Seite · S. 5Originalseite ↗
Odwrócił swoją łódź pod prąd
Слово Просвіти, №41 за 2017 рік
Nadia KYRIAN Zdjęcia Heorhija LUKIANCZUKA Opanas Załywacha urodził się w 1925 roku we wsi Husynka w rejonie kupiańskim. Jego młodość minęła na Dalekim Wschodzie i na Syberii, dokąd jego rodzina uciekła z rodzinnej Charkowszczyzny przed wielkim głodem lat 30. XX wieku. Od 1947 roku studiował w Instytucie Malarstwa, Rzeźby i Architektury im. I. Riepina w Leningradzie. W tym samym roku został relegowany „za zachowanie niegodne radzieckiego studenta”. W 1953 roku został przywrócony na uczelnię, którą ukończył w 1960 roku. W 1957 roku przyjechał na praktykę do Kosowa. Po 4 latach osiedlił się na Ukrainie. Na Ukrainie pracował w dziedzinie malarstwa sztalugowego i grafiki. Śmierć Ołeksija Dowhoho uderzyła we mnie boleśnie. To przecież mój rówieśnik, poeta-filozof, ukraińska dusza, obywatel-państwowiec. Na dwa dni przed swoim odejściem Ołeksij zadzwonił do mnie: „Dmytrze, podpisałem ci swoje książki”. „Zrobiłeś to, co obiecałeś mi w dniu swoich urodzin. Dziękuję”. Coś odpowiedział, ale mówił cicho, niewyraźnie. Dzisiaj otrzymałem te książki, bardzo pięknie wydane, utwory z których czytałem i czytałem ponownie jeszcze za swojej i jego, Ołeksija, młodości. Ołeksij Dowhyj to prawdziwy szestdziesiatnyk. Bratem swoim nazywał go Iwan Dracz, znało i szanowało go pokolenie założycieli Ludowego Ruchu, kłaniali mu się Wasyl Szweć, Mykoła Bażan, Petro Zaseńko, Pawło Mowczan, Dmytro Czerednyczenko, Mychajło Słaboszpycki, Wołodymyr Sobotowycz, Wołodymyr Bazylewski, Petro Perebyjnis. Przedmowę do czterech tomów jego poezji napisał Mykoła Żułynski. Przedmowę do jego książki „Oddech wieczności” napisał Łeonid Tałałaj. Dla mnie Ołeksij Dowhyj to przede wszystkim mężny, odważny człowiek z głęboką świadomością narodową. Ołeksij Dowhyj, jeszcze tylko mało znany redaktor wydawnictwa, staje w obronie Ołeksandra Dowżenki i Liny Kostenko, prześladowanych przez radzieckich ideologów i donosicieli za ukraińską patriotyczną istotność ich utworów. Poezja Ołeksija Dowhoho jest podporządkowana jego ludzkiemu charakterowi. To nie wezwania do rewolucji, a próba odpowiedzi samemu sobie, czym jest ludzkie życie, czym jest w ogóle życie, czym jest słońce i czas, czym jest Ukraina w człowieku, czym jest ludzkość, dlaczego porusza się ona nie drogą w górę, do triumfu sprawiedliwości, a w dół od jednej strasznej wojny do następnej, jeszcze straszniejszej. Ołeksij Dowhyj nie naucza, jak mają zachowywać się uczciwi ludzie, on się spowiada, przyznaje do swojej słabości duchowej. Wybacz, Ukraino! Za mękę wybacz, Choć nie przeze mnie jesteś męczona, Lecz winienem ja, że patrzyłem obojętnie, Jak szarpią cię okrutni kaci. Nie, drogi mój przyjacielu Ołeksiju! Nie byłeś nigdy obojętny na cierpienia swojej ojczyzny. Cała twoja twórczość poetycka z zewnątrz niby spokojna, powściągliwa, rozważna — w rzeczywistości — to spowiedź katowanej duszy męczennika, bóstwem dla którego jest rodzinna ziemia, rodzinny język i pamięć o wielkości swojego narodu. Piszesz: Kiedy do bitwy wzywają trąby, Kiedy w ogniu płoną światy, Dla niepokornych budują więzienia, A dla pokornych — chomąta. To prawda. Ale dusza twoja nigdy nie chodziła w chomącie. Ty się spowiadasz. Krzyczy dusza i wije się we mnie, Niczym żywa gałązka w ogniu. Gdyby każdy twój czytelnik wybrał dla siebie najlepsze twoje aforyzmy, mielibyśmy dziesiątki różnych twoich myśli o życiu i o śmierci, o ludziach i o nieludziach. Twoja oryginalność poetycka w tym, że twoje utwory nie rozdzielają, a jednoczą ludzi. Napisałeś, że po twojej śmierci ktoś musi przyjść i podnieść do nowego życia ciebie jako poetę. Wierzę w to nowe twoje życie, bo twój naród jest nieśmiertelny. Dmytro PAWŁYCZKO Zaprojektował książki „Palimpsesty” Wasyla Stusa, „Synowie marnotrawni Ukrainy” Jewhena Swerstiuka. Laureat Nagrody Szewczenkowskiej oraz nagrody imienia Wasyla Stusa. W 1964 roku Opanas Załywacha we współautorstwie z Ałłą Horską, Ludmyłą Semykiną, Hałyną Sewruk oraz Hałyną Zubczenko na 150-lecie Tarasa Szewczenki w westybulu Czerwonego korpusu Uniwersytetu Kijowskiego stworzyli witraż „Szewczenko. Matka”. Z ówczesnej partyjnej pozycji zwołana komisja zakwalifikowała witraż jako ideowo wrogi. Utwór zniszczono, autorów wykluczono ze Związku Artystów, doznali prześladowań. Ta historia wtedy wywołała oburzenie w szeregach świadomej ukraińskiej inteligencji. Opanas Załywacha w latach 1965—1970 odbywał karę w łagrze nr 385 (Mordowia) „za antyradziecką agitację i propagandę”. Kiedy wyszedł na wolność, ożenił się z siostrzenicą Stepana Bandery, Daryną. Wychowali syna Jarosława i córkę Jarynę. Ile prac stworzył Załywacha, do tej pory nie wiadomo. W 2003 roku wydał swój pierwszy album. W 2016 roku w wydawnictwie „Lileja NV” ujrzał światło dzienne album prac artysty „Opanas Załywacha”, który uporządkował Myrosław Aroneć. Nowa książka „Dzwonarz” zawiera artykuły i wspomnienia artystów, pisarzy, dziennikarzy, które odkrywają mało znane strony życia i twórczości Opanasa Załywachy. Inicjatorem wydania jest więzień polityczny czasów radzieckich Iwan Rusyn, który odbywał karę w łagrach Mordowii razem z Załywachą. Uważa on, że obecna władza niedostatecznie doceniła tych heroicznych ludzi, którzy walczyli z komunistycznym reżimem, zatem powinniśmy to zrobić my. Jego inicjatywę poparł obrońca praw człowieka Wasyl Owsijenko, a także wydawcy Jewhen Zacharow i Ołeh Mirosznyczenko. Sponsorował wydanie Iwan Rusyn młodszy. Przedmowę do książki napisał Mykoła Horbal, w wydaniu zamieszczono notkę biograficzną o Załywasze. Autorzy artykułów i wspomnień — „najmłodszy dysydent” Taras Marusyk, Roman Korohodski, Myrosław Aroneć, Bohdan Horyń, Wasyl Owsijenko, Bohdan Mysiuha, Jewhen Swerstiuk, Łewko Łukjanenko, Mychajło Horyń, Ulana Hlibczuk, Wałerij Szewczuk, Marharyta Dowhań, Ołeś Zarecki, Wiktor Kuksa, Raisa Moroz, Hałyna Sewruk, Ludmyła Semykina, Iwan Rusyn, Żanna Chomenko, Raisa Łysza, Anatolij Zwiżynski. Zamieszczono także artykuł Opanasa Załywachy „Nikt nie przejdzie za ciebie twojej drogi”, a także korespondencję artysty. Uczestnicy prezentacji, wśród których wielu autorów wspomnień, mówili o tym, że Opanas Załywacha to wybitny ukraiński artysta, filozof, patriota, „fenomenalny człowiek, który odwrócił swoją łódź pod prąd”, a także o tym, że jego wkład w sztukę, kształtowanie demokratycznego społeczeństwa jest jeszcze niedostatecznie doceniony. Wasyl Owsijenko, któremu powierzono pracę redaktora i kompilatora, powiedział: „Jestem zachwycony tym, że w książce są teksty wysokiego poziomu intelektualnego, szczere, profesjonalne, ciekawe. Minęło 10 lat, jak artysta Opanas Załywacha odszedł na tamten świat. Ale zainteresowanie jego twórczością, jego życiem pełnym poświęcenia nie gaśnie”. „Jego prace są nieprzeciętne. Ma filozoficzne podejście do życia… Malował swoje głębokie myśli”. (Hałyna Sewruk). „Jego prace od razu rozpoznasz. To świadczy o wybitnym talencie”. (Raisa Moroz). „Iwan Rusyn zapoznaje nas nie tylko z wizerunkiem Opanasa Załywachy, on także tworzy obraz tamtej epoki”. (Ołeś Szewczenko). Obecni na prezentacji umówili się, że będą poszukiwać jeszcze nieopublikowanych jego utworów, faktów biografii, aby stworzyć katalog na wysokim państwowym poziomie, wydać nowy album, zrobić wystawę jego prac. Niezbędne jest także stworzenie w Iwano-Frankiwsku, gdzie żył i zmarł Opanas Załywacha, jego pokoju-muzeum pamięci. Orysia Sokulska poinformowała, że w jej rodzinie przechowuje się wiele nieznanych obrazów Opanasa Załywachy, które mają wejść do następnej książki.
W Muzeum Szistdesiatnyctwa zaprezentowano książkę artykułów i wspomnień o ukraińskim artyście, znanym przedstawicielu pokolenia lat sześćdziesiątych Opanasie Załywasze, zatytułowaną „Dzwonnik”. Tak nazywał się jeden z jego znanych obrazów. Pamięci towarzysza 9 października w Kijowie pożegnano poetę Ołeksija Dowhego (1929—2017).
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
