Andrij IŁŁIENKO
W nocy z 15 na 16 października 2007 roku grupa aktywistów „Euroazjatyckiego Związku Młodzieży” (EZM) dokonała aktu wandalizmu na górze Howerla, niszcząc (lub imitując zniszczenie — według danych SBU) państwowe symbole Ukrainy.
Wiadomość o tej zbrodni błyskawicznie rozeszła się po przestrzeni informacyjnej, a po pewnym czasie w Internecie pojawiło się „wystąpienie przewodniczącego ЄСМ Pawła Zarifułłina do narodu ukraińskiego”, w którym przypisał swojej organizacji odpowiedzialność za działania na Howerli i powiedział jeszcze bardzo wiele interesujących rzeczy, na przykład zadeklarował, że nie uznaje praw Ukrainy, ponieważ nie uważa jej za państwo suwerenne, a w perspektywie widzi Ukrainę podzieloną na Wschodnią i Zachodnią w wyniku wojny domowej. Państwowe symbole Ukrainy „lider” ЄСМ nazwał „haniebnymi symbolami kolaboracji” i bezczelnie „przyznał się”, że mimo zakazu wjazdu na terytorium Ukrainy wielokrotnie bezkarnie przekraczał rosyjsko-ukraińską granicę i będzie to robił w przyszłości. Kulminacją „wystąpienia” stało się otwarte wezwanie do niszczenia ukraińskiej państwowości poprzez przyłączanie się do ЄСМ, który na Ukrainie „przeszedł na nielegalny status”. To jest krótki opis wydarzeń. Następnie nastąpiła reakcja kierownictwa państwa oraz organów ścigania, które już ustaliły tożsamość przestępców (jeden z tych wyrodków okazał się obywatelem Ukrainy, dwaj pozostali — obywatelami Rosji). Ale spójrzmy na ten temat szerzej. Nie chce się po prostu rzucać w pustkę przekleństw i gróźb, machać pięściami po bójce. Zamiast tego chce się zajrzeć w głąb problemu, a wydarzenia na Howerli są właśnie okazją, by to zrobić. Zatem czym jest ten ЄСМ? „Eurazjatycki Związek Młodzieży” to rosyjska organizacja ekstremistyczna, która działa nie tylko na terytorium Rosji, ale także na przestrzeni dawnego ZSRR. Organizacja jest w pełni lojalna wobec obecnych władz rosyjskich, lecz nie jest to dziwne, ponieważ to właśnie rosyjskie służby specjalne mają bezpośredni związek z jej działalnością. Na terytorium innych państw (także Ukrainy) ЄСМ działa jako wroga agentura i ukierunkowany jest na działalność dywersyjną, antypaństwową. Co ciekawe, aktywiści ЄСМ są często członkami partii ukraińskich (z formy, lecz nie z treści), na przykład ПСПУ. Niedawno ЄСМ utrzymywał bardzo bliskie stosunki z Bractwem Korczyńskiego, ale ich drogi się rozeszły. Z drugiej strony nie należy przeceniać organizacyjnej siły ЄСМ na Ukrainie — jej nie ma. Są pojedynczy aktywiści, którzy tworzą pozory istnienia organizacji, a służby specjalne mogą działać pod ich przykrywką. Dlatego należy mówić nie tyle o samym ЄСМ (który, zasadniczo, jest jedynie parawanem), ile o polityce Kremla wobec Ukrainy, realizowanej m.in. także za pomocą podobnych marionetkowych struktur. Ideologia ЄСМ to tak zwany „neoeurazjatyzm”, którego twórcą jest „filozof”, jeden z założycieli NBP (Narodowobolszewickiej Partii), doradca prezydenta Putina Aleksander Dugin. „Neoeurazjatyzm” to syntetyczny kierunek ideowy, łączący idee prawicowe i lewicowe, a jego podstawą jest
Zdjęcie: Олександр Литвиненко
jego dążenie do odrodzenia i stałego poszerzania eurazjatyckiej imperium na czele z Moskwą. Dugin stworzył mieszankę, która całkowicie zadowala współczesne rosyjskie władze — w „neoeurazjatyzmie” ZSRR organicznie łączy się z Cesarstwem Rosyjskim, Lenin — z Piotrem I, Trocki — z Iwanem Groźnym, Stalin — z mnichem Filoteuszem, rosyjskie prawosławie — z ateizmem. Dziwne, dlaczego w słowie „neoeurazjatyzm” jest przedrostek „euro”? Chodzi raczej o zwykłe „azjatyzm”, szczególnie w kontekście projektów Dugina dotyczących etnicznej „przebudowy” Rosji, która ma polegać na mieszaniu Słowian z ludami tureckimi. A ekspansja Moskwy w Europę (w tym i na Ukrainę) jest ekspansją „azjatyzmu”. Tym bardziej że „neoeurazjaci” nie wstydzą się już otwarcie zapewniać, że są potomkami Czyngis-chana i Złotej Ordy. W koncepcji Dugina nie ma przejrzystości, ale nikt do niej nie dąży. Dla współczesnej Rosji potrzebna jest właśnie taka, całkowicie eklektyczna i elastyczna ideologia państwowa, w której głowną i jedyną niezmienną ideą byłaby idea eurazjatyckiej imperium. Dziś można twierdzić, że „neoeurazjatyzm” jest już oficjalną ideologią Moskwy, a Dugin ze swoim ESM artykułuje jej skrajny wariant. Zatem przeżywamy okres, w którym Rosja stara się odrodzić swoją dawną wielkość. Po czasach anarchii i, zasadniczo, wojny domowej lat 90. nadszedł czas stabilizacji i umocnienia. Przyjrzyjmy się temu imperialnemu projektowi, który obecnie proponuje Moskwa. W odróżnieniu od imperialnych projektów Piotra I i bolszewików, które tak czy inaczej miały zachodnią formę, współczesny „neoeurazjatycki” projekt całkowicie zrzucił kamuflaż „europejskości” i „słowiańskości”, odsłaniając istotę Moskwy: ordyńskość. Teorie Dugina nie budzą skojarzeń z „oświeconym imperium”, od nich czuć ugrofińskie bagno, coś mrocznego, azjatyckiego, niezrozumiałego dla nas. Piotr I starał się „uczesać” Moskowię, nadać jej cywilizowany wygląd. W tym celu przywłaszczył sobie ukraińską tradycję państwową i skusił tym ambitnym projektem ówczesną ukraińską elitę, która z głuchego bagna zrobiła wielkie imperium i kulturę. Ale ugrofińskie i tureckie „rogi” sterczały wszędzie, istota moskiewskości nieustannie wyłaziła spod słowiańskiej osłony. Bolszewicy przyjęli na sztandary idee zachodnich socjalistów, a rewolucja w Rosji przebiegała pod hasłami „unowocześnienia”. Lecz w rezultacie ZSRR stał się triumfem dominacji semitów i ugrofinów nad Słowianami, co omal nie zakończyło się całkowitym wyniszczeniem tych ostatnich. Nowe imperium Moskwa zamierza budować wyłącznie na własnych tradycjach. Chodzi o odrodzenie Złotej Ordy, bez żadnych „słowiańskich” mitów. Nawiasem mówiąc, symbol ESM, przedstawiony na ich flagach, „eurazjaci” tłumaczą jako „gwiazdę Czyngis-chana na ciemnym niebie Eurazji”. Oznacza to, że Moskwa odrzuca tę tradycję państwową, którą tymczasowo pożyczyli jej Ukraińcy. I właśnie czas nam przypomnieć o swoich dłużnikach.
Zakończenie na s. 2
WESELA, FESTIWALE, KONCERTY
SŁOWO BEZ GRANIC
10–11
„ORION” — KOLEJNY CUD?
Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarza”: MFB „Ukraińska Rodzina” Nr rachunku 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106
ŁĄCZNIE NA RACHUNKU CERKWI TARASOWEJ — 828 352 hrn 88 kop.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
należy rozumieć w sensie historiozoficznym — jako bodziec, który zmusi naród do przebudzenia się i wybuchu potężnym pasjonarnym błyskiem. Być może tylko takie, pełne bezczelności działania nienawidzące Ukraińców są w stanie podrażnić ukraiński nerw historyczny. Przecież historia uczy: Ukraińcy powoli zaprzęgają, ale bardzo szybko jadą. I dlatego azjatyckie wyzwanie musi otrzymać należytą odpowiedź. Cywilizacja zawsze będzie zwyciężać chaos. Ponadto tylko powstanie nowego centrum siły w Europie Wschodniej jest w stanie obudzić resztę Europy z liberalnego snu i odwrócić od przepaści. Ukraina zawsze była tarczą Europy, a teraz musi stać się katalizatorem jej odrodzenia. Moskwa próbuje wskrzesić mroczne czasy Czyngis-chana, Kijów wskrzesi wielką i świetlaną epokę Światosława Walecznego!
Maschinelle Übersetzung
Dokończenie. Początek na s. 1. A co z Ukrainą? Dlaczego ona milczy? Jeśli Ukraina będzie pozostawać geopolitycznie i ideologicznie bierna, to prędzej czy później nie wytrzyma ekspansji azjatyckości, pomnożonej przez ogólny kryzys cywilizacji europejskiej. W rzeczywistości jednak przed Ukrainą pojawia się unikalna szansa wystąpienia jako nowa siła geopolityczna. Właśnie to, że znajdujemy się między azjatyckością Moskwy a Europą, sparaliżowaną liberalizmem i dekadentyzmem, daje nam możliwość wystąpienia jako samodzielna siła i awangarda nowej cywilizacji europejskiej. Wydział śledczy zarządu MSW obwodu iwanofrankiwskiego wszczął sprawę karną w związku z wydarzeniami na Howerli, gdzie uszkodzono symbole państwowe Ukrainy, „w sprawie rażącego naruszenia porządku publicznego z pobudek jawnego lekceważenia społeczeństwa, któremu towarzyszyła szczególna zuchwałość”. Podstawą są wyniki przeprowadzonej przez pracowników Zarządu MSW w obwodzie iwanofrankiwskim wspólnie z pracownikami zarządu Służby Bezpieczeństwa i prokuratury obwodu kontroli, dokonanej w związku z pojawieniem się w sieci internetowej publikacji o wejściu na Howerlę członków „Eurazjatyckiego Związku Młodzieży”, a także na podstawie wyników oględzin terenu. Wałentyn Naływajczenko, p.o. szefa SBU, poinformował, że SBU ustaliła tożsamość organizatorów i wykonawców aktu wandalizmu. O popełnienie przestępstwa oskarża się: Sawina Leonida Wołodymyrowycza, ur. w 1974 r., pochodzącego z Sum, obywatela Ukrainy, od marca tego roku stale zamieszkującego na terytorium FR w Moskwie, będącego jednym z czołowych aktywistów struktury, odpowiedzialnym za funkcjonowanie strony internetowej EZM; Bowdunowa Ołeksandra, ur. w 1986 r., obywatela FR; Mantrowa Wałerija, ur. w 1988 r., obywatela FR. SBU otrzymała materiały, które świadczą, że ten haniebny czyn koordynowano z te- Nie powinniśmy po prostu odgradzać się od Moskwy, powinniśmy przywrócić sobie swoją tradycję państwową. Przeciwko ciemnemu, azjatyckiemu, ugrofińsko-turkijskiemu projektowi Moskwy wysuniemy jasny, czysty, ukraiński, słowiański projekt Kijowa. Zabierzemy swoją prawdziwą nazwę — Ruś i przypomnimy, że „Kijów — matka miast ruskich”. Ostatecznie utwierdzimy się jako centrum słowiańszczyzny, od którego powinno rozpocząć się odrodzenie Europy. Ukraina powinna nie uciekać od Moskwy, a zaproponować alternatywny projekt strukturyzacji przestrzeni wschodnioeuropejskiej: zamiast azjatyckości i Złotej Ordy — odnowienie Kijowskiej Rusi. Słowiańska (w istocie ukraińska) ludność Federacji Rosyjskiej, której panowie (dokładniej, zapewne, murzowie) Dugin i Zarifullin (bardzo „słowiańskie” nazwisko, proszę zauważyć!) przygotowali los rozpuszczenia się w narodowościach turkijskich, musi być zorientowana na Kijów, który stanie się ich obrońcą przed azjatycką ekspansją. Słabość i wrażliwość obecnego państwa Ukraina właśnie polega na braku zrozumiałej i właściwie ukraińskiej tradycji państwowej, którą przywłaszczyło Imperium Rosyjskie. Teraz czasy się zmieniły, Moskwa sama odrzuciła ten skarb, a my nie mamy prawa go sobie nie przywrócić. Wydarzenia na Howerli stały się wyzwaniem dla narodu ukraińskiego. Jest to jeden z zewnętrznych przejawów tektonicznych procesów geopolitycznych, które rozgrywają się w Europie Wschodniej. Dlatego „wyzwanie”
Maschinelle Übersetzung
Państwowa Komisja Wyborcza Polski przetworzyła karty do głosowania z 90,08 % obwodów wyborczych. Jak poinformowano w PKW Polski, w przedterminowych wyborach do Sejmu Polski z dużą przewagą prowadzi opozycyjna liberalna „Platforma Obywatelska” (PO) — 41,64 %. Na drugim miejscu znajduje się rządząca konserwatywna partia „Prawo i Sprawiedliwość” (Pi) z wynikiem 32,04 %. Trzecią pozycję zajmuje blok wyborczy „Lewica i Demokraci” (Li) — 13,17 %. Do parlamentu weszło także Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL) — 8,83 %. Frekwencja wyniosła 53,8 %. Według danych PKW Polski wynik głosowania oznacza, że w nowym Sejmie 208 mandatów otrzyma PO, 164 miejsca przypadną Pi, Li będzie miała 52 posłów, PSL — 35, a niemiecka mniejszość narodowa — 1 mandat. Premier Polski i lider partii „Prawo i Sprawiedliwość” Jarosław Kaczyński uznał porażkę w przedterminowych wyborach parlamentarnych w Polsce i pogratulował zwycięstwa swoim przeciwnikom. „Nam się nie udało zwyciężyć. Gratuluję Donaldowi Tuskowi”, — powiedział Jarosław Kaczyński. Premier Polski poinformował, że jego partia przechodzi do opozycji. Lider partii zwycięzcy „Platformy Obywatelskiej” — Donald Tusk, ma zostać, jak się oczekuje, nowym szefem rządu Polski.
Natomiast w Szwajcarii do władzy dochodzą nie liberałowie i lewica, lecz prawdziwi prawicowi radykałowie. W wyborach parlamentarnych, które w kraju czekolady i zegarków odbyły się 21 października, zwycięstwo odniosła skrajnie prawicowa Partia Ludowa. Według wstępnego liczenia głosów Szwajcarska Partia Ludowa (SVP) otrzymała 29 % głosów wyborców i może pretendować do 61 z 200 miejsc w parlamencie. Najbliższy konkurent ultraprawicy — Socjaldemokratyczna Partia — zdobyła 19 % głosów i otrzymuje 43 mandaty deputowanych. W parlamencie poprzedniej kadencji SVP miała 55 miejsc, a socjaldemokraci — 52. Partie centrowe — Chrześcijańscy Demokraci i Wolni Demokraci — otrzymały po 31 miejsc w parlamencie każda. Partia Ludowa zbudowała kampanię przedwyborczą na wezwaniach do surowości polityki imigracyjnej i zachowania tradycyjnego dla Szwajcarii neutralitetu. Plakaty agitacyjne SVP, na których przedstawiono czarną owcę wśród białych, wywołały falę protestu wśród lewicowo-liberalnych organizacji społecznych i praw człowieka, które dostrzegły w nich aluzję do dyskryminacji na zasadzie rasowej.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
terytorium Federacji Rosyjskiej kierownicy ESM Pawło Zarifullin oraz Ołeksandr Dugin, którym Służba Bezpieczeństwa w czerwcu 2006 roku zabroniła wjazdu do naszego państwa na okres 5 lat. SBU informuje, że sprawcy 12 października przybyli na Ukrainę najpierw do Sum i Kijowa. Później dokonali wejścia na górę Howerla, gdzie imitowali piłowanie elementów konstrukcji małego Herbu Ukrainy i nanieśli farbą na znak pamięci Konstytucji Ukrainy emblemat ESM. Flagi Ukrainy w tym czasie na maszcie nie było. Po tym sprawcy nagrali swoje działania na kamerę telefonu komórkowego i, wykonawszy zdjęcia, zeszli z góry i pociągiem opuścili terytorium Ukrainy. Wieczorem 17 października Sawin zmontował zdjęcia, dodając wizerunki rozbitych płyt granitowych, uszkodzonych części metalowych itp., i 18 października br. umieścił je na stronie internetowej ESM wraz z wideoklipem, na którym imitowane jest przepiłowanie tryzuba (w rzeczywistości ten element masztu jest zdejmowany). Materiały będące w dyspozycji SB Ukrainy świadczą o tym, że wyżej wymienione działania niezgodne z prawem zostały zaplanowane na terytorium Federacji Rosyjskiej. Ustalono, że fotografie, na których przedstawiono piłowanie tryzuba, rozbijanie płyty oraz uszkodzenie innych znaków, są sfabrykowane, o czym świadczą wnioski grupy operacyjno-śledczej. SBU informuje, że dzisiaj symbole państwowe oraz znak pamięci Konstytucji Ukrainy, znajdujące się na górze Howerla, znajdują się w stanie pierwotnym. 20 października 2007 roku Służba Bezpieczeństwa skierowała do Prokuratury Generalnej Ukrainy zebrane materiały kontroli w celu podjęcia decyzji zgodnie z obowiązującym prawem. O ujawnionych przez SBU przestępczych działaniach obcokrajowców poinformowano również MSZ Ukrainy. Pozostaje mieć nadzieję, że sprawcy zostaną ukarani i że nasze organy ścigania całkowicie zlikwidują wszystkie osie gniazda ukrainożerstwa w rodzaju ESM, które spokojnie zajmują się swoją wywrotową działalnością na terytorium Ukrainy. I że persony non grata nie będą mogły bezkarnie przebywać na Ukrainie. Według materiałów sieci Internet — Co by Pan zaproponował zakazać w mediach? W końcu niektóre rzeczy i teraz zabroniono rozpowszechniać. — Pozwolenia są dla mnie o wiele przyjemniejsze w sensie filozoficznym niż zakazy. * * * Niewielki komentarz. Kiedy Andrij Szewczenko mówi o niezrozumieniu przez dziennikarzy „standardów zawodowych”, myślę, że zgodzi się, iż koledzy przynajmniej wiedzą o tych standardach. Wiedzą, że dziennikarzowi (w końcu nie tylko jemu) nie należy rozpowszechniać jawnego kłamstwa i brudu. „Nie rozumieją”, że jest to niedopuszczalne? Też wątpliwe. Raczej trwa zwykły handel sumieniem. I o języku trzeba prowadzić dyskusję nie tylko o szeregowym dziennikarzu, ale o tym, do kogo należą media. I o tym, jak rozwijać na Ukrainie media, zależne nie od oligarchów, a od samych dziennikarzy i od czytelników, słuchaczy oraz widzów. Prawda, nawet w zniewolonych oligarchicznych mediach w ostatnim czasie dziennikarze dążą do ochrony swojej godności. Niezależny Związek Dziennikarzy pomaga zawierać specjalne umowy między właścicielem a dziennikarzem dotyczące ochrony tego ostatniego. Chciałoby się podzielić optymizm Andrija Szewczenki dotyczący uwolnienia naszych mediów od „dżinsy” i brudu, ale z tym trzeba walczyć. Można, oczywiście, wzywać czytelnika, by nie wierzył publikacjom „rzekomo”, „jak mówią”, albo nagłówkom w rodzaju „Iwanenko okradł Petrenkę?” Czy publikacjom z Internetu. (Nawiasem mówiąc, dość dyskusyjna teza — czy taki już „niekierowany” i „nieodpowiedzialny” jest Internet?) Prawda, wtedy powstaje problem zaufania do mediów w ogóle. Dlatego pozostaje jedynie wzywać ludzi do ostrożniejszego, bardziej wyważonego postrzegania wszelkich, zwłaszcza „pogromowych” doniesień mediów. A dziennikarzy i porządne media — do demaskowania brudu, który, niestety, świadomie wylewa się w przestrzeń medialną.
Maschinelle Übersetzung
Francuskie Zgromadzenie Narodowe zarejestrowało projekt ustawy o uznaniu Hołodomoru 1932–1933 lat ludobójstwem narodu ukraińskiego. Jeżeli inicjatywa ustawodawcza szybko zbierze 100 podpisów poparcia, propozycja zostanie rozpatrzona w najbliższym czasie. Projekt ustawy o uznaniu ukraińskiego ludobójstwa zaproponował deputowany z Północy Christian Vanneste. W zeszłym roku również wystąpił z analogiczną inicjatywą ustawodawczą, jednak ze względu na przygotowania do wyborów parlamentarnych, które odbyły się we Francji w czerwcu tego roku, projektu nie zdążono rozpatrzyć. W ciągu dwóch dni, które minęły od chwili rejestracji projektu, dokument zyskał blisko dwudziestu zwolenników. „Ponieważ większość w Zgromadzeniu Narodowym należy do partii Unia na rzecz Ruchu Ludowego, do której należy inicjator projektu o uznaniu Hołodomoru oraz prezydent Francji, można ostrożnie zakładać bliskie głosowanie nad projektem”, — uważa BBC. „Kontekst polityczny przed uchwaleniem ewentualnej ustawy o Hołodomorze jest dość złożony. Jednak, biorąc pod uwagę zmianę stosunku do kwestii ukraińskiej po dojściu do władzy Nicolasa Sarkozy’ego, nie należy wykluczać pozytywnego głosowania”, — podano w komunikacie.
Maschinelle Übersetzung
Petro Antonenko
Andrij Szewczenko w tych wyborach parlamentarnych, podobnie jak w ubiegłorocznych, startował w pierwszej piątce listy kandydatów BJuT. W parlamencie poprzedniej kadencji był przewodniczącym Komitetu do spraw wolności słowa i informacji. Wcześniej młody, ale już znany dziennikarz zyskał sławę jako jeden z prowadzących „5 kanału” w gorącym okresie Pomarańczowej Rewolucji.
— Panie Andrzeju, co szczególnie niepokoi Pana w ukraińskich mediach masowych?
— Najbardziej obecnie niepokoi rozmach „dżinsy”. Tak my, dziennikarze, nazywamy „zamówienie”, czyli materiał na zlecenie. Chodzi o sytuację, gdy pod pozorem informacji w gazetach czy wiadomościach telewizyjnych umieszcza się materiały, które faktycznie opłaciły partie lub ktoś spoza redakcji. To nie tylko oszustwo wobec czytelnika czy widza, to zbrodnia wobec zawodu. Wierzę, że ukraińskie dziennikarstwo, które kiedyś pokonało „temniki”, cenzurę, upora się także z tą hańbą.
— W naszych mediach panuje jakaś epidemia rozpowszechniania plotek i pogłosek. Pisze się: „rzekomo”, „niby”, „mówi się, że”, „według naszych źródeł”, a jakich — nie wiadomo.
— Wie Pan, każdy dziennikarz sam wybiera swój styl, tak samo każde medium. Nie zamierzam sądzić wszystkich, ale oczywiście, jeśli spojrzymy na zawód, to brak jest jasnych standardów zawodowych, brak wyraźnego wyobrażenia o tym, co dobre, a co złe, co dopuszczalne, a co niedopuszczalne. To choroba niezrozumienia standardów zawodowych. Ponieważ rzetelność to jeden z siedmiu kluczowych standardów zawodowych. Bardzo wielu dziennikarzy nie rozumie szczególnej misji swojego zawodu.
Ale żeby nie mówić wyłącznie o złym w dziennikarstwie, powiem też o dobrym. W ostatnim roku obserwujemy ogromny wzrost profesjonalizmu w ogóle. Jeśli mówimy o telewizji, to tworzy ona produkt wysokiej jakości, któremu mogą zazdrościć nasi sąsiedzi, wiele krajów świata. Rynek prasy zaczął szybko się rozwijać. Jestem przekonany o bardzo dobrej perspektywie ukraińskiego dziennikarstwa, tylko że w tym celu musi ono pokonać pewne choroby wzrostu.
— O Internecie. Czym on jest — medium, nie medium? Obecnie w prasie wiele drukuje się materiałów z Internetu. Często są to te same plotki i pogłoski, a niekiedy wprost kłamstwa. I jakoś trudno za to pociągnąć do odpowiedzialności.
— Z Internetem nie da się walczyć. To nowa rzeczywistość. We wszystkich krajach próby walki z Internetem nie odniosły sukcesu. Na Ukrainie podejmowano próby jakiegoś uregulowania tego rynku, były one nieudane i jestem pewien, że nic z tego nie wyjdzie.
— Ale w mediach drukowanych istnieje przecież odpowiedzialność za rozpowszechnianie oszczerstw.
— Tu jest problem związany z Internetem. Na całym świecie trwają dyskusje prawnicze dotyczące odpowiedzialności za umieszczanie informacji w Internecie. Jasnej odpowiedzi jak dotąd nie ma.
Maschinelle Übersetzung
Wyższy Sąd Administracyjny nie uwzględnił wniosku przedstawicieli bloku „Nasza Ukraina – Ludowa Samoobrona”, którzy domagali się uchylenia zakazu oficjalnego ogłaszania wyników przedterminowych wyborów parlamentarnych w gazetach „Hołos Ukrainy” i „Urzędowy Kurier”. W postanowieniu sądu zaznaczono m.in., że w razie uwzględnienia wniosku nie będzie można ochronić praw i interesów powodów. Zdaniem bloku rozpatrywanie pozwu pięciu partii politycznych przeciwko CKW nie może wpłynąć na wyniki wyborów, nawet jeśli działania CKW zostaną uznane za bezprawne, protokół o wynikach wyborów nie może zostać uchylony.
Za materiałami sieci Internet
Maschinelle Übersetzung
Otwarty list do Ministra Kultury i Turystyki pana Bohuckiego J. P.
Panie Ministrze! Przede wszystkim przyjmij moją szczerą wdzięczność za to, że wreszcie zatrzymałeś haniebną akcję mojego prześladowania, rozpętaną przez zaporoskich „regionałów", i to w tak wyrafinowany i szlachetny sposób. 4.10.2007 r. (5.10 — dzień moich urodzin) podpisałeś rozkaz o zakończeniu działania kontraktu, zawartego 31.03.2005 r. między mną a ówczesną minister kultury Oksaną Biłozir, ale zamiast daty, kiedy dokładnie zostałem zwolniony ze stanowiska dyrektora generalnego Państwowego Rezerwatu „Chortycja", przezornie pozostawiłeś myślnik. Dlaczego? O tym — nieco niżej. Teraz zaś chcę publicznie przypomnieć Ci przebieg wydarzeń, które poprzedziły Twój wyjątkowo szlachetny czyn, bo moja historia to bynajmniej nie moja prywatna sprawa. Społeczeństwo Ukrainy musi wiedzieć, jaką KULTURĘ uporczywie narzucacie naszemu społeczeństwu Wy i tacy jak Wy, wiecznie „wczorajsi". Ile przenikliwych listów napisałem do Ciebie przez dziewięć ostatnich miesięcy Twojej błyskotliwej kadencji ministerialnej, z drugiego zaś zakątka, o tych igraszkach, które zaczynano (a teraz się toczą!) wokół Chortycji… Naiwnie starałem się zwrócić Twoją uwagę na to, że obejmując kierownictwo tak niełatwego rezerwatu, jakim jest Chortycja, wiosną 2005 roku zabrałem się do pracy nie dla siebie, lecz dla Ukrainy; że w tej dziedzinie w niepojęcie krótkim czasie osiągnięto niemałe rezultaty, że… I tak dalej. Prosiłem Cię o pomoc (przecież kierujesz UKRAIŃSKĄ KULTURĄ), bo zaporoscy władcy (również wiecznie „wczorajsi"), którzy z przerażeniem obserwowali zbawienne zmiany na Chortycji, doczekawszy się sprzyjającego im klimatu politycznego w kraju, rozpętali przeciwko mnie haniebną kampanię. Dlaczego? Bo ci ludzie NIE POTRZEBUJĄ CHORTYCJI JAKO PRAWDZIWEGO REZERWATU! Oczywiście do ataku na mnie rzuciła się grupa wysoko postawionych zaporoskich „regionałów", wyrafinowanie (ale zza węgła) kierowana przez „naszego-ukraińca", który w wyniku dzikiego zbiegu okoliczności i wbrew nawet cieniowi zdrowego rozsądku znalazł się w fotelu przewodniczącego obwodu zaporoskiego. Powstrzymując szalony nacisk, liczyłem na wsparcie mojego rodzimego Ministerstwa Kultury i Turystyki oraz jego dzielnej Państwowej Służby ds. Narodowego Dziedzictwa Kulturowego, a co otrzymywałem w zamian? Cyniczne rady (między innymi osobiście od Ciebie), by „znaleźć wspólny język z kierownictwem (z kim???— K.S.) na miejscu", oraz nieustanne pouczenia, by „szukać inwestorów, a nie liczyć na państwowe dotacje". Oto takie pouczenia jednego urzędnika państwowego drugiemu urzędnikowi państwowemu w kwestii tego, jak prowadzić sprawy państwowe. A jednak znajdowałem inwestorów, a nawet ofiarodawców! Przepraszam za nieskromność (dość już udawania skromności), ale właśnie dzięki moim wysiłkom, przy wsparciu byłego przewodniczącego obwodu Ju. Artemenki, otrzymano prawie 14 000 000 hrywien od kombinatu „Zaporiżstal" na budowę kompleksu historyczno-kulturalnego „Zaporoska Sicz". Z radością raportowałem Ci, że siłami strażników i pracowników rezerwatu w ciągu ponad roku wykonano prace urządzeniowe na Chortycji na kwotę około 500 000 hrywien! A co w odpowiedzi? Przytyki zza węgła, bezpodstawne roszczenia, podejrzenia, a kiedy wszyscy przekonaliście się, że na mnie to nie działa, rozpoczęła się seria kontroli. 20.03.2007 r. zwróciłem się do Ciebie listem, że nas oszukują: rezerwat (jestem dumny z tego naszego zwycięstwa!) po kilkumiesięcznej wyczerpującej walce otrzymał Państwowy akt na prawo stałego użytkowania CAŁEJ ziemi Chortycji i przyległych wysp, a tymczasowi użytkownicy ziemi jakoś nadal płacą czynsz dzierżawny Radzie Miejskiej Zaporoża. Pomóż wyjaśnić to, Jurii Pietrowiczu! W odpowiedzi — milczenie. Prosiłem (27.03.2007 r.) o kwalifikowane wyjaśnienie w sprawie prowadzenia podwodnych prac archeologicznych, bo w Zaporożu jest tyle „dowolnych interpretacji" na ten temat — od Ciebie żadnej reakcji. Pisałem (21.02.2007 r.), że nacisk wywierają na mnie inwestorzy z bardzo, łagodnie mówiąc, dziwnymi propozycjami, więc przyślij, Jurii Pietrowiczu, kijowskich prawników, bo zaporoscy prawnicy od stóp do głów są zaangażowani przez władze lokalne, a Ty — jakbyś wodę w usta nabrał. Nie, reakcja jednak była. Z nadzwyczajną gotowością i szybkością, w odpowiedzi na donosy na mnie biało-niebieskich władców Rady Obwodowej Zaporoża, nie przyjąwszy mnie i nie wysłuchawszy (Twój pomocnik Hennadij Romanowicz pewnie strzeże Twojego spokoju), wysłałeś do rezerwatu potężny desant kontrolerów na czele z panią M. Hromową, którą niedawno, na wniosek wicepremiera — znanego D. Tabaczника — przydzielono do przewodniczącego Państwowej Służby ds. Narodowego Dziedzictwa Kulturowego pana Kuczeruka w randze jego zastępcy ds. rezerwatów (wcześniej takiego stanowiska nie było) wraz ze służbowym „mercedesem" (nawiasem mówiąc, pan Kuczeruk nie ma służbowego samochodu. Czyż to nie cud, Panie Ministrze? Ale to „drobnostki"). Kijowscy „desantnicy" przybyli na Chortycję i, połączywszy się z zaporoskimi „regionałami", z zapałem rozpoczęli kontrolę. Nieuzbrojonym okiem widzieli wszyscy — od dyrektora generalnego po dozorcę — że ta banda przybyła sprawdzać nie rzeczywisty stan rzeczy na legendarnej wyspie, lecz szukać „kompromitujących materiałów" na Sushki. Nie znaleźli, nie wykopali. Notatka, którą po podsumowaniu „pracy" komisji przygotowała pani Hromowa, nie wytrzymywała żadnej krytyki, dlatego wielokrotnie zwracałeś ją do poprawy. Nawet w ostatecznym, wymęczonym wariancie łatwo ją obalili pracownicy rezerwatu. Uwagi, które podpisałem u Ciebie, Panie Ministrze, istnieją. Ale Tobie są niepotrzebne. Otrzymałeś od „regionałów" społeczne zamówienie, by odsunąć Sushki od stanowiska, dlatego uparcie szukałeś dalej, do czego by się przyczepić, czyim autorytetem uderzyć we mnie, więc wysłałeś na Chortycję panów A. Hajdamakę i O. Bystruszkina. Myślą znanego artysty i nowo upieczonego pracownika Sekretariatu Prezydenta Ukrainy (jakoby już i „pomarańczowi" są przeciwko Sushkowi) chciałeś poprzeć swoje zdanie na mój temat. I poparłeś. Panowie Hajdamaka i Bystruszkin (zwróćcie uwagę, jakie wymowne nazwiska!) najechali nagle, ze mną się nie spotkali, na Chortycji spędzili kilka godzin, rozmawiali tylko z tymi, których przezornie podsunęli im moi „życzliwi", więc usłyszeli to, na co tak czujnie nastawione były Twoje wrażliwe uszy, Panie Ministrze. Jednak szczytem stała się wizyta Twojego pierwszego zastępcy, wysłannika niewyczerpanego donieckiego źródła kadr — W. Stasewycza, 11 września tego roku. Ten pan również nie zechciał się ze mną spotkać (w rozmowie telefonicznej z nim prosiłem o spotkanie, a zgodę lekarza na nie miałem). Zamiast tego zebrał moich zastępców i ogłosił, że jakoby Sushkowa pieśń została wyśpiewana do końca, jego odwołanie (na nalegania „regionałów") rzekomo uzgodniono z Sekretariatem Prezydenta Ukrainy, więc dyrektor generalny ma się spieszyć z napisaniem oświadczenia o rezygnacji. Właściwie napisać można, ale na jakiej, przepraszam, podstawie? Pan Stasewycz z gotowością dał do zrozumienia: dziś nie ma podstaw, pojawią się jutro — zaporoscy funkcjonariusze organów ścigania, którzy dziś przetrząsają rezerwat, coś znajdą. Więc nie warto drażnić gęsi. Owszem, tak to właśnie wygląda. Lecz mimo wszystko… Pozostało pytanie: na jakiej podstawie pisać oświadczenie o zwolnieniu właśnie dziś? A dlatego, że Sushko nie dogadał się z władzami lokalnymi. Zgoda, nie ma kontaktu biznesowego. Ale dlaczego nikt — ani Hromowa, ani Hajdamaka z Bystruszkinem, ani Stasewycz — nie zapytał o przyczynę „niesnasek"? Dlaczego nie chcecie dostrzec, jakie nieszczęście grozi Chortycji, jeśli spełni się plan jednego z zaporoskich biznesmenów (chłopaczka, którego w Zaporożu nikt poważnie nie traktuje, bo biznesmen z niego niewyraźny, polityk — bezmyślny), aby zamiast nieustępliwego Sushki postawić innego — bezwolnego i uległego (nawiasem mówiąc, wzdłuż i wszerz samoskompromitującego się) — i realizować na świętej wyspie swoje prywatnowłasnościowe zamiary? Dlaczego nie było reakcji na moje doniesienia, jakie propozycje dotyczące mienia chortyckiego składał mi obecny kierownik Zaporoskiej Obwodowej Państwowej Administracji? Oczywiście ich nie przyjąłem i dlatego zaczęto mnie szykanować ze wszystkich stron. Na koniec — o sprawach osobistych. Nigdy nie trzymałem się fotela dyrektora generalnego, a jednak nie uważam się ani za niedbałego, ani tym bardziej za przestępcę. Wiele zrobiłem dla Chortycji i zasługuję na szacunek wobec siebie, niezależnie od układów kogoś z kimś, od porozumień dotyczących mojego losu za moimi plecami, od „zaleceń" sztucznie i celowo (!) powołanych „rad nadzorczych". Wykonuję świętą pracę, dlatego prosiłem Cię, byś dał mi możliwość spokojnie dopracować do końca okresu obowiązywania kontraktu (marzec 2008 roku). W tym czasie wszyscy razem, bez politycznych koniunktur, powinniśmy byli przygotować godnego następcę, a nie oddawać wyspę w ręce samozakochanego i zarozumiałego chłopaczka z tłumem „prywatyzatorów". Nie posłuchano, nie poparto. 17 października, po zakończeniu leczenia w sanatorium, wracam do pracy, a po obiedzie do kancelarii rezerwatu przynoszą kopię rozkazu o moim zwolnieniu. Kartka papieru równa, jakby spod żelazka, do tego… z mokrą pieczątką „Zgodne z oryginałem" zamiast Twojego autografu. Czym tak szybko dostarczono ją ze stołecznego grodu Kijowa? Samolotem? Nie. Przygotowano ją wcześniej i przywieziono do Zaporoża z wyprzedzeniem. Oszałamiający dokument: nie tylko stoi w nim data, kiedy wyszedł na świat (4.10.2007 r.), ale też numer 571/0/17-07, a to nie jest najważniejsze. Tam, gdzie miała stać data zwolnienia, przez trzynaście dni stał myślnik, aż osoba, która nie ma nic wspólnego z tworzeniem rozkazu, w końcu wpisała liczbę: 17 października. Zatem prawie dwa tygodnie oficjalny dokument (przecież ma numer!) pozostawał niedokończony (bez daty zwolnienia), aż ktoś (sądzę, że ta osoba wkrótce stanie się znana) w Zaporożu, na rozkaz z Kijowa, wpisał tam dzień i miesiąc. Słowem, do UTWORZENIA DOKUMENTU URZĘDOWEGO DOPUSZCZONO OSOBĘ POSTRONNĄ, która nie ma do takiej twórczości żadnych praw prawnych. Dobrze mnie zrozumiałeś, Panie Ministrze? Sądzę, że tak. Dlatego gratuluję Ci sukcesu — masz niezrównany talent do pracy z kadrami. Podpisując dokument, posłuchałeś lubieżnych życzeń „dobrodziejów", którzy mają prywatnowłasnościowe interesy wobec Chortycji, a przy tym dzielnie zignorowałeś zdanie ludzi, którzy w pełni poparli moją działalność na stanowisku dyrektora generalnego i wysłali Ci w tej sprawie listy. A są to m.in.: — wszyscy dawni dyrektorzy Rezerwatu Chortyckiego — moi poprzednicy; — wiodący ukraińscy uczeni (historycy, archeolodzy, filolodzy) Zaporoża — profesorowie F. Turczenko, W. Czabanenko, docenci T. Szewczenko, A. Sokulski, H. Kałajda, z Kijowa — profesor W. Otroszczenko, kandydaci nauk J. Bołtryk i W. Zaliźniak; — osiemdziesiąt procent pracowników zespołu Państwowego Rezerwatu „Chortycja". Nie przywiązałeś żadnej wagi do tego, że za wyniki mojej półtorarocznej działalności na stanowisku dyrektora generalnego rezerwatu nagrodzono mnie dyplomem Rady Najwyższej Ukrainy (napisano w nim: „Za zasługi dla narodu ukraińskiego"), mam dyplom i medal Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. Kultury i Duchowości, medal „Za rozwój ziemi zaporoskiej" i jeszcze szereg różnych dyplomów i dyplomików. W końcu zlekceważyłeś fakt, że w wyniku znanej ogólnoukraińskiej akcji „Siedem cudów Ukrainy" Rezerwat Chortycki zebrał największą liczbę głosów — 26 000. Co zaś zarzuciłeś mi, podpisując rozkaz o moim zwolnieniu wtedy, gdy — nawiasem mówiąc — przebywałem na leczeniu? Co więcej, nie uprzedzając mnie na dwa tygodnie, jak przewiduje punkt 5.6 kontraktu… W rozkazie wskazano, że na podstawie decyzji rady nadzorczej Państwowego Rezerwatu „Chortycja" z 29.08.2007 r. (tego dnia przebywałem na zwolnieniu lekarskim, więc posiedzenie pospiesznie, nielegalnie powołanej rady odbyło się — jeśli w ogóle się odbyło — bez mojego udziału, zaocznie) oraz „za nienależyte wykonywanie punktów kontraktu…" Jakich właściwie? 2.1.1 — niedopełnienie wykonania państwowych programów rozwoju ochrony dziedzictwa kulturowego i muzealnictwa… W rzeczywistości zorganizowałem całodobową i całoroczną ochronę najcenniejszej części Chortycji — Plawni, osady staroruskiej Protowczoje; po raz pierwszy na Ukrainie rozpoczęto prace nad odbudową kurhanów, a w ciągu dziewięciu miesięcy stworzono memorialno-turystyczny kompleks „Scytyjski stan". 2.1.2 — niezapewnienie wykonania działalności naukowo-badawczej, kulturalno-oświatowej, ekspozycyjnej, zasobowej, remontowo-konserwatorskiej… W rzeczywistości w ciągu dwóch lat ukończono badania kompleksu kultowego epoki brązu, odkryto i zbadano kompleks kromlechów z tej samej epoki, zbadano i zrekonstruowano około dziesięciu kurhanów, kolekcję zasobową kamiennych wytworów uzupełniono prawie setką nowych eksponatów, rozpoczęto reekspozycję Muzeum Kozactwa Zaporoskiego; ukończono (po raz pierwszy od 23 lat) remont budynku administracyjnego; wydano około 20 pozycji drukowanych (książki, broszury, prospekty, wkrótce ukaże się zbiór prac naukowych) i tak dalej. 2.1.10 — niedopełnienie dyscypliny finansowej… Rezerwat zawsze jasno i terminowo składał sprawozdania, a nasze sprawozdania zawsze przyjmowano BEZ UWAG. 2.1.14 — nieukierunkowywanie działalności pracowników placówki na uznanie jej autorytetu na szczeblu państwowym i międzynarodowym… Aby nie wdawać się w „szczegóły" (systematyczne wystąpienia w prasie, w radiu i w telewizji), wystarczy powiedzieć o błyskotliwym zwycięstwie w ogólnoukraińskim sondażu „Siedem cudów Ukrainy" oraz o mnóstwie pochwalnych publikacji w prasie, w telewizji, w księgach wpisów turystów. 2.1.15 — nieprzestrzeganie norm obowiązującego prawa, niedoskonalenie form i metod zarządzania… Tu jestem zupełnie zakłopotany, bo nijak nie mogę pojąć, co miałeś na myśli, Panie Ministrze? Zatem do mojej dyspozycji jest mnóstwo dowodów na to, że kierowałem rezerwatem znacznie lepiej, sprawniej, skuteczniej niż Ty kulturą ukraińską — oświadczam to publicznie i z pełną odpowiedzialnością, a zatem na tym kończę. Na koniec nie życzę Ci niczego, bo powiedzieć coś miłego język mi się nie obraca, a złego — wychowanie nie pozwala. Więc żyj sobie…
Kostiantyn SUSZKO, członek NSPU, laureat nagrody im. Iwana Franki, tymczasowo bezrobotny
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
kilkukrotnie spotykał się z Ozenbaszłym, który kierował krymskotatarską organizacją nacjonalistów, oraz z przedstawicielami podziemnej organizacji Rosjan na Krymie „Młoda Rosja”. W tamtym czasie krymski oddział UPA jednoczył około dziewiętnastu oddziałów marszowych, w każdym od 6 do 16 powstańców, łącznie 200 osób, posiadał własny podziemny szpital w Symferopolu. Na liczbę powstańców wpływały ciągłe aresztowania. Nie przeszkadzało to jednak w przeprowadzaniu operacji uwalniania jeńców wojennych i werbowaniu ich w swoje szeregi. Łączniczka Sofia Szlenksz wspomina, że zimą 1944 roku pod Symferopolem grupy marszowe UPA z powodzeniem przeprowadziły operację uwolnienia jeńców, wśród których było trzech lotników-Ukraińców. Kierownictwo powstańców rozumiało, że lotnicy za sterami samolotu sprawią hitlerowcom więcej kłopotów niż w podziemiu. Mając kontakty z partyzantami poprzez punkt kontaktowy w Symferopolu, Sofia przekazała jeńców wojennych partyzantom. Zatem na Krymie zarówno oddziały UPA, jak i partyzanci działali zgodnie na rzecz wyzwolenia półwyspu od niemiecko-faszystowskich najeźdźców. Armia Czerwona 13 kwietnia 1944 roku wyzwoliła Krym. Wołodymyra Szarafana 17 kwietnia zmobilizowano w jej szeregi. Brał on udział w walkach o wyzwolenie Sewastopola i został ciężko ranny na Kurhanie Małachowskim. Leczył się w ałusztyńskim szpitalu ewakuacyjnym, gdzie aresztowano go 24 lipca 1944 roku. Trybunał NKWD 4 lipca 1944 roku skazał go na podstawie art. 58-1 „b” i 58-11 KK RFSRR na najwyższy wymiar kary z konfiskatą całego mienia, a 13 lutego 1945 roku wykonano wyrok śmierci. Zarzucano mu, zgodnie z oświadczeniami komunistów-podziemników, chęć wciągnięcia tatarskich nacjonalistów do walki z władzą radziecką oraz przejęcia w swoje ręce ruchu partyzanckiego na Krymie. Rzeczywiście, kierownictwo UPA na Krymie miało pewne kontakty z krymskotatarską organizacją „Milli Firka”. Wszystko to działo się po tym, jak niemiecko-tatarska współpraca legła w gruzach, gdy Tatarzy dowiedzieli się, że Rzesza planuje zasiedlić półwysep etnicznymi Niemcami. Kierownictwo UPA podejmowało próby nawiązania kontaktów ze wszystkimi organizacjami, które działały pod hasłem „Wolność narodom, wolność ludziom”. Dopiero w 1993 roku Szarafana zrehabilitowano zgodnie z ustawą Ukrainy „O rehabilitacji ofiar represji politycznych na Ukrainie”. Dzisiaj archiwa KGB są wciąż zamknięte, ponieważ żyją ci, którzy prowadzili aktywne działania mające na celu szkalowanie szlachetnych dążeń UPA. Upublicznienie ich nazwisk może wywołać niepożądaną falę zemsty. Rozumieją to dawni poplecznicy katowni KGB, którzy obecnie działają w organizacjach kombatanckich i bezpłatnie korzystają z dóbr kosztem narodu, który sami dręczyli. Oni nigdy nie zgodzą się na skruchę. W Kijowskim Domu Nauczyciela 18 października Helsiński Związek, Centrum Odrodzenia Narodowego, Ministerstwo Obrony, Służba Bezpieczeństwa, Sekretariat Prezydenta oraz przedstawiciele Medżlisu narodu krymskotatarskiego uczcili 100. rocznicę urodzin generała Petra Hryhorenki. Fotoreportaż O. SZEPNIWSKIEGO. Syn Petra Hryhorenki Andrij
Maschinelle Übersetzung
Wołodymyr PROCENKO, korespondent specjalny „Słowa Proświty” Jeden z bohaterów walki wyzwoleńczej o niepodległość Ukrainy — przywódca krymskiej OUN, dowódca krymskiego oddziału UPA Wołodymyr Antonowycz Szarafan. Urodził się w 1908 roku w rodzinie kijowskich inteligentów. Ojciec, Anton Pawłowycz, inżynier łączności, zginął podczas I wojny światowej. Matka, Raisa Hryhoriwna, zaginęła bez wieści w czasie wojny domowej. Dwunastoletni Wołodymyr opiekował się młodszymi braćmi, Leonidem i Jurijem, pracował jako parobek. W 1921 roku dzieci wysłano do domu dziecka w Kirowohradzie. Od 1927 roku Wołodymyr uczył się w Kirowohradzkim Technikum Pedagogicznym. Po jego ukończeniu pracował jako wykładowca w wieczorowej szkole robotniczej. W 1933 roku wstąpił do Symferopolskiego Instytutu Pedagogicznego, gdzie poznał swoją przyszłą żonę, studentkę Sofiję Szlenksho. Po zdobyciu wykształcenia pracuje jako wykładowca w instytucie, a od 1939 roku jako wykładowca Symferopolskiego Technikum Przemysłu Konserwowego. Wołodymyr był wysoce wykształconym inteligentem, grał na skrzypcach, organizował wieczorki, skupiał wokół siebie inteligencję. Od pierwszych dni wojny służył w 172. dywizji strzelców zmotoryzowanych, którą jesienią 1941 roku pod Sudakiem rozformowano, a żołnierzy zwolniono do domów. Wołodymyr pod Karasubazarem trafia do niewoli. Udaje mu się uciec, przybywa do Symferopola i rozpoczyna działalność rewolucyjną. Do dziś krymskie organy bezpieczeństwa Ukrainy utrzymują w tajemnicy materiały związane z walką Ukraińskiej Powstańczej Armii na Krymie. A oddziały UPA działały w Symferopolu, Eupatorii, Dżankoju, Jałcie, Ukraince, Petriwce i innych miejscowościach. W doniesieniu agenta SD W. Kosyka z 31 grudnia 1941 roku, odnalezionym w tajnych aktach Rzeszy, informuje się, że ze Lwowa na Krym rewolucyjna OUN skierowała sześć grup marszowych, około 40 osób. Zimą 1941—1942 r. rozpoczynają się rozstrzeliwania członków OUN, faszyści wydają polecenia policji, wywiadowi wojskowemu i SD, aby zintensyfikować pracę, zwłaszcza w zakresie wykrywania grup marszowych skierowanych na Krym. Historyk i badacz ruchu narodowowyzwoleńczego Wasyl Wernyha informuje, że OUN poniosła wówczas na Krymie wielkie straty. Tak oto Iwana Osadczuka, przywódcę krymskich ukraińskich powstańców, w grudniu 1941 roku aresztowali w Eupatorii, a następnie rozstrzelali gestapowcy. W lutym 1942 roku gestapo aresztowało 14 powstańców dżankojskiej grupy marszowej ukraińskich nacjonalistów na czele z przywódcą Romanem Bardachiwskim oraz jego pomocnikiem, nauczycielem szkoły Nakonecznym. W 1942 roku, nieco później, z rąk faszystów zginęli Stepan Wanke-
Maschinelle Übersetzung
wicz oraz Michajło Łobak. Ale walka krymskich ukraińskich nacjonalistów o niepodległość Państwa Ukraińskiego nie ustała. Na miejsce rozstrzelanego krymskiego przywódcy Iwana Osadczuka wyznaczono Stepana Teslię. Stepan podejmuje próbę ożywienia ruchu nacjonalistycznego na Krymie. Rozpowszechnia gazetę „Nastup”, pismo „Probojem”, w których znajdują się portrety czołowych przywódców nacjonalistycznych oraz zasady programowe. Do Symferopola przybywa przywódca OUN Borys Suchowerski. Zorganizowano spotkania z istniejącymi grupami marszowymi. W mieszkaniu Bazydiewicza przy ulicy Żukowskiego wyznaczył zadanie miejskiemu kurenowi marszowej grupy powstańczej Jarosława Sawki, w skład której wchodziło 8 osób, w tym 6 symferopolan. Z drugą grupą spotkanie odbyło się w mieszkaniu jej kierownika Wołodymyra Szarafana przy ulicy Profspilkowej. Spotkania odbywały się także na innych punktach kontaktowych w Starym Krymie i miejscowościach południowego wybrzeża. Spośród działaczy ruchu narodowego, którzy prowadzili walkę w podziemiu, dziś znane są pojedyncze osoby. Są to kierownicy Stepan Tesla, Iwan Janczyszyn, Hryhorij Wolczak, którzy tworzyli rozgałęzioną podziemną strukturę grup powstańczych nacjonalistów. Jawniej działali Mykoła Szapar i jego zastępca Wołodymyr Szarafan, którzy w ciężkich warunkach okupacji utworzyli Ukraiński Komitet Pomocy, zakazany przez niemieckiego komendanta w październiku 1943 roku „za niewykonanie rozkazu o wydzieleniu 400 ludzi do ochrony kolei”. Trwały aresztowania Ukraińców podejrzewanych o związki z podziemiem. Gestapo wpadło w szał. Udało się wyjść na lokal kontaktowy w Dżankoju. Przez prawie dwa miesiące kaci tropili lokal podziemia banderowskiego i w maju 1943 roku aresztowali tam kierownika powstańców Stepana Teslię oraz jego pomocnika Josypa Kuripkę. Do ich uwolnienia z rąk gestapo wyznaczono grupy marszowe Iwana Janczyszyna i Hryhorija Wolczaka. Ryzykowna operacja nie powiodła się. Hitlerowcy schwytali i zamordowali Wolczaka. Pod koniec 1943 roku w wrogich katowniach rozstrzelano także Stepana Teslię. Centralny Przewód OUN tymczasowo wyznaczył na kierowniczkę podziemia miejskiego 25-letnią Kateryną Meszko (pseudonim Olha). W sierpniu 1943 roku Kateryna Meszko i Wołodymyr Szarafan zostali wezwani do centralnych organów UPA. Wołodymyr został mianowany członkiem Centralnego Przewodu OUN i Przywódcą OUN Krymu. Kateryna pozostała we Lwowie, a Wołodymyr wrócił na Krym i ożywił ukraiński ruch wyzwoleńczy. Prowadził rozmowy z dowództwem oddziałów partyzanckich, starając się włączyć je do krymskich oddziałów marszowych UPA, niejedno-
Maschinelle Übersetzung
Wiktor CHOMENKO, Krym
Mieszkańcy Krymu upamiętniają 100. rocznicę urodzin generała majora — obrońcy praw człowieka, którego za ostrą krytykę Chruszczowa przeniesiono na Daleki Wschód, a następnie przez dziesięć lat, za wspieranie ruchu narodowego narodu krymskotatarskiego, stale prześladowano, aresztowano, odebrano wszystkie odznaczenia, przymusowo leczono w kagiebowskich „psychuszkach”. W końcu pozbawiono go obywatelstwa ZSRR i zmuszono do wyjazdu do Stanów Zjednoczonych. Na wiecu ku czci obrońcy praw człowieka przy jego pomniku w Symferopolu syn „adwokata Tatarów krymskich”, Andrij Hryhorenko, który przyjechał z Ameryki, podkreślił: „Dzięki ojcu od dzieciństwa uświadomiłem sobie, że jestem nie tylko Ukraińcem, ale też odczuwam ból deportowanych Tatarów krymskich. Razem z nimi musiałem tu w 1968 roku paść pod pałkami krymskiej milicji, która rozpędzała pierwszych deportowanych, próbujących przedrzeć się na ziemię przodków”. Lider ruchu krymskotatarskiego, poseł ludowy Mustafa Dżemilew zauważył: Piotr Hryhorenko — to nie tylko obrońca praw Tatarów krymskich, ale także prawdziwy przyjaciel całego narodu, dzięki któremu oraz kierowanemu przez niego ruchowi obrony praw człowieka problem ten najpierw wyniesiono na poziom ogólnozwiązkowy, a wkrótce — także światowy. Deputowany Rady Najwyższej Krymu Leonid Pilunski powiedział, że pomnik Piotra Hryhorenki w Symferopolu to pierwszy monument obrońcy praw człowieka, postawiony dysydentowi na całej postradzieckiej przestrzeni. Zgromadzenie, w którym uczestniczyły tłumy, zakończyło się nabożeństwem modlitewnym. Tymczasem imprezy poświęcone 100. rocznicy urodzin obrońcy praw człowieka Piotra Hryhorenki na Krymie trwają. Odbędą się one także w Kijowie, Charkowie, Lwowie, a zakończą się czytaniami hryhorenkowskimi w Nowym Jorku.
Maschinelle Übersetzung
Marianna SORONEWYCZ, redaktor naczelna „Ukraińskiej gazety we Włoszech” Rzym. Stacja metra Ottaviano San Pietro, lub po prostu Ottaviano, jak nazywają ją Ukraińcy. Tłumy turystów wychodzą z wagonów i kierują się na plac świętego Piotra w przededniu odwiedzin najsłynniejszej na świecie bazyliki i nie zauważają ludzi, którzy stoją przy wyjściu z podziemnego przejścia. A ludzie zostają… Wydaje się dziwna ta miarowa wysepka w niestrudzonym mieście, gdzie wszyscy dokądś się śpieszą. Jednak tylko na pierwszy rzut oka może wydać się spokojna. Przyjrzawszy się uważniej, zauważasz zasmucone twarze, słyszysz nutki niepokoju w głosie. Na niewielkim skrawku ziemi, na skrzyżowaniu gwarnych ulic już dawno zbierają się bezrobotni Ukraińcy. Tygodniami, a czasem miesiącami, stoją tu ludzie, oczekując, że ktoś „przyniesie” wakat. Specjaliści, którzy na Ukrainie byli nauczycielami, medykami, inżynierami, pracownikami rolnictwa, radzi są chwycić się każdej propozycji pracy: opiekować się dziećmi, starcami, niepełnosprawnymi, sparaliżowanymi, upośledzonymi, sprzątać mieszkania… Mieszkają kto gdzie: jedni — w noclegowni organizacji charytatywnej Caritas, gdzie nie wymagają opłaty za nocleg, jednak panują surowe ograniczenia, inni — w mieszkaniach, gdzie można przebywać tylko od ósmej wieczorem do ósmej rano, bo w dzień te mini-hotele to zwykłe mieszkania… Ludzie idą na Ottaviano, mając nadzieję, że nowy dzień przyniesie długo oczekiwaną pracę. Na jakiś czas przenieśli się byli na sąsiedni plac Risorgimento, ale, widocznie, nie przyjęli się na nowym miejscu i wrócili znowu na Ottaviano. W ostatnich latach Unia Europejska, pragnąc powstrzymać potok nielegalnych imigrantów, ogranicza liczbę wiz, jednak na Ottaviano zawsze jest ktoś, kto przyjechał niedawno. Teraz ludzie dostają się do Włoch w podwójnym dnie ciężarówek, idą przez granice pieszo lub jadą okrężnymi drogami z fałszywymi wizami. Oprócz tego, tutaj pojawili się przybysze z azjatyckich krajów byłego Związku Radzieckiego. Ci ludzie przechodzą na Ottaviano „szkołę przetrwania”: opanowują pierwsze frazy nieznanego języka, słuchają opowieści bywalców. Ci ostatni zachowują się nieco wyższościowo — lata przeżyte we Włoszech dodają im autorytetu. Oni przeważnie „znają język”, „mają dokumenty” oraz pewne doświadczenie w pracy. „Bywalcy” opowiadają CZWARTA FALA Co tydzień na Ukrainę wyruszają setki mikrobusów z niekontrolowanymi pieniędzmi i paczkami, które ukraińscy pracownicy zarobkowi przekazują swoim krewnym zdobywcy żywności? Dlaczego zostajecie w domu, oczekując przekazów pieniężnych od żon? Wiedzcie, że banknoty, które nieustannym potokiem płyną na Ukrainę, naznaczone są strachem, upokorzeniem, rozpaczą, a także babciną, siostrzaną, matczyną i kobiecą miłością. Wy nawet nie wyobrażacie sobie, z czym przychodzi mieć do czynienia na obczyźnie, jakie przeszkody pokonywać! Kiedy człowiek stoi na granicy rozpaczy, uruchamia się instynkt samozachowawczy… Przedstawiciele narodów, które przyjechały do Włoch wcześniej od Ukraińców (przeważnie przybysze z krajów muzułmańskich), okupowali „męskie” zawody kwiaciarzy, sprzedawców, sprzątaczy, a nawet opiekunów. Nasza religia i wychowanie pozwala kobiecie pracować, być daleko od domu, a zatem, porzucać dzieci... Południe. Ludzie grupami kierują się do Caritasu. Tutaj już zebrała się niewielka kolejka. Śniadzi z Pakistanu, kilku Rumunów i bezdomny z psem. Cała ta różnorodna grupa czeka na obiad. Drzwi otwierają się i dwie zakonnice wydają każdemu widelce i niewielkie pojemniki z makaronem, przyprawionym sousem — sycący, jednak monotonny obiad. Siostry są małomówne i jednakowo uprzejme dla wszystkich, nie odmawiają nikomu, kto potrzebuje pomocy. Mówią, że czasem tutaj wydają paczki żywnościowe, jednak dzisiaj nie poszczęściło się. Ludzie jedzą obiad prosto na ulicy, usiadłszy wokół fontanny, a potem wracają na Ottaviano. W czasie, gdy pracownicy domowi mają dwugodzinną przerwę obiadową, jest wysokie prawdopodobieństwo, że ktoś „przyniesie” pracę. I rzeczywiście, do grupy podchodzi kobieta z zdecydowanym spojrzeniem. Otaczają ją ze wszystkich stron, śpieszą się usłyszeć o warunkach pracy, wysokości pensji oraz… ile trzeba zapłacić, żeby otrzymać upragniony adres. Koszt sprzedaży pracy waha się od 150 do 300 euro, w zależności od regionu Włoch. Ten punkt jest prawie we wszystkich porozumieniach. Chcesz pracować — płać. Ludzie zgadzają się, przecież czas stracony na Ottaviano drogo kosztuje. Jak zwykle, na tle ludzkiej potrzeby i rozpaczy kwitnie chciwość. W „szczęśliwe” dni pracę może znaleźć 2—3 osoby, lecz bywa, że i przez kilka dni nie ma żadnej propozycji. Wieczorem pierwszymi odjeżdżają mieszkańcy Caritasu: muszą przybyć tam o wyznaczonej godzinie. Stopniowo Wieczne Miasto pochłania wszystkich, żeby nazajutrz znowu wyrzucić na rozdroża rozpaczy i nadziei… ty „Financial Times” Stefan Wagstyl. * * * Na początku października w Instytucie Języka i Literatury Uniwersytetu Naddniestrzańskiego im. T. G. Szewczenki uroczyście otwarto Centrum Kultury Ukraińskiej. W otwarciu wzięli udział przedstawiciele Rady Najwyższej Ukrainy, Ambasady Ukrainy w Republice Mołdawii, ukraińskich społeczności Naddniestrza. Centrum Kultury Ukraińskiej będzie kierować swoją działalność na zaspokojenie kulturalno-narodowych i oświatowych potrzeb miejscowych Ukraińców, będzie sprzyjać nauce języka ukraińskiego, zapoznawaniu społeczeństwa z dorobkiem znanych ukraińskich literatów, przeprowadzaniu wydarzeń twórczych, spotkań z pisarzami. * * * W audytoriach średniowiecznych uniwersytetów ukraińska młodzież uczyła się niemal od razu po ich założeniu. W Sorbonie już od 1357 roku znani Ukraińcy to nie tylko studenci, ale i doktorzy nauk — Petro Kordowan czy „Johannes de Ruthenia” (Iwan z Rusi), który otrzymał stopień doktora w 1391 r. W XV wieku najwyższy stopień naukowy tej francuskiej placówki otrzymali „Benedykt Servinus nacji rusińskiej” oraz „Iwan Tynkewycz nacji rusińskiej z Kijowa”. Od XVI wieku na listach studentów często można spotkać — „z Ukrainy”, choć nację nadal nazywają rusińską. W Sorbonie uczył się i Petro Mohyła. Mnóstwo Ukraińców uczyło się i w angielskich uniwersytetach: Oksford ukończyły dzieci ukraińskiego szlachcica Niemirycza, a Cambridge — współpracownik Petra Mohyły Inokentij Gizel. Nauka Ukraińców za granicą była tak masowa, że specjalnie dla nich przy uniwersytetach otwierano akademiki — na przykład, założony przez królową Jadwigę przy Uniwersytecie Praskim w 1397 roku. * * * W Szanghajskim Uniwersytecie Studiów Międzynarodowych (SISU) otwarto katedrę języka ukraińskiego. W jej otwarciu wzięła udział przewodnicząca Rady Nadzorczej Międzynarodowej Fundacji Charytatywnej „Ukraina 3000” Kateryna Juszczenko, która przekazała do biblioteki nowo utworzonej katedry książki w języku ukraińskim. Szanghajski Uniwersytet Studiów Międzynarodowych — jedna z wiodących wyższych uczelni Chin — założony w 1949 roku pod nazwą Szanghajski Kolegium Języka Rosyjskiego. W latach 50. wprowadzono naukę innych języków europejskich, obecnie wykładanie prowadzą w 12 językach obcych. * * * 27—28 października 2007 roku w Monachium odbędzie się 33. Zjazd Generalny Związku Ukraińskich Studentów w Niemczech. Będą omawiać sprawy organizacyjne i perspektywy rozwoju Związku, perspektywy nauki i rozwoju zawodowego młodych Ukraińców.
Przedruk materiałów jest dozwolony pod warunkiem powołania się na USIM przy MGOO „Czwarta Fala”. Przygotował Dmytro SŁAWOW, współkierownik USIM przy MGOO „Czwarta Fala”
Maschinelle Übersetzung
* * * W Chicago odbyły się uroczystości upamiętniające ofiary Wielkiego Głodu. Jeszcze w 2003 roku Rada Najwyższa Ukrainy ogłosiła Hołodomor aktem ludobójstwa. Obecnie już ponad 25 państw członkowskich ONZ uznało Hołodomor na Ukrainie za ludobójstwo, będące skutkiem polityki reżimu totalitarnego. Wydarzenia z lat 1932—1933 w naszym państwie potępiły w szczególności parlamenty Kanady, Argentyny, Litwy i Australii. A w oświadczeniu, które podpisało 36 państw członkowskich ONZ z okazji 70. rocznicy Hołodomoru na Ukrainie w latach 1932—1933 zaznaczono: „Nie chcemy wyrównywać rachunków z przeszłością, której nie można zmienić, ale jesteśmy przekonani o tym, że ujawnienie naruszeń praw człowieka, zachowanie dokumentów historycznych i przywrócenie godności ofiar poprzez uznanie ich cierpień będzie służyć jako drogowskaz dla przyszłych społeczeństw i przyczyni się do zapobiegania podobnym katastrofom w przyszłości”. * * * Liczba wyborców w spisach Zagranicznego Okręgu Wyborczego w wyborach do Rady Najwyższej Ukrainy w 2007 r. wynosiła 431 142, w głosowaniu wzięło udział 25 850 osób, nie poparło żadnego z kandydatów — 602. Dla porównania: w wyborach parlamentarnych w 2006 r. w spisach wyborców było 422 137 osób, wzięło udział 34 115 osób, nie poparło żadnego z kandydatów — 620. * * * We Włoszech, gdzie żyją setki tysięcy ukraińskich imigrantów zarobkowych, otwarto tylko dwa lokale wyborcze. W zagranicznych lokalach wyborczych w Rzymie (nr 34) i Mediolanie (nr 35) zarejestrowano około półtora tysiąca ukraińskich wyborców. Przy takiej liczbie zarejestrowanych trudno mówić o aktywności wyborczej emigrantów. Według ostatnich danych MSZ Włoch, w kraju legalnie żyje 124 tysiące obywateli Ukrainy. Nielegalnych jest około 600 tysięcy. W zeszłym roku w wyborach parlamentarnych wzięło udział około dwóch tysięcy osób. W tym roku — mniej niż tysiąc. Jeśli w 2006 roku nie wszyscy mogli zagłosować z powodu długiej kolejki, to teraz nawet nie było o niej mowy. Ogólnie rzecz biorąc, organizacja pracy zagranicznych okręgów wyborczych po raz kolejny pokazała, że państwo ukraińskie nie interesuje się swoimi obywatelami w krajach Europy. Można stwierdzić: dziesiątki tysięcy ludzi faktycznie zostały pozbawione możliwości głosowania. * * * We Włoszech przebywa 13,1 procent ukraińskich dzieci. Wśród nich 53,84 — uczy się, 23,07 — pracuje, pozostałe 3,8 procent nie jest zajętych niczym. Dane te świadczą, że więcej niż jedno dziecko na każde dziesięć żyje w tym kraju. Ale najsmutniejsza jest sytuacja z dziećmi, które pozostały na Ukrainie bez rodziców… Zatem w 2003 roku, czyli 4 lata temu, dzieci 95% ukraińskich rodziców mieszkały na Ukrainie. Wśród nich 32,4% przebywało z jednym z rodziców, 21,9 — z babcią lub dziadkiem i 5,4 — z innymi krewnymi lub przyjaciółmi rodziny. Swoją drogą, wiele dzieci naszych emigrantów prosi o powrót do domu, nawet samodzielnie, bo zintegrować się we Włoszech nie udaje się, a marzenia o życiu w Ojczyźnie nie opuszczają ich. Mentalność naszych dzieci jest zupełnie inna. Są dojrzalsze w swoim rozwoju i światopoglądzie od swoich włoskich rówieśników. * * * We Włoszech wykryto sieć, która dostarczała kobiety z Ukrainy do prostytucji. Włoska policja przeprowadziła zakrojoną na szeroką skalę operację („Queen of the Night”) przeciwko grupie przestępczej, która sprowadzała do Włoch młode kobiety z Ukrainy, Armenii i Kazachstanu oraz zmuszała je do prostytucji. Aresztowano już 18 osób, które podejrzewa się o udział w tym nielegalnym biznesie. W trakcie rajdu zamknięto osiem klubów nocnych. * * * W Londynie odbyła się dyskusja „Ukraina: spojrzenie w przyszłość”, zorganizowana przez Brytyjsko-Ukraińskie Stowarzyszenie wraz z Ukraińskimi towarzystwami Uniwersytetu Oksfordzkiego, London School of Economics and Political Science oraz fundacją „Otwarta Ukraina”. Dyskusję prowadził członek parlamentu, przewodniczący zarządu Jałtańskiej Strategii Europejskiej Stephen Byers. W wydarzeniu wzięli udział ambasador Ukrainy w Wielkiej Brytanii Ihor Charczenko, profesor Uniwersytetu Oksfordzkiego dr Gwendolyn Sasse, redaktor wykonawczy działu Ameryki i Europy serwisu BBC Ołeksij Sołohubenko, redaktor ds. Europy Środkowej i Wschodniej gazety
Maschinelle Übersetzung
Stepan BOJKO, Iwano-Frankiwsk TYLKO CO DZIESIĄTY UPRAWIA UDZIAŁY ZIEMI W GALICJI Przy czym nie tylko pracuje na tych arach-hektarach, ale i potrafi zorganizować system zbytu wyhodowanych produktów. Co prawda, trzeba wozić produkty do centrum obwodowego i sprzedawać za bezcen pośrednikom. Jeśli w tym roku cena zbóż jest mniej więcej zadowalająca, to ceny skupu mięsa są śmieszne — po 4 hrywny za kilogram żywej wagi na miejscu, a na rynku to mięso kosztuje 23—25 hrywien. Producenci na rynkach w centrach obwodowych nie mają miejsca, a jeśli nawet je dostaną, to tyle trzeba za to zapłacić (za dostawę na rynek, za miejsce, wagę, analizę, za „ochronę”, przechowywanie w lodówce itp.). Tacy ludzie, choć ciężko harują od świtu do nocy, nie tylko przeżywają z pracy na ziemi i powoli rozwijają swoją produkcję, mimo że pracują bez wsparcia państwa. U tych właścicieli osobistych gospodarstw wiejskich wciąż pulsuje genetyczna żyłka gospodarza. Ale jest ich niewielu. W mojej wsi Wyżniany w obwodzie lwowskim jest tylko trzech rolników, którzy posiadają 10—15 ha ziemi (z prawie 900 ha ziemi ornej). Prywatna agrofirma dzierżawi 500 ha udziałów na lepszych ziemiach, a gorsze ziemie (ponad 200 ha) zarosły chwastami. I choć od rana do nocy trudzi się wieśniak na swoim ogrodzie i nawet ma nadwyżki, to nie ma gdzie ich zbyć. Chyba że wychowa jednego-dwóch byczków i sprzeda spekulantom za pół ceny. W końcu ludziom opadają ręce, bo ani samodzielnie na ziemi nie mogą się dorobić, ani zjednoczyć-zorganizować w agrostrukturę, żeby wspólnie uprawiać swoje nadziały i ciągnąć pług tego biznesu, nie udaje się. Nijak nie wychodzi nam kooperacja, w której tyle nadziei pokładali twórcy agroreformy i o której jeszcze do niedawna mówiono na kolegiach i seminariach. I to, między innymi, nieszczęście nie tylko wieśniaków. Indywidualizm to psychologiczna cecha Ukraińca. Takie samo jednoosobowe działanie obserwujemy na szczytach władzy, w rodzimym politykumi. Mimo mnóstwa hetmanów, brakuje charyzmatycznych liderów i w stolicy, i na miejscach, którzy mogliby skupić w jednym kierunku siłę narodu. Dla przykładu, mój wujek po operacji „Wisła” znalazł się na zachodzie Polski, gdzie gleby są o wiele gorsze od naszych, a powierzchnie ograniczone. Ale z pomocą gminy (rady wiejskiej) otrzymywał zamówienia na uprawę rzepaku, ziemniaków, buraków cukrowych, hodował świnie. Na 12 ha ziemi — dwa niemieckie ciągniki kołowe, siewnik, przyczepa, kombajn na zamówienie. Sprowadzał elitarne nasiona buraków cukrowych z Francji o zawartości cukru do 17% i wydajności do 500 c/ha. Dwaj agronomi z gminy organizowali zbyt produktów ze wsi nie tylko w Polsce, ale i w Europie. Rocznie wujek miał do 5—8 tys. dolarów zysku. Uczył troje dzieci, podróżował po świecie, a zimą przez kilka tygodni agronomi uczyli go nowinek agrotechniki. Państwo dbało o kredyty na technikę do 5% i dopłacało do każdego centnera produktu (a nie do hektara, jak u nas). Mniej niż 40 c/ha zbóż w tej wsi nikt nie zbiera. Ale wróćmy do naszej powojennej wsi. Moi rodzice mieli 3 ha ziemi — byli średniakami, rocznie oddawali do 1 t zboża, 300 l mleka, jałówkę lub byka, jajka, wełnę, skóry
Maschinelle Übersetzung
Minęło dziesięć lat od czasu parcelacji (zakończonej w 1997 r.) dawnych gruntów kołchozowych. Rozdrobnienie użytków rolnych doprowadziło do degradacji niedawno jeszcze urodzajnych gleb. W wielu wsiach obwodu lwowskiego (skąd pochodzę), iwanofrankowskiego (gdzie mieszkam), winnickiego (skąd pochodzi moja żona i gdzie często bywam) widzę, jak ciężko wegetują chłopi. Są wsie, gdzie 90 % ludzi zdolnych do pracy przebywa na zarobkach. A ci, którzy zostali, nie myślą już o ziemi, chcieliby raczej utrzymać zagrodę i doglądać wnuków. Dziczenie ukraińskich czarnoziomów przekłada się na upadek i pustoszenie wiejskich terenów, ubóstwo, bezrobocie, przyspieszone wymieranie starszych ludzi i beznadziejne pijaństwo młodzieży.
ru i t. in. za symboliczne ceny. Zaopatrywaliśmy się w 40 l oleju konopnego, 20 l oleju rzepakowego, trzymaliśmy trzy krowy, konia, 3—4 świnie, 50 kur i indyków, 50 gęsi. My, dzieci, już od wieku szkolnego pomagaliśmy rodzicom. Co soboty woziliśmy do Lwowa ziemniaki, kaszę, olej, gęsi, mleko, śmietanę, wszystko było tanie i ekologicznie czyste. Ale system kołchozowy szybko to wszystko zniszczył, a chłopów oderwał od ziemi. Ja wszystko umiem robić: kosić, siać, a moje dzieci — pod żadnym pozorem. Moje pokolenie odeszło z powodu wieku, średnie uciekło do miast, a młodzież wiejska teraz jest na zarobkach. Jak zarobią pieniądze, kupują mieszkania w mieście, a na wsi zostają starzy rodzice. Co więc osiągnięto w wyniku reformy rolnej? Nie tylko rozdrobniono grunty rolne, ale w większości wsi rozkradziono także budynki kołchozowych biur, ferm, warsztatów, magazyny, sprzęt, narzędzia. Wszystko to sprzedali hurtem i detalicznie kierownicy-nieudacznicy, którym wczorajsi kołchoźnicy powierzyli swoje udziały i prawo własności do wspólnie dorobkowanej kolektywnej nieruchomości. Słowem, zniszczono doszczętnie nie tylko stary system stosunków produkcyjnych, ale i infrastrukturę na wsi. Zamiast tego przez całą dekadę tak zwanych przemian nie stworzono niczego nowego. Nie działają ani spółdzielnie, ani artele, ani punkty skupu. Nie zbudowano żadnej nowej kuźni, tartaku ani warsztatu stolarskiego. Brakuje agronomów, zootechników, nawet traktorzystów i tokarzy. Zniknęły odwieczne wiejskie rzemiosła — nikt nie zaleje metalowej beczki ani bidonu na mleko, nie wykona z blachy przedmiotu użytkowego, nie zrobi koła do wozu, dzieży na kapustę. Już nie mówię o tym, by postawić wiejski piec… Co roku pojawiają się nowe preferencje w rolnictwie. Na Prykarpaciu ogromne areały zasiewów rzepaku doprowadziły do zmniejszenia produkcji zbóż, które zdrożały, co wpłynęło na produkcję mąki, kasz, mięsa. Za 1 ha rzepaku dotacja — 100 hrywien. Co z tego mamy, skoro 85 % plonu rzepaku sprzedaje się za granicę?
GŁÓWNE OSIĄGNIĘCIE Jedyne, co pojawiło się nowego we wsiach w ciągu pierwszej dekady, która upłynęła od zakończenia parcelacji gruntów kołchozowych, to obfitość prywatnych sklepików, w których handluje się wszelkim drobiazgiem, dokładniej mówiąc, odsprzedaje się produkty i towary przemysłowe pierwszej potrzeby, zakupione u hurtowników. Na pierwszy rzut oka to dobrze, bo kiedyś był jeden sklep na wieś, i to o ograniczonym asortymencie. Więc emerytom wiejskim (a to do 70 % mieszkańców wsi) nie trzeba iść kilometr–półtora, żeby kupić paczkę zapałek czy bochenek chleba. Teraz po ten towar – rzut beretem. Lecz nieszczęście w tym, że jak kiedyś w karczmie, tak dziś w niemal każdym takim „handliku” sprzedaje się jeszcze wódkę na wynos (poza tym, że w wielu wsiach działają już bary i kawiarnie). I właśnie taki handel przynosi niemałe zyski sprytnym właścicielom tych lokali. Dla wielu rodzin „nowy porządek” na wsi zamienia się w dramat. Prawda, że w wielu wsiach księża, inteligencja, „Proświta”, dyrektorzy szkół, nauczyciele zaczynają bić na alarm, żądając od sołtysów i radnych rad lokalnych zaprowadzenia porządku w powodzi handlowo-wódczanej. Lecz rady wiejskie nie mają uprawnień, a rejonowe i obwodowe bardzo długo „badają sytuację” – tak odpisują swoim wyborcom. Kiedyś, za Polski, prawie codziennie do każdej wsi o ósmej wieczorem zaglądał konny żandarm z najbliższego posterunku. A na drzwiach karczmy musiał już wisieć zamek, a nasz „handlik” płaciłby solidną grzywnę, aż do zamknięcia. A tych, którzy włóczyli się nocą ulicami, posterunkowy brał na listę, a starosta rozprawiał się z nimi tak, że ci ludzie więcej we wsi nie awanturowali się. A teraz dzielnicowych we wsiach nie widać, chyba że jakiś milicjant przyjedzie na odpust, i to przed zmrokiem znika. We wsi rządzą silni podpici chłopcy, którzy szukają okazji, by się do kogoś przyczepić. A protokoły milicyjne spisuje się dopiero wtedy, gdy kogoś odwieziono do szpitala albo okradziono (innych przypadków, żeby nie zawyżać wskaźników przestępczości, nie protokołuje się). We wsiach wielu jest bezrobotnych, którzy wiążą koniec z końcem dorywczymi robotami. Są też i tacy, którzy pracują w Kijowie za dobre pensje, a we wsi stoją w urzędzie pracy, przyjeżdżają z prezentami – meldują się i znów wracają do Kijowa. Są spryciarze, którzy chodzą po wsiach i za opłatą „przewijają” wskazania liczników elektrycznych i gazowych. W podmiejskich wsiach obwodu iwanofrankiwskiego jesienią pełno Cyganów, którzy rzekomo noszą na sprzedaż zimową odzież, a faktycznie okradają gospodarstwa, a rodziny, których żywiciele zarabiają za granicą, muszą płacić „haracz”, żeby ich dom był bezpieczny. Wieś żyje według innych praw niż państwo, poza jego polem prawnym. W bezradności chłopi uciekają się do samosądów – złapali złodzieja, pobi-
Zdjęcie: Ołeksandr Łytwynenko
li, a ten po jakimś czasie podpala obejście. Te smutne realia wymagają zaangażowania na wieś nie tylko zasobów materialnych, ale także ludzkich. Trzeba działać wspólnotą, tak jak niegdyś nasi ojcowie i dziadowie budowali ludowe szkoły, czytelnie „Proświty”, dbali o czystość ulic i dróg. Zapomniano o ludowej tolokie.
STRACILI PRYMAT
Zatem reforma rolna obecnie odbija się na wsi rozmaitymi kłopotami. Polityka państwa jak dotąd nie daje podstaw do optymizmu nawet agrofirmom, które mają jakieś takie wsparcie z jego strony. Tracenie czasu na reformę na wsi oznacza komplikowanie sytuacji jeszcze bardziej. Ale dlaczego tak stało się właśnie z nami? Przecież Ukraińcy to najstarszy na świecie naród rolników. Świadczą o tym liczne sensacje archeologiczne, w tym pierwsze wyniki wspólnej ekspedycji archeologów brytyjskich, litewskich i ukraińskich, którzy od połowy lipca 2007 roku prowadzą na Ługańszczyźnie wykopaliska unikalnego cmentarzyska epoki neolitu, mającego prawie 40 tysięcy lat. Fragmenty ceramiki, szczątki roślin, zwierząt hodowlanych i inne znaleziska przekonują, że najdawniejsi rolnicy i pasterze mieszkali właśnie tutaj. Na naszych ziemiach narodziło się rolnictwo, a od naszych praojców doświadczenie w tej dziedzinie przejęły także inne narody świata… To doświadczenie rolnicze potwierdza również fakt, że na Ukrainie znajduje się ponad 30 procent światowych czarnoziemów. Te gleby specjaliści jednoznacznie określają jako unikalne bogactwo o znaczeniu ogólnoplanetarnym. Znany kanadyjski botanik Stepan Symko w książce „Wkład ukraińskiej pszenicy w kanadyjskie i światowe rolnictwo” przedstawił ogromny materiał o historii rozpowszechnienia na świecie ukraińskich odmian pszenicy oraz rodzimej technologii stepowej uprawy zbóż. Zgodnie z jego słowami, pierwszy plon pszenicy w kraju klonowego liścia składał się z jednego kłosa odmiany „galicjanka”, który tamtejszy farmer wyhodował z kilku ziaren otrzymanych od przybyszów z Prykarpacia. Do USA ukraińskie zboża dotarły w 1873 roku dzięki mennonitom, którzy przenieśli się z południa Ukrainy, gdzie mieszkali przez 100 lat. Przywieźli ze sobą do USA pszenicę odmiany „krymka” oraz technologię jej uprawy. Bez tych odmian, a także „arnautki” i „kubanki”, które nieco później dotarły na kontynent amerykański i stały się podstawowym materiałem genetycznym dla pracy selekcyjnej, niemożliwy byłby postęp w przemyśle zbożowym. A to blisko 70 % produkcji pszenicy Nowego Świata, twierdzi badacz. Właśnie dobra urodzajność wymienionych odmian pszenicy, a także „poltawki”, „biłoturki”, „charkiwki”, które wchłonęły najlepsze właściwości wyhodowane przez wiele pokoleń ukraińskich rolników — odporność na suszę, wysoka zawartość białka i błonnika, nadająca szczególne walory odżywcze — sprawiły, że w ciągu ostatniego stulecia te i inne wskaźniki najlepszych ukraińskich pszenic przeniesiono do najbardziej produktywnych odmian pszenicy na wszystkich kontynentach.
JARMO POLA MOŻNA SIĘ POZBYĆ
Kanadyjscy badacze twierdzą: ukraińska pszenica i imigranci-rolnicy z Ukrainy w znacznym stopniu przyczynili się do rozwoju życia w Nowym Świecie, do przemiany tamtejszych puszcz w żyzne łany. A teraz w samej Ukrainie żyzne ziemie coraz bardziej zamieniają się w dzikie preria. A wraz z nimi rolnicy stają się bógwiedzkim kim. Nie żyjąc z ziemią jak rolnik, Ukrainiec traci własne korzenie i staje się niezdolny do wznoszenia się ku Bogu, dlatego upada w dół. Mój dziadek, zaczynając pracę, mówił: „Boże, pomóż” i się modlił. Tak robili też moi rodzice. Bo ziemia od dawna była dla naszych przodków nie mniej niż największą świętością. A dzisiejsi agrarni podczas pracy kląą nieprzyzwoicie. Szczególnie było to rozpowszechnione na polach kołchozowych… Ziemia, choć strasznie to powiedzieć, staje się ciężarem dla chłopa. Jedni mówią: niech dadzą ziemię od słupka do słupka na zawsze w jednym miejscu, a nie wirtualnie w udziałach. Inni marzą o „ziemi-towarze”, mianowicie: dokupię jeszcze, bo na dwóch hektarach udziału — co to za gospodarstwo. Trzeci: sprzedam — dzieci wykształcę. Wraz ze zniesieniem na początku 2008 roku moratorium na handel podzielonymi gruntami rolnymi ukraińscy właściciele ziemscy mogą znaleźć się poza konkurencją i stracić swój majątek. Już dziś na Iwano-Frankiwszczyźnie Niemcy, Holendrzy i inni dzierżawią udziały na powierzchni ponad 10 tys. ha na okres 20 lat. A co zrobią nasi chłopi — będą najmować się na własnej ziemi, w niepodległym państwie? Dlatego przede wszystkim należy stworzyć mechanizm prawny niezawodnej ochrony chłopów przed utratą ziemi. To koniecznie potrzebne, bo właśnie na ukraińskich chłopach opiera się wszystko, co ukraińskie…
Maschinelle Übersetzung
Dmytro BIŁOUST SŁYSZĘ JĘZYKI SERCEM Jak ul olbrzymi, gdzie nie cichną pszczoły, nasz jarmark romeński huczy na wszystkie strony. Wesołe karuzele. Tkaniny. Futra. Konie. I śliwki, i morele. I konie na uwięzi. Potokiem płyną ludzie na dziwo jarmarczne. A ludzie — skądinąd, i różne, różne języki. Dla mnie, dla dziecka, niby rzeki rozlewy: rosyjski język płynie, jak Wołgi nurt burzliwy. A białoruski język — jak dzwon kropel ze studni, jak pieśń skowronkowa, śpiew jaskółki i sikorki. Cygański ponad toń — krzyk żurawia w trwodze i skrzyp, kiedy koła śpiewają w drodze. Ja wspominam i teraz to, w czas wiecznej nauki. Ja słyszę języki sercem, cudowne ich brzmienie. Bułgarski — czary pełne, górskich wiatrów porywy. I modlitwy cerkiewne, święte recytatywy. A polski — win syczenie i ponczu w srebrnych czarach. I wiatru szeleszczenie, i szmery w szuwarach. Gruziński — orli klekot, dziewczęce śpiewy z komnat, turkmeński — letni powiew i gruchanie spokojnych synogarlic. A ukraiński płynie — złocisty dzwon kłosów i głos słowiczy, i cichy krzyk czajczy, i dzwon pełnogłosy. Oświadczenie Antracytowskiego rejonowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w sprawie prób nadania językowi rosyjskiemu statusu drugiego języka państwowego na Ukrainie Ostatnimi czasy na terenach naszego obwodu Partia Regionów prowadzi nieukrywaną antypaństwową kampanię na rzecz nadania językowi rosyjskiemu równego statusu z państwowym, czyli ukraińskim, ponieważ „nasilstwiennaja ukrainizacja uszczemlajet prawa russkojazycznogo nasielenija”. Kłamstwo na kłamstwie: wyssane z palca fakty, całkowita pogarda dla autochtonicznej ludności regionu (a to 57% Ukraińców!) — oto prawdziwa istota tych ukrainofobicznych bredni. W latach istnienia ZSRR w rejonie antracytowskim z 19 szkół tylko dwie były ukraińskojęzyczne — Bobrykiwska i Diakiwska. Teraz ponad połowę szkół zwrócono na drogę języka ojczystego. Choć optymizmu to nie dodaje: po ukończeniu szkół absolwenci idą kształcić się do wyższych uczelni, gdzie całkowicie panuje „wielikij i moguczij”. Szczególnie widoczne jest to w takich uczelniach Ługańska, jak uniwersytet agrarny oraz kolegium politechniczne. W rejonie i obwodzie nie ma ani jednego czasopisma w języku państwowym, chociaż przed wojną, na przykład, roweńkowska gazeta rejonowa „Wpered” wszystkie materiały ze wsi drukowała w języku ukraińskim. A w niepodległej Ukrainie nawet Ługańska Rada Obwodowa nie ma ukraińskiej gazety! Z całą stanowczością oświadczamy, że nadanie językowi rosyjskiemu statusu drugiego języka państwowego doprowadzi do całkowitej zagłady języka narodu tytularnego oraz do rozłamu państwa. Zalecenia haskie w kwestiach języków mniejszości narodowych wymagają od przedstawicieli tych mniejszości uczenia się języka narodu tytularnego (jak u nas — to ukraińskiego) oraz zobowiązują do integrowania się z działalnością społeczną poprzez odpowiednią znajomość języka państwowego. Dlaczego milczą o tym ci, którzy prowadzą na „językowe barykady”? Wyrażając swój stanowczy protest przeciwko destrukcyjnym działaniom panującej w regionie siły politycznej w kwestiach językowych, wzywamy ich, jeśli rzeczywiście (a nie na niby!) są patriotami Ukrainy, aby na wszelkie sposoby wspierali rozwój języka państwowego na Ługańszczyźnie. Żądamy: 1. Utworzenia przy rejonowych administracjach państwowych drukowanych i elektronicznych mediów w języku ukraińskim. 2. Utworzenia ukraińskojęzycznych grup w wyższych uczelniach obwodu. 3. Doprowadzenia toponimiki regionu do zgodności z historycznymi tradycjami nazewnictwa narodu ukraińskiego. 4. Utworzenia Państwowej Inspekcji Językowej do spraw przestrzegania i kontroli wykonania art. 10 Konstytucji Ukrainy przez wszystkich urzędników, którzy otrzymują pensję od państwa Ukraina. 5. Pogłębienia pracy nad odrodzeniem tradycji ludowych wśród dzieci i młodzieży, obywateli w średnim wieku; wykorzystywania bezcennego doświadczenia w tych kwestiach starszego pokolenia. „Nie!” — lingwocydowi rdzennego narodu na ojczystej ziemi! „Nie!” — językowemu getcie dla Ukraińców Donbasu! inny materiał folklorystyczny). Pod jego kierownictwem utworzono muzea we wsiach Bobrykowe i Diakowe (muzeum historii wsi i miejscowej szkoły-gimnazjum, które powinny odrodzić pamięć historyczną rodaków). Z całego serca dziękujemy Iwanowi Zacharczence, który dostarczył prezenty, a także Wołodymyrowi Fedorowyczowi Semystiazie — przewodniczącemu obwodowej organizacji proświtańskiej za ojcowską troskę o dorastające pokolenie patriotów Ukrainy, a także ślemy swoje pozdrowienia i niski ukłon Pawłowi Mychajłowyczowi Mowczanowi — naszemu ogólnoukraińskiemu liderowi proświtańskiemu, deputowanemu Rady Najwyższej Ukrainy, z inicjatywy którego ujrzała światło dzienne ta literatura oraz pomoce dydaktyczno-metodyczne. Pedagodzy rejonu antracytowskiego na Ługańszczyźnie: H. M. LEBEDIEWA, W. M. SAPRUNOWA, S. M. TOKARIEWA, P. W. HATYCKYJ, S. W. ŻYWAGO, N. D. IWANENKO, O. D. WASYLCZENKO, łącznie 15 podpisów stwa USA ds. Rozwoju Międzynarodowego, wspiera niezależny monitoring społeczny oraz reprezentację i ochronę interesów społecznych w priorytetowych sferach walki z korupcją. Podczas trwania projektu „I słowem, i czynem” lokalne oddziały horliwskiej i dzierżyńskiej „Proświty” będą pracować nad przygotowaniem materiałów informacyjno-edukacyjnych dotyczących stanu i sposobów przeciwdziałania korupcji w regionie. Wykonane ulotki, plakaty, naklejki zostaną bezpłatnie rozprowadzone podczas wydarzeń informacyjnych w czterech miastach obwodu donieckiego — Horliwce, Dzierżyńsku, Jenakijewem i Debalcewem, a także w przyległych wsiach i osiedlach. Będą wydawać i rozprowadzać specjalne wydanie czasopisma „Zawtra”. Podczas realizacji projektu „I słowem, i czynem” organizacje wykonawcze będą z radością współpracować z innymi organizacjami Ukrainy w sferze przeciwdziałania i zwalczania korupcji. Zapraszamy do współpracy.
Maschinelle Übersetzung
Alla Henerałowa, nauczycielka w specjalistycznej szkole nr 49 z pogłębionym nauczaniem języka francuskiego w Kijowie. W wieniec jasnej pamięci Mistrza słowa, Człowieka, który kochał życie i ludzi. Już trzy lata nie ma wśród nas jasnego, szczerego, mądrego Człowieka — Dmytra Hryhorowycza Biłousa. A tak bardzo chce się za każdym razem, gdy rozbrzmiewa dzwonek telefonu, usłyszeć: „Dobry wieczór”. Każda, nawet krótka rozmowa telefoniczna dodawała skrzydeł, a każde spotkanie napełniało energią. Wspomnienia… To właśnie nimi żyje człowiek, gdy w Wieczność odchodzi ktoś bliski jego sercu. W 2004 roku wraz z uczniami zaprosiliśmy pisarza na Święto Języka Ojczystego. Dmytro Hryhorowycz od razu się zgodził. Bardzo dobrze znał naszą 49. szkołę, zawsze na szczere zaproszenie do odwiedzin odpowiadał: „Obowiązkowo przyjdę” i przychodził w gości. Dmytro Hryhorowycz był w podniosłym nastroju, gdy weszliśmy do szkolnej auli, w której wkrótce miało rozpocząć się spotkanie. Uczniom jeszcze nie skończyła się lekcja i mieliśmy czas porozmawiać. Dmytro Hryhorowycz obejrzał scenę, podszedł bliżej do dużego plakatu — okładki książki „Dywo kałynowe” (Cud kalinowy). Był pod wrażeniem. Poeta swobodnie rozpoczął rozmowę z uczniami, którzy zadawali ciekawe pytania, otrzymując dowcipne, mądre odpowiedzi. Nadszedł czas, by udać się do auli. Tym razem był bardziej gościem-widzem niż opowiadaczem. Zazwyczaj, gdy występuje się samemu lub występują uczniowie, człowiek się denerwuje, ale przy Dmytro Hryhorowyczu było po domowemu przytulnie i spokojnie, te uczucia udzieliły się także dzieciom. Przeczytano wiele niezrównanych utworów D. H. Biłousa, poety-frontowca, poety-tłumacza. Dzieci w szczególny sposób patrzyły na Artystę, bo niektórzy po raz pierwszy widzieli poetę, laureata nagród im. T. Szewczenki, im. M. Rylskiego. Jednym z najbardziej ulubionych zbiorów Mistrza słowa jest „Ptaszyne hołosy” (Ptasie głosy). Często z niego cytował. Dmytro Hryhorowycz bardzo dobrze rozróżniał głosy ptaków. Artysta słyszał i rozumiał wszystkie języki sercem… Jego słowicze słowo stało się perłą ukraińskiego piśmiennictwa. Wszyscy zauważyliśmy chłonną, unikalną pamięć Dmytra Hryhorowycza. Pamiętał w najdrobniejszych szczegółach nasze poprzednie spotkanie jesienią 2002 roku, jak szliśmy ulicą Jarosławów Wał, o czym rozmawialiśmy… Po święcie zaproponowałam poecie podwiezienie samochodem do domu. Odmówił i poszliśmy ulicą Olesia Honczara do budynku, w którym mieszkał pisarz. Szliśmy, rozmawiając tym razem więcej o szkole, o święcie. Dmytrowi Hryhorowyczowi bardzo spodobała się piosenka do jego słów „Kto kocha, ten łatwo uczy”. Po drodze Artysta wspominał tę piosenkę niejednokrotnie… Poeta postanowił, że 24 kwietnia swoje 85. urodziny będzie świętował w naszej szkole… Trzymając kwiaty, jakby sam cały rozpromieniony jakimś niezwykłym, bajkowo-wiosennym blaskiem, Dmytro Hryhorowycz, żegnając się, powiedział: „Do widzenia”.
Maschinelle Übersetzung
My, pedagodzy powiatu antracytowskiego obwodu ługańskiego, chcemy podzielić się z Wami wielką radością: niedawno otrzymaliśmy od zarządu Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wspaniały dar — materiał dydaktyczny z języka ojczystego i literatury dla szkół średnich, książki, płyty kompaktowe, kasety audio oraz komplet gazety „Słowo Proświty”. Wielu pedagogów naszego powiatu zdecydowało się wesprzeć Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” organizacyjnie i finansowo, tworząc w swoich szkołach pierwotne ogniwa, tym bardziej że wieloletnia niestrudzona działalność przewodniczącego naszej powiatowej organizacji proswiatiańskiej Iwana Zachar̨czenki skłania do tego. Dzięki aktywnej pracy tego człowieka w powiecie wydaje się dwa czasopisma — „Dziakiwskie starożytności” i „Krynyczka” (zapisy legend i podań oraz
Maschinelle Übersetzung
Myrosław HOCZAK, sekretarz Towarzystwa „Proświta”
W tym roku minęło stulecie od założenia ukraińskiego Towarzystwa „Proświta” na terenach byłej Jugosławii. W 1907 roku we wsi ukraińskiej Lisznia (Muińci) w Bośni założono czytelnię ukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, która była filią lwowskiej „Proświty”. Z tej okazji Towarzystwo języka, literatury i kultury ukraińskiej „Proświta” w Serbii organizuje 27 października w Kuli uroczyste obchody stulecia założenia „Proświty”. Program rozpocznie się wyjazdem do Somboru, złożeniem wieńców i nabożeństwem żałobnym za żołnierzy Trzeciego Frontu Ukraińskiego Armii Czerwonej, poległych w 1944 roku w bitwie pod Batiną, na cmentarzu partyzanckim w Somborze, które odprawią duchowni greckokatoliccy.
W sali zgromadzeń gminy Kula odbędzie się uroczyste zebranie Towarzystwa języka, literatury i kultury ukraińskiej „Proświta” z okazji jubileuszu oraz zostanie zaprezentowana książka „100 lat Proświty”. Z okazji jubileuszu burmistrz miasta Kula Svetozar Bukvić organizuje również uroczyste przyjęcie dla delegacji i uczestników uroczystości. W ramach obchodów odbędzie się wieczór z programem muzycznym i rozrywkami. Swój udział w obchodach potwierdziły oficjalne delegacje obwodów lwowskiego i tarnopolskiego, przedstawiciele Europejskiego Kongresu Ukraińców, Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej oraz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Przybędą również przedstawiciele ukraińskich wspólnot i instytucji z Bośni i Hercegowiny oraz Chorwacji.
Maschinelle Übersetzung
W Równem na placu Prawa Magdeburskiego, przy pomniku poległych za Ukrainę, 18 października zebrali się uczniowie starszych klas, uczestnicy krajoznawczo-badawczej ekspedycji „Proświta siała światło”, poświęconej 90. rocznicy powstania równeńskiej „Proświty”. Młodzi krajoznawcy-historycy w składzie 10 grup wędrownych przemierzą wsie i miasteczka obwodu, aby zapisać wspomnienia dawnych członków „Proświty” oraz zebrać materiały do muzeum równeńskiej „Proświty”. Uczestników ekspedycji powitali Mykoła Fedoryszyn, przewodniczący Rówieńskiej Obwodowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, Wiktor Nowak, naczelnik wydziału edukacji Rówieńskiego Miejskiego Komitetu Wykonawczego, Kateryna Syczyk, przewodnicząca miejskiego zrzeszenia „Proświta”, zastępca naczelnika wydziału edukacji miejskiego komitetu wykonawczego.
Wł. inf.
Maschinelle Übersetzung
Hennadij AWIŁOW, miejska organizacja Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, m. Horlówka, obwód donIecki
Zgodnie z umową o współpracy z Agencją Stanów Zjednoczonych ds. Rozwoju Międzynarodowego, Dzierżyńska miejska organizacja Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, we współpracy z miejską organizacją Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki miasta Horlówki, rozpoczęła realizację projektu „I słowem, i czynem” w ramach projektu „Wspieranie aktywnego udziału obywateli w przeciwdziałaniu korupcji na Ukrainie «Godna Ukraina»”. Projekt „Godna Ukraina”, realizowany przez firmę Management Systems International wspólnie z ukraińskimi organizacjami i przy wsparciu finansowym Agent-
Maschinelle Übersetzung
Utworzeniu rodziny Ukraińcy zawsze przypisywali wielkie znaczenie. Odpowiednio do tego kształtowały się obrzędy weselne — prawdziwy ludowy dramat, obejmujący gry, tańce, śpiewy i muzykę. Wesele to starożytny zwyczaj, sięgający swoimi korzeniami dalekiej przeszłości. Jest to wyjątkowe widowisko z elementami teatralności, złożona mieszanka obrzędów różnych epok, w której rozróżnia się elementy epoki rodowej egzogamii, wpływy grecko-bizantyjskie oraz religijno-mistyczne. Jako zjawisko folklorystyczne wesele uosabia ogromny potencjał narodu, odzwierciedlając jego mentalność i priorytety. Na naszych ziemiach wesele obchodzi się już od wielu setek lat, a obecnie w ukraińskiej tradycji folklorystycznej nie traci ono swojej aktualności.
Bohdana MOROZ
Zdjęcia autorki
Przed dniem Pokrowy, świętem patronalnym wsi Bobrycja, ludowy teatr etnograficzny „Czow en” wspólnie z ukraińskim centrum kultury ludowej „Muzeum Iwana Hončara” przy wsparciu rady wiejskiej Bobrycja w rejonie kijowsko-światoszyńskim oraz Bobryckiego Ekologiczno-Rekreacyjnego Rezerwatu „Sintika” zainicjowali i przeprowadzili coroczny Ogólnoukraiński Festiwal Obrzędu Weselnego „Rożanica”. Celem festiwalu jest zachowywanie, popularyzowanie i rozwijanie rodzinno-obyczajowej warstwy ukraińskiej tradycyjnej kultury, w tym ludowego wesela, ukazywanie autentycznych etnoregionalnych osobliwości tego najważniejszego obrzędu, a w konsekwencji — bogactwa jego ogólnonarodowego koloru, poglądów światopoglądowych i etycznych ideałów Ukraińców. Nie bez powodu festiwal odbywa się w tych dniach, gdyż właśnie od Pokrowy rozpoczynał się cykl wesel: „Przyjdzie Pokrowa — dziewczyna głowę zakryje”. Pokrowa jest swoistym wskaźnikiem pogody na zimę. Mówią: do obiadu — jesień, po nim — zima; jeśli wiatr wieje z północy lub ze wschodu, zima będzie mroźna i śnieżna, jeśli z południa — zima ciepła, z zachodu — śnieżna. Przy zmiennym wietrze zima będzie także niestabilna. Mimo wszystkich prognoz, o każdej porze roku obrzęd weselny porusza i ogrzewa nie tylko ciało, ale i duszę. W tym roku pogoda nie sprzyjała zabawom pod gołym niebem, lecz dzięki bogatemu i niezwykle interesującemu programowi nie trzeba było marznąć. Ponadto wszyscy chętni mogli posilić się gorącymi potrawami, które wśród wystawy-sprzedaży wyrobów sztuki ludowej wydawały się jeszcze smaczniejsze. Na jarmarku można było spotkać utalentowanych rzemieślników z różnych malowniczych zakątków naszego kraju. Najbardziej zapadły w pamięć oryginalnością wyroby rzemieślniczki Olena Dzijadewycz — odzież z wełny i bawełny z niepowtarzalnymi wzorami, wykonanymi w stylu artystycznego plecenia. A także kolekcja autentycznego ukraińskiego stroju, zebrana przez starszego pracownika naukowego, członka Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy, kierownika studia ukraińskiego haftu ludowego „Arija-na” Jurija Melniczuka. Różnorodne wyroby z drewna, słomy, gliny, kamieni półszlachetnych przywieźli mistrzowie z Kosiwszczyzny. Festiwal „Rożanica” rozpoczął się „nieoficjalnym otwarciem” w UCNK „Muzeum Iwana Hončara” obrzędami „bhannia korowaju” (folk-grupa „Wołodar”), gdyż właśnie w czwartek piekono chleb weselny, oraz „zawywannia hilcia” (folk-grupa „Roksolania”), a także wspólną modlitwą do Bogurodzicy z prośbą o błogosławieństwo dla weselnego działania. W niedzielę odbyło się świąteczne nabożeństwo w cerkwi Świętej Pokrowy Bogurodzicy. Ojciec Rostysław swoim kazaniem przybliżył ludziom historię święta Pokrowy Bożej Matki. Podkreślił, że tylko naród ukraiński tak pobożnie czci Matkę Bożą. Po południu festiwal „Rożanica” uroczyście otwarto poświęceniem „Pokrowskich bram” i rytualnego białego płótna — pokrowy, życzeniami dla dziewcząt. Interesujący jest obrzęd przygotowania posagu, w którym centralne miejsce zajmuje tkanie białego płótna. Płótno przez cały rok, aż do Wielkiego Postu, tkały dziewczęta, śpiewając pieśni zwrócone do Najświętszej Bogurodzicy. A w święto Pokrowy niesiono je do cerkwi i rozkładano od jej progu, ozdobione kwiatami, jesiennymi owocami i jagodami. Po nabożeństwie rozdawano poświęcone dary dzieciom sierotom, a płótno dzielono równo między siebie. Błogosławione przez Bogurodzicę płótno służyło za podstawę weselnego ręcznika, który następnie panna młoda zawiązywała na szyi przyszłemu mężowi. Ogólnie zaś ukraińskie wesele dzieli się na trzy cykle: przedweselny, właściwie weselny i poweselny. Z kolei każdy z cykli składał się z szeregu obrzędów. Obrzędowość przedweselna obejmowała swatanie, umówienia, oglądziny, zaręczyny, bhannia korowaju i wieczór panieński. Samo wesele składało się z zaproszeń, obdarowywania, posagu młodych, rozplatania warkocza, dzielenia korowaju, przewożenia posagu, perezwy, przebierania się. Cykl poweselny poświęcano uczczeniu rodziców przez młodych oraz wprowadzeniu synowej do rodziny męża. Są to obrzędy chlebin, swaszyn i hostyn. Liczne obrzędy związane z zalotami i małżeństwem są piękne i romantyczne. Wiele z nich sięga rytuałów istniejących w dalekiej starożytności, których wykonanie ma jeden cel — związek powinien być trwały i szczęśliwy. U wielu narodów młodych obsypywano ziarnem. Tym rytualnym działaniem wyrażano nie tylko nadzieję, że małżeństwo będzie trwałe, lecz także wiarę, że ziarna przekażą swoją czarodziejską moc parze, na którą spadną, i młodzi będą żyć szczęśliwie, dostatnio i w obfitości. U Rzymian, podobnie jak u Słowian, istniał zwyczaj śpiewania pieśni nowożeńcom do północy. U Rosjan śpiewem towarzyszył cały obrzęd weselny. Ano podczas przedweselnego wieczoru panieńskiego panna młoda, jej przyjaciółki i specjalnie zaproszone babki starały się wylewać łzy według zasad dawnej antypatycznej magii, aby zapewnić radosne życie w przyszłości. Utalentowani uczestnicy festiwalu „Rożanica” („Roksolania”, „Wołodar”, „Bożyczi”, „Łukini rosy” z Kijowa, „Dzikie pole” z Kirowohradu, „Ludzie dobrzy” ze Lwowa, „Bojkowie” z miejscowości Stare Iwano-Frankiwskiej obwodu, Ługański obwodowy dom twórczości ludowej) odtworzyli szereg działań obrzędowych wesela, a każdy obecny mógł poczuć się uczestnikiem tego niepowtarzalnego, niezrównanego wydarzenia — wesela.
Maschinelle Übersetzung
Hojna umańska ziemia tradycyjnie przyjmuje etap finałowy oraz galakoncert Ogólnoukraińskiego festiwalu twórczości artystycznej wśród zespołów wyższych uczelni Ministerstwa Polityki Rolnej Ukrainy „Sofijowskie zorze”. W ciągu roku w trzydziestu jeden wyższych uczelniach Ministerstwa Polityki Rolnej odbyły się eliminacyjne koncerty konkursowe wśród studenckich zespołów folklorystycznych. Wzięło w nich udział prawie osiemdziesiąt tysięcy osób. Jednak na końcowy koncert podsumowujący w Humaniu trafiły tylko sześćdziesiąt trzy najlepsze zespoły amatorskie z różnych zakątków Ukrainy. Młode pokolenie powraca do duchowych źródeł swojego narodu, czerpiąc z nich siłę, zapał i natchnienie, zachowuje i pomnaża sławne wiekowe tradycje ukraińskiej kultury. Fotoreportaż Ołeksandra ŁYTWYNENKI
Maschinelle Übersetzung
Walentyna KUZYK
W Kijowskim Miejskim Domu Nauczyciela odbył się jubileuszowy wieczór-koncert znanej kompozytorki, zasłużonej działaczki sztuki Ukrainy, uczonej muzykolożki, doktor filozofii sztuki, laureatki nagród im. M. Łysenki, W. Kosenki, Ogólnoukraińskiego konkursu „Pieśni psalmy”, wyróżniającej się pracownicy oświaty, stypendystki Fundacji Współpracy Intelektualnej „Ukraina—XXI wiek” Bohdany Mychajliwny Filc. W koncercie zabrzmiały chóry i utwory wokalne Bohdany Filc do wierszy T. Szewczenki, I. Franki, Łesi Ukrainki, O. Ołesia, W. Sosiury, L. Kostenko, M. Synhajiwskiego, O. Małandija, T. Sawczynśkiej oraz utwory instrumentalne. Bohdana Mychajliwna urodziła się w znanej we Lwowie inteligenckiej rodzinie: ojciec Mychajło Filc — adwokat, człowiek o demokratycznych poglądach, działacz społeczny, brał udział w kierownictwie towarzystwa „Proświta”, kierował miejscowym oddziałem „Ridnej Szkoły”, inicjował otwarcie jaworowskiego oddziału Lwowskiego Instytutu Muzycznego im. M. Łysenki; matka ukończyła wydział filozoficzny Uniwersytetu Lwowskiego (słuchała wykładów M. Hruszewskiego), uczęszczała na wykłady z historii i teorii muzyki, grała na fortepianie. W rodzinie było czworo dzieci. Najstarszy — Roman, siostry Chrystyna, Iwanna i najmłodsza Bohdana. Wychowywano je w atmosferze rodzinnego ciepła, ukraińskiego patriotyzmu, miłości do sztuki. Rok 1939, który oznaczał początek II wojny światowej oraz wprowadzenie wojsk radzieckich do Galicji, stał się tragiczny dla rodziny Filców: najpierw aresztowano ojca (skazany przez NKWD na karę śmierci, którą zamieniono na dożywotnie wywiezienie, zaginął bez wieści). Brata, któremu udało się uciec podczas obławy i dotrzeć do Lwowa, aresztowano już po 1941 r. w okupowanym przez faszystów mieście (rozstrzelany przez gestapo za kontakty z UPA). W 1939 r. matka z trzema córkami, jako rodzina „wroga ludu”, znalazła się w dalekim Kazachstanie, gdzie doświadczyła wiele cierpienia i niedoli. Tam z wycieńczenia i głodu zmarła matka (przez kilka dni zmarła leżała obok dziewczynek, ponieważ nie miały siły w mroźne zimno wykopać grobu w zamarzniętej ziemi). Siostry — jako całkowite sieroty — w 1945 r. wróciły do Lwowa, gdzie opiekowała się nimi rodzina. Wspierała je także ciotka, znana ukraińska malarka Jarosława Muzyka, dopóki jej nie represjonowano. Pomoc siostrom Iwanie i Bohdanie udzielili profesorowie Konserwatorium Lwowskiego Wasyl Barwiński (ówczesny dyrektor, którego po trzech latach represjonowano) oraz Stanisław Ludkewycz, wyznaczając dziewczętom drogę do profesjonalnej edukacji muzycznej. Bohdana najpierw wstąpiła do dziesięcioletniej szkoły muzycznej w klasie fortepianu, później — do konserwatorium, gdzie z powodzeniem ukończyła wydział historyczno-teoretyczny (1956), a także w klasie profesora Stanisława Pyłypowycza Ludkewycza wydział kompozycji (1958). Pod kierunkiem i duchowym wpływem Nauczyciela nie tylko opanowała zasady kunsztu kompozytorskiego, ale także wykrystalizowała swoją patriotyczną, obywatelską postawę ukraińskiej artystki. Dalej droga Bohdany Filc wiodła ku działalności twórczej i naukowej. W latach 1959—62 studiowała na aspiranturze Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii Akademii Nauk USRR (obecnie im. M. Rylskiego, który wtedy był dyrektorem instytutu), gdzie napisała dysertację pod kierunkiem akademika Łwa Mykołajowycza Rewuckiego, sławnego ukraińskiego kompozytora. Uzyskawszy stopień naukowy kandydata nauk o sztuce (1964 r.), owocnie pracuje w dziedzinie muzykologii, opublikowała kilka monografii naukowych. Spośród dorobku twórczego B. Filc szczególnie znane są utwory dla dzieci — pieśni i chóry (w szczególności chór „Kochamy ziemię swoją” do słów M. Synhajiwskiego uważany jest za swoisty hymn dzieci Ukrainy), utwory na fortepian, skrzypce. Szeroko znane są romanse i zespołowe utwory wokalne kompozytorki do wierszy T. Szewczenki, Łesi Ukrainki, I. Franki, O. Ołesia, L. Kostenko itd. Śpiewają je znani ukraińscy śpiewacy M. Bajko oraz trio sióstr Bajko, M. Kondratiuk, W. Bujmister, L. Wojnarowska, T. Kowal i inni. Piękne chóry a cappella B. Filc, wśród nich o Matce Boskiej Marii — to prawdziwe perły, wykonują je znane ukraińskie zespoły: chór „Chreszczatyk”, „Widrodżennia”, „Błahowist”, kapela chóralna im. P. Majborody Ukraińskiej Kompanii Radiowej itd. Muzyka kompozytorki jest pełna wysokiej duchowości, zawsze wyraźnie narodowo określona, obrazowo nasycona, ma niezwykle potężną energię, która promienieje ze szczerego melodyzmu i zachwyca sprężystą rytmiką. Twórczość kompozytorska i muzykologiczna B. Filc została wyróżniona tytułem zasłużonej działaczki sztuki Ukrainy (1999), nagrodami im. M. Łysenki (1993) oraz im. W. Kosenki (2004), jest jedną ze zwyciężczyń Ogólnoukraińskiego konkursu kompozytorów „Duchowe psalmy” (2001), doktor filozofii sztuki (według systemu bolońskiego), dożywotnia stypendystka Fundacji Współpracy Intelektualnej „Ukraina—XXI wiek”. Bohdana Filc jest członkinią Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy. Często występuje z koncertami autorskimi w różnych miastach Ukrainy i za granicą — w Polsce, USA itd.
Maschinelle Übersetzung
Nina HNATIUK Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKI Jak już informowaliśmy, w Kijowie z inicjatywy Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy w dniach 11—12 października odbywało się Międzynarodowe Forum Pisarzy „Słowo bez granic”. Wzięli w nim udział mistrzowie słowa, przedstawiciele związków twórczych z 15 krajów Europy i Azji — Azerbejdżanu, Białorusi, Bułgarii, Wielkiej Brytanii, Armenii, Gruzji, Izraela, Łotwy, Polski, Rosji, Serbii, Słowacji, Słowenii, Japonii, a także reprezentatywna delegacja ukraińskich pisarzy, wśród których byli laureaci Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Anatolij Dimarow, Pawło Mowczan, Iwan Dracz, Mykoła Żułynski, Stepan Puszyk, Dmytro Kremin, Hryhorij Husejnow, znani poeci, prozaicy, tłumacze Dmytro Czerednyczenko, Jurij Zawhorodnij, redaktor naczelny czasopisma „Kijów”, przewodniczący Kijowskiej organizacji NZPU Wiktor Baraniw, redaktor naczelna gazety „Słowo Proświty”, poetka Lubow Hołota, redaktor naczelny czasopisma „Wseswit” Ołeh Mykytenko, redaktor naczelny czasopisma „Ukraiński świat” Ołeksander Szokało, publicysta i obrońca praw człowieka, Bohater Ukrainy Łewko Łukjanenko, poetka Switłana Jowenko oraz wielu innych znanych na Ukrainie i poza jej granicami pisarzy. Jak zaznaczył w słowie wstępnym przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Wołodymyr Jaworiwski, idea przeprowadzenia Międzynarodowego forum pisarzy „Słowo bez granic” zrodziła się kilka lat temu podczas spotkania ze znanymi białoruskimi pisarzami, których związek twórczy władze pozbawiły lokalu, normalnych warunków pracy, a prawo do wolności twórczości, do nauki w języku narodowym zostało tam podeptane. Zatem obecne forum pisarzy, a także Międzynarodowe stowarzyszenie związków pisarskich „Słowo bez granic”, które obecnie tworzymy, będą sprzyjać wielostronnej współpracy w sferze kultury dla wzmocnienia pokoju i porozumienia między narodami, rozwoju i wzajemnego wzbogacania języków narodowych i kultur, odnowienia i podniesienia na wyższy poziom spraw translatorskich, popularyzacji najlepszych osiągnięć słowa artystycznego na świecie, wychowania młodzieży w duchu wzajemnego zaufania, szacunku, tolerancji, wysokich ideałów wolności i prawdy, a także wspierania wydawnictw książkowych, prowadzenia seminariów pisarskich, konferencji, wspólnych wieczorów twórczych, innych wydarzeń kulturalno-artystycznych, przygotowania wykwalifikowanych tłumaczy. Do stowarzyszenia mogą w przyszłości dołączyć związki twórcze innych krajów ze wszystkich kontynentów, co tylko sprzyjać będzie popularyzacji dziedzictwa kulturowego i podniesieniu współczesnego procesu literackiego na świecie. W. Jaworiwski wyraził wdzięczność Prezydentowi Ukrainy W. Juszczence, Ministerstwu Kultury i Turystyki Ukrainy, które finansowo wsparły przeprowadzenie tego ważnego wydarzenia, co bez wątpienia przyczyni się do podniesienia międzynarodowego wizerunku Ukrainy, popularyzacji ukraińskiej literatury i sztuki na różnych kontynentach. Doradca Prezydenta Ukrainy, członek rzeczywisty NAN Ukrainy, dyrektor Instytutu Literatury NANU im. T. Szewczenki Mykoła Żułynski wygłosił powitanie Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki dla uczestników i gości Międzynarodowego forum pisarzy „Słowo bez granic”. Ciepło przyjęli mistrzowie słowa także powitanie od Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy,
Maschinelle Übersetzung
Występuje Pawło Mowczan Narodowej Komisji Ukrainy ds. UNESCO. Wzruszające było złożenie kwiatów pod pomnikiem genialnego ukraińskiego poety Tarasa Szewczenki w Kijowie. Jego twórczość jest bliska i zrozumiała większości zagranicznych gości, gdyż prawie wszyscy oni tłumaczyli wiersze i poematy Wielkiego Kobziarza na swoje języki ojczyste. I dlatego pod pomnikiem słowo Tarasa brzmiało po ukraińsku, białorusku, ormiańsku, gruzińsku, japońsku… Słowo, które wspiera, inspiruje, wywyższa, wlewa wiarę w człowieka i naród, wzywa nie tylko do walki, ale i do „bratomiłości”, „jednomyślności”. A co dziś może być ważniejsze na świecie, tak poszarpanym, zniszczonym wojnami, wielkimi głodami, katastrofami atomowymi i terrorystycznym szaleństwem, imperialną zachłannością i obojętnością struktur władzy wobec interesów narodowych? Lecz chyba sednem całego forum, najciekawszą stroną jego różnorodnego programu były wystąpienia tych 25 zagranicznych gości, którzy reprezentowali 14 krajów Europy i Azji. Mam nadzieję, że z fragmentami niektórych wystąpień będzie ciekawie zapoznać się również naszym czytelnikom. Anar Rzajew (Azerbejdżan): — W tej sali widzę wiele znajomych twarzy, gdyż i moje utwory, i utwory wielu azerbejdżańskich poetów tłumaczyli Iwan Dracz, Pawło Mowczan, Mykoła Mirosznyczenko oraz inni znani ukraińscy działacze literatury. Mam nadzieję, że obecne forum przyczyni się nie tylko do wzmocnienia dawnych kontaktów twórczych, ale i do budowania nowych mostów porozumienia między naszymi narodami, wydania nowych antologii poezji, prozy. 14 marca 2008 roku będę obchodził swoje 70-lecie. Byłbym szczęśliwy, gdyby Azerbejdżan w przyszłym roku, tak jak Kijów w obecnym, stał się stolicą światowej literatury i przyjmował u siebie was wszystkich, a także nowych członków naszej twórczej wspólnoty, którzy, mam nadzieję, dołączą do Stowarzyszenia w najbliższym czasie. Życzę sukcesu temu wspaniałemu przedsięwzięciu, natchnienia i zdrowia nam wszystkim. Leonid Finkel (Izrael): — Mam zaszczyt występować w imieniu kraju, w którym nie ma ani jesieni, ani zimy, a przez cały rok trwa lato. U nas działa federacja związków twórczych, która zrzesza literatów piszących w trzynastu językach, w tym także po ukraińsku. Pamiętam, że pierwsze składki pisarze, którzy przeprowadzili się do nas z Odessy, Charkowa i innych ukraińskich miast, płacili jeszcze kuponami. Dom Pisarzy w Izraelu został nazwany imieniem Szaula Czernichowskiego i to świadczy o szacunku do ukraińskich korzeni w naszej literaturze. Historia Ukrainy, tak jak naszego państwa, jest trudna, dramatyczna. To zbliża inteligencję obu krajów, szczególnie dziś, kiedy wielu musi wybierać nie po prostu między dobrem a złem, ale złem a horrorem. Niestety, nasza młodzież jeszcze mało wie o literaturze, sztuce waszego kraju. Kiedy zapytałem swojego wnuka, jak nazywa się stolica Ukrainy, powiedział: „Dynamo-Kijów”. Ukraina ma bogatą, wysoce utalentowaną literaturę. Gdyby wiersze Liny Kostenko lepiej znano na świecie, gdyby były przetłumaczone na wiele języków i ukazały się w znanych wydawnictwach, Lina Kostenko dawno zostałaby uhonorowana Nagrodą Nobla. Zatem nasze forum ma na celu przyczynienie się do usunięcia tych duchowych i finansowych barier, które przeszkadzają narodom świata głębiej poznać literaturę ukraińską, a czytelnikom waszego wielkiego kraju — literaturę naszych narodów. Życzmy więc sobie nawzajem zwycięstw na tej niełatwej drodze. Historia żydowska uczy kochać życie i każdy jego dzień przyjmować jako prezent. Łewko Łukjanenko (Ukraina): — Surowa cenzura czasów radzieckich zmieniała ludzi w niewolników, a związek pisarzy — w propagandowy zakład KPZR. Większość pisarzy była sługami partii. To powodowało męki duchowe. Jedni stawali do walki (jak Wasyl Stus), inni odbierali sobie życie (jak Hryhir Tiutiunnyk), albo też popadali w alkoholizm, bo nie mogli współistnieć z własnym sumieniem w różnych płaszczyznach. Znajdujemy się w stanie stopniowego uwalniania się od wewnętrznego cenzora. Obserwuję, jak od komunistycznego otumanienia ludzka dusza zbliża się do prawdy. I dlatego chciałbym, aby ukraińscy pisarze byli psychicznie odważniejsi. Przecież świadomość narodowa zaczyna się od miłości do rodzinnego kraju, od maminej kołysanki i od tego, jak słońce pielęgnuje kwiat. Niestety, Ukraina przez 16 lat niepodległości jeszcze nie zdobyła swojej przestrzeni informacyjnej. Nasza władza jest tylko częściowo ukraińska. Pokładam wielkie nadzieje w tym, że po niedawnych wyborach sprawy pójdą ku lepszemu. Makwala Gonaszwili (Gruzja): — Do związku pisarzy Gruzji, który mam zaszczyt kierować, nie tak dawno wtargnęło 100 policjantów, wyrzucili książki, a wraz z nimi i nas na ulicę. Co było robić? Zwróciliśmy się do światowej opinii publicznej o wsparcie. Jak można w demokratycznym kraju walczyć ze słowem, nie wspierać pisarzy, którzy byli w pierwszych szeregach walki o niepodległość? Zwróciliśmy się do Sądu Najwyższego i wygraliśmy proces. Ale to jeszcze nie oznacza, że zwrócono nam pomieszczenia i dano możliwość spokojnie pracować. Minister gospodarki oświadczył, że w XII wieku w Gruzji nie było związku pisarzy, lecz to nie przeszkodziło Szocie Rustaweli stworzyć poemat „Witeź w tygrysiej skórze”. Ale przedstawiciel władzy zapomniał, że w XII wieku nie było też ministerstwa gospodarki. Duszy poety nie zabić, wolności słowa nie rozdeptać, póki świeci słońce, rośnie winogrono i żyje na świecie choćby jeden marzyciel. Hirosi Kataoka (Japonia): — Nauczyłem się języka ukraińskiego i już pięć lat mieszkam na Ukrainie. Studiuję ukraińską kulturę i literaturę — jest tu wiele wybitnych nazwisk, ciekawych utworów. Czy literatura ukraińska jest znana w Japonii? Prawie 40 lat temu w moim kraju przetłumaczono utwory T. Szewczenki, ale, niestety, nie z oryginału, a z wydań rosyjskich. Znane jest u nas tłumaczenie „Eneidy” I. Kotlarewskiego. Czasopisma publikowały także wiersze Liny Kostenko. Na Uniwersytecie Tokijskim pracuje Ołena Chomienko, przetłumaczyła i przygotowała Chrestomatię współczesnej literatury ukraińskiej. Przetłumaczyłem niemało utworów ukraińskich pisarzy, ale w Japonii trudno coś wydrukować — problemy finansowe mamy i tu, i tam. Spodobał mi się pomysł Wołodymyra Jaworiwskiego, by tworzyć grupy studentów do nauki języków — to pomoże kształcić fachowych tłumaczy. Bardzo lubię prozę Mychajła Kociubynskiego i marzę o przetłumaczeniu jego utworów na mój język ojczysty. Jestem wdzięczny za zaproszenie i wzywam wszystkich do owocnej współpracy. Aleś Paszkiewicz (Białoruś): — Na świecie chyba nie ma bardziej bliskich językowo i duchowo narodów niż ukraiński i białoruski.
Wspólnie smuciliśmy się w pieśniach i wierszach, kołysaliśmy w słowie swoją wolność i marzenie, przezwyciężaliśmy biedy i ciężkie czasy. I dzisiaj nie jest nam łatwo pokonywać te pozostałości przeszłości, które wciąż są w naszych społeczeństwach. Nie będzie przesadą, jeśli powiem, że w te dwa dni Kijów stał się centrum światowej literatury. Nasze forum musi wypracować kilka brzemiennych w skutki decyzji, które pomogą nawiązać kontakty między pisarzami różnych krajów, związkami twórczymi, podstawią ramię w naszej walce o wolność słowa, prawo do pisania, drukowania i nauczania swoich dzieci na ojczystej ziemi w ojczystym języku. Dla nas, białoruskich pisarzy, jest to szczególnie aktualne. Idea stworzenia Międzynarodowego Stowarzyszenia Związków Pisarzy „Słowo bez granic” powstała wtedy, gdy na zaproszenie ukraińskich kolegów przyjechaliśmy do Kijowa. Grupa robocza przeprowadziła całą pracę przygotowawczą, przygotowała niezbędne dokumenty. Pokładamy wielkie nadzieje w pracy tego stowarzyszenia. Sasza Jovanović (Słowenia): — Cieszę się, że mogę być w dawnym Kijowie i przekazać pozdrowienia od słoweńskich pisarzy. My w Słowenii prowadzimy niemało wydarzeń literackich, w szczególności wielki festiwal poetycki we wrześniu. Jeszcze mało wiemy o naszych literaturach, dlatego mam nadzieję, że po tym kijowskim forum wymiana delegacji stanie się stała, pojawią się wybory utworów w gazetach i czasopismach, zostanie nawiązane stałe informowanie o nowościach życia literackiego, wymiana idei. Musimy zaangażować do stowarzyszenia także wydawców. To bardzo ważne. Knuts Skujenieks (Łotwa): — Mam szczęśliwą okazję witać was w języku ukraińskim, ponieważ zacząłem porozumiewać się nim jeszcze w mordowskich łagrach, gdzie było wielu moich ukraińskich współtowarzyszy — obrońców praw człowieka i pisarzy. Już wielu moich ukraińskich przyjaciół nie ma na tym świecie. I to smuci. Nie byłem w Kijowie przez dziesięć lat. I kiedy przeszedłem jego ulicami, przyjemnie było słyszeć język ukraiński. A kiedyś brzmiał on w jedynym miejscu — w Związku Pisarzy. Popieram propozycję przedstawiciela Słowenii — trzeba zjednoczyć nie tylko pisarzy, ale i wydawców, żeby nasze książki łatwiej pokonywały granice. Mamy centrum literatury łotewskiej, którego zadaniem jest propagowanie naszego piśmiennictwa, jego osiągnięć za granicą. Możemy podzielić się doświadczeniem w tej ważnej sprawie.
Maschinelle Übersetzung
Wojciech Pestka (Polska): — Ukraina i Polska przez wiele stuleci są połączone nierozerwalną więzią twórczą. I obecnie jesteśmy gotowi włączyć się w nurt aktywnego życia twórczego. Jeszcze wraz z powstaniem ruchu „Solidarności” w naszym kraju dano impuls do zniszczenia cenzury, rozwoju wolności słowa, podniesienia godności ludzkiej. Ale sytuacja rzeczywistości bezcenzuralnej jest dość skomplikowana. Teraz łatwo wyemigrować, przekroczyć granicę, co jest ważne dla osobowości poety. A oto słowu artystycznemu wciąż trudno przekraczać granice. W czasie dewaluacji wartości duchowych trzeba mieć odwagę bronić i stać na straży języka, kultury, honoru. Wychowanie nowego pokolenia naszych obywateli za pomocą słowa artystycznego pozostaje aktualnym zadaniem. W Związku Literatów Polskich jest obecnie ponad dwa tysiące literatów. Aby do niego wstąpić, trzeba mieć dwie książki. Autorów, którzy mają dwie książki, mamy ponad 10 tysięcy. Jak dokonać wyboru najbardziej utalentowanych? U nas ukazuje się 183 czasopisma literackie w różnych regionach. Przywiozłem wam w prezencie dwa, poświęcone literaturze ukraińskiej. Jak w Polsce wygląda wydawanie książek? U nas na pół miliona czytelników ukazuje się 100 tysięcy książek. Nakład poezji — 1—2 tysiące, prozy — 10—50 tysięcy. Oczywiście chcielibyśmy mieć większe nakłady. Ale książki cieszą się dużym popytem. Ich sprzedaży sprzyjają różnorodne festiwale poetyckie, święta książki, targi książki, których wiele jest w naszym kraju. Motohiro Ono (Japonia): — We współczesnej Japonii siła słowa artystycznego, jego wpływ na człowieka odradza się. Po II wojnie światowej intensywnie rozwijała się gospodarka, ludzie zaczęli więcej zarabiać, wynaleźli różne cuda techniki, ale zmęczyli się tym wszystkim. I dlatego teraz Japończycy myślą o wartościach trwałych, w szczególności o rodzinie. Dlaczego istnieje takie wyobcowanie między ludźmi? Dlaczego w kraju dobrobytu z powodu samobójstw ginie trzy razy więcej ludzi niż w wypadkach samochodowych? Dlaczego rodziców pochłania strach przed utratą dzieci, przed pozostaniem sam na sam z samotnością? Wszystkie te problemy współczesnego społeczeństwa niepokoją pisarzy i dążą oni do głębszego poznania psychologii człowieka, tych tajemnic, które łączą mężczyznę i kobietę, oraz do pokazania w swoich utworach wszystkich głębi ludzkiego bytu. Jewgienij Niefiodow (Rosja): — Drodzy rodacy! Mam szczęście witać was w języku ukraińskim, który jest mi bliski od dzieciństwa. Trzydzieści lat temu wyjechałem z Doniecka do Moskwy, pracowałem w „Komsomolskiej Prawdzie”. Tłumaczyłem utwory W. Stusa, B. Olijnyka, M. Łukowa i innych poetów, których kocham całym sercem. W naszej organizacji pisarskiej jest niemało Ukraińców. Przewodniczący związku Walerij Ganiczew pochodzi z Mikołajowa. Jest jeszcze Mykoła Doroszenko, Mychajło Tkaczenko, prawie cały sekretariat pochodzi z Ukrainy. Wtedy, kiedy moskiewski mer Łużkow chciał zabrać pomieszczenie biblioteki literatury ukraińskiej, stanęliśmy w jej obronie. Zatem w Moskwie żyje i pracuje niemało prawdziwych przyjaciół Ukrainy. Trzeba nawiązywać dobrosąsiedzkie stosunki, częściej bywać u siebie nawzajem, tłumaczyć szczytowe dzieła bratnich literatur. Bo obecnie czytam literaturę ukraińską głównie w internecie. Iwan Jackanin (Słowacja): — Na Słowacji mieszka 5 milionów osób. To nieco więcej niż w Kijowie. Ale państwo robi wiele, aby kulturę, literaturę Słowacji znano na świecie. Istnieje informacyjne centrum literackie, różne wydziały ministerstw, agencje, które przeznaczają środki na wydawanie książek za granicą, wspieranie gazet i czasopism mniejszości narodowych. Tak, w ciągu ostatnich dziesięciu lat w Bratysławie ukazało się 196 książek przy wsparciu państwa, wśród nich także tych, którzy piszą w języku ukraińskim. Z radością zapraszam delegację Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy na Słowację. Iwan Dracz: — Patrzę na salę konferencyjną hotelu „Ukraina”, gdzie odbywa się nasze zebranie, i nie widzę wielu twarzy. Gdzie jest Borys Olijnyk? A dlaczego nie ma Liny Kostenko? Dlaczego nie ma Dmytra Pawłyczki? A gdzie jest Iwan Dziuba? Bardzo ciężko mi być samotnym wilkiem. Jeśli nie będziemy patrzeć, co dzieje się wokół, analizować i przewidywać, to wszyscy możemy runąć tam… Kiedy patrzę na tę piękną kobietę z Gruzji, widzę wszystkich gruzińskich pisarzy. Dlaczego tam jest tak tragiczna sytuacja, skoro w państwie jest demokratyczny prezydent M. Saakaszwili?! Przecież musi mieć narodową ideologię. Trzeba wszystkim w imieniu Międzynarodowego forum „Słowo bez granic” zwrócić się do Prezydenta Gruzji z prośbą o wsłuchanie się w głos pisarzy i zwrócenie się ku nim twarzą. Czyż może być inaczej w Gruzji, tak wielkiej imionami swoich duchowych światłych postaci? Ołeksandr Nawrocki (Polska): — Moja starsza córka ukończyła uniwersytet w Kijowie, a młodsza — w Iwano-Frankiwsku. Dlatego jesteśmy duchowo i rodzinnie połączeni. Wcześniej nie mieliśmy wolności słowa, a teraz wolność jest, a nie ma pieniędzy. Podczas posiedzenia forum pisarskiego Kiedy nie płacą pieniędzy, górnicy przyjeżdżają z dynamitem do Warszawy, biją kaskami o asfalt — i pieniądze się pojawiają. A co mamy robić my, pisarze? Przecież słowo to dynamit o opóźnionym zapłonie. Ale mimo wszystko w Polsce tętni życie twórcze. Mamy niemało nagród literackich, z których jedna wynosi 40 tys. dolarów. Jest nagroda UNESCO, którą wręczają z okazji Międzynarodowego Dnia Poezji już od dziewięciu lat. Międzynarodowy Dzień Poezji w Warszawie to nie jednorazowa akcja, a całe sto dni festiwali, konkursów, prezentacji, koncertów poezji śpiewanej, wydawanie miesięcznika „Poezja dzisiaj” nie tylko w języku polskim, ale i niemieckim, francuskim, angielskim. Trafia on do Biblioteki Kongresu USA, na uniwersytety Kanady, Anglii, Francji, wielu innych krajów. Różnorodne programy, spotkania twórcze obejmują nie tylko place, duże i małe sale stolicy, ale i cały kraj. Biorą udział w tych wydarzeniach poeci z wielu krajów świata, z Ukrainy również. Przywiozłem wam kilka numerów czasopisma „Poezja dzisiaj” w językach francuskim i rosyjskim. Moją propozycją jest wydanie wspólnego polsko-ukraińskiego wydania tego czasopisma, gdzie moglibyśmy przedstawić nie mniej niż 30 poetów. A w kwietniu pod patronatem UNESCO moglibyśmy zrobić prezentację w Warszawie. Następny Międzynarodowy Dzień Poezji mógłby być poświęcony Ukrainie, bo już były poświęcenia fran-
Uczestnicy forum po złożeniu kwiatów pod pomnikiem Tarasa Szewczenki czeskiej, węgierskiej, rosyjskiej poezji. Po co nam, Słowianom, komunikować się za pośrednictwem języka angielskiego? Mówmy w języku ojczystym. Tak łatwiej nam się porozumieć. Serhij Borszczewski, kierownik wydziału stosunków międzynarodowych NSPU: — W każdym kraju może być nadmiar prawników, ekonomistów, ale nie może być nadmiaru poetów. W galaktyce nie ma ani jednej zbędnej gwiazdy, choćby nie wiem jak świeciła. Kładziemy fundamenty nowej wspólnoty pisarskiej nie po to, by sprawować nad nią jakąś kontrolę. Po prostu przychodzi nam żyć w społeczeństwie ryzyka, gdzie postęp techniczny wyprzedza duchowość. A dlatego musimy zrobić wszystko, aby głos pisarski usłyszano nie tylko na świecie, ale i we własnym kraju. Stowarzyszenie związków pisarskich nie przewiduje tworzenia jakichkolwiek struktur biurokratycznych, państwowych nadbudów. W czasie mojej kariery dyplomatycznej przyszło mi prowadzić niemało negocjacji i wiem, że dyplomaci bronią interesów własnych krajów często wbrew interesom innych. U nas tego nie będzie. Tutaj nie ma przeciwników — są tylko współmyśliciele i bracia w piórze. Garcia Marquez, którego niemało tłumaczyłem, był piewcą samotności, ale pisał o tym, że zaprzeczyć samotności może tylko ludzka solidarność. Właśnie w imię tego zebraliśmy się w Kijowie. Wiktor Baraniw, przewodniczący Kijowskiej organizacji NSPU, redaktor naczelny czasopisma „Kyjiw”: — Na początku było Słowo, a Słowo było Bogiem. Tsunami, skutki efektu cieplarnianego — wszystko to owoce dehumanizacji ludzkości. Słowo powinno uratować ten okrutny świat. Bóg stworzył nas różnymi. Ale mamy wspólne wartości duchowe. I dlatego w każdym numerze w dziale „Okno na świat” w czasopiśmie „Kyjiw” drukujemy nowelę zagraniczną. Ale to za mało. Dawne wydawnictwo „Dnipro” co roku drukowało 250 książek, z których osiemdziesiąt procent było autorów zagranicznych. Musimy odnowić tę dobrą sprawę na współczesnym poziomie. Jestem gotowy do pracy zarówno jako tłumacz z języka mołdawskiego i rumuńskiego, jak i jako jeden z kierowników naszego związku. Podczas dwudniowej pracy Międzynarodowego forum pisarskiego „Słowo bez granic” wystąpili także przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, laureat Narodowej nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Pawło Mowczan, tłumaczka z Wielkiej Brytanii, kawaler orderu Księżnej Olgi III st., laureatka nagrody im. I. Franki Vera Rich, poeta i tłumacz z Gruzji Wołodymyr Sariszwili, poeta i tłumacz z Bułgarii Dimitr Czerniajew-Chrystow, białoruski poeta Siarhiej Zakonnikau, poeci z Serbii Risto Vasilevski i Mićo Cvijetić, ukraińscy tłumacze Dmytro Czerednyczenko, Jurij Zawhorodnij, przewodnicząca Lwowskiej organizacji NSPU Marija Jakubowśka, redaktor naczelny czasopisma „Wseswit” Ołeh Mykytenko oraz inni ukraińscy pisarze i goście zagraniczni. Wołodymyr Jaworiwski wręczył honorowe odznaki NSPU za wieloletnią owocną pracę translatorską Verze Rich, Ono Motohiro oraz tłumaczowi Feliksowi Bachczynianowi (Armenia). Feliks Bachczynian, opowiadając o dawnych związkach literackich z Ukrainą, poinformował, że złotym medalem Nansena uhonorowano Iwana Dracza, Pawła Mowczana, profesor Ludmyłę Zadorożną, a także wielkiego przyjaciela literatury ormiańskiej, utalentowanego tłumacza Wiktora Koczewśkiego (pośmiertnie). Medal zostanie przekazany jego rodzinie. Uczestnicy forum jednogłośnie przyjęli apel do Prezydenta i rządu Gruzji w sprawie siłowego zajęcia pomieszczenia Związku Pisarzy w Tbilisi. Podpisano Porozumienie o utworzeniu Międzynarodowego stowarzyszenia związków pisarskich „Słowo bez granic”. Podpisy pod tym dokumentem złożyli pełnomocni przedstawiciele związków pisarzy Azerbejdżanu, Białorusi, Bułgarii, Armenii, Gruzji, Izraela, Łotwy, Słowenii i Ukrainy. Wkrótce dołączą do nich związki pisarskie niektórych innych krajów, o czym już istnieje porozumienie. Prezydentem stowarzyszenia na 2008 rok wybrano przewodniczącego NSPU Wołodymyra Jaworiwskiego. Uczestnicy forum przeprowadzili wieczór literacko-artystyczny w Narodowej Filharmonii Ukrainy, spotkali się ze studentami Kijowskiego narodowego uniwersytetu im. T. Szewczenki oraz NaUKMA, pracownikami Instytutu Literatury, odbyli wycieczkę po Kijowie. Wzięli udział w wieczorze literackim ku czci 100-lecia od dnia urodzin wybitnego ukraińskiego poety, tłumacza Wasyla Mysyka. Lecz chyba największym, najdonioślejszym rezultatem tego niezapomnianego spotkania było nie tyle przyjęcie tych ważnych dokumentów, co ciepło ludzkich spotkań, wymiana nowych książek, świeżych numerów czasopism, porozumienie o przyszłych dniach literatur, wspólne przeprowadzanie dekad, prezentacji, wydawanie antologii. Zatem na drodze twórczego jednoczenia pisarzy krajów Europy i Azji Kijów zrobił pierwsze kroki. Przed nami — wielka droga poszukiwań, odkryć, wzajemnego zrozumienia i tworzenia.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
niekonwencjonalną grafikę w drewnie. Jest to płaski grawerunek w pozytywie, u podstaw którego leży soczysta czarna kreska. Odbitki wykonuje się z desek, grawerując obraz w negatywie. Mistrz wykonał oryginalne ryciny na 30 deskach, z których w domu ma tylko kilka — resztę eksponuje się w salach wystawowych Narodowej Akademii Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Ukrainy. Specjalnie przygotowane deski są znacznych rozmiarów: „Jan Teolog” (162x144 cm), „Hosanna” (166x146 cm), „T. Szewczenko: Powstańże, Boże, sądź ziemię i ludzi przewrotnych” (163x89 cm). Dla porównania — 14 rycin Albrechta Dürera do Apokalipsy, wykonanych w drewnie między 1496 a 1498 rokiem, miało wymiary 395x285 mm. Jednak o ile wybitny niemiecki artysta był zainteresowany powielaniem swoich dzieł, o tyle Jarosław Hładkyj ma inny cel. Grawerując swoje deski, nie dąży do powielania swoich prac, ponieważ dzięki nowym technologiom — komputerowi i zdjęciom cyfrowym — ryciny dowolnego rozmiaru można rozpowszechniać w wielu egzemplarzach. Niepowtarzalna filigranowa technika, wyrazistość obrazu pozwalają bez zbędnych strat powiększać dzieło graficzne nawet do rozmiarów monumentalnych paneli, które zdobią place miast podczas świąt. W razie potrzeby rycinom można nadać kolorystykę. Mistrz wykonuje rzeźbienie na desce w pozytywie, czyli nie do druku. Jest to jakby rysunek tylko w jednym egzemplarzu. Pierwsze zapoznanie kijowian i gości stolicy ze swoimi dziełami Jarosław Hładkyj rozpoczął od ekspozycji w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki, później w Narodowej Akademii Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Ukrainy, Domu Naukowców i ponownie w gościnnych salach akademii. One i teraz inspirują kursantów oraz odwiedzających akademię do dobrych uczynków. Być może obcowanie z zadziwiającymi drzeworytami mistrza w środowisku, które kształtuje charakter, usposobienie człowieka, pozostawi głęboki ślad w podświadomości i będzie kierować zachowaniem już dojrzałego człowieka. Działalność artystyczna ma swoje korzenie w wewnętrznej potrzebie przekształcenia emocji w ruch, w twórczość. A każda głęboka emocja to przede wszystkim pragnienie zrobienia komuś czegoś przyjemnego, czyli jest to miłość. Tak, w 2005 roku Jarosław Hładkyj wygrawerował w drewnie portrety prezydenta Wiktora Juszczenki i swojego ziomka — lwowskiego gubernatora Petra Olijnyka oraz podarował im je. W tamtym czasie artysta już dał się poznać jako doświadczony grafik, choć z wykształcenia jest inżynierem-geodetą. Jarosław Hładkyj, z jego pasją do sztuki wysokiego stylu, wciela w życie pragnienie, by majestatycznymi obrazami budzić dusze ludzi, odrywać je od codzienności. Wspomnijmy choćby jego wykwintne ryciny, które wysławiają tematy macierzyństwa: „Zabawy miłość amurów” (1995), „Błogosławieni czystego serca” (1992), kobiece wizerunki według motywów „Eneidy” (1997), „Poezja miłości” (2000), „Owoce miłości” (2001) i inne. Ta zdolność Jarosława Hładkyja do ostrej dyferencjacji obrazu, do stereoskopowej objętości w przedstawieniu osobowości portretowanego zrodziła różnorodność jego rozwiązań portretowych. Wśród nich „Madonna della Sedia” (1981), „Jan Teolog” (1999), „T. Szewczenko: Powstańże, Boże, sądź ziemię i ludzi przewrotnych” (2001), „Puszkin w Ogrodzie Letnim” (2003), portrety Wiktora Juszczenki i Petra Olijnyka (2004), „Mykoła Hohol” (2005), „Ołeksandr Dowżenko” (2006). Zdolność nadania każdemu portretowi czegoś szczególnego osiągana jest nie tylko kosztem celowego budowania indywidualnej konstrukcji obrazu, która dyktuje sposób wykonania, ale także kosztem wirtuozowskiego władania językiem graficznym. Rok 2007 oznaczał się stworzeniem drzeworytu Krystynopolskiej Cudownej Ikony Matki Bożej (rozmiar 1,2x0,75 m), znanej ze swojej przychylności dla wiernych. Przed nami niezwykle uduchowiony obraz ziemskiej ukraińskiej kobiety z boskim niemowlęciem. Luksusowy strój ukoronowanej Bogurodzicy nie przyćmiewa wrażenia niezwykle wyrazistych, mądrych oczu, które promieniują wzruszeniem i niepokojem, zmuszają do zastanowienia się nad własnym życiem, zachowaniem, dotykają najdelikatniejszych strun ludzkiej duszy. Mistrzowska graficzna czystość linii, nasycenie i bogactwo stroju, staranne odtworzenie ozdób i klejnotów — wszystko pracuje na obraz, w którym na zawsze połączyły się historyczna wartość ikony i głęboka duchowość. Jarosław Hładkyj jest kontynuatorem tradycji grawerów XVIII i XIX wieku, którzy dość rzadko grawerowali własne kompozycje twórcze, ich ryciny tworzone były według dzieł malarskich w celu ich popularyzacji. Na wykonanie jednej pracy grawer poświęcał kilka lat. W żadnej pracy mistrza nie ma chaotycznego rzeźbienia, głębokość rowków jest różna, dlatego czarno-biała rycina w zależności od światła i cienia oddaje wszystkie odcienie i kolory oraz nabiera objętości form. Każda nowa deska to zastosowanie nowej techniki, dlatego Hładkyj ciągle jest w poszukiwaniu, dostosowuje się do właściwości drewna i narzędzia, które sam stale udoskonala. Jego kompozycje to nie po prostu kopie, to coś, co mistrz najpierw nosi w sobie, przemyśli wszystkie szczegóły i obowiązkowo przeanalizuje duchowy świat portretowanego.
Maschinelle Übersetzung
Petro NESTERENKO, kandydat nauk o sztuce Kilka dekad temu każda ilustracja dokumentalna zaczynała się od artysty-rysownika, a kończyła na artyście-grawerze, który przenosił rysunek na język grawerunku w drewnie, miedzi lub kamieniu. Na początku XX wieku wirtuozi grawerunku w drewnie z imponującym kunsztem wycinali na desce palmowej lub brzozowej rysunki kreskowe bądź tonalne kopie obrazów. Starali się jak najdokładniej oddać bryłę, perspektywę powietrzną i tonalność światła oryginału. Ta armia grawerów nie zniknęła całkowicie, jednak zachował się, że tak powiem, „wyższy” skład oficerski, a szeregowi mistrzowie reprodukcji przeszli na emeryturę. I nie jest to dziwne, wszak dzisiaj żaden rodzaj grawerunku — ani akwaforta, ani mezzotinta, ani ksylografia — nie jest w stanie konkurować z postępem technicznym i jego imponującymi możliwościami. Komputer zniwelował taką, wydawałoby się, wieczną dziedzinę sztuki, jaką jest grafika książkowa. Ale dzisiaj w różnych technikach graficznych wciąż pracują poszczególni mistrzowie. Jest artysta, który nie chce być podobny do innych. Swego czasu Jarosław Hładkyj z miasta Czerwonograd na Lwowszczyźnie odkrył dla siebie sztukę grawerunku w muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie. Na zawsze urzekły go akwaforty, wykonane na motywach dzieł Rembrandta. Początkowo zafascynował się kopiowaniem, za przykładem dawnych rytowników, malarstwa Rubensa i Rafaela, grafiki G. Doré, F. Konstantinowa i A. Bazylewycza, stosując
Maschinelle Übersetzung
Wasyl WOŹNIAK
Perejasław-Chmielnicki słynie nie tylko ze swojej bogatej historii, lecz także z dużej liczby muzeów. Jedno z największych, położone na peryferiach miasta, to skansen architektury ludowej i obyczajowości Środkowego Naddnieprzańskiego Regionu, należący do Narodowego Historyczno-Etnograficznego Rezerwatu „Perejasław”. Na terenie rezerwatu, a jest to około 33 hektarów, skupiono ponad tuzin muzeów, a także odtworzono chaty i dwory reprezentujące wsie Perejasławszczyzny. Oprócz muzeów można tu zobaczyć i odwiedzić (bezpłatnie) podwórza kapłana, garncarza, olejarza, farbiarza, tkacza, stolarza, biedaka, wdowy, bezrolnego itp. Narodowy Historyczno-Etnograficzny Rezerwat znajduje się na dawnym cmentarzu żydowskim, dlatego odwiedzenie muzeum znanego żydowskiego pisarza Szolema Alejchema, który, nota bene, urodził się w Perejasławiu, każdy turysta uważa za punkt honoru. Szczególnej uwagi zasługuje muzeum „Ukraiński ręcznik”, w którym wystawiono znaczną kolekcję ręczników Słobożanszczyzny z XIX–XX wieku, o najrozmaitszym tkactwie: bawełnianym, konopnym, lnianym. Len jest jedną z najdawniejszych roślin uprawnych, które hodowano na naszych ziemiach jeszcze w epoce przedchrześcijańskiej. Konopie nasi przodkowie zapożyczyli od Irańczyków. Wełnę owczą i tkaniny wełniane wspomniano w zabytkach literackich XI wieku. Pozostałości wełnianych i lnianych tkanin często znajdują archeolodzy, rozkopując mogiły dawnych słowiańskich pochówków na terytorium Ukrainy. Większość ręczników odzwierciedla sztukę haftu wschodniopołtawskiego regionu, tzn. charakteryzuje ją haft w kolorze czerwonym, który tylko na niektórych eksponatach przesycony jest czarnymi konturami. Ręczniki prezentowane na wystawie wyhaftowano różnymi technikami, m.in. połtawskim gładkim ściegiem, znanym na całej Ukrainie. Nim haftowano jedwabiem ryzy cerkiewne, przedmioty użytku codziennego i odzież szlachty. Ten haft najczęściej jest ciemnoczerwony. Haft połtawskim gładkim ściegiem czasem obwodzi się obrysami tego samego koloru. Ta technika przypomina ścieg uprzykrip. Różnica polega na tym, że nastelenie i przesiągi wyszywa się tą samą nicią, nastelając od lewej do prawej i przekłuwając od prawej do lewej. Połtawską mereżkę wykonuje się techniką uprzykrip. W tym celu wyciąga się nici z płótna. Wyszywa się wzdłuż krawędzi mereżkę-patyczek, a następnie główną część środkową. Całą pracę wykonuje się białą nicią. Zdumiewają ornamenty ręczników, wśród których najjaśniejsze to drzewo życia, geometryczne i stylizowane roślinne. Z ukraińskiego chłopskiego lnianego płótna do dziś chętnie szyje się męskie koszule i kobiece suknie nie tylko na Ukrainie, lecz także za granicą.
Odwiedzając rezerwat, nie pominiemy także muzeum transportu lądowego, gdzie można zobaczyć unikatowe eksponaty XX wieku: szaraban, taczankę, linijkę, bezтarkę, hrabarkę i wiele odmian sań. Środki przemieszczania się wskazywały na stan gospodarczy i wpływały na sposób życia oraz codzienność naszych przodków. Na Ukrainie przez stulecia istniała gęsta sieć szlaków transportowych — wodnych i lądowych. Już w XVI–XVIII wieku ukształtowały się główne szlaki lądowe: tak zwany Muraweński, czyli Solny, łączący Ukrainę z Krymem; na Lewobrzeżu — Romanowski, Sahajdaczny, Hetmański i Ukraiński. Ten ostatni prowadził do Moskwy. Głównymi środkami transportu Ukraińców od najdawniejszych czasów były sanie i wozy. Do przewozu zboża używano bezтarek — wozów z deskowym prostokątnym pudłem (skrzynią), zwężającym się w dolnej części i rozszerzającym ku górze. Zbliżone kształtem nadwozia do bezтarki były hrabarki, w których przewożono piasek, ziemię, tłuczeń, czasem węgiel. Skrzynie i beczki w południowych miastach, zwłaszcza w Odessie, przewożono na biendiukach — wozach o szerokich płaskich nadwoziach. Do szybkiego przemieszczania się natomiast używano lżejszych i wygodniej wyposażonych wozów — linijek, taczanek. W muzeum znajduje się wóz strażacki, przeznaczony do gaszenia pożarów. Nawiasem mówiąc, taczankę, która pojawiła się najpierw na południu Ukrainy, szeroko stosowano podczas wojny domowej. Na wystawie eksponowane są również sanie wyjazdowe i sanie z daszkiem. Swoją unikatowością robi wrażenie memorialne muzeum Mykoły Mykołajowicza Benardosa — rosyjskiego uczonego i wynalazcy pierwszego na świecie spawania łukiem elektrycznym. W Perejasławiu są także muzeum ukraińskich obrzędów i zwyczajów, muzeum pszczelarstwa, muzeum sztuki ludowo-użytkowej, muzeum pokojowego opanowania kosmosu, muzeum chleba i inne. Perejasławski rezerwat w porównaniu z podobnym muzeum pod gołym niebem we wsi Pyrohiw w obwodzie kijowskim bez wątpienia wygrywa powierzchnią i liczbą eksponatów, czystością, zadbaniem, a oczywiście liczbą muzeów.
Maschinelle Übersetzung
W rękach trzymam czasopismo kulturoznawcze „Kroniki”. Jest to tematyczny kwartalnik, który pojawia się w ukraińskiej przestrzeni pod różnorodnymi okładkami. Almanach obejmuje kilka kierunków koncepcyjnych: ukraińską kulturę regionów, ukraińską kulturę w kontekście europejskim i światowym oraz wybitne osobistości. Tym razem mamy „Dniepropietrowsk: wymiary historycznego losu”. Redaktor naczelny almanachu Jurij BURIAK opowiada…
— Wszystko zaczęło się jeszcze przed niepodległą Ukrainą. Entuzjazm pierestrojki, morze informacji, które przez długi czas były zamknięte… Wtedy właśnie zrodziła się idea „Ukraińskich propylejów”, czyli kompleksowych kierunków wydawniczych: poezja, literatura przekładowa, proza, pamiętnikarstwo… Z czasem zaproponowałem wydawanie nie serii książek, a czasopisma kulturoznawczego. Wzorem było „Nasze nasledije” — wszechzwiązkowy popularny magazyn. Dążyliśmy do stworzenia czegoś podobnego. Tak pojawiły się „Kroniki”. W tamtym czasie za tym projektem kulturoznawczym stał znany człowiek mediów, pan Kiczihin. — Dość dwuznaczna postać… — Właściwie to jest to, co nazywam „ponad barierami”. Czyli jeśli do dobrej sprawy potrzebne są środki, to jest mi obojętne, skąd one pochodzą i kto je daje — to wszystko ukraińskie pieniądze. Wystarczająco popracowaliśmy. Ni mniej, ni więcej — 15 lat… Biblioteka Parlamentarna przygotowała bibliografię „Kronik” na nie mniej niż trzysta stron. — Ostatnie „Kroniki” są o Dniepropietrowsku. Proszę opowiedzieć o koncepcji tego wydania, jego zawartości, ujęciu historycznym, uszczegółowieniu współczesnego procesu kulturoznawczego… — Zdaje się, że Garri Kasparow mówił o szachach jako o modelu życia. Ja sparafrazowałbym tę tezę: poezja jako model życia. Właśnie ten model nakłada się na „Kroniki”. Bo czym jest poezja? To przede wszystkim uniwersalność. Zatem „Kroniki” to historiografia, językoznawstwo, kulturoznawstwo, religioznawstwo, pamiętnikarstwo, traktaty artystyczne. I oczywiście sama poezja. Wrócę nieco w przeszłość, aby czytelnicy „Słowa Proświty” lepiej zrozumieli, czym są „Kroniki”. Koncepcja czasopisma obejmuje kilka kierunków: ukraińską kulturę regionów, ukraińską kulturę w kontekście europejskim i światowym oraz wybitne osobistości. Zrobiliśmy „regionalne” wydanie o tysiącletniej kulturze Krymu, wyszło czasopismo o Czerkaszczyźnie. Potem był dwutomnik „Kijów — ziemia święta”. Zrealizowaliśmy projekt o tysiącletnim kontakcie Ukrainy i Francji: związki dynastyczne, ukraińsko-francuskie doświadczenia czasów wojny wyzwoleńczej Bohdana Chmielnickiego, ukraińscy artyści we Francji, Archypenko w Paryżu. Jesteśmy dumni z naszego ukraińsko-czeskiego czasopisma, w którym chyba po raz pierwszy opowiedzieliśmy o wybitnym polityku i humaniście XX wieku Tomaszu Masaryku. To właśnie on uratował ukraiński intelekt, bo po bolszewickim przewrocie i totalnym terrorze przygarnął naszą inteligencję w Pradze, dał jej możliwość pracy i rozwoju. Za trzytomowe wydanie o tysiącletnich związkach Ukrainy i Gruzji ja oraz autorzy projektu otrzymaliśmy najwyższe odznaczenie od rządu Gruzji — „Order Honoru”. I wreszcie trzeci kierunek — wybitne osobistości. Jeden numer w całości był poświęcony Wołodymyrowi Wernadskiemu, jak powiedziała Ołena Opanowycz, największemu intelektualiście XXI wieku. Z czasem ukraiński czytelnik miał możliwość dowiedzieć się więcej o założycielach życia monastycznego i zakonu wielebnych ojców naszych Antoniego i Teodozjusza. Bo czym jest życie klasztorne na Ukrainie? To była cytadela ukraińskiej duchowości, gdzie koncentrowało się całe dziedzictwo kulturowe: muzyka, malarstwo, architektura… Potem był numer poświęcony metropolicie Piotrowi Mohyle. Właściwie to tylko w dwóch słowach o tym, co zrobiono, jako przedmowa do dniepropietrowskich „Kronik”. Ten numer planowano jeszcze 15 lat temu i dobrze, że wtedy go nie wydaliśmy, bo pojawili się nowi, niezwykle interesujący autorzy i materiały. A także przyszli „nowi ludzie” ze wschodu. Z ich pomocą wydaliśmy „Dniepropietrowsk: wymiary historycznego losu”. — Chyba ten numer jest na czasie… Przecież o Dniepropietrowsku powstały niedobre mity. Jakoby to miasto było nie tylko wschodnią prowincją, ale i złą wschodnią prowincją… Antyukraińskie miasto… — Nigdy tak nie myślałem. Jak może być antyukraińskim miasto, w którym był ośrodek kozackiego życia? Miasto, obok którego znajduje się kozacki klasztor, nazywany w ludzie „kozacką Jerozolimą”. Miasto, osiemdziesiąt kilometrów od którego położona jest sławna Petrykiwka, znana na cały świat ze swojego malarstwa. Miasto, które dało Ukrainie historyka Dmytra Jawornyckiego, klasyka historiografii Dmytra Doroszenkę, profesora Uniwersytetu Praskiego Wasyla Bidnowa, księgarza Jewhena Wyrowego, sławnych uczestników zmagań wyzwoleńczych Izaaka Mazepę, braci Mazurenków, których dzieci również stały się wybitnymi artystami. Hala Mazurenko, wybitna poetka i malarka, niedawno zmarła w Londynie. Hałyna Mazepa rozsławiła swoim malarstwem Wenezuelę. To wszystko Dniepropietrowsk. A wokół — Chortyca, Czortomłyk, Bazawłuk, Kilczeń, Samara… — Nikt przecież nie sprzecza się, że cała Ukraina może być dumna z ludzi, którzy tam wyrośli i pozostawili potężne dziedzictwo… Ja o czymś innym… Czy przeszłość Dniepropietrowska może być dzisiaj siłą życiodajną dla niego samego? Jak teraz czuje się jego kultura? Przecież o tym, że miasto jest zrusyfikowane, nie będzie Pan dyskutował? — Oczywiście, to była celowa polityka. Sam uczyłem się w rosyjskiej szkole. Ale kultura to rzecz niezniszczalna. I to nie jest tylko poetycki obraz. Przy pewnym wsparciu informacyjnym wiele można przywrócić. Przede wszystkim pamięć historyczną, ludzką świadomość i godność. Kiedy wyjeżdżałem z Dniepropietrowska, wydawało się, że jestem ostatnim z Mohikanów. A dzisiaj, wracając do rodzinnego miasta, spotykam o wiele więcej świadomych ukraińskich intelektualistów i patriotów. — Panie Juriju, wiem o Pana pieczołowitości wobec Dniepropietrowska i o tym, że zalicza Pan go do tak zwanych miast gwiezdnych. Czyli tych, które wnoszą istotny wkład w formowanie państwa… Ale czy nie zawodzi takie „nieznaczące” radzieckie imię? — Wypowiadając Dnie-pro-pietrowsk, mam na myśli nie rewolucjonistę Pietrowa, a pisarza Wiktora Pietrowa… — Tajemniczego Pietrowa-Domontowycza? — Tę wersję o jego tajemniczości na wszelkie sposoby neguje największy ukraiński intelektualista XX wieku Jurij Szewelow. Zdaje się, że w drugim tomie jego wspomnień „Ja—mnie—mnie” opowiada o tym, jak porwano Pietrowa z Monachium, kto go porywał i jaka była motywacja tego porwania. Szewelow uważał, że ten człowiek nigdy nie mógł być ani czekistą, ani enkawudzistą, ani agentem. — Panu pewnie bolało, gdy podczas ostatnich kampanii wyborczych wypłynął ów podział „zachód—wschód”?
— To bardzo niesprawiedliwe, by tak dzielić kraj. Oczywiście, to brudne technologie polityczne, polityczny cynizm, który może drogo kosztować. Rozerwać jest łatwo, a zszyć trudniej. Ale jestem przekonany, że prawdziwa sztuka i prawdziwa kultura są niezależne. Zwłaszcza w mieście, które ma natchnienie do rodzenia geniuszy. Miasto Mychajła Jangela i Pawła Zahrebelnego, Wałeriana Pidmohylnego i Wadyma Sydura, Olesia Honczara i Mili Jovovich… A ilu sławnych artystów wyszło z jego penatów! Hłuszczenko, Borodaj, Kałasznyk, F. Humeniuk, tegoroczny laureat Nagrody Szewczenkowskiej Borys Płaksij… A inżynierowie, architekci… Rozproszeni po całym świecie… — Na początku naszej rozmowy wymienił Pan wiele projektów wydawniczych. Gdzie ukraiński czytelnik może je znaleźć? — Byłem zdziwiony, kiedy los rzucił mnie do Kanady i na Uniwersytecie w Toronto zobaczyłem cały zestaw „Kronik”, z wyjątkiem kilku wydań. Prenumerują nas europejskie uniwersytety, które mają wydziały slawistyki, wielkie biblioteki… A nasz czytelnik… Coś można znaleźć w „Naukowej dumce”. Wiecie przecież, co stało się z systemem dystrybucji książek! Jest zrujnowany. Wydawcy zostali pozostawieni sami sobie i przeżywają, chyba dzięki zwierzęcym instynktom. Intuicyjnie wiedzą, skąd czekać „najazdu”… Trzeba mieć silną wolę, by zajmować się tą sprawą. Ale kiedy uświadamiasz sobie, że poezja to model życia, to staje się łatwiej nieść ciężar codzienności. W tym kulturotwórczym ekstremum nabyłem jeszcze jedną ważną cechę: stałem się prawdziwie wierzącym człowiekiem. Kiedy pracowałem nad książką o Piotrze Mohyle oraz sprawiedliwych Antonim i Teodozjuszu, czułem ich wsparcie. — Wybaczy Pan tak przyziemne pytanie, ale czy ma Pan finansowy zwrot z projektów wydawniczych? — Kiedyś moi przyjaciele-biznesmeni, którzy pomagali na początku mojemu wydawnictwu, zapytali o coś podobnego: czy wrócą pieniądze, które włożyli w projekt wydawniczy… I odpowiedziałem, że gdybym handlował mazutem albo winił, albo wydawał „czarnuchę”, wtedy miałbym zysk finansowy… Ale wtedy moje życie byłoby pozbawione sensu… Rozmawiała Ulana HLIBCZUK
Maschinelle Übersetzung
O. SEREBRIAN, sekretarz naukowy Czerniowieckiej Obwodowej Biblioteki Naukowej im. M. Iwasiuka, H. ZASŁAWEC, korespondent gazety obwodowej „Bukowynśke wicze”. Rok 2007 został ogłoszony przez Prezydenta Ukrainy W. Juszczenkę Rokiem Książki Ukraińskiej. Minęło już 9 miesięcy — trzy czwarte wyznaczonego czasu, można by się cieszyć z tak ważnej dla ukraińskiej społeczności sprawy. Jednak jeśli dokładniej przyjrzeć się wszystkim składowym, które powinny zapewniać sukces tej inicjatywy, robi się nieco przykro. Być może ktoś z autorów, których dzieła w tym roku wyszły drukiem, czuje się komfortowo, trzymając w rękach świeżutką, pachnącą farbą drukarską książkę, ale mimo wszystko pojawiają się wątpliwości co do ich pełnego zadowolenia. Bo czy jest gdzieś na świecie choć jeden pisarz, który pisałby tylko dla siebie? A teraz wyobraźmy sobie: czy nawet hipotetyczna różnorodność gotowej produkcji drukowanej w księgarniach przyniesie pożądane skutki, czy ucieszy duszę autorów, gdy ich praca, ich potencjał intelektualny, zakumulowany w książce, tam, na półce księgarskiej, pozostanie? No, nabędzie książkę wąskie grono miłośników książek, osiądzie ona w prywatnej kolekcji i nikt więcej nie przewróci tych stron, w które włożono tytaniczną pracę. Nawet jeśli pewna część książek trafi do zbiorów bibliotecznych z wydawnictw jako egzemplarz obowiązkowy, traci się operatywność, aktualność informacji. Ci, od których zależy skrócenie drogi książki do czytelnika, zapominają o jednej prostej rzeczy, w istocie — prawdzie: książka powinna być wydarzeniem w życiu czytelnika, a nie w życiu autora. Wszyscy lubią powtarzać powiedzenie: „Kto posiada informację, ten posiada świat”, — jednak mało kto dokłada praktycznych starań do przybliżenia tej upragnionej informacji. A poza tym nieubłaganie nadchodzi czas przejścia do nowoczesnego spojrzenia na dynamikę obsługi bibliotecznej na przecięciu kategorii ekonomicznych i duchowych. Kiedy u nas aktywnie imituje się działalność wokół ukraińskiej książki, sąsiednia Rosja, wielokrotnie oskarżana o odciąganie z Ukrainy najlepszych umysłów i talentów, rozwinęła prawdziwą walkę o własną przyszłość książkową. Pod koniec 2006 roku w kraju zakończono opracowanie Narodowego programu wspierania i rozwoju czytelnictwa, utworzono Międzyregionalne Centrum Współpracy Bibliotecznej. Przedstawicielstwo Komitetu Społecznego ds. Wspierania Rozwoju Bibliotek w Rosji robi wrażenie: szef — przewodniczący Dumy Państwowej Zgromadzenia Federalnego Federacji Rosyjskiej B. Gryzłow, pełnomocny przedstawiciel Rządu Federacji Rosyjskiej w Dumie Państwowej O. Łoginow, przewodniczący Izby Obrachunkowej Rosji S. Stiepaszyn, prezydent Bibliotecznego Zgromadzenia Eurazji W. Fiodorow, inni specjaliści i gubernatorzy. Czytając ponownie nazwiska i stanowiska członków komitetu, wierzysz, że zrozumienie problemu intelektualnej przyszłości państwa, sformułowane w Programie, to „ostra życiowa konieczność, ponieważ sytuacja z czytelnictwem jest systemowym kryzysem kultury czytelniczej”. A kiedy aktualność problemu zrozumieją u nas? I kiedy biblioteki przestaną być żebrakami u sponsorów, autorów i wreszcie u czytelników? Czym gorszy jest ukraiński czytelnik od rosyjskiego? I czy apoteozą ogłoszonego Roku Książki Ukraińskiej nie stanie się poezja Mykoły Petrenki „Śmierć czytelnika”, wydrukowana w „Literaturnej Ukrainie” z 19 kwietnia 2007 roku: Nie trzeba książek — są jeszcze jakieś gazety, Jakieś broszury… Więc w czym jest sedno? Umarł czytelnik!.. Niosą wieńce poeci, Niosą wieńce prozaicy, niosą.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
interakcji między nimi, które są zaprogramowane, „zapisane” w matrycy próżniowej. Dlatego we Wszechświecie nie ma nic przypadkowego: pojawienie się Układu Słonecznego, Ziemi i życia na niej, świat roślinny i zwierzęcy, człowiek — to skutek absolutnie prawidłowego procesu, a nie przypadkowego zderzenia atomów cząsteczek i „doboru naturalnego”. Jak wiadomo, podstawą żywego organizmu są białka, zbudowane z aminokwasów. Otóż prawdopodobieństwo przypadkowego powstania choćby najprostszej cząsteczki białka wynosi 1:10113. Każde zdarzenie, którego prawdopodobieństwo wynosi 1:1050, matematycy odrzucają jako nieistniejące. Zauważmy, że mowa jest tylko o jednej cząsteczce białka, a w najprostszym organizmie jest ich tysiące. W Kosmosie panuje absolutna precyzja i celowość ruchu, gdyby jej nie było, nasza Ziemia nie mogłaby ani powstać, ani istnieć. Według danych geofizyków istnieje ona już miliardy lat i logika naukowa nie daje żadnych podstaw, by sądzić, że kiedyś może zniknąć… Nasze wyobrażenia o świecie bez koncepcji Stwórcy to nonsens. To tak, jakby na przykład z wzoru Plancka E=hν usunąć wielkość „h”. Albo we wzorze Einsteina E=mc2 „c” nie podnieść do kwadratu. Zrozumiałe, że wtedy tymi wzorami nie można byłoby się posługiwać, ponieważ nie odzwierciedlałyby one realnego świata. Zatem Bóg jest taką samą rzeczywistością jak świat materialny, a prawa moralne ze swej istoty są odkryciami, w wyniku których wyobrażenia człowieka o przyrodzie i świecie zmieniały się. Teraz, po naukowym odkryciu Boga, zmieniają się one radykalnie. Fundamentalną właściwością Wszechświata jest jego celowy rozwój, twórczy proces Boga-Natury, a historia nauki to historia poznawania tego procesu. Droga tworzenia świata biegnie od Stwórcy do człowieka, a droga poznania — od człowieka do Stwórcy. Poznając Wszechświat, poznajemy prawa procesu twórczego, wolę Boga. Stwórca i Wszechświat, materia i duch — są jednością. Do stworzenia człowieka wektor rozwoju Wszechświata całkowicie zależał od Boga, a po pojawieniu się bogopodobnego twórczego człowieka stał się on skutkiem współtworzenia Stwórcy i człowieka. Ludzkość staje się potencjalnie potężną siłą geoplanetarną, która może przekształcić Ziemię w kwitnący ogród — Królestwo Boże i może zniekształcić ją tak, że stanie się niezdatna do życia. Nie my, ludzie, planujemy i budujemy świat — robi to Stwórca, a naszą misją jest zrozumieć Jego zamiary, wolę, prawa i stać się wykwalifikowanymi pomocnikami, czyli współtwórcami. Wiara to pewność istnienia niezmiennych praw fizycznych i moralnych, które leżą u podstaw budowy świata. Razem stanowią one system wartości. To właśnie on powinien stać się nadrzędnym. Obiektywna rzeczywistość wymaga syntezy religii i nauki, mistycznego i racjonalnego, kosmicznego i ludzkiego. Jeśli z tego punktu widzenia spojrzeć na świat, to można pomyśleć, że ludzkość oszalała, stała się wolna od Boga i zmierza nie wiadomo dokąd. W budowie nowego państwa — państwa trzeciego tysiąclecia — musimy wychodzić z założenia, że epoka niewiary bezbożnego technokratycznego niemoralnego społeczeństwa zakończyła się, a na jej miejsce przychodzi epoka duchowo bogatego, moralnie czystego i fizycznie zdrowego społeczeństwa. Misją Ukrainy jest dokonanie światopoglądowego duchowego przełomu, przezwyciężenie bezduchowości, niemoralności i przebicie się w kosmos Wyższego Rozumu, moralności, Prawdy. Naród, który pierwszy uzna prawa, normy i zasady Stwórcy oraz zacznie żyć zgodnie z nimi, zademonstruje ludzkości zdumiewające osiągnięcia we wszystkich sferach życia — nauce, polityce, gospodarce, kulturze. badacz — profesor J. J. Hrynewycz), Wojskowo-Medycznym Zarządem Służby Bezpieczeństwa Ukrainy (odpowiedzialny badacz — prof., członek korespondent AMN M. P. Zacharasz). Zezwolenie na praktyczne zastosowanie wydała komisja ds. etyki Ministerstwa Ochrony Zdrowia Ukrainy. Planują rozszerzyć geografię leczenia chorych onkologicznie na całą Ukrainę, a co najważniejsze — pracować dalej na przyszłość państwa, gdyż preparat posiada jeszcze takie cudowne właściwości, jak potężna ochrona przed rozwojem patologii oraz wzmocnienie układu odpornościowego u dzieci, które urodziły się od użytkowników. A dozowane terapeutyczne stosowanie preparatu pozwala oszczędzać siły życiowe, które każdy człowiek wydaje na walkę z wirusami, czyli na utrzymanie własnej wielomilionowej armii „komórek-zabójców”. To, że preparat może dawać odpór nowotworom w czwartym stadium rozwoju choroby, zdziwiło samych naukowców. Faktycznego rezultatu do dziś nie potrafią wyjaśnić językiem logiki naukowej. Twórcy nie są lekarzami, ale wykształconymi ludźmi, którym przyszło studiować także medycynę. We współpracy z medykami zrodziło się rozwiązanie, by przywrócić i opatentować ten wynalazek na Ukrainie. „Niech do nas jedzie cały świat, a my pomożemy wszystkim, którzy tego potrzebują. Tak będzie kiedyś… A teraz „Orion” jest potrzebny tutaj” — mówi mój rozmówca Ołeh Żukowski. Neurochirurg Wołodymyr Rozumenko, jeden z najbardziej utalentowanych ukraińskich praktyków, mówi, że guzy mózgu leczą tylko za granicą i kosztuje takie leczenie setki tysięcy dolarów. Często zapraszają go na operacje do różnych krajów, ale najtrudniejsze operacje z pojawieniem się „Orionu” można z powodzeniem przeprowadzać tutaj. A Prezydent Ukraińskiej Akademii Oryginalnych Idei Stepan Bołoteniuk dodaje: „Oryginalne idee nie mają analogów i praktycznego potwierdzenia wyników. W tym przypadku mowa o naukowej sensacji stulecia i nadziei ludzkości na uzdrowienie z najcięższej choroby — raka”. P.S. Od redakcji. Tygodnik „Słowo Proświty” prosi, aby nie zwracać się do redakcji z prośbami o pomoc w zakupie leków oraz po inne informacje dotyczące preparatu „Orion”.
Maschinelle Übersetzung
HIPOTEZA Anton DUSZEJKO, kandydat nauk biologicznych, Wołodymyr DUSZEJKO, kandydat nauk chemicznych Słowniki języka definiują słowo „wiara” jako przekonanie, pewność co do kogoś lub czegoś. W tym artykule mowa będzie o wierze w rzeczywistość Stwórcy i uznaniu Go za fakt naukowy. Według danych nauki istnieje siedem poziomów rzeczywistości. Poziomy od pierwszego do czwartego są dobrze znane z fizyki ze szkoły średniej: ciała stałe, ciecze, gazy, plazma. Piąty poziom to próżnia fizyczna, w której formują się atomy, cząsteczki i materia w trzech stanach skupienia. Ale nawet ten poziom nie jest początkiem wszechświata. Istnieje jeszcze tak zwane pierwotne pole torsyjne — szósty poziom i wreszcie siódmy poziom, który umownie nazwano „Absolutną Nicością”. Nazwa nie jest przypadkowa. Jeśli dla każdego poziomu rzeczywistości, aż do pierwotnego pola torsyjnego włącznie, można napisać sensowne równania (opisać ich właściwości), to siódmy poziom współczesna fizyka i współczesna matematyka opisuje równaniami, które mają postać pary tożsamości 0≡0 (1); 0≡0 (2). Pierwsza tożsamość dotyczy prawa zachowania energii, druga — pędu. Fizycy nie mogą wyciągnąć żadnych wniosków co do tego, jakie właściwości posiada ta rzeczywistość. Zatem na siódmym poziomie rzeczywistości kończy się fizyka i zaczyna metafizyka. Możliwość fizyki poznania siódmej rzeczywistości jest równa zeru. A przecież to właśnie ona tworzy wszystko, co nazywamy Wszechświatem. W Biblii o tej rzeczywistości powiedziano tak: „Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga i Bogiem było Słowo”. Jeśli przetłumaczyć to stwierdzenie na język fizyki, oznacza ono matrycę tego, co możliwe. Zatem Bóg to Duch Twórczy. Sam proces twórczości fizycy opisują tak: próżnia fizyczna, a tym bardziej Duch, który jest o dwa poziomy wyższy od niej, wypełniają całą nieskończoną przestrzeń Wszechświata. Wszechświat posiada właściwości holograficzne. I każdy punkt Wszechświata zawiera informację o całym Wszechświecie. Dlatego wszystkie typy materii (od pierwszego do szóstego) i wszystkie rodzaje jej oddziaływań są z góry określone — i możliwe są tylko te elementy, substancje nieorganiczne i organiczne, oraz te oddziaływania. Lesia SAMIŁENKO Mówią, że nazwę preparatu „Orion” setki uzdrowionych ludzi wymawiają ze szczególną czcią. Przecież każdemu z tych, których skazano na śmierć, przedłużył on zdrowe i pełnowartościowe życie. Twórcy opowiadają: wszystko, co działo się z nimi przez wiele lat pracy nad preparatem, można wyjaśnić jedynie mistycznym zbiegiem okoliczności. A już teraz uznanie „Orionu” za lek wynaleziony na Ukrainie jest ich zasadniczą postawą obywatelską. Do prasy zwracają się, aby nadać rozgłos faktom, które dzisiaj mają realne potwierdzenie. Preparat nie powinien być lekiem dla wybranych, chociaż jego koszt jest dość wysoki. Oto kosztem tych, którzy mają za co leczyć się „Orionem” (obcokrajowców, oligarchów itp.), będą leczeni wszyscy, którzy nie mają możliwości płacić za leki setki tysięcy… JAK ZE ZWYKŁYCH CHŁOPAKÓW ZROBIĆ SUPERSOŁDATÓW? Właśnie takie zadanie otrzymali naukowcy wojskowi kilkadziesiąt lat temu. I w rezultacie niezwykle skomplikowanych prac chemicznych i matematycznych pojawił się nowy preparat „Orion”. Początkowo sprawdzano go na sportowcach, którzy w ciągu dwóch miesięcy zademonstrowali zdumiewające wyniki — ich wskaźniki wzrosły o 50—60 procent. Znowu długo myśleli, eksperymentowali i doszli do wniosku, że preparat nie tylko aktywizuje wszystkie procesy w organizmie, ale także sprzyja neutralizacji patologii, dobrze odróżnia chore komórki od zdrowych. Stało się to swoistą sensacją w nauce i medycynie. Jednak naukowcy i medycy nie wpadali w sensacyjną euforię, lecz kontynuowali badania, eksperymentowali. Zaczęli od szczurów laboratoryjnych. Postawione przed uczonymi zadania miały nieoczekiwany zwrot i zmianę sfery działalności badawczej, w wyniku której „Orion” okazał się niezwykle skuteczny w leczeniu nowotworów złośliwych. Uczeni doszli do wniosku, że „Orion” bardzo szybko zabija guzy, nie szkodząc zdrowym komórkom, a konkretniej — jest maksymalnie skuteczny w leczeniu hemoblastoz i chłoniaków. Na te choroby ludzie bardzo szybko umierają.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
sztuk, i to różnych. Jeszcze bardziej nieprawdopodobne byłoby powstanie DNA w wyniku przypadkowego zderzenia nukleotydów albo powstanie nukleotydów w wyniku przypadkowego zderzenia atomów węgla, wodoru i azotu. Dlatego koncepcja spontanicznego, drogą ewolucji, powstania życia na Ziemi jest absolutnie absurdalna. Schrödinger, twórca mechaniki kwantowej, uważał strukturę DNA za najdoskonalsze arcydzieło Stwórcy, stworzone według praw mechaniki kwantowej. Tak więc Wszechświat jest superzorganizowanym i wiecznie żywym systemem, który nieodwracalnie i celowo rozwija się zgodnie z Planem Stwórcy – Słowem Boga. Wszystko, co nas otacza, i my sami jesteśmy wynikiem Jego Twórczego Ducha. Prawdopodobieństwo powstania takiej planety jak nasza Ziemia i wszystkiego, co na niej istnieje, w wyniku „Wielkiego Wybuchu” nie jest większe niż prawdopodobieństwo powstania pełnego słownika języka angielskiego w wyniku wybuchu drukarni. Teoria „Wielkiego Wybuchu” bardzo przypomina teorię ewolucji Darwina. Jeśli spojrzeć na fotografię Drogi Mlecznej, to cały nasz Układ Słoneczny jest małą, ledwie zauważalną kropką, a gdyby nie to, że prawa biologii niczym nie różnią się od praw fizyki czy chemii, a ich lekceważenie nie jest dla ludzkości mniej katastrofalne niż awaria w Czarnobylu. Podobnie jak nauki ścisłe przenikają do biologii, tak biologia – do socjologii (socjonika, prakseologia), co tworzy przesłanki do kształtowania zintegrowanego obrazu świata, który obejmuje wszystkie zjawiska przyrody: od kwantowych po moralne. Moralność nabiera mocy prawa, które działa niezależnie od woli ludzi. Wierzyć lub nie wierzyć w Boga i w Jego prawa moralne – to równoznaczne z wierzeniem lub niewierzeniem w prawa Newtona, w uporządkowanie przyrody. Bóg zmartwychwstaje w blasku nauki! Każda epoka historyczna stykała się z potrzebą budowania mostów między obrazem świata, stworzonym przez nauki przyrodnicze, a praktyką społeczno-polityczną. Nadszedł czas, aby zlikwidować przepaść między naukami humanistycznymi a przyrodniczymi, usunąć z historii ludzkości i losu człowieka czynnik przypadku. Każde wydarzenie historyczne i wszystko, z czym człowiek spotyka się w życiu, ma przyczynę i skutek. Historia nauki znała wiele epokowych
Maschinelle Übersetzung
Zdjęcie: O. Łytwynenko
Dziś, prawie po czterech latach żmudnych i przemyślanych badań naukowych oraz eksperymentów, mamy pełne podstawy, by stwierdzić, że na Ukrainie wynaleziono skuteczne lekarstwo na chorobę nieuleczalną. Setki pacjentów, którym przypadkiem udało się przejść kurs leczenia „Orionem”, to potwierdzą. Lekarze mówią, że do nich „po »Orion«” przychodzili wyłącznie beznadziejni, którym przywrócono zdrowie. Preparat odbudowuje zajęte komórki, czyli na poziomie komórkowym ożywia organizm. Istnieje także specyfika leczenia, bo w każdym pojedynczym przypadku pojawia się potrzeba dokładnego i uważnego zbadania chorego oraz ustalenia leczenia z uwzględnieniem cech organizmu i historii choroby. Dawkowanie musi być ściśle indywidualne, a chory powinien przejść procedury duchowego hartowania, które sprzyja uzdrowieniu. Sami wynalazcy mówią, że ten preparat jest dla nich wielką tajemnicą, cudem niemal kosmicznego pochodzenia. „Orion” po wprowadzeniu do organizmu jest niemożliwy do wykrycia, a to świadczy o złożonych reakcjach biochemicznych substancji wchodzących w skład preparatu.
NA UKRAINĘ WRÓCIŁ… Niełatwa i niemal detektywistyczna historia wędrówek „Oriona” na ojczyznę. Prace nad nim rozpoczęły się jeszcze za czasów Związku Radzieckiego, lecz naukowcy, którzy nad nimi pracowali, pochodzili z Ukrainy. Mówi się, że w Moskwie dobrze wiedziano o istnieniu tego preparatu, gdyż przez pewien czas testowano go właśnie tam. W kijowskim Instytucie Eksperymentalnej Patologii, Onkologii i Radiobiologii im. Kawieckiego prowadzono wstępne badania naukowe, których wynikami zainteresowali się medycy. Lekarze byli zaskoczeni działaniem preparatu na guzy nowotworowe. Dlatego niełatwo było sprowadzić go z powrotem na Ukrainę, aby dokończyć sprawę. Zadziałał mechanizm uświadomienia sobie, że obecnie można, a nawet trzeba udowodnić światu, że to właśnie na naszej ziemi rodzą się sensacyjne odkrycia, które często traciły swoje historyczne korzenie. Na preparat „polowano” także i dziś. Były dziesiątki propozycji sprzedaży wynalazku i odmowy wynalazców. I nie jest tajemnicą, że ukraińscy mężowie stanu często korzystają z „Oriona”. Leczą się sami i leczą swoich bliskich, nie zastanawiając się nad tym, że to odkrycie może stać się epicentrum światowej sławy Ukrainy. Udało się w końcu oficjalnie „przepisać” „Orion” ukraińskiemu funduszowi „Kijowska Ruś”, który, otrzymawszy oficjalne zezwolenie, zawarł umowy z kilkoma stołecznymi klinikami: Instytutem Neurochirurgii im. akademika A. P. Romodanowa Akademii Nauk Medycznych Ukrainy (odpowiedzialny badacz — akademik Ju. P. Zozula), Instytutem Onkologii (odpowiedzialny
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
muzycy niezwykle go rozwinęli, gitara basowa śpiewa wieloma głosami: to „płynie” jak kontrabas Charliego Hadena, mądrze, głęboko opowiadając prawdę o życiu, to śpiewa miękkim, delikatnym głosem, jak u Jaco Pastoriusa, to brzmi potężnie i jasno, jak u Marcusa Millera. Współczesna gitara basowa jest tak barwna i różnorodna, że po prostu trzeba słuchać muzyki i wyciągać wnioski. Mam teraz pięć instrumentów: czterostrunowa bezprogowa akustyczna gitara basowa brzmi blisko kontrabasu; sześciostrunowa bezprogowa — jest niezwykle śpiewna, ma bardzo jasny, wyrafinowany, subtelny tembr; pięciostrunowa progowa pozwala barwnie akompaniować i grać ciekawe solówki; sześciostrunowy progowy elektryczny bas również jest bardzo śpiewny, ma swój specyficzny tembr. Mam jeszcze czterostrunowy jazz-bass, to klasyczna gitara basowa, którą wszyscy znają, na takiej grał wielki Jaco Pastorius. Miałem szczęście — zostałem przedstawicielem firmy „Fender” w Ukrainie i gram na jej instrumentach. Wszystkie te gitary różnią się nie tylko brzmieniem, ale i konstrukcyjnie, dlatego być uniwersalnym jest bardzo trudno, ale jest muzyka, którą lepiej może wyrazić określony instrument, brzmi on korzystniej, wszak, na przykład, w muzyce akustycznej potrzebny jest bas akustyczny, w liryce gitara basowa musi śpiewać, jak to może zrobić sześciostrunowy bezprogowy lub progowy bas. Czyli każdy instrument ma swoje przeznaczenie. — Ihor Zakus jako aranżer, kompozytor… — Aranżacją i kompozycją zacząłem zajmować się pośrednio, życie zmusiło — może dlatego, że nie było wystarczająco dużo materiału nutowego na gitarę basową, a może chciałem czegoś szczególnego. Stopniowo zaczęły rodzić się kompozycje, zapisywałem je, od razu licząc na bas, gromadziły się własne piosenki, utwory, które trzeba było również zaaranżować. — A czy ta działalność materializuje się w materiale nutowym? Wielu młodych gitarzystów basowych spotyka się z kolosalnymi problemami w poszukiwaniu podręczników, zbiorów. — Jest mi to dobrze znane, ponieważ na Uniwersytecie Kultury i Sztuki wykładam kurs gry na gitarze basowej. Materiał nutowy dla studentów to wieczny problem. Wszystko, co miałem — wszystkie zbiorki wydane w czasach radzieckich, które zbierałem przez całe życie, rozeszły się między studentami. Ale obecnie z nutami jest łatwiej, ponieważ jest Internet, dokąd partytury trafiają z licznych zachodnich wydań. Lecz tego wciąż jest mało. — Zatem czas na zbiór Ihora Zakusa. — Tę kwestię omawiałem ze wspaniałym muzykiem Wiaczesławem Anwarowyczem Polańskim, moim kolegą-kierownikiem na katedrze. Podręcznik, składający się ze światowego repertuaru, który studenci grają najczęściej, oraz moich utworów, mam nadzieję, wkrótce stworzę. — Kiedy i kogo w najbliższym czasie zobaczymy w Ukraińskim Domu w „Jazz-kole”? — 30 października odbędzie się wielki koncert. W jego pierwszej części zaprezentujemy dwie płyty Ihora Zakusa i zespołu „Z-Band”: „Tut był Zakus”, „Kołomyjki” oraz płyty „Kaktus-Fresh” Dmytra Ołeksandrowa i Natalii Łebediewej. W drugiej części koncertu wystąpią piosenkarki Julia Roma, Olha Wojczenko, gitarzyści Serhij Owsiannykow, Wołodymyr Szabałtas, pianista Rodion Iwanow oraz inni muzycy, których solowe projekty zostaną przedstawione w kolejnych „Jazz-kołach”. Rozmowę prowadził Wołodymyr KOSKIN MUZYKA
Maschinelle Übersetzung
— Igorze, zacznijmy od spraw bieżących. Co drażni, co boli, co przeszkadza pracować i oddychać? — Mnie jako obywatelowi Ukrainy przeszkadzają niestabilność, ciągłe zagrożenie czymś strasznym, czym straszą nas politycy dzielący kolejny łakomy kąsek. Chciałoby się grać więcej koncertów stricte jazzowych, ponieważ na Ukrainie są muzycy, którzy się uformowali i mogą powiedzieć ważne słowo. Nie chcę mówić, że na Ukrainie narodził się nowy jazz i Ukraińcy czymś nadzwyczajnie się wyróżniają, nie, po prostu są już godni muzycy, którzy w tym gatunku się wyrobili, mogą zaprezentować ciekawe programy i reprezentować kraj na różnych międzynarodowych festiwalach. — A jakie rafy istnieją wokół środowiska jazzowego? — Ponieważ naród przeważnie słucha lekkiej i przystępnej muzyki, ukraińska muzyka pop już podporządkowała się tym prawom rynku, które istnieją na całym świecie, artyści zaczęli pracować cywilizowanie, czyli występują i zarabiają pieniądze. Jeśli chodzi o muzykę klasyczno-akademicką, to mamy teatry operowe, filharmonie, istnieją wyspecjalizowane miejsca koncertowe, zatem ten gatunek też żyje, państwo go, choć nieznacznie, wspiera. A oto sztuka jazzowa znajduje się póki co w bardzo niesprzyjających warunkach. Być może przeszkadza mentalność Ukraińców, którzy uważają, że to nie nasza muzyka (chociaż muzyka troista to czysty jazz), nie my ją wymyśliliśmy, to muzyka amerykańskich Murzynów, i choć cały świat ją przyjął, na Ukrainie ten proces zaczął się później. Nasze państwo, kanały telewizyjne, radio, prasa są zorientowane na pop, a jazz jest nadzwyczaj słabo reprezentowany, jest nieformatowy. Jazzmani, i ja również, zarabiają na chleb w innej płaszczyźnie. Współpracuję z wykonawcami estradowymi, ta praca też wymaga umiejętności, profesjonalizmu, odpowiedzialności, ona karmi moją rodzinę i daje możliwość zajmowania się ulubionym zajęciem. Nagrywam własne solowe albumy jazzowe, biorę udział w projektach ukraińskich jazzmanów. Są, rzecz jasna, pozytywne momenty w naszej sprawie: wielu dziennikarzy tę muzykę lubi, zna, pisze o niej, jest ona prezentowana w radiu „Renesans”, „Promiń”, „Era”, jest klub „Arena-City”, gdzie Ołeksij Kogan raz w tygodniu prowadzi koncerty jazzowe. Los zetknął mnie z Julią Olijnyk, dyrektorką wydawnictwa „Tempora”, które wydało mój drugi solowy album, dołączył do nas Roman Nedzelskyj (mąż i producent Oksany Biłozir — W.K.), kierownik firmy „Ukraina hastrolna”, i powstał pomysł prowadzenia koncertów jazzowych. W lutym 2007 roku rozpoczęliśmy serię występów ukraińskich wykonawców, którzy wydali solowe albumy. Z okazji ich osiągnięć odbyła się niewielka prezentacja i na tym wszystko, niestety, się skończyło, czyli dla szerokiego kręgu widzów na normalnych scenach koncertowych te programy nie były prezentowane. W Ukraińskim Domu na czterech koncertach zaprezentowano dwa moje projekty, programy Młady oraz grupy „Kaktus-fresh”, którą stworzyli pianistka Natalia Łebedewa i saksofonista Dmytro Ołeksandrow. Wszystkie występy nagraliśmy, sfilmowaliśmy, zmontowaliśmy wideo. Dla mnie to wielka radość i wielkie wydarzenie. Mam nadzieję, że wkrótce wyjdą trzy płyty CD z „żywymi” koncertami, które wyda firma „Komp”. To dwa moje projekty: „Tut buw Zakus” oraz „Kołomyjky”, i projekt „Kaktus-fresh”. Oprócz tego wydawnictwo „Tempora” wydaje dwa ukraińskie DVD jazzowe — w naszym kraju to nowość. Sądzę, że tego produktu nie wstyd pokazywać, jest on jakby „wskaźnikiem” tego, co jest na Ukrainie w muzyce jazzowej. Być może dzięki naszym wysiłkom trochę „przejaśnieje”, niech nie jutro czy pojutrze, ale kiedy ten materiał będzie leżał na półkach sklepów, będzie dostępny dla słuchaczy, to ludzie będą mogli zobaczyć, jak to wszystko dzieje się na scenie, ocenić poziom. Wtedy u nich być może pojawi się chęć nie tylko odwiedzania koncertów „Jazz-koła”, ale i prowadzenia ich w innych miastach, żeby ożyło życie koncertowe. Przecież w prowincji z jazzem jest całkowity zastój, a i w kijowskich klubach ta sztuka ledwo tli się. Na nielicznych ukraińskich festiwalach nasi muzycy z jakiegoś powodu są reprezentowani nie tak godnie, jak na to zasługują. Zapraszają głównie gości z innych krajów. To dobrze, ale o swoich nie trzeba zapominać. Oprócz tego teraz nagrywam trzeci studyjny solowy album „Kołomyjky”, który nieco będzie różnił się od tego, co graliśmy w Ukraińskim Domu. Moim zdaniem to bardzo ciekawy i kolorowy materiał. Nasycenie kompozycji ukraińską etniką może naprawdę wyróżniać naszych muzyków, pokazywać ich osobiste, oryginalne cechy — w harmonii, melodyce, rytmice. Ukraińska pieśń jest cudownie melodyjna, można ją zharmonizować nadzwyczaj ciekawie, to ten materiał, który dzisiaj coraz bardziej interesuje wielu muzyków. To zapewne ta droga, którą muszą iść nasi jazzmani, aby zarekomendować siebie, żeby na świecie mówiono: „Ten jazz ma swoje oblicze, jest ciekawy, bo ukraiński”. Zatem wzywam do zwracania się do naszych korzeni — do muzyki ludowej, czerpania z niej i na tej podstawie tworzenia czegoś własnego, naprawdę aktualnego. Oczywiście standardy jazzowe też trzeba znać. — Gra Pan na bezprogowej gitarze basowej. Na czym polega jej specyfika? Jak trudno jest na niej grać? — Zacznę od anegdoty. Przychodzi młodzieniec do mistrza i mówi: „Bardzo chcę u Pana uczyć się na basie. Czy mógłby Pan dać mi kilka lekcji?” — „No oczywiście. Oto ta struna — mi, oto ta — la, grasz: la-mi, la-mi… Na drugą lekcję przychodź w przyszłym tygodniu”. Ucznia nie ma tydzień, dwa, miesiąc, drugi… Jakoś mistrz spotyka go na ulicy, pyta: „Dlaczego nie przychodzisz na lekcje?” — „Czasu nie wystarcza. Koncerty, chałtury…” W rzeczywistości to instrument nieprosty, basista musi jednocześnie czuć melodię i harmonię, trzymać rytm. Jeśli chodzi o moje gitary… Rzecz w tym, że gitara basowa to wielki osobny temat, dzisiaj jest wiele odmian: progowe i bezprogowe czterostrunowe, pięciostrunowe, sześciostrunowe, siedmiostrunowe, a nawet ośmiostrunowe. Ten instrument obecnie jest bardzo popularny, i
Ihor Zakus ma barwne nazwisko, które od razu zapada w pamięć, oraz wygląd wyrafinowanego inteligenta, ale bez słodyczy, bo z charakteru jest szczerze otwarty i pryncypialny: zarówno w muzyce, jak i w życiu. Nie znosi najmniejszego fałszu, gdyż od Boga dano mu tak czysto intonować na gitarze basowej, że czasami jego gra wydaje się przejawem niezgłębionych możliwości człowieka-fenomenu. Basistę, kompozytora i aranżera Ihora Zakusa dobrze znają zarówno wykonawcy muzyki estradowej (współpracował z Taisiją Powalij, Oksaną Biłozir, Iryną Biłyk, obecnie gra w „VIA Gra”), jak i jazzmani: występuje praktycznie ze wszystkimi najlepszymi muzykami Ukrainy, często trafia do „towarzystwa” zachodnich gwiazd (15 listopada wystąpi na jednej scenie z megagwiazdą z USA Marcusem Millerem w Międzynarodowym Centrum Kultury i Sztuki). A oto co opowiedział o Ihorze propagator i popularyzator jazzu Ołeksij Kogan: „Jest zawsze skupiony i spokojny, wytrwały, a jednocześnie opętany różnymi pomysłami. Dużo występuje w klubach, jeździ na tournée, stale się uczy i tworzy muzykę. Pewnego razu dosłownie uratował koncert kwintetu brytyjskiego perkusisty Marka Gilmore’a. Kiedy na trzy godziny przed rozpoczęciem stało się jasne, że basista Guy Nsangué nie przyleci do Kijowa, Zakus „wstawił się za państwem” na sto procent! Gilmore i jego partnerzy pomagali Ihorowi jak mogli, a nasz rodak stanął na wysokości zadania. Następnego dnia Nsangué jednak przybył. Na drugim koncercie muzycy najpierw podziękowali Ihorowi, który siedział na sali, a potem wywołali go na scenę, aby zagrać z nim jeden z utworów. Przyjemnie!”. Dla tego „przyjemnie” Zakus coraz bardziej zanurza się w jazz, nie chcąc oddawać się dochodowej pop-muzyce, chociaż ona zawsze oczekuje go ze słodkimi objęciami. A do tego „zaprzęgnął się” do jednej trudnej pracy — projektu „Jazz-Koło”.
Maschinelle Übersetzung
Stali czytelnicy naszego tygodnika przekonali się, że na jego łamach obecne są aktualne publikacje o tematyce językowej, unikatowe analizy historyczne, ekskluzywne wywiady, bezkompromisowe dziennikarskie śledztwa w sprawach trudnych, szeroko relacjonowana jest muzyka młodzieżowa i działalność koncertowa czołowych artystów Ukrainy, mieni się wszystkimi barwami paleta malarska mistrzów pędzla… W przyszłym roku Wy, drodzy czytelnicy, będziecie mieli możliwość prowadzenia dialogu z tymi, którzy żyją Ukrainą i dla Ukrainy, bronić razem z nami wartości narodowych. Prenumerujcie „Słowo Proświty” sami i zachęćcie do tego swoich przyjaciół, sąsiadów, nauczycieli, bibliotekarzy, wszystkich nieobojętnych na sprawy ukraińskie! Razem zwyciężymy! Krajobrazy widziane są zupełnie inaczej niż malarzowi przy sztalugach, Mychajłowi Lebiediewowi udało się przekazać nam odczucie, że Neskuczne, Petersburg, Paryż zobaczyliśmy wzrokiem samej Zinaidy Serebriakowej. Dzięki niestrudzonym poszukiwaniom, pomocy charkowskiej entuzjastki — badaczki twórczości i życia Zinaidy Serebriakowej, architekt Maryny Kriaczko, autorzy filmu przedstawili nie tylko krewnych i ludzi bliskich artystce, ale także pokazali płótna, dotąd nieznane widzowi. Najmłodsza jej córka Kateryna, którą artystka często malowała od wczesnego dzieciństwa, i obecnie mieszka w Paryżu, opiekując się wielką kolekcją prac matki, której nie może nabyć ani Ojczyzna, ani Francja, która nie wyceniła jeszcze tego dziedzictwa. A oto w Neskucznym ten ród pamiętają i choć nie ma śladu majątku, mówią, że krajobrazy okolic mało się zmieniły. Zinaida Serebriakowa całe życie kochała i wspominała ten kraj, w jednym ze swoich listów z emigracji cieszyła się z dzieci, które odwiedziły drogą jej Ojczyznę. Po obejrzeniu filmu nie opuszcza przejmujące wrażenie, jakby ona też na tę chwilę powróciła na ścieżki letnich sianokosów i migotliwego świtu rodzinnego ogrodu. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,38 hrywny, na 3 miesiące — 9,89 hrywny, na 6 miesięcy — 19,18 hrywny. 0 7 0 4 3 4 820095 780016 PALETA
Maschinelle Übersetzung
Drodzy czytelnicy! Rozpoczęła się prenumerata ogólnoukraińskiego proświtiańskiego tygodnika kulturologicznego „Słowo Proświty” na 2008 rok (indeks pocztowy — 30617, 67-ma strona w „Katalogu”). Prenumeratę przyjmują wszystkie oddziały „Ukrposzty” do 10 grudnia — we wsiach i w ośrodkach rejonowych, do 15 grudnia — w miastach obwodowych i w stolicy. Koszt prenumeraty łącznie z kosztami pocztowymi: na rok — 37 hrywien 86 kopiejek; na pół roku — 19 hrywien 18 kopiejek; na 3 miesiące — 9 hrywien 89 kopiejek; na 1 miesiąc — 3 hrywny 38 kopiejek.
Maschinelle Übersetzung
Walentyna DAWYDENKO
W Domu Kina odbyła się premiera filmu-trylogii „Zinaida Serebriakowa” („Źródła”, „Nieskuczne”, „Francja”). Autorem projektu jest reżyser-operator Mychajło Łebiediew, tekst napisała Walentyna Łebiediewa, a kompozytorem jest Jurij Szewczenko. Twórcy taśmy, wyjaśniając swoje szczegółowe badanie genealogicznego drzewa rodów Benois, Lanceray i Kavos, mówią o dążeniu do ożywienia dla współczesnego pokolenia ogromnej warstwy kulturowej, utraconej na Ukrainie, a słabo znanej w innych państwach, gdzie żyła i tworzyła swoje obrazy artystka. Z pokolenia na pokolenie ten ród dawał światu sławnych architektów i malarzy. Ojciec Zinaidy Serebriakowej, Jewhen Lanceray, był autorem unikatowych rzeźb, które na całym świecie są bardzo cenione. W swoim krótkim życiu stworzył ponad 480 prac, uznanych za arcydzieła tego gatunku. Już od dzieciństwa lepił konie, które pojawiają się we wszystkich kompozycjach utalentowanego mistrza, a nawet przed śmiercią poprosił, by przyprowadzono do niego ulubionego konia. Sceny rodzajowe z życia wsi tworzył oczywiście na podstawie żywych wrażeń w rodzinnym majątku we wsi Nieskuczne w obwodzie charkowskim. Tam urodziła się także córka
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zarejestrowane zaświadczeniem KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
ZAPOWIEDZI
Maschinelle Übersetzung
Jewgienija Lansere i Katarzyny Benois Zinaida. W tych malowniczych miejscach spędziła ona najjaśniejsze lata swojego życia i stworzyła najlepsze płótna. I jeśli główną kanwą filmu, zgodnie z zamysłem autorów, jest prześledzenie dziedziczności tradycji kulturowych jednego rodu i zagadki pojawienia się talentu — „dlaczego w jednych rodzinach z pokolenia na pokolenie rodzą się genialni budowniczowie i artyści, a w innych nie ma chęci otworzyć choćby jakiejkolwiek książki” (M. Lebiediew), to na końcu nieoczekiwanie rozbłysnął jeszcze jeden temat — los kobiety-artystki, która zaznała wszystkich nieszczęść epoki z rewolucją i wojnami, ciężkich strat rodzinnych, zwykłego codziennego życia, które zmuszało do dbania o dzieci i zajmowania się wymuszonymi zarobkami, kiedy dusza rwała się do ukochanej sztuki. O petersburskim porewolucyjnym okresie w życiu Zinaidy Serebriakowej krewni wspominali jako o czasie, Główny redaktor Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca głównego redaktora Ołeksander SZOKAŁO 279-49-47 Zastępca głównego redaktora Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca głównego redaktora ds. produkcyjnych Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) kiedy z jej twarzy nie schodził smutny wyraz, wszak wracając wieczorem do domu z produktami dla dzieci i matki, wzdychała, że nawet chwili nie miała, by stanąć przy sztaludze. Głód i nędza zmusiły ją do emigracji do Francji, gdzie miała nadzieję zarobić dla rodziny swoją sztuką. Ale nadzieje się nie spełnią, na obczyźnie tak samo niewiarygodnych wysiłków kosztować będzie utrzymanie swojego życia i dwojga dzieci, które będą z nią, a dwojga innych, jak i matki, nigdy nie wypuszczą z kraju Rad do Paryża. Czterdzieści lat w wymuszonej emigracji, rozdzielona rodzina i kilka tysięcy obrazów, które przyniosły jej sławę dopiero 35 lat po śmierci. Na aukcji „Sotheby’s” w 1999 roku jej płótna sprzedano za najwyższe ceny, jakie kiedykolwiek płacono za obrazy kobiety-artystki. I mimo wszystko znakomity obraz, który stworzyła Serebriakowa — słynny autoportret z 1910 roku „Przy toalecie”, znany każdemu z dzieciństwa z licznych reprodukcji, pozostaje dla nas także spektralnym wymiarem wrażeń z całej jej twórczości. Wszak jej płótna są pełne światła, jak o świcie jej własnego życia, piękne uduchowione Odpowiedzialny sekretarz Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział kultury Wałentyna DAWŁDENKO 270-55-57 Dział języka Nina HNATIUK 279-49-47 Dział korekty Iryna STELMACH Ołena SZOŁHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKIJ 278-63-69 twarze kobiet i dzieci (nie miała możliwości wynajmowania modeli i najczęściej artystce pozowały własne dzieci), i wreszcie delikatny rysunek kobiecego ciała: z taką maestrią może mierzyć się niewielu artystów-mężczyzn. Być może dlatego, że w każdym kobiecym wizerunku wyśpiewane jest wewnętrzne „ja”, pełne wysokiej romantyki. Mychajło Lebiediew za pomocą środków operatorskich osiąga brzmienie w unisonie palety świetlnej filmu i płócien wielkiej artystki, a jako reżyser stosuje odpowiednie znaczeniowe i wizualne rozwiązanie fabuły, przeogniskowując to naturalny krajobraz, nakręcony w Neskucznym, na obrazy z płócien, albo „wszczepiając” je w naszą rzeczywistość. Ze wspólnych projektów twórczych w telewizji znam już osobliwości operatorskiej i reżyserskiej stylistyki tego mistrza, któremu przypisane jest romantyczne widzenie i swoiste impresjonistyczne „pismo” w filmach o artystach. Lecz w trylogii „Zinaida Serebriakowa” w właściwy sobie sposób prowadzi wideorelację o losie artysty, podporządkowując całą paletę środków wyrazu — słowo, muzykę, dźwięk (inter-szum) kolorowi i nastrojowi światoodczuć właśnie Zinaidy Serebriakowej. I choć w obiektywie ka- Redaktor dyżurny Wałentyna DAWŁDENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10JБ, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.com.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301243 Nakład ogólny — 52000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy.
Maschinelle Übersetzung