Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №41 за 2017 рік

16 S. · 26 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 41 (937), 12–18 października 2017 Ukraińska społeczności, przyłączajcie się! Z Dniem Obrońcy Ukrainy!

* * * Na Pokrowę, 14 października, w sobotę, o godzinie 14, w centrum wsi Hatne (na południe od Kijowa, za Teremkami w prawo) zostanie odsłonięty pomnik Walerija Marczenki. Tego samego dnia, po odsłonięciu pomnika, odbędzie się panichida na jego grobie w Hatnem (tam również pochowani są jego matka Nina Michajłiwna, ciotka Alla, dziadek — profesor Mychajło Marczenko). Do Hatnego z stacji metra „Wystawkowyj Centr” jedzie się marszrutką nr 723, do centrum wsi. * * * 15 października, w niedzielę, w Muzeum Szestdziesiątników (ul. Olesia Honczara 33, metro „Zołoti Worota”), o godzinie 14, rozpocznie się spotkanie z Andrijem Hryhorenką, synem znanego generała Petra Hryhorenki. 16 października, w poniedziałek, w Muzeum Literatury (ul. B. Chmielnyckiego 11, stacja metra „Teatralna”), o godzinie 17 — spotkanie z Andrijem Hryhorenką oraz prezentacja nowej książki o ojcu, który urodził się 110 lat temu, 16 października 1907 roku. * * * 15 października o godz. 16.00 w Domu Nauczyciela odbędzie się jubileuszowy wieczór Stepana Chmary z okazji 80. rocznicy urodzin. Prowadzi Petro Maha. Na skrzypcach zagra Wasyl Popadiuk. Wstęp wolny. Podał Wasyl Owsijenko

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

Apel Grupy „Pierwszego Grudnia”: „Dajcie społeczeństwu wyrosnąć w wolności”

To apel Grupy — pierwszy po odejściu do wieczności Błogosławionego Lubomira Huzara. Był on kręgosłupem Inicjatywy „Pierwszego Grudnia”, jej duchowym drogowskazem — podobnie jak świętej pamięci Jewhen Swerstiuk oraz Bohdan Hawryłyszyn. Ci ludzie byli źródłem natchnienia dla naszego narodu i prosimy Boga, aby odpłacił im stokrotnie za ich z honorem wypełnioną misję. Tak, wszyscy rozumiemy: będzie nam ich brakować. Jednakże, obok tego, wzywamy wszystkich w ukraińskim społeczeństwie do podniesienia pałeczek sztafetowych, które wypadły z ich rąk. Przecież główne motto naszej Grupy — „wyniesienie wartości humanistyczno-duchowych ponad krótkowzroczny zysk ekonomiczny i polityczną celowość” — pozostaje aktualne również dzisiaj. Pewnego razu, reagując na ludzką niecierpliwość wobec niedoskonałości ich pasterzy, Błogosławiony Lubomir powiedział: „Dajcie ludziom wyrosnąć w wolności”. Te słowa dotyczyły poszczególnych osób, choć w tym samym stopniu można je odnieść do wspólnoty ludzkiej: „Dajcie społeczeństwu wyrosnąć w wolności”. Za stan spraw w państwie naród zwyczajowo obwinia kierownictwo — i poniżej jeszcze porozmawiamy o odpowiedzialności naszych przewodników. Jednak u nas wciąż działa quasi-sowieckie wyobrażenie, że kierownictwo państwa to coś osobnego, samowystarczalnego, w żaden sposób nieuzależnionego od narodu. Trzeba przyznać, że i samo kierownictwo czasem tak myśli. Trudno przychodzi nam zrozumienie, że rządząca kohorta to tylko kwintesencja tego, co jest w narodzie. Jeśli w narodzie dominują niewolnicze, paternalistyczne instynkty — będą nim rządzić dyktatorzy. Jeśli naród rozumie swoją godność i jest gotowy brać na siebie odpowiedzialność — będą nim rządzić wzorowi demokraci. Wybór wariantu dla Ukrainy w rzeczywistości zależy od nas. Dzisiaj my, członkowie Grupy Inicjatywnej „Pierwszego Grudnia”, potwierdzamy to, co swego czasu powiedziano w „Ukraińskiej Karcie Wolnego Człowieka”: „Odpowiedzialność za swoje życie, a zatem jego sukces, dobrobyt i szczęście, nikomu nie może zostać przekazana. Sami ponosimy odpowiedzialność za siebie”. Oczywiście, od państwa zależy wiele — ale jednak mniej, niż u nas przyjęło się uważać. Oto już brytyjski analityk James Sherr zauważa to, co umyka naszej uwadze: „Rosja — kraj z silnym państwem i słabym społeczeństwem obywatelskim. Ukraina — kraj ze słabym państwem i silnym społeczeństwem obywatelskim”. Ale jeśli tak, to co wtedy zależy od nas, abyśmy byli szczęśliwi? Co musimy zmienić w sobie, aby nasi rządzący nie mieli innego wyjścia, jak zmienić się sami? Nie tracić wiary i strzec jedności. Łańcuszek społecznej degradacji jest oczywisty i rozgrywał się na naszych oczach już niejednokrotnie: 1) my, członkowie tego społeczeństwa, tracimy wiarę w siłę dobra, a dlatego idziemy na kompromisowy handel ze złem; 2) zauważywszy, jak ktoś handluje prawdą, tracimy zaufanie do człowieka; 3) nie ufając ludziom, tracimy zdolność bycia w solidarności z innymi i łatwo wchodzimy w konflikty; 4) tracąc jedność, nie tylko nie możemy zmienić społeczeństwa, ale stajemy się łatwą zdobyczą skonsolidowanego wroga. Dzisiaj jeszcze nie doszliśmy do krytycznej granicy, ale na tę zgubną drogę, jak się wydaje, już znowu wstąpiliśmy. Bo zbyt mocno przyczaił się zewnętrzny wróg, oczekując, jak zadziała jego wywrotowa strategia, i Ukraińcy po raz kolejny zgubią siebie własnymi rękami. I nawet powściągliwi europejscy dyplomaci z troską ostrzegają nas. Wziąć choćby skrajnie szczere ostrzeżenie Donalda Tuska, przewodniczącego Rady Europejskiej: „Dzisiaj wyraźnie widzę, że zewnętrzny wróg was nie pokona. Jesteście zbyt silni. Ale możecie ponieść porażkę przez samych siebie. Właśnie dlatego musicie zachować jedność za wszelką cenę i unikać wewnętrznych konfliktów jak zarazy”. Zakończenie na str. 3

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Katalonia. Referendum jako skuteczny instrument globalnego terroryzmu hybrydowego?

W październiku 1936 roku parowiec „Lake Favonia”, który kilka lat wcześniej został kupiony przez ZSRR w USA i otrzymał nazwę „Zyrianin”, przybył do portu w Barcelonie (obszar autonomiczny Katalonia). W kraju szalała wojna domowa, a Katalonia była jednym z bastionów republikanów w starciu z wojskami generała Franco. Jak opisywały później radzieckie źródła historyczne, na cześć przybycia parowca, który dostarczył republikanom dziesiątki ton żywności, w mieście odbyła się dwustutysięczna demonstracja „przedstawicieli wszystkich organizacji pracujących stolicy Katalonii”, a następnie 30-tysięczny wiec międzynarodowej przyjaźni Republiki Hiszpańskiej i Związku Radzieckiego. O tym, że w ładowniach „Zyrianina” (podobnie jak innych radzieckich statków) dostarczano także czołgi i broń, wiedziały tylko nieliczne osoby. Nie utrzymując z Hiszpanią stosunków dyplomatycznych, ZSRR próbował poprzez dostawy broni i wysyłanie kadrowych wojskowych (przede wszystkim lotników i czołgistów) wpłynąć na uformowanie na zachodzie Europy potężnego stalinowskiego ruchu, który byłby zdolny zmienić krajobraz polityczny kontynentu na korzyść bolszewików. Przypuszczenie, że Stalin skieruje Hiszpanię na komunistyczne tory, zaniepokoiło, jeśli nie przestraszyło Europę. Generał Franco otrzymał pomoc od Niemiec, Włoch i innych krajów. Po dwóch latach, w styczniu 1938 roku, frankiści zajęli Katalonię, w spustoszonej Barcelonie odbyła się parada zwycięzców. Rok później w kraju ustanowił się dyktatorski reżim Francisco Franco. Mykoła HOŁOMSZA, przewodniczący partii „Patriota” Referendum to głos społeczeństwa, który określa perspektywę. Misją referendum jest kwestia wyboru. Kwestia wyboru to podstawa życia społeczeństwa w paradygmacie pokojowych demokratycznych środowisk życia i jednocześnie konstytucyjnej kompletności, czyli soborowej suwerennej państwowości. Jeśli zaczniemy analizować, kosztem czego i wychodząc z czego, to natrafimy na kwestię regulaminów i procedur funkcjonowania informacji jako bazy dla rozwoju wspólnoty. Informacji w statycznym trybie środowisk życia oraz informacji, która zazwyczaj żyje długimi okresami. Takim okresem umownie można uznać średni wiek życia przeciętnego obywatela. Legalizują te okresy dla potomnych (tradycyjnie w praktyce historycznej) księgi metrykalne, które rejestrują to życie, oraz prawdziwe organy samorządowe, które je przechowują. Czyli z jednej strony jest to rodzina, gdzie otwierają się przed nami potencjały wartości duchowych, z drugiej – wspólnota jako najmniejsze społeczeństwo, w której organizacyjnie utrwalone są mentalne poziomy istnienia terytoriów w postaci miejscowości, posiadających historyczno-geopozycyjne kody połączeń przeszłości z przyszłością. To niezwykle długie rzeczy wzrostu (upadku) społecznego, które mają wpływ na aspekty społeczne, socjolingwistyczne, kulturologiczne i wreszcie społeczno-polityczne oraz ekonomiczne istnienia terytoriów, a także ustanawiania i utrzymywania relacji z sąsiadami, partnerami, centrami zarządzania (państwem) itd. Ale w trybie operacyjnym ta długa informacja krąży w środowiskach życia w postaci pewnych (krótkich) cykli informacyjnych. Są one tworzone i utrzymywane przez demokrację po to, aby mieć zrozumienie tego życia, pozycję oraz świadomy i odpowiedzialny wybór. Konstytucyjnie zapisano i powtórzono w różnych wariacjach prawo obywatela do wyboru. Istnieje też wystarczająca lista instytucji i stanowisk, które są wybieralne. Jednak wybierać możemy tylko wtedy, gdy rozumiemy – co (kogo) wybieramy, po co i na jak długo. To warunek prawdziwej demokracji. Ale oprócz prawa do wyboru istnieje jeszcze obowiązek adekwatnego wyboru (to już norma świadomości społeczno-obywatelskiej społeczeństwa). Czyli wybierając, wiesz o co chodzi, o kogo i po co. To jest demokracja. Ale świat zna nie tylko taką formę rządów. Dość często kraje i narody stykają się z autorytarnymi, dyktatorskimi, innymi bezprawnymi formami zarządzania państwami. I w takich warunkach dochodzi do zamiany pojęć, kiedy pod formalnymi oznakami stosowania mechanizmów demokratycznych (na przykład wyborów, referendów) w rzeczywistości ukrywa się mechanizmy niwelowania obywatelskiego wyrażania woli. Tak było, nawiasem mówiąc, w byłym Związku Radzieckim. Tak jest, w szczególności, w dzisiejszej putinowskiej Rosji. Współcześni moderatorzy praktyk geostrategicznego niszczenia zrozumieli, że można sformalizować i wykastrować proces wyborów publicznych nie tylko u siebie, ale i w każdym kraju. I wtedy statyczno-informacyjna wiedza o wyborach zostaje zastąpiona taką realnie ukierunkowaną sumą segmentowych stanów informacji, która stwarza możliwość manipulowania prawem publicznego wyboru. Istnieje jeszcze jeden aspekt, związany z procesem wyborczym i informacją krążącą w społeczeństwie w tym okresie. Jest to stan (tryb funkcjonowania i krzyżowania się interesów) środowiska medialnego. Ponieważ media i środki masowego przekazu najczęściej znajdują się w posiadaniu oligarchatu z odpowiednimi korzyściami klanowo-partyjnymi, to dawno już przekształciły się one w megakorporacje. I teraz przeszły na tryb tworzenia (w razie potrzeby właściciela) takiej społeczno-socjalnej rzeczywistości, którą przedstawiają poprzez swoją działalność. Wychodząc z globalnych technologii i dynamiki współczesności, korporacje te mogą przedstawiać rzeczywistości, o których nikt nie będzie wiedział, czyli będzie to stworzony przez możliwości medialne obraz życia, które w rzeczywistości nie istnieje. I stopniowo takie media (korporacje) mogą stać się narzędziem atrybucji w przedstawianiu najszerszemu społeczeństwu życia każdego terytorium w granicach kraju czy nawet za granicą. Taki wariant rozwoju wydarzeń ma szansę na realizację, ponieważ z codzienności wspólnot kompleksowo (ustawowo i fizycznie) wypierane są lokalne (małe) gazety czy inne media. Wobec braku warunków istnienia stale działających regulaminów wspierania demokracji i zainteresowania społecznego, lokalne i międzyterytorialne media i środki masowego przekazu będą umierać, bo nie będzie dla nich miejsca na terytorium i w świadomości społecznej. Ukraina, nawiasem mówiąc, jest przykładem właśnie takiej sytuacji. W rezultacie otrzymujemy wynik, kiedy w państwie (ustawowo) i na poziomie międzynarodowym prawo wyboru istnieje, ale w rzeczywistości dochodzi do zamiany głównego instrumentarium świadomego, perspektywicznego i odpowiedzialnego wyboru – wiarygodnej i obiektywnej informacji. Do tego dochodzą specyficzne warunki przeprowadzania wyborów, na przykład szantaż polityczny lub geostrategiczny. I to już nie jest obiektywny wybór, tym bardziej świadome referendum. Temat referendów, które w ostatnim czasie nabrały skali wpływów geostrategicznych, wymaga osobnego i wnikliwego badania nie tylko towarzystwa naukowego, ale i struktur międzynarodowych, przede wszystkim UE i ONZ. Mówię o tym dlatego, że widzę realne zagrożenie dla bezpieczeństwa międzynarodowego właśnie przez wykorzystywanie technologii nacisku i manipulowania przy przeprowadzaniu plebiscytów. Czym jest referendum? To głos, który określa perspektywę (wspólnoty, terytorium, kraju). Powstaje pytanie – jeśli współczesne globalne technologie dają możliwość konkretyzacji wyboru, czyli przeniesienia go na poziom pierwotności interesów społeczeństwa i spowodowania w ten sposób możliwości ingerencji z zewnątrz, to czy nie warto referendum określić jedynie jako lokalnego instrumentu samorządowych czynników demokracji? Uważam, że na poziomie strategicznym taki instrument demokratycznego wyrażania woli należy zlikwidować ustawowo. Strategia wyszła poza granice miejscowości i stała się geostrategią. Bo w obecnych warunkach miejscowość jest partnerem geostrategicznego działania, a odpowiednio – prawa międzynarodowego. Czyli globalne procesy i technologie wyprowadzają miejscowość (wieś, osiedle, miasto) na poziom ekonomicznej, kulturalnej czy innej bezpośredniej współpracy, gdzie związek z centrum mierzony jest jedynie przestrzeganiem obowiązującego ustawodawstwa, serwisami infrastrukturalnymi, pamięcią historyczną oraz płaceniem podatków (jako instrumentu odpowiedzialności i godności). Jednocześnie działania o charakterze politycznym (w szczególności wybory, referenda) w miejscowości (terytorium) od razu stają się przedmiotem uwagi geopolitycznej lub geostrategicznej, która dość często przechodzi w bezpośrednie interesy innych krajów, które często w ogóle nie przejmują się demokracją. Potwierdza to szereg referendów w ostatnich latach. Weźmy dla przykładu Iracki Kurdystan, gdzie plebiscyt odbył się 25 września br. W tym działaniu krzyżują się interesy szeregu krajów. I można już mówić, że płonięcie bliskowschodniego ogniska międzynarodowych i międzykrajowych namiętności w perspektywie będzie tylko rozdmuchiwane. 23 czerwca ubiegłego roku mieszkańcy Wielkiej Brytanii zagłosowali z minimalną przewagą (52%) za wyjściem kraju z Unii Europejskiej (Brexit). „Sekcja zwłok” Zjednoczonego Królestwa odbyła się zygzakowato – Szkocja, Irlandia Północna i Londyn wystąpiły przeciwko Walii i reszcie „starej dobrej” Anglii. Wyjście drugiej gospodarki UE z unii uderza nie tylko w ideę zjednoczonej Europy, ale stawia pod znakiem zapytania trwałość, wydawałoby się, nienaruszalnego United Kingdom. Jeszcze jeden cios w jedność europejskiej wspólnoty został zadany w Holandii 6 kwietnia 2016 roku podczas przeprowadzania konsultacyjnego referendum w sprawie stowarzyszenia Ukrainy i UE. Mniejszość populacji, która przyszła na plebiscyt, oddała większość głosów przeciwnikom umowy. A konsultacyjność referendum z powodu politycznych obaw stała się obowiązkowa i spowodowała niemało kłopotów dla Ukrainy i UE. Wykorzystywanie referendów, a częściej – niekontrolowanych pseudoreferendów, stało się już globalną technologią, którą wykorzystują jako hybrydowy środek osiągania celów geopolitycznych i geostrategicznych gracze różnych poziomów międzynarodowych w obecnych warunkach wzrostu procesów globalizacyjnych. A to – zagrożenie dla pokojowej perspektywy planety. Pseudo-wyrażenie woli na Krymie podczas nielegalnego głosowania 16 marca 2014 roku, które odbyło się pod karabinami putinowskich wojsk okupacyjnych i zaangażowanych struktur kryminalnych, jest właśnie przykładem takiego brutalnego wykorzystania mechanizmów i procedur demokracji przeciwko wolności i godności obywateli oraz państwa – brutalnym zniszczeniem ukraińskiej państwowości w ARK. Pseudoreferenda w ORDLO w maju 2014 roku faktycznie są drwiną z narodowych i międzynarodowych systemów prawnych, niwelowaniem praw obywatelskich i utwierdzaniem brutalnej geostrategicznej siły praktyk terrorystycznych. Podtrzymywanie przez Kreml w sferze publicznej idei przeprowadzania referendów w Abchazji i Osetii Południowej (terytoria Gruzji) w sprawie przyłączenia do RF jest ciągłym produkowaniem stanu napięcia w regionie. Wykorzystywanie emocji etnicznych w intencjach terrorystycznych – to technologia i ostatni bastion imperialnej polityki Kremla. Ale nie dla zaspokojenia jakichś lokalnych lub państwowo-merkantylnych (geopolitycznych) interesów. Odpowiedź na pytanie – po co przeprowadza się lub ogłasza takie działania, leży w płaszczyźnie wcale nie lokalnych interesów – one rozwiązują kwestie prawa międzynarodowego. Współczesne prawo międzynarodowe kształtowało się po II wojnie światowej. To, jeśli uciec się do porównań, kryształowa czasza, którą państwa świata (poprzez ONZ) napełniały coraz to nową źródlaną wodą. Putin zadał cios w tę czaszę, denuncjując Memorandum Budapeszteńskie, i teraz ona przecieka. Czy uda się ją odnowić, czy trzeba będzie tworzyć nową – pytanie pozostaje otwarte. Ludzkość poprzez kataklizmy wojen światowych i konfliktów na dużą skalę (granicą tutaj, najwyraźniej, jest XX wiek) doszła do zrozumienia wartości jako motywacyjnego silnika cywilizacji. Zwróciłbym baczną uwagę na emocje wartościujące, które określają optymistyczną perspektywę, przede wszystkim wspólnot i tworzą niezbędne warunki dla absolutnej publiczności w środowiskach życia. Natomiast technologie globalnego hybrydowego terroryzmu (putinowska Rosja tutaj przoduje), w szczególności poprzez referendalny styl wyrzucania publicznie podgrzanych emocji, narzucają nam (ludzkości) izolacjonizm, brutalny etnoegoizm, prymat religijny, czyli detonatory niszczenia pokojowej przyszłości. Aby pokonać tę technologiczną nawałę, systemy władzy przedstawicielskiej – lokalnej, regionalnej, narodowej, międzynarodowej – muszą stanowczo działać poprzez systemy zarządzania publicznego. Na przykładzie Katalonii my

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

dostrzegamy zasady nie publicznego, lecz państwowego (scentralizowanego) zarządzania ze strony Madrytu, co właściwie jest charakterystyczne dla większości stabilnych demokracji Starego Świata. Scentralizowane statyczne zarządzanie jest wynikiem niewystarczającej wiedzy najwyższych urzędników państwowych o społeczeństwie, zwłaszcza o środowisku życia. W dynamice życia taka forma zarządzania staje się bronią zewnętrznych agresorów, która łamie stosunki społeczno-państwowe. Referendum w Katalonii właśnie zniszczyło takie zarządzanie. Droga do zarządzania publicznego jest znacznie trudniejsza niż wszystkie inne drogi. Wymaga ona ofiarności od przywódców narodu (menedżerów pierwszego szczebla), ograniczenia własnych ambicji ze względu na interesy społeczne, odpowiedzialności w relacjach partnerskich ze wspólnotą. Jednak publiczność to droga dwustronna. Społeczeństwo również musi dojrzeć do zrozumienia korzyści z takiej formy demokracji i odrzucić emocjonalno-egoistyczne żądania wobec władzy, a zamiast tego odnaleźć siły i chęć do ukształtowania partnerskich relacji z państwem. Przed Ukrainą, odnowioną Ukrainą Majdanu, również stoją poważne wyzwania zarządcze. Tym bardziej, że właśnie teraz Ukraina jest granicą cywilizacyjnego skrzyżowania, gdzie z jednej strony mamy statykę prawa międzynarodowego pod egidą ONZ z długimi procedurami podejmowania decyzji i ich wykonania, a z drugiej — dynamikę technologii globalnego hybrydowego terroryzmu, które niszczą zarówno to prawo, jak i samo życie. Wraz z początkiem putinowskich hybrydowo-mesjanistycznych agresji przeciwko Ukrainie, gdy doszło do „upadku” Memorandum budapesztańskiego, a wraz z nim międzynarodowego systemu zbiorowego bezpieczeństwa, świat stanął przed nową zasadą planetarnego współistnienia — nie ma siły prawa, jest prawo siły. Referendum w Katalonii, podobnie jak wyżej przytoczone przykłady plebiscytów, jest odzwierciedleniem i potwierdzeniem tej tezy. W przeddzień referendum hiszpańskie dzienniki La Vanguardia i El Confidencial ujawniły fakty dotyczące celowego, trwającego latami wsparcia katalońskiego separatyzmu ze strony Rosji. Podały też przykłady tego, jak w przeddzień referendum do sprawy aktywnie włączyły się media społecznościowe, w których te same konta, z których rozsyłano wiadomości do amerykańskich użytkowników podczas wyborów prezydenckich w 2016 roku oraz do mieszkańców Wielkiej Brytanii w trakcie Brexitu, „torpedowały” mieszkańców Katalonii przekazami dotyczącymi oddzielenia się od Hiszpanii. Jednocześnie prezydent Rosji Władimir Putin oświadczył, że referendum w Katalonii jest wewnętrzną sprawą Hiszpanii. Władze Hiszpanii uważają przeprowadzenie referendum o niepodległość Katalonii za nielegalne. Król Hiszpanii Filip VI oświadczył o próbie podważenia suwerenności Hiszpanii i podzielenia katalońskiego społeczeństwa. To stanowisko poparła Komisja Europejska, której oficjalni przedstawiciele stwierdzili nielegalność plebiscytu. W przypadku wyjścia Katalonii ze składu państwa region automatycznie znalazłby się poza UE. Praktyki stosowania technologii globalnego hybrydowego terroryzmu poprzez formalne regulacje stały się dziś zagrożeniem dla pokojowego świata oraz dla rozwoju cywilizacyjnego w perspektywie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von «Apel Grupy „Pierwszego Grudnia”: „Dajcie społeczeństwu wyrosnąć w wolności”», S. 1

Apel Grupy „Pierwszego grudnia”: „Pozwólcie społeczeństwu wzrastać w wolności”

Zakończenie. Początek na str. 1. Nie, to nie jest przesada — gen odpowiadający za skłonność do podziałów i wrogości jest rzeczywiście aktywną częścią naszego narodowego genomu. Przecież i metropolita Szeptycki swego czasu wołał do Ukraińców: „Czyż organizm naszego narodu nie cierpi na jakąś moralną hemofilię, która sprawia, że każda najmniejsza rana jest jakby nieuleczalna?”. Zresztą i dzisiaj, zagłębiwszy się w kijowskie życie, obcokrajowiec Peter Santenello ze zdziwieniem zauważył w prasie: „Ideologia rozchwiania między skrajnymi punktami jest po prostu wszyta w psychologię Ukraińców”. A jeśli tak, to pytanie kierujemy do nas samych: czy zdołamy zablokować ten gen dzisiaj, aby nie płakać po raz kolejny nad utraconymi szansami w przyszłości? Nie, jedność nie oznacza jednomyślności totalitarnego ustroju. Izrael udowodnił, że można pozostawać demokracją nawet w warunkach ciągłego zagrożenia wojennego. Można i trzeba krytykować rząd czy opozycję, formułować alternatywy, wygrywać wybory — a mimo to umieć się zatrzymać, jeśli rywalizacja programów partyjnych zmienia się w śmiertelną walkę o zniszczenie przeciwnika. Lepiej, żeby jakiejś sile politycznej przegrać wybory, niż doprowadzić do przegranej cały naród. O tym muszą pamiętać partyjni ideolodzy i politolodzy, zresztą wyborcy również powinni być ostrożni i nie rozpalać swoich namiętności do granicy wytrzymałości. Niech nauczyciele w każdej szkole wytłumaczą dzieciom szkodliwość naszego niszczycielskiego narodowego genu, a duchowni psychoterapeutycznie wydobywają tę skłonność z naszej podświadomości. Niech hasłem naszego życia politycznego stanie się ostrzeżenie: „Uwaga — hemofilia społeczna!”. Wsparcie reform — w wartościach, według których powinniśmy żyć. Oskarżanie kierownictwa państwa o imitację, a nawet o blokowanie reform, stało się ulubionym zajęciem naszego ludu. Cóż, imitacje to rzeczywiście skuteczny chwyt ludzi u władzy. Zresztą blokować reformy też potrafią po mistrzowsku. Ale zapytajmy siebie szczerze: czy rzeczywiście przeciętni ludzie chcą reform? Czyż nie widzimy, jaki szalony opór stawia się im w narodzie? Przecież niemal w każdym szpitalu formuje się opór wobec reformy medycznej, niemal każdy rektor uniwersytetu sprzeciwia się reformie w edukacji, a legiony pracowników oświaty, którzy nie są już w stanie zmienić swoich umiejętności zawodowych, piersią bronią swoich korupcyjnych bastionów. I tak na każdym kroku natyka się na nieprzebitą logikę: „Niech zmieniają się oni, a ja raczej zachowam to, co mam”. Można oczywiście machnąć ręką — mówiąc, że to przecież korupcjonerzy. Jednak machnąć ręką w rzeczywistości nie jest łatwo: korupcyjny konsensus objął zdecydowaną większość społeczeństwa, ponieważ dla znacznej liczby ludzi większy lub mniejszy kompromis z przestarzałym i zepsutym systemem jest jedynym środkiem przetrwania lub dobrobytu. Dlatego też przeważają u nas wartości przetrwania: u kogoś — tylko konformizm i kumoterstwo, u innego — nadużywanie luk w ustawodawstwie, a u coraz większej liczby ludzi — w ogóle jawna i niekontrolowana korupcja oraz zwykłe złodziejstwo. Można oczywiście pomoralizować: „Co to za naród mamy?!”. Jednak przejście od wartości przetrwania do wartości samorealizacji nastąpi tylko wtedy, gdy ludzie poczują realność i dostępność alternatywy. Gruszka na wierzbie musi być na tyle osiągalna, aby wróbel w garści stracił swoją atrakcyjność. Jak tylko wystarczająca liczba ludzi poczuje, że inna droga jest dla nich nawet skuteczniejsza, wtedy reformy pójdą szybciej. I niech spróbuje wtedy kierownictwo polityczne imitować lub blokować je! Jasna sprawa, byłoby idealnie, gdyby mądry władca-reformator sam stworzył takie warunki społeczne, które ułatwiłyby ludziom dokonanie tego wyboru. Jednak wygląda na to, że nasi władcy przystosowali się do oligarchicznego ustroju i nie wykazują widocznej chęci jego zmiany. Dlatego nasz wzrok mimo woli zwraca się w tę stronę, gdzie przebywa nasza klasa średnia — nadzieja i podstawa wszystkich demokracji. W obecnej Ukrainie jest niemało inicjatywnych ludzi, którzy już stworzyli własne udane projekty i wcale nie potrzebują paternalistycznej czy korupcyjnej zależności, aby przetrwać. Czego brakuje — to wzajemnej solidarności. Oni już są „masą krytyczną” globalnej transformacji, jednak zbyt rozproszoną, aby stać się „prawodawcami mody”, aby przeciągnąć na swoją stronę tych, którzy się wahają. Zresztą polityczni funkcjonariusze w ogóle nie dostrzegają tej siły społecznej, a dlatego nie stają się dla niej politycznym oparciem, dając pierwszeństwo coraz bardziej wymyślnym billboardom, aby zmanipulować opinię wyborcy na korzyść partyjnych weteranów. Te póki co rozproszone siły — to bezpośredni spadkobiercy duchowego skarbu Rewolucji Godności. Oni organicznie przyswoili wartości, na których można zbudować nowy ład społeczny. Bo oni, niczym rzymski cesarz Konstantyn, zobaczyli na niebie Majdanu napis: „Tymi wartościami zwyciężysz”. O władzy. A teraz, jak obiecaliśmy, kilka słów o odpowiedzialności władzy. Nie trzeba nawet zaglądać w prognozy pogody politycznej, aby wyciągnąć wniosek: kampania wyborcza faktycznie już się zaczęła. Ów unikalnie błogosławiony okres polityczny, kiedy władza miała większość konstytucyjną do przeprowadzenia kardynalnych reform, już się zakończył. Teraz nie będzie miejsca na niepopularne decyzje, bo decydujące słowo w tym czasie należy do politologów. Umowa koalicyjna z 2014 roku, którą swego czasu witano jako błogosławiony sukces, ma wszelkie szanse stać się wkrótce wyrokiem politycznym dla partii parlamentarnych. Oczywiście, odniesiono wiele zwycięstw. Oczywiście, nie jeden poseł będzie szczycił się ważnymi osiągnięciami. Jednak w rezultacie naród będzie mówił o najważniejszych sprawach, a do takich, w szczególności, bez wątpienia należy ten bolesny fakt, że w kraju do tej pory nie zmieniono ustawodawstwa wyborczego. Niemoralność tej sytuacji jest oczywista: nasi ustawodawcy pozbawiają Ukrainę szans na zmianę elit politycznych. Mówimy o tym jako o fakcie dokonanym, choć prawdopodobieństwo zmiany w ostatniej chwili wciąż istnieje. W każdym razie nadzieja jest słaba: zachowanie siebie przy władzy znów staje się ważniejsze niż dotrzymanie obietnicy i zapewnienie odpowiednich wind politycznych i społecznych. Zatem budowanie partii nowoczesnego wzorca podczas obecnej kadencji Rady Najwyższej tak i nie zadziała, a lista partii politycznych w kartach do głosowania będzie do bólu znajoma. Rząd wykazuje pozytywną dynamikę rozwoju, w niektórych sferach odniósł znaczące osiągnięcia, jednak przestarzałość funkcjonowania aparatu państwowego wciąż hamuje nasz postęp i tworzy „zatory” w kontaktach międzynarodowych. Pocieszające jest to, że Rząd ograniczył swój udział w walce politycznej. Jednak wielki niepokój wywołuje fakt, że nawet w warunkach wojny bogaci się bogacą, a biedni — biednieją. Jeśli jest to nieunikniony skutek działania praw ekonomicznych, to narodowi trzeba to jasno wyjaśnić. A jeśli jest to wynik czyjejś nieprofesjonalności lub złej woli, to obywatele powinni o tym wiedzieć. Ponieważ mają prawo do sprawiedliwości społecznej. Udawanie, że wszystko jest w porządku, jest niedopuszczalne, a dla władzy także niebezpieczne, ponieważ niesprawiedliwość społeczna nie raz już stawała się przyczyną buntu. System zamkniętego dostępu rodzi zagrożenia także na flance prezydenckiej, ponieważ mimo zdobytego przez Majdan poziomu wolności system zarządzania nie jest ubezpieczony od autokratycznych pokus. „Syndrom utartego szlaku” działa bardzo skutecznie, a dlatego społeczeństwo nie raz było zdumione, jak dla realizacji władzy wygodniejszymi i bardziej niezawodnymi stawały się „dobre stare” metody zarządzania. Uruchomienie nowego systemu zacznie się dopiero wtedy, gdy nastąpi przejście do otwartego dostępu, gdy konkursy na wakujące stanowiska będą przejrzyste i pozbawione imitacji, gdy w kraju pojawi się niezależny Arbiter — odpowiedzialny system sądowy, gdy zaczną działać windy społeczne i sprawiedliwa rywalizacja itd. Dopóki wszystko to wykazuje poślizg, poziom imitacji z całą nieuchronnością będzie wysoki, i to dalej będzie traumatyzować społeczeństwo. Bezsporną zasługą Prezydenta i jego zespołu jest przełom na poziomie dyplomatycznym, w szczególności zniesienie barier wizowych. Ukraina dokonała swojego cywilizacyjnego wyboru: do Europy, jednak Europa — to wspólnota gospodarek o otwartym dostępie. Wysiłki dyplomatyczne mogą nie wystarczyć, aby przezwyciężyć niekompatybilność systemów prawnych i gospodarczych. Jak widzimy, nawet z tego zestawienia wynika, że punkt bez powrotu nie został jeszcze przekroczony. Częściowych sukcesów w ramach starego systemu za mało, aby całkiem spokojnie oczekiwać wyborów. Jednak czy nie najbardziej dotkliwym jest to, że ani w kierownictwie państwa, ani w społeczeństwie obywatelskim nie widać jasnych strategicznych orientacji, a w konsekwencji i ludzie nie wiedzą, czego mają oczekiwać. Wygląda na to, że wszyscy niepostrzeżenie zeszliśmy z optymistycznych gór w zacienione doliny, a dlatego weszła w życie prawidłowość, o której pisaliśmy jeszcze w 2015 roku: „Najbardziej wyczerpującym i groźnym jest błądzenie we mgle nizin, gdzie panują wątpliwość i nieufność do wszystkiego — orientacji, przewodników i własnych sił”. Nastroje ludzkie podzieliły się wzdłuż wszystkich możliwych linii spektrum: natchnione uczucia patriotyczne sąsiadują z tępym zdradziectwem na korzyść wroga, trzeźwe uznanie oczywistości sukcesów naszego państwa graniczy z jednoznacznym „wszystko przepadło” i „wszyscy oni są tacy sami”. Ten stan jest bardziej zagrażający dla społeczeństwa niż jakiekolwiek gospodarcze czy nawet wojenne niepowodzenia. Jest on zdolny połamać nawet najlepsze opracowania polittechnologiczne na przyszłe wybory, odrzucając Ukrainę tam, gdzie w żadnym wypadku nie chciałaby się znaleźć. Dlatego nasze końcowe słowa skierowane są do naszego ducha. „Wzrosnąć w wolności” oznacza rozumieć to, że urzeczywistnienie każdej wielkiej sprawy zakłada szereg małych kroków i wszystkie trzeba przejść. Wymaga to duchowego dojrzewania, które nakłada tabu na histeryczne wnioski i nastroje upadkowe. Ten, kto wzrasta w wolności, nie tylko umie wygrywać, ale i uczy się przegrywać, dążąc do udoskonalenia swoich argumentów, a nie wbicia noża w znienawidzonego zwycięzcę. Nigdy nie będzie czuł się „małym człowiekiem”, bo inaczej i państwo nigdy nie wyjdzie ze swoich pieluch. Mówiąc ogólnie, naród, który wzrasta w wolności, nabywa wysokiej kultury politycznej i jasno widzi swój cel. Każdy, kto chce doświadczyć i jednego, i drugiego na szczytach władzy, musi utwierdzić je w swoim życiu. Przypomnijmy, że utworzona w dwudziestą rocznicę referendum grupa inicjatywna „Pierwszego grudnia”, do której weszli czołowi przedstawiciele inteligencji narodowej: Wiaczesław Briuchowecki, Iwan Dziuba, Jewhen Zacharow, Josyp Zisels, Myrosław Marynowycz, Wołodymyr Panczenko, Myrosław Popowycz, Wsewołod Reczycki, Wadym Skuratiwski, Jurij Szczerbak, Ihor Juchnowski, Jarosław Jackiw, ma na celu szerzenie wartości moralnych i wspieranie ustanowienia w kraju nowych zasad.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Rycerz wolności z bunkra UPA Z okazji 75-lecia Ukraińskiej Powstańczej Armii

Anatolij KARPIUK, m. Kostopol obwodu rówieńskiego. Epigrafem o legendarnej postaci utalentowanego malarza i grafika o światowym imieniu Nila Chasewycza mogą być słowa samego wołyńskiego artysty: „Nie mogę walczyć bronią, ale biję się rylcem i dłutem. Ja, kaleka, biję się w tym czasie, kiedy wielu silnych i zdrowych ludzi na świecie nawet nie wierzy, że taka walka jest w ogóle możliwa… Chcę, aby świat wiedział, że walka wyzwoleńcza trwa, że Ukraińcy się biją… Taka jest moja myśl, myśl szeregowego podziemnika. Sława Ukrainie!..” O legendarnej postaci wybitnego artysty z Rówieńszczyzny wydano już niemało książek, napisano wiele artykułów. O nim jeszcze w 1994 roku reżyser filmowy Mychajło Tkaczuk stworzył ciekawy film dokumentalny pod wymownym tytułem „Zdobyć albo nie być”, w którym na podstawie dokumentów archiwalnych i wspomnień najstarszych mieszkańców jasno ukazano działalność N. Chasewycza w warunkach głębokiego podziemia. O artyście dowiedziałem się po raz pierwszy na początku lat 90. ubiegłego wieku, kiedy obchodzono 50-lecie utworzenia UPA na Wołyniu, w rejonie kostopolskim. Jak się okazało, ten artysta-bojownik pochodzi z naszych stron. Później przyszło mi przygotowywać materiały do publikacji z okazji jego 90-lecia (byłem wtedy pracownikiem naukowym Kostopolskiego Muzeum Krajoznawczego). Nadarzyła się również okazja bliższego zapoznania się z dziełami graficznymi artysty, brania udziału w odsłonięciu znaku pamięci na podwórzu szkoły wiejskiej w Diuksynie. Tak krok po kroku Nil Chasewycz wszedł w krąg moich zainteresowań. I wszystko, co jest z nim związane, zacząłem głębiej badać. Właśnie wtedy przekonałem się, że w pełni zasłużenie wybitni historycy sztuki stawiają jego imię obok takich światowej sławy ukraińskich grafików, jak Jurij Narbut, Ołena Kulczycka, Wasyl Kryczewski, Petro Chołodnyj i inni. Na Rówieńszczyźnie jest taka wieś o zagadkowej nazwie Diuksyn, która znajduje się 45 km od Kostopola. Nawet językoznawcy z Równego Jarosławowi Purze nie udało się odkryć pochodzenia tego toponimu. Prawda, wyraził on ciekawe przypuszczenie, pisząc, że na Polesiu pod leksemem „duk” rozumie się bogacza lub skąpego człowieka. Dokładna data założenia Diuksyna nie jest znana. Pierwsza pisemna wzmianka o nim przypada na 1537 rok (a zatem 480 lat temu). W tej wsi w rodzinie diakona Antona Iwanowycza Chasewycza 25 listopada 1905 roku urodził się drugi syn, któremu nadano imię Nil. W Rówieńskim Obwodowym Archiwum Państwowym przechowywana jest ewidencja duchowieństwa (cerkiewna) za 1908 rok, gdzie powiedziano, że Anton Chasewycz przybył do Diuksyna 25 marca 1898 roku ze wsi Tynne (obecnie rejon sarneński) jako psalmistą za błogosławieństwem biskupa włodzimiersko-wołyńskiego Paisjusza. W stan diakona wkrótce poświęcił go biskup krzemieniecki Ambroży. Nil dorastał w towarzystwie wiejskich dzieci, wśród cudownej przyrody Nadhorynia. Otaczające piękno nie mogło nie budzić w nim twórczych dążeń. Początkowe wykształcenie zdobył w domu pod kierunkiem ojca. Później uczył się w seminarium żytomierskim i prywatnym ukraińskim gimnazjum w Równem. Dzieciństwo przypadło na niespokojne czasy: kończyła się I wojna światowa — zaczynała się wojna domowa. Wydarzenia zmieniały się bardzo szybko. W 1918 roku (według innej wersji w 1922) wydarzyła się tragedia: podczas wypadku drogowego na przejeździe kolejowym w Orżewie przed pociągiem spłoszyły się konie i matka zginęła, a Nil został kaleką — lewej nogi nie udało się uratować. Po leczeniu chłopak uczęszczał do pracowni artysty Lenia w Równem. A to, najwyraźniej, przesądziło o przyszłym losie malarza i grafika. Przed młodzieńcem stanął trudny problem: iść drogą ojca czy wybrać własną. Niepowstrzymane pragnienie bycia artystą przywiodło go do Warszawy. W 1925 roku eksternistycznie zdaje egzamin i otrzymuje świadectwo ukończenia gimnazjum, a w następnym roku jest już wolnym słuchaczem Warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych. Niskiego wzrostu młodzieniec, biednie ubrany, z laską w ręku (zamiast lewej nogi — drewniana proteza) początkowo zapisuje się na wydział malarstwa, a później przechodzi na grafikę. Już wtedy młody artysta rozpatrywał grafikę jako potężny czynnik propagandowy. Można nią „rozmawiać” z ogromną publicznością. I to bez tłumacza. Uczy się sumiennie, choć cierpi niedostatek. Bo co weźmiesz z ojcowskiego domu, kiedy i tam nie jest lepiej? W 1930 roku Nila Chasewycza zaliczono wreszcie w poczet pełnoprawnych studentów Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Miał szczęście uczyć się pod kierunkiem wysoko wykwalifikowanych profesorów. Bieda i niedostatek nie opuszczały go. Nil dużo pracuje, eksperymentuje, doskonali swój kunszt. Zagłębia się w studiowanie ukraińskiej sztuki ludowej, jej historii. Oprócz głównego zawodu chętnie studiuje tkactwo i ceramikę. Razem z artystami-myślicielami z Wołynia i Galicji w Warszawie organizuje koło artystyczne „Spokój”, które istniało aż do 1939 roku. Bierze aktywny udział w konkursie prac studenckich. W 1931 roku obraz „Pranie” wyróżniono nagrodą. W następnym roku za portret Iwana Mazepy otrzymał honorowy dyplom. Krytycy-historycy sztuki zaczęli mówić o Nilu Chasewyczu jako o utalentowanym artyście. Istniała opinia, że Nil Chasewycz w 1933 roku ukończył Akademię Sztuk Pięknych. Jednak Darija Darewycz we wstępnym artykule do książki „Życie i twórczość Nila Chasewycza” (współautorami tej solidnej monografii są znani krajoznawcy I. Marczuk i O. Iszczuk), opierając się na polskich źródłach archiwalnych, świadczy: „...zdołał po raz ostatni zapłacić (za naukę — red.) jesienią 1932 roku, a wtedy, nie kończąc akademii, wybył i zabrał dokumenty 13 marca 1933 roku. Ale przedtem, 24 lutego 1932 roku N. Chasewycz został dopuszczony w Akademii do egzaminu pisemnego na nauczyciela rysunku w szkołach średnich. Pisał na temat „Rysunek jako czynnik wychowawczy”. Ten egzamin pisemny zdał pomyślnie i komisja zwolniła go z dalszych egzaminów praktycznych. Uzyskany dyplom dawał mu prawo zostać nauczycielem rysunku w szkołach średnich Polski, ale zdobyć pracę w zawodzie, będąc Ukraińcem, było praktycznie niemożliwe”. Jakiej klasztornej cierpliwości i wytrwałości trzeba było mieć, aby nie poddać się zwątpieniu, nie wpaść w rozpacz, a osiągnąć postawiony cel! Tylko ludzie opętani ideą są do tego zdolni. W latach 30. ubiegłego wieku imię artysty z jakiejś tam głębokiej wołyńskiej wsi znała niemal cała Europa. Koło artystyczne „Spokij” w okresie przedwojennym urządziło niemało wystaw z udziałem Niła Chasewycza. Jego prace malarskie i graficzne widzieli mieszkańcy Pragi, Warszawy, Berlina, Lwowa, Łucka, Krzemieńca, Równego i innych miast. Najlepsze drzeworyty eksponowano na międzynarodowych wystawach w Los Angeles i Chicago, gdzie otrzymały wysoką ocenę specjalistów. Został uznany. Znaczącym osiągnięciem artysty stało się wydanie albumu „Znaki książkowe Niła Chasewycza” (Warszawa, 1939), w którym autor pokazał się jako niedościgniony mistrz ekslibrisów. Tylko artysta o nieprzeciętnym talencie może oddać na miniaturowej płaszczyźnie to, do czego dąży dusza bibliofila (miłośnika książek). Takimi, naszym zdaniem, są znaki książkowe S. Skrypnyka (w przyszłości patriarchy UAAPC Mścisława), prezydenta na uchodźstwie A. Ływyckiego, artysty W. Waśkiwskiego, ukraińskiego historyka W. Prokopowycza i in. Autor przedmowy do wspomnianego wyżej albumu T. Leszner zaznaczał, że „...pośród współczesnych grafików... zajmuje on zaszczytne stanowisko jako oryginalna indywidualność, która wnosi do sztuki swój własny, samodzielny styl”. W połowie lat 30. Nił Chasewycz przebywał w rodzinnej wsi Dyksyn, gdzie jego ojciec pracował jako diakon przy cerkwi św. Michała. Wśród prostych pracujących znajdował bohaterów swoich obrazów. Nauczał w miejscowej szkole, śpiewał w chórze cerkiewnym, którym kierował brat Anatolij. Malował ikony, które potem stawały się ozdobą wiejskiej cerkwi. Zajmował się samokształceniem. Razem z innymi artystami jeździł po okolicznych wsiach, spotykał się z wieloma interesującymi ludźmi. O nim, jako o nieprzeciętnym człowieku, szczerze wspominają starzy mieszkańcy Dyksyna. Przez kilka lat Hryhorij Sudak razem z Niłem uczęszczali do chóru cerkiewnego. Według jego opowieści, tak czytać Apostoła, jak robił to Chasewycz, nikt nie potrafił w ich wsi. Kiedy Nił wchodził do świątyni, panowała idealna cisza: czekali na niego parafianie, mieszkańcy wsi. Ciepłe wspomnienie o artyście pozostało w pamięci Olhy Kryszczuk. Według jej słów, nie tylko pięknie malował, ale także tkał i wyszywał. Za Polski we Lwowie wychodził kalendarz „Rilnyk”. Tej mieszkance Dyksyna zapamiętał się nawet rysunek okładki, pod którym zamiast nazwiska autora widniały inicjały „N.Ch.”. Warto pamiętać, że bracia Chasewyczowie byli związani z podziemiem OUN, którego kierownikiem od połowy lat 30. w rejonie kostopolskim był mieszkaniec wsi Zwizdiwka Hryhorij Rybak — człowiek wykształcony i świadomy, prawdziwy patriota Ukrainy. Kiedy we wrześniu 1939 r. rozpoczęła się wojna polsko-niemiecka, nad Zachodnią Ukrainą, w szczególności nad Rówieńszczyzną, zawisło zagrożenie okupacją. 17 września Armia Czerwona przekroczyła granicę, aby wziąć „pod ochronę” ludność Wołynia. O tajnym zmówieniu dwóch międzynarodowych rekinów Hitlera i Stalina jeszcze nie wiedziano. Pod czujne oko nowej władzy trafiła przede wszystkim patriotycznie nastawiona inteligencja. Wiele twórczych zamysłów miał Nił Chasewycz, ale o swobodnym ich urzeczywistnieniu nie było co marzyć. Dlatego zmuszony był pracować jako nauczyciel w rodzinnej wsi i dorabiać jako księgowy w spółdzielni spożywców. Druga wojna światowa przerodziła się w tak zwaną Wielką Wojnę Ojczyźnianą. W lipcu 1941 roku okupowano Rówieńszczyznę. Wielu Ukraińców marzyło o odrodzeniu samodzielnego państwa. Pod redakcją Hryhorija Rybaka wyszło kilka numerów gazety „Samostijnist”. Ale redakcja zmuszona była zmienić jej nazwę na „Kostopilśki wisti”. W swoich planach faszyści Ukrainie wyznaczyli los niemieckiej kolonii. W Równem Stepan Skrypnyk i Ułas Samczuk zorganizowali wydawanie czasopisma „Wołyń”. Zaprosili do współpracy Niła Chasewycza, prawda, nie tylko jako artystę. Na łamach gazety występował on także jako autor artykułów publicystycznych. O tym, że podczas okupacji Nił Chasewycz przez pewien okres pracował jako sędzia pokoju w Derażnem, świadczy komunikat w „Kostopilśkich wistach” z 29 listopada 1942 roku. Począwszy od 1942 roku, wznowiono działalność ognisk „Proświty”, zlikwidowanej za „pierwszych sowietów”. Jej aktywistami stali się bracia Chasewyczowie — Nił i Anatolij. O tym dowiadujemy się z gazety „Kostopilśki wisti” z 22 marca 1942 roku. W krótkiej notatce „Dyksyn się budzi” czytamy: „Pierwszy swój publiczny występ poświęciła „Proświta” rocznicy Szewczenki, urządzając 15.11 br. uroczystą akademię, która przeszła niespodziewanie dobrze i na wysokim poziomie oraz zrobiła silne wrażenie na obecnych...”. Marzenia patriotów o odrodzeniu państwowej niepodległości Ukrainy nie spełniły się. Przekonali się o tym, jaki „nowy porządek” przyniosła brunatna zaraza z Europy Zachodniej: aresztowania, znęcanie się, rozstrzeliwania niewinnych ludzi... I kiedy w kwietniu 1943 roku zaczęto masowo formować oddziały UPA na Wołyniu, Nił Chasewycz dołączył do podziemia, nawet stał się bliskim przyjacielem Kłymy Sawura (Dmytra Klaczkiwśkiego) — dowódcy UPA-Północ, którego sztab mieścił się w Hutwinie (kilka dziesiątek kilometrów na północ od Kostopola). Tylko wąskie grono ludzi wiedziało, kto ukrywa się pod takimi pseudonimami, jak Bej, Zot, Rybałko, Łewko... Nastał nowy etap w biografii artysty. Teraz czyhało na niego śmiertelne niebezpieczeństwo na każdym kroku. I tak przez prawie dziesięć lat. Będąc inwalidą, Nił Chasewycz nie mógł trzymać broni w rękach. Za broń służyły mu rylec, dłuto i pełne pasji słowo publicysty. Dowództwo powierzyło Niłowi kierowanie ogniwem polityczno-propagandowym grupy UPA-Północ. Kierował drukarnią powstańców, redagował gazetę „Do zbroji”. Jako artysta projektował satyryczne czasopisma „Ukrajinśkyj pereć” i „Chrin”. Do zasług Niła Chasewycza należy fakt, że został wybrany członkiem centralnego i krajowego kierownictwa OUN oraz Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej (UHWR) — podziemnego parlamentu. To, oczywiście, wyraz głębokiego szacunku i zaufania do „szeregowego podziemnego”, jak skromnie nazywał siebie artysta-grafik. Choć wojna się skończyła, ukraińscy powstańcy kontynuowali walkę. Mając wspaniałe wykształcenie, mógłby być odnoszącym sukcesy artystą, żyć zamożnie, ale stał się bojownikiem o wolność, wybrał podziemną kryjówkę z nieskomplikowanymi środkami drukarskimi, z niedogodnościami życia codziennego i ciągłym niebezpieczeństwem. Sława przyszła do niego dopiero po heroicznej śmierci. Przecież dzieła artysty-bojownika niejedną dekadę przeleżały w funduszach specjalnych bolszewickich czekistów, w archiwach wołyńskiego NKWD.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

nich zmagań stały się słowa: “Zdobędziemy państwo ukraińskie albo zginiemy w walce o nie”. Dorobek artystyczny Niła Chasewycza z okresu wojny i po jej zakończeniu jest znaczny. Liczy on ponad 150 drzeworytów, które zostały wydane za oceanem w dwóch albumach: “Wołyń w walce” oraz “Grafika w bunkrach UPA” (lata 1950—1952). Sumienie płomiennego patrioty Ukrainy nie pozwoliło Niłowi odejść z grupami marszowymi UPA na Zachód. Postanowił stanowczo pozostać w rodzinnych stronach dla dalszej walki. W tej kwestii charakterystyczne są słowa z jego listu, przekazanego w 1951 roku za granicę: “Ja, kaleka, biję się w tym czasie, kiedy wielu silnych i zdrowych ludzi na świecie nawet nie wierzy, że taka walka jest w ogóle możliwa…” Mijały lata, pełne niepokojów, poniewierki i nadziei. I kiedy ryciny z głębokiego podziemia trafiły do rąk delegatów sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ oraz zagranicznych dyplomatów, ze stolicy ZSRR Moskwy nadeszło stanowcze żądanie — “natychmiast zaprzestać antyradzieckiej działalności”. Od tamtej pory czekiści zabrali się za “polowanie” na Bey-Zota. Pomógł im przypadek. W jednej kryjówce znaleźli dokumenty. Po rozszyfrowaniu zrozumieli, że ktoś komuś przygotował 5 kg papieru i drzewo wiśniowe. Domyślili się: takie rzeczy potrzebne są tylko artyście. Na domiar złego podano nawet przybliżony adres — bunkier na obrzeżach wsi Suchiwci w rejonie rówieńskim. Poszukiwania powstańczego artysty nie trwały długo. W tym celu utworzono międzyobwodową wołyńsko-rówieńską grupę operacyjną, która natrafiła na jego ślad. Doprowadził on do gospodarstwa Ławryna Staciuka, gdzie urządzony był bunkier. Rankiem 4 marca 1952 roku kryjówkę otoczyli enkawudziści. Przebywali w niej Nił Chasewycz i dwóch ochroniarzy. Powstańcy nawet nie myśleli się poddawać. W pośpiechu spalili ważne dokumenty. Tak mężnie spotkali godzinę śmierci utalentowany grafik i jego towarzysze broni. Jasną pamięć o nieustraszonym rycerzu wolności Niłowi Chasewyczu pielęgnują obecnie jego rodacy. 25 listopada 1995 roku z okazji 90-lecia urodzin artysty-bojownika w Dyksynie na podwórzu szkoły wiejskiej odsłonięto stelę, wykonaną z bazaltu poleskiego (architekt — Myrosław Marcyszyn), na której odtworzono autoportret grafika. Jego wielkie, przenikliwe oczy patrzą głęboko w duszę każdemu z nas, jakby z jakimś wyrzutem i jednocześnie z nadzieją. We wsi Suchiwci, która znajduje się 12 km od Klewania, gdzie zginął artysta, z inicjatywy Rówieńskiej Rejonowej Organizacji Krajoznawczej (przewodniczący — Mykoła Fedoryszyn) wzniesiono pomnik, na którym wyryto słowa: “Wolność człowiekowi, wolność narodom! W pięćdziesiątą rocznicę Ukraińskiej Powstańczej Armii”. Tam, w tym tragicznym miejscu, każdego roku 4 marca zbierają się ukraińscy patrioci, aby oddać hołd człowiekowi, który stał się symbolem męstwa i niezłomności, heroizmu i poświęcenia w imię świętej idei — samodzielności i niepodległości Ukrainy. A kilka lat temu pomnik utalentowanego artysty ustawiono również w Równem. Być może wyrażę opinię wielu kostopolan i nie tylko ich, gdy powiem, że w centrum Kostopola na placu Niepodległości warto wznieść pomnik wybitnemu artyście-bojownikowi Niłowi Chasewyczowi, który złożył swoje życie na ołtarzu naszej wolności. Zasługuje on na tak wysoką wdzięczność.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Odwrócił swoją łódź pod prąd

Nadia KYRIAN Zdjęcia Heorhija LUKIANCZUKA Opanas Załywacha urodził się w 1925 roku we wsi Husynka w rejonie kupiańskim. Jego młodość minęła na Dalekim Wschodzie i na Syberii, dokąd jego rodzina uciekła z rodzinnej Charkowszczyzny przed wielkim głodem lat 30. XX wieku. Od 1947 roku studiował w Instytucie Malarstwa, Rzeźby i Architektury im. I. Riepina w Leningradzie. W tym samym roku został relegowany „za zachowanie niegodne radzieckiego studenta”. W 1953 roku został przywrócony na uczelnię, którą ukończył w 1960 roku. W 1957 roku przyjechał na praktykę do Kosowa. Po 4 latach osiedlił się na Ukrainie. Na Ukrainie pracował w dziedzinie malarstwa sztalugowego i grafiki. Śmierć Ołeksija Dowhoho uderzyła we mnie boleśnie. To przecież mój rówieśnik, poeta-filozof, ukraińska dusza, obywatel-państwowiec. Na dwa dni przed swoim odejściem Ołeksij zadzwonił do mnie: „Dmytrze, podpisałem ci swoje książki”. „Zrobiłeś to, co obiecałeś mi w dniu swoich urodzin. Dziękuję”. Coś odpowiedział, ale mówił cicho, niewyraźnie. Dzisiaj otrzymałem te książki, bardzo pięknie wydane, utwory z których czytałem i czytałem ponownie jeszcze za swojej i jego, Ołeksija, młodości. Ołeksij Dowhyj to prawdziwy szestdziesiatnyk. Bratem swoim nazywał go Iwan Dracz, znało i szanowało go pokolenie założycieli Ludowego Ruchu, kłaniali mu się Wasyl Szweć, Mykoła Bażan, Petro Zaseńko, Pawło Mowczan, Dmytro Czerednyczenko, Mychajło Słaboszpycki, Wołodymyr Sobotowycz, Wołodymyr Bazylewski, Petro Perebyjnis. Przedmowę do czterech tomów jego poezji napisał Mykoła Żułynski. Przedmowę do jego książki „Oddech wieczności” napisał Łeonid Tałałaj. Dla mnie Ołeksij Dowhyj to przede wszystkim mężny, odważny człowiek z głęboką świadomością narodową. Ołeksij Dowhyj, jeszcze tylko mało znany redaktor wydawnictwa, staje w obronie Ołeksandra Dowżenki i Liny Kostenko, prześladowanych przez radzieckich ideologów i donosicieli za ukraińską patriotyczną istotność ich utworów. Poezja Ołeksija Dowhoho jest podporządkowana jego ludzkiemu charakterowi. To nie wezwania do rewolucji, a próba odpowiedzi samemu sobie, czym jest ludzkie życie, czym jest w ogóle życie, czym jest słońce i czas, czym jest Ukraina w człowieku, czym jest ludzkość, dlaczego porusza się ona nie drogą w górę, do triumfu sprawiedliwości, a w dół od jednej strasznej wojny do następnej, jeszcze straszniejszej. Ołeksij Dowhyj nie naucza, jak mają zachowywać się uczciwi ludzie, on się spowiada, przyznaje do swojej słabości duchowej. Wybacz, Ukraino! Za mękę wybacz, Choć nie przeze mnie jesteś męczona, Lecz winienem ja, że patrzyłem obojętnie, Jak szarpią cię okrutni kaci. Nie, drogi mój przyjacielu Ołeksiju! Nie byłeś nigdy obojętny na cierpienia swojej ojczyzny. Cała twoja twórczość poetycka z zewnątrz niby spokojna, powściągliwa, rozważna — w rzeczywistości — to spowiedź katowanej duszy męczennika, bóstwem dla którego jest rodzinna ziemia, rodzinny język i pamięć o wielkości swojego narodu. Piszesz: Kiedy do bitwy wzywają trąby, Kiedy w ogniu płoną światy, Dla niepokornych budują więzienia, A dla pokornych — chomąta. To prawda. Ale dusza twoja nigdy nie chodziła w chomącie. Ty się spowiadasz. Krzyczy dusza i wije się we mnie, Niczym żywa gałązka w ogniu. Gdyby każdy twój czytelnik wybrał dla siebie najlepsze twoje aforyzmy, mielibyśmy dziesiątki różnych twoich myśli o życiu i o śmierci, o ludziach i o nieludziach. Twoja oryginalność poetycka w tym, że twoje utwory nie rozdzielają, a jednoczą ludzi. Napisałeś, że po twojej śmierci ktoś musi przyjść i podnieść do nowego życia ciebie jako poetę. Wierzę w to nowe twoje życie, bo twój naród jest nieśmiertelny. Dmytro PAWŁYCZKO Zaprojektował książki „Palimpsesty” Wasyla Stusa, „Synowie marnotrawni Ukrainy” Jewhena Swerstiuka. Laureat Nagrody Szewczenkowskiej oraz nagrody imienia Wasyla Stusa. W 1964 roku Opanas Załywacha we współautorstwie z Ałłą Horską, Ludmyłą Semykiną, Hałyną Sewruk oraz Hałyną Zubczenko na 150-lecie Tarasa Szewczenki w westybulu Czerwonego korpusu Uniwersytetu Kijowskiego stworzyli witraż „Szewczenko. Matka”. Z ówczesnej partyjnej pozycji zwołana komisja zakwalifikowała witraż jako ideowo wrogi. Utwór zniszczono, autorów wykluczono ze Związku Artystów, doznali prześladowań. Ta historia wtedy wywołała oburzenie w szeregach świadomej ukraińskiej inteligencji. Opanas Załywacha w latach 1965—1970 odbywał karę w łagrze nr 385 (Mordowia) „za antyradziecką agitację i propagandę”. Kiedy wyszedł na wolność, ożenił się z siostrzenicą Stepana Bandery, Daryną. Wychowali syna Jarosława i córkę Jarynę. Ile prac stworzył Załywacha, do tej pory nie wiadomo. W 2003 roku wydał swój pierwszy album. W 2016 roku w wydawnictwie „Lileja NV” ujrzał światło dzienne album prac artysty „Opanas Załywacha”, który uporządkował Myrosław Aroneć. Nowa książka „Dzwonarz” zawiera artykuły i wspomnienia artystów, pisarzy, dziennikarzy, które odkrywają mało znane strony życia i twórczości Opanasa Załywachy. Inicjatorem wydania jest więzień polityczny czasów radzieckich Iwan Rusyn, który odbywał karę w łagrach Mordowii razem z Załywachą. Uważa on, że obecna władza niedostatecznie doceniła tych heroicznych ludzi, którzy walczyli z komunistycznym reżimem, zatem powinniśmy to zrobić my. Jego inicjatywę poparł obrońca praw człowieka Wasyl Owsijenko, a także wydawcy Jewhen Zacharow i Ołeh Mirosznyczenko. Sponsorował wydanie Iwan Rusyn młodszy. Przedmowę do książki napisał Mykoła Horbal, w wydaniu zamieszczono notkę biograficzną o Załywasze. Autorzy artykułów i wspomnień — „najmłodszy dysydent” Taras Marusyk, Roman Korohodski, Myrosław Aroneć, Bohdan Horyń, Wasyl Owsijenko, Bohdan Mysiuha, Jewhen Swerstiuk, Łewko Łukjanenko, Mychajło Horyń, Ulana Hlibczuk, Wałerij Szewczuk, Marharyta Dowhań, Ołeś Zarecki, Wiktor Kuksa, Raisa Moroz, Hałyna Sewruk, Ludmyła Semykina, Iwan Rusyn, Żanna Chomenko, Raisa Łysza, Anatolij Zwiżynski. Zamieszczono także artykuł Opanasa Załywachy „Nikt nie przejdzie za ciebie twojej drogi”, a także korespondencję artysty. Uczestnicy prezentacji, wśród których wielu autorów wspomnień, mówili o tym, że Opanas Załywacha to wybitny ukraiński artysta, filozof, patriota, „fenomenalny człowiek, który odwrócił swoją łódź pod prąd”, a także o tym, że jego wkład w sztukę, kształtowanie demokratycznego społeczeństwa jest jeszcze niedostatecznie doceniony. Wasyl Owsijenko, któremu powierzono pracę redaktora i kompilatora, powiedział: „Jestem zachwycony tym, że w książce są teksty wysokiego poziomu intelektualnego, szczere, profesjonalne, ciekawe. Minęło 10 lat, jak artysta Opanas Załywacha odszedł na tamten świat. Ale zainteresowanie jego twórczością, jego życiem pełnym poświęcenia nie gaśnie”. „Jego prace są nieprzeciętne. Ma filozoficzne podejście do życia… Malował swoje głębokie myśli”. (Hałyna Sewruk). „Jego prace od razu rozpoznasz. To świadczy o wybitnym talencie”. (Raisa Moroz). „Iwan Rusyn zapoznaje nas nie tylko z wizerunkiem Opanasa Załywachy, on także tworzy obraz tamtej epoki”. (Ołeś Szewczenko). Obecni na prezentacji umówili się, że będą poszukiwać jeszcze nieopublikowanych jego utworów, faktów biografii, aby stworzyć katalog na wysokim państwowym poziomie, wydać nowy album, zrobić wystawę jego prac. Niezbędne jest także stworzenie w Iwano-Frankiwsku, gdzie żył i zmarł Opanas Załywacha, jego pokoju-muzeum pamięci. Orysia Sokulska poinformowała, że w jej rodzinie przechowuje się wiele nieznanych obrazów Opanasa Załywachy, które mają wejść do następnej książki. W Muzeum Szistdesiatnyctwa zaprezentowano książkę artykułów i wspomnień o ukraińskim artyście, znanym przedstawicielu pokolenia lat sześćdziesiątych Opanasie Załywasze, zatytułowaną „Dzwonnik”. Tak nazywał się jeden z jego znanych obrazów. Pamięci towarzysza 9 października w Kijowie pożegnano poetę Ołeksija Dowhego (1929—2017).

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

2017 — rok rodu Szczerbakiwśkych na Ruzhynszczyźnie

Uhonorowano i uwieczniono pamięć kapłańskiej rodziny Szczerbakiwśkych w rodzimej wsi. Wasyl KOPACZ, proświcianin. Właśnie proświcianie byli inicjatorami przeprowadzenia tego wydarzenia, przedstawiciele administracji rejonowej i rady rejonowej, naukowcy z Kijowa, Charkowa, Lwowa, Żytomierza. Duchowieństwo UCP KP na czele z władyką Paisijem i dziekanem rejonu rużyńskiego UCP KP ojcem Andrijem Jakymem, uczniowie i nauczyciele gimnazjum w Rużynie oraz szkół rejonu, bibliotekarze, krajoznawcy i wszyscy chętni. Znaczący wkład w przygotowanie i przeprowadzenie konferencji wnieśli: współprzewodniczący komitetu organizacyjnego, przewodniczący oddziału rużyńskiego „Proświty”, autor tego projektu Wiktor Mytiuk, współprzewodniczący komitetu organizacyjnego, naczelnik wydziału pracy organizacyjno-kontrolnej i ogólnego kancelaryjnego aparatu administracji rejonowej w Rużynie Ołeksandr Sorokopud, proświcianin Wołodymyr Turanśkyj, a także kierownik rejonowego gabinetu metodycznego wydziału oświaty Ołeksandr Kolanowśkyj, proświcianin Wasyl Kopacz, metodyk rejonowego gabinetu metodycznego wydziału oświaty administracji rejonowej Oksana Zełinśka, kierownik wydziału obsługi biblioteki rejonowej Natalija Panasiuk, przewodniczący rady wiejskiej wsi Szpyczynci Wasyl Szozał, naczelnik wydziału kultury i turystyki administracji rejonowej Ołeksej Chytryj. Także Wiktor Ołeksandrowycz podziękował uczestnikowi konferencji, naszemu ziomkowi z Prybereżnego, dziennikarzowi, który złożył książkę „Ród Szczerbakiwśkych — zwycięzcy ukraińskiej kultury” i pomógł ją wydać, Mykole Serhijczukowi. Niemało wysiłku w organizację tego wydarzenia włożyli zastępca przewodniczącego administracji rejonowej Ołeksandr Czereszniuk i przewodniczący rady rejonowej Mykoła Maruszczak. Konferencję otworzył przewodniczący oddziału „Proświty” w Rużynie Wiktor Mytiuk. Zaproponował on obejrzenie filmu „Z życia — w nieśmiertelność!”, który zapoznał obecnych z życiem i twórczością naukowców o światowym imieniu: Wadyma i Danyła Szczerbakiwśkych oraz ich ojca, kapłana ze Szpyczynci Mychajła Pyłypowycza. Ten film wyprodukowali i udźwiękowili wolontariusze na niwie kultury — rodowity mieszkaniec Rużyna, zasłużony budowniczy Ukrainy Anatolij Bohusz, jego żona Olha Bohusz, Wiktor Mytiuk oraz Switłana Chodakiwśka. W filmie wywiadów udzielali, komentowali i analizowali spuściznę naukową, życiową i twórczą drogę rodziny Szczerbakiwśkych, historię wsi: przewodniczący rady wiejskiej Wasyl Szozał, nauczycielka historii szkoły w Szpyczynciach Natalija Szozał, doktor nauk historycznych, profesor, akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, KNU im. T. H. Szewczenki Wołodymyr Serhijczuk, kandydat nauk historycznych, pracownik naukowy wydziału frankoznawstwa Instytutu Iwana Franki NAN Ukrainy, prawnuk brata Iwana Franki Onufrego Andrij Franko, doktor nauk historycznych, profesor katedry etnologii Ukrainy wydziału historycznego Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki, wnuczka brata Iwana Franki Onufrego Oksana Franko, doktor nauk historycznych, starszy pracownik naukowy wydziału historii Ukrainy drugiej połowy XX w. Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy Łarysa Fedorowa, doktor filozofii — kurator Biblioteki i Archiwum im. T. Szewczenki Związku Ukraińców w Wielkiej Brytanii Ludmyła Pekarśka, potomkini rodu Szczerbakiwśkych Oksana Neshta i inni. W filmie pokazano wieś Szpyczynci, w której w XIX w. żył kapłański ród Szczerbakiwśkych, który dał światu znanych na całym świecie badaczy ukraińskiej kultury: Wadyma Mychajłowycza (1876—1957) i Danyła Mychajłowycza (1877—1927), naukowców, o których przez ponad pół wieku zabraniano nawet wspominać w ich ojczyźnie. Na posiedzeniu plenarnym ze słowem wstępnym do obecnych zwrócił się współprzewodniczący komitetu organizacyjnego ds. przeprowadzenia konferencji W. O. Mytiuk. Szczegółowo przeanalizował pracę prośwician w ciągu 2017 roku, podziękował darczyńcom, którzy przyłączyli się do realizacji tego projektu, tym, którzy wsparli finansowo, tym, którzy pracowali nad wydaniem książki „Ród Szczerbakiwśkych — zwycięzcy ukraińskiej kultury”, biuletynu „Promień Proświty”, tym, którzy organizowali i prowadzili seminaria, przygotowywali do druku materiały o Szczerbakiwśkych do gazety rejonowej „Rużyńska ziemia”. Podziękował także deputowanym rady wiejskiej w Szpyczynciach, którzy na sesji zagłosowali za wsparciem finansowym lwowskich naukowców Oksany i Andrija Franków, którzy za te środki wydali interesującą monografię o rodzie Szczerbakiwśkych. Teraz tę monografię czytają naukowcy nie tylko na Ukrainie, ale także w Kanadzie i USA, innych krajach świata. Biskup Żytomierski i Owrucki UCP KP pobłogosławił i powitał uczestników Międzynarodowej konferencji naukowo-praktycznej z okazji znamiennego wydarzenia, związanego z kapłańskim rodem Szczerbakiwśkych. Kandydat nauk medycznych, starszy pracownik naukowy, członek Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, pułkownik służby medycznej w stanie spoczynku Wołodymyr Sinczuk, który uczył się w szkole w Markuszach w rejonie berdyczowskim, opowiedział obecnym o interesującym muzeum szkolnym we wsi Markusze. Kandydat nauk o sztuce NAN Ukrainy Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylśkiego Iryna Chodak, która razem z Wiktorem Mytiukiem prowadziła posiedzenie plenarne, zapoznała uczestników konferencji z pracami uczonego Danyła Szczerbakiwśkiego jako konserwatora zabytków. Poruszyła także temat życia i twórczości siostry uczonego Jewhenii Szczerbakiwśkiej, która jeździła z braćmi na ekspedycje, była na odsłonięciu pomnika Kotlarewśkiego w Połtawie. Zastępca dyrektora ds. naukowych Narodowego Ukraińskiego Muzeum Sztuki Dekoracyjnej Ludmyła Biłous skupiła uwagę obecnych na pytaniu „Drewniane krzyże z ekspozycji Danyła Szczerbakiwśkiego w kolekcji Narodowego Muzeum Ukraińskiej Sztuki Dekoracyjnej”. Interesujący referat wygłosił profesor Charkowskiego Uniwersytetu Narodowego Jewhen Kotlar: „Studiowanie żydowskich nagrobków w spuściźnie naukowej Danyła Szczerbakiwśkiego”. Przewodniczący oddziału obwodowego „Proświty” Swiatosław Wasylczuk w swoim wystąpieniu zaznaczył, że obecna konferencja uchyliła rąbka tajemnicy nad dorobkiem uczonych. Szczerbakiwścy byli członkami Kijowskiej „Proświty”, która odegrała ważną rolę w ich życiu. W przyszłym roku będziemy obchodzić 150 lat od dnia założenia towarzystwa „Proświta” na Ukrainie. Swoimi badaniami naukowymi o rodzinie Szczerbakiwśkych na konferencji podzielił się kandydat nauk historycznych Żytomierskiego Uniwersytetu Narodowego Henadij Machorin. Podarował on także oddziałowi „Proświty” w Rużynie wiele książek. Uczestnicy konferencji odwiedzili wieś Wczorajsze, gdzie złożyli kwiaty pod znakiem pamięci Wołodymyra Ambrosijowycza Menczycia, o którego życiowej i twórczej drodze opowiedział Wiktor Mytiuk, podkreślając, że Wołodymyr Ambrosijowycz stał się organizatorem spraw bibliotecznych na Ukrainie, a Szczerbakiwścy — fundatorami spraw muzealnych. We Wczorajszem obejrzeli także pomieszczenia starej szkoły, gdzie swego czasu pracował jako nauczyciel Maksym Rylśkyj. Po zakończeniu uroczystości związanych z odsłonięciem znaku pamięci rodziny Szczerbakiwśkych, obok niego zakopano kapsułę z ziemią pobraną z grobu Danyła Szczerbakiwśkiego, który znajduje się na terenie Ławry Kijowsko-Pieczerskiej, oraz kapsułę z ziemią pobraną z grobu Mychajła Pyłypowycza. Goście odwiedzili ruiny cerkwi, która spłonęła w niewyjaśnionych okolicznościach w latach 80. ubiegłego wieku, obejrzeli dom, w którym sto lat temu mieszkał miejscowy kapłan Mychajło Pyłypowycz Szczerbakiwśkyj. Międzynarodowa konferencja naukowo-praktyczna „Wkład rodu Szczerbakiwśkych w kulturę ukraińską” w ramach projektu „2017 – rok rodu Szczerbakiwśkych na Ruzhynszczyźnie” odbyła się w rejonowym Domu Kultury. W pracach konferencji wzięli udział członkowie Ruzhynskiego oddziału gminnego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” oraz organizacji obwodowej „Proświty”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Jaka powinna być „Proświta” na Bukowinie?

M. M. PEŁECH, sekretarz odpowiedzialny Czerniowieckiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki. Uczestnicy konferencji sprawozdawczo-wyborczej Czerniowieckiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki mówili o tym, że pragną żyć w prawdziwie ukraińskiej Ukrainie. Gdzie język państwowy byłby życiową koniecznością, gdzie byłby on zarówno w oficjalnym, jak i potocznym użyciu, gdzie dominującym byłby Kościół Ukraiński i każdy Ukrainiec miałby potrzebę modlić się właśnie po ukraińsku. Nie wywalczać u siebie w domu tego, co nam się należy z prawa. A robić wszystko dla tego, aby nasze państwo stało się na równi z europejskimi. A to stanie się tylko wtedy, gdy będziemy codziennie i co noc myśleć o tym i pracować nad tym. To stanie się tylko wtedy, gdy będziemy świadomie wybierać przedstawicieli narodu. A wśród nich muszą być najlepsi z najlepszych. Ci, którzy przejmują się losem Ukrainy, swoim narodem. Do tego dążymy my, starsze pokolenie. A jeszcze bardziej — dorastające pokolenie, któremu żyć w przyszłej Ukrainie. Właśnie nad tym rozmyślali proświcianie obwodu, zebrawszy się w Czerwonej Sali Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza. Zebrały się delegacje od zjednoczeń rejonowych, miasta Czerniowce, dołączyli profesorowie i studenci CUN im. J. Fedkowycza, Bukowińskiego Uniwersytetu Medycznego, KNTU. Przyszli przedstawiciele władz, duchowieństwa, innych organizacji społecznych, przedsiębiorcy. Uczestników konferencji powitali zastępca przewodniczącego Czerniowieckiej Obwodowej Administracji Państwowej O. I. Stecewycz, zastępca przewodniczącego rady obwodowej W. K. Melnyczuk, mer Czerniowiec O. P. Kaspruk. Sprawozdanie za okres sprawozdawczy złożył przewodniczący O. W. Sawczuk. Przez pryzmat wystąpień w dyskusji nad sprawozdaniem brzmiała troska o los Ukrainy. Każdy starał się doradzić, jak podnieść prestiż „Proświty”, zintensyfikować jej pracę oraz wpływ na mieszkańców Bukowiny. Właśnie w tym celu uczestnicy konferencji wybrali organy kierownicze organizacji obwodowej. Na przewodniczącego wybrano ponownie O. S. Sawczuka, na pierwszego zastępcę S. T. Masłowską, na zastępcę ds. naukowo-wydawniczych oraz ds. kontaktów z diasporą W. I. Antofijczuka, na przewodniczącą „Młodej Proświty” I. M. Derdę, na sekretarza odpowiedzialnego M. M. Pełecha. Wybrano prezydium, zarząd oraz Radę OO „Proświty”. Uczestnicy konferencji mówili o tym, co zostało zrobione, planowali pracę na przyszłość. Na zakończenie konferencji przyjęto Uchwałę, w której zaznaczono co następuje: — Skoncentrować główną uwagę na konieczności należytego wypełniania wymogów statutowych „Proświty”. — Stworzyć ogniwa podstawowe „Proświty” we wszystkich miejscowościach oraz zintensyfikować pracę poszczególnych zjednoczeń rejonowych. — Skoncentrować pracę „Proświty” wokół placówek oświatowych, bibliotek, placówek kulturalno-oświatowych miasta i rejonów obwodu. — Zintensyfikować pracę „Młodej Proświty”. — Do 150-lecia „Proświty” zakończyć przygotowanie i wydać książkę „Proświta Bukowiny”. — Zorganizować prenumeratę gazety „Słowo Proświty”. — Włączać młodzież do wydawania czasopisma „Ukraińska jaskółka”. — Dokonywać wymiany doświadczeń z pracy między regionami.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

opowieści o kulturze trypolskiej. Żeby w każdym domu czytano „Słowo Proświty”, czasopisma „Berehynia” i „Ukraińska kultura”. Żeby na stole był chleb z własnych pól, a posiadłość otoczona wiśniowo-jabłkowym sadem i wielobarwnością kwiatów ojczystej ziemi. Na podwórku studnia, a gospodarze i dzieci – w strojach narodowych nie tylko od święta. Czyli, żeby w każdym domu i posiadłości była Ukraina w miniaturze. Zarówno pod względem treści, jak i ducha. Bo rodzina i „sad wiśniowy koło chaty” – to nie tylko w poezji T. Szewczenki: to ukraińska istota, symbol wsi i matki-Ukrainy. Kwitnący wiśniowy sad – to jej, matki-Ukrainy, delikatnie biała chusta. Japończycy szanują swoją wiśnię w rozkwicie i wiarę przodków. A my?.. Wizytówką każdego człowieka powinno być człowieczeństwo, a wizytówką każdego kraju – jego nacjonalizm. Bez niego naród i ludzkość to tylko bezimienna masa, populacja, elektorat. Ściśle współpracujemy z Chmielnickim Oddziałem Obwodowym Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki (przew. – W. Michalewski), bierzemy udział w wydarzeniach obwodowych, a koledzy-proświcianie przyjeżdżają do nas. Pracę rejonowego oddziału „Proświty” opisujemy w prasie rejonowej. Oczywiście, człowiek na stanowisku ma znacznie więcej możliwości niesienia oświecenia w masy. Ale ja nie tracę ani najmniejszej okazji, by podzielić się wiedzą, wyjaśnić, wytłumaczyć, przekonać. A do tego nie potrzeba stanowiska. Przecież oświata musi być we wszystkim: i w tym, jak się witasz („Cześć”, „Dzień dobry” czy „Dobry dzień!”), i jak dziękujesz, i jak w sklepie reagujesz na usłyszaną nazwę pieniędzy („ruble”, „hrywny”, „hrywni”), i jakie piosenki śpiewasz, i jak nazwiesz niemowlę czy przejdziesz milcząc obok błędnego napisu… No i, oczywiście, internet (sieci społecznościowe, strony): oświecenie w wielu społecznościach. Dla aktywizacji naszej działalności potrzebne jest państwowe wsparcie finansowe Towarzystwa. Na samym entuzjazmie trudno utrzymać się długo i efektywnie. I jeszcze jeden ważny „szczegół”: konieczne jest zalegalizowanie rejonowych i miejskich oddziałów Ogólnoukraińskiego Towarzystwa. Bez tego problematycznie jest nawet wydrukować się w lokalnej prasie, gdzie redaktorzy są jeszcze tacy… Bez wsparcia władz trudno osiągnąć rezultat. Chociaż bywa i zrozumienie, pracujemy nad tym i współpracujemy. Cała działalność Starosieniawskiego Rejonowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki skierowana jest na indywidualne i narodowe samowyrażenie Ukraińców oraz odrodzenie języka ukraińskiego, kultury, naszych odwiecznych zwyczajów, w imię kształtowania prawdziwego patriotyzmu i narodowego odrodzenia Ukrainy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

20 lat z „Proświtą”

Na terenie rejonu starosieniawskiego odrodzenie, a być może i narodziny „Proświty” przypadły na 1997 rok. Członkowie „Proświty” w rejonie wybrali mnie, nauczycielkę języka ojczystego, na przewodniczącą rejonowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. I oto już 20 lat rejonowy oddział towarzystwa skupia pedagogów, dziennikarzy, urzędników państwowych, literatów, pracowników kultury, studentów... Głównym kierunkiem pracy jest popularyzacja wszystkiego, co ukraińskie, co ojczyste: imiona, zwyczaje, język, święta, wiara, pisownia, obrzędy, ubiór, krąg zwierząt, pedagogika ludowa... Bo jeśli nie zasiejemy swojego — wyrośnie cudze. Niepokoi okupacja Ukrainy przez wszystko, co nieukraińskie: mamy nieojczyste imiona, zniekształcone nazwiska i toponimy, obce symbole, zwyczaje, idee, scenariusze, wyciągnięte z innych kultur. Nasze dusze również są wypełnione wszystkim, co obce. Jeśli dusz naszych dzieci nie napełnimy tym, co ojczyste, ukraińskie, to wypełni je obcy chłam. Właśnie tak duch ukraiński wyradza się. A dlatego hasłem życia obywatela powinny być słowa: „Myślę—wiem—uważam—działam”. Lubow SERDUNYCZ, przewodnicząca Starosieniawskiego Rejonowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, osiedle typu miejskiego Stara Sieniawa, obwód chmielnicki. Dla Ukraińców sprawa oświaty jest sprawą odrodzenia narodowego. B. Hrinczenko. W ciągu 20 lat wykonano niemało ważnych spraw w tym kierunku. Wspomina się, w szczególności, „Warsztaty językowe” dla urzędników państwowych, kierowników i pracowników organizacji oraz przedsiębiorstw, które zainicjował rejonowy oddział „Proświty”. Zwyczajnymi stały się wystąpienia pod pomnikiem T. Szewczenki w dni szewczenkowskie oraz w inne święta i daty pamiętne; publiczne wręczanie legitymacji członkowskich członkom „Proświty”, darowanie książek dla bibliotek publicznych i szkolnych. A także — prezentacje i wręczanie książek (rarytasowe wydanie „Kobziarza”, „Oni walczyli o wolność Ukrainy”, „Poetycka toponimika” i wiele innych, w szczególności — własnych) dla bibliotek rejonowych. Na 200-lecie T. Szewczenki przy wsparciu wydziału kultury odbył się rejonowy konkurs „Budziciel narodu, Prorok”. Razem z pisarzem z Kijowa S. Cuszkiem zebraliśmy podpisy na poparcie ustaw, które bronią bytu języka ukraińskiego jako jedynego języka państwowego. Włączam się i włączam innych do krajoznawstwa. Z referatami i komunikatami, które są zawarte w zbiorach naukowo-krajoznawczych i własnych książkach, występujemy na konferencjach z zakresu historii, etnografii, literaturoznawstwa, folklorystyki różnych obwodów, w szczególności chmielnickiego, żytomierskiego, rówieńskiego, wołyńskiego, winnickiego. Działalność Starosieniawskiej „Proświty” dawno wyszła poza granice rejonu. W 2009 r. zgłosiłam się do prowadzenia audycji oświatowych w Chmielnickiej Obwodowej Państwowej Kompanii Telewizyjno-Radiowej w celu nawrócenia rodaków na ojczyste myślenie, powrotu do ukraińskiej samodzielności, pisowni, odrodzenia ukraińskich imion, dialektów, świąt narodowych itp. Prawie 5 lat na zasadach społecznych byłam autorką i prowadzącą programów „Do ojczystych źródeł”, „Mamy wszystko swoje!”, „Studnia. Kultura mowy”. Przecież teraz mamy — wszystko cudze, choć mamy i wszystko swoje! A niewola kulturowa jest straszniejsza od fizycznej! Bo przyjmują za swoje wszystko fałszywe tylko ignoranci, niewolnicy! Niewolnikiem uczynić tyle można, że... można już i nie robić! Moje wystąpienia oświatowe i audycje w rejonowych mediach i w radiu obwodowym („Zniekształcone toponimy”, „Czy odrodzimy historyczną nazwę Telżyńców?”) jednak wpłynęły na przywrócenie poprawnej nazwy mojej rodzinnej wsi oraz innych miejscowości rejonu. Za główne w pracy uważam kontakt z dziećmi i młodzieżą. Dlatego często odwiedzamy przedszkola, szkoły, gimnazja, szkoły zawodowe, uczelnie wyższe, prowadzimy spotkania twórcze, darujemy materiały „Proświty”, własne zbiory zbiorowe, komplety portretów naszych twórców państwowości (dar od Ogólnoukraińskiego Związku Weteranów (Przew. gł. — I. Juchnowski)). Niejednokrotnie inicjowałam obchody Dnia powtórnego pochówku T. Szewczenki, a także czytanie przez urzędników państwowych „Kobziarza”, składanie kwiatów pod pomnikiem T. Szewczenki. Przy każdej możliwości i okazji występuję z komunikatami oświatowymi, poruszając kwestie narodowo-patriotycznego odrodzenia krajoznawstwa, w szczególności porządkowania zabytków historycznych i kulturowych, miejsc pochówku żołnierzy, a także o nowej biedzie Ukrainy. 8 października, na poświęceniu cerkwi KP w rodzinnych Telżyńcach, również poruszałam te tematy, ponieważ właśnie słowo oświatowe jest bardzo potrzebne do nawrócenia do niej wiernych, którzy długo byli w szponach wrogiego patriarchatu. Właściwie odbyły się dwa wielkie wydarzenia! Jedno — o znaczeniu ogólnoukraińskim, bo Patriarchat Kijowski powiększył się o jeszcze jedną cerkiew. A drugie wydarzenie — otwarcie asfaltowej drogi od Telżyńców do sąsiedniej Ułasowo-Rusanówki (3,5 km w kierunku centrum rejonowego). Na zaproszenie współmieszkańców nie mogłam nie wystąpić. Pogratulować — to mało. Słowo musi być oświatowe, bo odkąd we wsi jest cerkiew (budowali ją 8 lat, a działa trzy lata), to wieś — jest podzielona: część ludzi tak i chodzi do kaplicy na cmentarzu („w krzaki”, jak mówi niektórzy), zasadniczo omijając cerkiew, bo — Patriarchatu Kijowskiego... Więc zwracałam się i do tych, którzy powtarzają usłyszane w moskiewskiej cerkwi, że, rzekomo, „Ukraińska – jest nieprawidłowa, pierwszą była Moskiewska”. Zawsze zwracam się do tych, którzy sami nie szukają prawdy, nie mają czasu czy możliwości szukać jej, albo nie chcą znać prawdy. Mówiłam o tym, że chrześcijaństwo do Moskali przyszło z Kijowa. I kiedy tam powstała Cerkiew Moskiewska, podlegała ona Metropolii Kijowskiej. Z czasem Moskwa Metropolię Kijowską zaanektowała, tak, jak teraz zaanektowała Krym. Rozumieją to nawet niektórzy nasi księża, i dlatego przechodzą do Patriarchatu Kijowskiego. Toż to ona, Cerkiew Moskiewskiego Patriarchatu, nazywa Stalina „Bożym sługą” i faktycznie odpuściła mu grzechy! Toż to ona, Cerkiew Moskiewskiego Patriarchatu, pobłogosławiła współczesną wojnę moskiewsko-ukraińską i nie potępia, a wspiera ją! Hipnotyczna mgła, na którą Moskwa wydaje szalone pieniądze, nie pozwala zdjąć bielma z oczu i wielu moim współmieszkańcom. Kto myśli, ten rozumie to wszystko. Bądźmyż nie tylko rozumni, ale i myślący! Tylko człowiek, który myśli, jest zdolny zidentyfikować wartości narodowe. Cieszyłam się z tłumu ludzi. Przyjechało wielu ludzi z centrum rejonowego (Starej Sieniawy), z sąsiedniej Ułasowo-Rusanówki, z Chmielnickiego (władze, władyka i rodowici mieszkańcy wsi), z Międzyboża, wychodźcy z Telżyńców skądkolwiek, współmieszkańcy... Na koncert i świąteczny poczęstunek zawitał i Ludowy Artysta Ukrainy Wołodymyr Smotrytel, za co mu szczerze dziękujemy, jak i za jego wspaniałe piosenki. Pięknie wystąpili i nasi, starosieniawscy, artyści z Rejonowego Domu Kultury. A najwięcej słów podziękowania otrzymał prezes Przedsiębiorstwa Prywatnego „Obrij” Ołeksandr Iłłarionowycz Krot, który zainicjował i faktycznie budował cerkiew z księdzem Ołehem Makarowskim, a także najwięcej dołożył do budowy drogi. Dla skupienia twórczych ludzi i szlifowania ich słowa stworzyłam i kieruję rejonową dziecięcą pracownią literacką „Muza Nadikwynia” (od 1995 r.) oraz rejonowym stowarzyszeniem literackim „Dżerelynka” (1999). Wydałam 16 własnych zbiorów oświatowych (poezja, proza, badania, folklor) i uporządkowałam ponad 10 zbiorowych, których tylko w ciągu 2014 roku redagowałam 5, a w ciągu współczesnej wojny moskiewsko-ukraińskiej inicjowałam, porządkowałam i redagowałam ponad 10. Wydaliśmy rejonowe almanachy: „Starosieniawska wiosna”, “Nadkwynnia”, “Wsi moja, tyś pisanką podolską”, “Rozmaj”, a także “Kwitnie w Chmiel-grodzie Złota Róża” (obwód winnicki). Zainicjowała i wydała międzynarodowy zbiór o OUN i UPA “Ukraina-matka wzywa nas do powstania” jako odpowiedź wszystkim ukrainofobom, którego prezentacje odbyły się w różnych miastach. Środki uzyskane ze sprzedaży książek przekazujemy wolontariuszom na potrzeby naszych żołnierzy na wschodzie Ukrainy oraz rannych na wojnie rodaków. Zainicjowała rejonowy konkurs rysunków dziecięcych w mieście Chmielnik (obwód winnicki), które weszły do zbioru o Majdanie i współczesnej wojnie (“Głosem Majdanu”, redaktor-opracowujący — L. Serdunycz, 2014, twórczość mieszkańców Chmielnika (obwód winnicki)). Zainicjowała i wydała ogólnoukraiński zbiór literacko-krajoznawczy “Poetycka toponimika”, przygotowuję 2. wydanie. Zwyczajnymi stały się spotkania twórcze z uczniami rejonu starosieniawskiego, obwodu chmielnickiego, obwodu winnickiego, rozpowszechnianie książek oświatowych. Organizujemy konkursy literackie. Na 200-lecie urodzin T. Szewczenki przy wsparciu wydziału kultury przeprowadzono rejonowy konkurs literacki “Budziciel narodu, Prorok”. W mieście Chmielnik (obwód winnicki) już tradycyjnymi stały się wieczory literacko-oświatowe “Trzy matki, trzy losy, trzy kaliny” z udziałem twórczych ludzi regionu. W tym roku niemal we wszystkich szkołach rejonu wraz z uczestnikiem Majdanu J. Krawczukiem przeprowadziliśmy Czytania Banderowskie oraz pokaz slajdów o życiu i działalności S. Bandery. Bierzemy udział w akcjach charytatywnych na rzecz zbiórki środków na potrzeby żołnierzy-rodaków. Moi wychowankowie, członkowie dziecięcego rejonowego studia literackiego “Muza Nadkwynnia”, stale biorą udział w rejonowym święcie poezji “Starosieniawska wiosna”. Właśnie “Proświta” jest realizatorem ukraińskiej idei narodowej. Dlatego tak ważna jest działalność tej najstarszej na Ukrainie organizacji pozarządowej. Przecież “kryzys kultury towarzyszy kryzysowi duchowemu” (P. Mowczan). Tę lukę staramy się wypełnić. Rezultatem mojej wieloletniej pracy jest zbiór scenariuszy świąt państwowych i ludowych, podręcznik działań z zakresu właściwego ukraińskiego ludoznawstwa “Z ludowej studni”, który został wydany dwukrotnie i rozpowszechniony w szkołach kraju. Koniecznie musimy nadrobić to, w czym zostaliśmy okradzeni, co podlegało zakazom i zniszczeniu. Musimy stać się sobą. A w tym celu tak konieczne jest, aby w ukraińskim domu znalazły swoje stałe miejsce Kobziarz, dzieła wielkich Ukraińców I. Franki, Łesi Ukrainki, W. Stusa, książki o I. Mazepie i rycerzach narodowych (kozakach, strzelcach siczowych, powstańcach), którzy podlegali zakazom nawet wspominania o nich. A także — obrazy ukraińskich artystów, roz-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Josyp Struciuk: „Bądźcie Ukraińcami”

Ponad sześć dekad na niwie ukraińskiego słowa artystycznego sumiennie i z talentem pracuje Josyp Struciuk. Jego dorobek twórczy jest doprawdy godny podziwu. Zarówno jakościowo, jak i ilościowo (ponad sześćdziesiąt książek poezji, prozy, dramaturgii, eseistyki, rozpraw literaturoznawczych, wspomnień!). Jak słusznie zauważał świętej pamięci Roman Fedoriw, „proza Josypa Struciuka jest tak samo ciekawa, jak poezja. Oprócz tego jest ona uczciwa, prawdziwa, bezkompromisowa”. Jednocześnie z twórczością mistrza słowa harmonijnie współbrzmi jego pryncypialna postawa obywatelska. Pisarz jest jednym z organizatorów towarzystwa „Chełmszczyzna”, na początku lat 90. ubiegłego stulecia – szefem Wołyńskiej organizacji krajowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. A do tego jest mentorem twórczej młodzieży, pierwszym kierownikiem studia literackiego „Lesyn kadub”, inicjatorem wołyńskiego obwodowego konkursu literackiego „Niepowtarzalność”. Zazwyczaj Josyp Struciuk uprzejmie i stanowczo odmawia wywiadów. Tym razem (zważywszy na tragidramatyczną surowość realiów?) on, laureat międzynarodowych i ogólnoukraińskich nagród literackich, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, Honorowy obywatel Łucka, zrobił wyjątek. Tym bardziej, że chodziło o publikację na łamach „Słowa Proświty”. Kto wymurował mur między Polakami a Ukraińcami? – Josypie Heorhijowyczu, właśnie ujrzała światło dzienne Pana powieść (według innej wersji przynależności gatunkowej – opowieść krwawych lat) „Operacja »Burza«, albo My ich wspólnie wytępimy”. W tym płótnie prozatorskim wyłania się ukraiński dramat narodowy w kontekście ukraińsko-polskiej konfrontacji w XX wieku. Co stało się dla Pana, chełmszczanina, tym motywacyjnym impulsem, kiedy zdecydował się Pan napisać to epickie, w znacznej mierze udokumentowane płótno? – Zapewne konieczność, obowiązek powiedzenia prawdy. A także obowiązek wobec pamięci o rodakach… W naszej wsi (Strzelce, – W. W.) mieszkały tylko trzy rodziny Polaków. Do nich dołączało jeszcze 7 rodzin murawiaków, przesiedlonych tutaj w połowie XIX w. Przybysze z Murawii (zwłaszcza starsi) między sobą tak właśnie rozmawiali w swoim dialekcie, przez co i cały lewy od wjazdu do wsi zakątek do dziś nazywają Murawiakami. Według podań moja wieś, jak i sąsiednia, była placówką króla Daniela. Przynajmniej toponimy (Strzelce i Ratiborowice) temu nie przeczą i swoim pochodzeniem sięgają ukraińskiego praźródła. W źródłach archiwalnych o wsi Strzelce jest niemało ciekawych wzmianek, ale ja je pominę, aby zbliżyć się bezpośrednio do poruszonego tematu, i przeniosę się aż w lata 30.–40. ubiegłego wieku. O tych latach wiele się nasłuchałem, a co nieco sam przeżyłem. Pamiętam, jak „krakusi” (członkowie polskiej paramilitarnej organizacji szowinistycznej, – W. W.), wybiwszy okno, wdarli się do chaty i, zobaczywszy prawosławne ikony, zaczęli tłuc naczynia. Matka padła na kolana, załamała ręce do góry i przez łzy błagalnie wygłaszała „Ojcze nasz” po polsku, bo przez jedną zimę (i nie więcej) uczęszczała właśnie do polskiej szkoły (innej w ukraińskiej wsi nie było). Może polski „Ojcze nasz” i pomógł, bo sąsiadom jeszcze pierze z pierzyn puścili z wiatrem i do mąki wlali „naftę” (naftę). W niszczeniu prawosławnych świątyń polscy szowiniści jakby rywalizowali z moskiewskimi komunistami. Jak pisał Jewhen Pasternak: „Największe nasilenie ta akcja przybrała w 1938 roku, kiedy w ciągu trzech (!) miesięcy, maj-czerwiec-lipiec, zburzono według nieoficjalnych obliczeń 167 świątyń”. W tym także naszą, która miała starodawne rzadkie ikony, które bezbożnicy deptali w ziemi brudnymi butami. – Czyli proces wyobcowania, niezgody, inspirowany przez stronę polską, faktycznie nabrał na Chełmszczyźnie (a ona jest częścią historycznego Wołynia) swojego przerażającego rozmachu już w 1938 roku? O dobrosąsiedztwie, najwyraźniej, nie mogło być już mowy. – Po tym, jak Polacy zburzyli cerkiew, w naszej wsi jakby ktoś mur wymurował między nimi a Ukraińcami. Nawet my, dzieci, nie bawiliśmy się ze swoimi polskimi rówieśnikami. Teraz dziwię się, jak wtedy, jeszcze w 1938 roku, nie doszło do rzezi chełmskiej. Z czasem polscy historycy zaczną kiwać za Bug, na Wołyń, mówiąc, co tam się działo. Chciałbym wiedzieć, czy policzyli oni, ile ich świątyń wtedy tam zniszczyli Ukraińcy? Myślę, że nie odważą się odpowiedzieć. Bo kościoły, jak i cerkwie tutaj na Wołyniu, zaczęli niszczyć po wojnie już głównie komuniści. A 29 stycznia 1943 roku do naszego lasu zabrali już Adama Mykytiuka i Jewhena Simiaszka. Adam zginął, a Jewhen cudem się uratował. Pokorny i bogobojny Antin Bryl po pracy mył buty, podeszło do niego dwóch i popchnęło w rów, w chacie wybili okna. Sąsiedzi namówili Antona, żeby podał przestępców do sądu. Mężczyzna posłuchał i sąd przyszedł, ale do poszkodowanego. 30 stycznia tego samego 1943 roku Bryla zabrali do lasu. Ktoś z mieszkańców wsi słyszał i widział, jak kresowiacy mordowali niewinnego. Rozebrali go, przywiązali do dębu, darli skórę, posypując rany solą. Taką samą śmiercią tego wieczoru zginął i Josyp Kowalczuk. Z czasem z lasu nie wrócił Todorko Miszczanczuk. Zgłosił się go szukać brat Hryć – poszedł i też zniknął. Ludzie zaczęli domyślać się, że w lesie, zapewne, mieści się gniazdo bandytów. – Śmiertelny mechanizm zaczynał nabierać obrotów… – To był przeddzień przerażających zmagań dwóch słowiańskich etnosów. Co więcej, jeden powinien był bronić swoich praw na ojczystej ziemi po obu stronach Bugu. Właśnie dlatego po pierwszych ofiarach w mojej wsi Jurij Łukaszczuk zorganizował samoobronę. Weszli do niej Jewhen Dolynski, Josyp Nazarewycz, Serhij Steć i moi rodzeni wujowie – Wołodymyr Struciuk i Jewhen Wowczuk. Potem działali na terenach Chełmszczyzny i Nadsania – kto w dywizji „Galicja”, kto w oddziałach UPA. Za swoją obronną inicjatywę Jurij Łukaszczuk ciężko zapłacił: 6 lutego 1943 roku AK-owcy (tak siebie nazywali bandyci) zabili ojca Wasyla i siostrę Nadię, a niedługo za wsią Ratiborowice mściwa kula przerwała życie także brata Ołeksy. Utworzenie samoobrony przyczyniło się też do tego, że 26 maja 1943 roku na Strzelce napadła banda AK – 500 bojowników pod dowództwem Krakiewicza. Te dane stały się mi znane z polskich źródeł. Strzelce były pierwszą z tych 52 wsi, które w ciągu roku spłonęły tylko w powiecie hrubieszowskim. — I działo się to, podkreślę jeszcze raz, na historycznym Wołyniu. — Tak. Ale dziwne, dlaczego polscy badacze nie łączą wydarzeń na Wołyniu z sąsiednią Chełmszczyzną? Jak widzimy, tutaj, w tym samym czasie, rozwiązywano te same problemy. Bezlitośnie prowadzono polonizację ludności ukraińskiej, zabraniano jej rozmawiać w ojczystym języku w urzędach państwowych, zamykano ukraińskie szkoły i placówki kulturalne. Wojewoda Józewski zaznaczał, że na Wołyniu z 1732 szkół podstawowych tylko 11 było ukraińskich. Programy szkolne i podręczniki, zwłaszcza z historii, języka i literatury, były przesiąknięte duchem polskiego szowinizmu, nie mówiąc już o tym, że spośród wszystkich nauczycieli pracujących w szkołach województwa 83% stanowili Polacy. Minister oświaty Grabski tłumaczył zamykanie szkół obcojęzycznych bardzo prosto i szczerze: „Ukraińcy i Białorusini po osiągnięciu pewnego stopnia świadomości społecznej będą domagać się narodowego zjednoczenia Ukraińców i Białorusinów ze swoimi rodakami w radzieckiej Ukrainie i Białorusi”. Czyż nie mogło to wywoływać niezadowolenia? — Pytanie retoryczne. Podłoże dla wołyńskiej tragedii z wachanalią morderstw było przygotowane. — Na Wołyniu polskie bandy jeszcze przed pamiętnym 11 lipca 1943 roku (dniem tak zwanej „wołyńskiej tragedii czy rzezi”) dopuściły się wielu zbrodni. W szczególności na początku i w połowie kwietnia 1943 roku tylko w powiecie horochowskim polscy kresowiacy spalili takie ukraińskie wsie, jak Kniaże (obecnie rejon sokalski obwodu lwowskiego), Kwasów, Ochłopów, Krasny Sad i inne. Trzeba podkreślić, że w tamtym czasie Polacy już całkowicie zastąpili Ukraińców w policji (którzy wstąpili do UPA) i razem z Niemcami dokonywali napadów na ukraińskie wsie, wyniszczając świadomych aktywistów. Ukraińcy stawiali opór i okrutnie mścili się zarówno na niemieckich okupantach, jak i na ich poplecznikach, polskich bandach. Istnieje ciekawy komunikat niemieckich służb specjalnych: „W ostatnim czasie ruch Bandery coraz bardziej przechodzi do aktywnego prowadzenia walki. Już w maju udało się ustalić, że ruch banderowski poważnie zajmuje się organizacją bandyckich grup w zachodniej części Ukrainy…”. A gebietskomisarz okręgu „Łuck” oświadczył: „Prawie wszystkie gospodarstwa państwowe znajdują się w rękach band (czytaj UPA). Koleje są wysadzane, po drogach można jeździć tylko z konwojem. Nasze siły nie mogą wziąć góry nad bandami. Dlatego i ludność już z nami nie współpracuje”. Doszło do tego, że 5 maja 1943 roku do Równego przybył reichsminister okupowanych terytoriów Wschodu Alfred Rosenberg. Od razu zameldowano mu: ukraińscy nacjonaliści sprawiają więcej trudności niż bolszewickie bandy. O heroicznej walce polskich oddziałów partyzanckich na „kresach wschodnich” nikt nawet nie wspominał. To również świadczy o tym, kto, jaki wkład wniósł w wyzwolenie Wołynia od hitlerowskich okupantów. „Data »wołyńskiej rzezi« — całkowita fikcja” — Polscy historycy, krajoznawcy, a przede wszystkim politycy, oskarżają o wołyńską tragedię tylko Ukraińców. — Słowo „Ukrainiec” u polskich krajoznawców często brzmi jak synonim słowa bandyta. W przeważającej większości ich „badań” nie pisze się już „nacjonalista”, „upowiec”, „bulbowiec”, „bandyta”, „rzeźnik”, „siekiernik”, „morderca” itd., a po prostu — „Ukrainiec”. Data „wołyńskiej rzezi” (11—12 lipca 1943 roku), kiedy rzekomo zniszczono 100 polskich wsi, — to całkowita fikcja. Ciekawe rozważania na ten temat doktora nauk historycznych I. Patryljaka: „Jeśli przyjąć, że do ataku na wieś trzeba byłoby wydzielić przynajmniej jedną czotę (30—40 uzbrojonych osób) i setkę zmobilizowanych i uzbrojonych w siekiery i widły wieśniaków, to otrzymamy liczbę 1,8—4 tysięcy powstańców, którzy mieliby brać udział w akcji 11—12 lipca. To zbyt duża liczba jak na kilka rejonów. Biorąc pod uwagę, jakimi siłami UPA dysponowała na południu obwodu wołyńskiego w lipcu tamtego roku, najwyraźniej mogło chodzić o napad na 20—25 miejscowości, ale nie więcej. Nawet w takich warunkach była to dość skomplikowana pod względem technicznym operacja”. Co więcej, w polskich dokumentach figuruje tylko kilkanaście zaatakowanych 11—12 lipca polskich miejscowości. Gdzie więc prawda? — W badaniach rzeczywiście odpowiedzialnych, uczciwych, kompetentnych historyków i krajoznawców. — Swoją drogą, wołyńscy krajoznawcy I. Puszczuk, J. Caruk, I. Olchowśkyj, badając wołyńskie wydarzenia, wykryli duże niedokładności i otwarty fałsz, zwłaszcza w podawaniu liczby ofiar, które często różnią się kilkukrotnie, a nawet kilkunastokrotnie! — W końcu ta surowa prawda — jest w Pańskiej książce „Operacja »Burza«, albo My ich wspólnie wyniszczymy”. — Ja i teraz powiedziałbym tak, jak w posłowiu do powieści: „Gdybym nie czytał, za pozwoleniem powiedzieć, owych pamiętnych wspomnień Władysława i Ewy Siemaszków »Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia w 1939-1945«, nie widział (choć nie do końca) polskiego filmu »Wołyń«, gdyby polski Sejm nie uznał wydarzeń na Wołyniu w 1943—1945 latach za »ludobójstwo dokonane przez ukraińskich nacjonalistów na mieszkańcach II Rzeczypospolitej«, nigdy nie wziąłbym się za pisanie tego, co tobie, drogi czytelniku, przyszło czytać. Bo jako naród, Polaków i ich dążenie do niepodległości szanuję. Szanuję, ale właśnie dzisiaj, kiedy nasze młode państwo jest w tak krytycznym stanie, kiedy północny odwieczny nieżyczliwy sąsiad ogłosił nam kolejną wojnę na wyniszczenie, zagrabił nasz Krym i w Donbasie prawie codziennie giną najlepsi synowie i córki Ukrainy, broniąc swojej ziemi, my, jak nigdy, jesteśmy zmuszeni szukać sobie przyjaciół w światowej wspólnocie. I znajdujemy. Bo z nami nie tylko Wiara, Nadzieja i Miłość, ale i pragnienie, by wreszcie wyrwać się z tej niewoli, w którą nas wtłoczyli »nasi wrogowie« na kilka długich wieków. I właśnie dzisiaj ktoś z zatłuszczonej talii wyciąga dawno bitą kartę, aby podrzucić ją w nasze dość kruche zbliżenie. I podrzucono, trzeba przyznać, pro-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

думано. Kiedy Ukrainie jest nieznośnie ciężko, nagle pojawia się ktoś i zaczyna demonstracyjnie wycierać o nasz próg swoje po cholewy ubłocone w gnoju buty. Czy można byłoby udawać, że tego nie widzisz? Można. Jednak wtedy uznajesz w pełni swoją bezsilność, swoją winę przed całym światem. Czy ta „wina” rzeczywiście istniała? Istniała, lecz nie większa niż ta, którą popełniali ci, którzy nas oskarżają. Nasuwa się przysłowie: czyja by krzyczała, a czyja by już milczała. Nam nadal nie wychodzi milczeć. „Poszlibyśmy zupełnie inną drogą” — Od czasu do czasu słychać twierdzenie, że pisarz Josyp Strucziuk, niestrudzenie pracując na literackiej niwie, próbuje ratować reputację rodzimych historyków, którzy postrzegają ukraińską rzeczywistość przez okulary naszych sąsiadów — Polaków, Rosjan — albo wciąż tkwią w kompleksie homo sovieticus. — Tych, „którzy postrzegają ukraińską rzeczywistość przez okulary naszych sąsiadów”, nie spieszyłbym się nazywać historykami, bo oni jedynie tłamszą naszą historię (może to czasownik pochodzi od nazwiska — jak chcecie, tak sobie myślcie). Ich już nie uratuje nie tylko Strucziuk, ale i cała nasza ociężała NSPU. I chyba nie trzeba. Na szczęście Ukraina ma jeszcze swoich historyków. Jak cenne są badania Bilinskiego! I niech Wołodymyr Broniesławowicz pozycjonuje siebie (albo ktoś go pozycjonuje) jako pisarza — głębszych i odważniejszych projekcji historycznych nie spotykam. — Które z postaci historycznych (a Pan przecież stworzył tyle przekonujących, poruszających ich artystycznych obrazów — w prozie, dramaturgii, poezji) są Panu najbliższe? Przykład którego sławnego Ukraińca (wielkiego księcia Romana Mstisławicza, króla Daniela, hetmanów Bohdana Chmielnickiego, Iwana Wyhowskiego, Iwana Mazepy) ma, według Pana przekonania, stać się wzorem dla dzisiejszych państwowych i wojskowych działaczy Ukrainy? — Dla dzisiejszych państwowych i wojskowych działaczy Ukrainy, moim zdaniem, wzorem mógłby być, mimo odległych ram czasowych i poszczególnych przeliczeń się, niemal każdy z wymienionych. Ponieważ byli patriotami swojej ziemi i broniły jej, jak mogli, albo jak pozwalały okoliczności. Prawdą jest, że wobec niektórych z nich często mamy pretensje. Na przykład jednego oskarżamy o podpisanie umowy z Moskwlinami. Ja też nie zamierzam go wychwalać za to, że „uszczęśliwił” Ukrainę Perejasławiem, jak jeszcze niedawno chętnie czynili pisarze i historycy. Ale przecież nie wiemy, co dokładnie podpisał. Gdzie są te artykuły? Przynajmniej po Perejasławiu moskiewski poseł w Czyhyryniu nie przepychał się poza kolejką, a czasem hetman mógł go nie przyjąć, powołując się na chorobę. Po Perejasławiu nie uzgadniał swoich działań z moskiewskim monarchą, lecz przeciwnie, wbrew niemu przystąpił wraz ze Szwedami i Siedmiogrodem do wytyczania granic ukraińskiego etnosu. Hetman zarówno po Beresteczku, jak i po Perejasławiu był, jak nigdy, samodzielny i potężny! W swojej powieści „Bóg zamyślił inaczej…” pokazałem go właśnie takim. Ktoś po szewczenkowsku kląje „pijanego Bohdana” i, w przeciwieństwie do niego, czasem wysuwa innego. Musimy pamiętać, że żaden z ukraińskich wodzów nie odniósł tak przekonujących zwycięstw, jak Chmielnicki! Bynajmniej nie chcę przekreślać tego, co dla Ukrainy zrobił hetman Mazepa. Tym bardziej oskarżać go, że nie chciał widzieć swojego kraju samodzielnym. Jednak musimy przyznać, że ponad 20 lat rzeczywiście wysługiwał się Moskwie. Nie z własnej inicjatywy, ale jednak wysyłał Kozaków, by walczyli i ginęli za cudze interesy, budowali w nieprzebytych bagnach miasta i twierdze dla obcych, i tym wywoływał niezadowolenie w Ukrainie niemal wszędzie i niemal u wszystkich. A kiedy postanowił podnieść naród, który sam wcześniej upokorzył, okazało się, że jest już za późno. Jakoś zdecydował się na jedną bitwę — i ją przegrał, co bardzo tragicznie odbiło się na losach Ukrainy. Gdybyśmy wtedy wygrali pod Połtawą, w swoim gospodarczym i kulturalnym rozwoju poszlibyśmy zupełnie inną drogą, nie czekalibyśmy, jak teraz, aż nas przyjmą do UE czy NATO, a moskiewscy (i nasi) popi nigdy nie ogłaszaliby hetmanowi anatemy w tych cerkwiach, które on wzniósł. I nikt nas nie pouczałby, jakim językiem prowadzić nauczanie w naszych szkołach. — Historia nie zna trybu warunkowego ze „gdyby” i „gdyby tylko”. Niestety, zbyt często nawet ci, których nazywamy (i nie bez racji) Ukraińcami przez wielkie U, pomagali wrogowi, nie zdając sobie sprawy z fatalnych skutków swoich czynów. — W tym sensie trudno powiedzieć, co zrobiłby Wyhowski z Moskwą, gdyby ulubieniec zaporoskich zuchwalców Sirko nie przeszkodził mu swoim pochodem na Krym. Co do epoki książęcej, to bardzo imponują mi postacie książąt Romana i jego synów Daniela i Wasylka. Ale nasi mężowie stanu, niestety, nawet w najbliższej perspektywie im nie dorównują. Kiedy, zdawałoby się, nie było żadnej możliwości, pisał najwięcej — Zazwyczaj ogłasza się zalecenia dla pisarzy, że obecnie Ukraińcom trzeba proponować uheroizowaną prawdę artystyczną. Zwłaszcza przez pryzmat rzekomej nieomylności narodowych przywódców. Choćby Symona Petlury. Ale Pan natomiast, napisawszy już znaną szerokiemu gronu czytelników powieść „Ataman Bołbocznan i inni”, rozłożył akcenty inaczej. Dlaczego? — Ja jedynie, opierając się na dokumentach i świadectwach, napisałem prawdę. I o atamanie Petrze Bołbocznanie, i o Naczelnym Atamanie Symonie Petlurze. Notabene, nie tylko o nich. Jeśli do ikonopisu dobrano nie to drewno, jakie trzeba, to nie warto z niego robić ikony. I tak z czasem farby popękają. — Życie to temat, który nieustannie się zmienia, aby potem przeistoczyć się w rzeczywistość artystyczną. Przy czym zazwyczaj przeszłość i teraźniejszość niespodziewanie, paradoksalnie (a może zgodnie z prawidłowością) „splatają się”. Myślę o tym, wspominając Pańską powieść „Po drodze do Sawur-mohyły”. Jak ten utwór został przyjęty (nie, nie przez krytyków literackich), przez samych ukraińskich wojowników, których losy na przestrzeni stuleci okazały się zbieżne z losami rycerzy-kozaków, wysławianych przez kobzarzy? — Gdybym występował przed żołnierzami, pewnie mógłbym powiedzieć coś bardziej konkretnego, ale ja nawet w Łucku nie pojawiam się przed publicznością. Dlatego odpowiedzieć na to pytanie jest mi trudno. Żeby usłyszeć opinie, trzeba iść do czytelnika. A ja nie chodzę. Kiedyś nie miałem do tego skłonności, a teraz — zdrowie. Zresztą nie ma też z czym iść, bo powieść wydałem za własne pieniądze, aż w 100 egzemplarzach! Niektórzy pytali mnie: gdzie dokładnie na wojnie byłem? I dziwili się, że nigdzie, a opisałem niektóre wydarzenia i miejsca wiarygodnie. Musiałem wyjaśniać, jak to zrobiłem. Nie jest przecież tajemnicą, że było mi dużo łatwiej niż, dajmy na to, Lwowi Tołstojowi relacjonować wydarzenia na przykład z 1812 roku. Są uczestnicy wojny, są świadkowie, jest Internet, telewizja itd. Oczywiście słyszałem pojedyncze pochlebne opinie o powieści, ale nikogo nie zaskoczyły żadnymi sensacyjnymi niespodziankami. — Napisane przez Pana (ponad 60 książek!) zasługuje w dobrym sensie na podziw. Na ile dzisiejsze realia, wyzwania skłaniają do pracy w dziedzinie słowa artystycznego? Co daje siłę, skłania do twórczości teraz? Koncentruje się Pan wyłącznie na prozie? Czy znajduje Pan czas na poezję, dramaturgię? — Na koniec pożartujmy trochę. Mówi Pan: zasługuje na podziw, ale nikt się nie dziwi. I ja się nie dziwię, bo nie stworzyłem sobie żadnych warunków do twórczości… Mimo to piszę, bo nic innego robić nie umiem. Mój dziadek Petro (wiejska przezwisko Stolar) potrafił zbudować chatę, wykopać studnię, uszyć kożuch, wykuć podkowę i podkuć konia, a na uchodźstwie (żeby przeżyć) robił tamtejszym tambowiakom balalajki; ojciec też jeszcze wiele umiał, ale dziadek (był zresztą czymś niezadowolony) pewnego razu powiedział ojcu: „Żeby zrobić porządną beczkę, to tobie w głowie klepek zabrakło”. Ojciec nie obraził się na swojego ojca, jednak, widząc moją niechęć do gospodarstwa, nieraz mawiał: „Niby się z dwiema rękami urodziłeś, ale jakoś obie lewe”. I ja się nie obraziłem — i wbrew słowom ojca pisałem prawą ręką, a do lewicowych idei miałem nawet odrazę. Notabene, tak jak ojciec. W najtrudniejszych czasach, kiedy zdawałoby się, że nie było żadnej możliwości, pisałem najwięcej, a kiedy przyjeżdżałem do Irpienia i przydzielano mi osobny pokój — na 18 dni przeznaczonych na twórczość mogłem nic nie stworzyć. Bo jeździłem podmiejskim pociągiem do Kijowa, zaglądałem do księgarń, muzeów, szukałem albo Petra Zasenki, albo Mykoły Winhranowskiego, albo Hryhora Tiutiunnyka, Dmytra Czerednyczenki, Wołodymyra Pidpałego… W Irpieńskim Domu Twórczości mogłem przeszkadzać tym, którzy szczerze pragnęli kogoś zaskoczyć swoim zrymowanym słowem. Ja zaś wracałem do prowincjonalnego Łucka co najwyżej ze wspomnieniami. Co do poezji, to już dawno prawie jej nie piszę. Dramaturgię porzuciłem, zdaje się, na zawsze. I jestem pewien, że żaden teatr za mną nie tęskni. Prozę jeszcze popisuję… „Był to przełomowy czas” — Nie mogę pominąć również Pańskiej działalności społecznej. Ona, podobnie jak twórczość, jest nieodłącznym składnikiem wielowymiarowego „Ja” Josypa Struciuka. Przypomnijmy, że na początku lat 90. ubiegłego stulecia stanął Pan na czele Wołyńskiej Krajowej Organizacji Towarzystwa „Proświta”. Właśnie wtedy „Proświta” dała o sobie znać z mocą i była jedną z najbardziej skutecznych organizacji w Ukrainie. — Nie wyznaczałem miejsca. Ale mogę powiedzieć: był to przełomowy czas — albo zniszczymy system totalitarny, albo on nas ostatecznie zgniecie. Na szczęście na Wołyniu wciąż unosił się ten duch, który przypominał, że „zrodziliśmy się w wielkiej godzinie”. Dobrze pamiętaliśmy, jak nasi starsi bracia i siostry, rodzice i najbliżsi sąsiedzi szli do lasu, by stanąć w obronie przed faszystowskimi i bolszewickimi okupantami. Od czasu do czasu dawał o sobie znać także trzeci, który zawsze przesuwał swoje granice pod „kresy wschodnie”. Swoją niepodległość dopiero co proklamowaliśmy, zatwierdziliśmy w referendum, a trzeba było ją jeszcze obronić. „Proświta”, mając głębokie tradycje na Wołyniu, nie miała prawa stać z boku; szła ramię w ramię z partiami i stowarzyszeniami demokratycznymi. — Pamiętam, jaki grandiozny wieczór, poświęcony pamięci hetmana Iwana Mazepy, Pan nie tylko zorganizował, ale w dosłownym znaczeniu (troskliwie, sumiennie, talentem!) wypielęgnował! W Wołyńskim Obwodowym Teatrze Muzyczno-Dramatycznym im. T. H. Szewczenki nie było już miejsca, gdzie usiąść, i widzowie stali pod ścianami i między rzędami. — Taki sam wieczór poświęcono przywódcy ogólnonarodowego ruchu wyzwoleńczego na Podolu i Chołmszczyźnie Jakiwowi Hałczewskiemu, wojakom UPA, Wielkiemu Głodowi 1933 roku itp. To było w Łucku. A przecież były też w rejonach ciekawe imprezy, bo „Proświta” na Wołyniu miała szeroką sieć i działała wszędzie. Nie tylko w stolicach rejonów, ale też w poszczególnych wsiach czytano treściwe wykłady, proświtianie wystawiali spektakle, rozbrzmiewały patriotyczne pieśni, słowo poetyckie. — Wtedy właśnie odbyła się premiera przedstawienia według Pana utworu o wielkim książęciu halicko-wołyńskim Romanie Mścisławiczu. Był to pierwszy utwór na wołyńską tematykę historyczną, wystawiony w wołyńskim teatrze. Czy pamięta Pan, jak ocenił go widz? — Chyba niezbyt źle, skoro po przedstawieniu członkowie obwodowego biura partii komunistycznej (a wtedy jeszcze działali) wyszli z sali z nosami na kwintę. A potem rozległo się jeszcze kilka ciekawych telefonów do jego autora i, zdaje się, do dyrektora teatru i scenografa. — Właśnie w 1992 roku otrzymał Pan pierwszą, jak to wtedy nazywano, demokratyczną, obwodową nagrodę literacko-artystyczną imienia Agatangela Krymskiego za tę sztukę. — Nie tylko za nią, ale też za tomiki poetyckie „Głęboka żywica”, „Gorzkie strony” oraz za stworzone pieśni narodowo-patriotyczne. Przynajmniej takie sformułowanie jest w dyplomie. — Podczas uroczystego wręczenia nagrody na bis zabrzmiała świeżo stworzona przez Pana wspólnie z Ołeksandrem Harkawym pieśń „Nas wiosna tam nie spotkała” w znakomitym wykonaniu Ołeksandra i Oli Harkawych. Obecnie ta pieśń w wielu zbiorach i w Internecie podawana jest jako ludowa, jako powstańcza. Jak Pan postrzega takie „okradanie”? — Oby było więcej takich „okradań”! Wielki Franko powiedział kiedyś, że oddałby wszystkie swoje wiersze za jeden, który stałby się pieśnią ludową. Miałby czym się bardziej cieszyć. — Przy okazji, jak powstawała ta pieśń? Co legło u podstaw jej napisania? — Podanie o miłości chłopca i dziewczyny. Oboje byli powstańcami. Oboje z sąsiedniej wsi Rudka-Kozińska. A ja tam chodziłem do szkoły i usłyszałem tę opowieść. Gdzieś pod koniec lat 80. napisałem tekst, dałem kilku naszym amatorskim kompozytorom, ale oni nic nie stworzyli. Myślę, że nie chcieli ryzykować, bo to było niebezpieczne. A Ołeksandr Harkawy, który nie nazywał się kompozytorem, lecz śpiewał, wziął i stworzył pieśń. Po prezentacji podchwyciły ją inne osoby — i, jak to się mówi, poszło-pojechało… — Nie ma, w sumie, niczego przypadkowego. Ale musimy, szanując Pana czas, postawić na dziś wyimaginowaną kropkę w rozmowie. Co chce swoim utalentowanym słowem powiedzieć żyjącym i nadchodzącym Ukraińcom Josyp Struciuk? — Bądźcie Ukraińcami. Wydaje się to proste: szanować rodzimy język, bić pokłony przed ukraińskim kościołem, bronić rodzimej ziemi, jak bronią jej nasi dzielni współcześni na wschodzie Ukrainy. Z mojej wyimaginowanej wysokości nie zaryzykuję zwrócić się do przyszłych Ukraińców. Zresztą oni sami, jestem pewien, wybiorą sobie taką drogę, o jakiej nie wszyscy z nas, a tylko niektórzy, czasem jedynie marzyli. — W tym im, i żyjącym, i nadchodzącym Ukraińcom, bezsprzecznie będą pomagać Pana książki. Dziękuję! Rozmawiał Wiktor WERBYCZ

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

badacze Tyczyny, twierdząc, że autor przyjął komunę i ją wychwalał. Towarzystwo, chwileczkę. Tyczyna żył za młodu w komunie klasztornej. Nie zamierzał wystawiać jej jako wzoru do naśladowania, czekał na rewolucyjne odnowienie. Szukam „wychwalania”, szukam harmonii i nie znajduję. Czym więc jest ten utwór, o czym? Autor-bohater idzie z łopatą pracować „na klasztorne”. Spotyka mnichów, którzy „długo żegnają się i plują” na komunarów. A ranny wyrzuca mu: „Zabraliście nam ten spokój, którego wiecznie nie wrócisz. Wy Boga zrzuciliście i zrabowaliście ziemię — przeklęci bądźcie wy!”. „A w dzień zdarza się i na krew. Wieś podburzona musiała się bronić”. „Kiedy już na ścieżkę ty wyjdziesz Ukraino?”. Dookoła „głodne miasto”, „samotne wsie i ludzie dzicy”. A „kiedyś klekotała Ukraina”. Dniepr, „czy ty kiedy się obudzisz, uparty!”. U Szewczenki Dniepr ryczał… U Tyczyny Dniepr śpi… który „śmierdzi bolączkami NEPu”, nie wpisuje się „ukraiński faszysta” D. Doncow, który pragnął utwierdzić „żółto-błękitną” ideologię. Poeta zamyka się w sobie. Koncentruje się na nauce języków, w szczególności ormiańskiego, gruzińskiego, zachwyca się twórczością amerykańskiego poety Walta Whitmana (1819—1892) oraz belgijskiego poety Émile’a Verhaerena (1855—1916). I mimo wszystko naukowo-techniczna atmosfera, euforia wysiłków budowniczych wpływa na wrażliwego poetę. W tym widzi „nowe, najnowsze triumfy”, a poetycka „linia harmonii” przekształca się w „linię sił”, którą organizuje „utwierdzona władza”. W tym samym czasie P. Tyczyny nie opuszczają wątpliwości, niepokoje, tragiczne wspomnienia i przeczucia. W 1926 roku P. Tyczyna z rozpaczy pisze i drukuje wiersz „Czyściła matka ziemniaki” (almanach WAPLITE, cz. I, s. 7—11), gdzie nakreślił nędzę swojego dzieciństwa, swoją matkę. We łzach, z rozpaczy wykrzykuje: No rżnijcie, no bijcie, w grób udawcie mnie z drobnymi dziećmi, niech ja już będę waszym kolanem przygnieciona, niby owa Ukraina. Matka „o swoją Ukrainę” się troszczy, a syn jej, zdaje się, i nie wie, za co. Lenin-antychryst zjawił się, mój synu, a ty przeciwko mnie. Trzeba walczyć: wróg się zjawił. Władza ostro zareagowała na ten wiersz P. Tyczyny. Szef rządu USRR Włas Czubar w gazecie „Komunist” wystąpił z krytyką poety, który „przemyca nacjonalistyczne opium pod sztandarem literatury proletariackiej”. Delikatna natura poety nie wytrzymała zastraszania, krytyki, oskarżeń — złamała się. Wybrał sobie gatunek wierszowanego reportażu. Pojechał do kołchozowej brygady — reportaż. Pojechał do brygady traktorzystów — reportaż. Chcieliście, żebym był bliżej rzeczywistości? Proszę bardzo. Ale to już nie był genialny Tyczyna. „Wielki poeta całkowicie zniknął ze sceny — pojawił się bezkrytyczny piewca tyrana i rosyjskiej wyższości, niepoetycki stalinowski laureat i bezwładny przewodniczący Rady Najwyższej USRR” (Ławrynenko J., Rozstrzelane odrodzenie. — K.: Proświta, 2005. — s. 22). Na Ukrainę nadciągał terror… Tyczyna bał się i ostrzegał… Genialność P. Tyczyny wyczuwa się w trzech pierwszych książkach „Słoneczne klarnety”, „Pług” i „Wiatr z Ukrainy”. Do nich można dodać kilka wierszy, stworzonych w latach II wojny światowej. Wszystko inne pisane było na użytek partii komunistycznej i stanowiło linię „pięknego” i „niepowtarzalnego dnia” i, niestety, dzisiaj nie ma żadnego znaczenia — ani ideologicznego, ani artystycznego. Lecz mimo wszystko mijać będą lata, a genialność pozostanie genialnością. I to daje nam prawo powiedzieć, że P. Tyczyna walczył o niepodległość Ukrainy. Duma jego o Ukrainie nie powinna rozproszyć się w czasie. Tak, nie został rozstrzelany, a nawet nie został skazany… …Pewnie to był ostatni zjazd partii komunistycznej Ukrainy, na którym był obecny Pawło Tyczyna. Zjazd odbywał się w Pałacu „Ukraina”. Podczas przerwy w jednym z holi zobaczyłem Pawła Hryhorowycza. Stał sam, przygarbiony i odizolowany od całego tego widowiska i zabieganej krzątaniny. Obok niego przechodzili obciążeni sprawami „wysocy” partyjni urzędnicy i „niewysocy” — sekretarze komitetów rejonowych partii. Na twarzach tych ostatnich — radość. Przeważnie ze spotkań z przyjaciółmi, kolegami. Obok przechodzili obwieszeni nagrodami młodzi oficerowie. Przechodziły, dzwoniąc medalami, kobiety w chusteczkach. To — brygadzistki. A oto grupa kobiet z wysokimi fryzurami (właśnie taka moda nastała). Bujne kształty rozpierały im drogie ubrania. Szły dumnie — partyjne pracownice. A za nimi skromnie ubrani — to przeważnie nauczyciele. A oto umiarkowana grupa górników. Ich poznasz po odznakach „Górniczej sławy”. Grupa Bohaterów Pracy Socjalistycznej z gwiazdkami na klapach — też obok. Obwieszeni aparatami fotograficznymi dziennikarze — obok… Obok tego, kto im dał duchową formułę życia — „partia prowadzi”. A czy wiedziała ta partia, kto stał oto tutaj, w kąciku holu, na wyspie samotności i ile kosztowała artystę ta formuła? Nie wiedziała i nie chciała wiedzieć… Podchodzę: „Pawle Hryhorowyczu, dzień dobry”. — „O, dzień dobry, dzień dobry. A kto wy tacy? Ja was nie znam…” — „Nie jesteście zobowiązani — mówię — wszystkich znać. Dobrze, że was znają…” Powiedziałem i pożałowałem powiedzianego. Bo gdyby znali, to on nie stałby samotny. Ale twarz poety ożyła, błysnęły oczy. O czym myślał zagoniony w kozi róg poeta? Otwarcie agitacyjny sens wiersza „Partia prowadzi” rodził w narodzie liczne parodie. Naród nie wybaczył mu. Jeszcze wtedy narodziła się i krążyła między ludźmi epigramat: A Tyczyna pisze wiersze, I coraz gorsze, i coraz gorsze… Partia szła, kierowała, opierając się na jego wierszu. A on, poeta, przebywał na swojej wysepce samotności. Dzwonek. Przerwa się skończyła. Pawło Hryhorowycz powoli poszedł na swoje miejsce w prezydium zjazdu… Poeta Pawło Tyczyna wszedł w ukraińską literaturę z artystycznie doskonałym wierszem, który brał czytelnika filozoficznym wypełnieniem. W jego utworach — czy chodzi o ziemski byt, czy kosmiczny ruch — wyczuwa się solidny ukraiński system korzeniowy rodu Tyczynów. Z poetyckich wersów wyłania się filozof. Genialności człowiekowi nie daje społeczeństwo. Społeczeństwo wykorzystuje genialność. Albo łamie genialność, jak to było z Pawłem Tyczyną, bo ideologiczne platformy poety i władzy nie schodziły się… Literatura: 1. Tyczyna Pawło. „Poezje”. Charków: DWU, 1929 2. Tyczyna Pawło. Z zapisów dziennikowych. K.: Rad. pysmennyk, 1981 3. Ławrynenko Jurij. Rozstrzelane odrodzenie: antologia 1917—1933: poezja, proza, dramat, esej. K.: Smołoskyp, 2007

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Tyczyna i my

Wiktor KOSTIUCZENKO. Dokończenie. Początek w nr 38 z 2017 r. Życie Tyczyny wypełnia się nową treścią. To jedzie z kapelą K. Stecenki na grób T. H. Szewczenki do Kaniowa, a po powrocie kieruje chórem kolejarzy; to zapisuje pieśni ludowe; to pracuje jako sekretarz techniczny w czasopiśmie „Switło”. Jego druga książka, „Płuh” (1920), a zwłaszcza trzecia, „Witer z Ukrajiny” (1924), to ostre niepokoje autora o rewolucyjną rzeczywistość. Jawi się ona jako ruina. Władza radziecka zaś w „rewolucyjnej rzeczywistości” dostrzega tworzenie. Rewolucja – ruina i rewolucja – tworzenie – to dwie różne rewolucje: Październikowa i Ukraińska. Uważnie przeczytajmy wiersze „Na majdani”, „Jak upaw że win…”, „Rondeli”, „Za wsich skażu”. To obrazy z życia ówczesnej ukraińskiej wsi: niepokoje społeczne, wybieralność w gromadach, walka ukraińskich oddziałów wojskowych przeciwko wrogom o „wolną drogę”. Wywalcza ją „nasza nacja”. Autor niepokoi się: a kogoż „na Wkrainu żdat?”, Karmeluka, Skoworodę, którzy zastąpią hetmana Skoropadskiego? Ojciec Dniepr czeka na zmiany. We wspomnianych wierszach, podkreślam, dosłownie ożywa ukraińska wieś z jej obyczajami, zwyczajami i charakterystyczną leksyką: „żdite woli”, „sława”, „jasen misiać uhori”, „hołotu j woli powinczat” i in. Poeta negatywnie odnosił się do hetmana Skoropadskiego, który zaczął rządzić Ukrainą po Centralnej Radzie. Temu poświęcił cykl wierszy satyrycznych pod pseudonimem „Ja. Tut”. Wyraźnie widać to w wierszach „Na mohyli Szewczenka”, „Skorbna maty”. Z przekazów wiadomo, że władza Skoropadskiego (poeta nazywa go świniopasem) w 1918 roku przygotowywała aresztowanie Tyczyny. Denikinowcy, którzy zajęli Kijów w 1919 r., też zapisali Tyczynę na listy do stracenia… W 1921 roku rozpoczęła się ekspansja rosyjskiej rewolucji październikowej, która rozpętała wojnę domową na Ukrainie. Władza niszczyła „byłych” – ziemian, kapitalistów, szlachtę, księży, kupców, oficerów armii carskiej, żołnierzy białych armii, urzędników Centralnej Rady, uczestników licznych oddziałów powstańczych. Przywódca i inspirator bolszewików Lenin wydawał wskazówki: „Im większą liczbę przedstawicieli reakcyjnej burżuazji i reakcyjnego duchowieństwa uda nam się… rozstrzelać, tym lepiej”. Przyszła bieda i do rodziny P. Tyczyny – jego braci Jewhena i Iwana aresztowano za udział w ruchu na rzecz utworzenia Ukraińskiej Autokefalicznej Cerkwi. P. Tyczyna bierze w miarę możliwości udział w uwolnieniu braci. W twórczości poety, zdaje się, owa linia na poszukiwania harmonii momentami zaczynała odchylać się, że tak powiem, od kursu. W wierszu „Psałom załizu”, pełnym powstańczych nadziei na odnowę, nagle czytamy takie antyhumanitarne: To co płonie: archiwum, muzeum? — a podłóżcie-no chrustu! Załóżmy, że te słowa należą nie do bohatera, a do antybohatera. I co z tego? Archiwa płonęły? Płonęły. Przypomnijmy lata 60. ubiegłego wieku. W Państwowej Bibliotece Publicznej AN USRR przez trzy dni płonęły cenne dokumenty, archiwa Centralnej Rady, książki historyczne. A po jakimś czasie wybuchły starodruki w Monasterze Wydubickim. Ktoś przecież podłożył chrustu? W 1920 roku Tyczyna pisze wiersz prozą „Żywem komunoju”. Opublikowano go z jakiegoś powodu dopiero w trzecim zbiorze „Witer z Ukrajiny”. Od strony ideowej utwór niby „wpisuje się” w linię „poszukiwania harmonii”, bo kładzie się w nim nacisk na połączenie osobistych wysiłków z obywatelskimi. Tę myśl podchwycili. I to „nowy dali poriadok ludy”? W czym nowość? W tym, że „komuną” pracują na odebranej monasterowi ziemi? Że komunarzy mają „hordist i horinnia”, że budują abstrakcyjny „ludskosti pałac”? Że nad Dnieprem – ruina, głód? Moim zdaniem, „Żywem komunoju” – to raczej felieton na komunę, na „sukupnu praciu”… W 1923 roku P. Tyczyna jest w Charkowie. Trudne było to przeniesienie: ratowano go przed aresztowaniem. Czeka (Crezwyczajnaja komissija) przygotowywała rozprawę. P. Tyczynie stawiano zarzuty o związki z Centralną Radą, w szczególności z W. Wynnyczenką, S. Petlurą. W obronie poety wystąpił Błakytny – redaktor gazety „Wisti”, który dowodził władzy absurdalność takiej rozprawy. Błakytny zaproponował poecie miejsce kierownika działu poezji w czasopiśmie „Czerwonyj szlach”, które wychodziło w Charkowie. Przyjmują go do organizacji literackiej „Hart”. W ogóle ówczesne życie literackie w mieście wrzało: prowadzono burzliwe dyskusje, publikowano manifesty, oświadczenia. Lecz poeta nie rzucił się w wir namiętności. Omijał zebrania, posiedzenia. Przeżycia nie opuszczały go: „Oj, tiażko, tisno tut meni!”. Tymczasem krytyka twórczości Tyczyny nasilała się. Przede wszystkim za odejście od rzeczywistości. Z „Hartu” przechodzi do nowo utworzonej przez M. Chwylowego organizacji WAPLITE (Wolna Akademia Proletariackiej Literatury). I to, być może, był błąd, bo M. Chwylowego właśnie wtedy bezlitośnie oskarżano o odstępstwo od proletariackiego internacjonalizmu i obranie przez niego kursu na „psychologiczną Europę”. Nacisk na M. Chwylowego coraz bardziej rośnie. Sam Stalin demaskuje „chwylowizm”. Nacisk partii na organizację literacką WAPLITE był tak silny i tak groźny, że organizację zmuszono do samorozwiązania. A 13 maja 1933 roku M. Chwylowyj popełnił samobójstwo. 21 listopada 1933 roku wiersz P. Tyczyny „Partija wede” wydrukowano w moskiewskiej gazecie „Prawda”. Wiersz stał się niemal szczytem myśli ideowo-estetycznej, „programowym dla całej radzieckiej poezji…” (Kratkaja litieraturnaja encykłopiedija. — t. 7, 1972. — S. 706). Władza szukała wrogów ideowych. W. Sosiurę krzyżują za poemat „Machno”, szczują go na J. Małaniuka, J. Czerkasenkę, na neoklasyków. Funkcjonariusze partyjni zawzięcie formują nową „literaturę partyjną”. Tutaj nie wpisuje się M. Chwylowyj,

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Dialog kultur na festiwalu „Maria”

W Kijowie odbył się XIV międzynarodowy Festiwal Monodramów Kobiecych „Maria”, będący hołdem dla pamięci pierwszej ludowej artystki Ukrainy Marii Zańkowieckiej. Forum teatralne odbyło się przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy, Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. I. Franki, międzynarodowej organizacji charytatywnej „Międzynarodowy Instytut Teatru” (Ukraińskie Centrum), Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, Muzeum Marii Zańkowieckiej — oddziału Muzeum Sztuki Teatralnej, Muzycznej i Filmowej Ukrainy oraz fundacji charytatywnej „Nasz dom — Ukraina 2005”. Eduard Owczarenko Zdjęcie autora. W ramach forum odbywa się prezentacja czterech nowych książek, działają trzy wystawy. Szczególnie chciałbym wyróżnić małżeństwo Rubanenków z Charkowa, którzy już od kilku lat przywożą na festiwale ciekawe ekspozycje. Obok szerokiej palety różnych krajów i różnych aktorów prezentujemy na festiwalu wielu ukraińskich artystów. Mychajło Zacharewycz, dyrektor generalny Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. I. Franki: — Bardzo się cieszymy, gdy przyjeżdżają do nas goście. Uczymy się od nich, a goście mają możliwość zobaczyć nasze spektakle i zaczerpnąć coś ciekawego i pożytecznego dla siebie. Symboliczne jest to, że festiwal rozpoczyna się w dniu śmierci Marii Zańkowieckiej i jest hołdem dla pamięci wielkiej ukraińskiej artystki. Kto przybył spoza granic Ukrainy, zapewne wie, że nasz kraj przeżywa dziś bardzo trudny okres. Mamy wojnę, bronimy się przed sąsiadem-wrogiem. Nasze forum artystyczne to również nasza wojna z wrogiem. A poza tym chcemy, aby Ukraina dzisiaj widziała najlepsze przykłady sztuki teatralnej. Według organizatorów festiwalu jego celem jest pielęgnowanie, kultywowanie i prezentowanie możliwości uniwersalnego języka teatru, uczczenie pamięci Marii Zańkowieckiej, popularyzacja najlepszych światowych osiągnięć kunsztu aktorskiego aktorek, wspieranie aktywnej integracji ukraińskiego teatru w światowy proces teatralny. Do udziału w konkursie zgłosili się wykonawcy monodramów kobiecych z Turcji, Hiszpanii, Słowacji, Litwy, Azerbejdżanu, Armenii, Polski i Ukrainy, a miejscem przeprowadzenia Lidia Kornicka (m. Chmielnicki) i Łarysa Kadyrowa stała się Scena Kameralna im. S. Danczenki Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia I. Franki. W przeddzień festiwalu jego organizatorzy i uczestnicy spotkali się z przedstawicielami mediów. Natalija Ponomarenko, kierownik części literacko-dramatycznej teatru im. I. Franki: — Przez lata istnienia festiwalu zaprezentowano ponad 300 spektakli najróżniejszych gatunków. Obecnie trudno nawet wymienić wszystkie aktorki, które pokazały swój kunszt na scenie naszego teatru. Szczególnie miło jest dziś widzieć tych, którzy przyjeżdżają na festiwal już 10 lat z rzędu. Z niecierpliwością czekamy na wasze nowe prace. Znamienne, że w tak trudnym czasie mamy międzynarodowy festiwal. Oznacza to, że teatr jest żywy, otwarty na komunikację, znajduje się w poszukiwaniu i nadal potrafi zadziwiać. Łarysa Kadyrowa, dyrektor artystyczny Festiwalu „Maria”: — Ten festiwal nie mógłby się odbyć i stać się znaczącym elementem naszej kultury, gdyby nie teatr im. I. Franki. Teatr stworzył Scenę Kameralną, na której prowadzimy festiwal, zapewnia sprzęt, oświetlenie, meble, rekwizyty. Przygotowano również wspaniały folder festiwalowy. Pomoc finansową przekazało Ministerstwo Kultury Ukrainy. Z roku na rok nasz festiwal wspiera także organizacja charytatywna „Nasz dom — Ukraina 2005”. W tym roku na teatralnym forum odbywa się prezentacja czterech nowych książek, działają trzy wystawy. Szczególnie chciałbym wyróżnić małżeństwo Rubanenków z Charkowa, którzy już od kilku lat przywożą na festiwale ciekawe ekspozycje. Obok szerokiej palety różnych krajów i różnych aktorów prezentujemy na festiwalu wielu ukraińskich artystów. Ołena Woronko, naczelnik wydziału sztuki teatralnej i kinematografii Zarządu Sztuki Scenicznej i Wizualnej Ministerstwa Kultury Ukrainy: — Na festiwalu językiem sztuki, językiem kultury, językiem duchowości opowiadają o wiecznych wartościach, nieprzypadkowo nazywa się go dialogiem kultur. Dla Ministerstwa Kultury ważne było wsparcie tego festiwalu. Do rady eksperckiej w tym roku przekazano bardzo wiele projektów twórczych. Ale członkowie rady eksperckiej zdecydowali, że właśnie festiwal „Maria” powinien otrzymać wsparcie państwa, biorąc pod uwagę jego wyjątkowe znaczenie dla naszego kraju. Hryhorij Szumejko, aktor Narodowego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Dramatycznego imienia Marii Zańkowieckiej (m. Lwów): — W tym roku teatr im. M. Zańkowieckiej otworzył 100. sezon. Przygotowujemy się do stuletniego jubileuszu. Do tego teatru przyszedłem czterdzieści lat temu i zobaczyłem 5 fenomenalnych spektakli. Wśród nich była niepowtarzalna Maria Zańkowiecka, rolę której wykonywała Łarysa Kadyrowa. Takie chwile się nie powtarzają, ale pozostają w pamięci na zawsze. Wśród wydarzeń towarzyszących festiwalowi zaprezentowano wystawy: „Maria” ze zbiorów Muzeum Marii Zańkowieckiej; „Warwara Karińska”, poświęcona charkowiance, która stała się gwiazdą światowego formatu w gatunku artysty-modelera baletów, filmów i spektakli, tę wystawę zaprezentowała „Gościnna na Dworiańskiej” przy wsparciu centrum kulturalno-biznesowego „Rubanenko i partnerzy” oraz fundacji „Warwara Karińska” (m. Charków); „M. Kulisz na scenie frankowców” ze zbiorów muzeum teatru im. I. Franki. Prezentacje książek: „Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny im. I. Franki. Dynamika przemian socjokulturowych lat 1920—2001” M. Zacharewycza, „Kod Wołodymyra Dachny” A. Pidłużnej, „Teatr Ukrainy II połowy XX w. Leksyka obrazowa” W. Fiałka, „F. G. Lorca. Cztery krótkie sztuki” D. Drozdowskiego. Także Na scenie goście festiwalu z Dniepru odbyli okrągły stół „Polilog działaczy kultury teatralnej” oraz międzynarodową konferencję naukowo-artystyczną „Magia aktorstwa. Dialog kultur”. Jednakże czołowe miejsce na festiwalu zajmowały właśnie spektakle. Pierwszy spektakl „Anioły Dostojewskiego” przedstawiła scenarzystka, reżyserka i aktorka Birutė Mar z Litwy. Tę artystkę L. Kadyrowa uważa za najlepszą wykonawczynię monodramów kobiecych współczesności. Dalej — Ukraina. Teatralną fantazję według poezji i listów Łesi Ukrainki „Listy Łesi” (reżyseria, scenografia i oprawa muzyczna Serhija Bryżania) wykonała aktorka Chmielnickiego Akademickiego Obwodowego Teatru Lalek Lidia Kornicka. W spektaklu mowa o mało znanych współczesnemu widzowi dziecięcych i młodzieńczych latach wybitnej poetki. Pierwszy dzień festiwalu zakończył się spektaklem „Chcesz, opowiem anegdotę” według utworu gruzińskiego pisarza L. Bugadze. Ten utwór przetłumaczyła na język ukraiński i wystawiła na scenie Ludmyła Kołosowycz. A kijowskiej publiczności inscenizację przedstawili goście z Dniepru Tetiana Tuszysz, Anastasija Tychonowa, Tetiana Łoza, Ołeksandr Pasieka, Jurij Kołesnykow oraz Andrij Zińkowśkyj. Drugą pracą reżyserską Ludmyły Kołosowycz, zaprezentowaną na festiwalu, był monodram „Kobieta, która szła obok” według utworu ukraińskiego dramaturga T. Iwaszczenko. Aktorka, dyrektor i kierownik artystyczny Dnieprowskiego Miejskiego Teatru Telewizyjnego Olha Brazynśka stara się w tym spektaklu przeżyć życie żony Iwana Franki, Olhy Chorużynśkiej. A Ołeksandra Bachtina (pseudonim sceniczny Hałyćka), która ponad 30 lat pracuje w teatrach Dniepru, zaprezentowała spektakl „Opętana” według Łesi Ukrainki (reżyser, scenograf i autor oprawy muzycznej Wołodymyr Mazur). Twórczym tematem aktorki jest walka o ludzką duszę, o cud miłości w każdej istocie, potwierdzenie wysokiego duchowego przeznaczenia człowieka. W wykonaniu zasłużonej artystki Ukrainy, głównego chórmistrza Chersońskiego Akademickiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. M. Kulisza Rużeny Rublowej został przedstawiony spektakl „Edith Piaf”, który wyreżyserowała Lubow Kalużna. Zasłużony działacz sztuki Ukrainy Petro Łastiwka napisał sztukę „Anna Kijowska — Królowa Francji” na motywach monografii Jewhena Łuniaka, a wystawić ten utwór na scenie pomogła mu aktorka Czerkaskiego Obwodowego Teatru im. T. Szewczenki Ołena Łastiwka, która zagrała rolę Anny. Według słów twórców spektaklu, Anna Kijowska dokonała nieprawdopodobnego: już tysiąc lat temu zjednoczyła Europę – Ruś i Francję. Ale, niestety, nie zawsze takie Ukrainki stają się przykładem dla naszych państw. Wybitnej amerykańskiej piosenkarce ukraińskiego pochodzenia Kwitce Cisyk poświęciła swoją sztukę znana poetka Tetiana Czerep-Perohanycz. Wystawił ją na scenie ludowy artysta Ukrainy Wałerij Newiedrow, a rolę Kwitki Cisyk wykonała aktorka teatru im. I. Franki Wiktorija Wasalatij. Do udziału w festiwalu zaproszono również Norę Badalian (Armenia) — spektakl „Trochę więcej, trochę mniej” A. Nicolaiego, Viktora Laforovicha (Polska) — „Spowiedź błazna” według W. Szekspira, Szowgi Husejnowa (Azerbejdżan) — „Kontrabas” P. Süskinda, Cihana Bikmaza (Turcja) — „Lena, Leyla i inni” Z. İpşiroğlu, Elżbietę Lewak (Polska) — „Kołysanka dla Ofelii” według utworów Williama Szekspira, Stanisława Lema, Stanisława Wyspiańskiego, Georga Büchnera, Biblii oraz polskich pieśni ludowych, Petera Čižmara (Słowacja—Wielka Brytania) — „Solo” S. Becketta oraz Maríę Vidal (Hiszpania) — „Krwawe gody” F. G. Lorki. Występuje kierownik artystyczny festiwalu „Maria” Łarysa Kadyrowa

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Artystyczna dynastia z Kosowa

Jurij POROCH, główny specjalista Kosowskiego Instytutu Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuki, m. Kosów. Złotymi rękami, włóknami serca i duszy, posłusznymi rylcami, dłutkami, młoteczkiem i wiertarką Ołeksandr Iszczenko tworzył własny artystyczny cudowny świat. Dni powszednie i święta spędzał w rodzinnym domu, w domowej pracowni. Tutaj czerpał siłę do życia i twórczości. Tutaj zaglądali studenci, artyści, którym udzielał rad, wskazówek, dzielił się doświadczeniem. Urodził się O. I. Iszczenko 10 marca 1923 roku w Kijowie w rodzinie prostych robotników. Kiedy uczył się w szkole, często patrzył, jak ojciec trudnił się stolarstwem, rzeźbił w drewnie. Od niego uczył się rzemiosła. Dużo czytał, rysował. Lubił rysować portrety Szewczenki, Franki, kozaków, o których opowiadał mu tata. Ukończył 7 klas, uczył się w szkole fabryczno-zakładowej na ślusarza. Od początku wojny ich szkołę ewakuowano do Kujbyszewa. Stamtąd powołano go do wojska. Od 1943 do 1946 roku służył w szeregach armii radzieckiej, gdzie był artystą-plastykiem. W 1946 roku wrócił do Kijowa. Szukał siebie we wszystkim, lecz marzenie, by zostać artystą, zwyciężyło. Wstąpił do Kijowskiej Szkoły Artystycznej. Wybitne zdolności młodzieńca zauważyli także wykładowcy. Sztuka rzeźbienia to jego żywioł. Ale ponieważ tego wydziału w szkole nie było, wykładowcy zaproponowali Ołeksandrowi przeniesienie się do Kosowskiej Szkoły Sztuki Stosowanej, której dyrektorem był O. H. Sołomczenko. W 1947 roku przyjechał do Kosowa na naukę do szkoły sztuki stosowanej. Tutaj opanowywał sekrety rysunku, malarstwa, rzeźby. Ucząc się na wydziale artystycznej obróbki drewna, przyswajał podstawy kunsztu u znanych ukraińskich artystów-wykładowców W. Huza, I. Sawczenki, Je. Sahajdacznego, M. Warenni, Ja. Oczeretki, W. Lebiediewa, którzy przekazywali swoją wiedzę i umiejętności młodym. W 1952 roku Ołeksandr z powodzeniem ukończył szkołę. Komisja państwowa odnotowała jego obrazowy zamysł twórczy i doskonałe wykonanie pracy dyplomowej. Absolwent otrzymał dyplom z wyróżnieniem za pracę „I mnie w rodzinie wielkiej, W rodzinie wolnej, nowej, Nie zapomnijcie wspomnieć Nie złośliwym cichym słowem”… oraz został skierowany na stanowisko głównego artysty spółdzielni „Huculszczyzna” w Kosowie. Jako wykwalifikowany specjalista kierował grupą twórczą WChO „Huculszczyzna”. Pod jego kierownictwem pracowali twórczy mistrzowie artystycznej obróbki drewna, artystycznej obróbki skóry, warsztatów ceramicznych i tkackich. W tym przedsiębiorstwie przez 13 lat pracy stworzył wiele nowych wzorów wyrobów artystycznych, które były powielane i rozchodziły się po Ukrainie oraz za granicą. Od 1965 do 1981 roku pracował jako mistrz-rzeźbiarz w Kosowskich warsztatach artystyczno-produkcyjnych, potem pracował jako rzeźbiarz w drewnie VI kategorii. Jako wszechstronny mistrz O. I. Iszczenko wykazał się także w asortymencie wyrobów rzeźbionych, który jest wystarczająco szeroki: dekoracyjne talerze, szkatułki, rachwy, zestawy piśmiennicze, suweniry, wazony, albumy, okładki do książek, panele tematyczne. Ciekawym okiem artysty wpatrywał się w otaczający świat i pragnął odzwierciedlić go, rozszerzając możliwości drewna. Tak w dorobku pojawiały się kompozycje fabularno-tematyczne w technice inkrustacji. Główny kierunek jego twórczości w sztuce dekoracyjno-użytkowej, a mianowicie w artystycznej obróbce drewna — to sucha rzeźba, malowanie, inkrustacja tonowanym drewnem i koralikami, plastyka reliefowa. Ulubionym materiałem, który artysta wykorzystywał do swoich wyrobów artystycznych, było drewno gruszy, jaworu, śliwy, czereśni, orzecha. Karpacka przyroda, życie i byt mieszkańców gór, portrety znanych ludzi Huculszczyzny, działaczy kultury, nauki i sztuki Ukrainy, literackie i historyczne obrazy — taka jest tematyka jego dzieł. Jedno z centralnych miejsc w jego dorobku zajmuje Szewczenkiana, rozpoczęta w 1963 roku. Dzięki sile swojego talentu artyście udało się stworzyć doskonałe dekoracyjno-tematyczne talerze z portretami genialnego Kobziarza. Wykonał talerze i szkatułkę z sylwetką i portretem Tarasa Szewczenki, a także tematyczny talerz „Szewczenko w dzieciństwie”. Te dzieła były eksponowane na jubileuszowej wystawie artystycznej, poświęconej 150-leciu od dnia urodzin T. H. Szewczenki w 1964 roku. Ołeksandrowi Iszczence udało się także stworzyć galerię portretową wybitnych działaczy literatury ukraińskiej, których dzieła wielokrotnie czytał i czytał ponownie. Wśród nich, oprócz Tarasa Szewczenki, Iwan Franko, Łesia Ukrainka, Olha Kobylańska, Marko Czeremszyna, Wasyl Stefanyk. Ołeksandr Iszczenko podejmował także udane próby artystycznego wypalania w ozdobach damskich i męskich, plakietkach, dekoracyjnych panelach. Wielki sukces mają wysoce artystyczne dekoracyjno-ornamentalne i tematyczne dzieła znanego mistrza-rzeźbiarza: panel tematyczny „Iwan Franko na Huculszczyźnie” (1958); dekoracyjne talerze — „Ołeksa Dowbusz” (1960), „Łesia Ukrainka” (1961), „Taras Szewczenko” (1964); album „Jubileuszowy”; suweniry — „Pasterz i pasterka”, „Hucuł i hucułka”, „Koguciki”, „Kurki”, „Kotki”, „Chłopiec”, „Dziewczyna”, „Choinka”, „Osioł” (wszystkie — 1967). Jego prace stały się ozdobą ekspozycji muzeów Kijowa, Lwowa, Iwano-Frankiwska, Kołomyi, Kosowa. W 1971 roku za udział w wystawach, za aktywną propagandę sztuki ludowej został przyjęty do Związku Artystów ówczesnego ZSRR. Rzeźbione i malarskie prace O. Iszczenki zdobią wnętrza domów, świetlic. Ołeksandr Iwanowycz i Zoja Denysiwna wychowali dwie córki. Ludmyła z zawodu mistrzyni ceramiki artystycznej, kontynuowała artystyczną dynastię. Dwie wnuczki — Iryna i Wira również uczyły się w placówce artystycznej. Prawnuczka Julia ukończyła KISSiD LNAS w 2017 roku, wydział projektowania kostiumu. Prawdziwe dzieło artystyczne rodzi się z miłości — do ludzi, swojej ziemi, Ojczyzny. Całe swoje twórcze życie Ołeksandr Iszczenko kierował się tą prawdą. Tworzył piękno z miłości, kreska po kresce rzeźbił ją na ciepłej powierzchni czy to karpackiej gruszy, czy orzecha, czy jaworu. Kontynuują jego dzieło utalentowani potomkowie. Były absolwent Kosowskiego Technikum Ludowych Przemysłów Artystycznych artysta-rzeźbiarz Ołeksandr Iwanowycz ISZCZENKO należy do najwybitniejszych artystów huculskiej rzeźby XX wieku. Jest on rodowitym kijowianinem, ale swoje twórcze życie związał z Kosowszczyzną, gdzie odnalazł siebie jako twórca piękna, artysta. W Kosowie Ołeksandra Iwanowycza uważano za swojego człowieka, odkąd wstąpił na naukę do byłej szkoły sztuki stosowanej. W Kosowie połączył swoje życie z Zoją Marczenko, pochodzącą z Chersonia.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Semen Hułak-Artemowski w rodzinnych stronach

Olha OSYPĘKO, wiodący pracownik naukowy muzeum S. S. Hułaka-Artemowskiego, m. Horodyszcze, obwód czerkaski. Płótno malarza Ołeksy Blyzniuka „Kompozytor w Horodyszczu” to ozdoba ekspozycji muzeum S. Hułaka-Artemowskiego, podobnie jak dwa inne obrazy tego samego autora: „Portret ostatniego koszowego atamana Siczy Zadunajskiej Josypa Hładkiego” oraz „Spotkanie dwóch poetów” (Petra Hułaka-Artemowskiego i Adama Mickiewicza). Na początku lat 70. muzeum sławnego rodaka dopiero zaczęło działać. Entuzjazmu i energii Heorhija Kowala, założyciela muzeum, znanego krajoznawcy, wystarczyło, by zebrać kilkaset ciekawych eksponatów (najwięcej fotoreprodukcji różnorodnych ilustracji i dokumentów). Dzięki jego tytanicznym wysiłkom w mieście ustawiono pomnik artysty autorstwa utalentowanej rzeźbiarki Hałyny Kalczenko. Heorhij Chomowycz przestudiował wiele materiałów, zapisał świadectwa najstarszych mieszkańców, legendy i podania o pobycie kompozytora w Horodyszczu, który ten, jak uważają badacze twórczości Hułaka, w dojrzałym wieku odwiedził tylko raz, będąc w miejscach swojego dzieciństwa… Tak pojawiła się idea uwiecznienia pobytu S. Hułaka-Artemowskiego w rodzinnym mieście w 1844 roku. Kiedy on, 31-letni, już znany śpiewak, solista opery teatrów petersburskich, z triumfem powrócił do swojej małej ojczyzny. „Heorhij Kowal — mówi malarz — zaproponował fascynujący wątek związany z Semenem. Ponieważ dokładnie stało się wiadomo, że przebywał on na obrzeżach miasta, w górach Kuczuhurach, gdzie w jarze Makiterka, przypominającym amfiteatr, płynął jego słowiczy głos…” Tutaj stała przytulna altanka, którą miejscowi mieszkańcy nazywali besidką, gdzie wyznawał miłość Matce-Ukrainie. Dlatego do dziś w tym uroczysku zachowała się nazwa „Besidka”… „Były też inne tematy związane z Semenem i Horodyszczem — kontynuuje Ołeksa Blyzniuk. — Na przykład bardzo chciało się namalować bród przez Wilszankę, przez który przechodzi Semen. Młyn wodny na Pisczanej, który najprawdopodobniej należał do rodziny Hułaków-Artemowskich… Cerkiew Opieki Najświętszej Bogurodzicy, gdzie służbę Bożą sprawowali pradziad, dziad, wuj i ojciec twórcy pierwszej rodzimej opery. I którą zniszczyli barbarzyńcy-bolszewicy w latach 40. ubiegłego stulecia…” Ale malarz zatrzymał się na Makiterce — Besidce. Dokąd razem z Kowalem, przechodząc niemal pół miasta, dotarli pewnego lipcowego dnia. Twórcza wyobraźnia, która zrodziła się z tego, co zobaczyli, przelała się farbami na płótno, przedstawiając Semena w altance z kilkoma młodymi ludźmi: kobietą w letniej sukni, w białym kapeluszu i dwoma mężczyznami we frakach… Ołeksa Hułak, Wołodymyr Leleka oraz Ołeksa Blyzniuk (od lewej do prawej) na szczycie, skąd pieśnią Semen Hułak-Artemowski

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Silniejszy od Wangi i Messinga

Za życia pomógł ponad 300 tysiącom cierpiących, Ołeksandr MYCHAJLUTA, autor książki “Dziadek Petro”. Żył i leczył Dziadek Petro w swojej rodzinnej wsi Dywyn w rejonie brusiłowskim w obwodzie żytomierskim. Odwiedzał go pierwszy sekretarz KC KPU W. Szczerbycki i cała ówczesna wierchuszka republiki, ale zwykłych ludzi przyjmować mu zabraniano. Ludowy medyk zmuszony był stawiać na nogi chorych, z których oficjalna medycyna rezygnowała, półlegalnie. Dodam, że próg jego chaty przekraczali i I. Płuszcz, i O. Moroz, i W. Łytwyn, i W. Juszczenko… Czy ma następców? Ma. Ich imiona są w książce. * * * Mało kto zwraca uwagę także na taką mistyczną paralelę. Petro Utwenko urodził się w 1922 roku. Właśnie wtedy archeolog Howard Carter odkrył nienaruszoną grobowiec egipskiego faraona Nowego Państwa Tutanchamona... Zatem Kosmos jednocześnie podzielił się z ludzką cywilizacją odkryciem dwóch sław — tajemnicą Tutanchamona, która była, i tajemnicą dywińskiego jasnowidza Petra, która będzie... Można bez końca spierać się — istnieje czy nie istnieje między tymi dwoma zjawiskami pewien informacyjny związek, ale pod koniec XX wieku uczeni udowodnili: wszystko, absolutnie wszystko w naszym świecie jest wzajemnie powiązane i nic nie dzieje się bez przyczyny. * * * Oto co opowiedziała Marija Łeszczenko, młoda kobieta ze wsi Pryworittia w rejonie brusiłowskim. To ona opiekowała się Dziadkiem i jego żoną Lubow Mykytiwną po tym, jak oboje podupadli na zdrowiu. Dziadek był bardzo zadowolony z jej pracy, martwił się, czy nie wstydzi się przy nim krzątać. Przebierać, przesuwać… — Pewnego wieczoru — opowiada Marija — Petro Dementijowycz poprosił mnie: “Córuś, zaprowadź mnie na randkę z babcią Lubą”. Zbiło mnie to z tropu. Przecież mieszkali w jednym pokoju. Po prostu Petro Dementijowycz już nie widział oczami. I posadziłam go na wózek, potem pomogłam przesiąść się na kanapę do babci Luby. Usiadł obok, wziął jej dłoń w swoją rękę, szlochał i wyznawał miłość. Uwierzcie, było to tak wzruszające, że gryzłam wargi, żeby nie wybuchnąć płaczem… Skarżył się na nieznośne bóle w całym ciele. Ale dużo mówił czułych słów o tym, jak kochał i kocha swoją żonę… Babcia Luba go żałowała. Po prostu nie mogłam powstrzymać łez… Rozumiałam sercem, że to ich ostatnia taka randka. Wyobraziłam ich sobie młodych i pomyślałam: jak szybko płynie czas, kiedyś tak pierwszy raz spotykali się koło tej chaty, a już przekwita kwiat ich życia… Powiem, że Dziadek Petro pomaga i po swojej śmierci. To prawda. Wtedy, kiedy się nimi opiekowałam, dał mi gazetę rejonową ze swoim portretem, a tam był napisany numer telefonu prawnika Wołodymyra Jarosza. Dziadek powiedział, że kiedyś ta gazeta mi się przyda. I oto minęło prawie pięć lat, jak go nie ma. A u mnie pojawiły się nieprzezwyciężone problemy w pracy, zwolnią mnie — i co wtedy? Dwóch synów jeszcze trzeba postawić na nogi. I śni mi się sen: portret mojego dziadka Serhija Korczemnego, który z czasem zmienia się w portret Dziadka Petra, i jakby głos dochodził o tej gazecie… Rano znalazłam gazetę, dodzwoniłam się do Wołodymyra Mykołajowycza, a ten pomógł. Ale przecież to Dziadek pomógł! * * * Dwa tysiące lat ze świadomości Ukraińców (w słowie Ukraina nie przypadkowo obecne jest imię Boga Słońca Ra: UkRAina) wywietrzali obraz słowiańskiego Boga Słońca Dadźboga. Ale nie zdołali. I niech on ożywa w naszych sercach i popycha nas do odrodzenia ducha, do utwierdzenia naszych wnuków i prawnuków na wiecznym kontynencie przez Boga przeznaczonej dla ukRAińców ziemi. Jeśli Najwyższy zarządził, żeby “poganie” przekształcili swoje wierzenia w Chrystusa, niech wierzą. “Każda wiara jest pożyteczna — mawiał Dziadek — jeśli wywyższa i rozwija ród, a nie czyni go potulnymi owcami w wilczej zagrodzie”. Dawni Słowianie mieli sanktuaria, gdzie ludzie znajdowali schronienie od swoich bied i cierpień, szukali pomocy żerców, otrzymywali słoneczne błogosławieństwo na obronę swoich ziem przed zdobywcami, na życie rodzinne i pokonywanie chorób… Swoistym sanktuarium dla potomków dawnych Słowian w XX wieku stała się skromna posiadłość Petra Utwenki w poleskiej wsi Dywyn. I tysiące, dziesiątki tysięcy ludzi, uzdrowionych przez tego tajemniczego, ale niezwykle prostego i życzliwego człowieka, zaczęło z ust do ust przekazywać tajemnicę: “On jest jak Bóg”, “Jego dar jest od Boga”, “Dziadek Petro to nasz Bóg i jest…”. Zatem sam naród uznał go za swojego obrońcę, orędownika, swojego patrona, swojego Świętego… Historia ludzkości przechowuje niemało imion fenomenów, którzy posiadali niezwykłe zdolności. Nostradamus przepowiadał wojny i katastrofy… Wanga “czytała” przeszłość i przyszłość człowieka… Wolf Messing mógł ostrzec przed niebezpieczeństwem przywódców państw… Dziadek Petro z Dywina robił to wszystko, a jeszcze uzdrawiał. Kiedy podczas telewizyjnego reportażu z pogrzebu papieża Jana Pawła II egzaltowani pielgrzymi z oddaniem wykrzykiwali na ulicach Rzymu: “Święty! Święty!”, komentator z kręgów najwyższego duchowieństwa Watykanu zauważył: synod może włączyć zmarłego do grona świętych, jeśli zostanie udowodnionych choć kilka faktów uzdrowienia przez niego ludzi. W kronice bezinteresownych czynów Petra Utwenki takich przykładów jest bez liku. Nic dziwnego, że sam naród uznał go za Świętego. * * * Nie chciał Petro Dementijowycz mówić w sprawie tajemniczego zgonu dusiciela Ukrainy J. Stalina. Powiedział, jak uciął: “Został otruty”. Zaznaczcie, powiedział to jeszcze w 2002 roku, kiedy nigdzie na podobny temat nie mówiono. Dopiero po 5—6 latach od mojej rozmowy z jasnowidzem wokół śmierci “wodza wszystkich narodów”, “przyjaciela radzieckiej młodzieży”, “przyjaciela literatów i fizkulturowców”… wzburzyła się postkomunistyczna prasa. O tym świadczyli byli przewodniczący KGB Semiczasny i Kriuczkow: “Józef Stalin jak na człowieka w jego wieku czuł się praktycznie absolutnie zdrowy… Jednocześnie z dokumentów wynika, że Stalin najprawdopodobniej został otruty trucizną dosypaną do butelki wody mineralnej lub naniesioną na ścianki i dno szklanki, z której pił generalissimus. Naczelnik laboratorium trucizn do tajnych zabójstw Grigorij Majranowski, aresztowany zaraz po śmierci Stalina, w swoich listach do Berii kajał się, że wytworzone przez niego preparaty okazały się nie tak silnie działające, jak reklamował”. A Dziadek Petro widział cały ten kremlowski terrarium, całą tę kremlowską krzątaninę wokół likwidacji Stalina, a potem — i uczestników likwidacji ze swojego rodzinnego Dywina jakimś fantastycznym wzrokiem. Opowiadał on i o “samobójstwie” Hitlera, i o prawdziwej przyczynie tragedii w Czarnobylu… * * * Oto co napisała mi po wydaniu pierwszej książki Maria Rybałko z Siewierodoniecka w obwodzie ługańskim (a w sumie otrzymałem ponad pięć tysięcy listów-odpowiedzi od ludzi, którzy odwiedzali Dziadka): „Bardzo kocham Dziadka Piotra, on jest Świętym, zesłanym nam przez Boga. Latem 1986 r. po śmierci klinicznej uratował mnie Petro Dementijowycz… Miesiąc leżałam w jednym z instytutów medycznych w Kijowie, przyczyny mojego gaśnięcia nie znajdowano, wreszcie przeniesiono mnie do innej placówki. I już wyznaczają operację na wtorek. I wtedy jedna lekarka dała mi adres Dziadka Piotra. I pognałam do Dywina. Petro Dementijowycz, wyróżniwszy mnie w tłumie za bramą, wprost powiedział: „Jeśli będą ci robić operację we wtorek, to umrzesz. Idź do kręgarza, on poprawi kręgosłup, a serce odpuści”. Ale przecież nie zdążyłam nic Dziadkowi powiedzieć. Widział całą mnie na wylot i wiedział, co się ze mną dzieje. Opowiedział, gdzie byłam podczas wojny, zrugał, że nie skończyłam instytutu medycznego, a byłabym dobrym chirurgiem… Diagnozę postawił mi po dłoni, wszystko tam „przeczytał” i o kamieniach w pęcherzyku żółciowym, i o guzach w części brzusznej, przepuklinach na kręgosłupie, zrostach… Był jak Bóg, dzięki niemu dożyłam już 74 lat. Wzruszający i taki szczegół: wtedy wzięłam na wyjazd do wsi 100 rubli pieniędzy, myślę, jakoś trzeba się odwdzięczyć, a Petro Dementijowycz przeczytał i moje myśli i mówi: „U sąsiadki pożyczyłaś 100 rubli? Wrócisz – oddasz…”. Sam nie brał ani kopiejki, chociaż jego pomoc ludziom jest bezcenna. * * * Przemilczany przez oficjalną propagandę ZSRR nasz Dziadek Piotr uzdrowił ponad 300 tysięcy cierpiących, a potok dokumentalnych potwierdzeń od samych uzdrowionych nie ustaje od wielu lat, lecz ukraińscy urzędnicy i duchowni nijak nie odważą się samodzielnie oddać Petrowi Dementijowyczowi Utwence choćby takich honorów, jakich dostąpiła bułgarska jasnowidzka Ewangelia Dimitrowa (baba Wanga). A to – kilka książek w ogromnych nakładach, filmy dokumentalne, instytut badawczy, muzeum i świątynia w jej wsi. Nie jest zbyteczne przypomnieć, że unikalne zdolności widzenia przez przestrzeń i czas, unikalne zdolności bioenergetyczne ludowego geniusza Dziadka Piotra niejednokrotnie przydawały się i dwukrotnemu Bohaterowi Związku Radzieckiego, dowódcy partyzanckiemu S. Kowpakowi, i dwukrotnemu Bohaterowi Związku Radzieckiego, Marszałkowi lotnictwa J. Sawickiemu (ojcu słynnej kobiety-kosmonauty), i setkom deputowanych ludowych już niepodległej Ukrainy. Lecz jak śpiewa się w znanej współczesnej piosence: „...chociaż oni i nie dziękują za to”. Nikt nigdy nigdzie nie powiedział o Dziadku Piotrze złego słowa. Naród już uznał go za swojego Świętego. Wszak Petro Dementijowycz, oprócz uzdrawiania (a leczył on i przewlekłe choroby kobiece, i wrzody, i najcięższe formy chorób narządów wewnętrznych, i choroby kręgosłupa), wszczepiał i wszczepia nadzieję, czyste myśli i wolę życia. On jest i ludowym uzdrowicielem, i wieszczym Bojanem, i mędrcem, i prorokiem, i filozofem, i posiadaczem niezgłębienie potężnych właściwości biofizycznych. Uświęcić się w słonecznej świątyni jego serca przybywać będą i przybywać ludzie ze wszystkich stron. Tajemnica jego talentu jest głęboka. Sprawy jego są błogosławione – od Najwyższego. Przypomina się, kiedy w 2009 roku współmieszkańcy zebrali się przy grobie swojego wielkiego rodaka, aby położyć pierwszą cegłę w fundament znaku pamięci Dziadka Piotra, wybitny poeta Borys Olijnyk, który dawno odwiedzał tamtego, przeczytał poświęcony Petrowi Dementijowyczowi wiersz: ...Nadejdzie dzień żałoby światowej I popłynie w łodzi trumny Za wieczny krąg i krawędź ostatni wojownik Wielkiej świętej wojny. I sam Piotr zdumienia pełen Z niewidzianej dotąd dziwności U Wszechdobrego zapyta: „Kto on?” I Bóg odpowie: „To – ostatni wojownik Wielkiej świętej wojny”. Ty otwórz mu bramy, Piotrze, I grzesznego do raju zaproś, On na ziemi zaznał takiego piekła, Że ja go wybaczyłem na wszystkie czasy”… Niech duch Dziadka Piotra, Świętego Piotra pomaga nam w codziennej walce o godne życie na swojej ziemi. W tym celu musimy nieustannie rozpowszechniać jak najwięcej informacji o sprawach dobrego ukraińskiego geniusza – Petra Dementijowycza Utwenki, stworzyć skromne, ale wyraziste muzeum i przyciągnąć uwagę świata do niepowtarzalnego Dywina. Bo tutaj boska energetyka, boska aura Dziadka Piotra dodaje człowiekowi sił fizycznych, moralności, tutaj schodzi z Kosmosu jego łaska. Zamówić książkę „Dziadek Piotr” (wydanie z 2017 roku) można elektronicznie: [kontakt ukryty] Pamiętajcie: ona jest pomocna, szczególnie – dla kierowców. Jeśli książka jest w samochodzie – uniknięcie wypadków jest prawie stuprocentowe. O tym, w szczególności, zaświadcza adwokat, były dowódca śmigłowca wojskowego Serhij Tytow... Swoją drogą, Dziadek był pewien, że Ukrainę z upadku wyprowadzi kobieta. Jaka? Zależy od nas. pomaga i dziś... P. D. Utwenko, uzdrowiciel i jasnowidz, znany jako Dziadek Piotr z Dywina był fenomenem. A Borys Olijnyk jakoś zaznaczył: „On jest wielkim obrońcą Ukrainy… Byłoby słuszne, gdyby książka o nim dotarła do każdej ukraińskiej rodziny. Jego sprawa jest tego warta”. Chodzi o książkę „Dziadek Piotr”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

pochodzenia zwierzęcego” [4, 177]. Wtajemniczone w ten obrzęd kobiety z Huty Kamińskiej w tym samym rejonie twierdzą, że przygotowanie i wypiekanie tego rytualnego chleba jest przyrównywane do samego wesela [3, 84]. Przed jednym i drugim rodzina prosi o wybaczenie za rzeczywiste lub wyimaginowane winy sąsiadów, znajomych, mieszkańców wsi, godzi się z tymi, z którymi do tej pory pozostawała w sporze. Równie skrupulatnie dobiera się korowajnice. Muszą to być kobiety stateczne, cieszące się autorytetem, szczęśliwe w małżeństwie. Sam wypiek przygotowuje się z najlepszych składników, które zapewniają gospodarze, z obowiązkowym dodatkiem przyniesionych przez korowajnice, a czasami — tylko z samych darów. Ponieważ jest to produkt zbiorowy, jak się wydaje, nie tylko rodziny, ale i wspólnoty wiejskiej. Ma to wzmocnić magię jego pozytywnego wpływu na młodych, ich rodziny oraz tych, którzy zostaną nim obdarowani. Korowaj przygotowuje się na prośbę młodego (młodej). Jak śpiewa się w pieśni „W ogródeczku słowik śpiewa” (Huta Kamińska), młody obchodzi całą rodzinę: tatusia, mamusię, braciszka, siostrzyczkę, rodzinę z prośbą o „upieczenie mu korowaja pięknego”, bo on jest dla nich — „synem, bratem, synem (rodziny) serdecznym” [3, 86]. W wyznaczonym czasie kobiety przychodzą do domu, w którym przygotowują się do wesela. Najpierw zaprasza się je do stołu. Stół w tym dniu nakrywa się jak na wesele. Nastrój u wszystkich jest radosny, wesoły — takie ma być też życie przyszłego małżeństwa. Szanuj, moja mamusiu, Moje korowajnice, — wzywa pieśń. Po krótkiej gościnie starsza korowajnica mówi: — Czy jest tu domowy gospodarz, domowa gospodyni — czy pozwolą, pobłogosławią ten dzień uświetnić? — Niech Bóg błogosławi, i ja błogosławię, — odpowiada ojciec. Ten dialog powtarza się trzykrotnie. Dalej w pieśni „Pozwólmy się Iwanka, Iwankowego tatusia” korowajnice zwracają się do rodziców (ojca i matki osobno), braci i sióstr, ich rodu, by „pozwolili i pobło-”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Korowaju piękny, jak na niebie miesiąc jasny. Obrzędy korowajny i serowy na weselu poleskim

Polesie, w tym także Wołyń, to kraina, w której zachowało się wiele z wierzeń, tradycji, poglądów naszych przodków na świat i na samych siebie, gdzie poprzez poszczególne przejawy kultury ludowej odczytuje się siwą starożytność, kiedy archaika kryje w sobie pradawne wiedze, których nie zawsze jesteśmy w stanie odczytać, a kiedy już odczytujemy, to graniczy to z odkryciem. Oleksandra KONDRATOWICZ Korowaj — szczególny, sakralny chleb, nazywają go jeszcze świętym, chociaż trzeba powiedzieć, że cały chleb jest święty. Poeta Iwan Hnatiuk twierdził, że matka, dając mu w dzieciństwie „skibkę żytniego”, sprawdzała, „czy nie brudna u niego ręka”, wszak chleb — święty, „bo tylko on bronił nas od śmierci”. Jednak wśród innych chlebów korowaj zajmuje szczególne miejsce. Właśnie do takich rozważań-odkryć skłania wielu brak obrzędu korowajnego na weselach w poszczególnych regionach naszego kraju. Na przykład w mojej rodzinnej wsi Krymne w rejonie kamień-koszyrskim, na Wołyniu, jak i w sąsiednich Bronicy, Wojohoszczy i innych wsiach, nie używa się podczas tej uczty korowaja. Niedawno przeczytałam w jednej gazecie, gdzie na pytanie dziennikarki w tej sprawie miejscowe kobiety wyjaśniły, że kiedyś starzy ludzie z ich wsi upiekli ten rytualny chleb i zostawili na ławie, żeby wystygł. Ale świnia dorwała się do niego wcześniej i zjadła. Więc gospodynie przyjęły to jako znak niepotrzebności go w obrzędzie weselnym. Musimy zauważyć przy tym, że tam, gdzie na weselach występuje obrzęd korowajny, traktują go z szczególnym, można by rzec, pełnym drżenia szacunkiem. Jak śpiewa się w wielu pieśniach, które były rozpowszechnione kiedyś na całej Ukrainie, podczas jego wyrabiania i wypiekania używa się wody z siedmiu studni, mąki zmielonej w siedmiu młynach, jaj od siedmiu kur. I pieką go w piecu, który ma „złote ramiona, srebrne skrzydła, żeby korowaj gniotły”, „żeby się udał, srebrną obręczą się otoczył, złotymi szyszkami się ozdobił” i żeby był „piękny, jak na niebie miesiąc jasny”. Nie na darmo przecież „Bóg korowaj miesi”, „Przeczysta świeci”, „anioły wodę noszą” (albo „w piec zaglądają”) [1, 19]. „Korowaj — to święty chleb, który ma bardzo wielkie znaczenie rytualne”, — pisze Chw. Wowk [2, 244]. Zoriana Marczuk uważa, że „korowaj — to ofiara rolnicza, która zastąpiła sobą ofiarę ze zwierząt” [3, 180]. Miejscami naukowiec dostrzega także „pozostałości w nim tradycji sławienia tego dnia, by go rozweselić”. Bo ten dzień — dzień wypiekania korowaja — jest początkiem wesela, o czym świadczy następująca śpiewka: Na ogrodzie ziele, /2 Pod ogrodem ziele. W tym domu, co i na rogu, Zaczęło się wesele. /2 Ceremoniał przygotowania ciasta, wypiekania, ozdabiania gotowego wyrobu są starannie przemyślane i surowo uregulowane: kiedy, gdzie i jaką wodą myć ręce, kiedy miesić, jak formować święty chleb. Wszystko owiane jest czarem duchowości i tajemniczości. Bo to nie zwykły bochenek, — to żywa substancja, która wszystko widzi, czuje i wszystko pamięta oraz wieszczy o pozytywach lub negatywach w przyszłym życiu młodej pary. Dlatego należy go pilnować i na wszelkie sposoby udobruchać. Zagniecione ciasto korowajnice zgłaszają gospodarzom. Ci w odpowiedzi je szanują, częstują smacznymi potrawami, napojami. Zaproszeni śpiewają rytualne pieśni, tańczą, weselą się. Wreszcie rozbrzmiewa pieśń: Starsza korowajnico, Zapal-no świeczkę, Zajrzyj-no w piecyk, Czy czas, czy pora Korowaj wsadzać. Wszyscy obecni pilnują świętej czynności, którą wykonuje ich przewodniczka. W poszczególnych wsiach za rączkę łopaty trzymają się też inne korowajnice. Tak samo skrupulatnie śledzą proces wypiekania, aby nie zasłużyć na wyrzut świętego chleba: Sami pijecie-bawicie się, O mnie nie dbacie. Wsadziwszy korowaj, kobiety podnoszą nad głowę dzieżę lub nieckę, w których go miesiły, całują się na krzyż, a postawiwszy na krześle, chodzą wokół, przytupując, śpiewają, częstują się, po czym idą do domu. Święty chleb w Hucie Kamińskiej wyjmują domownicy. Przy okazji dodajmy, że wypieka się kilka korowajów, ale ozdabia się tylko jeden. Zagniatając ciasto, formując wyrób, należy przewidzieć rozmiary korowaja, zważając na jego nienaruszalność. Czasami zdarzało się, że wyrastał za wysoki i nie można go było wyjąć z pieca. Wtedy gospodarz rozbierał jej otwór. Ale korowaj pozostawał nienaruszony. Jednak trzeba powiedzieć, że zwyczaj wypiekania tego rytualnego chleba przyjął się u naszych przodków wraz z rozpowszechnieniem rolnictwa, które przyszło na zmianę pasterstwu, a później i hodowli, gdzie wyznawano inne wartości i panowały inne zwyczaje, które miały sprzyjać rozkwitowi gospodarstwa, poprawie dobrobytu ludności. O „chlebku mięciutkim” i „serku bielutkim”. Właśnie do takich zwyczajów należał obrzęd serowy, który poprzedzał korowajny. Wydaje się, że kiedyś panował on wszędzie na poleskim weselu. Przez to w poszczególnych wsiach do tej pory ten ostatni jest nieobecny. Miejscami o obrzędzie serowym przypominają tylko poszczególne pieśni. Jednak ich treść, leksykalne wyrażenie świadczą o jego dawności, a także o jego bezwarunkowej przynależności do wspólnoty pasterzy, później hodowców, gdzie najbardziej ceniono dorobek właśnie tej gałęzi gospodarki. Dlatego ważne były informacje dotyczące posiadania bydła w rodzinie młodego, jego rasy, płodności, mleczności krów itp. Przez to, gdy tylko goście weselni nieco rozgościli się za stołem, zaczynają się prawdziwe bitwy o ser: druhny domagają się go od starszej swatki. A jakże, trzeba wiedzieć, czy jest on u niej i jakiego rozmiaru, bo to świadczy i o liczbie krów, i o ich wydajności. Według podań, krewni panny młodej mogli przyjść do pana młodego i sprawdzić posiadanie inwentarza. Zdarzało się, że ci drudzy, aby wywrzeć na kontrolujących pozytywne wrażenie, nawet uciekali się do oszustwa, pożyczając od sąsiadów czy znajomych ich bydło i wydając je za swoje. Druhny na weselu odgrywają rolę wywiadu. W Hucie Kamińskiej [3, 100] początkowo bardzo uprzejmie próbują zdobyć potrzebne informacje: Przygalopował gronostaj, /2 Zaglądał do naczynia, Czy jest chlebek mięciutki, Czy jest serek bielutki. /2 Jednak swatki udają, że nie słyszą. Wtedy już brzmi otwarte żądanie: Nasza swatko siwa, /2 Oj dajcie nam sera, A do sera — palinki, Do palinki — gorzałki. /2 Swatki już zmuszone są się tłumaczyć. Trzeba powiedzieć: ich tłumaczenie nas, współczesnych, po prostu oczarowuje: Nasza swatka siwa Nie narobiła sera, Rosy nie zbierała, Trawy nie nażęła, Cieląt nie karmiła, Sera nie nazbierała. /2 Wydaje się, że tu wieje siwą starożytnością. Nie na darmo podczas mojego wystąpienia przed naukową publicznością w Kijowie jeden z jej uczestników wyraził się, że tak, zapewne, śpiewano jeszcze za czasów Rusi Kijowskiej. Rzeczywiście, ta śpiewka bezsprzecznie potwierdza dawność obrzędu. I takich dowodów znajdujemy niemało w tych czy innych rytuałach lub pieśniach. Na przykład udało mi się zapisać dwie pieśni, które śpiewają druhny w czasie pożegnania młodej z rodziną, rodzinnym domem przed tym, jak odjechać do młodego. Oto jedna z nich: Oj w świetlicy A na ławce, Oj tam płacze A dwie siostrzyczki. Jedna płacze, Jeszcze i przykazuje, Że sama zostaję. A druga płacze, I jeszcze dodaje: “Od rodowodu się dobiję”. Trzeba powiedzieć, że w ostatnich czasach, kiedy jeszcze obrzęd weselny miał charakter całościowy, pod wpływem języka rosyjskiego w tej pieśni pojawiły się już leksemy: “birozach”, “skamejoczkach”, “skamejkach”. Targ między druhnami a swatkami trwa: pierwsze żądają sera, a starsza swatka, udając, że szuka potrzebnego produktu, wyciąga z koszyczka to kartofel, to kapustę czy buraczek i proponuje nieustępliwym dziewczętom, towarzysząc swojemu dawaniu przyśpiewkami, żartami, przysłowiami. Druhny zaś przy tym, otrzymawszy kolejny “podarunek”, naśmiewają się z leniwej, niedbałej gospodyni. Więc swatki muszą dalej się tłumaczyć: Jechaliśmy gajami,/2 Cichymi dunajami, Nas konie poniosły — My serki pogubiliśmy. Lecz dziewczęta napierają, i starsza przedstawicielka rodu młodego poddaje się: prosi o podanie jej talerza, na który wykłada ser, bochenek chleba, butelkę wódki lub jakiegoś innego napoju. Druhny kruszą ser, częstują nim rodzinę młodej, zaporowców i na wszelkie sposoby wychwalają i produkt, i bogactwo oraz gospodarność nowych krewnych. Na tym serowy obrzęd w Hucie-Kamińskiej się kończy. Niestety, wiele stracił, został zapomniany, pozostały tylko niewielkie błyski, za to bujnie rozkwitł obrzęd korowajowy, o czym była mowa wcześniej. W Wydryczach [3, 60—61], przeciwnie, obrzęd serowy zachował się pełniej i z biegiem czasu zmieniał się oraz wzbogacał. Dlatego jest on ofensywny, werbalny. W czasie gdy hucko-kamińskie swatki coraz częściej uciekają się do, że tak powiem, słownych batalii, manewrów obronnych: starsza swatka udaje, że szuka upragnionego sera, i podaje proszącym zamiast niego różne warzywa czy owoce, wydając je za oczekiwany produkt, ponieważ pieśniowe argumenty zarówno druhen, jak i swatek już zostały zapomniane. U ich wizawi, zamiast słów, rozbrzmiewają pieśni, powiernice młodej — druhny początkowo ostrożnie wypytują: Skacze gronostajeczek /2 Przez stół do swaczek, W zanadrze zagląda, Czy wielki serek posiada. /2 Swatki w odpowiedzi odśpiewują: My o tym nie wiedziały, /2 Bez sera przyjechały, Tylko wzięły palinkę, Przyjechały po dziewkę. /2 Tutaj przedstawicielki młodego, choć w gościach, czują się wyższościowo, — no bo jakże, po ślubie młoda już jest ich, dlatego one nie to że nie wzięły ze sobą sera, ale nawet nie zadbały o świąteczny chleb, zabierając zwykłą palinkę. Druhny nie ustępują: Nieprawda wasza: /2

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Wiecie to, wiedziałyście, / Nam sera nabrałyście. /2 Swaszkom nic innego nie pozostaje, jak dalej się tłumaczyć, lecz czynią to z drwiną: Jechałyśmy koło młyna, /2 Zdechła nam klacz, Tam nocowałyśmy, Serem się najadłyśmy. /2 Druhny panny młodej się nie poddają: Ej, swaszko siwa, /2 Ej, dajcie nam sera, A do sera gorzałki, Do gorzałki wódki./ 2 Przyśpiewaczki nieubłagane podają nowe argumenty: Jechałyśmy borami, /2 Żelaznymi mostami, Konie nas poniosły — Serowiec zgubiłyśmy. /2 Ale druhny odrzucają i to wyjaśnienie i dalej wysuwają swój postulat, niestety nie piosenkowy, który najwyraźniej zapomniano z upływem czasu. W przeciwwadze swaszki śpiewają: Jechałyśmy samochodami, /2 Drogami zdradzieckimi: Nam opony spuściły — Serem je zatykałyśmy. /2 Nie pominiemy tej odśpiewanki. Chcemy zwrócić uwagę możliwego badacza czy też po prostu czytelnika: ostatnią przyśpiewkę mogliśmy ułożyć już i my sami, a to, że jej autorstwo należy do naszego współczesnego, nie budzi wątpliwości. Na wesela w Wydrzycach śpiewano ją jeszcze w latach 70. i 80. minionego stulecia. To pamięć dawnych pasterzy (hodowców bydła) puka w nasze serca. Dlatego ten obrzęd jest tu tak drogi. Jednak kontynuujmy opis sporu między stronami panny młodej i pana młodego. Swaszki, choć są w gościnie, już nie wątpią, że „obce dziecko” należy do ich rodu, dlatego otwarcie drwią: Na dębie, na wierzchołku, /2 Wisi ser w woreczku: Kto chce jeść, Niech wlezie, by dostać. /2 Żeby wiedziały gospodynie, /2 Że po ser nie chodziły, W domu siedziały, Gospodarstwo pilnowały. /2 Lecz gospodynie też nie są ze słomy, nie poddają się i dalej atakują: My — dobre gospodynie: /2 Wszystko w domu zrobiłyśmy. Wszystko w domu zrobiłyśmy, Po ser pospieszyłyśmy. /2 Wreszcie swaszki pozwalają się przekonać: Ej, swaszko miła, /2 Gołąbeczko siwa, Dajcie nam talerzyk, My damy chleb z maślanką. /2 Druhny z ukłonem podają starszej swaszce talerz przykryty białą chusteczką, na który ona układa ser, bochenek chleba, butelkę napoju (wódki lub wina). Dalej już wymieniają się komplementami: — Dźwięczy, swaszko, /2 Za serek biały, Za serek biały, Za chlebek miękki. /2 — Nie gniewaj się, swaszko, /2 Że mała mandryczka: Tyliczka-tritęczka, To i mała mandryczka. /2 Rodzina panny młodej pociesza swoich odpowiedników: Wasze krowy znaliśmy: /2 Wielkie wymię miały, Wielkie wymię miały — Wielki serowiec dały. /2 Druhny panny młodej wreszcie otrzymały oczekiwany dar. Pokruszywszy ser, częstują się same, obdarowują rodzinę księżniczki, wybiegają na podwórze, by poczęstować zaporożców, pokazując w ten sposób bogactwo nowej rodziny ich przyjaciółki, na co swaszki z drwiną rzucają im w ślad: Druhny się wygłupiają, /2 Biegają dookoła chaty, Nie znalazły miejsca, by usiąść, Żeby zjeść ser. /2 Oczywiście, to nie jest zwykły ser, lecz symbol honoru rodowego wspólnoty zajmującej się pasterstwem (hodowlą bydła). Zoryana Marczuk stwierdza, że „we wsi Orichowe na Ratnem sery weselne nazywa się »swaskim korowajem« [4, 184] i dalej pisze: »… ser weselny w roli ofiarnej potrawy weselnej — to prototyp tego korowaju, jaki znamy dziś« [4, 185]. Jak widzimy, obrzęd serowy wydrzyckich jest pełniejszy, lepiej wykształcony i zachowany. Dlaczego? Trudno powiedzieć. Prawdopodobnie tu dłużej zajmowano się pasterstwem, a potem hodowlą zwierząt, dlatego w weselnych obrzędach wydrzyckich wciąż dominują motywy matriarchalne, podczas gdy w Gucie-Kamieńskiej — patriarchalne. Wydaje się, że powstał on później, na co wskazuje nam taki szczegół: w jednej z przyśpiewek gucko-kamieńskie swaszki wyjaśniają, że jechały na wesele „cichymi dunajami”, używając do określenia wodnych plos archaicznego leksemu „dunajami”, natomiast wydrzyckie przyśpiewaczki już dojeżdżały „żelaznymi mostami”, czyli w epoce żelaza, o której gucko-kamieńskie być może jeszcze nie wiedziały. Wysunięte przypuszczenie znajdujemy potwierdzenie także w samym początku obrzędu: druhny z Guty-Kamieńskiej, aby się przekonać, czyj ser ma najstarsza swaszka, już „zaglądają do nawiski”, czyli do plecionego koszyka noszonego na plecach [3, 100], podczas gdy wydrzyckie przyjaciółki panny młodej „zaglądają za pazuchę” [3, 60]. Wynika z tego, że w pierwszym przypadku rytualny ser nieco stracił na znaczeniu, dlatego na wesele przynosi się go w koszyku na plecach, a w Wydrzycach strzeże się go na wszelkie sposoby i chowa za pazuchą. Bez wątpienia można być pewnym, że jest to obrzęd wspólnoty, która zajmowała się hodowlą zwierząt. Potwierdza to także przyśpiewka z Guty-Kamieńskiej, w której swaszki na zaproszenie gospodyń do bardziej aktywnego spożywania przysmaków zaznaczają ich hojność i bogactwo: Ej, jedliśmy, jedliśmy, /2 Siwego wołu zjedliśmy, Siwego, rogatego, U teścia bogatego. /2 Kto mógł pozwolić sobie na taki przepych, jeśli nie pasterze, a potem hodowcy zwierząt? Jednak w dalszej uwadze swaszek brzmią już głosy rolników: Nie wolno było wołu zabijać, /2 Bo wołem trzeba orać. Trzeba było świnię zarżnąć: Świnia nie ma pracy. /2 Oczywiście, dla rolnika wół staje się podstawową siłą pociągową, dlatego należy go oszczędzać. Pozwolimy sobie wyciągnąć wniosek z tego, co przedstawiono wcześniej: w Gucie-Kamieńskiej uprawa zboża już zdobywa przewagę nad hodowlą zwierząt, podczas gdy w Wydrzycach wciąż ustępuje jej pierwszeństwa. A to z kolei określa zachowanie ludności, jej tradycyjną kulturę. Jeśli w pierwszym przypadku o obrzędzie serowym zaczynają zapominać i w całej różnorodności i bogactwie opracowują obrzęd korowaju: przygotowanie do jego wypieku, zbiorowy udział w tym rodziny, przyjaciół, sąsiadów, sam proces pieczenia, obchodzenie się z tym rytualnym chlebem i wreszcie jego podział, to w Wydrzycach wciąż zachowuje się i na wszelkie sposoby uzupełnia obrzęd serowy, a korowaj zaczyna się piec jako zapożyczenie od sąsiadów. Dlatego przygotowaniu go nie przywiązuje się tu szczególnej wagi, po prostu zleca się to komuś z rodziny, przestrzegając jednak przy tym pewnych konwencji: aby gospodyni nie była wdową i była szczęśliwa w życiu rodzinnym, cieszyła się szacunkiem wśród ludzi, wyróżniała się dobrocią, serdecznością itp. Ryt podziału korowaju w obu wsiach jest prawie podobny, chociaż w Gucie-Kamieńskiej jest on bardziej opracowany, nieco różni się zarówno treścią, jak i formą. Jednak w obu przypadkach jest on przepełniony szczerymi życzeniami szczęśliwego losu dla młodych i ich rodzin, żartami, przyśpiewkami dla starosty lub starszego druha. Odbywa się przy śpiewie pieśni „Czesny korowaju”. Obecnie szeroko wykorzystuje się muzykę. Nie bez powodu poświęciłam tak wiele uwagi opisowi dawnego obrzędu serowego jako jednego z ważnych epizodów dawnego poleskiego wesela, aby przez niego pokazać, jak bogate jest ono zarówno treścią, jak i środkami wyrazu każdego zdarzenia. Wszystko tu jest na swoim miejscu: głębokie treściowe nasycenie, ludowa mądrość, zwartość wydarzeń i ich uzasadnienie, gdy jedno wydarzenie uzupełnia inne i staje się trampoliną dla następnego. A po tym wszystkim wyłania się wysoka kultura obyczajowa narodu ukraińskiego, piękno uczuć księżniczki i księcia, ich otoczenia, wierność zapisom przodków. Analiza tego bogactwa treści i formy pozwala odtworzyć nie tylko postęp naszych rodaków w kształtowaniu stosunków rodzinnych, wyborze najlepszych sposobów zawierania małżeństw, lecz także odtworzyć historię rodzinnego narodu. W. Ochrimowycz uważa, że to, co dziś stało się obrzędem, kiedyś było życiową prawdą, a to, co obecnie stanowi dramat weselny, kiedyś było dramatem życia [1, 11]. Przytoczę zachwycony odzew Iwana Franki o pieśniach weselnych, zapisanych przez Olgę Roszkewycz we wsi Łolin: „…ile tam przecudownych obrazów mimo dzikiej i półwykształconej formy, — ile uczucia, ile genialnych porównań, ile głęboko starożytnych wspomnień i okruchów, stanowiąc cenny materiał socjologiczny, etnologiczny, językowy. A ile zdrowych, jasnych i prawdziwych ludzkich poglądów na życie! Z jaką ciepłotą opiewany jest los kobiety przed małżeństwem i po nim! Jakimi szerokimi rysami przedstawiony jest stan narodu, który był kiedyś w głębokiej starożytności! Brak mi słów na pochwałę tej epopei życia chłopskiego” [1, 9—10]. Literatura 1. Wesele: W dwóch księgach. — Księga 1. — Kijów: Naukowa Dumka, 1970. — 452 s. 2. Wowk Chw. Studia z ukraińskiej etnografii i antropologii // Chw. Wowk. — Kijów: Mystectwo, 1995. — 335 s. 3. Kondratowycz Oleksandra. Wesele na Polesiu // O. Kondratowycz. — Łuck: Nadstyr'ja, 1996. — 112 s. 4. Marczuk Zoriana. Genealogia ukraińskiego wesela // Z. Marczuk. — Łuck: Instytut Kulturowej Antropologii, 2005. — 284 s. ———————————— 1 Wustia (gwar.) — przednia część otworu pieca. 2 Nawyska (gwar.) — niewielki plecak-koszyk. 3 Kyryz (gwar.) — przez. 4 Mandrycz​ka (gwar.) — serowy bochenek upieczony w piecu. 5 Telyczka-tryteczka — jałówka w trzecim roku, pierwsza krówka Jurij ŁOHWYN, m. Kijów Ryba z lokiem Kiedy rozpoczęła się budowa Kanijwskiej elektrowni wodnej, musiałem malować nurków przy pracy. Każdego ranka kursował nurkowy kuter do starych filarów mostu sprzed wojny. Kutrem dowodził Jewchym Jewchymowicz Szczupak, człowiek poważny i doświadczony, pochodzący chyba z Chersońszczyzny. Jak mówili jego chłopcy-nurkowie, był prawdziwym kozakiem czarnomorskim. Właśnie na jego kutrze po raz pierwszy skosztowałem ryby z lokiem. Wczesnym rankiem, jeszcze przed rejsem, kupił 2 kilogramy ryby. Wybierał po jednej srebrzyste płotki z koszyka starej rybaczki. Potem wybrał dziesięć pomidorów. Chodził wzdłuż kupek cebuli. W końcu zapytał pewnej babuszki, czy jej ogród leży w dolinie, czy na górze. Staruszka powiedziała, że na górze. Jewchym Jewchymowicz wziął więc dziesięć cebulek. Oczywiście do kociołka wrzucił tylko jedną. Ale kiedy ją obierał, nam też poleciały łzy. Jemu również. Przed przerwą marynarz Tolik gotował na dole, w malutkiej kambuzie, barszcz i ziemniaki. Jewchym Jewchymowicz także dwa razy schodził na dół, by zacząć przygotowywać lok. Najpierw lok, a potem rybę. Drobno posiekał pomidory i na krzyż nacią cebulę od spodu. Zalał wodą i postawił na małym ogniu. Po raz drugi zszedł na dół, gdy pomidory i cebula już wrzały. Dolał jeszcze kubek gorącej wody, wsypał dwie łyżki soli, rozmieszał, spróbował. Więcej soli już nie dodawał. Wrzucił kilka liści laurowych i wsypał z dziesięć ziaren pieprzu. — Mieszaj dobrze! — polecił Tolikowi. Jewchym Jewchymowicz wyjął z chłodni płotki, oczyścił je, a potem po bokach, prawie pod grzbietami, ostrym końcem noża zrobił małe nacięcia. Ułożył rybę w dużym kotle i zalał ją od góry słoną wodą. Rozkazał marynarzowi Tolikowi: — Podsyp ognia! Gdy tylko woda zaczęła wrzeć, Jewchym Jewchymowicz wlał do kociołka szklankę zimnej wody. I czekał, aż woda znów zacznie wrzeć. Ledwie zawrzała, dolał kolejną szklankę zimnej wody. Tak robił jeszcze dwa razy. Po czwartym dolaniu ryba gotowała się może 10–12 minut. Jewchym Jewchymowicz zdjął kociołek z płyty i zaczął odcedzać sos do dużej emaliowanej miski. — Oto i jest lok, chłopcze! — wyjaśnił mi, unosząc głowę, bo zaglądałem do kambuzy, żeby zobaczyć całe to czarowanie z rybą i pomidorami. Potem nadeszła kolej na rybę. Jewchym Jewchymowicz ostrożnie wyłowił ją z kociołka i przełożył do takiej samej emaliowanej miski, jak pierwsza. Ani jedna rybka się nie rozgotowała, z żadnej nie odpadła nawet łuska. Stary dowódca powoli przelał sos z pierwszej miski na rybę w drugiej. Przelewał tak, by każdą rybkę oblało gorącym, słonym i ostro pieczącym sosem. Gdy cały sos wylał, przykrył miskę z góry drugą. Kilka minut odczekał. Powoli zlał sos z ryby z powrotem do miski. Odczekał. Potem znów przelał rybę z lokiem. Dalej zalewaniem i odcedzaniem zajmował się marynarz Tolik. Może z dwadzieścia minut to robił, a może nawet dłużej. Zapytałem, czy nie prościej byłoby zalać rybę lokiem? — E nie! Tak nie wolno. Tylko tak: nalej — wylej, nalej — wylej! W czasie przerwy obiadowej, po gęstym, mocnym barszczu, nałożono mi do talerza duszonych ziemniaków, dano zielonego twardego ogórka i wyciągnięto z miski dwie rybki. Ryba była i soczysta, i jędrna. Wydawało się, że chrupie na zębach tak samo jak świeży, młody ogórek. A lok nadawał jej ostrego, niepowtarzalnego posmaku. Pieczona ryba Lato 1962 roku było deszczowe. Gdzieś w połowie lipca nad Desną przez całą noc trwała burza. Rano pobiegliśmy z chłopakami do starorzecza, gdzie wieczorem poprzedniego dnia postawiliśmy jatir. Między okrągłymi żebrami jatira, za naciągniętymi oczkami siatki, bił się ogromny złotobok sum, szamotały się duże płotki, okonki, szczupaczki, a wolno miotały się srebrzyste rzeczne karasie. Babcia Oksyna, u niej mieszkałem tego lata, postanowiła upiec rybę. Wzięła drewnianą kadź i wlała do niej trzecią część wiadra ciepłej wody. Potem wsypała duży kubek szarej, grudkowatej soli, żeby powstał nasycony roztwór. Kazała wnukowi mieszać roztwór kopystką. Sama naostrzyła nóż i zaczęła czyścić dużego sazana. Potem wrzuciła go do cebrzyka z ciepłą solanką, ściskając mu brzuch, aby wyszło z niego powietrze i wypełniło się roztworem. Tak samo oczyściła duże płocie, okonie, szczupaczki i karasie. Najmniejszych rybek gospodyni nie czyściła, tylko wrzuciła je do rozsolu. Gdy obrobiła całą rybę, od razu zajęła się piecem — dokładała tam sosnowe szyszki i gałązki olszyny i przesuwała rogaczem czarnobokie kotły i dzbany. A ryba w cebrzyku tymczasem nabierała soli. Może po dwóch godzinach babcia Oksyna przyniosła słomy owsianej i też namoczyła ją w słonej wodzie. Gdy słoma leżała w słonej wodzie, stara otworzyła piec, rozgrzebała popiół i poruszyła żar. Następnie na drewnianą łopatę położyła mokrą słomę, na wierzch sazana, a potem znów słomę i wsunęła wszystko do pieca. Ostrożnie owijała rybę popiołem. Potem przyszła kolej na mniejsze rybki. Babcia układała je bardzo gęsto jedna obok drugiej, przykryła mokrą słomą, zasypała popiołem i obłożyła żarem. Zamknęła klapę i wyszła z chaty. Za jakieś trzy godziny obiad był gotowy. Zebrała się cała rodzina babci Oksyny. Z pieca wyciągnięto drobne pieczone rybki. Rybki zmniejszyły się, zarumieniły i stały się jakby przezroczyste, jak z drogiego bursztynu. Dużego sazana gospodyni wyciągnęła pod wieczór, gdy piec zupełnie wystygł. Ostrożnie zmiatając z ryby popiół i słomę, babcia Oksyna jakby czyściła wielki wlew brązu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Sto lat słonecznej aktywności!

Bohaterka Ukrainy, artystka ludowa Ukrainy, laureatka Nagrody im. Szewczenki, ulubienica milionów Nina MATWIJENKO świętowała 10 października swoje 70-lecie oraz półwiecze działalności scenicznej. Jaka ona jest, Nina Matwijenko? Młoda jak pieśń i piękna jak legenda, z ukraińskim słowem i pszenicznym głosem, który brzmiał i będzie brzmiał, dopóki świat istnieje! W najgorszych czasach jej pieśni, jej mężne serce, jej książęce oblicze świeciły i świecą tym, którzy ją kochają, czyja własna ukraińskość budziła się, wielokrotnie potwierdzała głosem narodowej Berehyni. Od bożonarodzeniowej Kolędy do wiosennych pieśni, od ludowych płaczów do słonecznego śmiechu, na przekór śmierci — życiodajnie i z miłością, śpiewała ludziom Berehynia rodzimej istoty i rodu. Jej głosem rozbrzmiewa słowo Szewczenki, zadziwiające utwory ukraińskich kompozytorów, barokowy przepych starodawnych pieśni i wysokość uczuć ukraińskiego romansu. Bądź, droga Nino Mitrofanowno! Wiemy, że kochasz i śpiewasz, że nigdy nie zdradzisz tego, co w sobie najdroższe, nie odstąpisz od Bożego Daru, który niesiesz światu i ludziom. Kochamy Cię! Lubow HOŁOTA. Oto czego życzyli ulubionej piosenkarce jej słuchacze. Lidija RYZKOWA: „Nina Matwijenko przekształciła ludową ukraińską pieśń w modlitewny cud”. Anna ŁYTWYN: „Kiedy Nina Matwijenko śpiewała w Surgucie, jedna słuchaczka powiedziała: „To kobieta, która jeśli będzie trzeba, podniesie armię do ataku”. I tak jest. Siła i niepowtarzalny tembr jej głosu ma znaczenie ochronne…”. Wałentyna KUZYK: „Magiczną i zawsze młodą duchem Ninę Matwijenko witam z okazji urodzin. Wspominam daleki 1967 rok i Studio przy chórze im. H. Werowki. Ile czasu upłynęło, ile wydarzeń miało miejsce… Ale twórczy duch zawsze tworzy. Siły! Mocy! Natchnienia!”. Olha MELNYK: „Witamy Berehynię Ukraińskiego rodu! Raduj nas do 100! Mnohaja lita! Daj Boże!”. Kyryło STECENKO: „Sto lat słonecznej aktywności! Mnohiji, sławnyji, błahoji wika!”. Redakcja gazety „Słowo Proświty”, Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki dziękują Ninie Mitrofanownie za wieloletnią współpracę, szczerze winszują szczęścia i zdrowia, życzą twórczego i życiowego natchnienia, wdzięcznych słuchaczy, czytelników, widzów, dla których niestrudzenie niesiesz żywą wodę z niewyczerpanej studni Ludowego zwyczaju, pieśni, duchowości. Bądźmy razem!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Laureat nagrody im. I. Bahrianego — Pawło Hrycenko

Decyzją Zarządu Fundacji imienia Iwana Bahrianego (USA) tegorocznym (2017 r.) laureatem Międzynarodowej nagrody imienia wybitnego pisarza i działacza społeczno-politycznego został znany uczony, działacz kultury ukraińskiej, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy Pawło HRYCENKO. W ten sposób wyróżniono jego gruntowną pracę „Od smalinek do całości idiolektu Iwana Bahrianego”, doceniono wysiłki uczonego na niwie obrony ojczystego słowa, w szczególności jego tytaniczną działalność jako przewodniczącego jury Konkursu imienia P. Jacyka, którego przeprowadzenie ma na celu podniesienie roli języka ukraińskiego w państwie i poza jego granicami, ma wysoki pozytywny rezonans, a także wysoko oceniono jego konsekwencję w bronieniu idei rozszerzenia funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego — na całym terytorium Ukrainy we wszystkich sferach komunikacji społecznej. Nagroda (dyplom i nagroda pieniężna) wręczana jest w dniu urodzin Iwana Bahrianego (2 października); dotychczas jej laureatami zostali między innymi tacy znani działacze kultury ukraińskiej, badacze twórczości pisarza jak Iwan Dziuba, Ołeksij Konował (USA), Hałyna Woskobijnyk (USA), Mychajło Słaboszpycki, Anatolij Pohribny, Wołodymyr Bazylewski, Jewhen Swerstiuk, Łeonid Czerewatenko, Ołeksandr Shuhaj, Serhij Kozak i inni.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» IMIENIA TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Prezentacja książki Dmytra Pawłyczki „Wspomnienia. Tom III” 19 października, w czwartek, o godz. 18.00 w wielkim studiu koncertowym Domu Nagrań Narodowej Publicznej Telewizji i Radia Ukrainy w cyklu audycji „Radiokanał Kultura przedstawia” odbędzie się prezentacja książki Dmytra Pawłyczki „Wspomnienia” (T. 3). Słowo o poecie: Jurij SZCZERBAK, Pawło MOWCZAN, Mykoła ŻULYNSKYJ, Iwan ZAJEC, Lubow HOŁOTA, Pawło HRYCENKO. Część muzyczna: zasłużeni artyści Ukrainy Wasyl BOKOCZ (baryton), Switłana MYRWODA (sopran); laureat międzynarodowych konkursów Witalij CZIKIROW (baryton liryczny); Akademicka Orkiestra Muzyki Ludowej i Koncertowej Ukraińskiego Radia (dyrygent — Mychajło PIKULSKYJ). Prowadzący: Mychajło SŁABOSZPYTSKYJ. Miejsce spotkania: ul. Perwomajskiego 5-W (3-piętrowy budynek na podwórzu) Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) (metro „Kłowska”). Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Dział kultury Eduard OWCHARENKO Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua ul. Simji Sosninyh 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powoływanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Interekspresdruk”, Łączny nakład w październiku — 15 200

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn