterskim czynem UPA, sotni „Siromanci” pod dowództwem setnika „Hołuba”, która rozegrała się na obrzeżach mojej rodzinnej wsi Błyszczanka w powiecie zaliszczyckim obwodu tarnopolskiego w maju 1944 roku, opowiada ta publikacja. Na początku maja 1944 r. do wsi Błyszczanka weszła sotnia UPA „Siromanci” i zakwaterowała się na postoju w urocziszczu Jarmiwka na wschodnim krańcu wsi, w lesie nad Poticzkiem. Nasza wieś w czasach wyzwoleńczych zmagań OUN-UPA była stanicą taborową, w której gromadzono produkty żywnościowe, odzież, obuwie, broń, amunicję i wszystko, co niezbędne do zaspokojenia potrzeb partyzantów. Na postój sotni wybrano miejsce dogodne z punktu widzenia wojskowego. Z jednej, zachodniej strony, między urocziszczem Jarmiwka, rozciągało się otwarte pole ze zboczem ku Poticzkowi, które było dobrze widoczne, a z drugiej, wschodniej, powstańców osłaniały las i pełnowodna rzeka Seret. Sotnia stała na postoju ponad tydzień. Siłami gromad okolicznych wsi Hołihrady, Łysiczniki, Błyszczanka, chutorów Wowuczków, Mykołajiwka zorganizowano wyżywienie i dostawę umundurowania. Partyzanci prowadzili pracę organizacyjno-propagandową, pozyskując młodzież do szeregów UPA. Chętnych do wstąpienia w szeregi UPA było pod dostatkiem. O tych wydarzeniach opowiadał mi Michał Pichlik z naszej wsi, który wówczas, jako 13-letni chłopiec, nosił jedzenie partyzantom. Tak było również w sobotę w przeddzień bitwy, kiedy Michał przyniósł obiad do urocziszcza. Opowiedział, że po obiedzie z powstańcami przeprowadzano zajęcia polityczne. Prowadził je kantor ze wsi Uhryńkowce (nazwiska autor nie pamiętał), gdzie Michał po raz pierwszy usłyszał wiersze Tarasa Szewczenki i już nigdy nie rozstał się z „Kobzarzem”. Po politycznym przygotowaniu nowicjuszy uczono posługiwania się bronią. Ze wsią utrzymywano dobrze zorganizowany kontakt. Dmytro Horisznyj — mieszkaniec skrajnej chaty od urocziszcza Jarmiwka (wówczas 15-letni młodzieniec) codziennie wieczorem prowadził powstańców-zwiadowców wśród wierzbowych krzewów wzdłuż Poticzka do wsi. Chata Horisznych zawsze była partyzancką chatą. Pan Dmytro chciał urządzić w chacie muzeum partyzanckiej chwały, lecz tego pomysłu nie poparły miejscowe władze naszej wsi. Po walce w Jarmiwce Dmytra aresztowano, był prowadzony śledztwo, ale z braku dowodów go zwolniono. Spokojne życie sotni „Siromanci” trwało krótko. 18 maja 1944 r. w świąteczną niedzielę o świcie do wsi przybył zapasowy pułk czerwonych, który stacjonował we wsi Torśke, i około godziny dziesiątej rozpoczął natarcie na powstańców z kąta Nahorinka przez pole do urocziszcza Jarmiwka. Walka rozwijała się według standardowego schematu. Pan Dmytro wspomina: „Wszedłszy od Poticzka na pagórek, gdzie pasła się nasza trzoda, zobaczyłem rozproszonych po

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Echo bitwy 77. rocznicy UPA poświęcam

pole czarne kropki. Było ich tak wiele, jak maku”. Ale partyzanci już przygotowywali się do walki. Z opowieści Mychajła Pichłyka: „Sotnik „Hołub” pochodził z okolic Czortkowa. Poznałem to po jego gwarze. Miał wyszkolenie wojskowe, będąc w służbie w wojsku polskim kapralem”. Wysoki, szczupły, jasnowłosy, z brodą i wąsami. Ubrany w niemiecki szynel i niebieską gimnastiorkę, w butach i czapce typu petlurowka z tryzubem. Przez ramię przewieszona ładownica, z boku pistolet, na piersi lornetka. Oto wszystko, co było wiadomo o sotniku „Hołubie” do 2002 roku. Wiarygodne informacje o „Hołubie” zostały po raz pierwszy opublikowane w książce „Za ciebie, święta Ukraino” Nestora Myzyka, wykładowcy historii Uniwersytetu w Czerniowcach. Trzecia książka tej serii obejmuje walkę wyzwoleńczą OUN-UPA na terenie rejonu zaleszczyckiego w obwodzie tarnopolskim. Autor dołożył wielu starań, aby zebrać dokumenty, fotografie, zapisać opowieści żyjących świadków i uczestników tamtych wydarzeń. W książce zaznaczono: „Sotnik „Hołub” — Petro Pawluk, ur. 1918 r., pochodzący ze wsi Dorożyłówka w rejonie zaleszczyckim (to na granicy z okolicami Czortkowa. — Aut.). Przed wojną kierował Towarzystwem „Łuh” przy „Proświcie”. W jednej z bitew w lesie Cygańskim Petro Pawluk zginął”. Był to szczery ukraiński patriota, proświcianin, bojownik-bohater, oddany członek OUN. Ukrywszy się za Potoczkiem na początku lasu, sotnia zajęła linię obrony i śmiało wdała się w walkę z pułkiem czerwonych. Pierwszą wrogą tyralierę podpuścili bardzo blisko, na odległość rzutu granatem, i na komendę „Hołuba” uderzyli krzyżowym ogniem karabinów maszynowych z obu flanek obrony oraz wszystkimi dostępnymi środkami broni strzeleckiej i granatami. Pierwsza tyraliera została całkowicie zniszczona. Druga i trzecia tyraliera padły na ziemię i zaczęły się okopywać pod ciągłym ostrzałem partyzanckim. Bitwa trwała do zapadnięcia zmroku. Ponieważ był to pułk zapasowy, czerwoni nie mieli artylerii ani czołgów, ale w drugiej połowie dnia dowieziono im moździerze. Jednak i moździerzami wróg nie mógł się posłużyć, bo kiedy moździerzyści próbowali podejść bliżej, aby miny spadały na linię obrony partyzantów, byli rozstrzeliwani z karabinów maszynowych, ustawionych na wysokich dębach, skąd prowadzono również rozpoznanie pola bitwy. Jeśli moździerze przemieszczały się do tyłu, to miny leciały już na swoich, którzy podczas bitwy okopali się byle jak. Nachylenie pola w stronę powstańców dało im możliwość prowadzenia celnego ognia ze wszystkich rodzajów broni strzeleckiej. Mimo wszystko moździerze zadały powstańcom odczuwalne straty. Jak dokładnie rozpoczęli i prowadzili bitwę powstańcy przez pierwszą połowę dnia, opowiadali mi Dmytro Horisznyj oraz uczestniczki tej bitwy (z przymusu) moja siostra Tetiana Marczuk (z domu Worobec), a także moja sąsiadka Hannusia Ołeszczuk (z domu Łozinśka). Trzecią uczestniczką tej bitwy była jeszcze jedna sąsiadka Hannusia Pańkiw (po wiejsku Procewa). Oto jak opowiada o tej bitwie w swoim liście do mnie Hanna Iwaniwna Ołeszczuk: „Miałam 15 lat i zgodziłam się pomagać powstańcom, kiedy zwrócił się do mnie przewodnik „Suprun” z propozycją współpracy. (Niestety, w liście pani Hanny nie podano nazwiska ani pochodzenia przewodnika. Moim zdaniem był to powiatowy przewodnik OUN Mykoła Kruciak ze wsi Worwulynci w rejonie zaleszczyckim, który miał pseudonim „Suprun”). Początkowo było nas cztery dziewczyny, a staniczną była Tekla Dorosz. Wykonywałyśmy wszystko, co nam zlecano. Zbierałyśmy żywność, odzież — kto co dawał dla partyzantów, chodziłyśmy na łączność, nosiłyśmy meldunki. Tak więc 18 maja 1944 roku staniczna Tekla Dorosz zarządziła przygotowanie śniadania i zaniesienie go do Jarmiwki partyzantom. Poszłyśmy do ostatniego domu od strony lasu uroczyska Jarmiwka, w którym mieszkali Horisznyj Wasyl z rodziną. Ugotowałyśmy śniadanie i zanim wszystko przygotowałyśmy — otrzymałyśmy wiadomość o przybyciu do wsi moskali z pułku przyfrontowego ze wsi Tarske. Ze śniadaniem i tą nowiną poszłyśmy do lasu. Było około 10 rano. Dopiero co przyszłyśmy, oddałyśmy jedzenie, opowiedziałyśmy, że do wsi najechało dużo wojska, a przez pole do lasu szli już moskale. Partyzanci tak i nie zjedli śniadania, bo już zaczęła się strzelanina. Powstańcy zajęli swoje miejsca na linii obrony. Nam, właściwie jeszcze dzieciom, przyszło być w tej bitwie 11 godzin”. Bitwa w Jarmiwce nie cichła ani na chwilę. W drugiej połowie dnia kończyła się amunicja. Przez łączność przekazano to do najbliższych wsi Łysycznyky, Hołihrady, Błyszczanka, na chutory Wowuczkiw i Mykołajiwka. W tych wsiach staniczni zorganizowali ich dostawę. Oto co opowiedział mi mój sąsiad Marjan Lenger, który miał wtedy 12 lat: „Dostarczyć powstańcom amunicję zlecono Aneli Malitowśkiej, ale koń zrzucił ją z siebie i uciekł. Ja złapałem konia i zgłosiłem się, że zawiozę amunicję (taśmy karabinowe) partyzantom. Przez północne skrzydło wsi „Kołonię”, przylegające do lasu, dojechałem do końca wsi i pogoniłem konia galopem dalej przez pole przez „Dołyny” w stronę Jarmiwki. Ale kiedy podjechałem do uroczyska z pagórka Nahorińskiego, zaczęli do mnie strzelać moskale. Zauważyli to partyzanci i ogniem karabinów maszynowych osłonili mnie. Tak udało się dowieźć amunicję i już lasem, omijając pole, żywy wróciłem do domu”. Następnego ranka las powitał karną ekspedycję milczeniem. Ze wsi przysłano wozy z gospodarzami, aby ci pozbierali zabitych i rannych po bitwie. Czerwonych zwożono z pola do Potoczka i wywożono ciężarówkami. Wśród powstańców też byli polegli, ale moskale zabronili ich chować. Dopiero później, po dwóch tygodniach, kobiety ze wsi Łysycznyky chowały zabitych chłopców z UPA. Świadek tamtego wydarzenia Iwan Rybcunyk opowiadał, że kiedy zbierano rannych czerwonoarmistów na polu po bitwie, to prawie wszyscy oni rozmawiali po ukraińsku i wołali mamę lub tatę po ukraińsku. “To byli rekruci — mówił Iwan Mychajłowycz — zza Zbrucza, z kamieniecko-podolskiego i proskurowskiego”. Oto dlaczego tak bezlitośnie pędzili ich na karabiny maszynowe UPA. Znowu ta sama taktyka niszczenia Ukraińców, o której pisał O. Dowżenko, kiedy niewyszkolonych młodych chłopców-rekrutów z Naddnieprza czerwonoarmijscy generałowie pędzili w Dniepr pod niemieckie karabiny maszynowe. I kiedy Żukowa zapytano: “Czy uzasadnione są tak wielkie żołnierskie ofiary?”, on odpowiedział: “Tak to że chochły. Czem bolsze utopim w Dnieprie, tiem miensze budiet wozni pri otprawkie w Sibir”. A już 22 czerwca 1944 roku Żukow razem z Berią podpisali dekret nr 007/42 “O wysiedleniu wszystkich Ukraińców “…w odaljonnyje kraja Sojuza SSR”. Później, na XX zjeździe KPZR Chruszczow wyjaśnił, że brakowało wagonów do tak zakrojonej na szeroką skalę operacji. Lecz nie to zatrzymało władców ZSRR na czele z krwawym wodzem “wszystkich narodów” Stalinem. Zdawali sobie sprawę, że w razie takich działań walka z terenów Zachodniej Ukrainy przeniesie się na Wielką Ukrainę. A to już zagrożenie rozpadu Sowdepii. Tak więc wszystkim obecnie żyjącym Ukraińcom na Ukrainie trzeba nisko pokłonić się żołnierzom UPA za to, że pozostaliśmy i urodziliśmy się właśnie na Ukrainie. Heroiczna walka OUN-UPA na dwa fronty, którą wspierała cała ludność Galicji, Wołynia, Bukowiny, Zakarpacia w połowie XX wieku, pokazała światu heroicznego, niezłomnego, miłującego wolność ducha narodu ukraińskiego o swoje wyzwolenie od obcych i odwieczne dążenie Ukraińców do wolności, pragnienie życia w wolności we własnym Państwie! Heroiczna bitwa sotni UPA “Siromanci” w uroczysku Jarmówka — to tylko mały epizod walki naszego narodu o wolność, szczęście i los matki-Ukrainy! Chwała Wam, Bohaterowie! Wieczna Wam pamięć, Bojownicy! Chwała Ukrainie! P. S. W 1991 roku na miejscu bitwy w uroczysku Jarmówka patrioci wsi Lisiczniki ustawili pamiątkowy krzyż poległym w tej bitwie wiernym synom Ukrainy. Wiosną 2004 r. na miejscu drewnianego ustawiono kamienny krzyż staraniem Marii i Olgi Żureckich ze wsi Kasperowce w 60. rocznicę tej heroicznej bitwy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

...ną Radą URSR 17 kwietnia 1991 roku Ustawy „O rehabilitacji ofiar represji politycznych na Ukrainie”. Walerij Marczenko został zrehabilitowany na mocy tej Ustawy. Pośmiertnie. Matka, Nina Michajłiwna, otrzymała pocztą dokument o rehabilitacji syna, podpisany przez tego samego Zubca H. I. To on wysłał Marczenkę na śmierć — i on go też zrehabilitował. Nina Michajłiwna i Chmelewski domagali się od Zubca przeprosin. Odmówił. Kiedyś Taras Szewczenko oburzał się postępowaniem zdeprawowanego pańszczyźnianego właściciela Piotra Skoropadskiego, a jeszcze bardziej milczeniem ludzi, którzy tolerują obok siebie takich wyrodków: …Wokół kanalia! Dlaczego nie nazywa się go tak? Dlaczego na niego nie pluje się? Dlaczego się go nie depcze? Maksym Rylski był bardziej tolerancyjny: Oni wciąż chodzą wśród nas I my podajemy im rękę. Sędzia Zubec, który wydawał fałszywe wyroki, jeszcze długo przewodniczył Kijowskiemu Sądowi Miejskiemu (później nazwanemu apelacyjnym). 8 października 2002 roku ukończył 65 lat i zgodnie z prawem powinien przejść w stan spoczynku. Ale Hryhorij Iwanowicz zgodnie z prawem, przez sąd, skrócił sobie wiek do 63 lat. I nawet nie obchodził urodzin. Przy okazji „odmłodzeniu” przeszkodził sędzia Jurij Wasylenko, który wtedy — pamiętacie? — wszczął sprawę przeciwko Leonidowi Kuczmie. Aby nie odpowiadać za taką zuchwałość podwładnego, Zubec jednak przeszedł na emeryturę. (Tetiana Czornowił. Portal informacyjno-polityczny Czwarta władza: http://4vlada.net/politika-i-biznes/statya-3134 Artykuł # 3134, 22 stycznia 2003). No, nie do końca odszedł, bo jeszcze przez dłuższy czas figurował wśród członków Najwyższej Rady Sprawiedliwości. I otrzymywał od państwa, przeciwko powstaniu którego zajadle walczył przez całe życie, taką emeryturę, o jakiej jego ofiary i obrońcy tego państwa nawet by nie śniły. Gdzie on jest teraz — na tym czy na tamtym świecie — Internet nie podaje. Ale jestem pewien, że jego — i jeszcze siedem pokoleń jego potomków (jeśli nie wymodlą grzechów swojego bezbożnego przodka) — czeka piekło albo milion lat czyśćca. Bo ziemskiego czyśćca — lustracji — nie zdołaliśmy doczekać. …Gdziekolwiek kto by był w dzień Pokrowy tego i kolejnych lat, wspominajmy Walerija Marczenkę. Pamiętajmy o jego pogrzebie, tak jak wspomina Jewhen Swerstiuk: „Wiał bardzo ostry wiatr. Zdmuchnął świece. Nasze świece nie chciały się palić, zapalaliśmy je więc ponownie w milczeniu. Wtedy powiedziałem: „Błogosławieni prześladowani za prawdę” i odmówiłem „Ojcze nasz”. A potem słowa Łesi Ukrainki: Zawsze cierniowy wieniec będzie lepszy niż królewska korona. Droga na Golgotę jest wspanialsza niż tryumfalny pochód. Tak było zawsze. Tak będzie po wieki, Dopóki będą żyć ludzie i dopóki będą rosnąć ciernie. Jechać do Hatnego na przystanek „Szkoła” busikiem nr 723 z Łybidskiej площі, z jej północno-zachodniego rogu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Obywatel Walerij Marczenko

W święto Pokrowy na cmentarzu we wsi Hatne pod Kijowem o godzinie 14 zbierze się niewielu ludzi. Ojciec Walerij Kopijka odprawi panichidę na grobach rodziny Marczenków. Już bez Niny Mychajliwny, którą pochowaliśmy tutaj w Niedzielę Palmową 2011 roku. W tym świątecznym dniu o tej samej porze roku Pańskiego 1984 tutaj, w otoczeniu nielicznych ocalałych przyjaciół i licznych wrogów — kagiebistów, pochowano 37-letniego więźnia politycznego Walerija Marczenkę. Nie odsiedział nawet roku z zasądzonego mu wyroku — 10 lat łagrów o szczególnym (celowym!) rygorze oraz 5 lat zesłania, z uznaniem za szczególnie niebezpiecznego recydywistę. Czyli przestępcę, który ponownie popełnił szczególnie ciężkie przestępstwo państwowe. Wasyl OWSIIENKO, laureat nagrody im. W. Stusa. Cóż to za przestępstwo? W wyroku Sądu Miejskiego w Kijowie z 13 marca 1984 roku wymieniono szereg artykułów o treści „oszczerczej” i „antysowieckiej”, które Marczenko próbował przekazać lub przekazał na wolność i zostały one opublikowane za granicą jeszcze podczas jego pierwszego uwięzienia (1973—1981), a także podczas krótkiego okresu wolności między pierwszym a drugim uwięzieniem. Lecz dziś mowa o „oficjalnych dokumentach, — cytujemy wyrok, — Ministerstwa Oświaty USRR z klauzulą „Do użytku służbowego”, które trafiły do niego (Marczenki. — W. O.) w niewyjaśnionych okolicznościach: projekt decyzji kolegium Ministerstwa z 29 czerwca 1983 roku „O dodatkowych środkach na rzecz poprawy nauczania języka rosyjskiego w szkołach ogólnokształcących i pedagogicznych placówkach oświatowych Ukraińskiej SRR” oraz projekt „dodatkowych działań” wspomnianego Ministerstwa w tej sprawie. W rękopiśmiennym paszkwilu (liście do Anny-Gali Gorbach. — W. O.) wymienione wyżej dokumenty Ministerstwa Oświaty USRR [Marczenko] oszczerczo nazywa „nowym ukazem wałujewskim”, a samo Ministerstwo — „szowinistycznym”, wzywa do wykorzystywania tych dokumentów w działaniach wrogich wobec ZSRR”. (Z książki: Walerij Marczenko. Twórczość i życie. Oprac. N. Smużanycia-Marczenko, N. Koczan. — Kijów: Sfera, Duch i Litera, 2001. — S. 480). Cóż to za tajne postanowienie, przeznaczone tylko do „użytku służbowego”? Istota jego zawarta jest w tym akapicie: „Podjąć wszelkie środki, aby swobodne władanie językiem rosyjskim na równi z ojczystym stało się normą dla młodzieży, która ukończyła średnie placówki oświatowe, obowiązkiem społecznym każdego młodego człowieka”. Czyli ukraińska młodzież lat 80. miała stać się dwujęzyczna. A ponieważ dwujęzyczność nigdy w historii nie bywała trwała, to następne pokolenie miało stać się rosyjskojęzyczną „nową historyczną wspólnotą — radzieckim narodem”. Bo wstąpić do komunizmu jako Ukrainiec było niemożliwe w zasadzie. To tajne przed skazanym na historyczne niebyt narodem ukraińskim postanowienie Ministerstwa Oświaty USRR zostało przyjęte w wykonaniu takiego samego tajnego postanowienia KC KPZR i Rady Ministrów ZSRR z 26 maja 1983 r. nr 473 o takim samym tytule oraz odpowiedniego rozkazu Ministerstwa Oświaty ZSRR z 7 czerwca 1983 roku nr 63. I działo się to akurat w 80. rocznicę Cyrkularza Wałujewskiego z 18 lipca 1863 roku. Oto najciekawsze z 31 punktów tych „Dodatkowych działań”: „Przy nauczaniu języka rosyjskiego i literatury dzielić w szkołach i szkołach pedagogicznych z nierosyjskim językiem nauczania klasy i grupy, większe niż 25 uczniów, na dwie grupy”; „udoskonalać sieć szkół ogólnokształcących z rosyjskim językiem nauczania”; „zapewnić bezwarunkowe rozszerzenie sieci szkół i klas z pogłębionym nauczaniem języka rosyjskiego i literatury”; „opracować rekomendacje dla wychowawców przedszkoli i rodziców w zakresie nauki języka rosyjskiego przez dzieci w starszym wieku przedszkolnym”; „przewidzieć w projektach budżetów na 1984 rok środki na podwyższenie stypendiów dla studentów-rusycystów”; „na podwyższenie (16%) stawek wynagrodzenia nauczycieli klas przygotowawczych i pierwszych, którzy prowadzą zajęcia z języka rosyjskiego”. (Rusyfikacja Ukrainy. Zbiór popularnonaukowy. Kijów: Wydawnictwo Ukraińskiego Komitetu Kongresowego Ameryki. — 1992. — S. 242—250). A w carskiej Rosji nauczycielom i popom „za zrusyfikowanie kraju” dopłacali 20%… Zrozumiałe, że: „Rozpowszechnione za granicą, — znowu cytujemy wyrok, s. 481, — egzemplarz artykułu i dokumenty Ministerstwa Oświaty USRR trafiły do tak zwanej służby prasowej UGWR (Ukraińska Główna Rada Wyzwoleńcza) w Nowym Jorku i zostały wykorzystane przez wskazane antysowieckie centrum nacjonalistyczne w prowokacyjnych działaniach przeciwko ZSRR. W szczególności w gazecie Swoboda (USA) z 31 sierpnia 1983 roku na podstawie tych dokumentów został wydrukowany złośliwy paszkwil o treści antysowieckiej pod tytułem „Natarcie nowożytnej wałujewszczyzny na język ukraiński””. Zgódźmy się, że demaskowanie polityki kolonialnej — to rzeczywiście szczególnie ciężkie przestępstwo państwowe. Jakże te wysłane przez Marczenkę za granicę dokumenty znalazły się w łapach KGB? A przez sowieckich agentów, którzy węszyli nawet w UGWR: „Fotokopie rękopiśmiennego dokumentu „Droga Pani Halu” i wskazanych projektów dokumentów dotyczących poprawy nauczania języka rosyjskiego w grudniu 1983 roku nadeszły w pokaźnym pakiecie pocztą ze Stanów Zjednoczonych Ameryki na adres Ministerstwa Oświaty USRR od osoby, która się nie przedstawiła. Te fotokopie zgodnie z art. 396 Przepisów pocztowych zostały zatrzymane w międzynarodowym oddziale Kijowskiego Urzędu Pocztowego przy dworcu i sprawdzone przez cło, po czym przekazane do KGB USRR jako takie, które mają klauzulę „Do użytku służbowego”. (Wyrok, s. 481). Walerij Marczenko nie podpisywał się pod swoim listem do diaspory. Kagebiści go „wyliczyli”. A żeby ukryć swoją zagraniczną agenturę, podczas rewizji i aresztowania 21 października 1983 roku przynieśli te dokumenty ze sobą do mieszkania Marczenków — i szybko „wykryli” je w szafce pod telewizorem i próbowali oskarżyć ojczyma Walerija, Wasyla Iwanowicza Smużanycię, że to on wyniósł je z Instytutu Pedagogiki i dał Walerijowi. A Walerij mówi im: „Coś wasza praca bardzo brudna. Z zapachem wasza praca. Coś nie to mówicie: przy czym tu mama, ojciec? Dajcie ze mną rozmawiajcie, co wam tu trzeba”. „Rozprawił się” z nim sędzia Hryhorij Iwanowycz Zubec, wówczas zastępca przewodniczącego Sądu Miejskiego w Kijowie. 13 marca 1984 roku sąd pod jego przewodnictwem zasądził Walerijowi maksymalny wyrok. Faktycznie był to wyrok śmierci, bo oskarżony miał ciężką chorobę nerek — zapalenie nerek. I sędzia dobrze o tym wiedział. Ba, nie po prostu maksymalny, a 40-letni wyrok: za art. 62 cz. 2 KK USRR — 9 lat łagrów o szczególnym rygorze, a za odpowiednimi artykułami KK RFSRR i Kazachskiej SRR — 10 i 6 lat. Razem 25 lat. Ale mniejszy wyrok wchłania się w większy. I jeszcze trzy razy po pięć lat zesłania („przestępstwa” Marczenko popełniał także w obozie koncentracyjnym na Uralu i na zesłaniu w Kazachstanie). Jak długo miał żyć Walerij, żeby odbyć tę karę! Ostatni dialog między prokuratorem Popowem W. I. a Walerijem Marczenką dotyczący jakiegoś „dokumentu” był mniej więcej taki: Prokurator. W jakim celu został sporządzony antysowiecki, wrogi w treści dokument? W. Marczenko. W celu powiedzenia ludziom prawdy. Prokurator. Twierdzisz, że wszystko, co napisałeś, to prawda? W. Marczenko. Najczystsza. Prokurator. W jaki sposób ten dokument trafił poza mury poprawczaka? (Poprawcza kolonia pracy. — W. O.) W. Marczenko. Nie powiem. Prokurator. Dlaczego? W. Marczenko. Bo wy wsadzacie ludzi. Wam prawda nie jest potrzebna, wam potrzeba człowieka do więzienia wsadzić. Prokurator. W jaki sposób wskazany dokument trafił za granicę? W. Marczenko. Tego nie wiem… Nie powiem… Jednemu Bogu wiadomo… Nie odpowiem… Prokurator. Marczenko, wyobraź sobie, co by było, gdyby każdy człowiek w naszym kraju zaczął pisać, co mu się żywnie podoba, a na dodatek przekazywać to za granicę? W. Marczenko. Byłoby tak, jak w prawdziwym demokratycznym kraju. Prokurator. W jakim celu wskazany dokument został przekazany za granicę? W. Marczenko. W celu opublikowania w prasie i żeby ludzie czytali. Prokurator. Czy jesteś zadowolony z tego, że tam go drukują, a nawet przekazują przez wrogie stacje radiowe? W. Marczenko. Oczywiście. Jeszcze bardziej byłbym rad, gdyby został wydrukowany w moim kraju. Podczas rozprawy sądowej Wałerij Marczenko czuł się źle, pojawiały się kolki nerkowe, bolała go głowa. Stać mógł, jedynie opierając się o barierkę, prosił strażników o wodę. Na pytanie sędziego — czego oczekujesz od sądu, Wałerij Marczenko w końcu się wypowiedział: “No to dawajcie już te wasze 15 lat!”. (Z książki W. Marczenki “Twórczość i życie”, s. 470). Oto postawa obywatelska Ukraińca. A współcześni “przedstawiciele ukraińskiej inteligencji” zbili się w stadko i polecieli na Krym klękać przed cudzoziemcem Janukowyczem w sprawie języka ukraińskiego. A on wytarł o nich swoje krokodyle buty i podpisał jeszcze jeden “cyrkularz wałujewski”. “Najcięższy spadek, jaki kolonizatorzy pozostawiają swoim koloniom, — to inteligencja, wychowana przez kolonizatorów”. (Mahatma Gandhi). A co z sędzią Zubcem? Oprócz Wałerija Marczenki, w latach 80. skazał jeszcze Wałerija Krawczenkę, Hennadija Kiszkina, Stanisława Chmelewskiego. Wszyscy oni na mocy tych samych sowieckich praw zostali zrehabilitowani z powodu braku znamion przestępstwa. Przy czym Krawczenko i Chmelewski — jeszcze przed uchwaleniem przez Najwyższą

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

wielu. Współbrzmi z nim nasz współczesny: „Człowiek-słowo, człowiek-czyn, człowiek-wulkan, człowiek-wyczyn, człowiek-legenda” (M. Słaboszpycki). Choć to dziwne, ani tu, ani tam nie ma ani kropli przesady. Kluczową charakterystyką Bahrianeho jest człowiek-opór. Opór zaczął się jeszcze wtedy, gdy ucząc się w rosyjskiej szkole, chłopiec zaczął pisać wiersze po ukraińsku. Opór określił jego wybór ideologiczny, kiedy czerwoni „kibice” losu ludu pracującego zabili jego dziadka i wuja. Mimo zdumiewającej gęstości charakteru, Bahrianyj-poeta to twardy orzech do zgryzienia. Chaos, poszukiwania, ruch — to z konstatacji S. Hordynskiego. Coś podobnego odczuwa przy pierwszym poznaniu także współczesny badacz. Aby zrozumieć Bahrianeho-poetę, trzeba zrozumieć Bahrianeho-człowieka w całej sumie zainteresowań. Zważywszy na popularność jego prozy, przetłumaczonej na kilka języków obcych, bardzo łatwo pójść błędną drogą i zlekceważyć jego poezję. Przyjąć ją jako coś pomocniczego, drugorzędnego. Tak nie jest, ponieważ Bahrianyj jest poetą. Dla wnikliwego badacza jego twórczości H. Kostiuka — przede wszystkim poetą. Wypowiadał się w tym samym duchu sam Bahrianyj. Mamy świadectwa także obcojęzycznych znawców jego twórczości. W szczególności francuskiego krytyka, członka Akademii Goncourtów — André Billy’ego. Jego zdaniem „Sad Getsemanski” został napisany przez poetę. Zauważył to również krytyk V. Volman z innego francuskiego tygodnika. Lecz mimo tych i innych autorytatywnych I nie płacze matka, i nie tęskni dzwon, I nikt już ich nie będzie zbierał. Nie przygarnie ich wiatr — tylko sadza sama. Brat brata nie znajdzie, i sióstr nie ma. I dzieciom już matek nie znaleźć. I nawet nie wiedzieć, gdzie stawiać krzyże? — Piroksylinowy odór i pył. Miliony trupów obeszły się bez mogił. Rozmiatane kości zgniją bez krzyża… Hej, ty, Ziemio moja złota? Przed kim, przed czym zawiniłaś? I jakich nie karmiłaś jeszcze kruków!? I któż nie znęcał się nad twoją pięknością?! I jakich brakowało jeszcze Judaszowych sił, Żeby i kości dziadowskie podnieśli z mogił I przemieszali Z kośćmi wnuków?! Milczy Hulajpole, milczy Hulajpole, Spalone chciwością i zdradą Judaszową, I leżą jego dzieci — leżą sokoły… I nikt nie powie nigdy-nigdy, Że i oni, że i oni byli ludźmi. Hej, i byli ludzie — dumni orły! Tylko że prości i niełukawi byli. O, wy, co ten kielich straszny podali, Czy samiż wy go pili?! Nie tęskni dziewczyna, nie płacze siostra I rąk nie łamie matusia stara, — Odpłakała dosyć — nie słychać nigdzie. Ani wiatr nie wieje, ani kruk nie spada. I ptaszyna tęskna ucieka także… Hej, ty, Ziemio moja! Za coż!? Za to, żeś Ty dzika była i płodna, Jasna, jak czerwona kalina, Za to, żeś Ty słońcu bliska i rodzona, I miła, jak ta dziewczyna! ki pod względem objętości poemat „Skelka” zostały napisane w młodym wieku i w rekordowo krótkim czasie. Jako liro-epik i satyryk Bahrianyj odpychał się od Szewczenki, aż po środki wyrazu, pełen gniewu demaskatorski polemizm. Bohater „Skelki” wprost nawraca do obrazu Jaremy w „Hajdamakach”. Poematy Bahrianeho to konkret i malarstwo. Bez wątpienia przysłużył się temu nie lada talent malarski. „Skelka” — to niemal kinematograf. Pod względem przedmiotowości, wyrazistości, wypisania epizodów. I to mimo pewnego tematycznego anachronizmu, który skłania do wspomnienia Szewczenki z jego motywem skrzywdzonego kobiecego losu. H. Kostiuk nazywał Bahrianeho poetą wielkiej wyobraźni i samodzielnego obrazowo-artystycznego widzenia. Zauważał wielopłaszczyznowość obrazu, niepodrobiony liryzm, rytmiczną i eufoniczną świeżość, pieśniowość, szczególną nutę „filozoficzno-społecznej medytacji z wyraźnym skłonem do satyryczno-inwektywnej poezji”. Z tych definicji należałoby wyodrębnić wielopłaszczyznowość. Możliwe, że właśnie w niej kryje się przyczyna, że najlepsze rzeczy Bahrianeho: „Hulajpole”, poemat „Złoty bumerang”, „Mongolia”, „Psi bankiet”, „Blokada” i szereg innych są nieprzeczytane lub przeczytane powierzchownie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Iwan BAGRIANYJ (1906—1963) Wojownik

Opracowanie i autor rozpraw literacko-krytycznych laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ Przyjacielu, przyjacielu! Precz ze smutkiem! Urodziliśmy się do walki. I. Bagrianyj jest jednym z pisarzy o burzliwym temperamencie, rzadkiej celowości. Dlatego odbierany jest jak oślepiające fajerwerki. Dlatego tak trudno rozgraniczyć, poukładać na półkach jego talenty. Zdumiewająco integralna natura. Poeta, prozaik, publicysta, malarz, polityk — to wszystko on, Bagrianyj. I na wszystkim piętno osobowości, która niczym karty potasowała swoje cnoty i podporządkowała je jednemu celowi — walce o wyzwolenie Ukrainy. „Bagrianyj — człowiek, którego życie i twórczość — jedno uparte i heroiczne, wielkie NIE: nie — rusyfikacji, nie — cenzurze, nie — bezprawiu, nie — nieludzkości, i tysiące mniejszych nie, poniesionych i potwierdzonych przez tortury i fronty, przez wyczyn pracy i pracę wyczynu”. Te słowa należą do jego współczesnego, skąpego w pochwały J. Sze- Hulajpole Leży Hulajpole we krwi i łzach, Zdeptane, śmiercią zaorane, W bombowych kraterach i czaszkach, W łuskach, W oparzeniach, W mięśniach, W drzazgach… I nawet nie kraczą wrony — Przerażają się kruki, mijają z daleka, — Szczerzy się strasznie, śmierdzi ziemia. Śmierdzi i dusi fosforem i trotylem, Palonym mięsem i dynamitem… I już nie pojmiesz tutaj, gdzież było ciało?! Gdzie były oczy?! Gdzież tutaj mogiły?! Gdzie matki, a gdzie dzieci!? W wichrach ziemi, w hekatombach ruin, W czarnych rozdziawionych kraterach Z dzieci od drobnych tylko pył jeden… świadectwa, Bagrianyj-poeta znalazł się na peryferiach uwagi. W jego poezji, zwłaszcza wczesnej, odbijają się chyba wszystkie kierunki i szkoły literackie. Jest patetyczny, retoryczny, deklaratywny, ale też kontemplacyjny, wyciszony, zapatrzony w pejzaż, zwłaszcza ukraińskiego Lewobrzeża, jak w „Skełci”. Jest ogólny i konkretny. Niezdarny i wyrafinowany. Improwizacyjny i doskonały. Nadhiperboliczny i zwyczajny. Malowniczy i ascetyczny. Epatujący i „normalny”. Bryłowaty i gładkopiszący. Melodyjny i prozaiczny. Złożony i prosty. I ponad wszystkim dominuje charakter, pasja. Czasami jest jej więcej niż poezji. To dało podstawy I. Kaczurowśkiemu do mówienia o „rwącej energii wyrazu”. Obserwacja słuszna. Ale Bagrianyj jest rwący nie dlatego, że „tak wtedy pisano”. Rwączość jest organiczna. Wynik charakteru, nastawionego na permanentny opór i walkę. Wielomówność Bagrianego-poety tłumaczy się skłonnością do liryki epickiej, do rozbudowanego, z odgałęzieniami płótna fabularnego, co wcześnie wyodrębniło go spośród rówieśników. Talent powieściopisarski szukał wyjścia już od pierwszych kroków w poezji i w dalszej kolejności dał najpoważniejsze owoce właśnie w gatunku poematu. „Mongolia”, „Ave Maria”, a zwłaszcza wiel- Za to, żeś w nędzy rosła, a kwitła! Że Wolności ojczyzną zawsze byłaś. Grzmiąca, śpiewająca Ziemio moja! — Któż rozsądzi!? Jaki sędzia!? Milczy Hulajpole, straszne i rude. A wskazówka powoli idzie i idzie… Niech idzie. Niech ścieka żałoby chwila. Niech żarzy ta ziemia i milczy. Niech nieuchronność wyrok wiedzie. Niech wskazówka do kreski idzie, — Aż póki nie stanie na granicy tej, Co stoi Sąd Ostateczny na niej, Aż póki nie krzyknie ktoś w mgle strasznej Straszne i nieubłagane — „STÓJ!!!” Zachwiały się mgły, jak fatamorgana. Ktoś już woła. Gdzieś już nęci… Już wiatr żałobę odbył i wstaje I chmurę niesie, jak sztandar swój. Już wiatr szumi i piołun dudni… Ktoś tam ponury, jak cień, idzie, — Stąpa zadumany i milczący W kirei swojej bojowej. I koń gdzieś osiodłany, kuty już Strzyże jednym uchem i tęsknie rży, I okiem krwawym w noc spogląda… To nie cień — to straszna mara. Wstaje od rozrytych mogił i ruin, Idzie Hulajpolem — przechodzi jeden. Idzie milczący i blady, jak mgła, — Groźny, straszny ataman. Idzie ataman po ruinach, jak cień. Stąpa po odłamkach wszystkich pokoleń. Nad kraterem czarnym ponuro staje. Ręką zatrzymuje serce swoje. Dotyka nogą trzy czaszki on — Z współczesnych poety tylko Kostiuk, zdaje się, zrobił zdecydowany krok w tym kierunku. Mówiąc o „Mongolii”, napisanej w wieku 20 lat, słusznie zauważył, że sam ten obraz wzięto „dla udziwnienia”, w rzeczywistości zaś poemat — to projekcja na współczesność. O poemacie „Złoty bumerang” wypowiedział się w tym duchu, że tak potężnej siły słowa o kosmosie, „z posmakiem intymności, ironii i sarkazmu” literatura ukraińska jeszcze nie miała. Ciekawe podejście do „Hulajpola”. Krytyk unika kategoryzmów, bezapelacyjnych konstatacji i charakterystyk. Wyrażając zachwyt, ucieka się do przypuszczeń i tym od razu zjednuje sobie czytelnika. „…to nie jest poezja w zwykłym rozumieniu. Co to jest — od razu trudno określić. Jasne jedno: to straszny krzyk duszy poety, krzyk przypadkowo, w siłę zawodowego nawyku, zapisany. A może, to wizje wielkiej pasji i nienawiści, wizje subiektywnego, hiperbolizowanego widzenia świata, objęcia strasznej, ale detalu, jakiegoś zakątka? A może, to filozoficzno-psychologiczne zrozumienie doby przedednia bomby atomowej? Może, to świadectwo wszechstronnego głębokiego widzenia i odczucia naszych dni? A może, chaotyczne marzenie, alogizm, bezgruntowie chorej duszy? Może, wołanie, błaganie, przestroga… A może, to wiara, głęboka i fanatyczna wiara w groźnego, niepokonanego mściciela ogólnonarodowego?” Kostiuk mimochodem wyjaśnił, dlaczego dotąd przed poezją Bagrianego w niezdecydowaniu zatrzymuje się analityczne pióro. Zbyt wiele owych „a może”. Powróciwszy do poematu już po śmierci autora, badacz stwier- I czarny, i żółty, i biały jeden: …Prapradziad był, Pradziad… I syn… Było Hulajpole, było Hulajpole! — Jak burzliwe morze, kipiało i huczało. Były w nim dzieci, hej, były sokoły! I nie było siły takiej nigdy, Żeby skuliło, żeby ich zniosło. Trzy czaszki pełne surowej ziemi… Sekundy biegną w żrącej mgle — Wskazówka idzie do swojego celu… Lecz nic nie wypełnia pustki. Mara blednie, chwiejna, jak złudzenie, — Fatamorgana, fatamorgana. Wiatr szumi. I piołun dudni. I koń rży… Lecz nikt nie idzie! Nie słyszy nikt i nie widzi go, Jakby nie było rodu tego! Jakby nie było już dumnych, tylko podli i pokorni, — Nędzni prorocy i kłamcy, Drobni politycy i gaduły, I paralitycy… — tylko oni — Sprzedani, zdradzeni i niewierni. Miecz nie trzyma się w ich ręce, I przerażenie na twarzy. O, gdzieś Ty, Mężny, Prosty i Wielki — Błogosławiony na miecz i boje?! Wybuchają jękiem, wybuchają krzykiem, — Czekają Ciebie sieroty twoje i kaleki I niepomszczone dzieci twoje! Uderz gromami. Wichrem przyjdź. I poprowadź! I poprowadź…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

nie szukać w niej ani czystego języka, ani praw poetyki. A przyjmować jako krzyk skrajnie napiętych nerwów. Stąd, powiadają, i jej niezwykła składnia: ciężka, ostrokątna, łamana. Składnia poematu, który odbiera się jako odłamek nieludzkiej epoki i duszy poety. To wielkie szczęście, mówi ten wnikliwy analityk, że utwór Bahrianeho nie jest planowany, nie jest wygładzony, nie jest skomponowany według normatywnych przepisów. Że język jego nie jest językiem uregulowanym, wyrafinowanym. Inaczej byłby to fałsz, utwór straciłby swoją wybuchową siłę. Czas rozjaśnia. Dziś nie ma wątpliwości: „Hulaj-Pole” to krzyk o Ukrainę w jej historycznej ciągłości. Dominanty poematu to pasja, skala, synteza. Te cechy znowuż kierują ku Szewczence. Ale i ku Biblii. A także ku „Galileuszowi” Płużnyka. Aż do częściowego intonacyjnego echa. I to pomimo światopoglądowej polarności tych poetów. Bahriany z właściwą sobie bezpośredniością wiele razy mówił o przeznaczeniu słowa. W liście do I. Twerdoho pisał, że prawdziwa poezja jest „poza granicami jakiegokolwiek kanonu”, jego ostre wystąpienia przeciwko neoklasykom to opór człowieka, który przestrzega innych zasad ideologicznych i estetycznych. Organiczny opór człowieka czynu, nieprzejednanego wojownika ze złem, dla którego niedopuszczalne są nie tylko słabości i kompromisy, ale i jakakolwiek bierność, jak i dezercja w kulturę. Jeszcze całkiem młody, w przedmowie do poematu „Ave Maria”, zuchwale zadeklarował: „Nie nazywaj mnie poetą, przyjacielu mój, bo poeci to obecnie jeszcze kategoria przestępców, do której nie należałem i nie chcę naleO, gdzie Ty, Groźny, Straszny, Niepokonany! Jak Bóg, Ognistolicy! Jak ziemia, Czarny! Miecz sprawiedliwości! Kara Pańska! — Gdzie Ty — Mścicielu ogólnonarodowy?! Bezlitosny, i nieubłagany, I nierozsądny, i przedwieczny. Ze wszystkich okrutnych jedyny sprawiedliwy! Straszny, Apokaliptyczny! Niewinna krew — klątwa Twoja. Ty — jedyny ze wszystkich Sędzia. Cień Twój chodzi. Wiatr dudni… Idzie po kościach on. Idzie… Idzie!!! (Wskazówka dochodzi do swojej granicy). — Chodem ciężkim idzie, jak obcy, Wpatruje się w milczeniu w serce swoje, — Patrzy w głąb — i nie widzi go, — W mękach, w ogniu obróciło się w taki Kamień Opalony i ciężki. On wychodzi na dzikie urwiska ruin. Jak czarny orzeł, spogląda sam. Wiatr opończę mu rozdyma… „Nie ma!… Jeszcze orląt nie ma…” Jeszcze leżą między rozrytymi dziadowskimi mogiłami. Jeszcze połykają glinę, łzy i pył. Jeszcze ich nie uskrzydliła rozpacz i gniew Do straszno-sądnych bojów. Kielich nie pełny. Jeszcze kropla pada. Jeszcze wskazówka do kreski swojej idzie…żeć. Nie nazywajże mnie poetą! Ja chcę być tylko człowiekiem, których tak mało na świecie”. Był i pozostał człowiekiem, których rzeczywiście mało w literaturze. Nie złamał się, wytrzymał tortury w stalinowskich katowniach. Kosztowało go to zdrowie. Aresztowany w wieku 25 lat, w wieku 32 lat został emerytem. Nie mniejszych, a może i większych tortur, bo od swoich, zaznał na emigracji. Chodzi przede wszystkim o komarzą drobnicę, która kąsała, wykańczała go moralnie, naklejała na niego etykietę „sowieckiego agenta”, który próbuje rozłożyć ukraińską emigrację politycznie, wybijała okna w jego mieszkaniu, groziła śmiercią jemu i członkom jego rodziny, nieustannie szczuła w prasie, a nawet — Everest podłości! — opublikowała nekrolog za jego życia. Jeśli do tego dodać polemiczne wystąpienia takich autorytetów jak D. Doncow, W. Derżawyn, J. Klen, I. Koszeliweć, z których niektóre sprowokował, powiedzmy dla sprawiedliwości, on sam, i dołączyć do tego bukiet jego dolegliwości — cukrzycę, gruźlicę, chorobę serca, to pozostaje tylko dziwić się niezłomności tego zranionego ducha. Duch wytrzymał. Nie wytrzymało ciało. I spłonął w wieku niespełna 57 lat. Rozmyślając nad tym, dochodzi się do wniosku: „Hulaj-Pole” to także wyraz osobistego, dogłębnego. I przekonujesz się o trafności formuły Schopenhauera: styl to fizjonomia ducha, on dokładniej odzwierciedla człowieka niż twarz. Bahriany miał moralne prawo do osądów i wyroków: „Poeci — eunuchy w nasz dwudziesty wiek”. Precyzował: „Ja tylko o moich ziomkach”, o tych, którzy „w kapeli eunuchów przy kacie”. On pieści rękojeść i czeka: …Wam mało na świecie sierot i kalek?! Nadchodzi M Ó J! R O K!!! I gwizdnie On tak, że mgła opadnie. Jęknie ziemia i zahuczy. Zadrży Hulaj-Pole niespotykanie jeszcze. I — lawina popłynie. Nieubłagana. Bezodwieczna. Straszna. Apokaliptyczna. I przybiją oni serce, jak sztandar, na słupie… I wstaną kalecy… I wstaną ślepi… I rzucą się młodzi… Mężni… Starzy… I siostry zgwałcone, i matki… I dziecię podawać będzie karabin i nabój W ten święty, straszno-sądny bój… Przetoczy się wichura. I nie pomoże ani „Boże mój!”, I nie uratuje „ratunku!” powalonych twarzą do ziemi… Hej, odmierzone będzie i miarą godną! Zatarasują się kratery kośćmi wrogimi, Czaszkami grabieżców i dzieciobójców. Nad głowami gwałcicieli i łotrów Długotolerancyjni dokonają Sądu. I rozwieją pył. I rozwieją proch. I legną sami na cudzych kościach. I wiatr nad nimi, jak tarcza, przybije — Jak Miecz Sprawiedliwości — imię Twoje. Leżeć będą tam, żeby kiedyś zakwitnąć. Leżeć będą wszyscy. I nad wszystkimi — Ty I serce Twoje. I nie weźmie ich zgnilizna — Ofiarowanych W imię pokoleń. Płynąć będą światy mimo serca Twego. Kwitnąć będzie macierzanka. I nie będzie tego, Autor „Hulaj-Pola” i „Złotego bumerangu” znał i szanował twórczość Rylskiego, Bażana, Tyczyny, Sosiury. I jednocześnie na pytanie — kto jest największym poetą na Ukrainie? — odpowiadał tak: jeśli chodzi o renegactwo — to Rylski, jeśli o kompartyjność — to Bażan, jeśli o akademickie tchórzostwo — to Tyczyna, jeśli o rozpustę — to Sosiura. U czytelnika, który otworzy książkę Bahrianeho na jego marszach i hymnach z ich nieuniknionymi rozwiązaniami na wprost, czy który zna poetę z tekstów tradycyjnego gładkopisu, może powstać błędne o nim wrażenie. Na pierwszy rzut oka Bahriany jako autor popularnego poematu „Anton Bida — bohater pracy” — to niby odwrót od siebie. „Rwana energia wypowiedzi”, złożone konstrukcje składniowe ustąpiły tu miejsca mówieniu wprost i zrozumiałości. To wprowadziło w błąd nawet głębokomyślnych. Kaczuriwśkyj, choć postawił go w rzędzie z „Komu na Rusi żyć dobrze” Niekrasowa i „Wasilijem Tiorkinem” Twardowskiego, mimo wszystko wydał werdykt, że wartość poematu jest wyłącznie „propagandowa”. Bardziej przenikliwy okazał się Kostiuk, który nazwał go błyskotliwym. To prawda, zwłaszcza jeśli wychodzić z założeń poety dotyczących „emancypacji prostego słowa”. Tak śmiać się ze strasznego, tak pomysłowo na zwodniczo beztroskiej nucie przedstawić historię zniewolenia Ukrainy przez bolszewizm i nie zejść na fałsz nie zdołał żaden z ukraińskich poetów. I jeśli już mówić o zaletach literackich, to jakież są stosowne w poemacie, jak oczarowują w nim świadome powtórzenia, ogólnie cała jego wymyślna Kto by Ciebie osądził za czyny Twoje, — Takiego Nie ma sędziego! A jeśli gdzieś jest — zabij i jego! Żeby znał miarę morza Twego. Płynąć będą światy mimo serca Twego. Gęstnieć będzie nad makami słoneczny gong. I gęstnieć będzie w wiekach Twoje imię — Jedyny, największy ze wszystkich Sędzia! Błogosławiony. Potężny, jak łany i błękit. Wieczny W sercach pokoleń! Styczeń, 1944 r., Tarnopol * * * Przepiórka w życie — radość. W pszenicach chabry — smutek. Wrona z pól — żal. Hej, ty, koniu, wybij iskrę! Wybij iskrę! Rzuć znużenie! Na zakręcie na stromym Nam nie przystoi żal. Pogorzały błękit — na burze. Posmutniała dal — na łzy. Migocze — na krew. Przyjacielu, przyjacielu! Precz ze smutkiem! Urodziliśmy się do boju. Nam iść razem z tobą Przeznaczyła miłość. Mgłą wróg? — W błyskawicę! Kto sędzią? — W groźną stal! Żeby na świat błogosławić się zaczął nasz dzień i czas. Po bojach i klekocie wstanie dzień w jasnym kwitnieniu. struktura. To ludowy pogląd na tragedię. Mamy potwierdzenie powiedzianego przez Kostiuka o Bahrianym jako o poecie wielkiej wyobraźni. I nie odrzucamy przy tym jej propagandowej wartości. „Antin Bida” ostudził głowy wielu z tych, którzy gotowi byli uwierzyć radzieckim agitatorom i zgodzić się na dobrowolną repatriację. Niecodzienny talent Bahrianego-satyryka odbił się także w jego pamfletach i parodiach. Jedna z nich: „Jak utnie Kosacz, To już wybacz, Nie utnie czytelnik, Choć siądź i płacz. Nie płacz, czytelniku, Niechaj Kosacz. Nie płacz, Kosaczu, Niechaj czytelnik”. O tej stronie talentu poety często się zapomina. Jeszcze niesprawiedliwość: prawie całkowicie wypadł z obiegu Bahriany jako autor utworów dla dzieci. Zwłaszcza „Bajki o bocianach i Pawliku-podróżniku” oraz poemat „Telefon”. Nie zaprzeczając wpływom, w szczególności Czukowskiego, mimo wszystko musimy oddać należne wyobraźni autora i jego kunsztowi. Utwory te należałoby wydać, jak, nawiasem mówiąc, i „Antona Bidę” z pomysłowymi rysunkami autora. Zgadzając się z tymi, którzy twierdzili o poetyckim „różnozielu” Bahrianego, nie zapominajmy o pozycji poety, który rzucił wyzwanie swojemu czasowi. Ta pozycja jest wyraźnie zaznaczona w jego „Myślach o literaturze”. Bahriany, mimo wszystkich wojowniczych haseł, był człowiekiem szerokich poglądów. Jest gotów zgodzić się z tymi, którzy uważali, że literatura powinna utrwalać rzeczywistość z bezstronnością lustra. I nawet z apologetami sztuki dla sztuki. Ale z istotną poprawką: podobne jest możliwe tylko na odpowiednich etapach i w odpowiednich sytuacjach. Motywacja: jeśli wróg ze swojej literatury uczynił narzędzie duchowego i moralnego zniewolenia, wszystkie inne poglądy na przeznaczenie słowa są absurdalne. Droga każdej wielkiej literatury — to droga walki. Wielka literatura zaczyna się od uświadomienia wielkiego przeznaczenia. Potężnego ładunku ideowego jako siły napędowej. Motyw znajomy, nie przez niego wymyślony, ale napełniony cyrkulacją jego buntowniczej krwi. Co przetrwało, co jest aktualne z konstatacji i ostrzeżeń Bahrianego? A chociażby to. Poeta zadaje pytanie — dlaczego Ukraina ma koniecznie orientować się na Europę czy jeszcze na kogoś? I na śmiałe „dlaczego?” śmiało pyta: a na kogo orientowali się Homer, Wergiliusz, Katullus? Autor „Słowa o wyprawie Igora”? Na kogo orientowały się światła Europy, że mamy na nich się orientować? Wielka literatura — to literatura narodowa. Jeśli chcemy ją mieć, to ani powtarzać, ani przeżuwać cudzego nie powinniśmy. Potrzebni są ukraińscy Szekspir, Cervantes, Balzac, a nie ich epigoni. I niepotrzebna jest literatura zboczeń. Intelektualnych i seksualnych. Trująca literatura jest tak samo szkodliwa, jak i trująca kiełbasa. I — formuła: „Nie przez orientację, nie przez międzynarodowe do ukraińskiego, a przez nasze narodowe (wyróżnione przez autora — W. B.) do ogólnoludzkiego”. Taki jest Bahriany-współczesny. Niemądrze jest zagłuszać ten trzeźwy głos, mechanicznie wystawiając w funkcji miecza i tarczy estetykę. „To, czego dokonał Bahriany, nie zostało przemyślane” — mówi jego biograf i dociekliwy badacz O. Szuhaj. Przemyślujmy więc. I przyszłe pokolenia przypomną sobie o nas. Przepiórka w życie — czułość. W pszenicach chabry — duma. Mak czerwony — krew. Przyjacielu, przyjacielu! Precz ze smutkiem! Urodziliśmy się do boju. Nam iść razem z tobą Przeznaczyła miłość. 1926, Baturyn Rybacy Słońce skłoniło się nad grzbietem — Patrzy w siwą mgłę. „Nuże, Iwasiu, naprzyjmy!” „Nuże, Iwan…” Łódź. Jak ślizgawka, wody. Wiosła — błyszczące miecze. Szept trzcinami brodzi, W daliach ktoś pieśń wywodzi, A przepiórka krzyczy. Tam, za tą zatoką, Tam, gdzie wierzby stare, — Siwy dziad nad pałką Wodną zdejmie z tyczek żaki — Na noc cichutko rozstawi… Ukryje tyczki w szuwarach I przeżegna trzciny, Żeby strzegły do świtu… Księżyc i gwiazdy wysokie, Niebo i wody głębokie, Gwiazdy na dole i w górze, — Żeby strzegły do świtu… Słońce schowało się za grzbietem, Zatonęło w siwej mgle. „Nuże, Iwasiu, naprzyjmy!” Słońce — schowało się za grzbietem. „Nuże, Iwan…” 1925

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Czysty sercem Pamięci Bohdana Stupki

Wołodymyr MELNYCZENKO, dyrektor generalny Narodowego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. G. Szewczenki. Zakończenie. Początek w nr 35, 36, 37, 38, 39, 40 za 2012 r. 2012: laska i skrzydła. 28 czerwca przyjechałem do Kijowa i od razu udałem się do Stupki, który już od kilku dni leżał na oddziale urologicznym w Feofanii. Była przy nim Łarysa, a potem podjechali Ostap z Iryną, małym Bohdanem i Dmytrem. W obecności Łarysy uzgodniliśmy z nim okładkę książki (przywiozłem dwa warianty). Potem Bohdan Sylwestrowycz zasnął i wszyscy się rozjechali, a ja czekałem, aż się obudzi. Kiedy Stupka otworzył oczy, powiedział: „O, Wołodiu!.. Teraz będziemy oglądać fotografie!”. Chodziło o prawie sto czterdzieści zdjęć, zebranych w cztery zeszyty, tak jak zostały one umieszczone w książce-biografii. Szczerze mówiąc, myślałem, że Stupka, który tego dnia czuł się źle, nie będzie wnikał w chronologię i porządek rozmieszczenia ilustracji, właściwie w tym planie niczego nie zamierzał zmieniać, gdyż wszystko zostało już omówione wcześniej. Ale Bohdan Sylwestrowycz krótko i uważnie przyjrzał się każdej stronie i każdej fotografii! W rezultacie wprowadził około dziesięciu poprawek i uściśleń. Kończąc przeglądanie każdego zeszytu z ilustracjami, Stupka podnosił kciuk prawej ręki do góry, jakby mówiąc: „super!”. Bohdanowi Sylwestrowyczowi jednak spodobały się ilustracje do książki. W jego obolałych oczach w tamtych chwilach żarzyły się radość i zadowolenie… Zatem tego dnia — 28 czerwca — nasza wspólna praca nad opracowaniem książki została faktycznie zakończona! Bohdan Sylwestrowycz zapytał o moją nową książkę „Bohdan Stupka: twarzą do historii”. Krótko opowiedziałem o jej planie. Na początku — rozdział „Tajemnice i lekcje wielkich władców”, gdzie będzie mowa o rolach Czyngis-chana i Borysa Godunowa, a także króla Leara i króla Edypa. Dalej rozdział „Oblicza hetmanów” (Iwan Mazepa, Bohdan Chmielnicki, Iwan Brzuchowiecki), gdzie będzie powiedziane także o Tarasie Bulbie. Jeszcze jeden rozdział — „W imieniu narodowych geniuszy” (Hryhorij Skoworoda, Iwan Kotlarewski, Taras Szewczenko, Lew Tołstoj). Wreszcie — „Postacie radzieckiej historii” — role Mykoły Łeontowycza, Ostapa Wyszni, Trochima Łysenki, Wołodymyra Semyczasnego, Łeonida Breżniewa. Powiedziałem Stupce, że jedynie Zygmunt Freud nie wpisuje się w tę koncepcję. Odpowiedział: „No i co z tego, że nie wpisuje się Freud? On jest sam dla siebie!”. Umówiliśmy się na spotkanie następnego dnia w południe… Lecz kiedy przyjechałem do Feofanii i podszedłem do sali, była zamknięta. Okazało się, że wczoraj wieczorem Stupkę przeniesiono na reanimację. 30 czerwca Bohdan Sylwestrowycz wyglądał lepiej i czuł się pewniej i swobodniej. Pokazywał rękę, która jeszcze dzień wcześniej słabo go słuchała. Teraz opisywał nią, prawda, że powoli, plastyczne i płynne ruchy i mówił: „Byłbym niezłym dyrygentem… Jeszcze nie jest za późno zmienić zawód…”. Jeśli przedwczoraj Stupka nic nie jadł, to teraz apetyt powracał… Weszła pielęgniarka, w rozmowie z nią Bohdan Sylwestrowycz z jakiegoś powodu starannie i ładnie zaśpiewał: Do domu jadę, wiozę podarki dla mamy — chustkę, dla chaty — błękit. Jeszcze dopytał mnie, czy wiem, jak ważny był błękit dla schludności dawnej ukraińskiej chaty… Czy trzeba jeszcze przypominać, że wszystko to działo się na reanimacji?! Widziałem, jak wielki i niepowtarzalny miłośnik życia cierpi z powodu codziennego, bezlitosnego, nieuchronnego zmniejszania się życiowych radości, utraty zwykłych i codziennych ludzkich możliwości, jaki smutek zagościł w jego cudownie szczerych i otwartych oczach, jak czasami napełniają się gorzkimi łzami, zdaje się, ukrytymi przed otoczeniem… Następnego dnia — 1 lipca — byłem już w Kulikowie. Ze Stupką udało się porozmawiać dopiero wieczorem 3 lipca. Wreszcie wyrzuciłem z siebie swoje wrażenia z wyjazdu do Kulikowa. „No, jesteś taki zuch, że zajrzałeś!” — jakoś szczególnie ciepło powiedział Bohdan Sylwestrowycz. I te słowa były dla mnie najwyższą pochwałą. Na zakończenie rozmowy Stupka jak zawsze życzył: „Daj Boże zdrowia!”. Następnego dnia z reanimacji od Bohdana Stupki zadzwonił Andrij Serdiuk i mieliśmy okazję porozmawiać. Potem, w rozmowie z Andrijem Mychajłowyczem, znów zachwycałem się niezwiędłym humorem i intelektem Stupki, a doświadczony medyk, zgadzając się w tym ze mną, z ogromną goryczą skonstatował skrajnie zły stan zdrowia naszego przyjaciela. Od początku lipca coraz mniej niepokoiłem Bohdana Sylwestrowycza swoimi pytaniami dotyczącymi tej książki, a do głowy coraz częściej przychodziły myśli o niektórych jego scenicznych i filmowych bohaterach — realnych i wymyślonych — ostatnich lat z niełatwymi, tragicznymi losami: król Edyp, pułkownik Taras Bulba, hetman Iwan Mazepa, pisarz Lew Tołstoj, generał Sierow, robotnik Petro Polietajew, głowa rodziny Hryhorij Szamanow… Co więcej, w nowym stuleciu i tysiącleciu Mistrz zagrał kilka ról w kinie i w teatrze, które z historycznej perspektywy kilku lat zaczęły niepokojąco przypominać o sobie w czasach strasznej choroby Stupki. Najpierw była rola Czyngis-chana w filmie „Tajemnica Czyngis-chana” (2002) — artysta genialnie zagrał umieranie wielkiego Mongoła przez cały film. W 2004 roku odbyła się premiera spektaklu „Histeria”, w którym Stupka artystycznie odtworzył odejście w Wieczność wybitnego naukowca Zygmunta Freuda. Wreszcie, pamiętacie finałowy monolog Fausta-Mefistofelesa, ostatniej roli Mistrza na frankowskiej scenie? To przecież wtedy, jeszcze jesienią 2008 roku, wszczął alarm intuicyjnie wrażliwy Ołeh Werhelis: „…Tragiczne tyrady o śmierci, o odejściu trzeba zabraniać! W teatrze z takimi rzeczami (obok Mefistofelesa szczególnie) — nie żartuje się…”. Ale dany przez Boga artysta wybierał role, jak i los, przeznaczone mu przez Pana, i nie nam sądzić ten wybór… Jesteśmy zdolni jedynie zebrać do kupy swoją wiedzę i wrażenia o genialnej, fantastycznej, niewiarygodnej pracy twórczej Bohdana Stupki w teatrze i w kinie oraz oświadczyć, że wszystko to zostało zrobione przez Mistrza, mówiąc słowami Tarasa Szewczenki, „na chwałę naszej przesławnej Ukrainy”. Bohdan Stupka może powiedzieć o sobie słowami Borysa Pasternaka: Cały świat zmusiłem do płaczu nad pięknem ziemi mojej. 6 lipca w Feofanii odbyło się konsylium najlepszych specjalistów, na którym byli obecni Ostap i Iryna. 8 lipca rano rozmawiałem przez telefon z Borysem Olijnykiem i Łesiem Taniukiem (miał urodziny), obaj wielcy Ukraińcy z niepokojem zaczęli mówić o zdrowiu Bohdana Stupki. Dzwoniła Ludmyła Żohol, wypytywała, gorzko wzdychała… Przekazałem Bohdanowi Sylwestrowyczowi pozdrowienia. W porze obiadowej 9 lipca telefon na reanimacji odebrała pielęgniarka Ola: „Jak było, tak jest”. Bohdan Sylwestrowycz spał. Kilka godzin później ta sama Ola powiedziała, że przyjmuje kroplówkę i dalej śpi… Wreszcie pod wieczór Ola przekazała telefon Stupce: — Ma Pan taką miłą pielęgniarkę… — Tak… — Nie obudziłem? — Zasypiałem, Wołodiu… 10 lipca telefon komórkowy Bohdana Sylwestrowycza odbierała Łarysa Semeniwna, a później — Ostap. Stupka spał… 12 lipca rano rozmawiałem z nim samym: — Dzień dobry! — Dzień dobry, Wołodiu! — Pod kroplówką? — Tak! — Słyszałem, że ma być lekarz z Izraela. — Wiem, czekamy… — Teraz pracuję nad rozszerzeniem i pogłębieniem wątku o filmie „Modlitwa za hetmana Mazepę”. — Ciągle pracujesz i pracujesz… „Spokój nam tylko się śni…” — Nie będę męczyć, zadzwonię po obiedzie. — O’kej. Tego dnia udało mi się porozmawiać ze Stupką jeszcze wieczorem. Odpowiedział niespodziewanie żwawym głosem: — O, cześć! — Chyba masz dobrych gości? — Niewielka kompania, ale bardzo inteligentna! Pamiętasz Rohowego? U ministra gospodarki Anatolija Rohowego byliśmy wiosną 2001 roku, kiedy minister kultury i sztuki Bohdan Stupka na wszelkie sposoby pomagał Centrum Kulturalnemu Ukrainy w Moskwie. W czasie choroby u Bohdana Sylwestrowycza bywało wielu przyjaciół, artystów, twórców i po prostu znajomych ludzi. Niestety, nie wszyscy, którzy mogli i powinni byli być, ale wielu… Witał gości ciepło, nie skarżył się, przeciwnie, tłumiąc ból, żartował, rozweselał… I wydawało się — chciało się, żeby z Bożą pomocą wszystko u niego będzie w porządku… Ten dzień — 12 lipca — był jakimś szczególnym, obiecującym. Lecz już następnego ranka okazało się, jak bardzo Stupce jest ciężko: — Daj Boże zdrowia! — I tobie też, daj Boże! — Jak się czujecie? — Całe ciało boli. — Wybaczcie, że Was niepokoiłem. — Nic nie szkodzi, nic nie szkodzi… 14 lipca Bohdan Sylwestrowycz, według jego słów, czuł się trochę lepiej i od razu zażartował, kiedy zapytałem, czy ktoś jest przy nim: „Sam… Sam, sam, całkiem sam!” A 15 lipca telefon wzięła siostrzyczka i przekazała Stupce. „Macie taką dobrą siostrzyczkę dzisiaj”. — „One wszystkie są dobre…” Mówić mu było niezwykle ciężko… Znając każdy alikwot głosu Stupki, jakoś szczególnie boleśnie odczułem, że jego stan zdrowia jest katastrofalny. Po raz pierwszy od dziewięciu miesięcy odważyłem się przelać na papier straszną wieść, którą dowiedziałem się wieczorem 14 października 2011 roku na Święte Pokrowy Przeczystej Bogurodzicy około dziewiątej godziny wieczorem (według czasu moskiewskiego) od Jurija Kofnera, który opiekował się Stupką w Monachium. Powiedział, że Bohdanowi Sylwestrowyczowi lekarze prognozują rok życia… Panie, wybacz, że zapisuję to wszystko… Wieczorem 14 lipca ta sama siostrzyczka potwierdziła, że Bohdan Sylwestrowycz mówić nie może… Rano 16 lipca nowa dyżurna na reanimacji odpowiedziała: „Kroplóweczka kapie, a on drzemie…” Tego dnia na kanale NTN leciał film „Swoi”. Już któryś raz poraziła zdumiewająca organiczność bohatera Stupki! Ile wewnętrznej godności w Starym, który nie ugiął się ani przed władzą radziecką, ani przed Niemcami… Wszystko to nie było grane — było przeżywane, wydobywane z głębi własnej duszy. Zaraz po filmie, który oglądał i Stupka, zadzwoniłem do niego i usłyszałem od lat znane, najcenniejsze słowa: „Tak, kumie!” Wyraziłem swój zachwyt, mówiłem o niepowtarzalności roli, o konkretnych epizodach, bo oglądałem film szczególnie uważnie, a Stupka zgadzał się dwa lub trzy razy: „Tak, Wołodieńko, tak”. W rezultacie powiedział: „Klasyczna rola!” Byłem szczęśliwy! 17 lipca dzwoniłem do artysty dwukrotnie i za każdym razem nie był sam — rano z Iryną, a po obiedzie — z Łarysą Semeniwną. Rano 18 lipca u ojca znów byli Ostap z Iryną. W nocy poczuł się gorzej… Wieczorem — Łarysa Semeniwna. Porozmawiać z Bohdanem Sylwestrowyczem nie udało się… 20 lipca około jedenastej godziny telefon wzięła dyżurna siostrzyczka. „Bohdan Sylwestrowycz śpi?” — „Śpi, i kroplóweczka u niego…” — „Nie jest mu gorzej?” — „Cóż ja wam powiem…”, — westchnęła kobieta. Bohdana Sylwestrowycza odwiedził Andrij Serdiuk. Razem z lekarzami wspominali Mykołę Jakowczenkę, opowiadali anegdoty o nim. Stupka drzemał, ale w ciekawym momencie otworzył oczy i od razu przyłączył się do rozmowy… Znowu dzwoniłem, była z nim Iryna: „Bodia jeszcze śpi…” Następnego dnia — 21 lipca — około jedenastej telefon znów wzięła pielęgniarka: „Bohdan Sylwestrowycz odpoczywa…” — „Nie jest mu gorzej?” Zamilkła… Po dwóch godzinach pielęgniarka powtórzyła: „Odpoczywa…” O trzeciej odpowiedziała Iryna: „Śpi”. Około szóstej rozmawiałem z Ostapem. Sytuacja nie zmieniła się, obok Bohdana Sylwestrowycza była cała rodzina. …Nad ranem 22 lipca przyśnił się (po raz pierwszy w życiu!) Bohdan Sylwestrowycz. Jakoby poczuł się lepiej i od razu nierozważnie poszedł do teatru albo na zdjęcia. Od tego we śnie zrobiło się niepokojąco, od razu się obudziłem… W tym czasie o 06.30 Bohdan Stupka odszedł w Wieczność…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

…My pracujemy dla tych, którzy idą za nami

Ulana WOLIKOWSKA — Festiwal „Maria” to świadectwo integracji ukraińskiej sztuki teatralnej w światowy europejski proces kulturowy. Tutaj odbywa się spotkanie słowa pisanego ze słowem, które jest wypowiadane. Aktorzy, reżyserzy, teatrolodzy, literaturoznawcy, ludzie, którzy badają od wewnątrz historię literatury i historię teatru, spotykają się i pojawia się nie tylko iskra dobroci i człowieczeństwa, ale także iskra wiedzy i oświecenia, iskra pragnienia poznania siebie nawzajem — zwróciła się inspiratorka festiwalu Łarysa Kadyrowa, dla której w tym roku festiwal „Maria” jest podwójnym świętem. Wszak w jego ramach odbyła się prezentacja książki „Szczęśliwa samotność aktorki” Ałły Pidłużnej, która odkrywa tajemnice poszukiwania twórczego „ja” Łarysy Kadyrowej na drodze do harmonii. Wystawa polskiego fotografa Marka Sendka „Przeglądając festiwalowe strony” panoramicznie odzwierciedla najjaśniejsze momenty wydarzenia w poprzednich latach. Ile tu wyrazistych kobiecych wizerunków, jaka mowa ciała, koloru, kostiumu, światła! Warto zaznaczyć, że z roku na rok festiwal „Maria” owocnie współpracuje z Muzeum Marii Zańkoweckiej, które zorganizowało w tym roku wystawę poświęconą twórczości M. Zańkoweckiej i S. Kruszelnickiej. Przeprowadzenie festiwalu aktywnie wspierają Ministerstwo Kultury Ukrainy, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. H. Szewczenki, fundacja charytatywna „Nasz dom — Ukraina 2005”. „Maria” zapoznaje nas z pracami, które odkrywają epoki, dla mnie ten festiwal to bardzo często odkrycie — mówi dyrektor muzeum Natalia Babanska. — Maria Zańkowecka to ten impuls, który był potrzebny festiwalowi, żyjącemu współczesnym życiem współczesnych aktorek”. A dyrektor Muzyczno-Pamięciowego Muzeum Sołomii Kruszelnickiej we Lwowie Hałyna Tychobajewa dodała: „Ten festiwal to doprawdy unikalne zjawisko, nawet w tym, że jest poświęcony kobietom. I jakim cudownym kobietom! Gdyby Sołomija Kruszelnicka nie miała talentu dramatycznego, to raczej nie zrobiłaby takiej kariery w świecie operowym. Połączyła w sobie talent dramatyczny i operowy”. Pani Hałyna podarowała Muzeum M. Zańkoweckiej wydanie — „Sołomija Kruszelnicka. Miasta i sława”. Na wystawie można prześledzić ewolucję kunsztu aktorskiego M. Zańkoweckiej, która i na scenie, i w życiu była różna. Tutaj znajduje się galeria wizerunków i odcieni nastrojów, wcielonych przez Zańkowecką. Na fotografiach widzimy Charytynę z „Najmyczki” I. Karpenki-Karego, tym wizerunkiem 16-letniej dziewczynki aktorka podbiła Sankt Petersburg. A oto Natalia z „Łymeriwny” Panasa Myrnego, Sofija („Beztalanna” I. Karpenki-Karego), chłopiec Musij („Władza Szatana”, według sztuki L. Riedla „Zaczarowane koło”). Seria fotografii „Etiuda psychologiczna”, która została stworzona, aby zilustrować książkę Ch. Darwina „O wyrazie uczuć u człowieka...”, odzwierciedla gradację złożonych uczuć. Nie bez powodu właśnie do Zańkoweckiej zwrócił się fotograf-artysta P. Piasecki. Interesująca jest również seria fotografii A. Fedeckiego „Kobieta-rzeźba”. Synkretyzm kultur, współbrzmienie myśli obserwuje się na tegorocznym festiwalu we wszystkim. W spektaklach wzięli udział Bogusław Kierc, Anna Skubik (Polska), Miłka Zimková (Słowacja), Ołena Dudycz (Białoruś), Zita Badalian (Rosja-Armenia), Wiaczesław Korniczenko (Rosja) i inni. Na międzynarodowej konferencji „Magia kultur” poruszono twórczość Ch. Dickensa, M. Cwietajewej. — Niemożliwe jest przecenienie znaczenia tego festiwalu. Oprócz kultury nie ma tak potężnego środka, który mógłby nas zjednoczyć. Mój referat poświęcony jest syntezie sztuk, angielskiej powieściopisarstwu na rosyjskim ekranie, wcieleniu wersji filmowej najbardziej tajemniczej powieści „Tajemnica Edwina Drooda”. Dickens w swojej istocie był nie tylko pisarzem, ale i pisarzem-aktorem, który swoje talenty aktorskie przekazywał poprzez ironię, poprzez utajnione podtekstowe detale, które oczarowywały i skłaniały do współodczuwania — opowiedziała uczestniczka konferencji Ludmyła Chworowa, profesor Tambowskiego Uniwersytetu Państwowego imienia G. R. Dierżawina. Przez pięć dni na Kameralnej scenie teatru wrzała magia przeobrażenia, prawdziwych emocji, plastyki, która jeszcze raz przekonuje, że wszyscy jesteśmy dziećmi jednego kraju, którego imię brzmi — Teatr. Nieprzypadkowo emblematem święta stała się mała dziewczynka ze słowami: „Za nami idą i my pracujemy dla tych, którzy idą za nami”. Bo Międzynarodowy festiwal teatralny monodramów kobiet-aktorek „Maria” jednoczy i prowadzi za sobą ludzi, zdolnych zadziwiać i dawać prawdziwe estetyczne odkrycia. Więc będziemy czekać na dziesiąte jubileuszowe święto piękna i harmonii! Międzynarodowy festiwal „Maria” — jedyny na Ukrainie festiwal kobiecych monodramów, odpowiedników którego nie ma w Europie. Odbył się on już po raz dziewiąty w murach Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia I. Franki jako hołd pamięci pierwszej Ludowej artystki Ukrainy Marii Zańkoweckiej. Tym razem wszystkie wydarzenia festiwalowe (spektakle, prezentacje, wystawy, konferencja naukowo-artystyczna) skierowane są na polilog kultur i tradycji. Otworzyła wydarzenie kobiecego kunsztu wykonawczego założycielka i dyrektor artystyczna festiwalu Łarysa Kadyrowa spektaklem „Stara kobieta wysiaduje” T. Różewicza. Hanna KOZACZENKO, członek zarządu Ukraińskiego funduszu kultury Ten egzotyczny kurs mistrzowski Akbar Churasani przeprowadził, aby przybliżyć swoim widzom świat artystyczny, drogi mu od dzieciństwa. Dla Akbara jego talent stał się ratunkiem — z piekła afgańskiej wojny młodzieniec trafił do poczarnobylskiego Kijowa. Jego z radzieckiego centrum kultury w Kabulu skierowano zdobywać zawód artysty do nas. Marzył o Leningradzkiej akademii sztuk pięknych, a trafił na Ukrainę. — Teraz rozumiem, jak mi się poszczęściło — uśmiecha się artysta. — I nie tylko z powodu klimatu. Po roku nauki na kursach przygotowawczych, opanowawszy język rosyjski, zdał egzaminy do Instytutu Artystycznego (obecnie Narodowa akademia sztuk pięknych i architektury), a na czwartym roku został uczniem wybitnego malarza, szlachetnego człowieka profesora Wiktora Puzyrkowa. Poznawszy tajemnice malarskiego rzemiosła, którymi hojnie dzielił się Wiktor Hryhorowycz, Akbar stale bronił swojej pozycji w sztuce (nawet w rozpaczy pociął płótno, w które bez pozwolenia ingerował mentor). Ale i przez ten, delikatnie mówiąc, niedojrzały wyczyn profesor nie wyrzekł się krnąbrnego ucznia i na obronie dyplomu bronił go przed komisją. To już potem Akbar Churasani — jedyny z kursu — wstąpił na aspiranturę i wyraźnie przyswoił wszystkie rady akademika Tetiany Hołembijewskiej. Ale obrona dyplomu mogła się nie odbyć… Miłujący pokój studenci w kawiarni zaczęli rozmawiać z chłopakami, którzy właśnie wrócili z afgańskiej wojny, dokąd ich, nie pytając, posłała radziecka władza. Jeden z byłych wojowników zaczął bójkę. Władając technikami wschodniej walki, o mało nie zabił młodego artysty. Po 10 dniach, ze złamaniami i zniekształconą twarzą, Akbar przyszedł na obronę dyplomu. — Akbarze, kiedy po raz pierwszy zacząłeś rysować? — pytam. — Ja zawsze rysowałem. Była taka szkoła rodzinna w sąsiednim aule. Dzieci przychodziły tam i uczyły się...

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

„Święta brama" Akbara Churasaniego

Pośrodku wystawowej sali Narodowego Muzeum Sztuki im. Bohdana i Warwary Chanenków, na jasnym dywanie, na małych poduszkach, dzieci pilnie kreśliły flamastrami paluszki, starając się nadać lekkości swojej ręce, tak by kreska kończyła się jak długi przecinek… Akbar Churasani pokazywał każdemu uczniakowi, jak prawidłowo napisać znaki kaligraficzne w języku farsi, podobne do tych, które wpisane są w obramowania jego obrazów. rano. Kiedy w górach padał śnieg, ludzie odgarniali drogę, idąc naprzeciw siebie od wsi do wsi, aż połączyli w jeden tunel o śnieżnych ścianach. Na tej śnieżnej pionowej powierzchni rysowałem patyczkiem. Często się spóźniałem, a nauczyciel mnie surowo karał. Rysowałem też węglem na oczyszczonych z kory pniach drzew… Wszechmogący zachowywał go dla wysokiego celu. Akbar usprawiedliwił wszystkie nadzieje. Jednak o dzisiejszym Afganistanie mówić nie może. Zapewne właśnie wspomnienia z dzieciństwa uświęcają w twórczości Akbara Churasaniego temat przyszłości. Afganistan na jego płótnach nie jest wyidealizowany, jest idealny, taki, jakim postawił go w zamyśle Stwórca. Ta wystawa indywidualna nosi tytuł „Święta Brama” i poprzez płótna odsłania ten segment świata w subtelnym wymiarze, który artyście jest najdroższy. Jego rozjaśnione „Miasto przyszłości”, prezentowane w Muzeum Chanenków, koresponduje z obrazem Niebiańskiej Jerozolimy, właściwym tradycji europejskiej. Pierwsza indywidualna wystawa artysty w galerii „Grifon" zawierała pejzaże, namalowane przez Akbara w manierze dawnych ukraińskich mistrzów. Patriarchalna wieś z strzechami i słonecznikami w jego pracach wyglądała sentymentalnie-prawdziwie, jednak nie wychodziła poza granice dawno widzianych przez nas wzorców artystycznych. Na szczęście artysta wsłuchał się w opinię profesjonalistów-malarzy i od tamtej pory podarował nam sporo płócien, których nie pomylisz z żadnym innym pędzlem. Ulubiony uczeń profesora Puzyrkowa nauczył się farbami oddawać ducha — człowieka, miejsca, zjawiska. O pokojowym usposobieniu, pis ...na życiowe próby, których zaznał już w Kijowie, Akbar Churasani wprawdzie umie postawić się za siebie, ale jest dla niego nie do przyjęcia wszelka przemoc. Wielkie skupisko ludzi w mieście wschodnim (obraz „Nauruz” — Nowy Rok) nie przypomina ruchu browna, lecz to nie tłum, a współistnienie wspólnoty, gdzie nikt nikogo nie krzywdzi i nikomu nie przeszkadza. Wokół przedstawienia, w języku perskim, wpleciony w kaligrafię wiersz poetycki: „Chodźmy, Mullo Malldżo, patrzeć na kwiaty tulipanów…” Cała twórczość malarza Akbara Churasaniego, w jakiejkolwiek manierze by nie pracował, to pochwała życia, w którym panuje pokój i dobro. Malowniczy pejzaż „Dwie czasze”, na plakacie wystawy, która potrwa w Muzeum Chanenków do Pokrowy, przedstawia wykonany z kamienia w górach ogromny zbiornik do gromadzenia wody, którą następnie puszcza się kolejno przez aryki na skrawki urodzajnych pól. Ziemia, wypielęgnowana z pokolenia na pokolenie pośród górskich kamieni, dzieliła się między potomków — dlatego tak drobnym stał się płat roli… Czasza nieba nad czaszą życiodajnej wody — połączenie ziemskiego, codziennego i mistycznego. Innym znakowym płótnem na wystawie „Święta Brama” jest „Wędrowiec”. Można go interpretować różnie. Pielgrzym albo święty, wędrujący od wsi do wsi, a najchętniej jasny duch, dla którego nie istnieją granice, który może niewidzialnie pojawiać się w miejscach smutku czy bólu i wnosić pokój i harmonię w przestrzeń wokół lub w ludzkie dusze. Dziś, gdy świat jest wstrząsany wirem przemocy, religijną nietolerancją i dzikością bezbożnictwa, malarstwo Akbara Churasaniego świadczy o wzniosłości ludzkiego ducha, którą można zdobyć lub odzyskać, pracując nad własnym doskonaleniem.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Światło pamięci o Marku Browunie

W nocy z 9 na 10 października 2012 r. w wieku 67 lat odszedł z tego świata kierownik artystyczny Donieckiego Narodowego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego Marko Matwijowicz Browun, Narodowy Artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki. Poświęciwszy większą część swojego życia służbie teatrowi, wyprowadził Doniecki Teatr Muzyczno-Dramatyczny na nowy, jakościowo wyższy poziom twórczy, czyniąc go jednym z najbardziej odnoszących sukcesy i najchętniej odwiedzanych teatrów Ukrainy. W 1993 roku M. M. Browunowi nadano tytuł „Zasłużony Pracownik Kultury Ukrainy”. W 1997 roku został laureatem nagrody Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy im. Mykoły Sadowskiego. W 2003 roku za wystawienie spektaklu „Eneida” został laureatem Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki w dziedzinie sztuki teatralnej. W 2012 roku M. M. Browunowi nadano tytuł „Narodowy Artysta Ukrainy”. Pełny Kawaler Orderu „Za zasługi”, pełny kawaler odznaki „Górnicza Chwała”. Odznaczony Dyplomem Honorowym Rady Najwyższej Ukrainy, Dyplomem Honorowym Gabinetu Ministrów Ukrainy, wielokrotnie wyróżniany Dyplomami Honorowymi Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy, Donieckiej Rady Obwodowej, Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej, medalami i odznakami honorowymi. Deputowany Donieckiej Rady Obwodowej IV, V i VI kadencji. Przewodniczący Stałej Komisji ds. kultury, duchowości i wsparcia środków informacji w IV i V kadencji. Wieloletni członek zarządu Donieckiej Obwodowej „Proświty”, który zrobił niezwykle wiele dla utrwalenia ukraińskiej idei narodowej na Donbasie. Autor „Słowa Proświty”. Teatr był dla niego sensem istnienia, jego spełnionym marzeniem, któremu oddał się bez reszty. Był utalentowanym kierownikiem, mądrym mentorem, prawdziwym przyjacielem i troskliwym ojcem — duszą i sercem teatru. Jasna pamięć o nim zawsze będzie z nami. Proświtianie głęboko smucą się i wyrażają współczucie bliskim i krewnym M. M. Browuna, zespołowi teatru i widzom.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Iren Rozdobudko: „Ludzie wszystko widzą”

Iren Rozdobudko to jedna z najskuteczniejszych ukraińskich pisarek. Urodziła się w Doniecku, jednak pisze książki w języku ukraińskim. Ukończyła Kijowski Uniwersytet Narodowy, obecnie jest redaktorem naczelnym czasopisma „Karawan historii. Ukraina”, wykłada na Uniwersytecie Teatralnym (kurs scenarzystów filmowych), jednak oprócz pracy w różnorodnych mediach pracowała jako kelnerka w restauracji, Śnieżynka w firmie „Święto”, konferansjer w cyrku, metodyk w kinie, kinooperator w salonie wideo, spikerka radiowęzła w hucie… Zapewne to doświadczenie życiowe pozwoliło pani Iren Rozdobudko napisać 25 książek, jednak nie uważa się ona za profesjonalną literatkę. Ma w sobie niemałą twardość charakteru, pryncypialność, jednak pani Iren zadziwia filozoficzną tolerancją, kiedy czasami rozmawia z bezceremonialnymi i bezwstydnymi czytelnikami… O niektórych kluczowych momentach twórczej natury Iren Rozdobudko — w naszej rozmowie, w której ocenia ona wyzwania rzeczywistości. — Pani Iren, często identyfikują Panią z pisarką typu „lekkiego”, która pisze pop, czyli miks thrillera-kryminału i prozy kobiecej. Do tego skłaniają też tytuły Pani utworów: „Nieboszczycy”, „Eskorta do śmierci”, „Ostatni diament milady”, „Zwiędłe kwiaty wyrzucają”… A jak Pani definiuje siebie jako pisarkę? Czy jest Pani nastawiona na wieczność, czy postrzega Pani pisanie książek jako czysto komercyjne projekty? Co skłania Panią do pisania powieści — pragnienie samorealizacji, sławy, dążenie do choćby niewielkiego ulepszenia, podleczenia świata? — Odpowiadając na to pytanie, skorzystam z trafnej niedawnej opinii jednego ze swoich czytelników: „Złożone problemy społeczne i problemy jednostek ona ładnie zamalowuje lekką fabułą, nie zapominając o ich społecznym rezonansie. Często ta fabuła jest tak lekka, że nazywają ją kobiecą i przestają widzieć istotę…” To napisał chłopak z obwodu tarnopolskiego. Tak, staram się pisać „lekko i prosto”, zwłaszcza na początku utworu. A już ten, kto zagłębia się dalej i doczytuje do końca, zaczyna rozumieć „spryt”: pod lekkim stylem jest takie nawarstwienie różnych pytań i problemów, że fabuła schodzi na drugi plan. Przynajmniej tak staram się pisać i cenię tych czytelników, którzy rozumieją nie tekst, a „podtekst”. Nawiasem mówiąc, pierwszym nabywcą na Forum Wydawców we Lwowie nowego zbioru „Ostatnia eskorta w pułapkę”, który niedawno ukazał się w wersji prezentowej w wydawnictwie „Spadszczyna”, był… ksiądz, którego cała rodzina czyta moje utwory. Moim zdaniem przykład dość wymowny, żeby nie usprawiedliwiać się z „lekkości” moich utworów. No i, oczywiście, jestem daleka od „komercyjności”. Choć nie widzę nic złego w tym, że ludzie kupują i czytają moje książki, czekając na nowe. Ale ja „choruję” na zapisywanie myśli od… sześciu lat. Głosy i bohaterowie męczą i nie opuszczają mnie ani na chwilę. Cel twórczości takich nienormalnych, jak ja, jest bardzo ładnie sformułowany w wierszu Liny Kostenko: „Zdołać powiedzieć pobladłymi ustami choć kilka ludziom niezbędnych słów”. Sława, komercja, nakłady — dla mnie puste słowa. Jeśli to wszystko jest — to już nie moja zasługa. To zasługa czytelników, którzy kupują moje książki. I za to im niski ukłon! — W utworach jest Pani różna — detektywistyczna, psychologiczna, tragikomiczna, mistyczna, nawet satyryczna. A co jest Pani bliższe? W jakim gatunku czuje się Pani bardziej komfortowo? — Nie zastanawiam się nad gatunkami. Uważam, że praca w jednym gatunku to jakieś rzemiosło i ograniczenie. Teraz wali się na mnie „fantasy”, ale bardzo realistyczne, życiowe, „fantasy” jako metafora. A po tym — już wiem! — będzie coś historycznego. I nikt mi nie zabroni być taką wszystkożerną i zachłanną na nowe! — W „Guziku” czytamy: „Życie nie ma smaku, w czystej postaci jest ono jak woda destylowana. My sami dodajemy do niego soli, pieprzu czy cukru. Kiedy życie nabiera smaku — serce boli mocniej”. Czego w Pani naturze jest więcej? — Zapewne tragizmu i rozdarcia. Odbieram każdy dzień jak ostatni. Tak dla takich właśnie piszę. — Jaka problematyka najbardziej Panią dotyka? — Jest ona we wszystkich utworach, nawet w detektywistycznych! Poszukiwania siebie i swojego przeznaczenia w tym świecie, niechęć do „trawiastej” i bezmyślnej egzystencji większości „prostych” ludzi naszego społeczeństwa, prawdziwe uczucia i trudna droga do wszystkiego, co prawdziwe, która wiedzie przez walkę z sobą, śmiałość do podejmowania działań, a nie płynięcia z prądem. A mówiąc prościej, w każdym utworze w taki czy inny sposób mówię: „Życie jest jedno, jest ono krótkie, koniec jest jedyny dla wszystkich. A dlatego — żyjcie, a nie przystosowujcie się. I — myślcie, co i po co robicie”. Jest to i w „Gdyby”, i w „Porannym sprzątaczu”, i w „Zwiędłych kwiatach…” i wreszcie z 25 książek, które zostały napisane, i z tych, które jeszcze są pisane. Nawet w… dziecięcych! — Po raz pierwszy ukazało się wydanie prezentowe Pani utworów — trzy kryminały: „Ostatni diament milady”, „Pułapka na Żar-Ptaka”, „Eskorta do śmierci”. To morze krwi czy pajęczyna intelektualnych śledztw? Jaki jest Pani stosunek do gatunku kryminału? Moim zdaniem w słynnych dziełach wszystkich czasów zawarta jest intryga kryminalna… — Kryminał to podstawa każdego utworu, nawet bardzo lirycznego. Przecież ten gatunek, jak żaden inny, zakłada szczególną „szkołę”: dynamikę, interaktyw, kiedy czytelnik jest współautorem i współuczestnikiem akcji, przejrzystą strukturę i jasność myśli. Jednym słowem, żeby nauczyć się dobrze pisać „lirykę” czy nawet modny „strumień intelektualnej świadomości”, trzeba zdyscyplinować się w tym trudnym gatunku. Ale mimo wszystko dodam: „morze krwi”, moim zdaniem, to rzeczy wtórne. I kryminałem można powiedzieć to, o czym już mówiłam wyżej! — Co obecnie jest w pracy? Albo w drodze do czytelników? — Nie jestem przesądna, więc z przyjemnością o tym powiem. Otóż kończę pisać powieść „LSD (Liceum Posłusznych Żon)”, w pracy jest powieść „Ten, który nie strzelał”, której fragment został już wydrukowany w czasopiśmie „Suczasnist”, myślę i powoli składam (póki co w głowie) zbiór krótkich opowiadań „Zrób to delikatnie”. Gdy tylko to napiszę, zacznę… awanturniczo-historyczną powieść z czasów kozaczyzny, bo już od roku mam z tego mnóstwo ciekawego materiału. A w drodze do czytelników w najbliższym czasie (już w druku) — powieść dla młodzieży „Arsen” (Wydawnictwo Hrani-T) i dwie powieści pod jedną okładką: „Wszystko, co chciałam dzisiaj” (to wznowienie) i „Powieść szpitalna” (wydawnictwo KSD), coś zupełnie dla mnie nowego i w nowym gatunku, którego sama nie potrafię określić. Dałby Bóg czasu, żeby to wszystko zrealizować. Przecież nie jestem zawodową pisarką i mam dwa miejsca pracy, gdzie muszę wypełniać swoje obowiązki. — Czy ma Pani tak: to będę pisać dla czytelników, a to napiszę — dla duszy. Książka mimo wszystko musi być towarem. Na początkowym etapie pisarz zawsze ma z tym problem, z czasem nazwisko zaczyna pracować na niego. Otóż, kiedy była Pani bardziej wolna, rozluźniona — wcześniej czy teraz (a może odwrotnie)? — Zawsze piszę tylko „dla duszy”. Ale warto dodać — i dla duszy czytelników. Jak to wyjaśnić? Oczywiście, obecnie każdy wykształcony człowiek „na początkowym etapie” może napisać utwór „Jak spędziłem wakacje” — i napisać dość sprawnie. Tak, że wydrukują. I być może nikt nawet nie odróżni fałszywej rzeczy od napisanej duszą i krwią. Ale sekret w tym, że „zły pisarz pisze o sobie, a dobry — o innych”. I to od razu widać. Zawsze o tym pamiętam jak o aksjomacie: pisać o innych jak o sobie — i odwrotnie. Wcześniej po prostu się nad tym nie zastanawiałam, to jakoś samo mnie prowadziło. Wypisywanie siebie i swoich sytuacji nigdy nie było dla mnie interesujące. Teraz, widząc tylu czytelników, czuję większą odpowiedzialność i mniejszą swobodę wobec destrukcyjnych i brutalnych rzeczy. Przecież „słowem można zabić”. Wierzę w to i dlatego mam pewne tabu, ograniczam się w jakichś niebezpiecznych przewidywaniach, staram się dać wyjście i nadzieję. Przecież wszystko, o czym piszemy, co wypuszczamy na zewnątrz — urzeczywistnia się w rzeczywistości. Kiedy to poczułam — właśnie wtedy zaczęłam się ograniczać i unikać destruktywizmu w Słowie. Chociaż to modne… — Od czego Pani najbardziej zależy? Powiedzmy, wydaje Pani „Karawan historii”. Co ta praca daje (oprócz zarobku), co zabiera? — Zarobek! Ale! Dzięki tej pracy rozmawiałam prawie ze wszystkimi znaczącymi postaciami na Ukrainie, ludźmi, przed którymi chylę czoła. Powiedzmy, z panią Mariczką Mykołajczuk, z którą i płakałyśmy, i śmiałyśmy się podczas wywiadu, z Wołodymyrem Talaszkiem, którego teraz znam z ciekawej strony — górniczego chłopca, który pod kołdrą czytał książki w pełnej beznadziei, z zadziwiającym Anatolijem Chostikojewem… Wszystkich nie sposób wymienić przez dziesięć lat. I każda taka osoba zostawiała swój ślad i… swój wątek. Każda praca zabiera czas. Przecież oprócz „Karawanu” prowadzę jeszcze swój kurs scenarzystów filmowych na uniwersytecie teatralnym. Ale oprócz czasu — nic więcej. Wszystko zostaje przy mnie! — Państwo haniebnie traktuje swoich pisarzy — jak bezhonorowych galerników-entuzjastów. Pojęcie „ukraiński pisarz” różni się od analogicznego pojęcia w innych krajach (nawet kraje afrykańskie mają swoich noblistów). Co Pani o tym myśli (biorąc pod uwagę samą siebie, swoją drogę, skądinąd nietypowo szczęśliwą)? — Moja opinia w tej sprawie nie zmienia się od początku, kiedy mój pierwszy wiersz został wydrukowany w gazecie „Komsomolec Donbasu”. Jest taka. Nigdy nie będę niczego oczekiwać od państwa, które uosabiają ludzie u władzy, choćby jakiekolwiek by ono było: „moje” czy takie, jak teraz! Moje państwo — to moi czytelnicy. A od państwa, jako od struktury, nie potrzebuję absolutnie niczego! Szkoda, że wcześniej starsze pokolenie przyzwyczaiło się do różnych stypendiów, grantów, państwowych honorariów, domów wypoczynkowych, szpitali, stołówek i innego — tego, co rozleniwia i rozchładza. I, czasami, niestety, czyni zależnym. A co robić teraz, kiedy to wszystko zostało skasowane, a nawyk otrzymywania „od państwa”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Fundamentalna książka o Potebni jako etnografie — Mykoła Dmytrenko. Ołeksandr Potebnia jako folklorysta: Monografia. — Kijów: „Stal”, 2012. — 536 s.

poświęcona jest pracy Mykoły Dmytrenki. W ukraińskiej przestrzeni kulturalno-informacyjnej imię Mykoły Dmytrenki jest znane już od kilku dziesięcioleci: jest on autorem znanych książek prozy i poezji („Przesłuchanie”, „Wędrowiec”, „Kontynent i morze”, „Czarna owca”, „Kwiaty dobra”, „Kocham twój tajemniczy uśmiech”, „Czasami…”), siedmiu monografii z historii folklorystyki, teorii folkloru, redaktor kilkudziesięciu antologii i zbiorów twórczości ludowej. Mykoła Dmytrenko znany jest również jako poważny badacz Potebni: z okazji 150. rocznicy urodzin uczonego opublikował osobną broszurę „Ołeksandr Potebnia — zbieracz i badacz folkloru” (1985), a wcześniej obronił pracę kandydacką o folklorystycznych pracach Ołeksandra Potebni. Następnie Mykoła Dmytrenko, na podstawie danych archiwalnych, przygotował i wydał w wydawnictwie „Muzyczna Ukraina” unikatowy zbiór „Ukraińskie pieśni ludowe w zapisach Ołeksandra Potebni” (1988). Z almanachów naukowych i czasopism znane są również jego artykuły o wybitnym badaczu, profesorze Uniwersytetu Charkowskiego. Niedawno Mykoła Dmytrenko przygotował pierwszą w potebnistyce uogólniającą monografię o Ołeksandrze Potebni jako folklorystcie (szerzej — etnografie). Autor najpierw w porządku chronologicznym przedstawił główne etapy życia i działalności naukowo-twórczej; scharakteryzował uczonego jako zbieracza twórczości ludowej, przeanalizował jego prace folklorystyczne, koncentrując główną uwagę na centralnym problemie – problemie nieśmiertelności folkloru; następnie przedstawił położenie i idee Ołeksandra Potebni dotyczące kształtowania się i rozwoju akademickiej nauki folklorystycznej w drugiej połowie XIX wieku. Moim zdaniem Mykole Dmytrence udało się uchwycić najistotniejsze cechy naukowej metody Ołeksandra Potebni, który badał folklor w związku z językiem, myśleniem, historią, psychologią i sztuką ludu. Teza Mykoły Dmytrenki zawarta we wstępie monografii, że Ołeksandr Potebnia stworzył własną szkołę, zostaje przekonująco uzasadniona dalszym wykładem, zwłaszcza tam, gdzie mowa o stosunku Ołeksandra Potebni do mitu i mitologów, do teorii zapożyczeń i jej przedstawicieli, a przede wszystkim podczas analizy specyfiki gatunkowej folkloru (m.in. wiosennych pieśni, kolęd i szczedrówek, dum, bajek, przysłów i przypowieści, bajek zwierzęcych itd.), nauki o obrazie artystycznym i symbolu. Zatem lingwoetnopsychologiczna szkoła Ołeksandra Potebni zawiera w swojej strukturze także takie zjawisko, jak „Folklorystyczna szkoła Ołeksandra Potebni”. Cały dalszy okres funkcjonowania folklorystyki jako nauki (od Iwana Franki, Filareta Kolessy, Ołeksija Dejа, Hryhorija Nudhy, Iwana Denysiuka po współczesne pokolenie badaczy) świadczy o tym, że bez idei i założeń Ołeksandra Potebni nie obywa się żaden poważny naukowiec. Właśnie dlatego praca Mykoły Dmytrenki jest aktualnym badaniem zgodnym z wieloma współczesnymi ujęciami. A tytuł tej książki jest wymowny: „Chochły” (Kijów, Wydawnictwo „Ukraiński Pisarz”, 2012). Czytać ją bez uśmiechu, a zarazem bez łzy – nie sposób. Powieść-prowokacja Oresta Kohuta to opowieść o wieloletniej ukraińsko-chochlackiej wojnie, którą prowadzą główni bohaterowie utworu, Petro Kryvko i Wasyl Solomka, ze swoimi rodakami – Ukraińcami z paszportu, patriotami z sytuacji i rosyjskojęzycznymi w miejscach publicznych. Bo tym rodakom brakuje ducha, by trzymać kręgosłup prosto, a fałsz i przystosowanie nie są tak łatwe do… badanie naszego klasycznego dziedzictwa teoretycznego, które przyda się wielu badaczom, zwłaszcza młodym. Monografia Mykoły Dmytrenki wyraźnie pokazuje, że Ołeksandr Potebnia głęboko kochał naród ukraiński i jego wielowiekową twórczość, znał język ukraiński i rozumiał znaczenie słowa w życiu języka, w życiu poszczególnego jednostki i społeczeństwa w ogóle. Naukę o wewnętrznej formie słowa badacz zbudował przede wszystkim na materiale folklorystycznym, na analizie przysłów i przypowieści, pieśni ludowych. Wielkość Ołeksandra Potebni została przekonująco ukazana w kontekście europejskim i światowym. Podkreślono aktualność wielu idei харkowskiego profesora w dzisiejszym dyskursie naukowym. W książce zamieszczono obszerny aneks: pieśni ludowe zapisane przez Ołeksandra Potebnię. Faktycznie jest to swoiste wznowienie zbioru pieśni, który ukazał się w 1988 roku. Warto podkreślić: pieśni są unikatowe, zebrane głównie na Słobożanszczyźnie. Te zapisy potwierdzają wysoki poziom rozwoju estetycznego Ukraińców z regionów wschodnich Ukrainy. Monografia Mykoły Dmytrenki „Ołeksandr Potebnia jako folklorysta” w sierpniu zdobyła pierwsze miejsce w dziesiątym jubileuszowym rankingu „Ukraińska Książka Roku”. Mamy zatem głębokie opracowanie o Ołeksandrze Potebni jako etnografie-ludoznawcy, które bez wątpienia przyda się nie tylko naukowcom, lecz także nauczycielom, regionalistom, studentom, prosvitianom, wszystkim, którzy interesują się zagadnieniami języka, tradycyjnej kultury, historii, psychologii, literatury. wypalać z ludzkich dusz. Autor to z lekkim uśmiechem, z życzliwą ironią, to z zabójczym sarkazmem opowiada o naszej codzienności, o „nieprzystawaniach” wielu słów i czynów, a także o tragicznych wydarzeniach w Zachodniej Ukrainie w latach 50., bo dotknęły one również jego rodziny i tu niekiedy mróz przechodzi po skórze… Orest Kohut — dziennikarz z trzydziestoletnim stażem, uczestniczył w tworzeniu i kształtowaniu czasopism „Школяр”, „Літературний детектив”, „Сфінкс”, gazet „Старожитності”, „День у день”, „Самостійна Україна”, „Наша Україна”, „Київські відомості”… Swoją powieść „Chochły” napisał na oddziale reanimacji kijowskiego szpitala na Czerwonym Chutorze. Jak zaznacza we wstępie: „przez osiem dni z rzędu… w myślach pisałem swoją powieść, rozkładając rozdział po rozdziale na półkach własnych mózgów. Pisałem i błagałem Boga, aby dał mi szansę wydostać się z pęt kroplówek i różnych przewodów oraz pośpiesznie dotrzeć do komputera i zapisać to, co miałem w głowie. I tak się stało…” Przewracasz ostatnią stronę — i jakoś szkoda wychodzić ze świata stworzonego przez autora, gdzie powiew wiatru przewiewa zastałe powietrze, gdzie twardnieją mięśnie ducha i są ludzie, którzy trzymają ukraińskie niebo, dając przykład wyprostowanej postawy i mimowolnie zobowiązując także nas, byśmy byli uczciwi wobec siebie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Chochły

— pozostała? Mam inne zawody, które pozwolą zarobić na chleb. I przy tym być pisarzem (chociaż bardzo nie lubię takiego określenia!). Ale państwo musi zatroszczyć się o wydawnictwo i rozpowszechnianie książek. Jednak to już sprawa wydawnicza. Mogę jedynie wspierać wszystkie żądania wydawców. Co do „noblistów” — to osobna rozmowa. O to troszczy się nie państwo, a niezależny komitet. Będziemy mieli swojego noblistę, kiedy utwory choć jednego z pretendentów zostaną przetłumaczone przynajmniej w pięciu krajach świata. Za wolny przekład utworu „na migi” nikt takiej nagrody nie da. — Nie mogę nie zapytać o „kwestię językową” człowieka, który z języka rosyjskiego przeszedł na ukraiński. Obecnie prawo faktycznie chroni język rosyjski, ukraiński został pozostawiony sam sobie. Zresztą, zaczął się parad regionalnych języków… Jaka jest Pana opinia w tej sprawie? — Jest taka, jak wszystkich normalnych, w tym również rosyjskojęzycznych ludzi: autorzy ustawy podpisali się przed milionami swoich obywateli pod… ignorancją, niechęcią do uczenia się, poruszenia mózgiem, pod analfabetyzmem i, w końcu, pod brakiem inteligencji. Prawdy oczywiste: język państwowy musi być jedyny i… ile języków znasz, tyle razy jesteś człowiekiem. Oprócz tego obrazili oni miliony innych narodów, które żyją na Ukrainie — Tatarów, Ormian, Żydów, Bułgarów, Greków. Wspieram ich w dążeniu do posiadania własnych gazet, szkół itd. Ustawa to kompletny absurd. Przecież, powiedzmy, jeśli w Donbasie czy w Odessie większość stanowi ludność rosyjskojęzyczna, to „regionalnym” trzeba czynić nie język rosyjski, a chronić prawa obywateli ukraińskojęzycznych! Tak samo wszędzie, gdzie zagłosowali ci nieszczęśni ignoranci, których na Ukrainie tak bardzo uciskają! Biedni, biedni… Jak powiedział Giordano Bruno — „święta prostoto…”. Zmanipulowano ich i szybko się podporządkowali. — W jakim stopniu wiatr upolitycznionej teraźniejszości wdziera się do Pana utworów? Co Pan myśli o naszej rzeczywistości? Jak Pan ocenia to, co wokół nas wrze? — Wdziera się. Ale, znowuż — nie „na czoło”, a metaforycznie. Jest to w „Gdyby”, będzie w „Ten, kto nie strzelał”, w „LSD”. W pełnej mierze jest w „Olenium”, który, niestety, nie przestał być aktualny. Oczywiście, mam swoje obywatelskie stanowisko — i bez niego w książkach się nie obejdzie. Ale czasem chce się zatkać uszy i oczy, jak wszystkim obecnie. I pomyśleć o wiecznym. Powiedzmy, o tym, że „wszystko mija — i TO minie”, że powrotu do despotyzmu nie będzie, choćby jak chcieli tego nasi obecni możnowładcy, że trzeba pomyśleć o duszy i o tym, że TAM ze sobą nic nie zabierzesz, oprócz nowego (czy nie bardzo) kostiumu. Że LUDZIE WSZYSTKO WIDZĄ i że nie trzeba uważać ich za głupie stado, a co najważniejsze: wszystko widzi Bóg. Oto co wrze wokół. Ale wierzę: dogotuje się do sprawiedliwości. Tylko trzeba nabrać mądrości, wiary i odwagi. A do tego czytajmy więcej mądrych książek! Rozmawiał Wołodymyr KOSKIN. Switłana MACHOWSKA, kandydat nauk filologicznych, m. Chmielnicki. Żyjemy w czasie, kiedy ludzie próbują poznać swój rodowód, studiują doświadczenie wybitnych naukowców i artystów przeszłości, aby nie tylko otrzymać estetyczną przyjemność z poznania, ale i zdobyć kierownictwo do działania, wcielić tę wiedzę w praktykę. Mowa nie tylko o tych, którzy są przywiązani do rozwoju techniki, zasobów materialnych, ekonomii, ale i o humanistach — edukatorach, naukowcach, pisarzach. I tutaj niedoścignioną postacią w ukraińskiej historii nauki był Ołeksandr Opanasowycz Potebnia — wybitny językoznawca, folklorysta, literaturoznawca, filozof, psycholog, pedagog, historyk sztuki. On, profesor Uniwersytetu Charkowskiego, za znaczne osiągnięcia naukowe został wybrany członkiem korespondentem Akademii Nauk. O jego wielostronnej działalności napisano niemało (szczególnie w lingwistyce i literaturoznawstwie), chyba najmniej naświetlona jest działalność folklorystyczna, której i Natalka POKŁAD. Nie od niedawna u nas ustaliły się pewne szablony, w tym i taki: naród — pojęcie święte, wyrzucać mu, a tym bardziej łajać go nie można, od niego trzeba się tylko uczyć. Zazwyczaj mówią to ci, którzy siedzieli lub teraz siedzą na wyższym lub niższym szczeblu urzędniczej drabiny, napuszczają na ten naród gęstej mgły (najczęściej — ideologicznej), powtarzają, niczym zaklęcia, wyuczone stereotypy, zasłaniając się nimi, jak tarczą, i nie mają zielonego pojęcia o prawdziwej głębi potrzeb-katastrof tego narodu oraz jego rozumień, bo na to ze strachu zamykają się oczy — „w celu uniknięcia załamania nerwowego”. Przypominają się napaści takich czyścioszków na Iwana Frankę, aż musiał wielki poeta odpowiedzieć im: „Ty kochasz, bracie, Ruś, jak chleb i kawałek słoniny… …Ja zaś nie kocham jej z wielkiej miłości…”. I obecnie zdarzało się słyszeć zarzuty od niektórych prawowiernych ziomków, że, rzekomo, obrażasz wieś, wyrzucasz jej, — i jak tylko śmiałaś, taka owaka niewdzięcznico, przecież ciebie ta wieś kiedyś wykarmiła, wyprowadziła na ludzi itd. A jeśli spojrzeć uczciwie, to wieś dzisiaj — na granicy katastrofy przez różnorodne knajpy, które obsiadły ją, niczym czyraki, przez bezrobocie, utratę tradycji i moralności, przez wyludnienie… I czy nie lepiej zdjąć swoje różowe okulary, nazwać palącą chorobę-problem i wspólnie szukać na nią lekarstwa, aniżeli dreptać na pseudopatriotycznym skrawku i szamać wyuczonymi za czasów radzieckich frazami? Na 22. roku państwowej niepodległości my z oszołomieniem szukamy swoją narodową ideę, szukamy dróg oporu nieładowi — w tym tego, co zaczęło się z naszym językiem, szukamy żywej iskry ognia, która by zapaliła serca młodych, aby oni nie stawali się obojętnymi na los rodzinnej ziemi. W latach 70—80. taką witaminą dla wielu była ostra poezja Wasyla Symonenki. Obecnie inny czas, inne estetyczne miary. A problem — ten sam. Dlaczego? Niektórzy mówią: „Nie ma masy krytycznej Ukraińców”. A czy będzie, czy przybywać będzie ta masa w naszej sytuacji? Jeszcze niezapomniany Jewhen Małaniuk z bólem uświadamiał, że Ukrainie, jak to nie paradoksalnie, brakuje Ukraińców, a zamiast tego w niej za dużo „małorosjan” i „chochołów” (przyczyny tego — że, rzekomo, wieki nas dusiła imperium, — dawno i burzliwie omówiono), i to dzisiaj nasza najważniejsza historyczna lekcja. Swój niewielki objętościowo utwór jego autor Orest Kohut nazwał powieścią-prowokacją. I nie na darmo, bo książka rzeczywiście prowokuje nie tylko do dyskusji, ale i do poważnych rozmyślań-przeanalizowań-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Vira Czornyj-Meszko: „Wśród Ukraińców jest wielu pisarzy zasługujących na »Złoty Wieniec«”

Pod koniec września w Domu Pisarzy miało miejsce miłe wydarzenie: macedońską pisarkę i tłumaczkę ukraińskiego pochodzenia Virę Czornyj-Meszko nagrodzono honorowym wyróżnieniem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz medalem „Budowniczy Ukrainy” Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W ten sposób Ukraińcy uhonorowali działalność sekretarz Wspólnoty Ukraińców w Republice Macedonii imienia Łesi Ukrainki. — Pani Viro, kto i kiedy założył wspólnotę Ukraińców w Macedonii? — Wspólnotę Ukraińców w Republice Macedonii imienia Łesi Ukrainki założył i objął kierownictwo mój ojciec Onufrij Czornyj. Organizację oficjalnie zarejestrowano w 2003 roku. Głównym kierunkiem jej działalności jest popularyzacja ukraińskiej kultury w Macedonii. Szczególną uwagę poświęcamy wydawaniu przekładów ukraińskich pisarzy. Wydaliśmy już kilka książek z przekładami, w szczególności Łesi Ukrainki, Tarasa Szewczenki, Wasyla Barki, Jewhena Małaniuka, Liny Kostenko, Pawła Tyczyny, Borysa Olijnyka, antologię współczesnej poezji ukraińskiej i inne. Pracujemy po to, aby Macedończycy pełniej odkrywali dla siebie Ukrainę, wszak jeszcze dziesięć lat temu większość utożsamiała ją z Rosją. Na szczęście sytuacja się zmieniła. Sprzyja temu również wsparcie Przedstawicielstwa Dyplomatycznego Ukrainy w Macedonii. — Jakie działania, poza wydawaniem książek, prowadzicie? — Przede wszystkim razem z ambasadą organizujemy różne święta. Są to Dni Szewczenkowskie, dni Łesi Ukrainki, Dzień Niepodległości Ukrainy, Dzień Konstytucji. Chętnie komunikujemy się z przedstawicielami innych wspólnot diaspory, w szczególności z byłej Jugosławii, Hiszpanii. Wsparcie okazują macedońscy pisarze (obecnie Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy współpracuje ze Związkiem Pisarzy Macedonii). Pierwszą książką przekładów literackich, która ukazała się w Macedonii, był „Żertownyk” Pawła Mowczana. Wspólnota zaprasza ukraińskich literatów na festiwal „Struskie Wieczory Poezji”. Uczestniczyli w nim Anna Bahriana, Pawło Wolwacz, Jurij Zawhorodnij oraz inni pisarze. — Jak Macedończycy odbierają naszą literaturę? — Są nią bardzo zainteresowani, odbierają ją pozytywnie. Jednym słowem, stosunek jest dobry. Od kilku lat z rzędu proponujemy Ukrainie wysunięcie swojego pisarza do nagrody „Struskich Wieczorów” — „Złotego Wieńca”. To prestiżowe wyróżnienie, otrzymywali je znani na świecie pisarze, w szczególności laureaci Nagrody Nobla Pablo Neruda, Josif Brodski i inni. Jestem przekonana, że wśród Ukraińców jest wielu pisarzy zasługujących na „Złoty Wieniec”. — Tłumaczy Pani zarówno klasyków, jak i współczesnych autorów ukraińskich. Czy ma Pani jeszcze jakieś plany w tym zakresie? — Tak naprawdę to, co zrobiono, jest ziarnkiem piasku w porównaniu z tym, co należy zrobić. W Macedonii nieczęsto natrafisz na ukraińską książkę, ale kiedy już mi się ona trafia, to od razu interesuję się życiem pisarza, potem czytam jego utwory, wybieram z nich coś do przekładu… — Proszę opowiedzieć o związkach Pani rodziny z „Proświtą”. — Od swojego dziadka i ojca dowiedziałam się, że rodzina brała udział w pracy oświatowej w Bośni, mój pradziadek był jednym z założycieli „Proświty” w tym kraju. Tam do dziś działa potężna wspólnota ukraińska. Zatem sprawa popularyzacji ukraińskiej kultury trwa u nas od pokoleń. — Czy to prawda, że na Uniwersytecie Świętych Cyryla i Metodego w Skopje wkrótce otworzą oddział ukraiński? — Tym zajmuje się ambasada. W Kijowie, nawiasem mówiąc, wykładają język macedoński i chcemy, aby na uniwersytecie w Skopje imienia Świętych Cyryla i Metodego również był lektorat z ukrainistyki. Z wykształcenia jestem ekonomistką, ale aby zrealizować zamierzone cele, trzeba mieć dyplom z filologii. Dlatego zrobiłam przerwę w pracy nad doktoratem z ekonomii i postanowiłam profesjonalnie studiować język i literaturę ukraińską. Zdałam egzaminy w Instytucie Filologii Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia M. P. Drahomanowa, obroniłam pracę magisterską na temat „Kobiece wizerunki w twórczości Tarasa Szewczenki i Rajka Żenzifowa”. Obecnie pracuję nad rozprawą doktorską o tekście szewczenkowskim w świadomości Ukraińców i Macedończyków… Przede mną obrona. A dopiero potem — otwarcie lektoratu lub katedry. Mam więc nadzieję, że mimo wszystko uda się otworzyć oddział ukraiński już za kilka lat. Nadija KYRIAN Zdjęcia Dmytra ŁOMACZUKA. Tegoroczny konkurs plakatu patriotycznego i rysunku „Paleta ukraińskiego słowa”, który co roku przeprowadza Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przy wsparciu Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy, zadziwił bogactwem i różnorodnością. Na konkurs wpłynęło ponad 300 prac z różnych obwodów Ukrainy — od przedstawicieli dziecięcych i młodzieżowych szkół plastycznych oraz ogólnokształcących. Tylko pierwszych miejsc w różnych nominacjach i kategoriach wiekowych jury przyznało aż 15. Wręczenie nagród i wyróżnień odbyło się w stołecznym Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy. W sali urządzono wystawę prac uczestników konkursu na temat „Jestem z kozackiego rodu”. Pokaz innych prac dziecięcych na ekranie przygotował reżyser Dmytro Łomaczuk. Uroczysta chwila wręczenia nagród nadeszła po powitaniu sekretarza odpowiedzialnego OTW „Proświta” Mykoły Nesterczuka. Oto imiona laureatów pierwszej nagrody: w dziedzinie sztuk plastycznych — Julija Izeniuk, Lilija Zajńczukiwska, Lubow Wasiuta (Perejasławsko-Chmielnicka Dziecięca Szkoła Sztuk Pięknych obwodu kijowskiego), Oksana Znajp (gimnazjum nr 315); rzeźba dekoracyjna — Iwan Ładenko (Sumy Dziecięca Szkoła Sztuk Pięknych); sztuka użytkowa — Karyna Złoba (Sumy Dziecięca Szkoła Sztuk Pięknych). Grand Prix w nominacji „Petrykiwski malunek” otrzymała Weronika Umszynicka z Dniepropietrowska. Zwycięzcy otrzymali prezenty — albumy, „Kobzarze”, słowniki języka ukraińskiego oraz inne książki Centrum Wydawniczego „Proświta”, płyty kompaktowe, a także dyplomy. Nagrodzono również ich mentorów — nauczycieli, kierowników pracowni. Słowo otuchy do dzieci skierował przewodniczący jury, zasłużony artysta, który wyraził swoje zachwycenie na papierze, płótnie. Wpatrujcie się w te stepy, góry, pola, lasy, rzeki, jeziora, w nasze Morze Czarne. Każdy szczegół, który wyróżni wasze spostrzegawcze oko, utrwalajcie na rysunku, w rzeźbie lub za pomocą innych środków artystycznych. Uczcie się, stawajcie się profesjonalnymi artystami, rozsławiajcie Ukrainę nie tylko w swoich rejonach, obwodach, ale i na całym świecie. Rysowanie to ciężka praca, tutaj pracuje głowa, serce i ręce. Rękami przekazujecie Boże przesłanie, które na was spłynęło. Nie leniuchujcie, pracujcie nad nowymi pomysłami. Czekamy na was w przyszłym roku. Rozmawiała Tetiana SYNOOK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Ukrainiec — mołdawski klasyk

Zoja DIDENKO, przewodnicząca chmielnickiej Proświty Chmielnicki Miejski Oddział Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki otrzymał w prezencie od ukraińskiej społeczności miasta Bielce (Mołdawia) 15 tomów wybranych dzieł Kostiantyna Fedorowicza Poповicza (1924–2010). Swoją twórczością, ofiarną pracą naukową utalentowany uczony, badacz, pisarz, pochodzący z obwodu czerniowieckiego Kostiantyn Popowicz zapisał jasne, niezapomniane karty w historii stosunków ukraińsko-mołdawskich. Jest autorem licznych książek, monografii, studiów krytycznych, artykułów z historii kultury ukraińskiej, rosyjskiej, mołdawskiej i rumuńskiej, badań twórczości T. Szewczenki, H. Skoworody, Lesi Ukrainki, I. Franki, rumuńskiego poety M. Eminescu, folklorystyki, współautor fundamentalnych prac akademickich, które dobrze posłużyły wykładowcom i studentom wyższych uczelni Ukrainy, Mołdawii i Rumunii. Za wybitne prace naukowe, działalność pisarską i pedagogiczną Kostiantynowi Popowiczowi nadano stopień doktora nauk filologicznych, zasłużonego działacza nauki Republiki Mołdawii; jest członkiem-korespondentem Akademii Nauk Republiki Mołdawii, akademikiem Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy, dyrektorem Instytutu Badań Międzyetnicznych Akademii Nauk Republiki Mołdawii, honorowym doktorem Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. J. Fedkowycza; członkiem Związku Pisarzy Ukrainy, członkiem Związku Pisarzy Mołdawii; odznaczony medalem Akademii Nauk Republiki Mołdawii «Dmitrij Kantemir», orderem Republiki, ukraińskim orderem «Za zasługi», a Kembridżskie Międzynarodowe Centrum Biograficzne Wielkiej Brytanii ogłosiło Kostiantyna Popowicza «Człowiekiem Roku» (1999). To właśnie on był jednym z założycieli Towarzystwa «Zapowit», zrzeszającego Ukraińców Mołdawii. Uchwałą zarządu Chmielnickiej Miejskiej «Proświty» z okazji Dnia Nauczyciela to wspaniałe ilustrowane wydanie mołdawskiego klasyka, Ukraińca Kostiantyna Popowicza, zrealizowane przez Instytut Dziedzictwa Kulturowego Akademii Nauk Republiki Mołdawii, przekazano Zarządowi Oświaty Rady Miejskiej w Chmielnickim. Bezcennym skarbem będzie te 15 tomów wybranych dzieł Kostiantyna Fedorowicza Popowicza dla tych, którzy studiują życie ukraińskiej diaspory.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Z wiarą, nadzieją i miłością

Michajlina BODNAR, kierowniczka pracy kulturalno-masowej, autorka scenariusza i reżyserka wydarzenia W święto Wiary, Nadziei, Miłości, które obchodziliśmy 30 września, w Domu Narodowym „Proświta” odbyła się młodzieżowa dyskoteka ukraińska. Na święto przybył znany w naszym kraju piosenkarz Jarosław Burłaczuk, którego głos zachwyca młodzież. Bliskość dwojga to jak komunia. O tym z sercem śpiewała swoje piosenki Ruslana Denega. Z okazji święta Wiary, Nadziei, Miłości życzyła wszystkim swoimi piosenkowymi upominkami Nastia Harydżuk. Zjawiła się tu miła, urocza, delikatna Maryczka Andriuk, która śpiewała zebranym o zgodzie, dostatku i miłości. Życzyła, by białe skrzydła anioła chroniły ich przed nieszczęściem i oszczerstwem. W ludzie mówi się, że dziewczęta to kwiaty, a chłopcy to woda. A kwiatom do życia potrzebna jest woda. Dlatego, aby w życiu woda zawsze była czysta i świeża, — życzyli młodzieży wykonawcy piosenek Roman Popadiuk, Maryczka Kohut, Lilia Dziadyk, Michajło Jurkewycz i Mariana Procyk. Występy znanych piosenkarzy, zwycięzców konkursów piosenki, profesjonalnie prezentował prowadzący młodzieżowy wieczór rozrywkowy Taras Wasyluk. W przyszłości planujemy w Domu Narodowym „Proświta” systematycznie organizować dla młodzieży podobne wydarzenia.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Barwna paleta słowa ukraińskiego

...kevich (Rawa Ruska, Dziecięca Szkoła Muzyczna Obwodu Lwowskiego), Złata Honczarenko (Dniepropetrowska Szkoła Ogólnokształcąca nr 7); sztuka grafiki — Jarosław Sadowyj (Sumska Dziecięca Szkoła Sztuk Pięknych), Anastazja Wołoszczenko (studio sztuk plastycznych Pierwomajskiego Pałacu Dzieci i Młodzieży Obwodu Charkowskiego), Solomija Łotocka (Ternopilska Szkoła Sztuk Pięknych); sztuka aplikacji — Tetiana Tym (Ternopilska Szkoła Sztuk Pięknych); rysunek na szkle — Switłana Osipczuk (Dublańska Dziecięca Szkoła Muzyczna im. S. Turczaka Rejonu Żółkiewskiego Obwodu Lwowskiego); malarstwo petrykowskie — Amina Piskun, Nadija Barakina, Wiktoria Siwcowa (m. Dniepropetrowsk); wycinanka — Maria Wasjanowycz-Kobalczynska (Kijowska ...ojnik Ukrainy, laureat Nagrody im. Szewczenki Walerij Frantczuk. — My, wasi nauczyciele i wychowawcy, czynimy wszystko, abyście dostrzegali bezmierne piękno Ukrainy, rodzinnego kraju, i odtwarzali

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

«O źródłach narodu ukraińskiego»

Rostysław NOWOŻENEĆ, prezes Fundacji Charytatywnej „Ukraina-Ruś” W Związku Pisarzy Ukrainy w Kijowie odbyła się prezentacja książki Ołeksija Szpotia „O źródłach narodu ukraińskiego”, wydanej przy wsparciu Fundacji Charytatywnej „Ukraina-Ruś”. Autor książki pochodzi z obwodu czerkaskiego, jest znanym w kręgach naukowych badaczem pradawnej historii Ukrainy. W publikacji, w oparciu o „Księgę Welesa” jako pełnowartościowe źródło historyczne, mowa jest o wydarzeniach od połowy VII w. p.n.e. A „Księga Welesa” mówi, że ziemia ruska istnieje ponad 20 tys. lat; że my to nie tylko Rusini, Polanie, Drewlanie, Ukrowie, Krywicze, Dulebowie, Wołynianie, ale także Oriowie, Komoriowie, Słowianie, Scytowie, Antowie; że nie grecka, a ukraińska ziemia jest kolebką demokracji; że Kijów stał się po raz pierwszy stolicą w 625 roku p.n.e., czyli ponad tysiąc lat wcześniej niż data jego oficjalnego założenia. Badanie dotyka także etnicznego pochodzenia Trypolan, relacji Rusinów i Chazarów oraz przyczyn naszej niepamięci. Znaczna część książki poświęcona jest kwestiom demokracji oraz naświetleniu warunków, w których demokracja może być nawet szkodliwa. Na prezentacji wystąpili: członek korespondent NAN Ukrainy Wołodymyr Baran, profesor Iwan Juszczak, dyrektor Instytutu Badań Kulturoznawczych i Etnopolitycznych MAUP Wasyl Jaremenko, profesor Instytutu Dziennikarstwa KNU im. T. Szewczenki Witalij Karpenko i inni. Wszyscy występujący wysoko ocenili książkę i podkreślili, że powinna ona znaleźć się w każdej bibliotece Ukrainy. odzwierciedlają kosmogoniczne wyobrażenia naszych dalekich przodków, czystość i ekologię ich duszy. Moim zdaniem wystawa ma również wielki wpływ leczniczy — tutaj naprawdę odpoczywasz duszą. Harmonia, wielka mądrość, spokój wyczuwalne są we wszystkim.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fotokonkurs „Wiki kocha zabytki” zbliża się do końca

Jewhen BUKET. Celem konkursu „Wiki kocha zabytki” jest zgromadzenie fotografii wszystkich zabytków dziedzictwa kulturowego świata i umieszczenie tych zdjęć w Wikipedii — wolnej encyklopedii, którą codziennie przeglądają miliony użytkowników z całego świata. Konkurs trwał od 1 do 30 września. W tym czasie fotografowie i miłośnicy fotografii z różnych krajów przesyłali swoje zdjęcia do Wikimedia Commons. Do końca października w każdym kraju wybrane zostaną najlepsze fotografie, które zostaną przedstawione pod ocenę międzynarodowego jury, a do 18 listopada ogłoszony zostanie najlepszy fotograf świata. Inicjatywa przeprowadzenia konkursu „Wiki Loves Monuments” należy do niderlandzkich wikipedystów, którzy w 2010 roku zaproponowali sfotografowanie 50 tysięcy zabytków Niderlandów. We wrześniu, kiedy obchodzone są dni europejskiego dziedzictwa, do Wikimedia Commons załadowano ponad 12 tysięcy fotografii niderlandzkich zabytków, z których najlepszą uznano fotografię fasady domu przy ulicy Vijzelstraat 31 w Amsterdamie, wykonaną przez uczestnika o nicku Rudolphous. Został on uznany również za najaktywniejszego uczestnika — specjalnie na potrzeby konkursu sfotografował 1371 obiektów. W następnym roku inicjatywę Niderlandczyków podchwyciło 18 krajów, wśród których znaleźli się nasi sąsiedzi: Polska, Rosja i Rumunia. Wówczas w konkursie wzięło udział ponad 5000 uczestników, którzy załadowali 168 tysięcy fotografii. Konkurs odbywał się w dwóch turach — krajowej i międzynarodowej. Do tury międzynarodowej wybrano 169 fotografii zabytków, a za najlepszą uznano fotografię klasztoru Chiajna w okolicach Bukaresztu. Tysiące konkursowych fotografii zostały umieszczone na stronach Wikipedii w artykułach o miejscowościach i odpowiednich zabytkach. W 2012 roku zasięg konkursu objął 4 kontynenty. W bazie danych konkursu zgromadzono ponad 800 tysięcy zabytków, które są proponowane uczestnikom konkursu. W celu uzyskania wykazu zabytków dziedzictwa kulturowego „Wikimedia Ukraina” zwróciła się do Ministerstwa Kultury Ukrainy, a także do obwodowych zarządów kultury. Organizatorzy konkursu zebrali elektroniczną bazę ponad 40 tysięcy zabytków ze wszystkich zakątków Ukrainy. Jednak, jak się okazało, Ukraina nie posiada ogólnego wykazu zabytków. Podejrzewam, że listy zebrane przez ukraińskich wikipedystów są pierwszym usystematyzowanym rejestrem ukraińskich zabytków czasów niepodległości. Przecież tylko u nas zabytki historii i kultury, których liczba według nieoficjalnych danych przekracza 210 tysięcy, ignoruje przede wszystkim państwo, które jako pierwsze powinno się nimi opiekować. Uwagę na to zwrócił nawet minister ds. sytuacji nadzwyczajnych Ukrainy Wiktor Bałoha. „Mnie jako polityka, który urodził się na Zakarpaciu, niepokoi fakt, że zgodnie z listą, którą Ministerstwo Kultury Ukrainy przekazało na wniosek organizacji „Wikimedia Ukraina”, do Państwowego rejestru nieruchomych zabytków Ukrainy wpisano zaledwie jeden zabytek Zakarpacia — znak geodezyjny w miejscu położenia geograficznego centrum Europy, znajdujący się w rejonie rachowskim na Zakarpaciu. Dzisiaj, kiedy z Internetu korzystają dziesiątki milionów Ukraińców, na oficjalnej stronie internetowej Ministerstwa Kultury Ukrainy, w dziale „Państwowy rejestr nieruchomych zabytków Ukrainy” widnieje napis: „Szanowni odwiedzający stronę! Ta rubryka jest w fazie opracowywania. Przepraszamy za tymczasowe niedogodności! Śledźcie dalsze zmiany na stronie 31 lipca 2012”. Wstyd, którego po prostu trudno opisać” — oburzył się Bałoha na swojej stronie w portalu społecznościowym Facebook. Zrozumiałe jest, dlaczego lejtmotywem ukraińskiej części ogólnoeuropejskiej inicjatywy, która połączyła profesjonalnych fotografów i amatorów z wielu zakątków kraju, stała się teza pozostawiona w komentarzu pod jedną z publikacji na oficjalnej stronie konkursu wlm.org.ua: „Ocalmy nasze zabytki chociaż na zdjęciach, póki nie zostaną ostatecznie zniszczone”. Gorzko… Ale takie, niestety, są nasze realia. W pogoni za osobistymi ambicjami ci, którzy powinni rozwiązywać sprawy państwowe, zapominają o najważniejszym — pamięci narodowej — fundamencie każdego państwa. Kwestię ewidencji ukraińskich zabytków omówią uczestnicy okrągłego stołu, który odbędzie się po zakończeniu konkursu przy wsparciu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Nawiasem mówiąc, „Proświta” jest oficjalnym partnerem konkursu, a fotoreporter tygodnika „Słowo Proświty” — Ołeksandr Łytwynenko — wchodzi w skład jego jury. Miło, że w konkursie reprezentowane są praktycznie wszystkie regiony Ukrainy od Zakarpacia po Słobożanszczyznę, na fotografiach można zobaczyć zarówno duże, jak i małe miasta, dawne zabytki archeologiczne oraz zabytki najnowszej historii. W 2012 roku „Wiki kocha zabytki” ma wszelkie szanse trafić do Księgi rekordów Guinnessa jako konkurs, który zebrał największą liczbę fotografii. Do niedawna rekord ilościowy należał do japońskiego konkursu, który odbywał się od 1 października 2008 do 30 stycznia 2009 roku i zebrał 126 521 fotografii od 40 784 uczestników. A tegoroczny konkurs „Wiki Loves Monuments” zebrał 363 898 zdjęć. Co ciekawe, 100-tysięcznym zdjęciem przesłanym na konkurs była fotografia z Kijowa, a 300-tysięcznym — z Charkowa. Organizator ukraińskiej części konkursu, organizacja społeczna „Wikimedia Ukraina”, obecnie sprawdza, czy „Wiki kocha zabytki” nie jest największym fotokonkursem w historii naszego państwa, aby otrzymać nominację od Księgi rekordów Ukrainy. „Słowo Proświty” z niecierpliwością będzie czekać na ogłoszenie wyników konkursu i zapozna czytelników ze zwycięzcami oraz ich pracami. Prawdziwą niespodzianką dla organizatorów (organizacji społecznej „Wikimedia Ukraina”) stał się ogromny rezonans międzynarodowego fotokonkursu „Wiki kocha zabytki” na Ukrainie. Liczba załadowanych do udziału w konkursie zdjęć ukraińskich zabytków przekroczyła 33 tysiące! Ukraina zajęła trzecie miejsce wśród 36 krajów-uczestników, zostawiając daleko w tyle Rosję i inne kraje WNP, kraj-założyciela konkursu — Niderlandy, a nawet USA, Francję i Niemcy, które dysponują znacznymi zasobami finansowymi na jego organizację i przeprowadzenie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

«Dziwosłwit Trypilla» otwarty w Kijowie

Wadym PEREHUDA Zdjęcia Jewhena BUKIETA Po raz pierwszy w historii niepodległej Ukrainy, 24 września 2012 r., w świątecznej atmosferze, w obecności licznej reprezentacji ukraińskiej społeczności naukowej i twórczej, otwarto unikalne muzeum rekonstrukcji — „Dziwosłwit Trypilla”. Wydarzenie stało się możliwe dzięki inicjatywie i wytrwałości pracowników naukowych zabytku historyczno-architektonicznego „Twierdza Kijowska”, p.o. dyrektora Oleny Iwaniwny Juszczenko oraz mistrzyni Ukrainy w dziedzinie rekonstrukcji ceramiki cywilizacji trypolskiej, członkini Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy Ludmyły Iwaniwny Smoliakowej. W wystawie, zajmującej powierzchnię ponad 150 metrów kwadratowych, aktywnie uczestniczy także znana mistrzyni rekonstrukcji odzieży i haftu, jedna z autorek projektu „Rusznyk Narodowej Jedności” Tamara Wasyliwna Stepanenko. Przy haftowaniu rusznyka, który powstał w latach 2007–2008, wzięło udział ponad 1340 mistrzyń i mistrzów różnych narodowości, wyznań i poglądów politycznych z całej Ukrainy oraz czterech diaspor. Wyjątkową wystawę, na której udanie splatają się motywy kultury trypilskiej i współczesności, na której można poczuć magię Trypilla, otwarto symbolicznym „Słonecznym kluczem”, który stał się swoistym amuletem i indywidualnym znakiem wszystkich zrekonstruowanych wyrobów, jakie można zobaczyć, a pod kierunkiem doświadczonej mistrzyni także własnoręcznie odtworzyć — jako suwenir. Symboliczne jest, że tak wielka wystawa, zorganizowana własnymi siłami bez pomocy państwa, odbywa się w dawnym korpusie „Szpitalnym” „Twierdzy Kijowskiej”. W czasach istnienia imperialnej Rosji mieściło się tu więzienie polityczne, działała wspólna cela politycznych więźniów. Obok rozstrzeliwano przywódców powstania polskiego połowy XIX wieku. A dziś jest to przestronna sala, w której prezentuje się ponad tysiąc rekonstrukcji ceramicznych wyrobów, modele trypilskich domostw, „zernowiki”, rytualne naczynia, przedmioty codziennego użytku, kobiece i męskie rzeźby, figurki zwierząt. Organizowane są pokazy filmów o kulturze trypilskiej, prowadzone są warsztaty mistrzowskie, fotowystawa oraz wystawa publikacji o Trypillu, na której honorowe miejsce zajmuje tygodnik „Słowo Proświty”. Można tu zobaczyć niezrównaną plastykę dawnej cywilizacji, tajemniczy sakralny rysunek, modele kobiecej odzieży i zdobienia mieszkań, meble stylizowane na trypilskie oraz, oczywiście,

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert

М Мууззееййнниийй ф фееннооммеенн:: 100 живописних шедеврів на виставці в музеї Ханенків

Протягом двох місяців виставка шедеврів західноєвропейського живопису із дев’яти державних музеїв України демонструвалася у Москві — й інтерес до неї не зменшувався до останнього дня. Тепер черги поціновувачів під Національним музеєм мистецтв імені Богдана та Варвари Ханенків. Дирекція музею пішла назустріч киянам — і виставка працює без вихідних аж до 11 жовтня. Ганна КОЗАЧЕНКО, член правління Українського фонду культури — Чому не довше? — допитувалися на відкритті виставки у В. І. Виноградової — генерального директора музею Ханенків і основного натхненника цієї міжнародної акції. Усе залежить від термінів страховки. Під дахом київського музею, де охоронна система найкраща з усіх державних музеїв України, шедеври у повній безпеці. І так само спокійно мають повернутися додому: до Житомира, Донецька, Львова, Одеси, Полтави, Харкова, Чернігова, Севастополя. Для цього проекту чимало потрудилися реставратори. Зокрема й над тими творами, які зазнали злодійських нападок, але були згодом повернуті в лоно державних мистецьких сховищ. Якщо каталог цієї виставки, виданий у Москві, можна побачити хіба що в Інтернеті, то завдяки голові Київської міської державної адміністрації Олександру Попову (він надав кошти) і видавцю Віктору Хоменку каталог київської виставки опублікований вчасно — з ґрунтовною передмовою Катерини Чуєвої. Вона дослідила і чітко виклала історію музейних колекцій, які зберігають твори класичного західноєвропейського мистецтва, не обминаючи багатьох її трагічних сторінок. Раніше сором’язливо замовчувані факти нині оприлюднені; радянський Держторг вилучив і продав за кордон чимало творів, які тепер є окрасою музеїв інших країн, але частина ханенківської колекції не була продана за кордон і осіла в Ермітажі. Але й за грабіжницької політики радянської влади в галузі мистецтва, і після непоправних втрат, за- І справді, ханенківські шедеври, не тільки ті, що іноді з музейних запасників виходять на світ Божий під час виставок, поновому озиваються до глядача. 1610 року написана на дубовій дошці картина Мартіна Пепейна “Алегорія Слуху із циклу “5 почуттів”. Цей твір, заповіданий музею Ханенків В. О. Щавінським, у постійній експозиції висить значно вище, ніж на виставці, тому нині його легше роздивитися. І унікальний натюрморт Хуана де Сурбарана, написаний ще 1640 року, в іншому освітленні здається, ніби чуєш холодок від металевої поверхні тарелі й срібної посудинки поряд із фаянсовим глеком. Дивовижне, ана жодну іншу картину не схоже “Поклоніння волхвів” Ф. Капелли (на прізвисько Даджу) подіяних фашистськими загарбниками, завдяки подвижникам і меценатам державні музеї України мають нині справжні скарби. Поєднані тематично і за мистецькими школами, картини західноєвропейських майстрів у музеї Ханенків зачаровують сучасних глядачів. — І що найдивніше, — каже старший музейний доглядач Ольга Іванівна Никонова, — найбільше і найдовше стоять саме перед нашими картинами, наче вперше їх бачать. Ось Рубенс — у постійній експозиції; Йорданс і Лейтенс — так само. Навіть натюрморт із упольованим зайцем Венікса, притягує, як магніт. А це ж велика картина, її в голландській залі добре видно. Та ще й на обкладинці музейного фоліанта опублікована. Бертс Осіас Старший. “Натюрморт із жареною куркою” XVIII ст. зі стіни над сходами перемістилося до зали. Щасливі глядачі, роздивляючись експонати виставки, так наближаються до картин, що іноді спрацьовує сигналізація. Із глибини зали вабить чоловічий портрет Д. Барендса, написаний 1562 року — із Львівського зібрання. Скорботне обличчя молодої жінки пензля Д. Б. Креспі (на прізвисько Черано) із Житомирського музею вважається “Скорботною Мадонною”. Але інтригує інше полотно — Паріса Бордоне “Свята Родина з Іоанном Хрестителем”. Поряд є кілька картин, де Іоанн Хреститель зображений із Немовлям Ісусом — і всюди дотримана їхня різниця у віці — півроку. На цьому житомирському полотні композиція наче розпадається: Богородиця відсторонено міркує над щойно прочитаним у книжці. Старець, що спирається на палицю, простягає Немовляті яблуко (мовляв, Спаситель від народження готовий скуштувати плід від Древа Пізнання Добра і Зла). Сивий чоловік, що тримає хлопчика, аж ніяк не може бути Іоанном Хрестителем — не дозволяли собі такого художники в XVI столітті. І в московському каталозі, і в київському досвідчені мистецтвознавці говорять про майстерність художника та інші його картини. Але ніхто не торкається Джузеппе Креспі. “Скорботна Мадонна” теми сюжету. Тут якась алегорія, не досліджена досі. Зачаровані талантом митців, чиї картини виставлені в Києві на Терещенківській, 15, підслухали ми й кумедне. — Ти подивись, який хліб, — зачудовано дивиться пані на “Закуску з омаром” Клари Петерс — із Полтавського музею. — З 1612 року не зачерствів… Ця картина до музею потрапила ще 1918 року — із зібрання Кочубеїв у с. Диканька. — Подивись краще на цей, — відповідає друга жінка, заворожена шедевром із Севастопольського музею. Початий сірий буханець і справді, мов щойно з печі. — Прийдемо додому, спечу таку ж курку. Дехто допитується, чому немає Веласкесової “Інфанти”, а дехто питає про святого Франціска Асізького… Однак переважна більшість відвідувачів глибоко вдячні всім, хто створив цей оновлений музейний світ — хай ненадовго, лише до 11 жовтня. П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 33 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Seite · S. 16Originalseite ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWIATA» IM. TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. R e d a k t o r n a c z e l n y Indeks pocztowy — 30617, strona 68 w „Katalogu”. Na 11 miesięcy 9 hrywien 37 kopiejek. Na 3 miesiące 27 hrywien 51 kopiejek. Na pół roku 53 hrywny 37 kopiejek. Na rok 105 hrywien 54 kopiejki.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA. Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK. Zastępcy redaktora naczelnego: Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55. Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to — Wasza gazeta!

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Wydział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Wydział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondent Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Ulana WOLYKOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład w październiku — 23 500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 2 0 4 1 Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn