Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №43 за 2017 рік

16 S. · 33 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 43 (939), 26 października – 1 listopada 2017 Wadym KRYSZCZENKO Dyktando z języka ukraińskiego

Olha ŻMUDOWSKA Dla kijowskich proświtian 150-lecie od dnia założenia (8 grudnia 1868 roku) Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki to nie tylko data, którą trzeba godnie powitać i uczcić. Przewodniczący miejskiej organizacji tego stowarzyszenia Kyryło Stecenko dostrzegł potrzebę stworzenia cyklu artystyczno-oświatowych akcji, które byłyby interesujące zarówno dla obecnych proświtian, jak i dla neofitów, szukających swego miejsca w budowaniu i rozwoju ukraińskiej Ukrainy, jej kultury i sztuki. Ponieważ, jak zauważył przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki Pawło Mowczan, Kyryło Stecenko jest niezwykle silnym źródłem kreatywności w organizacji, pierwsze spotkanie cyklu wypadło niezwykle, było bogate i pouczające. Na początek publiczności zaprezentowano nowo powstały Wędrowny Klub Dyskusyjny «Kijowskie Koło». Spotkanie «Proświta-150: tworzenie Ukrainy», które kijowscy proświtianie przygotowali wspólnie z Narodowym Muzeum Literatury, odbyło się właśnie w muzeum, w wytwornym dworze Halaganów przy ulicy Bohdana Chmielnyckiego 11. Po emocjonalnym powitaniu Pawła Mowczana głos zabrali artyści i eksperci. Śpiewaczka o czarującym sopranie Iryna Daćz wykonała arię Odarki z opery «Kupało», stworzonej przez założyciela «Proświty» Anatolija Wachnianyna, oraz «Księżycu-Kniaziu», również stworzoną przez proświtian – kompozytora Mykołę Łysenkę do słów poety Iwana Franki. Poezję deklamowała Halina Stefanowa, Kyryło Stecenko zaś – już jako wirtuoz skrzypiec wraz z Natalią Stroczan (fortepian) wykonali WOJNA HYBRYDOWA W KAŻDYM KIOSKU

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Krąg do dyskusji i spotkań artystycznych

dla obecnych „Drugą ukraińską rapsodię „Dumka-Szumka” Mykoły Łysenki. Natalia Stroczan podarowała również słuchaczom melodię „Testament”, napisaną przez K. H. Stecenkę, księdza, kompozytora, działacza społecznego (1882—1922). W programie znalazły się także utwory B. Hrinczenki oraz Łesi Ukrainki w wykonaniu kobziarza Tarasa Kompaniczenki. Już na zakończenie spotkania jeszcze jeden występ artystyczny oczarował widzów — jasno utalentowanych dzieci z dziecięcego teatru folklorystycznego „Daj Boże!”. Ważne, że wśród widzów było niemało młodzieży. Większość z nich przyszła w pięknych wyszywankach, energicznie i z zainteresowaniem reagując na wszystko, co działo się w sali. Część z nich aktywnie wzięła udział w „questach muzealnych” — najbardziej niezwykłej i żywej formie wymiany wiedzy o historii „Proświty”, którą zaproponował przewodniczący organizacji kijowskich prośwician wraz z Jurijem Krukiem. Przedtem Ihor Hyrycz, Jewhen Buket oraz Kyryło Stecenko opowiedzieli wiele ciekawych faktów o utworzeniu organizacji we Lwowie 150 lat temu oraz o tym, jak 100 lat temu „Proświta” zaczęła potężnie działać w Kijowie, o wybitnych proświcianach i kierownikach organizacji, którzy nieraz bardzo ryzykowali, będąc prześladowanymi przez władzę — czy to polską, czy rosyjską, czy niemiecką — broniąc prawa Ukraińców do swojej fundacji oświatowej. I ten, kto uważnie słuchał, miał największą szansę wygrać w questach! Najbardziej kontrowersyjną, prowokacyjną i właśnie dlatego bardzo interesującą dla wszystkich stała się dyskusja w kręgu, poświęconym tematom „Czy potrzebna jest „Proświta” w XXI wieku?” oraz „Jaka ma być misja „Proświty”. Wszyscy obecni mogli podyskutować, wyrażając swoją opinię o teraźniejszości i przyszłości organizacji. Czas minął ciekawie i pożytecznie, a kijowscy proświcianie już przygotowują nowe akcje w ramach „Kijowskiego kręgu”. Intrygą pozostaje, kiedy odbędą się następne spotkania — Kyryło Stecenko zaznaczył, że ta informacja pojawi się wkrótce w Internecie — ale już znane są tematy posiedzeń klubu: „W jakim języku mówił Nestor z kijowianami?”, „Ukraińska elita w żarnach imperium” oraz „Hryhorij Skoworoda — posłaniec Wszechświata”. SPECJALNIE DLA „SP” „RĘKA PIÓRO TRZYMA…”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Hybrydowa agresja Rosji na polach

Dmytro CZOBIT Zagrożenie dla tożsamości narodu ukraińskiego Wojny agresywne są niedopuszczalne w stosunkach międzynarodowych. Agresorzy są ostro potępiani przez społeczność międzynarodową. Wydawałoby się, że w XXI wieku tak skrajnie negatywne zjawiska odeszły w niebyt. A jednak nie — Rosja pokazała całemu światu: nie pozbyła się syndromu zaborczego, gardzi prawem międzynarodowym i jest w pełni gotowa do nowych agresywnych, zaborczych wojen oraz zajmowania obcych krajów. Przy tym swoje agresywne działania obecni rosyjscy władcy uzasadniają teoretycznie. Rosyjskim know-how stała się teoria i praktyka wojny hybrydowej — nowego zjawiska w historii nie tylko konfliktów zbrojnych, ale i stosunków międzypaństwowych. U podstaw wojny hybrydowej leży realizacja przez państwo-agresora w państwie przeznaczonym do agresji szerokiego kompleksu działań bezpośredniego i pośredniego wpływu, przede wszystkim na ludność, w celu jej zdezorientowania, zrodzenia wątpliwości, wywołania sprzeczności, podważenia zaufania do władzy, rozniecania konfliktów etnicznych, społecznych i religijnych. To znaczy, chodzi o rozkład moralny całej ludności państwa wybranego na ofiarę. Czołowe miejsce zajmują tu propaganda i wojna informacyjna; sposobów ich prowadzenia w Rosji wymyślono mnóstwo, ale wszystkie one nie są zgodne z wartościami moralnymi wypracowanymi przez ludzkość, głównymi zasadami każdego demokratycznego społeczeństwa, powszechnie przyjętą kulturą i prawem międzynarodowym, dlatego są niedopuszczalne w cywilizowanym świecie. Jednak z realiami wojny hybrydowej nie można się nie liczyć — trzeba je znać i przeciwstawiać się zagrożeniom. Ukraina została wciągnięta przez Rosję w wojnę hybrydową, która trwa nie tylko w Donbasie, ale i w każdej ukraińskiej miejscowości, a nawet w każdym kiosku z gazetami. Tylko ślepiec może tego nie widzieć. Ale przejdźmy do konkretów. Najpierw trochę o teorii; za podstawę weźmiemy źródło pierwotne państwa-agresora — „Doktrynę wojenną Federacji Rosyjskiej”. „Wojna hybrydowa — zapisano w „Doktrynie wojennej Federacji Rosyjskiej” — to wojna, która łączy na różnych etapach kompleks stosowania strategii, zarówno niszczenia, jak i pośrednich wpływów”. Do pośrednich wpływów, zgodnie z tą samą doktryną, należą działania na rzecz „destabilizacji w polityce i gospodarce państw, przy pośrednim lub bezpośrednim wsparciu wojskowym zbrojnych sił opozycyjnych dla zdobycia władzy przez potrzebne siły polityczne”. Wcielanie w praktykę tych postanowień rosyjskiej doktryny wojennej obserwowaliśmy na Krymie, a teraz obserwujemy w Donbasie. Ale jest jeszcze jedna bardzo istotna okoliczność — informacyjna. I chociaż we wrogiej doktrynie mowa jest o ochronie rosyjskich interesów, warto ją zacytować, bo rozumieć to należy odwrotnie — w odniesieniu do Ukrainy. Tutaj, pod przykrywką fałszywej troski o organizacje terrorystyczne, mówi się o ich „wpływie informacyjnym na ludność, w celu podważenia historycznych, duchowych i patriotycznych tradycji w sprawie obrony Ojczyzny”. Kto, kiedy i w jaki sposób podważa „historyczne”, „duchowe” i „patriotyczne” tradycje Rosjan, nie wiadomo, ale w ukraińskich przestrzeniach informacyjnej i kulturowej takie bezprawie dzieje się stale, codziennie i całodobowo. Główny cel rosyjskich działań wojny hybrydowej Putin i jego klika nawet nie ukrywają — utrzymać Ukrainę w szponach Rosji i odbudować imperium. Tylko imperium może zapewnić powrót Rosji na łono światowego supermocarstwa. Bez Ukrainy rosyjskie superimperium jest niemożliwe. W tym tkwi cała istota hybrydowej ekspansji. Język, historia i kultura jako główne pole hybrydowej agresji Rosji Usprawiedliwiając swój zamiar i działania dotyczące powrotu Ukrainy i Ukraińców do imperialnej stajni Rosji, W. Putin wielokrotnie oświadczał, że czyni tak, ponieważ „jesteśmy jednym narodem”. A skoro jednym narodem, to musi być i jedno państwo oraz wiele innych rzeczy: język, armia, pieniądze itd. Rosyjska propaganda robi wszystko, co od niej zależy, aby dowieść słuszności wypowiedzi swojego prezydenta. Nie będziemy tutaj analizować szowinistycznych wysiłków kisielowów, żyrinowskich, duginów w ich dążeniu do wykorzenienia „mazepinizmu” i „ukraińskiej choroby rosyjskiego narodu” — spójrzmy na skrajnie niebezpieczne zjawisko hybrydowe oczami Ukraińca. Jak już zaznaczyliśmy, tożsamość każdego narodu, w tym ukraińskiego, określają trzy fundamentalne rzeczy: język, historia i kultura. Jeśli wspólnota etniczna, która zamieszkuje na określonym terytorium, rozmawia jednym językiem, ma jedną historię i jednolitą kulturę (religię, zwyczaje, tradycje, literaturę, pieśni, muzykę, sztukę itd.), to bez wątpienia musi to być jeden naród. Jeśli narzucić Ukraińcom język rosyjski, dowieść im, że historia Rosji jest wspólna także dla Małorosji, że na Ukrainie nie ma własnej kultury, a jedynie rosyjska, to putinowska teza o jednym narodzie będzie miała logiczne zakończenie już wkrótce, a nie za 100—200 lat, jak uważa niektórzy z bardzo naiwnych kulturologów. Nie powinno być żadnej wątpliwości co do tego, że procesy całkowitego niszczenia języka, historii i kultury ukraińskiej nastąpiłyby w warunkach rosyjskiej okupacji Ukrainy — dobrze to widać na przykładzie sytuacji na okupowanych przez Rosjan Krymie i Donbasie — wszystko, co ukraińskie, jest tam poza ich nędznym prawem. Zakaz języka ukraińskiego, zamykanie ukraińskich przedszkoli, szkół, gimnazjów i placówek oświatowych, niszczenie ukraińskich książek, ogłaszanie ukraińskiej symboliki — niebiesko-żółtej flagi i tryzuba — ekstremistycznymi, prześladowanie wszystkiego, co ukraińskie, naklejanie etykiet ukraińskim bohaterom narodowym różnych wieków — to nieskrywane niszczenie Ukrainy i przekształcanie jej w małorosyjską prowincję Wielkorosji. Ideologom rosyjskiego neoimperializmu bardzo zależy na narzuceniu całej Ukrainie jednolitej z Rosją wizji historii i kultury, do tego w języku rosyjskim. Właśnie dlatego kioski z gazetami, „Ukrposzta” z jej prenumeratorami oraz biblioteki w całej Ukrainie stały się polem hybrydowej agresji Rosji. To nic innego jak ideologiczne przygotowanie wszystkich Ukraińców do przyszłej okupacji, pełnego „zjednoczenia” z Rosją i tworzenia jednego narodu — w tym tkwi istota rosyjskiej wojny hybrydowej na polu języka, historii i kultury. Oto dlaczego pola języka ukraińskiego, ukraińskiej historii i ukraińskiej kultury stały się głównymi polami hybrydowej agresji szowinistyczno-imperialnej Rosji. W naszych dniach obserwujemy, że wszystkie trzy sfery, które określają tożsamość narodu ukraińskiego: język ukraiński, historia ukraińska, kultura ukraińska poddawane są na Ukrainie wyrafinowanej i dobrze przemyślanej hybrydowej agresji. Przy milczącym przyglądaniu się rządu i parlamentu język ukraiński wypierany jest ze wszystkich sfer życia społecznego, przede wszystkim ze środków masowego przekazu: telewizji, radia, prasy. Włączysz telewizor — prawie wszystkie programy w języku rosyjskim. A co słyszysz w radiu? „Szanson”, „Russkoje radio” — we wszystkich zakątkach Ukrainy. A periodyki? Zajrzyjcie do jakiegokolwiek kiosku z gazetami — prawie wszystkie to wydania rosyjskojęzyczne! I to w państwie, gdzie 80% to Ukraińcy! 5 września 2017 roku, podczas międzynarodowego sympozjum „Dialog dwóch kultur. 2017”, które odbywało się w Krzemieńcu na Tarnopolszczyźnie, wraz z dziekanem Rówieńskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego, doktorem nauk filologicznych Dmytrem Krawcem, zapytałem kioskarza, ile ma w sprzedaży ukraińskich czasopism? Nie ma ani jednego w sprzedaży i nie otrzymuje również żadnego. Z ukraińskojęzycznych czasopism kioskarz zna tylko dwa: „Ukrainskyj tyżdeń” i „Krajina”, oba dla miejscowych za drogie — z powodu braku sprzedaży przestano je dowozić. O wydawnictwach Państwowego Przedsiębiorstwa „Narodowe Wydawnictwo Gazetowo-Czasopismowe”, w szczególności o pełnokolorowych czasopismach „Ukrainśka kultura”, „Pamjatky Ukrainy”, „Ukrainśkyj teatr”, „Muzyka”, kioskarz nic nie słyszał i był bardzo zdziwiony, że takie w Ukrainie istnieją. Jednocześnie słusznie zauważył, że przy cenie 40—70 hrywien te wydawnictwa w Krzemieńcu będą niechodliwe — ludzie mają wielkie pragnienie czytania, jednak nie mają na to pieniędzy. Dlatego kupują rosyjskojęzyczne — choć są pełnokolorowe, to tanie. Rosyjskojęzycznych pełnokolorowych czasopism w kiosku w Krzemieńcu naliczyliśmy ponad dwa tuziny, taki sam obraz obserwuje się powszechnie w miastach nie tylko wschodu, ale i zachodu Ukrainy — obejmują one praktycznie wszystkie tematy życia społecznego — od przyrody i historii po działkę i pasiekę. Najbardziej chodliwymi w Krzemieńcu, Tarnopolu i Równem są rosyjskojęzyczne pełnokolorowe tygodniki „Zagadki istorii”, „Siekrietnyje archiwy”, „Siekrietnaja istorija”, „Niewydumannyje istorii”, „Tajny XX wieka”, „Tajny proszłogo”. Czyli na tematykę historyczną w 30-tysięcznym Krzemieńcu co tydzień sprzedają dziesiątki rosyjskich czasopism o profilu historycznym i ani jednego ukraińskiego! Można tylko wyobrazić sobie, co dzieje się w miastach wschodu Ukrainy! I jeszcze bardzo istotny szczegół. Ceny rosyjskojęzycznych czasopism o profilu historycznym — od 3 do 7 hrywien! Nawet duży, 98-stronicowy pełnokolorowy błyszczący magazyn „Dengi plus” w kiosku sprzedają za 31 hrywien, czyli taniej, niż w Kijowie i centrach obwodowych można kupić zszyte metalowymi zszywkami pięćdziesięciostronicowe „Ukrainskyj tyżdeń” (35 hrywien) i „Krajinę” (25 hrywien). I to przy tym, że „Dengi plus” mają nieporównywalnie lepszej jakości papier, większy format i znacznie większą liczbę stron oraz twardszą okładkę. Do tego czasopismo „Dengi plus” sklejono termobinderem z ładnym bigowaniem. Dlaczego rosyjskojęzyczne wydawnictwa w Ukrainie są znacznie tańsze niż ukraińskojęzyczne? Odpowiedzi należy szukać nie tylko w płaszczyźnie ekonomicznej. Promowanie rosyjskojęzycznych czasopism w przestrzeni informacyjnej i kulturowej Ukrainy w znacznej mierze odbywa się wskutek cen dumpingowych producenta produktów. Inaczej jak można zrozumieć fakt sprzedaży w Równem 36-stronicowego pełnokolorowego czasopisma „Zagadki istorii” za 3 hrywny? Czy to znaczy, że do sprzedaży detalicznej trafiło po 2 hrywny? Czyli mniej niż jego koszt własny! Jeśli do rozpowszechniania rosyjskojęzycznych produktów — w tym przypadku pełnokolorowych czasopism o tematyce historycznej — stosuje się ceny dumpingowe, to komuś bardzo zależy, aby czytali je Ukraińcy. W tym artykule skupimy się głównie na drugim i trzecim elemencie, które określają odrębność narodu — jego historii i kulturze, ale krótko zatrzymamy się też na języku ukraińskim — decydującej cesze narodu. Wrócę do naszego skromnego kiosku gazetowo-czasopismowego — są one we wszystkich centrach rejonowych Ukrainy. Kiosk to lustro naszego bytu i obecnego stanu. Do czego stoczyła się Ukraina, można zobaczyć z prostego porównania. Każdy obywatel, który pod koniec lat 80. — na początku 90. ubiegłego wieku miał 20—40 lat i kupował prasę, wie, jakie wydawnictwa sprzedawano w kioskach „Sojuzdruku”. Nie będę wyliczał gazet — podkreślę czasopisma. W moim mieście Brody (25 tysięcy mieszkańców) działały dwa kioski w centrum i jeden na dworcu. Tam wśród czasopism sprzedawano ukraińskojęzyczne bogato ilustrowane „Ukraina”, „Radjanśka żinka”, „Socjalistyčna kultura”, „Pereć”, „Ranok”, „Nauka i suspilśtwo”; literackie: „Witczyzna”, „Wseswit”, „Dzwin”, „Ranok”. Rosyjskich w warunkach radzieckiego imperium było znacznie mniej: „Ogonok”, „Krokodił”, „Wokrug swieta”. Sprzedawano też jeden polski ilustrowany magazyn „Przyjaźń” oraz dwie gazety „Trybuna Ludu” i „Życie Warszawy”. Czyli wśród czasopism ukraińskie w porównaniu z rosyjskimi i polskimi zajmowały dominujące pozycje. Podobnie obserwowano wśród gazet. A co teraz? Przez lata ukraińskiej niepodległości ukraińskie czasopisma w kioskach trudno znaleźć, zaczęto je też wydawać w znikomych ilościach, czego nie można powiedzieć o rosyjskojęzycznych — one teraz dominują. W ciągu tego samego czasu w Ukrainie w porażającym tempie skurczyła się nie tylko liczba ukraińskich gazet i czasopism, ale też książek i broszur. Jeśli w 1990 roku wyszło 78 mln 700 tys. egzemplarzy książek i broszur w języku ukraińskim, to w latach niepodległości ich liczba nieustannie spadała. Tak, w 1992 roku skurczyła się do 44 mln 861 tys., w 2000 — do 29 mln 224 tys., a w 2015 — do 23 mln 740 tys. (Pyłypczuk D. Statystyka ukraińskiego druku. — Kijów, 2017. — s. 4). Czyli dożyliśmy do tego, że w Ukrainie w ciągu roku wydaje się mniej niż jedną ukraińską książkę na jednego mieszkańca kraju. Zatem pole językowe Ukrainy, język ukraiński i naród ukraiński przegrywają katastrofalnie — jaskrawym tego przykładem jest zwykły kiosk. A co dzieje się w dziedzinie historii? Zajrzyjmy do rosyjskojęzycznych czasopism. Rosyjskie wydawnictwa jako środek hybrydowej agresji Rosji. W ciągu końca sierpnia — początku września 2017 roku miałem okazję przebywać w Kijowie, Żytomierzu, Lwowie, Tarnopolu, Równem i Łucku. W kioskach gazetowych tych miast sytuacja jest taka sama jak w Krzemieńcu i moich rodzinnych Brodach — dominują rosyjskojęzyczne gazety i czasopisma. Kupiłem pełnokolorowe czasopisma „Zagadki istorii”, „Siekrietnaja istorija”, „Niewydumannyje istorii”, „Tajny XX wieka”, „Siekrietnyje archiwy” i kolorową gazetę „Tajny proszłogo”. Ceny — od 3 do 7 hrywien. Czyli rosyjskojęzyczne pełnokolorowe czasopisma sprzedają się taniej niż ukraińskie czarno-białe gazety. A teraz zajrzyjmy w ich treść. Zacznijmy od czasopisma „Zagadki istorii”. W żadnym numerze nie ma danych wydawniczych, dlatego nie wiadomo, kto jest założycielem wydawnictwa, kto jest jego wydawcą, gdzie je drukują i w jakim nakładzie. Nie zaznaczono też świadectwa o państwowej rejestracji czasopisma. Czyli pełna pogarda dla wymagań ukraińskiego ustawodawstwa. Już te niezaprzeczalne fakty świadczą, że w Ukrainie brak jakiejkolwiek kontroli nad własną przestrzenią kulturową i informacyjną. W takich ukraińskich warunkach rosyjscy przewodnicy wojny hybrydowej czują się bardzo komfortowo — wydaje się, że stworzono je dla nich. Do tego dodajmy, że jakiekolwiek dane wydawnicze są nieobecne także w czasopismach „Tajny XX wieka”, „Siekrietnaja istorija”. W wydawnictwach „Siekrietnyje archiwy” i „Niewydumannyje istorii” wskazano, że świadectwo o państwowej rejestracji wydane zostało przez Ministerstwo Sprawiedliwości Ukrainy założycielowi i wydawcy — spółce z o.o. „Pres-kurjer Ukraina”. Wskazano też nakład — 50 tysięcy („Siekrietnyje archiwy”) i 30 tysięcy („Niewydumannyje istorii”). Prawdopodobnie nie mniejsze nakłady są w „Zagadkach istorii”. I chociaż tygodnik „Tajny XX wieka” nie posiada danych wydawniczych o tym wydawnictwie, na stronie 35 numeru 35 za 2017 rok jest ciekawe ogłoszenie: „Drodzy czytelnicy! W urzędach pocztowych Rosji trwa kampania prenumeraty na 2018 rok…” Putinowska Rosja znów pragnie stać się imperium i przywrócić sobie status światowego supermocarstwa. Ukraina jest jej potrzebna do znacznego powiększenia terytorium i zniewolenia Ukraińców; mają oni uzupełniać armię oraz zasiedlać bezkresne przestrzenie Syberii, Dalekiego Wschodu, Ałtaju i Dalekiej Północy. Dla ułatwienia realizacji imperialnego zamiaru wymyślono mit o tym, że Rosjanie i Ukraińcy to jeden naród. A skoro tak, to musi on mieć jedno państwo i wszystkie jego jedyne główne atrybuty: język, granice, władzę, armię, pieniądze itd. Pomimo absurdalności tego mitu, jest on uparcie i wytrwale wpajany w świadomość Ukraińców. Samoistność (tożsamość) każdego narodu określają trzy główne składowe: język, historia i kultura. Jeszcze od czasów osławionego Wałujewa Ukraińcom podstępnie, konsekwentnie i metodycznie narzucano i nadal narzuca się myśl, że język ukraiński to zniekształcony przez polski ten sam język rosyjski, że historia Rosji to także historia Ukrainy, a kultura u Rosjan i Ukraińców od wieków była jedna. Czyli propagowany jest mit o jednym narodzie. Oto dlaczego język ukraiński, historia ukraińska, kultura ukraińska stały się obiektami szczególnej uwagi rosyjskich służb specjalnych oraz polami bitewnymi hybrydowej agresji Rosji.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

języka ukraińskiego, historii i kultury

Zapisz się na „Tajny XX wieka” według „Katalogu prasy rosyjskiej… indeks subskrypcyjny 99382”. Oto tak – czysto rosyjskie, hybrydowego typu wydawnictwo bez należytych danych wydawniczych zalało przestrzeń informacyjną i kulturową Ukrainy. I to w czasie, gdy w samej Rosji wszystko, co ukraińskie, jest brutalnie prześladowane: jedyna ukraińska biblioteka w Moskwie doświadcza ciągłych represji, ukraińskie gimnazja i szkoły na Krymie są zamknięte, ukraińskie książki zakazane, za samo ukraińskie słowo w Rosji biją. Cóż za kontrast! Nie będziemy analizować wszystkich materiałów rosyjskojęzycznych czasopism o tematyce historycznej – są one na jedno kopyto. Można w nich znaleźć niemało historycznych ciekawostek z całego świata, ale na pierwszym miejscu jest historia Rosji i Związku Radzieckiego. Wśród wybitnych postaci Rosji wiodące miejsce zajmuje Stalin, jego pozytywny wizerunek obecny jest w większości numerów. Najkrwawszego kata narodu ukraińskiego, organizatora Hołodomoru lat 1932—1933, który odebrał życie ponad 10 milionom Ukraińców, sławi się nieustannie. To znaczy, czytelnika zombuje się pozytywnością postaci krwawego tyrana. Imperium radzieckie, które odebrało życie milionom Ukraińców, w rosyjskojęzycznych czasopismach przedstawiane jest nie inaczej jak „wielki kraj”. Nawet artykuł o tak zwanych darmozjadach nazywa się „Pasożyty wielkiego kraju”. Opublikowano także artykuł pod tytułem „Jak Chruszczow „powiększał” Ukrainę”. To o „podarowanym” Krymie. Czyli rosyjskojęzyczne czasopisma na Ukrainie otwarcie propagują bzdury, które w Rosji produkują Putin, Żyrinowski, Dugin, Kisielow i im podobni. Oczywiście, że w rosyjskojęzycznych czasopismach historia Rosji dominuje, na Ukrainie przedstawiana jest niemal jako bliska Ukraińcom. O samej Ukrainie materiały, jeśli rzadko się trafiają, mają otwarcie wrogą, antyukraińską specyfikę. Na przykład jednego z najsławniejszych synów Ukrainy, Iwana Mazepę, tutaj niechybnie malują czarnymi farbami. Do tej pory nie mogą się uspokoić. Nie mogą wybaczyć tak zwanej „zdrady” łotrowi Piotrowi. W ciemnych barwach przedstawiono także postać sławnego ukraińskiego hetmana Piotra Sahajdacznego – czy nie dlatego, że w 1618 roku dowodzone przez niego ukraińskie wojsko szturmowało umocnienia Moskwy? I jeszcze taka osobliwość – wszyscy rosyjscy bohaterowie publikacji mają pozytywne naświetlenie (Lenin, Stalin, Żukow, Putin, Budionny, Woroszyłow, Kotowski, Pawlik Morozow (!) i in.), a ukraińscy – skrajnie negatywne – P. Sahajdaczny, I. Mazepa, S. Bandera, S. Petlura, M. Hruszewski. Potępiają tak zwanych kułaków, którzy stali na przeszkodzie władzy radzieckiej w kolektywizacji rolnictwa oraz hamowali industrializację kraju. I to piszą w naszych czasach! Mimowolnie ukraiński czytelnik otrzymuje przekazy dotyczące konieczności walki dobrej władzy radzieckiej ze złymi kułakami, a w konsekwencji skłania się do usprawiedliwiania komunistycznych represji wobec ukraińskich zamożnych chłopów, rodzi to wątpliwość co do przyczyn i skutków samego Hołodomoru, urządzonego na żyznej Ukrainie przez moskiewską władzę komunistyczną. Przy okazji, o Hołodomorach lat 1921—1923, 1932—1933, 1946—1947 na Ukrainie rosyjskie hybrydowe wydawnictwa nie piszą nic. Żadnego potępienia! Cel rosyjskiej propagandy i hybrydowej agresji na polach ukraińskiej kultury i historii jest oczywisty – wpływać na kształtowanie potrzebnego Moskwie światopoglądu Ukraińca. Cotygodniowe wrzucanie do kiosków z gazetami na Ukrainie setek tysięcy rosyjskojęzycznych wydawnictw historyczno-kulturalnych nie może nie pozostawić skutków. Rosyjskie czasopisma o kierunku historyczno-kulturalnym są niezwykle tanie (3—5 hrywien), a dlatego dostępne szerokim kręgom czytelników, którzy pragną uzupełnić swoją wiedzę z historii. Wśród nich, bez wątpienia, są nauczyciele historii. Rachubę politologów nietrudno zrozumieć – przez czytelnika hybrydowej produkcji wpływać także na tych, którzy się z nim komunikują, czyli na jego otoczenie – krewnych, znajomych, uczniów, kiedy czytelnik jest nauczycielem. Oprócz tego, długotrwałe zombowanie pewnymi faktami historycznymi odkłada się w świadomości, przyswaja się, a z czasem kształtuje w głowie czytelnika jako jego własna opinia. Najstraszniejsze jest to, że Ukraińcom chytrze narzuca się obcą i wrogą ideologię, ideologię odwiecznego wroga i ciemiężyciela Ukrainy – Rosji, która w latach 2014—2017 zademonstrowała całemu światu swoją prawdziwą agresywną istotę, co dobrze widać na przykładach aneksji Krymu i wojny w Donbasie, ciągłej wywrotowej pracy przeciwko ukraińskiej państwowości i wszystkiemu, co ukraińskie. W hybrydowo-agresywnych publikacjach Rosja i wszystko, co rosyjskie, jest wywyższane, Europa i to, co europejskie – poniżane, a ukraińskie – dyskredytowane. Ukraińcom narzuca się myśl: Rosja – przyjaciel, a Europa – wróg. Sam fakt ciągłej obecności w przestrzeniach informacyjnej i kulturowej Ukrainy rosyjskich (czyli wydanych bezpośrednio w Rosji) oraz rosyjskojęzycznych (wydanych w zbyt demokratycznej Ukrainie) wydawnictw o kierunku historyczno-kulturalnym jest jaskrawym świadectwem tego, jak rosyjska propaganda, w pełnej zgodności z „Doktryną Wojenną Federacji Rosyjskiej”, otwarcie realizuje głęboko zaplanowaną informacyjną agresję hybrydową przeciwko Ukrainie. Bezsprzecznie mamy do czynienia ze starannie przemyślaną, dobrze zorganizowaną i finansowo zabezpieczoną ideologiczno-wywrotową działalnością rosyjskich służb specjalnych na Ukrainie. Nie reagować na to bezpośrednie zagrożenie dla interesów narodowych Ukrainy jest niedopuszczalne. Rosyjskojęzyczne czasopisma propagują na Ukrainie wielkorosyjską szowinistyczną wizję historii Rosji i ZSRR, wizję Putina. Co więcej, historia Rosji i ZSRR przedstawiana jest Ukraińcom jako rzekomo „nasza wspólna historia”. Ale i to jeszcze nie wszystko – ze stron rosyjskojęzycznych czasopism o profilu historycznym płyną antyukraińskie, antypaństwowe i jawnie separatystyczne tezy. Hybrydowa prowokacja rozłączenia. Rosyjscy neoimperialiści i apologeci wojny hybrydowej wzięli na uzbrojenie znaną starorzymską zasadę „dziel i rządź”; z powodzeniem stosują ją w dzisiejszych ukraińskich realiach. Jak to się robi ze stron czasopisma „Zagadki istorii”, zademonstrujemy na przykładzie numeru 32, który zalał kioski z gazetami na Ukrainie w sierpniu tego roku. Na stronie tytułowej tygodnika przyciąga uwagę wielki nagłówek: „Jak Poleszucy walczyli z Polakami?”. Krzykliwy tytuł wywołuje zainteresowanie, jednak w czasopiśmie czytelnik nie znajdzie ani jednej publikacji, która odpowiadałaby na pytanie, które redakcja wyniosła na okładkę swojego wydawnictwa. Po co więc wynieśli? Ale czasopismo o Poleszukach nie zapomniało – poświęcono im jawnie hybrydowo-separatystyczny artykuł Jewhena Jarowego „Etnos, który nie stał się narodem. Dlaczego gospodarze Polesia nie dążą do narodowej niepodległości?”. Sam nagłówek wskazuje, skąd nogi wyrastają. Artykuł zaczyna się od tego, że Polesie jest unikalnym regionem z jednolitym organizmem biosferycznym, którego nie zdołała podzielić nawet granica między Ukrainą, Białorusią i Rosją. Autor dokonuje fantastycznego odkrycia — okazuje się, że pytanie o przynależność etniczną mieszkańców tego regionu — Poleszuków — jest „otwarte do tej pory”. J. Jarowy przekonuje ukraińskiego czytelnika, że Poleszucy to „osobny etnos — trwała wspólnota ludzi, połączonych wspólną historią, folklorem, obyczajami, cechami fizycznymi i kulturowymi”. Okazuje się, że Poleszucy mają swój własny, odrębny język, który różni się zarówno od białoruskiego, jak i ukraińskiego. Autor ubolewa, że Poleszucy, których jest ponad 3 miliony, odmówili „swojej przynależności etnicznej”, dlatego „oficjalnego statusu osobnego etnosu nikt im tak i nie uznał”. Aby naprawić tak przykrą dla wielkorosyjskich neoimperialistów i szowinistów sytuację, Ukraińcom zaproponowano kolejny hybrydowy plan. Jego istota wynika z konstatacji J. Jarowego, który stwierdza: „Współcześni Poleszucy, podzieleni przez co najmniej cztery państwa, nie mają swoich jasnych założeń wartościowych oraz wpływowych struktur organizacyjnych, które połączyłyby ich w jednolity organizm etniczny”. Hybrydowy manifest czasopisma „Zagadki istorii” jest całkiem zrozumiały — Poleszukom trzeba nadać „założenia wartościowe” i stworzyć w ich środowisku „wpływowe struktury organizacyjne” dla ich zjednoczenia w „jednolitym organizmie etnicznym”, oczywiście odrębnym od reszty narodu ukraińskiego, a do tego na terytoriach Ukrainy, Białorusi, obwodu briańskiego Rosji oraz w poszczególnych rejonach wschodniej Polski. Póki co ta rosyjska agresywno-hybrydowa mrzonka jest wyraźnie utrwalona i opublikowana jedynie jako teoria, ale za nią niechybnie pójdzie praktyka. Putiniści w tym nurcie mają bardzo duże doświadczenie — warto choćby wspomnieć o podobnych hybrydowo-etnicznych projektach Rusinów na Zakarpaciu oraz tak zwanego osobnego narodu kozackiego na południu Ukrainy. Zakarpacie już od dłuższego czasu znajduje się w centrum uwagi rosyjskich służb specjalnych, które działają tutaj pod maską różnorodnych fundacji charytatywnych „Russkij mir”, „Russkaja premija”, „Russkij fond sodiejstwija naukie i obrazowaniju”. Wszystkie one zajmują się troską o uznanie Rusinów Zakarpacia za osobny naród z osobnym językiem — czwartym wśród wschodnich Słowian. W tym celu hojnie finansują organizacje rusińskie, przeprowadzają konferencje naukowe, wydają książki, wypłacają sowite honoraria. Rosyjskie służby specjalne na Zakarpaciu działają już od dawna, starają się na wszelkie sposoby stymulować ruch Rusinów w ramach tak zwanego „russkogo mira”, wyszukują zdrajców, werbują agentów, opłacają najemników, ale bardzo przeszkadza im główny problem — brak samego narodu rusińskiego. Teraz ci hybrydowi agresorzy wzięli się jeszcze za Poleszuków na północy Ukrainy oraz za Kozaków na jej południu. Według hybrydowej wersji o Kozakach, którą ostatnio zintensyfikowanie forsują rosyjskie służby specjalne w obwodach zaporoskim, dniepropetrowskim, mikołajowskim, chersońskim i odeskim — rdzennym narodem tych ziem są Kozacy; zamieszkują oni teraz południe Ukrainy, obwód rostowski i Kraj Krasnodarski Federacji Rosyjskiej. To całkiem osobny naród kozacki, który trzeba zjednoczyć. Oczywiście w jednym państwie; chodzi o zjednoczenie „narodu kozackiego” Małorosji z „narodem kozackim” Rosji. Nie ma żadnej wątpliwości co do tego, że rosyjska propaganda osobnych etnosów Kozaków, Poleszuków i Rusinów to metody działalności wywrotowej, skierowane przeciwko Państwu Ukraińskiemu. Metody te całkowicie współgrają z doktryną wojenną Federacji Rosyjskiej i mają wszystkie cechy agresji hybrydowej. Chodzi o próby celowego rozłamu narodu ukraińskiego na osobne, samodzielne etnosy: Poleszuków, Kozaków, Rusinów, Bojków, Łemków, Hucułów. Rozbiwszy naród ukraiński, łatwiej go po kawałku przeciągnąć do „russkogo mira”, podporządkować władzy moskiewskiej, odnowić imperium w celu późniejszego przesiedlenia łatwowiernych Poleszuków, Rusinów, Kozaków na bezkresne przestrzenie słabo zaludnionej Syberii i słabo zaludnionego północno-wschodniego Chin (obecnie rosyjski Daleki Wschód). Rosja pragnie „zebrać” ziemie byłego ZSRR i carskiego imperium. Aby to osiągnąć, trzeba poróżnić i rozdzielić narody. Jak to się robi na Ukrainie? Za pomocą prowokacji, politycznych marionetek, piątej kolumny i oczywiście — Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. Mimo że agresja hybrydowa przeciwko narodowi ukraińskiemu prowadzona jest otwarcie i jawnie, na Ukrainie tym niebezpiecznym zjawiskom nie nadaje się należytej oceny państwowej i nie stawia się państwowego oporu. Sfera, którą wyżej poruszyliśmy, należy do przestrzeni kulturowej Ukrainy. Za nią powinno odpowiadać Ministerstwo Kultury Ukrainy. A teraz spójrzmy, jak radzi sobie z takimi wyzwaniami. Po co Ukrainie ministerstwo bez kultury? Do niedawna Ministerstwo Kultury Ukrainy występowało jako założyciel siedmiu ukraińskich wydawnictw kulturoznawczych, a mianowicie pięciu pełnokolorowych czasopism: „Ukraińska kultura”, „Pamjatky Ukrajiny: istorija ta kultura”, „Ukraiński teatr”, „Muzyka”, „Teatralno-koncertnyj Kyjiw” oraz dwóch pełnokolorowych gazet: „Kultura i żyttia” i „Krymska switłycia”. Wszystkie one ukazywały się w nakładach znikomych dla Ukrainy (do 1 tysiąca egzemplarzy każde czasopismo i do 3—5 tysięcy gazety). I chociaż sieć biblioteczna Ukrainy podlega Ministerstwu Kultury Ukrainy — nie otrzymywała ona (z wyjątkiem bibliotek obwodowych) wydawnictw swojego własnego ministerstwa! To znaczy, że w bibliotekach rejonowych i miejskich, nie mówiąc już o wiejskich, czytelnicy nie widzieli ukraińskich wydawnictw kulturoznawczych i o ich istnieniu często nawet nie wiedzieli. Oto taka działalność ministerstwa. I to w czasie, gdy biblioteki rejonowe, a nawet wiejskie, jakimś cudem otrzymują rosyjskojęzyczne wydawnictwa kulturoznawcze, w szczególności czasopismo „Zagadki istorii”! Tak, to samo, które szkalowało ukraińskich hetmanów P. Sahajdacznego, I. Mazepę, sławiło katów narodu ukraińskiego Stalina, Lenina, wszystko co rosyjskie i sowieckie oraz otwarcie głosiło ideę separatyzmu Poleszuków już w 2017 roku! Ale to jeszcze nie wszystko. Oto co pisała gazeta „Deń” w numerze z 28 lipca 2015 roku: „Zatem powstała dziwna sytuacja, kiedy gazety i czasopisma, które przez wszystkie czasy rozwijały się, miały różne okresy, lepsze czy gorsze, ale ukazywały się, — w „nowym” ukraińskim państwie nikomu nie są potrzebne. Minkult, zdaje się, postanowił działać zgodnie z zasadą: „Ja cię zrodziłem, ja cię i zabiję”! Jednak do „narodzin” ma on pośredni związek — na przykład czasopismo „Muzyka” ma 92 lata, „Teatralno-koncertnyj Kyjiw” — 79, „Ukraiński teatr” założono w 1917 roku… Ale jeśli sytuacja się nie zmieni, podnieść się nie z kolan — z ziemi — będzie trudno. Jak retorycznie zapytał na koniec Ihor Hyrycz, „jeśli 40-milionowy naród nie będzie miał czasopisma o teatrze i muzyce, po co wtedy istnieje Ministerstwo Kultury?” Podkreślę! Pisała o tym gazeta „Deń” 28 lipca 2015 roku! Jednak od tego czasu niewiele zmieniło się w stosunku Ministerstwa Kultury Ukrainy do wydawnictw kulturoznawczych, które samo zresztą wydaje. Wsparcie finansowe ze strony Ministerstwa dla Przedsiębiorstwa Państwowego „Narodowe Wydawnictwo Gazetowo-Czasopismowe” jest niewystarczające, w rezultacie czego i tak nędzne wynagrodzenia są stale opóźniane, wypłacane w częściach po 800-1000 hrywien miesięcznie. Nie żartuję — właśnie w takich kwotach otrzymywali pensje dziennikarze latem 2017 roku! Ministerstwo radziło im, aby sami zarabiali pieniądze! O tak ważnym dla dziennikarzy czynniku, jak honoraria, wszyscy już zapomnieli. Niewypłacanie pensji prowadzi do utraty najlepszych specjalistów, protestów dziennikarzy, którzy w marcu 2017 roku wyszli z plakatami i transparentami pod ściany Gabinetu Ministrów Ukrainy. W jakim kraju jest to możliwe, aby dziennikarze gazet i czasopism kulturoznawczych protestowali przeciwko działaniom urzędników Ministerstwa Kultury? Na Ukrainie — to nasza bolesna, codzienna rzeczywistość, za którą musimy być wdzięczni przede wszystkim Ministerstwu Kultury oraz osobiście ministrowi J. Niszczukowi. Ciąg dalszy nastąpi.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Ukraińska Ameryka

Mykoła TYMOSZYK, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz. Zakończenie. Początek w nr 42 z 2017 r. 6. Sześć ukraińskich cerkwi w jednym mieście i pięć na jego obrzeżach. O jeszcze jednej emocjonalnej dominancie chciałbym zanotować w moim już zbyt grubym amerykańskim notatniku: siła wiary i ducha tutejszych Ukraińców. W Parmie, w głębi stanu Ohio, jest aż sześć cerkwi, w których językiem nabożeństw jest ukraiński. Są różnych wyznań, ale w każdej z nich modlą się za Ukrainę, za naszą jedność i zwycięstwo w wojnie rosyjsko-ukraińskiej. Macierzystą dla wszystkich tych cerkwi jest najstarsza ukraińska świątynia UKGK – św. Piotra i Pawła, założona w 1902 roku w sąsiednim Cleveland. Jej wspólnota znana jest z dwóch faktów. Pierwszy: wiernych cerkwi natchnął i pobłogosławił sam Andrzej Szeptycki, który specjalnie przyjechał tu ze Lwowa 21 września 1910 r. Drugi: „piotropawłowcy” zebrali i podarowali swoim rodakom w Parmie 150 tys. dolarów na budowę tam pierwszej świątyni – św. Andrzeja. Nowo utworzona parafia szybko zebrała jeszcze 450 tysięcy dolarów i w 1967 r. tę świątynię poświęcono. Zgrana i liczna wspólnota św. Pokrowy ma również swoje powody do dumy. Jej założenie wiąże się z dziesięcioleciem powrotu z syberyjskich łagrów przyszłego kardynała grekokatolików Josyfa Slipyja. Był tu dwukrotnie: w 1973 r., kiedy poświęcał kamień węgielny budowli, i trzy lata później, kiedy sprawował obrzęd patriarchackiego poświęcenia nowej świątyni. Największą i najwspanialszą cerkwią w Parmie jest cerkiew św. Jozafata. Budować ją zaczęto jeszcze w 1949 r., a odnowioną pięciokopułową budowlę poświęcono w roku tysiąclecia chrztu Ukrainy – 1988 r. W 1983 r., w związku ze wzrostem liczby wiernych UKGK w Ameryce, Watykan podjął decyzję o utworzeniu w tym kraju czwartej eparchii. Na centrum wybrano Parmę, a katedrą od tego czasu stała się ta cerkiew. Obecnie znajduje się tu rezydencja władyki parmskiego Bohdana Danyły, a proboszczem katedry jest ojciec Bohdan Barycki. Obok katedry znajduje się niedzielna szkoła ukrainoznawstwa, sala społeczna na 1000 osób, pomieszczenia dla kółek dorosłych i dzieci. Sobór św. Włodzimierza jest prawosławny i od 1996 r. pełni rolę katedralnego (UPC USA). Wspólnotę założyli jeszcze w 1924 r. emigranci z Ukrainy Zachodniej. Początkowo w Cleveland, a od 1954 r. przeniosła się do Parmy. Nowa budowla pochodzi z 1966 r. Na 60. rocznicę Hołodomoru parafianie świątyni zebrali środki i otworzyli obok pomnik ofiar tej sztucznie inspirowanej przez Moskwę ogólnonarodowej klęski. Wokół soboru tętni ukraińskie życie: w szkole ukrainoznawstwa uczy się obecnie ponad 200 dzieci; działają kółka tańca, garncarstwa, gry na bandurze i malarstwa. Na początku lat 60. prawosławnych przybyło, dlatego w 1963 r. w Ukraińskiej Wiosce pojawia się jeszcze jedna świątynia – św. Mikołaja. Jest tu jeszcze cerkiew ewangelicka – UCKWE, gdzie Ukraińcy modlą się, oczywiście, po ukraińsku. W czasie tego swoistego pielgrzymowania po ukraińskich cerkwiach jednego amerykańskiego miasta, które uprzejmie zaproponował władyka Bohdan Danyło, z bólem w duszy i wyrzutami sumienia wobec nas wszystkich, obecnie żyjących na Ukrainie, przed oczami nieodstępnie stał inny obraz. Pochodzi on z rejonu ukraińskiej stolicy, w którym mieszkam – Łukianówki-Tatarki. Wokół niewielkiej świątyni św. Mikołaja, zbudowanej na cześć rocznicy katastrofy czarnobylskiej i poświęconej przez zwierzchnika UPC KP, świątobliwego Filareta, ciasnym pierścieniem stoi sześć cerkwi… Patriarchatu Moskiewskiego. W nich kijowianie w języku agresora modlą się za rosyjskiego cara-batuszkę… Ile jeszcze młodych istnień ukraińskich patriotów musi zabrać ta absurdalna wojna rosyjsko-ukraińska, aby znaczna część wciąż jeszcze nieprzejrzanych chochołów-małorosjan mogła zrozumieć absurdalność i nienaturalność takiego obrazu? 7. Ukraiński Uniwersytet na ziemi wielkiego Waszyngtonu. „Będę rozkochiwał was przez ten semestr w swoim przedmiocie” – tak rozpoczął swój pierwszy w życiu wykład całkiem młody, szczupły i przystojny wykładowca „Redakcji literackiej” przed nami – studentami drugiego roku kijowskiego wydziału dziennikarstwa. Było to we wrześniu 1974 roku. I tym wykładowcą okazał się obecny rektor i współzałożyciel Ukraińskiego Uniwersytetu – Ukrainian University w Waszyngtonie, Wołodymyr Hryhorowycz Iwanenko. Nie widzieliśmy się prawie ćwierć wieku, odkąd mój nauczyciel prawdziwego dziennikarstwa, a nie suchej, nudnej, skompilowanej z hybrydowych tekstów i oderwanej od realiów życia jej czysto „komunikacyjno-kanalizacyjnej” teorii, przeprowadził się do Ameryki. Tutaj wyznałem mu, że moja miłość do tego przedmiotu wcieliła się po wielu latach praktycznego dziennikarstwa w skromny korpus podręczników i poradników z naszego fachu. I że pasję do dziennikarstwa oraz oddanie jej narodowemu rdzeniowi zazwyczaj zaszczepiają młodym „kronikarzom współczesności” właśnie tacy pasjonaci-marzyciele i prawdziwi profesjonaliści, jak on. Profesor Iwanenko nie tylko w pełni pokazał nieoczekiwanie różnorodny Ukraiński Waszyngton, ale i od razu włączył mnie do projektów Uniwersytetu. Między innymi do pierwszego z nich – tworzenia nowego zbioru naukowego. Pozostaje tylko życzyć: wychodź na twardą i szeroką drogę, Ukraiński Uniwersytecie, na ziemi wielkiego Waszyngtonu! 8. Jak w Waszyngtonie czczono weteranów. W pierwszej połowie maja w najbardziej uczęszczanych miejscach centrum stolicy USA (a jest to słynny National Mall) Amerykanie oddawali cześć weteranom różnych wojen. Nigdy nie widziałem tego tak blisko. Dlatego jestem poruszony i jednocześnie zasmucony. Z białą zazdrością patrzyłem na tych mężczyzn w podeszłym już wieku. Uśmiechnięci, otwarci, życzliwi, zabezpieczeni. Setki wolontariuszy towarzyszą im – na wózkach i pieszo (niedaleko stoi kolumna specjalnych autobusów). Jakoś tak prosto, serdecznie, bez nachalnej pokazowości. Na plecach koszulki jednego z wolontariuszy fotografuję napis (dolny): „Jeśli potrafisz przeczytać to po angielsku, podziękuj weteranowi”. Żadnej złości, żadnej nienawiści. Żadnych prowokatorów-młodzików, żadnych opłacanych 50-letnich „weteranów” w gimnastiorkach ze wstążkami kraju-agresora. Nikt nie obwiesza piersi i okolic poniżej pasa tanimi i nie zawsze stosownymi medalami. Mówię to z ironią i mam do tego prawo – jako syn frontowca, który został powołany do armii w 1939 r., a wrócił do domu jako inwalida pierwszej grupy pod koniec 1944 r. Ojciec nie lubił tych medali. Często powtarzał, że „dowódcy naszych ludzi za nic nie liczyli”. Gdyby wiedział, co mówił o naszych czterokrotny bohater marszałek Żukow: „Niech, powiedzmy, chochoły forsują Dniepr nawet bez karabinów; utoną – mniej trzeba będzie wysyłać na Sybir”… Jak bardzo u nas wszystko jest wywrócone do góry nogami, jak wiele obcego i niszczycielskiego osetu jest wśród nas. Wysoko opłacani mężowie stanu, jak pokazują nasze obecne realia, wcale nie zamierzają go bezlitośnie pielić. 9. Spotkanie na Broadwayu prawie po 40 latach. Petro Krawcow – mój kolega z roku i grupy. Nie widziałem się z nim od 1978 roku – kiedy rozjechaliśmy się z Kijowa z nowiutkimi dyplomami dziennikarzy w różne strony Ukrainy: ja – na Bukowinę, Petro – na Krym. A spotkaliśmy się dopiero… na nowojorskim Broadwayu. Nas dokładnie „wyliczył” i „zeswatał”… Facebook. Petryk jest już Amerykaninem. Ale trzy miłości pozostały przy nim niezmienne: Ukraina, wybrany zawód i… sztanga. A poza tym pozostał tak samo szczery, dobry, uśmiechnięty i otwarty. Na klapie jego marynarki od razu zauważyłem nasz złocisty tryzub na niebieskim tle. Na Ukrainie Krawcow był znanym dziennikarzem sportowym i sławnym sztangistą, autorem porywającej książki o tym ukochanym przez niego sporcie. To właśnie sztanga dała mu drugie życie w Nowym Jorku. Tutaj ustanowił już około 30 swoich nowych rekordów. Trenuje na Brooklynie grupę młodych i obiecujących sztangistów, jeździ na mistrzostwa krajowe. Ciepłe, serdeczne spotkanie. Z biegiem lat takie są na wagę złota. Wspomnieliśmy przede wszystkim naszą „złośliwą anglistkę” Walentynę Alfonsownę, która najbardziej męczyła mnie i Krawcowa za nasze prymitywne „z” zamiast „g” i chroniczny brak zasobu słownictwa. Wspomnieliśmy kolegów z roku, którzy są już na obczyźnie. A takich uzbierało się do 30... Ukraińska wierzba na skalistym brzegu jeziora Ontario jako symbol niepokorności ukraińskości. Na pożegnanie ukraiński Amerykanin Petro Krawcow przekazał z Broadwayu serdeczne pozdrowienia wszystkim naszym — z roku i tym, którzy studiowali w naszych latach. Bo tacy wciąż trzymają formę. I notatnik — otwarty. Przecież, jak mawiał nasz nieżyjący już dziekan Dmytro Mychajłowycz Pryluk, notatnik dziennikarza zamyka się tylko w dwóch przypadkach: kiedy śpi lub kiedy już umarł... 10. Wierzba jako symbol niepokorności ukraińskiego ducha. Zrobiła wrażenie ta, już nie samotna, wierzba na skalistym brzegu jeziora Ontario, na pograniczu USA i Kanady. Czy ktoś z tutejszych Ukraińców ją posadził, czy sama wyrosła z wyrzuconej na brzeg złamanej gałązki — kto to powie? Ale z jakiegoś powodu pomyślało się o rozproszonych przez wiatry po całym świecie Ukraińcach. Zwłaszcza o tych, którzy nie potrafili się zginać, poniżać. Przetrwali, zorganizowali się, potwierdzili wśród obcych swoje najlepsze cnoty — pobożność, pracowitość, patriotyzm, miłość do Matki-Ukrainy. Nabieraj sił, ukraińska wierzbino, o zachodzie słońca, aby krzepką i przyjazną ponownie powitać wschód słońca! 11. Ukraiński ogród kulturowy w Cleveland. Tak nazywają amerykańscy Ukraińcy część Federacji Parków Kultury, która znajduje się po zachodniej stronie bulwaru Martina Luthera Kinga w Cleveland. Już w 1928 roku Ukraińcy marzyli o urządzeniu przytulnego miejsca w stylu narodowym. Zrealizować pomysł udało się w 1940 roku. Na 2 czerwca burmistrz Cleveland H. Burton wyznaczył uroczyste otwarcie Ukraińskiego Parku. Według danych ówczesnej prasy, przybyło tu z różnych stron Ameryki ponad osiem tysięcy Ukraińców. Plan parku rozplanowany jest w kształcie tryzuba. Wejściowa metalowa brama zwieńczona była godłem państwowym Ukrainy z okresu Ukraińskiej Republiki Ludowej, a z dwóch stron tej bramy odwiedzających witały brązowe płaskorzeźby dwóch wielkich mężów stanu — Bohdana Chmielnickiego i Mychajła Hruszewskiego. W parku byli swoi wrogowie, dlatego raz go zniszczono. Dominantami tej zdumiewającej zielonej wyspy na obrzeżach zurbanizowanej metropolii stały się trzy brązowe pomniki: Włodzimierza Wielkiego, Tarasa Szewczenki, Iwana Franki (rzeźbiarz Ołeksandr Archypenko). W 1961 roku pojawił się tu jeszcze jeden symbol Ukrainy — brązowy pomnik Łesi Ukrainki, wykonany przez rzeźbiarza światowej sławy Mychajła Czereszniowskiego. Młoda i piękna Łesia stoi w pełnej postaci, w rękach trzyma kwiat skalnicę. Bardzo wymowne. Przecież ten kwiat symbolizuje los Poetki. Fundusze na pomnik (10 tysięcy dolarów) Ukraińcy zbierali siedem lat. Uczestnik tamtego wydarzenia O. Hajśkyj później napisze w „Kalendarzu Ukraińskiego Związku Narodowego” (wydanie z 1961 roku) takie zdanie: „Gdyby Łesia Ukrainka była poetką pełnoprawnego narodu, jej czoło pokryłby laurowy wieniec światowego zachwytu”. Pisanka obok Ukraińskiego Muzeum-Archiwum i biblioteki w Stamford.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

jej tytaniczny pochód po wyżynach ludzkiej myśli byłby przedmiotem szerokiego podziwu. Dokąd nie sięgała jej bujna wyobraźnia!? Jakie historyczne ostępy, jakie dalekie światy przemierzała?”. 12. „Hrobky” w Danynie i „święcone” w Parmie Różnie spędzają drugą niedzielę po Wielkanocy Ukraińcy na Ukrainie i w diasporze. Tak, w mojej czernihowskiej Danynie wszyscy idą na „hrobky” (odwiedziny grobów). W koszykach niosą na cmentarz, oprócz paschy i pisanek, wiele poczęstunku. Przy długich ławach wspominają krewnych. Tutaj, w Ameryce, ukraińscy grekokatolicy od dawna obchodzą w tym czasie „Święcone”. Zrobiło na mnie przyjemne wrażenie, jak przebiega takie wydarzenie w Parmie — w katedrze św. Jozafata. Rano — uroczysta msza pod przewodnictwem władyki parmskiego Bohdana Danyły. A po komunii wszyscy całymi rodzinami idą do sali widowiskowej, wzniesionej obok katedry. Obiadowi towarzyszą słowa podziękowania władyki, występy uczniów Szkoły Ukrainoznawstwa, wręczanie pisanek aktywistom wspólnoty z rąk proboszcza katedry Bohdana Baryckiego. Twarze starych i młodych promieniują uśmiechami, dobrocią, szczerością i nadzieją. Tutaj, tysiące kilometrów od rodzinnego domu, naprawdę czujesz się Ukraińcem. 13. Amerykanin z połtawskiej wsi Kriacziwka… kobzarzy w Ohio Prawdziwa sensacja: 23-letni mieszkaniec Karoliny z wykształceniem pianisty Jurij zmienia ojcowskie nazwisko Brewer na matczyne Fedynski (mówi, że przeważyły ukraińskie geny) i postanawia zamieszkać na Ukrainie. Rewolucję Godności ze swoją kobzą spędził na Majdanie, żeni się z połtawianką Mariją i buduje dom we wsi Kriacziwka pod Pyriatynem. Co więcej — tworzy szkołę kobziarską, organizuje festiwale, wychowuje z żoną małego syna i trzy córki. Czyż to nie scenariusz na porywający film? Lecz tylko dla oligarchicznych i prorosyjskich w duchu tak zwanych ukraińskich kanałów telewizyjnych, jak i dla wykupionych przez nie gazet, taki nasz narodowy pozytyw to nieformat. Z wesołym, mądrym, utalentowanym i patriotycznym Jurkiem spotkałem się w Cleveland i byłem świadkiem jego triumfu — jeden ze swoich licznych amerykańskich koncertów dał w wypełnionej po brzegi sali tutejszego Ukraińskiego Muzeum-Archiwum. Brzmiała ukraińska kobza, rozbrzmiewały nasze pieśni. Brawo, młody maestro! Wygląda na to, że o tym niezwykłym amerykańskim Ukraińcu aż prosi się ciekawy reportaż. A póki co Jurko uprzejmie przystał na propozycję, by jesienią wystąpić przed moimi studentami w Kijowie. 14. Jubileusz byłego „katorżnika wiary” po amerykańsku Liczne wydarzenia z okazji 125-lecia Josyfa Slipyja szeroko obchodzono w ciągu 2017 roku w całej Ameryce. Ale najbardziej przygotowywano się do tego w Stamford. Dlaczego? Jedną z pierwszych zamorskich wizytacji kardynał Josyf Slipyj rozpoczynał właśnie od tego, stamfordzkiego, ośrodka „nauki, wiary i światła”. Tutaj dobrze pamiętają jego płomienne przemówienia, które od razu zawładnęły sercami słuchaczy, wlewały wiarę, pobudzały do działania. Zatem Międzynarodową konferencję naukową z okazji jubileuszu legendarnego kardynała postanowiono przeprowadzić na bazie Kolegium św. Bazylego. W przeddzień odbyła się tu seria prezentacji nakręconego na Ukrainie przez telewizję „Żywe Telebaczennia” filmu dokumentalnego młodej reżyserki Ołeny Maszynskiej „Sprawa Ryfy” — o sfabrykowanej przez KGB sądowej rozprawie Kremla nad Josyfem Slipyjem. W tym celu zaproszono do Stamford ekipę filmową. Film pokazywano w sali widowiskowej kolegium na dwóch seansach. Oprócz tego autorzy „Sprawy Ryfy” demonstrowali to swoje cenne pod względem siły nieznanej dotąd prawdy dzieło jeszcze w kilku miejscowościach stanu, gdzie mieszkają Ukraińcy. Mimowolnie nasuwa się wymowne porównanie. Film o drodze krzyżowej Ukraińców-grekokatolików i ich charyzmatycznego przywódcy Josyfa Slipyja w tym czasie pokazano również na Ukrainie. Prośbę jego twórców spełnił jeden z centralnych ukraińskich kanałów, należący do najbogatszego oligarchy Kołomojskiego. Ale… Na pokaz wybrano, jakby na drwinę, „bardzo prime-time’owy” czas — o 2.25 w nocy z 9 na 10 kwietnia, kiedy świadomi i jeszcze nieświadomi Ukraińcy już spali. Oto jaka jest informacyjna, daleka od proukraińskiej, polityka tak zwanego ukraińskiego telewizji narodowej. Jeśli chodzi o samą stamfordzką konferencję, to tonację i głębię problematyki do dyskusji wyznaczyły wystąpienia dwóch prelegentów z Ukrainy. Znany historyk, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki Wołodymyr Serhijczuk przywiózł ze sobą właśnie wydany w Kijowie, opracowany przez siebie zbiór dokumentów z byłych radzieckich funduszy specjalnych, poświęcony mało znanym stronom życia kardynała. Swoje wystąpienie określił tak: „Niezłomność, wola i wiara”. Autor tych słów przedstawił słuchaczom multimedialną opowieść na dotąd nieopracowany przez badaczy temat — „Czasopismo »Wisti z Rymu«: epoka Josyfa Slipyja”. Rzadkie dokumenty do tego tematu zdobyto podczas stażu naukowego w archiwach Rzymu i Stamford. W ramach konferencji odbyła się także prezentacja nowego badania: M. Tymoszyk. „Ukraińska książka i prasa we Włoszech”. Podstawą książki jest historia działalności wydawniczej i prasowej Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego w Rzymie, stworzonego przez Josyfa Slipyja w 1963 roku. Zważywszy na niebagatelną wagę i znaczenie, informacyjną, wychowawczą i poznawczą wartość konferencji, kierownictwo Kolegium św. Bazylego zadbało o jej nagranie wideo. Zatem i główne referaty, i wystąpienia uczestników będą mogli wkrótce wysłuchać i zobaczyć wszyscy chętni. Wydaje się całkowicie oczywistym, że honorowanie wybitnych przywódców narodu w taki sposób, jak zrobiono to w Stamford, zasługuje na rozpowszechnienie w innych ośrodkach zorganizowanego życia ukraińskiego naszej diaspory. Kijów—Nowy Jork—Stamford—Waszyngton—Cleveland—Parma—Bound Brook—Detroit—Kijów powiedzieć o okropnościach, M. Stryjkowski wprowadził do tekstu prozą poetyckie odzwierciedlenia tego, co wyczyniał Attyla: Powrócił do Węgrów i zabił Budę, swego brata, Co Sykambrię ośmielił się własnością nazwać. Budzynem ją jednak dotąd mianują, Gdzie, (och, Węgrzy!) oto teraz Turcy władają. Potem do Italii moc mieczy skierował, Styrię, Karyntię, Istrię zakrwawił, W Dalmacji miasta zburzył, twierdze, Ofiar i szkód nie zliczyć — ani wtedy, ani dziś. Gdy do Akwilei już jego ruszyły tabory, Wódz rzymski zastąpił z wojskiem na drodze, Lecz Attyli horda śmiałych pościnała. Trzykrotnie i cezara gromił Walentyniana. Więc Weneci, ród których od Trojańczyków, z Troi, Do Adriatyckiego udali się morza. Tam Wenecję na wyspach sławną zbudowali, Inni także gdzie mogli, tam i ratowali. W Akwileję, by zdobyć, ruszył siłę niezliczoną, Burzył wokoło, palił włości doszczętnie. Długo miasto oblegał, zdobywał twierdzę, Szturmował, wymyślał podstępy przedziwne. Okazał się mocnym orzech, byłby odstąpił, Aż bocian, jak wieszcz, na niebie się pojawił. Nagich dzieciątek swoich on wynosił z miasta, Bo przecież koniec przeczuwał: że ni pić, ni jeść. Wnet Attyla zmiarkował, szeregi podparłszy I wokół murów ogniska z siodeł rozpaliwszy, Nieustannie napadał, rzucał świeże siły. Trzydzieści tysięcy i jeszcze siedem, miasto zdobywszy, zabili… Wszystko w Italii zdobył zdobywca groźny, Tam „O, Dio!” (O, Boże! — W. P.) lamentują żałośnie… Już i na Rzym był się porwał, lecz Leon, jasny papież, Zły ten zamysł odwrócił, zatrzymał ten napad. Choć Attyla i zawrócił, lecz zabijał i niszczył, Wszystko chowało się przed nim, gdy podchodził bliżej… (Tamże. — S. 121 — 122). Ukraińska ziemia nacierpiała się i od hord Attyli w starożytności, i od ich potomków w późniejszych czasach. W marcu 1939 r. węgierscy agresorzy okrutnie zdławili proklamowaną przez prezydenta Augustyna Wołoszyna Karpato-Ukrainę. Nieludzie polowali na młodzieńców i młodszych mężczyzn, zdolnych trzymać broń, mordowali, po zwierzęcemu się rozprawiali. Sześciuset schwytanych przekazali Polakom, a ci natychmiast, o świcie, rozstrzelali obrońców odwiecznej ojcowizny, obrońców swojej od wieków rodzinnej ziemi. Znowuż w marcu, lecz już 1943 r., węgierscy żandarmi zniszczyli doszczętnie Koriukówkę na Czernihowszczyźnie. Starli z powierzchni ziemi sojusznicy Hitlera 1390 budynków. Rozstrzelali, spalili, zniszczyli ponad 7 tysięcy miejscowych mieszkańców. To horror wszedł do historii jako najbardziej masowa rozprawa nad ludnością cywilną podczas II wojny światowej. Najbardziej masowa rzeź i najbardziej przemilczana tragedia w najnowszej historii Europy. To przy tym, że pod względem liczby ofiar Koriukówka 45 razy przewyższa białoruski Chatyń, 41 — czeskie Lidice, 12 — francuski Oradour… W nazwie obecnej węgierskiej stolicy Budapeszt — wspomnienie o zamordowanym przez Attylę jego rodzonego brata o imieniu Buda. Zamordować i opanować całą Europę Hunom się nie udało. 451 r. połączone siły różnych europejskich narodów na Polach Katalaunijskich we Francji dały godną odprawę najeźdźcom. Po nagłej śmierci Attyli 453 r. wielki związek koczowniczych plemion rozpadł się. Przybysze z Zaurala, jeśli użyć kronikarskiego wyrażenia, “zginęli, jak Obrowie”. Zaczepili się tylko tam, gdzie obecnie Węgry. I oto w naszych czasach Europa zetknęła się z syndromem Attyli. Znajdują się tacy, którzy nie gardzą dziedziczeniem “wyczynów” “niszczyciela Europy”. Spoglądają wilkiem, by urwać coś od prastarej ukraińskiej ziemi. Gdyby Attyli nie zadano dotkliwego ciosu na Polach Katalaunijskich, to nie wiadomo, w jakim by czadzie dławili się do tej pory nie tylko Włochy, Francja, Chorwacja itd. Toteż tak samo, jak i w 451 r., należy przeciwstawiać się zakusom zachłannych, dyktować krajom Unii Europejskiej, by zaspokoiły zachcianki na korzyść chciwego.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Syndrom Attyli

Wadim Pepa, pisarz, Kijów Nie jakiś tam człowiek o wątpliwej reputacji, lecz uznany polski historyk Maciej (po ukraińsku Matwij) Stryjkowski opowiedział przyszłym pokoleniom, kim są Węgrzy i jak znaleźli się w Europie. Sławny w swojej ojczyźnie i znany na świecie uczony epoki Odrodzenia wydał w 1582 r. w Królewcu (po polsku Krulewiec, w polskiej wymowie – W. P.), który po zdobyciu przez krzyżaków stał się Kenigsbergiem, a dziś jest Kaliningradem, główne dzieło swojego życia, zatytułowane – jeśli przetłumaczyć dosłownie – „Kronika Polska, Żmudzka, Litewska i całej Rusi”. Oto świadectwo autora o wydarzeniach, które przeraziły i przekształciły Europę: „Roku Bożego 401 powstał Attyla, zwany Biczem Bożym, który wyszedł znad rzeki Jugry… W tym czasie wieziono z Brytanii królewnę o imieniu Orsula, aby wydać ją za mąż za syna angielskiego króla. Przy tej królewnie było 11 tysięcy dziewcząt. Attyla zabił królewnę i wszystkie te 11 tysięcy dziewcząt przy niej… Potem obszedł kraj francuski i włoski i morzem dotarł do kraju chorwackiego. Tam wyszedł z morza i siłą zdobył kraj chorwacki… zbudował zamek Budzin i ogłosił się królem węgierskim… A gdy budował Budzin i otaczał miasto murem, zabił swojego trzeciego brata Bledę, sam zaś królował w całym kraju węgierskim i podporządkował sobie wiele państw, zagarnąwszy je, a jak na początku prześladował chrześcijaństwo, tak osiadłszy w tym państwie, w żadnej sprawie nie zmienił swego zamiaru, lecz stał się jeszcze większym prześladowcą chrześcijan…” (Maciej Stryjkowski. Kronika Polska, Litewska, Żmudzka i całej Rusi. // Lwów, 2011. // S. 116-117.) Wcześniej, w rozdziale o pochodzeniu różnych narodów, znajduje się następujące doniesienie: „…Ugrowie, nazwani tak od rzeki Ugra albo Jugra, która znajduje się w Państwie Moskiewskim. I po przeprawieniu się przez rzekę Wołgę rozgromili Gotów… Potem… przybyli do Panonii (rzymskiej prowincji — W. P.)… i, wypędziwszy Gotów z Panonii po raz drugi i kilkakrotnie doszczętnie rozgromiwszy rzymskie i niemieckie wojska… siłą zajęli i zasiedlili całą Panonię, którą od swojej ojczyzny Jugarii, z której wyszli, albo od rzeki Ugra i od swojego imienia nazwali Jugarijskim i Ugorskim krajem. I dziś Moskale i Rusini nazywają ich Ugrami, Polacy — Wengrami, Łacinnicy — Gungarami, a sami siebie nazywają Madziarami, a Turcy zaś nazywają ich Madzerami itd.” (Tamże. — S. 73). Według badań współczesnych historyków zjednoczenie koczowników powstało w II–IV wiekach na Przeduralu z mówiących językiem tureckim Hunów oraz miejscowych Ugrów i Sarmatów. Masowy ruch tego zbiorowiska na Zachód od lat 70. IV wieku spowodował tak zwaną Wielką Wędrówkę Ludów. Nie sposób wyobrazić sobie, przed jak straszliwym zagrożeniem stanęła Europa — zostać wtrąconą w bezdenną dzikość i zwierzęce barbarzyństwo. Zapewne, aby było to bardziej przekonujące

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Tragedia ludzkości na ukraińskiej ziemi. Projekt wystawowy „Zachowana pamięć”

Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora. Pamięć o znanych i nieznanych, opłakanych i nieopłakanych ofiarach Babiego Jaru towarzyszy nam zawsze. I nawet po stu latach nie tylko nie oddalimy się od tej wielkiej tragedii, a jeszcze bardziej zbliżymy się do zrozumienia wszechogarniającej katastrofy, która we wrześniu 1941 roku wtargnęła nie tylko do domów społeczności żydowskiej Kijowa, ale i każdego człowieka, niezależnie od przynależności narodowej, politycznej, wyznaniowej czy społecznej. W ostatnich latach żmudna praca historyków, archiwistów, literatów, muzealników i każdego, komu nie jest wszystko jedno, pozwoliła zebrać, uogólnić i krytycznie przemyśleć fakty oraz świadectwa dotyczące mordów na niewinnych i niewyobrażalnych cierpień tych, którzy przeżyli. I chociaż odnaleziono i zbadano tysiące dokumentów, w których poruszany jest temat Babiego Jaru, nikt nie może twierdzić, że opublikowano ostatni dokument, zapis czy zdjęcie. Każde zachowane słowo musi zostać przeczytane, a każdy obraz, dostrzeżony przez współczesnego człowieka, odebrany przez pryzmat własnego światopoglądu i uczuć w imię uświadomienia, uczczenia, zapobiegania i uniknięcia powtórzenia się tragedii. „Babi Jar to tragedia całej ludzkości, ale wydarzyła się ona na ukraińskiej ziemi. I dlatego Ukrainiec nie ma prawa o niej zapomnieć, tak samo jak Żyd. Babi Jar to nasza wspólna tragedia, tragedia przede wszystkim narodu żydowskiego i ukraińskiego” — podkreślił podczas nieautoryzowanego wiecu w Babim Jarze 29 września 1966 roku Iwan Dziuba. Wystawa zapoznaje z relikwiami z kolekcji ze zbiorów Narodowego Muzeum Historii Ukrainy, które przyczyniają się do odtworzenia początku piekielnego niszczenia ludzkich losów w ponure dla przyrody i ciemne dla ludzkich dusz jesienne dni 1941 roku. Rozdziały wystawy mają symboliczne nazwy: „Przeczucie”, „Dzień tragedii”, „Pustka”, „Bliscy, krewni, towarzysze broni”, „Wieczne wspomnienie” i inne. Osobny rozdział ekspozycji poświęcony jest twórczości ukraińskiego malarza-etnografa Jurija Pawłowycza, który blisko 50 lat poświęcił badaniu i utrwalaniu za pomocą rysunków różnorodnych tematów, w szczególności pejzaży Kijowa i kijowian. Nawet podczas hitlerowskiej okupacji w latach 1941–1943, pomimo ciężkiej choroby, kontynuował rysowanie, dzięki czemu posiadamy bezcenne świadectwa tamtych wydarzeń. Obok znajduje się fragment powieści-dokumentu Anatolija Kuzniecowa „Babi Jar”: „Rozchodziła się wieść, że gdzieś tędy przeszli karaimi (pierwszy raz słyszałem to słowo, to taka mała semicka narodowość). Starców prowadzono w szatach do pięt. Całą noc siedzieli w swojej karaimskiej synagodze, wyszli i głosili: „Dzieci, idziemy na śmierć, przygotujcie się. Przyjmijmy ją mężnie, jak przyjął Chrystus…”. Cyganów (Romów) wieziono do Babiego Jaru całymi taborami, przy czym oni, zdaje się, do ostatniej chwili nie rozumieli, co się z nimi dzieje”. Podczas okupacji Kijów, jak i inne miasta i miasteczka, był pełen strachu i rozpaczy. Życie każdego wisiało na włosku. Oto jak te wydarzenia opisano we wspomnianej już powieści Anatolija Kuzniecowa „Babi Jar”: „W szpitalu przebywali nie tylko chorzy psychicznie, ale i duża liczba ludzi, którzy leczyli się z zaburzeń nerwowych, wszystkich ich zakopano w dołach Babiego Jaru… Na Cyganów (Romów) Niemcy polowali jak na zwierzynę. Oni również podlegali natychmiastowej eksterminacji, tak jak Żydzi. Paszport miał decydujące znaczenie. W radzieckim paszporcie, jako coś, co było oczywiste, znajduje się rubryka „narodowość”, tzw. „5. punkt”. Nikt nawet nie myślał, że dla wielu ludzi stanie się on fatalny… Niemcy sprawdzali paszporty, przeczesywali domy, urządzali łapanki, zatrzymywali na ulicy każdego człowieka, którego wygląd ich zaniepokoił…”. Następny stojak opowiada o ukraińskiej poetce Olenie Teliha, która w 1922 roku wraz z rodziną opuściła Radziecką Ukrainę. Mieszkała w Polsce, Czechosłowacji. Wyszła za mąż za Mychajła Telihę. Wstąpiła do OUN. Tęsknota za miastem młodości — Kijowem — zawsze żyła w jej duszy. W 1941 roku w tym mieście organizuje Związek Ukraińskich Pisarzy. Współpracuje z dziennikiem „Ukraińskie słowo”, który ukazywał się pod redakcją Iwana Rohacza. Wydaje tygodnik literatury i sztuki „Lytawry” (dodatek do „Ukraińskiego słowa”). Po aresztowaniu redakcji nie chciała uciekać z miasta. 9 lutego 1942 roku została aresztowana, a 22 lutego rozstrzelana w Babim Jarze wraz z mężem i współpracownikami. Dalej — historia Jakowa Halperina, który urodził się w kwietniu 1921 roku w Kijowie. W 1939 roku zwyciężył w konkursie z okazji 125. rocznicy urodzin T. Szewczenki. Pierwsza znana publikacja prozatorska pod pseudonimem Mykoła Perwacz datowana jest na 20.06.1941 roku w „Literaturnej haziecie”. W gazecie „Lytawry” rozdzierała serca. Syn rozstaje się z białym światem — prosi matkę o wybaczenie, że zostawia jej smutek jak morze, którego nie da się przepłynąć, nie da się wypić. Skarży się jej: “Zginę ja w obcym kraju, kto nam będzie kopał jamę? Wykopią mi obcy ludzie...” W tym duchowym wysiłku tkwi głęboki przodkowski kod: oddanie Ukrainie, by i jego mogiła była obok ojcowskiej i dziadowskiej. Śpiewacy z Bożą iskrą Switłana Orłowśka, Witalij Szumyło, Tetiana Szewczuk, Marija Riabowa z uczniami szkółki niedzielnej cerkwi św. Mikołaja przepuścili ten hymn-requiem przez własne serca. Pieśń “Podaj rękę Ukrainie” do słów Polaka Karola Kusa zabrzmiała żarliwym apelem do Europejczyków… i do Ukraińców z nieczystym sumieniem. Wolontariusz, uczestnik ATO, aktywista Ołeksandr Melnyk powiedział: — Przeciwko bandyckiemu reżimowi wystąpili uczciwi, odważni i silni duchem, a mysie dusze zazdroszczą im i, by usprawiedliwić swoją obojętność, oczerniają, rzucają oszczerstwa na patriotów: jakoby stali na Majdanie za pieniądze. Ot co! Bezinteresownych bojowników mierzą własną miarą! Jasna sprawa: o innych myślą jak o sobie. Sami — chciwi i słaboduszni — sprzedają się i kupują, więc i uczestników Rewolucji Godności uważają za przekupionych. Czyż nasz ziomek Roman Kowal poszedł na wojnę na wschodzie za jakąś zapłatę, za łapówkę? Poszedł za głosem serca. O tym uczestniku ATO nie można milczeć. Posłuchajmy więc Tetiany Kwiatkowśkiej, przewodniczącej rady wiejskiej: — Nie ma w Wyszczeolczedajewie człowieka, którego serce nie byłoby poruszone bólem o współmieszkańca Romana Kowala. Do niego — pracowitego, zręcznego — zwracali się ludzie, by coś naprawić, załatwić, uporządkować w

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Drogą do świątyni

tylko. Naszemu oburzeniu nie było końca, bo któż chce brać się za bardzo brzydką, wstrętną robotę: sprzątać po kimś? Ale przecież i odmawiać, wyrzekać się obiecanego jak? Dlatego nabraliśmy ducha i cierpliwości, z modlitwą zabraliśmy się do wyczyszczenia Jaru. Po gospodarsku, jak na swoim podwórku, pracowali Wasyl Łucak, Ołena Hłuszczak. Inni parafianie przyszli oczyścić nasz gaj-wąwóz całą rodziną: to rodziny Becenków, Szumyłów, Wudwudów, Orłowskich. Choć pracy w naszym Jarze pozostało mnóstwo, ale cieszyć się jest z czego. A kiedy poświęcili studzienkę, mieszkańcy najbliższej ulicy przyszli po uzdrawiającą wodę, dziękowali. Sąsiadka Zina Petriwna Koczerczuk z córkami Olą i Halą poczęstowały nas słodyczami. Ich radość — dla nas pociecha. Dzisiaj nasi parafianie są uskrzydleni marzeniem zbudowania cerkwi i to nie tylko rękoma: mamy nadzieję umacniać chrześcijańskie wartości, iść drogą do świątyni. Na skrzyżowaniu Kuryłowców, na poświęconym placu założono fundamenty pod Boży dom, już zarysowują się wyobrażone ściany, a nad nimi góruje cudowna kopuła: w dzień błękitna z białymi chmurami, a w nocy z blaskiem gwiazd. To świątynia pod otwartym niebem. Stąd w nocnej ciszy płyną niepokojące dźwięki. To przelana krew synów Ukrainy puka do naszych serc. Patrioci pierwsi odpowiedzieli na wezwanie — i stanęli w obronie ojczyzny; mają za zaszczyt przyczynić się do wzniesienia świątyni swoimi ofiarami. W tym widzimy ich skryte nadzieje: choćby jeden mój kamień w fundament świątyni, choćby kilka moich cegieł w ściany; choćby tysiąc hrywien na poświęcony dzwon. To wieczna ludzka żądza: dłużej żyć choć we wspomnieniach, mieć choć cząstkę nieśmiertelności w modlitwach, w pamięci potomnych. Dzisiaj dobrowolny dar na budowę prawosławnej świątyni Patriarchatu Kijowskiego — to rycerski, szlachetny czyn. Jest w nim wierna, niezłomna miłość do Chrystusowej cerkwi i Ukrainy. I, chwała Bogu, są w Murowanych Kuryłowcach ludzie, jak oddani kozacy-zaporoscy, którzy na budowę świątyń nie żałowali pieniędzy. Podczas nabożeństwa cerkiewni śpiewacy z wdzięcznością na ustach wyżej wymienionym dobroczyńcom zaśpiewali „Mnohaja lita”. Imiona pozostaną w dokumentach cerkiewnych: kiedyś wnuki i prawnuki przeczytają o szlachetnym wkładzie ich dziadków i babć w budowę świątyni i ucieszą się z ich szlachetności. I choćby nie wiem jak ciężko, katorżniczo trudno nam było w tej świętej sprawie (nie schodzą się końce, brak materiałów budowlanych, transportu, mistrzów, brak pieniędzy. Jeszcze dochodzi przykrość, że nasi bracia-Ukraińcy z bielmem na oczach patrzą na nas krzywo, nazywają rozłamowcami), — jesteśmy szczęśliwi, że wnosimy swoją cegiełkę do rozszerzenia UCP Patriarchatu Kijowskiego choćby o jedną parafię — naszą. Ona przecież narodziła się pod dzwony Majdanu, kiedy kwiat Ukrainy stanął w obronie największej wartości wszystkich czasów i narodów — ludzkiego w człowieku. Wtedy przelała się święta krew Niebiańskiej Sotni. Czyż można zapomnieć? Rzucić w niepamięć — niewybaczalny grzech, nieodkupiona wina! Jak z nią żyć?! Jak pozostać człowiekiem? Co powiedzą o nas potomni? Więc tylko myśleliśmy, jak uwiecznić pamięć Bohaterów Majdanu. Wokół fundamentów przyszłej świątyni — tłum ludzi w blasku wyszywanek, wianków, ręczników. Wiec-requiem otwiera Jewdokija Bryczanśka. Udziela głosu dziekanowi, proboszczowi cerkwi św. Mikołaja Cudotwórcy Patriarchatu Kijowskiego ks. Serhijowi Orłowśkiemu: — Drodzy bracia i siostry! Miną lata, dziesięciolecia, stulecia, — a pamięć o Bohaterach Majdanu, o Niebiańskiej Sotni nie zgaśnie na wieki. W listopadzie 2013 roku nasza młodzież w sercu swojej stolicy wystąpiła z żądaniem do władz: przyłączyć nasze państwo do Unii Europejskiej. Aby podstawą państwowego życia stały się sprawiedliwość, honor, równość wszystkich obywateli wobec prawa. Oni powstali przeciwko kłamstwu, korupcji, zniewadze woli ludzi… Na palącym mrozie, pod armatkami wodnymi, pod kulami berkutowców manifestanci broczyli krwią. Kto ich wtedy ratował? Dzwony Michajłowskiego Złotokopułowego Monasteru biły na alarm. To było wezwanie, by ratować uczestników akcji protestu — i księża, mnisi dali schronienie bohaterom Majdanu, zorganizowali pomoc medyczną. I dzisiaj UCP Patriarchatu Kijowskiego jest solidarna z narodem Ukrainy, z jego walką o integralność i niepodległość naszego państwa. Pamięć o uczestnikach Rewolucji Godności jest nam bardzo droga… Nadchodzi oczekiwana chwila: z posągu spada płótno — na mogile w nieutulonym smutku anioł-stróż na wieki zamilkł; nie uchronił, nie dopilnował, nie uratował swojego podopiecznego. Kamienie wołają smutkiem-tęsknotą, niemym krzykiem rozpaczy. A pieśń „Płyne kacza po Tysyni” zapłakała, zajęczała, zachłysnęła się łzami, żalem.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

edukację. Ale nigdy się nie uspokajałam. Jestem osobą twórczą. — Co Pani czuła, gdy w 2008 roku prezydent Wiktor Juszczenko odznaczył Panią Orderem Księżnej Olgi III klasy? — Prosiłam, żeby pozwolono mi wystąpić. A Petro Olijnyk zapytał: “Po co?”. A ja mówię: “Chcę podziękować. Bo jest nas czworo łączników”. Gdy zaczęłam mówić, ludzie krzyczeli do mnie “brawo”. — Kiedy w marcu 1950 roku wpadła Pani w ręce KGB — co Pani myślała? — Chciałam się otruć, ale nie wyszło. Generałowi KGB nie powiedziałam całej prawdy. Milczałam. I to było dla mnie wyjście z sytuacji. — Który central był dla Pani bardziej gorzki — Aleksandrowski czy Władimirski? — Aleksandrowski. Stamtąd bym nie wyszła. Ale Bóg mnie uratował. — Co jest ważniejsze dla człowieka, który walczy o Ukrainę (zarówno wtedy, jak i dziś) — braterstwo ducha czy braterstwo krwi? — Ducha. — Jak scharakteryzowałaby Pani politykę krajów Zachodu wobec Ukrainy? Czy przywódcy (i nie tylko) tych krajów rozumieją, że Ukraina walczy z moskiewskim agresorem nie tylko za siebie, ale za ogólnoludzkie wartości? — Oni rozumieją, ale postępują podło. Tylko Ukraina może uratować świat — tak będę myśleć, dopóki będę żyć. — Wiersz “Przenajświętsza tajemnica Eucharystii”, poświęcony 50-leciu UPA, napisała Pani 23 listopada 1989 roku. Czy wierzyła Pani wtedy, że Ukraina będzie niepodległa? — Zawsze wierzyłam. Mam jakąś dziwną wiarę. — Kogo ze współczesnych ukraińskich poetów uważa Pani za najbardziej utalentowanego, najbardziej ukrainocentrycznego? — Linę Kostenko. — Czy ma Pani ład w duszy? — W mojej duszy panuje porządek. Kiedy słyszę, że diabeł mnie goni, mówię: “Precz ode mnie, jestem Boża!”. Bóg dla mnie to miłość i dobro, piękno i twórczość. Bóg stworzył świat. Bóg pobłogosławił tych, którzy tworzą. I Bóg to wielkie miłosierdzie. Teraz nie boję się umierać. Moja książka jest w druku i będzie za mnie przemawiać. Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK, kierownik centrum prasowego dziennikarstwa naukowego Zachodniego Centrum Naukowego NAN Ukrainy i MON Ukrainy, członek NSPU i NSŻU, m. Lwów. Jarosława Tkaczuk, proboszcz wsi Kryworównia ks. Iwan Rybaruk, ks. Ołeh Hryciw, kierownik kryworówniańskiego muzeum Iwana Franki Hanna Łuciuk oraz opiekunka domu ludowej artystki Wasylina Charuk, która dodatkowo przeczytała kilka wierszy i zaśpiewała kołomyjkę do słów Paraski. Wystąpienia uzupełniły fragmenty filmu Pawła Fareniuka “Świat Paraski Płytki-Horycwit” oraz utwory muzyczne w wykonaniu Wasyla Swyszczuka, Mychajła Mohylniaka i Iwana Arsenycza.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Olga Ilkiw: „Uważam, że jesteśmy niezwykłym narodem”

To wywiad z 97-letnią łączniczką Głównodowodzącego UPA Romana Szuchewycza (Tarasa Czuprynki) Olgą Ilkiw. We wstępie do książki Olgi Ilkiw „W sidłach dwóch »zamknięć«” Jurij Szuchewycz konstatuje: „Chciałoby się, aby współczesny czytelnik nie tylko uważnie przeczytał ten zbiór, ale mógł choć częściowo poczuć to, co czuła, czym żyła, o czym marzyła i w co wierzyła autorka tego wydania. Bo przed tobą, czytelniku, stoi drobna starsza kobieta i swoim wciąż młodym, dźwięcznym, energicznym głosem zdaje relację w swoim imieniu i w imieniu tych niezłomnych, którzy dotarli i którzy nie dotarli, nie dopisali, nie dośpiewali swojej pieśni. Zdaje relację Ola Ilkiw — O. Zwirobij”. A zanim przeczytacie książkę Olgi Ilkiw „W sidłach dwóch »zamknięć«”, która ujrzała światło dzienne w wydawnictwie „Kameniar” w 2011 roku, przeczytajcie wywiad z niezwykłą osobą, która nawet dziś, w swoje 97 lat, przeżywa to, co dzieje się na Ukrainie i wokół niej. „Panuję nad sobą bardzo silnie...” — Pani Olgo! Co dla Pani znaczy termin życie? To długa droga, wąska ścieżka czy może walka? — Walka. Mam filozoficzne podejście do życia. Chociaż życie nie dało mi, być może, niczego dobrego ukończyć. Byłam zawsze zdolna od małego. Wyszłam za mąż za powstańca, byłam narzeczoną chłopaka z partii hetmańskiej. — W „Historii pisania moich pieśni” twierdzi Pani: „Dziś walka o Ukrainę rozgrywa się na polu informacyjnym. Teraz naszą bronią jest Słowo”. Jak dziś ta broń działa na polu informacyjnym? — Nie zawsze, ale trochę działa. Jestem twórczą osobą, nie mogę spokojnie żyć bez twórczości. Pierwszą książkę wydałam. Orest Cymbała (inicjator wydania więziennych wierszy i pieśni, autor projektu artystycznego „Powstańcze tango”. — B. Z.) uratował mnie od niepamięci. To z jego inicjatywy ujrzała światło dzienne moja książka „W sidłach dwóch »zamknięć«”. — Proszę sobie wyobrazić, że jest Pani Prezydentem Ukrainy. Co trzeba byłoby zrobić, aby Ukraina była jednak ekonomicznie rozwinięta, a społeczeństwo bardziej ukrainocentryczne? — Ja nad tym się nie zastanawiałam. Jestem wrodzoną dyplomatką, zatem zwolenniczką silnej władzy. — Jak Pani uczyła się w Gimnazjum Przemyskim w latach 1937—1938? Czy polskie koleżanki szanowały Ukraińców? — Tu nawet nie chodzi o Polaków. To był cud-instytut dla dziewcząt, który miał swoje gimnazjum. Podlegałyśmy surowemu reżimowi. Nawet przy przechodzeniu przez ulicę. — Co jest Pani bliższe — poezja czy muzyka? — Połączenie tych dwóch pierwiastków — najwyższe ziemskie osiągnięcie... Ale mam niespokojny charakter. — Wiadomo, że Ukraińcy bardziej myślą sercem niż rozumem. Może to nam szkodzi? Może przez to tak ciężko i późno zdobyliśmy się na niepodległą Ukrainę? — Uważam, że mamy wszystkie dane rozumowe, a serca nasze są czułe. Ale wrogowie próbują zaszczepić nam poczucie niższości, a ono działa na nas. Ukraińcy to naród niezwykły. Jesteśmy i Scytami, i Sarmatami, i Ariami, jak pisze Kanyhin. I my z synem o tym czytamy. — Globalizacja — to plus czy minus dla Ukrainy? — Gdybyśmy mieli prawdziwe Państwo Ukraińskie, to byłby plus. Ale my nie mamy go, prawdziwego. — W wierszu „Przywódca Roman Szuchewycz — geniusz narodu ukraińskiego” czytamy: „Tworzył nową epokę przez bezwyjściowość, Przez podłość, na przekór zagładzie”. Jak mu się to udawało? — Był silny. Nigdy nie podnosił głosu. Bardziej używał ironii. — Co zaproponowałaby Pani władzy, aby zachować ukraińską wieś, która ledwo przeżywa? — Wspierać stare tradycje, bo polityka, rząd czynią nas sierotami. — Co skłoniło Panią do wstąpienia do OUN(b) w 1941 roku? — Ja jeszcze w Stryju o tym nie myślałam. A w Przemyślu zdenerwowały mnie dziewczynki swoimi szmatami. Pytałam dziewczyny: czy jesteśmy Ukraińcami? Czy ma nas interesować sytuacja polityczna, czy szmaty? Córka generała Zmijenki jakoś podeszła — Halina. I wzięła potem mnie pod swoją opiekę. Tam całe gimnazjum żyło skautingiem. I spotykałyśmy się z chłopcami-nacjonalistami. W Krakowie, jeszcze w 1940 roku, zobaczyłam, jak zachowywali się chłopcy, chyba z Huculszczyzny. Szli i śpiewali heroiczne pieśni. I podeszłam do Gali Zmijenko: „Galu, no co, widzisz, co nasi chłopcy robią? Decydujmy — do banderowców czy do melnykowców?”. „Gdybym nie miała swojego syna, nie byłoby mnie na ziemi” — W Pani książce znajduje się „Pierwsze zdjęcie dzieci, otrzymane w więzieniu”. To było w 1954 roku. Do tego czasu swoich dzieci w ogóle Pani nie widziała. Jakie uczucie Panią ogarnęło wtedy, przy pojawieniu się tego zdjęcia? — Nie mogę wam nawet powiedzieć. Był strach, że ja ich nigdy nie zobaczę. — O czym marzyła Pani w młodości i o czym marzy teraz? — Ja bardzo chciałam pisać, być dziennikarką. Nie wiedziałam, czy się przebiję. Rozumiałam, że trzeba mieć

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Na progu świata Paraski Plytki-Horycwit

Ołena Teliha umieściła jego utwory poetyckie pod tym samym pseudonimem. Jakiw został aresztowany przez gestapo w kwietniu 1943 roku na podstawie donosu agentów NKWD i zabity. Wystawa opowiada również o tym, że w latach II wojny światowej zginęło wielu radzieckich jeńców wojennych. Byli to żołnierze i oficerowie Armii Czerwonej, wojskowi NKWD, kolejarze, bojownicy pospolitego ruszenia, cywile pracujący przy obiektach fortyfikacyjnych i inni. W większości przypadków Żydów wykrytych wśród więźniów natychmiast rozstrzeliwano. Jeńców wojennych, których pozostawiono przy życiu, wykorzystywano do prac przymusowych. Swoją śmierć w Babim Jarze znaleźli zarówno marynarze Flotylli Dnieprzańskiej, jak i liczni więźniowie obozu koncentracyjnego na Syrcu. Obóz mieścił się w historycznej części Kijowa — na Syrcu. We wrześniu 1943 roku „Sonderkommando 1005” zmuszało brygady, w których byli więźniowie obozu, głównie Żydzi, do ekshumacji zwłok w Babim Jarze i niszczenia dowodów okrucieństw. Na tle wystawy zaprezentowano nową ideę edukacyjną NMIU „Otwarta biblioteka: Babi Jar”, która oferuje zapoznanie się z liczną literaturą naukową, popularnonaukową i piękną, która w wielu aspektach opowiada o tragedii Babiego Jaru, kulturze pamięci o Holokauście na Ukrainie, rozstrzeliwaniach ukraińskich nacjonalistów, ludobójstwie Romów, sprawcach zbrodni przeciwko ludzkości, ratujących i uratowanych. gospodarstwie i wszystko robił sumiennie. Zajęty, zmęczony, nie odmawiał nikomu — tak go nazywali — niezawodny. Nie wzbraniał się też przed porąbaniem drewna starym wdowom. Na pogrzebie wszyscy płakali za nim jak za bliskim. Od dzieciństwa los nie był dla niego szczodry. Ojciec zmarł na chorobę nowotworową, gdy Roman nie miał jeszcze dziesięciu lat. Jakże brakowało mu ojcowskiej ochrony, męskiego słowa wsparcia! Co by oddał, żeby tylko miał do kogo powiedzieć „Tato” i usłyszeć odpowiedź „Co, synu?”. Dlatego Roman niepokoił się, martwił o swoje dzieci, żeby nie powtórzył się u nich jego los. Kiedy otrzymał wezwanie do służby wojskowej, krewni i przyjaciele radzili mu odmówić mobilizacji. A Roman poczuł się urażony: „Za kogo mnie uważacie? Wróg depcze naszą ziemię — to kto ma jej bronić? Czy ona jest sierotą?”… Jak między dwoma ogniami, rozdarty między dziećmi a Ukrainą, męczył się wyborem. Z rycerską godnością wybrał Ojczyznę… 30 czerwca 2016 roku, po wykonaniu zadania bojowego, Roman Kowal z towarzyszami broni wracali do jednostki. Zauważył podejrzany znak. I mając w zwyczaju patrzeć niebezpieczeństwu w oczy, wyprzedził towarzysza, zasłonił go. Ukryta mina-pułapka czekała na jego dotyk — i wybuchła: śmiertelnie raniła Romana i okaleczyła towarzysza. Jakim wybuchem dla żony i synów Romana Kowala była wiadomość o jego śmierci! Wszystko powyższe to nieprzemijający ból i gorycz wiernych naszej parafii. Ale jest też pociecha: marzenie o zwycięstwie Ukrainy nad rosyjskimi najeźdźcami, o Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej, o budowie cerkwi św. Mikołaja Cudotwórcy. Oksana JASIŃSKA, kierownik Muzeum Malarstwa Pisankowego Na wystawie zaprezentowano niewielką część dorobku twórczego tej nieprzeciętnej kobiety: obrazy, rysunki, portrety, autorskie książki, a także fotografie (karpackie krajobrazy, huculskie życie codzienne, tradycje, portrety miejscowych mieszkańców i gości Kryworówni). Łącznie eksponowanych jest ponad sto dzieł. Wystawę poświęcono 90. rocznicy urodzin ludowej artystki oraz 75. rocznicy powstania UPA, do której ruchu narodowowyzwoleńczego Paraska Plytka dołączyła jeszcze jako 17-latka jako łączniczka. Odbyła 10 lat syberyjskich łagrów, z czego przez pięć poruszała się o kulach. Jeszcze na zesłaniu Paraska złożyła ślubowanie, że będzie sławić świat Boży w podzięce Panu i dobrym ludziom za to, że przeżyła. Po powrocie na wolność Paraska doświadczyła wielu prób losu, ale od obietnicy nie odstąpiła. Odosobniona, pisała, oprawiała autorskie książki, malowała, tworzyła wycinanki. Jej pasja nie zawsze znajdowała szacunek i zrozumienie wśród współmieszkańców, a ważną przyczyną tego była łagrowa przeszłość. Odzyskać szacunek udało się dzięki fotografiom, które rozdawała. Jeszcze w latach 70. ubiegłego wieku Paraska Plytka jako pierwsza w Kryworówni kupiła aparat fotograficzny. Przez trzydzieści lat utrwalała historię wsi: różne wydarzenia, święta, okoliczne krajobrazy, portrety mieszkańców. Duża część tych kadrów do niedawna przechowywana była tylko na kliszach (łącznie około 4000 zdjęć). Dwa lata temu klisze te odrestaurowali i zeskanowali kijowscy artyści Inga Lewi, Maksym Rudenko i Kateryna Buczacka. Kilkadziesiąt fotografii z archiwum zdjęć eksponowanych jest teraz także na wystawie w naszym muzeum. Prawie 20 lat minęło, odkąd nie ma już tej genialnej Hucułki, ale jej twórczość nadal dziwi i porusza każdego, kto dotyka jej spuścizny twórczej. Jesteśmy dopiero na progu świata, w którym żyła i tworzyła Paraska Plytka-Horycwit i mamy wielką odpowiedzialność, by zachować nie tylko dzieła, ale i dom ludowej artystki, co podkreślali w swoich wystąpieniach dyrektor generalny Narodowego Mu- W Muzeum Malarstwa Pisankowego trwa wystawa dzieł oryginalnej huculskiej pisarki, filozofki i malarki Paraski Plytki-Horycwit (1927—1998) z Kryworówni na Wierchowińszczyźnie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Niestandardowy gatunek dla niestandardowej książki

— Serhiju, według Twoich słów, książkę podsunęły Ci wiatry i pies Leonida Breżniewa. Jak to rozumieć? — Dosłownie. Stałem na wietrznym skrzyżowaniu i zapamiętywałem ludzi, których tam przynosiło. Albo sam gdzieś wychodziłem — i też spotykałem. I znowu, jak na skrzyżowaniu: to pisarz się trafi, to artysta, piosenkarz lub aktor, to ktoś z przywódców państwa. Wy ich widzicie w czasopismach, książkach czy w telewizorze, a dla mnie — oto oni. W końcu postanowiłem opowiedzieć o tych, których podsunął los. — Gdzieś Ty takie skrzyżowanie znalazł, dokąd wiatry takie doborowe towarzystwo przynoszą? Pewnie na Peczerskich wzgórzach stolicy? — Wcale nie. Przez dwie dekady kierowałem czasopismem literacko-publicystycznym dla młodzieży, którego nakład zdołałem doprowadzić do 350 tysięcy egzemplarzy. Solidna publiczność, przyznajcie. Więc wszyscy poeci, prozaicy byli moi. Przychodzili do redakcji, ja do nich chodziłem po nowe utwory albo żeby pogadać. Potem wymyśliłem i od 1992 roku zacząłem wydawać czasopismo „Lel”… — …pierwsze ukraińskie czasopismo erotyczne? — …tak. Z czasem poszedł „Lel-rewue”. Więc kolejne dziesięć lat jeszcze bardziej rozszerzyło i urozmaiciło krąg moich kontaktów. — Można tylko zgadywać, jakie postacie trafiały w orbitę erotycznego czasopisma… Czy one również są przedstawione w Twojej książce? — Kręgowi moich lelowskich znajomości poświęcony jest osobny rozdział. Nazywa się „Jak nagie dziewczyny rozweseliły Leonida Krawczuka, albo Niepornograficzna pornografia”. — Naszego pierwszego prezydenta? Zaintrygowałeś… Breżniew w Twojej książce jest przedstawiony psem, Leonid Makarowycz — osobiście. Z kim z pierwszych osób państwa los jeszcze Cię zetknął? — Wołodymyra Szczerbyckiego, tak się złożyło, musiałem trochę oszukać, a Leonidowi Kuczmie — kłamać prosto w oczy. Co nie przeszkodziło Leonidowi Danyłowyczowi po kilku latach obdarować mnie tytułem Zasłużonego Pracownika Kultury. — A o Juszczence i Janukowyczu coś masz? — Mógłbym i o nich napisać. Obu Wiktorów widziałem z bliska. Jak, na przykład, Julię Tymoszenko i Petra Poroszenkę. Jednak książka moja jest tylko o tych, którym ściskałem dłoń, z którymi rozmawiałem, piłem kieliszek. „Kto u klasyków ostatni” — to swoista galeria krótkich spotkań i osobistych wrażeń od sław. I pojawiają się oni nie w blasku reflektorów i zwycięstw, jak lubią, a takimi, jakimi spotkali się i zapamiętali konkretnemu człowiekowi w konkretnych okolicznościach. Czyli — mnie. Czasem — niezbyt korzystnie dla siebie. Albo — dla mnie. Książka jest przesiąknięta ironią i samoironią. — Z wiatrami mniej więcej jasne. Podsunęło i to porządnie. Pozostało wyjaśnić rolę czworonożnego przyjaciela Breżniewa. — Precyzuję: liczne znajomości przynosiły nie tylko kijowskie skrzyżowania. Szczodre na nie były także lata nauki w Instytucie Literackim w Moskwie i późniejsze redakcyjne delegacje do białokamiennej, i praca dziennikarska w obwodowej gazecie młodzieżowej Ługańska, w „Mołodi Ukrajiny”. Psu wszechwładnego lidera byłego ZSRR, przyznam, przedstawiony nie byłem. Za to miałem szczęście jechać w jednym przedziale z facetem, którego pies pogryzł. Ten z tego faktu był bardzo dumny i chętnie pokazywał ślady zębów na łydce. Ja w myślach śmiałem się z wątpliwego szczęścia ochroniarza breżniewowskiej daczy. Ale zauważywszy szczere zainteresowanie wagonowych współpasażerów, zrozumiałem: ludzi nigdy nie przestaną interesować drobnostki z prywatnego życia sław. I postanowiłem napisać książkę. — A co to za niesłychany gatunek: ESSEliki? — Niestandardowy gatunek dla niestandardowej książki, który narodził się w procesie komunikacji z centrum wydawniczym „Akademia”. To takie sobie literackie portreciki, spisane z konkretnych oblicz. — W gatunku eseju? — Właśnie tak. Czytacie: eseliki — i od razu rozumiecie: proponują wam niewielkie, mobilne teksty, napisane we współczesnym rytmie. Trochę ironiczne, trochę wesołe. Przy tym odmalowują półwieczną historię kraju w personaliach. Historię, której wcześniej nikt nie opowiadał. KTO U KLASYKÓW OSTATNI (kilka ESSElików dla zapoznania) Ołeksandr Ilczenko i cudza białogłowa „Kozackiemu rodowi nie ma końca” — książka ponadczasowa. Stworzona nie wiadomo przez kogo i nie wiadomo kiedy. O pieśniach w takich przypadkach mówią: słowa i muzyka ludowe. Powieść o Kozaku Mamaju i cudzej białogłowie również utkana jest z ludowych słów i ludowej muzyki. Może, nawet przed Bożym Narodzeniem. „Bo i nasz Bóg — nie ubogi” napisano w tej książce. Dlatego bardzo się zdziwiłem, że odwieczny twór ma autora. I nie tylko ma, ale i jest żywy-zdrowy. I można do niego bez problemu się wybrać. Po prostu teraz: wsiąść w tramwaj — i podjechać. Ołeksandr Jelysejewycz okazał się całkiem niezły jak na swoje lata. Nie pamiętam: osiemdziesiąt mu tego dnia było czy osiemset. Czy może i wszystkie osiem tysięcy lat. Oczy spod kudłatych brwi wyrzucały biały ogień. „Żeby tylko nie podpalili” — przemknęła trwożna myśl. Strachy minęły, kiedy gospodarz przywarł do ręki mojej towarzyszki. Żwawo, jak Mamaj do cudzej białogłowy. I uspokoiłem się. Jak ja Dmytra Hnatiuka na płot podsadzałem Jakoś nam wypadło razem wypoczywać. Czas był taki, że i na Krymie wina nie kupisz. A w Gasprze tak w ogóle. I oto jednego dnia rozeszło się: przywieźli! Ja — w kolejkę. Lada w zasięgu ręki. Obejrzałem się — a w ogonie Hnatiuk stoi. Wołam go: — Ja przecież panu zajmowałem! Zmieszany, podszedł. Wino przywieźli w „merzawczykach” — 200-gramowych buteleczkach. Dmytro Mychajłowycz miał coś podobnego do siatki. A w sanatorium — „suchy reżim”. Wyszedł on ze sklepu, narzeka: — Jakże przez bramę? Niewygodnie. Obiecałem przeprowadzić przez tylne wrota. Przyszliśmy — a na nich kłódka. — Trzeba będzie przez płot. A w nim — dwa metry. Hnatiuk pokręcił głową. — Ja podsadzę. — Niech pan najpierw pan, a ja popatrzę, — odrzekł piosenkarz. Ja przepchnąłem pod płotem wino, przeszedłem. Hnatiuk jeszcze raz przymierzył się: — Nie. Ja lepiej na bramie przeczekam. Czekać nie musiało. Siatkę ja od niego zabrałem i dostarczyłem do budynku. Genialny piosenkarz przeszedł na teren, jak biały człowiek. Miał 65 lat. Światowy rekord Iwana Juszczuka Ledwo usłyszawszy, zaprotestował: — To niemożliwe! — Może, po prostu nikt nie próbował, — spokojnie odpowiedziałem. Pomysł był piękny i w tym samym stopniu bezczelny. Nie wiem, czy jest mniej pewne podłoże dla poważnej sprawy. Warto było Iwanowi Pyłypowyczowi powiedzieć swoje „nie” bardziej kategorycznie, a moja piaskowa chatka rozsypałaby się. Szedł 1990 rok. W kraju budziło się zainteresowanie językiem ukraińskim. Goście, którzy ciągnęli w nasze strony, starannie wymawiali ukraińskie słowa. My wdzięcznie uśmiechaliśmy się, ale języka ojczystego robiło się szkoda. Oto i wymyśliło się wydać podręcznik. W formie wkładki w „Odnokłasnyku”. — Na ośmiu stronach czasopisma? — opierał się profesor. Ja zaś rozumiałem: jeśli nie zrobi Juszczuk — nie zrobi nikt. „Język ukraiński dla początkujących” wyszedł w październikowym wydaniu. Prawie czterotysięcznym nakładem. Najkrótszy na świecie podręcznik językowy. Co prawda, księga Guinnessa rekord Iwana Juszczuka przegapiła. Jednak — to jej problemy. Hologram z Jewhena Dudara Ja bym z Dudara zrobił hologram. Taki, jak zrobili ze Scytyjskiej pektorały, wykopanej przez Borysa Mozolewskiego 21 czerwca 1971 roku o godzinie 14:30 z kurhanu Tołsta Mogiła. Zrobiłbym — i woził po Ukrainie. Od wsi — do wsi, od miasta — Serhij CZYRKOW — człowiek nieprzeciętny. Taka też książka „Kto u klasyków ostatni” wyszła spod jego pióra — oryginalna, niepodobna do tych, które pisano wcześniej. Choćby jak kręcić — nie wpisuje się w zwykły gatunek. Słowem, bez autora nie da się rozeznać. do miasta. Nie omijając żadnego. Po pierwsze – nie ukradną. Po drugie – nie zmacają. Zresztą gdzie teraz te kluby, żeby oryginał przywozić? Dla hologramu wystarczy plac. Albo i nieużytek, których wszędzie pełno. Wyjął z objazdówki projektory, ustawił – i oto wam trójwymiarowy Dudar. Z głosem na całą Jewhenową moc. Jego „Modlitwę do Ojca” mają usłyszeć wszyscy. I złożyć przed nią pokutę. A potem – można i książki rozdawać: „Profilaktykę sumienia”, „Spodnie z Hondurasu”. Komu co się podoba. Kiedyś pisał dla mojego czasopisma historie o Wasi Kostyku. Od tamtej pory głowa Jewhena Mychajłowycza zaczęła odlewać błękitem, a oczy – śniegiem. W innym – nie zmienił się. „Wyszywanka” od Iwana Nyzowego Gniewać się na Iwana było niemożliwością. On również nie potrafił. Odchodził od gniewu wcześniej, niż kończył wybuchową tyradę. Świetliście uśmiechał się i zapraszał na wino. Tacy jak Iwan Nyzowy nie mają wrogów. Nie powinno być. U niego bezpieniężność w dziwny sposób łączyła się ze szczodrością. Mnie podarował białą z czerwonym koszulę, trzytomnik „Honsiu” i miłość do japońskiej poezji. Koszula, co prawda, była moją. Poprosił o nią, kiedy po kijowskim seminarium postanowił zawrócić na Sumszczyznę. Nie miał świeżej. Z kim „wyszywał” na Sumszczyźnie, nie wiadomo. Lecz powróciwszy do Ługańska, zamiast białej Nyzowy zwrócił mi koszulę wyszywaną. Pomierzoną czerwonym winem. Od kołnierzyka – i do paska. Iwanowa winowajczość była czarująca… A unikalny trzytomnik oddał za dawno pożyczoną dychę. Spróbowałem odmówić, jednak Iwan nalegał. – Przecież wiesz: pieniędzy u mnie nie ma i nigdy nie będzie. I odetchnął z ulgą. Wiktor Semeniaka jako zabytek literacki Wcześniej w Połtawie były cztery zabytki literackie: posiadłości Iwana Kotlarewskiego, Panasa Myrnego, Wołodymyra Korolenki i nieprzywiązany tablicą pamiątkową do konkretnego miejsca Wiktor Semeniaka. Do martwych klasyków stołecznych gości wodzili. Do żywej sławy – sami prosili się. Jak prosili się kiedyś na Krymie do piwnic winnych. Jednak piwnice winne tutaj nic do rzeczy nie mają. Semeniaka, po pierwsze, niepijący, a po drugie – z obcymi niegadatliwy. Mógł trochę posiedzieć dla przyzwoitości. A potem szedł. Mówiąc, zobaczyliście – i bądźcie szczęśliwi. Jak po Leonardowej „Monie Lisie”. Swoją drogą: połtawianin uśmiecha się nie mniej zagadkowo. Co do reszty – wysoki. Chudy – jakby miesiąc niekarmiony uliczny pies. Był trzy dekady temu. Obecnie Wiktor Semeniaka zmatężniał. Ale piórem nie złagodniał. Bo jaki wtedy z niego satyryk? A on – w formie. Więc w Połtawie obecnie – jak i było. Cztery zabytki literackie. Wasyl Starun, którego ręką kieruje Pan Może miesiąc nie jeść. Może tydzień nie podchodzić do wiadra z wodą. Bez układania wierszy Wasyl zdolny jest wytrzymać nie dłużej niż dwie godziny i osiemnaście minut. Choć wpisuj do Księgi rekordów Guinnessa. Byłem na trzecim roku filologii, kiedy Wasyl wstąpił na pierwszy. On już wtedy miał trzy worki poezji. Worki były po sianie, które woził latem, przywiązawszy do bagażnika. Wasyl tworzy zawsze. Kiedy kosi. Kiedy rozdmuchuje kowalski miech czy i, sapnąwszy, opuszcza młot na rozżarzoną podkowę. I przebierając wykiełkowane ziemniaki pisze, i wysadzając je. I kłócąc się z żoną. Nawet kiedy śpi. Wiersze są Wasyla istotą. Krwią, która żywi ciało. Jeśli wiersze w nim skończą się, on umrze. Wasyl Starun – z wybranych. Z tych, których ręką kieruje Pan. Stworzone przez niego może podobać się, może – nie. Ale ono – jest prawdziwe. Jak ziemia, w którą on co roku wysadza ziemniaki.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Petro Dineć, obecnie 88-letni wolontariusz z Dniepru, trzykrotnie uciekał z domu na front…

Najstarszy brat młodego Petra — pilot wojskowy Fedir Dineć — walczył jeszcze w wojnie fińskiej. A Petruś rwał się do niego „na pomoc”. Pawło KOZYNYJ Po raz pierwszy zwinny i bystry chłopak z wioski Cwitky, w rejonie mahdalińskim, uciekł na front zimą 1943 roku, kiedy wojska radzieckie niemal przebiły się do Dniepru. Właśnie wtedy, w połowie lutego, grupa pancerna generała Popowa prowadziła zmasowaną ofensywę w kierunku Zaporoża. A na Dniepropietrowszczyźnie wojska radzieckie dotarły wówczas aż do dzisiejszego osiedla Słobożanśke, wielka bitwa pancerna rozegrała się pod wsią Spasśke. Zdesperowany Petruś dotarł w tamtych dniach aż do Hołubiwki, znalazł tam jednostkę wojskową i już dogadał się z jednym starszyną. Skłamał wujkowi, że jest sierotą, a ten zgodził się wziąć go jako „syna pułku”. Ale sytuacja na froncie gwałtownie się zmieniła — Niemcy przeszli do niespodziewanej kontrofensywy, rozbijając ponad pół setki wykrwawionych dywizji radzieckich, na krótko zajmując Pawłohrad, Łozową, Charków… — Uciekaj stąd, chłopcze! Przeczekasz tę zawieruchę tam, skąd przyszedłeś. A my... Któż wie, czy w ogóle przeżyjemy — powiedział starszyna nowo upieczonemu „synowi pułku” i odesłał go do domu. * * * We wrześniu tego samego 1943 roku, kiedy Niemcy się wycofywali, w Cwitkach rozegrała się straszna tragedia. Można by ją nazwać „ukraińskim Chatyniem”. Wszystkich mężczyzn, którzy mogliby trzymać w rękach broń (a w Cwitkach ukrywało się kilku radzieckich żołnierzy, którzy uciekli z niewoli) — starszych i nastolatków — kaci i policjanci wyprowadzili za wieś i rozstrzelali z karabinu maszynowego. Rannych i zabitych wrzucano od razu do płonącego stogu słomy. Łącznie w tej rzezi zginęło około 40 osób, wśród ofiar był jeszcze jeden brat Petra, średni — młody Iwan Dineć… Mógłby znaleźć się razem z nim i Petro. SS-mani podnieśli go w tę straszną noc z pieca, świecili latarką w zaspane oczy, przyglądali się. Uratowało chłopaka, być może, to, że był niskiego wzrostu. * * * Po tej tragedii nastolatek po raz drugi postanowił uciec na wojnę — mścić się za brata. Dogodna okazja nadarzyła się latem 1944 roku w Dnieprodzierżyńsku, gdzie uczył się wraz z ziomkami w szkole zawodowej. Pewnego razu, przechodząc obok dworca kolejowego, chłopcy zauważyli na jednym z torów pociąg jadący na front. Petro wraz z przyjaciółmi według już wypróbowanego „schematu” przykleił się do wojskowych. Mówiąc: weźcie ze sobą, bo jesteśmy sierotami. Plan towarzystwa niemal się udał, ale zawiódł patologicznie uczciwy sąsiad Petra — Iwan Hawrysz, który powiedział oficerom: — Nie wierzcie im — oni nie są sierotami, mają rodziców. — A, tak wy! A nu marsz stąd! — rozzłościli się oficerowie. * * * Była jeszcze jedna próba młodego Petrusia, by dostać się na front — kiedy rodzina Dineciów otrzymała wstrząsającą wiadomość: 3 marca 1945 roku na niebie nad Królewcem zginął Fedir… Ale już nie zdążył — starsi mężczyźni zawrócili chłopaka, mówiąc, że zanim „na przesiadkach” dotrze na front, wojna już się skończy… * * * Ale było z kogo brać przykład Petrowi Dineciowi w ich rodzie. Według przekazów rodzinnych, praktycznie w każdym pokoleniu Dineciów — jeszcze od wybitnego przodka, charkowskiego i iziumskiego pułkownika w XVII wieku Hryhorija Doncia-Zacharżewskiego — było pełno wojskowych. Walczył w I wojnie światowej także tata Petra — Semen Dineć — razem ze swoimi czterema rodzonymi braćmi. Jeden z tych wujków Petra — Omelian Doneć — był dowódcą legendarnych 35. i 30. baterii w Sewastopolu. W 42. roku Omelian Petrowycz wysadził się w powietrze razem ze składem amunicji 30-tki, aby nie dostały się w ręce Niemców. Za takie czyny wtedy dawano Bohatera lub jeszcze jakieś nagrody, ale wujkowi — nie. Bo w 37. roku Omeliana Petrowycza na podstawie fałszywego donosu represjonowano, a jego imię niemal wszędzie zostało wykreślone zarówno przed wojną, jak i długo po niej... Nie było wyjątkiem pokolenie synów Petra Dinecia. Tak, wczesną wiosną 2014 roku, kiedy bataliony ochotnicze dopiero się formowały, starszy syn i wnuk Petra Semenowycza już stali na punktach kontrolnych Dniepropietrowszczyzny. Dobrowolnie poszedł do komisji wojskowej prosić się „na wojnę” także młodszy syn Pawło, odsłużywszy w strefie ATO 9 miesięcy… * * * …Kiedy Petro Dineć wreszcie doczekał się poboru do armii, poprosił, aby skierowano go do szkoły lotniczej — postanowił pójść w ślady Fedira. I był jednym z najlepszych kadetów w Aczyńsku. Latał na ciężkich bombowcach Tu-4, aż do momentu, gdy trafił pod chruszczowowską redukcję armii. W 1959 roku Petro Semenowycz wstąpił na Dniepropietrowski Uniwersytet Państwowy. Myślał o składaniu dokumentów na filologię, bo jeszcze od małego pisał wiersze, występował ze swoimi utworami na koncertach amatorskich w szkole, technikum, w armii. Były też publikacje i na te jego pierwsze próby literackie płynęły pochlebne opinie. Więc chciał doskonalić swój warsztat dalej, ale… W komisji rekrutacyjnej przystojnego nawigatora przekonali do przejścia na nowo otwarty wydział geograficzny. Być może do takiego niespodziewanego wyboru popchnął chłopaka także pewien „oddźwięk” wojny. Chodzi o to, że kiedy w 1943 roku w wyzwolonych wsiach Lewobrzeża wznowiono pracę szkół, uczeń-przerośnięty Dineć kategorycznie odmówił nauki niemieckiego (chociaż przed wojną mówił najlepiej w klasie!). — Nie będę! Oni brata zabili, chatę spalili… — i chłopak zalał się łzami. I jak już wstąpił na uniwersytet, musiał Petro opanowywać niemiecki praktycznie od zera. Ale czyż w krótkim czasie nauczysz się go do poziomu wymaganego na filologii… Jednak ostatecznie swojemu marzeniu „galopowania na Pegazie” Petro Dineć nie zdradził, pisać wiersze kontynuował zawsze. A teraz, kiedy synowie i wnuk spojrzeli w oczy śmierci na wojnie rosyjsko-ukraińskiej, Petro Dineć pisze dużo i szczerze, z całego serca. Petro DINEĆ, 88 l., wolontariusz, m. Dniepr Moje myśli Moje myśli, moje marzenia, Spokoju nie znacie, Na Donbas do syna Codziennie odlatujcie! Znajdźcie go, gdziekolwiek by był, Pozdrowienia przekażcie, Potem, drogie, jego duszę I serce rozweselajcie. Wspierajcie jego siły W ciężkie chwile, Kołysankę zaśpiewajcie, Jak małemu dziecku. Ciepłem serc Mamy i Taty W chłód ogrzewajcie, Na pastwę złym ludziom Go nie oddawajcie. Niech niewoli czy ran Synuś nie zazna, Niech Anioł-stróż Wszędzie go chroni. Przekażcie: modlą się do Boga Jego Tata i Mama, Żeby żywy powracał Do rodzinnego domu! W dniu zwycięstwa i żałoby W ten dzień nie będę długo leżał, Choć może trzech godzin nie dośpię, Pójdę do Świątyni Bożej zabitych wspominać, Świece postawię i prosfory kupię… Wspomnę najmilszymi słowami, Jakimi wspaniałymi ludźmi byli, Jaka krzepła przyjaźń między nami, Jak wesoło i radośnie żyliśmy! Na froncie chłopcy uczciwie walczyli — W Brześciu, na Dnieprze, w Stalingradzie… Nie pieniądze do skrzynki matki składali — Listy, medale i zawiadomienia o śmierci przeklęte. Od Boga ludzie ci, oni dobro czynili — Miasta i wsie u nas pięknymi były, Pszenice w stepach, żyta szumiały, Sady, jak w Bożym Raju, kwitły!.. Lecz znów wściekli wrogowie na nas napadli, Jak na Majdanie w czternastym huczało: Niebieskiej Sotni jeszcze nie pochowali, Jak w Krym „zielonych ludzików” przyniosło! Nie poszczęściło się z prezydentem Ukrainie: Car-więziennik tylko kraść przywykł, Z Rosją ograbił nasz kraj I w Moskwie gdzieś ze strachu zniknął. Następni urzędnicy pierwszą chwilę przespali I wczesnego odporu dać nie zdołali, Więc my biedy wielkiej zaznaliśmy — Znów lepszych setki setek poległy… Północny wróg nasz Wschód rozdziera, Czwarty rok już trwa wojna… Lecz Bóg sił nam dodaje, Zwyciężymy — i zginie szatan! Wszystkim tym, o których wspomnieliśmy dzisiaj, — Otworzy Bóg bramy do Raju Pańskiego! Sława nigdy nie zginie Podpułkownikowi ZSU, “cyborgowi nr 1” Andrijowi HRECZANOWOWI z Petrykiwki dedykuje się Nieumyty moskal-ludożerca szalał Pod wpływem narkotyków i wódki, Kiedy “cyborg pierwszy” Hreczanow poprowadził Do boju kozaków z Petrykiwki! Jedno tylko słówko króciutkie “Rachman” (Na froncie go dobrze znali!) Na wroga działało niby narkotyk — Słysząc, bez walki uciekali! Major* i w niewoli wrogiej bywał, Lecz, Bogu chwała, uwolnił się. Ranny był, a innym pomagał, Cierpiał, ale z wrogiem walczył! Niech wszędzie brzmi życzenie moje, I omija odtąd cię zła godzina — Niech sławi się, Rachmanie-Cyborgu, imię twoje, I pamięć o czynie nigdy nie zginie! Czarowna pieśń Raisie Jehoriwnie HOWORUSIE z Petrykiwki, solistce kwartetu “Siwy szlak”, która śpiewała i śpiewa weteranom II wojny światowej i obecnej wojny w Donbasie, dedykuję Śpiewałaś, a pieśń dźwięczna W dal nieogarnioną leciała — Jak za wiatrem puch lekki, Niby ptaszyna, rozpostarłszy skrzydła! Głos twój rozbudził niebiosa, Odbił się echem za morzem, Słów i muzyki wielkość, serdeczne piękno Zabrzmiały w najdalszych przestworzach! Ja w zachwycie słuchałem jej — Twojej pieśni cudownej, wesołej. Razem z nią i myśli moje Poleciały w rodzinne strony… Wiem dokładnie, że i na wojnie, Jak w ATO nasi wroga bili, Rozgrzewały “ukropów” pieśni, Razem z nimi do ataku chodziły… Więc śpiewaj, skowronku, śpiewaj — Każdy powie dziękuję tobie! Rozweselaj nas i ducha podnoś — Tam, gdzie pieśń, nie ma miejsca na smutek! ____________ * W czasie działań wojennych Andrij Hreczanow miał stopień majora.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

i moralnie niewspółmierne działania napastnika, który stara się za wszelką cenę przywłaszczyć sobie otaczający świat, oraz obrońcy, zmuszonego przeciwstawić się agresorowi, bronić wyboru obrońcy na granicy życia i śmierci, bez czego niemożliwe jest wyjście ku wolności. Obrońcy mają święte prawo do ruchu oporu (zatwierdzone konwencjami haską z 18 października 1907 r. i genewską z 1929 r.), który nazywa się również rezystancją. Może on być zbrojny i kulturowy. Rozważania T. Szewczenki dotyczą nie tylko hajdamaków, ale i innych obrońców rodzinnego kraju — od zaporoskich kozaków po Ukraińskich Strzelców Siczowych (USS), żołnierzy UPA, więźniów sumienia. Warto nazwać ich pasjonariuszami, czyli ludźmi, którzy wystawiają swój los na próbę na granicy życia i śmierci. „Nowy” ucisk społeczny i narodowy, którego doświadczali Ukraińcy, w szczególności chłopi, ze strony polskich kolonistów i dyskryminacyjnej polityki Drugiej Rzeczypospolitej, został przedstawiony w nowelach W. Stefanyka — „Szkody wojenne”, „Dziad Hryć” i innych. Pokuccy rolnicy rozumieli, że zostali przez władzę J. Piłsudskiego przekształceni w obiekt jej nienasyconych interesów, dlatego jasno formułowali swój stosunek do niej: „Teraz z tą Polską nikt nie jest w stanie wytrzymać: i majątkowe, i dochodowe, i gruntowe, i od psów, i od gnojówki... ale co tylko na świecie jest!” („Morituri”). Polscy wielkomocarstwowi politycy, mając na celu całkowite zniszczenie ukształtowanej przez „Proświtę” i zmagania wyzwoleńcze świadomości narodowej Pokucian, niszczyli instytucje kulturalno-oświatowe oraz szkoły, wywołując zdecydowany protest autochtonów na wzór matki, której syna aresztowano „za gazety”: „Wy chcecie wszystkie nasze dzieci, co w szkołach się uczą, zgnoić po kryminałach, żeby potem chłopów zaprząc w jarzmo...” („Głupie baby”). W. Stefanyk odzwierciedlił istotne tendencje polskiego reżimu, skierowane na likwidację bezprawnych Ukraińców na ich ziemi: „Polacy nie uważają nas za drugą stronę polityczno-narodową, oni traktują nas „per non sunt” [łac.: jak nieistniejących]. To, co dzieje się na naszych oczach teraz, to nie jest denacjonalizacja ani ucisk obcej nacji — to jest polowanie na fizyczną zagładę naszej nacji”. Ukraińscy chłopi wykazują historycznie uzasadniony opór wobec destrukcyjnych dążeń Polski, skomentowany przez osiemdziesięcioletniego dziada: „Chłopi wszystkich nienawidzą, od małego urzędniczka aż do wielkiego, ja takiego, co teraz, nigdy nie widziałem. Trwa walka bezlitosna” („U nas wszystko święto”). Utwory obywatelskiego sumienia nie pojawiły się przypadkowo. Pisarz, mieszkając w Rusowie, brał aktywny udział w działalności „Proświty”. Dyskryminacyjna polityka Rzeczypospolitej nie zdołała zniszczyć wysokiego poziomu etnomentalnej świadomości, co zostało naświetlone w opowiadaniu „Szkolny plebiscyt” O. Hawryluka, w którym odzwierciedlono opór Ukraińców wobec totalnej polonizacji, towarzyszącej masowemu zamykaniu ukraińskich szkół. Chłopi musieli bronić się przed szowinistyczną władzą, reprezentowaną przez żandarma i inspektora. Im w opowiadaniu przeciwstawiła się wdowa Anna Sosniuk: — Tu nie ma Ukrainy, babo! — wtrącił gniewnie policjant. Anna zwróciła na niego szerokie, zdziwione oczy. — Nie ma?! — powiedziała zdziwiona. — A gdzie się podziała? Przecież dopóki my na niej żyjemy, dopóty ona będzie Ukrainą, choćbyście nie wiedzieć co mówili... Ciąg dalszy nastąpi.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Dantejskie kręgi represji Ukrainy międzywojennego dwudziestolecia

Wreszcie pojawiła się Ustawa Ukrainy „O oświacie”. Przyjęła ją Rada Najwyższa (2017, 5 września), podpisał Prezydent Ukrainy P. Poroszenko. Mimo że ta ustawa, która ma wejść w życie w przyszłym roku, nie jest idealna, a nawet „paradoksalna” (przy braku rubryki „narodowość” w paszportach obstaje się przy statusie mniejszości narodowych; nie wyjaśniono, czym są „rdzenne narody” na Ukrainie, jaki status wśród nich przypada Ukraińcom; gdzie podziała się nacja tytularna), pozbawiła ona sensu antyukraińską ustawę Kołesniczenki-Kiwałowa, pisaną na zamówienie Kremla, a co najważniejsze — otworzyła przestrzeń dla prawnego funkcjonowania ukraińskiego języka państwowego, który przetrwał niejedno stulecie dyskryminacji i lingwocydu, dla uświadomienia go jako „domu bytu” (M. Heidegger) narodu, jako jednej z gwarancji bezpieczeństwa narodowego, a mniejszościom narodowym dano możliwość zrealizowania swoich potrzeb kulturowych i lingwistycznych w „komunalnych placówkach oświatowych”. Jurij KOWALIW, doktor nauk filologicznych, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Czy może ktoś wymienić podobną ustawę w innych krajach? Jednak wywołała ona niezadowolenie, tak jak w swoim czasie ustawa Centralnej Rady (przed ogłoszeniem IV Uniwersału), na mocy której zapewniono możliwość swobodnego rozwoju mniejszości narodowych, uznano cztery języki państwowe — ukraiński, rosyjski, polski, żydowski. Doświadczenia Ukrainy wtedy nikt nie poparł. Ani bolszewicka Rosja, zakompleksiona na demagogii wolności (w klasowym rozumieniu), ani Polska, która dopiero co wyzbywała się zależności kolonialnej, ani Węgry, ani Rumunia nawet nie dopuszczały takiego humanistycznego czynu. Zdawałoby się, państwowotwórcza decyzja współczesnej Ukrainy powinna wywołać wsparcie światowej wspólnoty, wszak taka praktyka jest rozpowszechniona w wielu krajach. Jednak, jakkolwiek przykro, prawie nic się nie zmieniło. Świat, niestety, nie zmądrzał, jak wcześniej, nie jest zdolny słyszeć innego. Dlatego nie stał się niespodzianką opór Węgier, Rumunii, Polski, Federacji Rosyjskiej, nawet Grecji i Bułgarii wobec ukraińskiej ustawy „O oświacie”, co spowodowało nawet, jak donosi szef węgierskiego MSZ P. Szijjártó, formowanie węgiersko-rumuńskiego „jednolitego frontu” w obronie Węgrów i Rumunów na Ukrainie, nawiasem mówiąc, zapewnionych w szkoły z językiem ojczystym, w odróżnieniu od Ukraińców, którzy w tamtych krajach nie mają ani jednej swojej szkoły, tak jak w Rosji. Doszło nawet do gróźb, kiedy rząd Węgier zwrócił się do Wysokiego Komisarza ONZ ds. Praw Człowieka o zbadanie sytuacji, grożąc Ukrainie zablokowaniem drogi do UE. W takich działaniach więcej jest polityki, a nie interesu językowego. Ukraińska Światowa Rada Koordynacyjna przy okrągłym stole w Budapeszcie (29 września) w sposób argumentowany odparła roszczenia Węgier. Z Węgrami wszystko jest jasne: w przyszłym roku mają odbyć się wybory, a partia Fidesz liczy na zwycięstwo przy zaangażowaniu do tej akcji dwupaszportowych Węgrów („złota rezerwa”) poza granicami swojego kraju. Analogiczna sytuacja oczekiwana jest także w Rosji, która polega na kultywowanym przez nią „russkim mirze”. Ekspansja kulturowo-językowa ukrywa w sobie pretensje do ukraińskich ziem, gdzie zwarcie zamieszkują Węgrzy, Rumuni, Rosjanie i inni, czasem programuje niebezpieczne konflikty, klasycznym przykładem których może być wojna burska, albo „ratowanie” niemieckojęzycznych obywateli w Sudetach czy „rosyjskojęzycznych” na Krymie, w Donbasie i na Ługańszczyźnie. Sprawa nie w języku, a w politycznych grach, w ekspansjonistycznych zainteresowaniach sąsiadów, które zagrażają integralności Ukrainy. Inna rzecz, gdyby sprawami lingwistycznymi zajmowali się językoznawcy, a nie politycy, dalecy od zrozumienia specyfiki językowej, ale obecnie, jak zawsze, nikt nie przestrzega skoworodyńskiej zasady „pokrewnej działalności”. Bezzasadne i uprzedzone pretensje sąsiednich państw do Ustawy „O oświacie” Ukrainy poświadczają ingerencję w jej sprawy wewnętrzne, są sprzeczne z Ramową konwencją o ochronie mniejszości narodowych (1995), Zaleceniami haskimi dotyczącymi ich praw do edukacji, przeszkadzają w ich integracji ze społeczeństwem ukraińskim. Mimo że Rada Europy poparła Ustawę „O oświacie” Ukrainy, wydaje się, że światowa wspólnota znowu następuje na stare grabie, nie wyciągnąwszy pouczających lekcji z przeszłości, kiedy niektórzy pragną „rewanżu” kosztem innych. W swoim czasie O. Dowżenko w powieści filmowej „Ukraina w ogniu” ustami Ernsta von Krausego dziwił się brakowi u Ukraińców pamięci historycznej (mówią, że z ZNO przeniesiono „Historię Ukrainy” na wybór — czy tak?; to niebezpieczne), co, jak się okazuje, jest właściwe nie tylko im, kiedy historii, taką jaką była naprawdę, nie chcą znać, albo ją mityzują. Dlatego, aby zrozumieć insynuacje wokół całkowicie uzasadnionej ukraińskiej Ustawy „O oświacie”, warto przyjrzeć się minionym wydarzeniom, w szczególności okresowi międzywojennego 20-lecia, rozpatrzyć je w kompleksie, a nie tylko w aspekcie językowym (oświatowym). Po I wojnie światowej, w odróżnieniu od innych narodów słowiańskich, które wywalczyły własne państwa narodowe, Ukraina przeżyła tragiczne rozszczepienie. Stawszy się łupem Polski, Rumunii, Węgier, czerwonej Rosji, zmodyfikowanej w ZSRR, straciła szansę zaistnienia jako pełnowartościowy podmiot historycznego postępu. Europa, zatroskana swoimi problemami, jak zawsze, była obojętna na ukraińską katastrofę: „Kiedy Ukraina w nierównej walce / Cała krwią spływała i łzami ściekała, / I bratniej pomocy czekała dla siebie, / Europa milczała” (O. Ołeś). Odrodziwszy się jako niepodległe państwo, II Rzeczpospolita nie zrezygnowała z zamiarów ponownego zawłaszczenia Ukrainy, przekształciła ją w obiekt własnych interesów polityczno-ekonomicznych i kulturowo-ekspansjonistycznych. S. Czerkasenko ironizował, obrazując, jak na tle krwawej uczty na Ukrainie „W gorączce / Skacze zręcznie przez obręcz / Młody cyrkowy koń — / Goły czart w konfederatce: / Na grzbiecie moskiewski as / Jeszcze się nie starł, / Pogania konia Francuz, / Żeby nie uparł się, / Gdzie nie trzeba…” („Wesele. Sny czarnego kruka”). Poeta apelował do tragicznych wydarzeń, kiedy po klęsce Ukraińskiej Armii Halickiej w starciu z 80-tysięcznym polskim wojskiem generała J. Hallera (1919), sformowanym we Francji wysiłkiem Ententy do walki z bolszewizmem, rozpoczęła się faktyczna okupacja Galicji, Chełmszczyzny, Podlasia, Wołynia. Stało się to po interwencji Paryskiej Konferencji Pokojowej w udaną dla Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej operację wołczuchowską. Strzelcom Siczowym postawiono żądanie natychmiastowego przerwania działań wojennych i ustanowienia linii demarkacyjnej między uczestnikami konfliktu zbrojnego. W tamtym czasie Galicjanom wystarczyło rozsądku (!), by nie posłuchać „mądrych” rad, według których Lwów „trzeba” było oddać Polakom. Z czasem Rada Ambasadorów dopięła swego (13 maja 1919 r.), łamiąc wolę zachodnich Ukraińców, ale decyzje komisji międzysojuszniczej naruszyli Polacy, którzy faktycznie przy wsparciu Ententy „zawłaszczyli” Galicję. Czyż te wydarzenia nie przypominają żądania Europejczyków, by nadać Donbasowi „szczególny status” (reintegracja), ale bez odszkodowania za straty moralne i fizyczne, jakie Rosja zadaje Ukrainie? Na przełomie lat 10. i 20. dzięki staraniom europejskich dyplomatów zmagania narodowowyzwoleńcze zakończyły się niesławnym traktatem ryskim (18 marca 1921 r.) Polski z czerwoną Rosją (RFSRR) oraz jej satelitą USRR, który, naśladując ugodę andruszowską (1667), rozcinał Ukrainę na dwie części. Od marca 1920 r. w oficjalnym polskim urzędowaniu Zachodnią Ukrainę nazywano „Małopolską Wschodnią”, Ukraińców — „Rusinami” (od 1923), mimo że do 1923 r. pozostawała ona pod protektoratem Ligi Narodów. 14 marca Rada Ambasadorów na podstawie traktatów wersalskiego i saint-germainskiego zatwierdziła pozostanie ziem zachodnioukraińskich w składzie Polski oraz przyznanie Galicji szerokiej autonomii. Następnego dnia rząd emigracyjny ZURL zakończył swoje istnienie, pozostawiając na pastwę losu jej obrońców, którzy ze smutkiem nazywali siebie, słowami R. Kupczynskiego, „rycerstwem nieznanej Republiki” („Kto nas krzepi?!”). II Rzeczpospolita od początku swojego istnienia dyskryminowała Ukraińców, jak na przykład pisarza O. Makoweja, uwięzionego w czortkowskim więzieniu (luty 1921 r.) za przestrzeganie ukraińskich zasad pedagogicznych w zaleszczyckim gimnazjum. Decyzja Rady Ambasadorów pozbawiła Zachodnią Ukrainę prawa do bycia podmiotem historycznej egzystencji, jak wyraził się W. Bobynski: „Przeklęci milordzi // i miejsce przeklęte, / Gdzie nam podpisali kajdany / I katorgę w Polsce: // znęcanie się i kraty”. Polska, lekceważąc dokument Ligi Narodów, wbrew własnej konstytucji uchwaliła asymilacyjną „ustawę kresową” (31 lipca 1924 r.) — Lex Grabski (ustawa ministra oświaty S. Grabskiego), której dyskryminacyjny cel został obnażony w broszurze „O nowych polskich ustawach szkolnych” W. Cełewycza. Na podstawie tego „dokumentu” przywracano szkołę utrakwistyczną (w ciągu dwudziestu lat polskich rządów liczba ukraińskich szkół zmniejszyła się z 3662 do 144). „Dwujęzyczność” wprowadzano tylko na pokaz, bo pierwszeństwo dawano językowi polskiemu, tak samo od złego był wybór przez rodziców języka nauczania dla swoich dzieci, zazwyczaj nie na korzyść ukraińskiego w warunkach polityki kolonialnej II Rzeczypospolitej. Okrutna prawda polskiej oświaty, skierowanej na wyniszczenie języka ukraińskiego jako gwarancji narodowego bytu, pokazana jest na przykładzie dyskryminacji wsi Wobnia w opowiadaniu „Celina” J. Hałana — nieoczekiwanego, zdawałoby się, utworu w jego dorobku, wszak komunistyczna ideologia nie uznawała tożsamości narodowych. Nieszczęścia wobnian zaczęły się po śmierci nauczycielki Kozyn, która wychowała jasne dusze na fundamencie narodowym, wraz z pojawieniem się nowego nauczyciela-ukrainofoba pana Chruscielskiego, byłego oficera, szowinisty i sadysty, który terroryzował dzieci za ich ukraińskie pochodzenie i język, na ich oczach podarł portret T. Szewczenki, wywołał u uczniów nie tylko oburzenie, ale i sprawiedliwą zemstę. Na odwiecznie ukraińskich ziemiach, oznaczonych województwami wołyńskim, lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim, masowo osiedlali się osadnicy, naruszając infrastrukturę demograficzną, powodując konfrontację nowo przybyłych kolonistów i Ukraińców-autochtonów, kładąc podwaliny pod niebezpieczne krwawe wydarzenia, które miały miejsce na Wołyniu podczas II wojny światowej, kiedy Ukraińcy zaczęli bronić swojego ustawowego prawa do ojczystej ziemi, siłą odebranej im przez osadników. O. Babij, nie ukrywając sarkazmu, nazwał taką niemoralną praktykę „osadnictwa” „idyllą”: „U nas o miedzę bójka, swary, / Kolonistów — chmury, chmury… / Co za smutek, co za kary, / Boże kary: / Kolonistom dumnym, pysznym / Nasze dzieci w najem wyślemy, / Bo nam ciasno, że aż nie pisniemy”. Obecnie Polacy wyrażają swoje pretensje do UPA, która broniła swojego kraju przed różnorakimi agresorami, bo innej takiej siły w tamtych czasach nie było. Musiała ona mieć do czynienia z osadnikami i ich potomkami. To znaczy, że konflikt wołyński zaprogramowała sama Polska w latach 20., ale obecnie nie ma chęci szukać jego przyczyn. Są wojny, które wymagają usprawiedliwienia, kiedy trzeba bronić siebie, swoją rodzinę, swoją ziemię przed zewnętrznymi destrukcjami. Typowym przykładem może być hajdamaczyzna, którą historycy nazywają „krwawą” (zwłaszcza w Polsce), powołując się na fakty zemsty Ukraińców na swoich krzywdzicielach-cudzoziemcach. T. Szewczenko zawsze był przeciwnikiem przekręcania historii, obalając na przykład typową dla historiografów myśl badacza kozaczyzny A. Skałkowskiego („Historia Nowej Siczy, czyli ostatniego kosza zaporoskiego”, 1841; „Najazdy hajdamaków na Zachodnią Ukrainę. 1733—1768”, 1845): „Hajdamacy — nie wojownicy — / Rozbójnicy, złodzieje. / Plama w naszej historii…”. Poeta daje mu godną odpowiedź, współbrzmiącą z realiami obrońców: „Kłamiesz, ludobójco! / Za świętą wolę-prawdę / Rozbójnik nie stanie, / Nie rozkuje zakuty / W wasze kajdany / Naród ciemny…”. T. Szewczenko dość dokładnie wskazał na zdobywcę czy kolonizatora („wasze kajdany”). Ideolodzy-zdobywcy, nadużywając kategorii szpetoty, przypisywali okrucieństwo tylko powstańcom. Zrozumiałe, że w okresie wojennym naruszenia etyki są nieuniknione. Przy tym warto brać pod uwagę fizycznie

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Operacja „Y” jako dywersja językowa. Spojrzenie z przyszłości

Wyzwania dla przyszłości, a przede wszystkim hybrydowe agresje. Olha Pawłenko, wieś Babanka, rejon umański, obwód czerkaski. Póki piorun nie uderzy, chłop się nie przeżegna — to o nas! Lecz jeśli nie żegnamy się, gdy wybuchają pierwsze arsenały, a tylko mamy nadzieję, że „więcej nie będą”, to co dopiero mówić o stosunku do dywersji językowych! Nasz język niszczą. Katastrofalnie szybko. Przy czym właśnie mówcy publiczni (!!!) przekształcają go w coś genetycznie zmodyfikowanego. Objąć wszystkie przypadki — potrzeba traktatu. Dlatego zatrzymam się tylko na wymowie, po której w mig zrozumiesz: czy człowiek rozmawia po ukraińsku, czy tylko „służbowo” go używa. Jeśli dotąd łamało zęby od lepkiego „czio” i „szczio”, to obecnie media chwyciły śmiertelnym uściskiem samogłoski i wypuściły w eter „operację Y”. Ukraińskie miękkie, melodyjne, średniojęzykowe „y” — wizytówka naszego języka, który SŁYSZELI nawet niemieccy faszyści, niekiedy właśnie dzięki niemu wypuszczając z niewoli Ukraińców, dywersanci językowi zastąpili moskiewskim. Twardym, napiętym, tylnojęzykowym. Przy czym w ich wykonaniu tak szaleńczo tylnojęzykowym, że Moskale by się schowali. A jeśli uwzględnić, że niektórzy (wyższy pilotaż!) nauczyli się też inne samogłoski „tylnojęzyczyć”: pArAkInuty, nAbAzpAka, TYSYN (TeeSeN), KYJIf, sAlo — to o wsi... A jeśli dodać już wspomniane słodziutkie „czio” i „szczio”... Nadija Onyszczenko. Szkolenia są ukierunkowane na zapewnienie podstawowych składników wychowania narodowo-patriotycznego zgodnie ze „Strategią wychowania narodowo-patriotycznego dzieci i młodzieży na lata 2016—2020”. Wśród organizatorów jest także Centrum Współpracy Humanitarnej z ukraińską diasporą Niżyńskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Mikołaja Gogola. Razem z biblioteką imienia akademika M. O. Ławrowskiego naszej uczelni w czytelni do pracy naukowej otworzyliśmy wystawę „Hryhorij Skoworoda — symbol mądrości ukraińskiej”. Zdobi ją pełny zbiór akademicki dzieł Hryhorija Skoworody pod redakcją Leonida Uszkalowa, wydrukowany przez wydawnictwo Kanadyjskiego Instytutu Studiów Ukraińskich w Edmonton-Toronto w 2011 roku. To prezent dyrektora wydawnictwa Marka Roberta Stecha, który wręczył podczas wizyty na uczelni Gogola w 2014 roku. Książka ilustruje naszą publikację. Najstarszy starodruk reprezentuje rosyjskojęzyczne wydanie jubileuszowe z 1894 roku drukarni gubernialnej w Charkowie (na 100-lecie od dnia śmierci Hryhorija Skoworody) pod redakcją profesora Bahalija. Rzadkim jest także moskiewski... A jeśli uwzględnić, że po piętach depcze nowa kaleka: pachato chroszej, cheroji (od słowa... jakiego?), choles krainy, nachalna potrzeba, sułtan i nie chlane... W jakim jeszcze kraju dublerami, aktorami, wykładowcami, wychowawcami, prezenterami telewizyjnymi i dziennikarzami zostają — nieuki, które wygłaszając poprawne patriotyczne hasła, wbijają gwoździe w trumnę swojego języka i przekształcają naszą niegdyś kalinową mowę w prawdziwy „psi język”?.. Który — to dopiero bieda! — coraz częściej kopiują przeciętni telewidzowie, zwłaszcza dzieci. Co ciekawe: ucząc się na przykład języka obcego, „y-kacze” bardzo pilnie przestrzegają poprawnej artykulacji. Jeśli chodzi o swój, to „ludzie przełkną”. Bo przełykają. Muszą przełykać, jeśli nieukom wolno bezkarnie śmiecić w eterze. „Ykają” przeważnie czarujące panienki (lubią się upiększać, w tym „ekskluzywnym” językiem), rzadziej — mężczyźni, choć niektórzy z nich też pragną być czarujący. „Ykają” jeszcze niektórzy politycy (jaka to męka — słuchać Anny Malar!). A nawet uczniowie i przedszkolaki — odnosi się wrażenie, że do wywiadów dziennikarze umyślnie wyszukują dzieci z wadliwą wymową, bo po coś przecież wywlekają na światło dzienne właśnie fonetyczny wolapik. Nie słyszą niezdarnego brzmienia? Czy nie chcą słyszeć? To co mają robić w studiu? W każdym razie to Tina Kandelaki przed występowaniem w swojej telewizji długo i wytrwale szlifowała gruziński. A my — „da Bóg, kiedyś będziemy i po swojemu głosić”... Oto tylko czy będziemy? Ależ nie, my znamy swoją „cenę” i do „tegO” (teraz z ekranów coraz częściej brzmią promoskiewskie akcenty) nie zejdziemy! Bo my — Ukraińcy. Typowi. Średniostatystyczni. Z nieprzezwyciężonym kompleksem niższości. Jednak cieszymy się: o, nawet kazachski młodzieniec z „1+1” nauczył się języka ukraińskiego, znaczy, że bardzo poprawne rzeczy „mówimY” (żeby nie męczyć się z różnorodnością ukraińskich akcentów czasownikowych, dzisiejsi dziennikarze wszystkie przenieśli na końcówki). Rzeczywiście, Kazach bardzo ładnie rozmawia po ukraińsku. Znacznie lepiej od niektórych Ukraińców. Gdyby nie jego „y”... To samo, któremu nie tylko „1+1” w moskiewską stronę z szacunkiem się kłania. I jeśli naszych mężczyzn-obrońców strzelają i robią z nich inwalidów Moskale, to język nasz łamią-kaleczą na moskiewską modłę właśnie swoi, właśnie ci, którym służy on wiernie i daje kawałek chleba. ...Chciałam wymienić „najbardziej ykającą” dziennikarkę, ale bałam się niedocenić innych. Więc lepiej podziękuję Alli Mazur, Lidii Taran, Natalii Mosejczuk oraz jeszcze kilku (mam na myśli tylko kanał „1+1”, w nim oglądam wiadomości), które w tej „operacji Y” jeszcze się trzymają. Choć jedna z nich, niestety, dźwięku „h” powoli zaczyna się wyrzekać: Moskale się go wyrzekli, to i my — „czego sobie życzycie?”... Tak oto „mówi Ukraina” teraz... Wołodymyr TREJTIAK. Zrozumiałe jest zatem zainteresowanie społeczne nie tylko najbardziej zaawansowanymi technologiami komputerowymi, ale i tymi, którzy korzystają z nich w starciach światopoglądowych. Padła myśl, że chodzi już nawet nie o informację w jej klasycznym rozumieniu, a o pewien złośliwy, infernalny fenomen, którym pragną ją zastąpić. W każdym razie to ani trochę nie umniejsza roli czynnika ludzkiego, a raczej go wywyższa — ponieważ chodzi także o moralność takich działań. Dlatego spotykamy próby już i artystycznego przemyślenia, identyfikacji osób zaangażowanych w te wybuchowo narastające procesy. Ale jeśli pojawił się cały szereg publikacji o hakerach, a nawet poświęcone im filmy fabularne (oczywiście nie ukraińskiej produkcji), to postać dziennikarza na tym tle jakby przygasła. I to przy tym, że odwiecznie najpierw było Słowo, a dopiero potem — środki jego rozpowszechniania. Stąd budzi naturalną ciekawość pojawienie się książki Rostysława Musijenki „Zawirowany czas”, nad którą autor, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, pracował skrupulatnie. Dość powiedzieć, że film radiowy „2004”, stworzony przez Ołeksandra Butkę na podstawie pierwszej części tej pentalogii, wybrzmiał na wszystkich kanałach Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy dekadę temu. Właśnie wtedy miłośnicy literatury pięknej poznali pełnokrwisty obraz dziennikarza, być może jedyny w całej literaturze pięknej doby niepodległości. A obecnie mogą pierwsze wrażenia gruntownie wzmocnić. Wielowymiarowa osobowość Mykoły Mowłana, zdolnego do głębokich uczuć i prawdziwie męskich czynów zarówno w relacjach z ukochaną kobietą, jak i w sprawach państwowej wagi, od razu budzi sympatię. Zwłaszcza dlatego, że to nie macho z kolorowego magazynu, a żywy człowiek ze swoimi wahaniami i przestrogami. Ale za każdym razem, trafiając w krytyczną sytuację, Mowłan dokonuje wyboru, który ostatecznie tworzy jego samego — niezawodnego w przyjaźni, szczerego w miłości pośród wszystkich niebezpieczeństw i pokus. Właśnie tutaj aktywuje się temat prawdziwego bohatera, niezwykle aktualny dla rodzimych badań literackich. Miejscami przeładowanych infantylnymi, otwarcie słabymi tworami, powielanymi z jednych okładek na drugie. Ukrsuchlit, jednym słowem… Tymczasem narodowi, zwłaszcza dzisiaj, rozpaczliwie potrzebni są nie ofiary, a zwycięzcy, przekonująco ucieleśnieni na drukowanych stronach i ekranach. Takim zwycięzcą jawi się właśnie Mowłan w szeregu karkołomnych epizodów, które właściwie stanowią konstrukcję nośną, detektywistyczno-przygodową kanwę utworu. Operacje specnazu, zaaranżowane wypadki samochodowe, strzelanina, sejsmiczny (!) atak, a nawet dywersja szczurów-mutantów… Gdyby ograniczyć się do ram popularnego gatunku, w zupełności wystarczyłoby na pełnowartościowy film akcji. Ależ nie. Okazuje się, że i główny bohater, i sama pentalogia naznaczone są przede wszystkim wielowymiarowością. I być może najważniejsza oś współrzędnych „Zawirowanego czasu” jest intelektualna. Liczne rozwiązania niestandardowych problemów, burze mózgów, w których biorą udział Mowłan i jego „alter ego” Stas, niejednoznaczny oligarcha Łychopraw, generał Kuczynski i inni, o dziwo, wcale nie hamują dynamiki opowieści. Raczej nadają jej intrygi i głębi. Postacie, zdaje się, stają się niezależne od autora i wciągają go samego w ostre dyskusje — nieodzownie jednak powiązane z logiką rozwoju fabuły i krytyczne wobec uznanych autorytetów historii, ekonomii, socjologii. Paradoksalne, momentami na poziomie aforyzmów sądy i wcale nie wymuszona erudycja tychże Mowłana i Stasa mogłyby gdzie indziej być odbierane jako przesada. Gdyby nie… wszechobecny w takich potyczkach oryginalny humor. Tutaj warto przypomnieć, że „Zawirowany czas” przedstawiony jest jako antyutopia. Przedmiotem naukowo-fantastycznego, podkreśla autor, badania jest najnowsza historia Ukrainy, ściślej mówiąc, jej równoległe wersje. Jak wyraża się Stas, analityk to ten, kto wyciąga z oczywistych dla wszystkich faktów nikomu nieznane wnioski. Niektóre z nich, pojawiając się swobodnie między wierszami pentalogii, mogą jeśli nie szokować, to niepokoić. Ale w dziedzinie fantastyki, zwłaszcza społecznej, filozoficznej, zdarza się i nie takie rzeczy. Czego warta, na przykład, scena, kiedy Mowłan, przebywając w stanie śmierci klinicznej, odkrywa dla siebie jedną z tajemnic Całunu Turyńskiego… Ale to, ostatecznie, tylko efektowny stopień na drodze do rozwiązania nadzadania. Wygląda na to, że i główny bohater, i autor „Zawirowanego czasu” pragną wyjaśnić miejsce jednej jedynej ludzkiej indywidualności, jej nieśmiertelnej duszy w totalnej wojnie informacyjnej, która bez końca toczy się na planecie Ziemia. Wszak ten, kto włada informacją, włada światem — i jego przyszłością. sje Rosji z masowym i wyrafinowanym zastosowaniem mediów po raz kolejny zaostrzają uwagę nie tylko specjalistów, ale i ogółu społeczeństwa na wzrost zagrożenia złośliwymi zamachami na fundamentalne wartości, demokratyczne podstawy dla całych narodów. Na przykład amerykańskiego, kiedy cybernetyczne ingerencje Federacji Rosyjskiej w świadomość społeczną doprowadziły do bolesnych reakcji elektoratu. A w kolejce są przecież jeszcze wybory w wiodących krajach Unii Europejskiej.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Symbol ukraińskiej mądrości

Ministerstwo Edukacji i Nauki Ukrainy na inicjatywę Ukraińskiego Funduszu Kultury ustanowiło Ogólnoukraińskie Skoworodynskie Warsztaty „Poznaj siebie”, aby godnie uczcić na poziomie ogólnoukraińskim i międzynarodowym w 2022 roku 300. rocznicę urodzin wielkiego ukraińskiego myśliciela-mędrca, pedagoga, filozofa, poety, kompozytora, muzyka i krzewiciela kultury i oświaty Hryhorija Sawycza Skoworody (1722–1794), a także w celu popularyzacji jego bogatego duchowo-pedagogicznego dziedzictwa wśród nauczycieli, uczniów, młodzieży studenckiej i szerokiego ogółu społeczeństwa. …skie wydanie utworów z 1912 roku, które ukazało się w serii „Rosyjscy myśliciele”. Interesujące badanie przeprowadził współczesny literaturoznawca Jurij Barabasz w „Wybranych studiach” o Mikołaju Gogolu, Tarasie Szewczence i Hryhoriju Skowordzie. Mamy nadzieję, że 300. rocznica urodzin skłoni również nauczycieli akademickich i studentów oraz magistrantów z Nieżyna do poszukiwawczych prac literaturoznawczych o ukraińskim mędrcu. Z tym celem wystawę z zasobów biblioteki przygotowała kierowniczka sektora wypożyczeń Ludmiła Kosowśkych.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

«Póki ręka pióro trzyma…» Białoruskiej pisarce z Międzyboża — 125 lat

Wasyl HORBATiUK, pisarz, dyrektor Chmielnickiego Obwodowego Muzeum Literackiego A jej droga życiowa rozpoczęła się na współczesnej Chmielniczyźnie, między nurtami Bohu Południowego i Bużka — w dawnym Międzybożu, w miasteczku Międzyboż: tutaj 30 września 1892 roku urodziła się Ludwika-Zofia Siwicka (takie jest prawdziwe imię Zoski Wieras). O tym wydarzeniu zachował się zapis w księdze metrykalnej Międzyboskiego kościoła rzymskokatolickiego. Znaleźli go pracownicy Chmielnickiego Obwodowego Muzeum Literackiego w Państwowym Archiwum Obwodu Chmielnickiego. Przytaczamy zapis w języku oryginału: “Tysiąc osiemset dziewięćdziesiątego drugiego roku siódmego listopada w Międzyboskim R(zymsko) K(atolickim) Kościele ochrzczono niemowlę [o imieniu] dwóch imion Ludwika-Zofia przez księdza Fortunata Pasiukiewicza, administratora tegoż Kościoła, z dopełnieniem wszystkich obrzędów Sakramentu. Porucznika 48-go piech(otnego) Odeskiego pułku Antona i Emilii, z domu Sadowskiej, Siwickich prawowitych małżonków córkę, urodzoną trzydziestego września bieżącego roku w m. Międzyboż. Chrzestnymi byli: Dwór(zanin) porucznik Bolesław Talwiński z Dwór(zanką) Anastazją Sadowską”. Zatem całkiem naturalne, że właśnie tutaj, na Podolu, odbyły się obchody 125-lecia jubileuszu Zoski Wieras. Rozpoczęły się one w Chmielnickim Obwodowym Muzeum Literackim. Pracownicy bibliotek obwodowych i miejskich, pisarze, studenci akademii humanistyczno-pedagogicznej z zachwytem słuchali historii życia i twórczości, działalności społecznej Zoski Wieras. Szczególnie poruszająca była opowieść gościa wydarzeń jubileuszowych — Michasia Skobły, poety, zastępcy przewodniczącego Związku Pisarzy Białoruskich, badacza spuścizny twórczej Zoski Wieras, redaktora i wydawcy książek jej utworów, wspomnień i listów. Czarowała nie tylko treść opowieści, fotografie i kadry kronik z wizerunkiem pisarki, ale także melodyjny i bogaty język białoruski z ust gościa. Gorliwymi zwolennikami języka białoruskiego, przyrody, zwyczajów rodzimego narodu byli wszyscy z rodziny Ludwiki Siwickiej. Jej ojciec, Anton Michajłowicz, oficer armii rosyjskiej, nazywał siebie Litwinem. Urodził się w 1864 roku w Grodnie, które jest na Białorusi. Ukończył tamtejsze gimnazjum, dużo czytał, kochał poezję. Za ulubionych autorów uważał Adama Mickiewicza i Władysława Syrokomlę. Jego dziadek Ignat Kułakowski był pedagogiem i badaczem starożytności, członkiem Towarzystwa Naukowego nie tylko w Wilnie, Warszawie, Petersburgu, ale i w Danii. Jeszcze w 1834 roku w liście do rosyjskiego ministra oświaty pisał o potrzebie edukacji dla narodu białoruskiego “z uwzględnieniem narodowej odrębności tutejszych ludzi”. Dziadek przyszłej pisarki ze strony matki Ludwik Sadowski również troszczył się o zachowanie języka białoruskiego, dobrze go znał i posługiwał się nim w rozmowach z chłopami. Był znanym pszczelarzem i ogrodnikiem. Zoska Wieras w roli Hanki w sztuce “Szlachcic”. 1910 r. Anton Siwicki po ukończeniu Moskiewskiej Szkoły Junkrów rozpoczął służbę jako podporucznik w Międzybożu. Tutaj, do miasteczka z majestatycznym zamkiem i prastarą historią, przybył niedawno także gość z Białorusi — by wstąpić na ścieżki, którymi stąpała młoda Ludwika, spojrzeć na dawne mury, które dobrze znała przyszła poetka. W sali państwowego rezerwatu historyczno-kulturowego “Międzyboż”, gdzie kiedyś mieściły się koszary wojskowe i sztaby, odbyło się spotkanie Michasia Skobły z pracownikami muzeów, bibliotekarzami i nauczycielami lokalnej wspólnoty terytorialnej. Ku zdziwieniu gościa, tutaj już co nieco wiedzieli o swojej obecnie sławnej na Białorusi rodaczce, nawet wydrukowali w zbiorze naukowym jej biografię — na 125-lecie od dnia urodzin. Jeśli chodzi o młodą Ludwikę-Zofię, to każdego lata wraz z matką wyjeżdżała z Międzyboża do jej rodziców w powiecie sokólskim guberni grodzieńskiej. To właśnie sprzyjało rozwojowi w duszy dziewczynki miłości i oddania dla ziemi białoruskiej, narodu białoruskiego — je później uważała za swoje, rodzime. W 1904 roku Siwiccy przeprowadzili się do Kijowa, a Ludwika wstąpiła do prywatnej szkoły handlowej L. Wołodkiewicza. W tamtym czasie podstawową edukację, w tym muzyczną, otrzymała od rodziców. Na czas nauki Ludwiki w szkole przypada jej debiut literacki — w rękopiśmiennym czasopiśmie “Przebiśnieg”. Po nagłej śmierci ojca w 1907 roku Ludwika z matką przeprowadziła się do rodowego majątku Sadowskich — Wilchowniki w powiecie sokólskim. W następnym roku wstąpiła do 6 klasy prywatnego gimnazjum żeńskiego Katarzyny Barkowskiej, które mieściło się w twierdzy Stefana Batorego w Grodnie. W tym czasie (1911 rok) pod pseudonimem Mirko rozpoczęła współpracę z czasopismem “Nasza Niwa” — drukowała w nim swoje “utworki” w języku białoruskim. Należała do składu Grodzieńskiego kółka młodzieży białoruskiej. Działało ono nielegalnie, początkowo pod przykrywką księdza Franciszka Hrynkiewicza, a później w dużym mieszkaniu, które wynajmowała matka Ludwiki — celowo dla zakwaterowania uczniów. Ludwika była bibliotekarką kółka, grała w przedstawieniach. W szczególności w lutym 1910 roku kółko wystawiało na scenie sztukę “Po rewizji” Marka Kropywnyckiego. Grała rolę Panturczychy, a w lutym 1911 roku w “Modnym szlachcicu” występowała w roli Hanki. Pokaz tej sztuki również odbył się w mieszkaniu wdowy po kapitanie. W znacznej mierze działalność kółka koncentrowała się w ich ówczesnym domu. Czytano wykłady, śpiewał chór, wystawiano sztuki, odbywały się zajęcia z nauki języka białoruskiego, przeprowadzano wieczory. Tutaj narodził się też samoróbny almanach “Kłos białoruskiego łanu” (1913 rok), wydrukowany na powielaczu w nakładzie pięćdziesięciu egzemplarzy. Stopniowo Ludwika wchodziła w życie literackie. Pisywała do gazety “Nasza Niwa”, kontaktowała się z wydawnictwami wileńskimi, korespondowała z białoruskimi pisarzami Iwanem Łuckiewiczem, Wacławem Łastowskim, A. Własowem. Po ukończeniu gimnazjum (1912) jeszcze rok mieszkała w Grodnie, dorabiała korepetycjami, a potem wyjechała do Warszawy, gdzie uczyła się na 10-miesięcznych kursach ogrodniczo-pszczelarskich oraz na wieczorowych 6-tygodniowych wojskowych kursach sanitarnych (1914 rok). Z początkiem I wojny światowej wróciła do majątku dziadka Wilchowniki, lecz z powodu wydarzeń wojennych ewakuowała się z matką do Mińska. W latach 1915—1916 pracowała w Białoruskim Komitecie Pomocy Ofiarom Wojny, który zorganizował “Białoruską chatkę”, gdzie prowadzono także znaczącą pracę kulturalną. Wtedy też poznała i zaprzyjaźniła się z Maksimem Bahdanowiczem, który przez pięć miesięcy mieszkał w Mińsku, przebywał w towarzystwie “Białoruskiej chatki”. Młoda dziewczyna, mimo wady fizycznej (trochę niedosłyszała), całkowicie oddawała się sprawie odrodzenia narodowego narodu białoruskiego. Pracowała w Białoruskim Komitecie Narodowym, w Centralnej Radzie Organizacji Białoruskich, Białoruskiej Gromadzie Socjalistycznej. W tych organizacjach zajmowała stanowisko sekretarza, czyli prowadziła kancelarię. Ale wcale nie tonęła w papierkowej robocie — pragnęła działań, aktywnej pracy. Faktycznie to właśnie jej przyszło kierować procesem przygotowania pierwszego zjazdu wojskowego Białorusinów. Nawiasem mówiąc, Ludwika Siwicka okazała się też jedyną kobietą wśród uczestników zjazdu. Brała udział w Wszechbiałoruskim Kongresie. Jednak gdy nadchodziła chwila proklamacji Białoruskiej Republiki Ludowej, do sali wtargnęli bolszewicy i aresztowali prezydium, siłą broni rozpędzili delegatów. Tak zakończyła się próba budowy własnego państwa. Ludwika Siwicka zmuszona była przejść niemal do działalności nielegalnej. Wtedy też po raz pierwszy podpisała swój utwór — liryczny obrazek „Niemen”, wydrukowany w gazecie „Wolnaja Biełaruś” 7 lipca 1917 roku — pod literackim pseudonimem Zośka Wieras. Zośka — od swojego drugiego imienia Zofia, Wieras — bo bardzo kochała tę roślinę, a i przedtem właśnie podarowano jej bukiet wrzosu. Bliskie stosunki nawiązały się u Ludwiki z rewolucyjnym działaczem i pisarzem Fabianem Szantyrem. Mieszkał on w Bobrujsku, ale często bywał w Mińsku. Tak jak Ludwika, brał udział w pracy kółka „Białoruska chatka” w latach 1916—1917, był aktywny w życiu politycznym i społecznym. Dziewczyna również odwiedzała go w Bobrujsku, a zwłaszcza gdy w 1918 roku został aresztowany i wrzucony do więzienia fortecznego. Z czasem w listach i wspomnieniach Zośka Wieras nazywała Fabiana Szantyra swoim mężem, choć ślubu nie mogli wziąć. Urodził jej się syn Antoni, jednak ojciec go już nie zobaczył — w 1920 roku Fabian Szantyr został rozstrzelany przez bolszewików. W tamtym czasie, od końca 1918 roku, Ludwika znów mieszkała w dziadkowym majątku Wilchowniki — wróciła z Mińska. Zajmowała się ogrodnictwem, sadownictwem, pszczelarstwem. Jednak czuła, że bez aktywnej pracy społecznej i twórczej obejść się nie może. W 1922 roku przeprowadziła się z matką do Wilna. Opracowała i wydała (1924) „Białorusko-polsko-rosyjsko-łaciński słownik botaniczny”. Pracowała jako administrator redakcji gazet Białoruskiej Włościańsko-Robotniczej Hromady. Opiekowała się białoruskimi więźniami politycznymi, których ówczesna polska władza trzymała w więzieniu „Łukiszki”. Stamtąd wyniosła wiersze Michała Maszary i za własne środki wydała jego pierwszy zbiór „Rysunki” (1928). W tym czasie drukowała też swoje utwory — w czasopismach „Szlak młodzieży”, „Studencka myśl”. Przy czym nigdy ich nie przepisywała, nie „szlifowała”. „U mnie tak jak napisze się od razu — dobrze, a nie — do kosza”. Ale oto jak wzruszająco, czule brzmi jej wiersz „List” w przekładzie autora artykułu. Chciałam do ciebie napisać Na płatku róży pachnącej, Lecz płatek mógłby zginąć W burzy strasznej, grzmiącej. Chciałam do ciebie napisać Na motyla skrzydełku obustronnie. Lecz przecież motyl umiera, Gdy nadejdzie-przyjdzie ciemna noc. Chciałam ja list posłać Przez jaskółkę z naszego domu, Lecz przecież ona mogłaby oddać Go innemu kto wie komu. I tak dzionki mijają… Nie mam go jak posłać, A list przecież taki serdeczny Chciało się tobie napisać. W 1926 roku Ludwika wyszła za mąż za redaktora gazety Antoniego Wojcika. Ślub brali w wileńskim kościele świętego Mikołaja. Zamieszkali na przedmieściach Wilna. Z tego małżeństwa 1 lipca 1927 roku urodziła się córka Halina. Od tego samego roku Ludwika Wojcik została redaktorem dziecięcego czasopisma „Zaranka” („Gwiazdeczka”), gdzie publikowała także swoje opowiadania. W latach 1934—1935 kierowała dziecięcym czasopismem „Przebiśniegi”, w latach 1928—1939 była przewodniczącą Białoruskiego towarzystwa spółdzielczego „Pszczoła” i jednocześnie (1934—1938) redaktorem pszczelarskiego czasopisma „Białoruski ul” (Wilno). Napisała i wydała broszurę „Historia używania ziół leczniczych” (1934). W kompleksie leśnym na Panarskich wzgórzach pod Wilnem Ludwika Wojcik z mężem zbudowała chatę — z drewna i gliny, jak to robią na Ukrainie. Tam właśnie znajdowała siły w pracy przy ziemi — faktycznie stworzyła bogaty ogród botaniczny wokół swojej „leśnej chaty”. Społeczna i twórcza aktywność Zośki Wieras (Ludwiki Wojcik) zakończyła się w 1940 roku. Z gęstych zielonych białoruskich lasów niczym zadziwiający ptak płynie-leci do nas, na Ukrainę, na Podole, czarowne imię Zośki Wieras — z jej długim, nasyconym wydarzeniami życiem, z jej głębokim duchowym i wewnętrznym światem, z jej twórczością literacką. Pisarka, wydawca, działaczka społeczna i kulturalna, botanik, językoznawca, człowiek o encyklopedycznej wiedzy — taką weszła ona do historii bratniego narodu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

kiedy Wilno znalazło się pod radziecką, a później pod niemiecką okupacją. Szczególnie ciężkie czasy nastały, gdy przyszło „drugie” „wyzwolenie” przez sowietów. W 1944 roku zamknięto Wileńskie Gimnazjum Białoruskie, w następnym roku zlikwidowano Muzeum Białoruskie imienia Iwana Łuckiewicza. W 1946 roku radzieckie organy karne aresztowały syna — Antona Szantyra. Ślad po nim zaginął. W 1948 roku niespodziewanie zmarł mąż. W życiu Zośki Wieras nastał okres, który później nazwała „letargicznym snem”. Trzymać się życia pomagała jej przyroda, jej ulubione zajęcia: ogrodnictwo, warzywnictwo, pszczelarstwo. To właśnie do „leśnej chatki” po dziesięcioletnim pobycie w stalinowskich łagrach bez prawa do korespondencji powrócił ciężko chory syn. Nie wiadomo, jak potoczyłyby się dalej losy zapomnianej przez wszystkich Zośki Wieras, gdyby nie odnalazł jej w „leśnej chatce” i na nowo nie „odkrył” badacz Arsen Lis, który zbierał w wileńskich archiwach materiały do pracy doktorskiej. Jej „leśną chatkę” zaczęli odwiedzać pisarze, dziennikarze, naukowcy, studenci. Zośka Wieras miała co opowiadać, gdyż brała udział w wydarzeniach dotyczących losów swojego narodu, znała wielu pisarzy, działaczy politycznych i społecznych. Pod koniec lat 80. wokół Zośki Wieras skupiała się białoruska inteligencja Wilna. W 1982 roku przyjęto ją do Związku Pisarzy ZSRR. W czasach tak zwanej „pieriestrojki” wraz z zięciem Lewonem Łuckiewiczem stworzyła klub „Siabryna”, a w następnym roku także Towarzystwo Kultury Białoruskiej na Litwie. Powróciła również do twórczości literackiej. W 1985 roku wydała książkę wierszy i opowiadań dla dzieci „Kołoski”. Pisała wspomnienia, prowadziła aktywną korespondencję, w której wyrażała swoją troskę o losy języka białoruskiego, kultury, wspominała wydarzenia z przeszłości. Zośka Wieras przeżyła prawie sto lat. Z nich około siedemdziesięciu — w „leśnej chatce”. Bez prądu, radia, telewizji… Ale ile zdołała zrobić, ile napisać!.. Zmarła 8 października 1991 roku. Pochowana na cmentarzu w Ponarach obok grobów matki, męża i syna. W 2013 roku w serii wydawniczej „Biblioteka Grodzieńska” ukazała się drukiem książka „Zośka Wieras. Pamiętam wszystko”. Jej wspomnienia, 367 listów datowanych na lata 1967—1989, opracował i przygotował do wydania poeta i literaturoznawca Michaś Skobła. Przygotował i wydał drukiem jeszcze dwie książki pisarki: „Pakuĺ ruka piaro trymaje” oraz „Utwory wybrane”. — Kiedy jechałem tutaj, na Ukrainę — podzielił się wrażeniami Michaś Skobła — to myślałem, czy choć trochę wiedzą w tym kraju o swojej rodaczce. I z radością zobaczyłem, że wiedzą — w muzeum literackim, w rezerwacie „Międzybóż”. A jeszcze bardzo chcą wiedzieć w bibliotekach i szkołach, w akademii pedagogiczno-humanistycznej, w Narodowym Uniwersytecie imienia Iwana Ohijenki, w kolegium kultury i sztuki. Jestem pewien, że nasze spotkania na zawsze pozostaną w sercach ich uczestników. Z radością widzę, że pisarka Zośka Wieras powraca na Podole, na Ukrainę, gdzie rozpoczęła się jej życiowa i twórcza droga.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

In memoriam: szkice do portretu Romana Łubkiwskiego

Natalia HUMNYCKA, Lwów “Dzwoncie serca! Nie śmiecie milczeć.// Nie śmiecie dudnić pustką.// My w życie przyszliśmy, by zabrzmieć // Rzeźbą, obrazem, wersem”. Te nawołujące słowa-testament należą do Romana Marianowicza Łubkiwskiego, który 23 października 2015 r. odszedł w wieczność. Nasze serca odpowiadają dzwonem w pamięć wybitnego ukraińskiego poety, tłumacza, literaturoznawcy, krytyka, kulturoznawcy, działacza społeczno-politycznego i kulturalnego, dyplomaty-budowniczego państwa, myśliciela i słowotwórcy, przyjaciela słowiańskiej Oikumene. Dwuletni dystans pozaziemskiego życia Romana Łubkiwskiego bardziej wyraziście i obiektywnie uwydatnia nam jego przyżyciowy portret: przed nami wyłania się postać myśliciela-filozofa typu kantowskiego, sokratejskiej mądrości, skoworodowskiej „pokrewnej pracy” oraz Szewczenkowskiego imperatywu dobra (Raz dobrem rozgrzane serce/Wiek nie ostygnie). Całe swoje twórcze życie poświęcił poszukiwaniu ukraińskiej duchowej gwiazdy na niebie i utwierdzeniu prawa moralnego ukraińskiego społeczeństwa. Z powodzeniem zrealizował podarowany mu przez Boga i rodzinną Ziemię talent w różnych hipostazach. Hipostaza pierwsza — Poeta. Twórczość poetycka Romana Łubkiwskiego podporządkowana jest duchowemu wymiarowi ukraińskiej duszy na przestrzeni tysiącleci, romantyczny liryzm transformuje się w głębokie idee humanistyczne, wartości ogólnoludzkie, wśród których godność ludzka, ostrzeżenie przed niebezpieczeństwem duchowej korozji, utraty człowieczeństwa (“Człowieku, ty granicy nie przekrocz!”, “sami siebie depczemy nogami”). Przewodnim tematem jego poezji jest wiara w nieprzemijalność swojego rodu, jego niezniszczalność: “Jaka by fala nie kręciła, jaka by wichura nie nosiła// Zgubić mnie nie sposób, bo mam korzeń i skrzydła”. Skoworodowski imperatyw samopoznania był jego gwiazdą przewodnią, gwarancją narodowego samostanowienia. Bezcennym jest całościowy obraz narodowego Proroka, przemyślany w 22 wierszach autoportretowego dziedzictwa Szewczenki, które wyszły jako osobny zbiór pod tytułem “Spojrzenie wieczności”, i za który Roman Łubkiwski został uhonorowany Narodową Nagrodą Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki w 1990 roku. Spośród wszystkich ważnych tematów w twórczości Łubkiwskiego sakralnym, dominującym tematem jest temat Szewczenkowski. Hipostaza druga — Literaturoznawca, krytyk, słowotwórca. W palecie naukowo-analitycznego, literacko-krytycznego i publicystycznego znaczącego dorobku pisarza, w szczególności — zbiór artykułów literacko-krytycznych o wybitnych mistrzach literatury ukraińskiej i innych literatur “Mnogoswiatocz” (1978), referat “Bogorówny — bo prawdomówny (Taras Szewczenko i współczesność)” (2002), opracowanie wydań “Wieniec dla Markijana Szaszkewycza” (1987, we współautorstwie z M. Szałatą), “Wiosny rozśpiewanej książę. Słowo o B. I. Antonyczu” (1989, we współautorstwie z M. Ilnyckim), “Swiatosław Hordynski. Na przełomie epoki” (2004), “Kamerton Szaszkewycza. Artykuły, recenzje, przemówienia, poezje” (2011). W książce Dmytra Pyłypczuka “Bolą mnie zagubione słowa…” (2013) autor przytacza dziesiątki zilustrowanych autorskich słów Romana Łubkiwskiego, jego bogatą i wyrazistą leksykę żywią synonimika, archaizmy, slawizmy, neologizmy, dialektyzmy, ironizmy. Hipostaza trzecia — Tłumacz. Jako subtelny interpretator Słowiańskiej Oikumene Roman Łubkiwski dokonał kongenialnych przekładów, które ściśle powiązały ukraińską przestrzeń kulturową z kulturami narodów białoruskiego, bułgarskiego, macedońskiego, polskiego, rosyjskiego, serbskiego, słowackiego i, oczywiście, czeskiego. Szczególne mentalne odczucie świata narodów czeskiego i słowackiego pozwoliły Poecie dokonać błyskotliwych przekładów ich klasyków. Unikalnym jest jego przekład tragedii Josefa-Václava Friča “Iwan Mazepa”, który jaskrawo demonstruje, jak na historyczno-literackich rozstajach wykrystalizowuje się prawda. Przekład ma nie tylko wartość kulturoznawczą, ale i narodotwórczą. Hipostaza czwarta — Społeczno-polityczna, dyplomatyczna, kulturoznawcza. Wielkie serce Romana Łubkiwskiego biło w unisonie z procesami budowania państwa na Ukrainie. Jest on jednym z inicjatorów odrodzenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego (“Proświty”), Naukowego Towarzystwa imienia Tarasa Szewczenki, Ludowego Ruchu Ukrainy; deputowanym Rady Najwyższej Ukrainy pierwszej demokratycznej kadencji (1990—1994); przewodniczącym Komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy (2005—2007); inicjatorem wprowadzenia tradycji podnoszenia flagi narodowej nad RN Ukrainy i składania przysięgi inauguracyjnej przez prezydentów państwa na Ewangelii Peresopnickiej obok Konstytucji Ukrainy; pierwszym Nadzwyczajnym i Pełnomocnym Ambasadorem Ukrainy w Czechosłowacji, a później — w Czechach i na Słowacji z siedzibą w Pradze. Był to odważny krok ze strony Poety. Jednak wrodzony talent subtelnego dyplomaty pomógł mu błyskotliwie wywiązać się z obowiązku reprezentanta młodej odrodzonej Ukrainy — rozbudować rezydencję Ambasady Ukraińskiej w Pradze, przeprowadzić szereg ciekawych kulturoznawczych projektów międzypaństwowych, nawiązać dobrosąsiedzkie relacje między Republiką Czeską a Ukrainą oraz z Prezydentem Havlem. Jako humanista o uniwersalnym składzie umysłu, Roman Łubkiwski rozumiał znaczenie kultury dla wzajemnego zrozumienia między narodami i między ludźmi w ogóle. Jego wymarzonym celem było Międzynarodowe Centrum Literacko-Artystyczne we Lwowie. Strategicznym celem Centrum jest akumulowanie najwybitniejszych skarbów Ukrainy i jej sąsiednich krajów dla wspólnych dialogów na temat tych czy innych kwestii literackich, artystycznych, historycznych, społecznych. Piąta hipostaza — Budowniczy muzeów. Głębokie zrozumienie fundamentalnego znaczenia zachowania duchowych skarbów narodu skłaniało go do codziennej pracy społeczno-obywatelskiej, często niewdzięcznej, która odrywała go od ukochanego słowotwórstwa. Ale on krok po kroku dopominał się rozbudowy muzeów, zwrotu towarzystw i archiwów, stawiania pomników wybitnym działaczom ukraińskiej kultury, odbudowy cerkwi i rozbudowy szkół. On, jako “ukraiński Sokrates”, myśliciel i wrodzony dyplomata, umiał w porę udzielić słusznej rady urzędnikowi każdej rangi, skłonić go do podjęcia decyzji na korzyść ukraińskiej kultury i budowy jakościowo nowego społeczeństwa obywatelskiego. Przy jego aktywnym udziale we Lwowie w 1989 r. odrodziło się NTSh; zaktywizowała się działalność “Proświty”; przewiezione zostały na Ukrainę archiwa Ołeksandra Olesia, Ołeha Olżycza, Swiatosława Hordynskiego, powstał Państwowy Muzeum Pamięci Mychajła Hruszewskiego we Lwowie; Muzeum Walki Wyzwoleńczej; Muzeum “Rusałki Dnistrowej”; Muzeum-zagroda Markijana Szaszkewycza (wieś Pidlisia); Muzeum rodziny Antonyczów (wieś Bortiatyn); Muzeum-pracownia Teodozji Bryż, otwarcie Izby-muzeum pisarza Wołodymyra Hżyckiego (wieś Ostriweć) i in. Muzealnictwo — ważna strona w biografii Romana Łubkiwskiego. Razem z Bohaterem Ukrainy Borysem Woznyckim on wytrwale orał niwę odrodzenia i zwrotu ukraińskich duchowych skarbów, tworzył nową ukraińską społeczność — nowoczesną, ale bazującą na tradycjach narodowych. Hipostaza szósta — Człowiek, Był miłośnikiem życia, żartownisiem, subtelnym improwizatorem, duszą towarzystwa, rzadko spotykanym utalentowanym dyplomatą-artystą. Posiadał zdrowy sceptycyzm i intelektualną ironię. Miał szlachetne, dobre i wielkie serce. Tą dobrocią dzielił się z bliźnimi. Szczególnie troszczył się o swoich towarzyszy z cechu artystycznego, często przychodząc z pomocą w krytycznych momentach ich życia. Był niestrudzonym Pracownikiem i Budzicielem świadomości narodowej, utwierdzającym ukraińską tożsamość, architektem i budowniczym nowoczesnej kultury ukraińskiej, strażnikiem i jubilerem ukraińskiego Słowa. Był i jest prawdziwym synem Ukrainy. Pozostawił nam swoje mądre credo: „Nie chcę, aby zamiast mnie myślano. Nie chcę, aby zamiast mnie decydowano. Nie chcę, aby zamiast mnie głosowano. Chcę być samym sobą na tyle, by do rdzenia sumienia swojego narodu mógł ustami przywrzeć, jak do ojcowskiej ręki, przysięgając”. Warto, abyśmy się nad nim głęboko zastanowili. A jego poetyckie wersy jednego z ostatnich wierszy „Testament” brzmią jak pożegnanie bezgranicznie kochającego syna z ojczystą ziemią: „Owińcie mnie w sztandar Ukrainy, // Niby w matczyne słowo, by ciepło było, // A nakryjcie lekkim cieniem piórka, // Płatkami barwinka, by serce kwitło”. Niech w sercach wdzięcznych Ukraińców kwitnie pamięć o oddanym Ukrainie Dzwonniku, który swoją twórczością bił na alarm, budził obojętnych, oświecał nieoświeconych i wierzył w swój naród, jego przyszłość pomimo wszystkich ciosów losu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

XXVIII Międzynarodowy „Kyiv Music Fest”

Od 30 września do 8 października w Kijowie z wielkim sukcesem odbywał się XXVIII Międzynarodowy „Kyiv Music Fest”. Zaprezentowano muzykę z 11 krajów (Ukraina, Polska, Słowacja, Litwa, Francja, Niemcy, USA, Azerbejdżan, Wielka Brytania, Austria, Rosja). Na festiwal przybyli zagraniczni goście: kompozytorzy Stanisław Krupowicz, Marcin Bortnowski, Marcin Rupociński (Polska), dyrygent Victor Yampolsky (USA), wykonawcy Andrij Wijtowycz – altówka (Wielka Brytania), Sołomija Soroka – skrzypce, Arthur Greene – fortepian (oboje – USA), Lisa Hesse – skrzypce, Roman Jusypej – akordeon (oboje – Ukraina-Niemcy), dziecięco-młodzieżowy chór „Pueri et Puellae Cantores Plocenses” (kierownicy – Anna i Wiktor Bramscy, Polska). Georgij ŁUK’JANCZUK Zdjęcie autora. Zabrzmiało wiele światowych i ukraińskich premier. Odbyło się 5 koncertów symfonicznych, 5 chóralnych, 10 kameralnych (dwa z udziałem Narodowego Zespołu Solistów „Kijowska Camerata” pod dyrekcją Wałerija Matiuchina oraz różne imprezy zespołowe), koncerty orkiestry ludowej i dętej oraz wiele innych. Organizatorami i współzałożycielami popularnego festiwalu tradycyjnie zostały Narodowy Związek Kompozytorów oraz Ministerstwo Kultury Ukrainy. Forum wsparły również zagraniczne przedstawicielstwa, ambasady, fundacje, instytucje społeczne, duchowne i inne. Główną lokalizacją imprez w tym roku stała się Narodowa Akademia Muzyczna Ukrainy im. Piotra Czajkowskiego, w szczególności Wielka Sala Koncertowa im. Bohatera Ukrainy Wasyla Slipaka. Tegoroczny festiwal odbywał się pod znakiem jubileuszy dwóch wybitnych ukraińskich kompozytorów, koryfeuszy narodowej sztuki muzycznej, szeroko znanych na świecie – 75. rocznicy urodzin Jewhena Stankowycza i 80. rocznicy Wałentyna Sylwestrowa. Dlatego z 22 wydarzeń festiwalowych 5 poświęcono uhonorowaniu naszych klasyków współczesności. Są to 2 symfoniczne autorskie koncerty z udziałem Narodowej Zasłużonej Akademickiej Orkiestry Symfonicznej Ukrainy (główny dyrygent – Wołodymyr Sirenko), 2 chóralne w wykonaniu Miejskiego Chóru Kameralnego „Kijów” (dyrygent – Mykoła Hobdycz) i Chóru Kameralnego „Intermezzo” (dyrygent – Wadym Jacenko), a także koncert-prezentacja nowej płyty kompaktowej Jewhena Stankowycza. Swoistymi dominantami forum, jak zawsze, stały się koncerty symfoniczne. Festiwal otworzył wieczór autorski Wałentyna Sylwestrowa w dniu jego urodzin. W Międzynarodowy Dzień Muzyki „Salve, Polonia!” zabrzmiały wokalno-symfoniczne utwory duchowe polskich klasyków Stanisława Moniuszki i Wojciecha Kilara (z udziałem Zasłużonej Orkiestry Symfonicznej Ukraińskiego Radia, dziecięco-młodzieżowego chóru z Polski, Chóru Chłopięcego sektora praktyki Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. Piotra Czajkowskiego, solistów Opery Narodowej; dyrygent – Wołodymyr Szejko). „Parada koncertów” – wieczór autorski Jewhena Stankowycza. A festiwal zamykał projekt artystyczny „Przestrzeń dźwięku i ciszy” z utworami czołowych ukraińskich kompozytorów Myrosława Skoryka, Ihora Szczerbakowa, Serhija Pilutykowa, Iwana Taranenki, a także Franka Ticheli (USA) i Stanisława Krupowicza (Polska). Ciekawy był program „Z muzycznej Szewczenkiany” w wykonaniu Państwowej Akademickiej Orkiestry Estradowo-Symfonicznej Ukrainy (dyrygent – Mykoła Łysenko) i Akademickiego Chóru im. Płatona Majborody Ukraińskiego Radia (kierownik artystyczny i dyrygent – Julija Tkacz). Został on złożony z premier wokalno-symfonicznych kompozycji znanych współczesnych ukraińskich autorów Łesi Dyczko, Mychajła Szweda, Wiktora Stepurki, Bohdana Krywopusta. Trzy imprezy chóralne festiwalu poświęcono muzyce duchowej i odbyły się one w Soborze św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach, Kościele Luterańskim św. Katarzyny oraz Kościele św. Aleksandra. Dwa inne koncerty prezentowały twórczość współczesnych ukraińskich kompozytorów: śpiewał Akademicki Chór Kameralny „Chreszczatyk” (dyrygent – Pawło Strutś) i chór dziecięcy „Łybid” (kierownik – Łarysa Czynczewa). Koncerty duchowe Artemija Wedela – Łesi Dyczko, Ołeksandra Kozarenki, Hanny Hawryłeć oraz Ihora Szczerbakowa wykonał na festiwalu Zespół Muzyki Klasycznej im. Borysa Latoszynskiego (dyrygent – Ihor Andrijiwśkyj). Przejmującą nutą festiwalu stały się dwa koncerty „In memoriam”, którymi organizatorzy festiwalu oddali hołd pamięci kolegów-kompozytorów, którzy odeszli już w inne światy – Ołehowi Kywie, Iwanowi Karabyce, Jurijowi Szamie, Juliji Homelśkiej, Hennadijowi Łaszence, Irynie Kyrylinie... Prezentem dla melomanów stał się koncert Narodowej Zasłużonej Akademickiej Orkiestry Instrumentów Ludowych (kierownik artystyczny – Wiktor Hucał). Brzmiały utwory Jurija Szewczenki, Mykoły Steciuna oraz premiera musicalu-feerii „Zofia Potocka” Ołeksandra Kostina (wykonanie koncertowe). Z sukcesem odbył się koncert-prezentacja pierwszej płyty kompaktowej muzyki skrzypcowej Jewhena Stankowycza na Zachodzie – Portret kompozytora III: „Skrzypcowa freska” we wspaniałym wykonaniu z komentarzami do wykonywanych utworów Sołomiji Soroki (USA) – skrzypce oraz Arthura Greene’a (USA) – fortepian. Na płytę weszły: „Ukraiński poemat”, tryptyk „Na Werchowynie”, „Dotyk Anioła”, „Romans”, „Poświęcenie”, „Poranna muzyka”, „Freska Majdanu”… Po raz pierwszy od wielu lat w festiwalu brała udział Narodowa Akademicka Orkiestra Dęta Ukrainy. Złożonym programem dyrygował znany na świecie dyrygent i kompozytor Wołodymyr Runczak. Tak oryginalnie, z wykorzystaniem kostiumów teatralnych i inscenizacji, wykonano Folk-koncert nr 2 czyli „O tym, jak Kozacy pisali list do sułtana” na kwartet perkusyjny i dwóch recytatorów (Anatolij Pałamarenko, Anna Sobolewa) oraz, z przestrzennym rozmieszczeniem muzyków wśród publiczności(!), opus muzyczny „Duele”: kwadro-muzyka na instrumenty dęte i perkusyjne Wołodymyra Runczaka. Ciepło przyjęła publiczność także nowy utwór Ołeha Bezborodki „Fanfary i fuga”. W nowy sposób podszedł dyrygent także do utworu Edgara Varèse’a (Francja-USA) „Deserts”. A przed wykonaniem pięknego utworu Virko Baleya (USA) „Agnus Dei” z Symfonii nr 1 „Sakralne monumenty” pamięci Dmytra Bortniańskiego przez Narodową Akademicką Orkiestrę Dętą Ukrainy, dyrygent Wołodymyr Runczak wygłosił wspaniałą mowę-współczucie dla Virko Baleya, a słuchacze poparli ją minutą ciszy w związku ze strasznym terrorystycznym Występ Sołomiji Soroki i Arthura Greena z koncertem-prezentacją pierwszej płyty kompaktowej z muzyką skrzypcową Jewhena Stankowycza na Zachodzie, aktem zrealizowanym w jego rodzinnym Las Vegas. Zespół nowej muzyki „Rykoszet” (kierownik artystyczny — Serhij Pilutykow, dyrygent — Wiktorija Raciuk) wspólnie z Zespołem perkusji marszowej „DrumArt” (kierownik — Mykoła Tomasyszyn) przygotował nowy ekskluzywny projekt artystyczny „RikoDrumArt” z utworów napisanych specjalnie na festiwal, które przewidują również ich plastyczne rozwiązanie. Uczestników festiwalu zainteresował autorski program „Szczęśliwa chwila” znanego ukraińskiego jazzmana Ihora Zakusa w wykonaniu: Ihor Zakus — bas, Rodion Iwanow — instrumenty klawiszowe, Denys Moroz — gitara, Serhij Bałalajew — perkusja. W programie zabrzmiały utwory, które wejdą na nową, 5. płytę Ihora Zakusa: „Słodki sen”, „Święto”, „W oczekiwaniu na cud”, „Pod wrażeniem”, „Powrót”, „Jaco”, „Hopak” oraz „W oczekiwaniu na cud”… Niezapomniane wrażenia pozostawił maraton muzyki poważnej w Sali Koncertowej NSKU — seria imprez w trybie non-stop, wśród których szczególną uwagę przykuł projekt „Asteroida B-612”, gdzie swoją twórczość prezentowali utalentowani uczniowie — wykonawcy i kompozytorzy. W szczególności studenci wydziału sztuki muzycznej Kijowskiej Dziecięcej Akademii Sztuk, laureaci międzynarodowych, ogólnoukraińskich i regionalnych konkursów oraz festiwali kompozytorskich i wykonawczych, w tym Chór chłopców i młodzieńców „Menestreli” Kijowskiej Dziecięcej Szkoły Sztuk im. Mychajła Werykiwskiego pod dyrekcją chórmistrzyni Anny Pawłuszenko. „Asteroida B-612” — to swoista kontynuacja historii o Małym Księciu, który powrócił na swoją planetę, aby przypomnieć ludzkości o takich fundamentalnych wartościach, jak troskliwość, szczerość, odpowiedzialność, mądrość, czystość, miłość... „Mały Książę”, który żyje w każdym twórczo uzdolnionym dziecku, umownie powraca na swoją planetę „Asteroida B-612” i demonstruje swoje talenty w dziedzinie sztuki muzycznej, plastycznej, wizualnej i użytkowej. Uwagę słuchaczy przykuł również „Charkowski wektor”, w którym ciekawy zespół „Sed ContraEnsemble” (kierownik artystyczny — Andrij Merchel) nakreślił swoistą retrospektywę utworów kameralnych kompozytorów z Charkowa. XXVIII Międzynarodowy festiwal Kyiv Music Fest — 2017 rozwija się — z każdym rokiem coraz szersze jest spektrum gatunków, stylów, tematów i form. Najbardziej wymagający słuchacz zawsze może odnaleźć w jego programie coś ciekawego i nowego dla siebie. Nad festiwalem pracowali: Myrosław SKORYK — kierownik artystyczny, Tamara Newinczana, Łesia Dyczko, Hanna Hawryłeć, Łesia Olijnyk, Serhij Pilutykow, Iwan Taranenko — członkowie rady artystycznej. Dyrektor wykonawczy — Olha Kononenko. Kierownik centrum prasowego — Olha Hołynśka. Kompozytor-jubilat Jewhen Stankowycz w kręgu przyjaciół (od lewej do prawej): kompozytor Iwan Taranenko, Jewhen Stankowycz, historyk sztuki Łesia Olijnyk, kompozytor-dyrygent Wołodymyr Runczak. Występuje Chór chłopców i młodzieńców „Menestreli” Kijowskiej Dziecięcej Szkoły Sztuk im. Mychajła Werykiwskiego pod dyrekcją chórmistrzyni Anny Pawłuszenko.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

organizacyjnie. Jesteśmy wdzięczni Ukraińskiemu Domowi, który został naszym partnerem. Idea festiwalu polega na podniesieniu wykonawstwa tradycyjnej ukraińskiej pieśni ludowej na jakościowo nowy, profesjonalny poziom. Naszym celem jest, aby po festiwalu narodziły się nowe kierunki oparte na ukraińskim etno, aby podnieść wizerunek ukraińskiej muzyki na poziomie światowym. Chcemy w perspektywie w ramach festiwalu przeprowadzać konkursy, zapraszać na niego gości z innych krajów, aby Kijów stał się centrum komunikacji kultur etnicznych”. Oles Żurawczak, dyrektor artystyczny “W ramach festiwalu od godziny 10:00 do 18:00 foyer Ukraińskiego Domu zamieni się w stale działającą przestrzeń komunikacyjną lub koncertowo-twórcze laboratorium. Osobny blok to wystawa cymbałów, warsztaty gry na tych instrumentach muzycznych. Inny dział to wszystko, co związane z bandurą i kobzą, tutaj będą zarówno tradycyjne instrumenty, jak i najnowsze kierunki — elektrobandury. Będą bloki poświęcone instrumentom dętym, kapelom ludowym oraz skrzypkom. Jak zawsze na takich festiwalach, będą tradycyjne warsztaty. Myślimy o rodzinnym wypoczynku, aby było ciekawie zarówno dzieciom, jak i dorosłym. W foyer wystąpią zespoły, które zgłosiły chęć udziału w festiwalu. A na dużej scenie w tym czasie odbywać się będą przesłuchania i wybór uczestników do wielkiego koncertu galowego, który rozpocznie się o 18:00. Dla tych, którzy nie będą mogli obejrzeć go na żywo, zorganizujemy transmisję online”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Od muzyki troistej do folk-rocka

19 listopada w Ukraińskim Domu, który znajduje się na placu Europejskim, odbędzie się Kijów-Etno-Music-Fest „Wirtuozi Folku”. W Departamencie Kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej organizatorzy festiwalu spotkali się z przedstawicielami mediów i opowiedzieli o nadchodzącym forum muzycznym. Eduard Owczarenko Zdjęcie autora. Nowy festiwal pragnie zjednoczyć wszystkich, którzy w swojej twórczości sięgają do skarbów ukraińskiej muzyki ludowej, tworząc szeroką platformę do komunikacji. Jak zaznaczono w koncepcji twórczej festiwalu, głównym celem jest „popularyzacja, rozwój i wypracowanie oryginalnych kierunków współczesnej muzyki na podstawie ukraińskiego etno…, odtworzenie tradycyjnego dziedzictwa pieśni ludowych Ukrainy w autorskich wersjach i improwizacjach przy użyciu współczesnych środków wyrazu muzycznego, przy zachowaniu całej wyjątkowości i niepowtarzalności materiału folklorystycznego”. Dewiza festiwalu brzmi: „Od muzyki troistej do folk-rocka”. Do udziału w święcie pieśni zaproszeni zostali zarówno indywidualni wykonawcy, jak i zespoły (grupy), które wystąpią w trzech kategoriach: śpiew solowy lub zespołowy (a cappella lub z akompaniamentem); soliści-instrumentaliści (etniczne instrumenty dęte, cymbały, staroświecka bandura, kobza Weresaja, torban, lira, bandura akademicka, instrumenty smyczkowe); zespoły instrumentalne i wokalno-instrumentalne (grupy) (dopuszcza się łączenie instrumentów akustycznych i elektrycznych). Do udziału w festiwalu zgłosili się Nina Matwijenko, uczestnicy projektu Jazz Kolo, Illaria, Iryna Szynkaruk, Ołeś Żurawczak (etno-instrumenty dęte), Ołena Kułyk i zespół „Dniepr”, Roman Hrynkiw (bandura), TaRuta, Petro Skazkiw (cymbały), Tonja Matwijenko, Rusłana Łocman, The Doox, Kyryło Stecenko (skrzypce) i inni. W ramach festiwalu zaplanowano laboratoria twórcze, warsztaty, wystawy mistrzów twórczości ludowej i mistrzów wytwarzania instrumentów muzycznych, prezentacje wydawnictw drukowanych, spotkania twórcze z działaczami kultury i sztuki, naukowcami itp. Działać będzie kilka lokalizacji festiwalowych. Autorką projektu jest piosenkarka, artystka ludowa Ukrainy Ołena Kułyk. Założycielami i organizatorami są Kijowski Akademicki Zespół Muzyki Ukraińskiej „Dniepr” oraz Ołena Kułyk. Partnerem festiwalu jest Przedsiębiorstwo Państwowe „Narodowe Centrum Współpracy Biznesowej i Kulturalnej „Ukraiński Dom”. Festiwal odbywa się przy wsparciu Ministerstwa Kultury Ukrainy, Departamentu Kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej oraz przy współudziale Narodowego Wszechukraińskiego Związku Muzycznego, Narodowego Związku Kobzarzy Ukrainy, Towarzystwa Więzi z Ukraińcami poza Granicami Ukrainy „Ukraina-Świat”, Narodowej Rady Kobiet Ukrainy. Prezentujemy fragmenty wystąpień uczestników konferencji prasowej. Lubomyr Matejko, dyrektor wykonawczy festiwalu, kierownik artystyczny Kijowskiego Akademickiego Zespołu Muzyki Ukraińskiej „Dniepr”: „Dzisiaj nasze pokolenie musi przekazać dzieciom ukraińską (autentyczną) pieśń, muzykę, tradycje, ale w sposób ciekawy, oryginalny, godny! Tak jak Mykoła Łeontowycz, który nasz słynny autentyczny „Szczedryk” uczynił światowym arcydziełem. Cieszę się, że od niedawna zaczęły pojawiać się młodzieżowe grupy etniczne, które śmiało eksperymentują z pieśnią ludową, robią to z wielkim szacunkiem, czcią i miłością do niej. A nasz festiwal ma na celu stworzenie takiej atmosfery komunikacji, w której wszyscy my: „autentycy”, „akademiści” i „etnoeksperymentatorzy” będziemy mogli się spotkać, wymienić doświadczeniami i zagrać naszą „klasową” ukraińską muzykę”. Ołena Kułyk, autorka projektu i dyrektor generalna festiwalu, dyrektor Kijowskiego Akademickiego Zespołu Muzyki Ukraińskiej „Dniepr”: „Im więcej zajmowaliśmy się twórczością, tym częściej pojawiało się pragnienie zjednoczenia tradycyjnych kolektywów, które wykonują muzykę na instrumentach ludowych. W tym roku Departament Kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej wsparł nasz pomysł finansowo i festiwalu”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Malarstwo brzmi

W Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy otwarto wystawę „Serhij Besiedin. Wiktor Tołoczko. Z kolekcji muzealnej”, która opowiada o twórczości dwóch znanych ukraińskich artystów XX wieku. Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora Malarza Serhija Fotijowycza Besiedina (1901—1996) współcześni nazywali pedagogiem przez wielkie „P”. „Moja praca pedagogiczna i twórcza to rodzone siostry mojego życia. Żyją w pełnym zrozumieniu i zgodzie. Idą jedną drogą i do jednego celu” — mówił artysta. Uczniowie Besiedina żyją i pracują w różnych zakątkach Ukrainy oraz poza granicami naszego państwa. Wielu z nich stało się mistrzami pędzla. Na czym polega jego unikalność jako pedagoga? Na zdolności do analizy i refleksji, szacunku do osobowości, troskliwym odkrywaniu i pielęgnowaniu indywidualności. A ponadto S. Besiedin swój talent pedagogiczny wspierał własnymi osiągnięciami twórczymi. S. Besiedin rozwinął i kontynuował dzieło swoich nauczycieli. Od M. Samokysza odziedziczył szerokość światopoglądu, od M. Szaronowa — pełne pasji zainteresowanie migracją zachodu. S. Prochorow i A. Kokkel pomogli mu stać się wielkim pedagogiem, wychowawcą młodzieży. Za jednego ze swoich nauczycieli Serhij Besiedin zawsze uważał Ilję Riepina. Od 1929 roku działalność pedagogiczna i twórcza artysty biegły równoległymi ścieżkami. W 1960 roku został profesorem Charkowskiego Instytutu Artystycznego. Jeden z uczniów Besiedina, Wiktor Tołoczko (1922—2006), urodził się w Melitopolu w obwodzie zaporoskim, w rodzinie prostego robotnika-szewca, a większą część swojego życia spędził na Krymie. Już od dzieciństwa malował wszystko, co było wokół. Z czasem opanował grę na fortepianie, skrzypcach, gitarze, bałałajce, mandolinie, dombrze i bajanie. Muzyczna percepcja z czasem odbiła się w jego twórczości malarskiej. Przeszedł całą wojnę, został kawalerem orderów Sławy i Wielkiej Wojny Ojczyźnianej I stopnia. W 1957 roku ukończył Charkowski Instytut Artystyczny. W 1960 roku został członkiem Związku Artystów Ukrainy (obecnie NZAU) oraz dyrektorem Muzeum Sztuki Ukraińskiej w Jałcie, które wówczas zajmowało sale Pałacu Woroncowskiego. Pierwsza wystawa indywidualna Wiktora Iwanowycza odbyła się w Ałupce. W 1963 roku artysta powrócił do pracy twórczej. Zbudował dom-pracownię w Jałcie… A w 1970 roku przeprowadził się do Doniecka, gdzie po trzech latach został przewodniczącym Donieckiego Oddziału Związku Artystów. Jednak wkrótce znów powrócił na ukochany Krym. Wiktor Tołoczko to jeden z najlepszych mistrzów krymskiego malarstwa XX wieku, wirtuoz pejzażu, mistrz obrazu tematycznego i martwej natury. „S. Besiedin i W. Tołoczko to wybitni przedstawiciele charkowskiej i krymskiej szkoły malarstwa, ich styl jest indywidualny i rozpoznawalny. Każdy z nich ma swoją, tylko jemu właściwą manierę pracy, ulubione gatunki i technikę. Każdy wniósł w świat sztuki szczególną nutę, po raz kolejny dowodząc niewyczerpalności autorskiego widzenia. A nam pozostaje cieszyć się spuścizną artystów, która jest przechowywana w Muzeum. Pozostawili ją koneserom dwaj twórcy — Nauczyciel i Uczeń” — zaznaczyła historyk sztuki Iryna Aleksiejewa. „Przyłączyłam się do tworzenia Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy. Otwarto je w 2005 roku i stało się to prawdziwą sensacją. Na pierwszej wystawie prezentowano prace artystów szkoły krymskiej – byli to Walentyn Bernadski, Petro Stoliarenko, Fedir Zacharow, Walentyna Cwietkowa, Wiktor Tołoczko. I była to tylko mała część tego, co zgromadzono w Muzeum. Kolekcja Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy zaczynała się od szkoły krymskiej. I gdyby nie kolekcjonerzy Wasyl Miszczenko i Serhij Cjupko, wszystko to mogłoby zostać utracone dla Ukrainy” — podkreśliła historyk sztuki Ałła Rewenko. Na otwarciu wystawy brzmiała współczesna muzyka akademicka. Laureaci międzynarodowych konkursów Roman Fotujma (saksofon altowy), Daria Szutko (fortepian), Anastasija Tołstonoh (fortepian), Warwara Turta (fortepian) oraz Artem Szestowski (klarnet basowy) wykonali utwory kompozytorów z USA, Francji, Belgii i Ukrainy. Na wystawie zaprezentowano 15 obrazów Serhija Besiedina i 50 Wiktora Tołoczki. Wśród prac S. Besiedina zapadają w pamięć „Portret artysty ludowego ZSRR Antonowycza”, „Portret artysty Kuźmenki”, „Portret aktorki Lisnikowej”, „Autoportret”, „Portret żony chirurga Cejtlina”. Krymskiej tematyce poświęcone są obrazy W. Tołoczki „Tarchankut”, „Uliczka w Bakczysaraju”, „Morze, kamienie”, „Słońce zachodzi”, „Zatoka Kamyszowa”; obok znajdują się jego płótna — „Martwa natura z książkami”, „Martwa natura z żółtymi tulipanami”, „Martwa natura z kawowcem”, „Martwa natura z czerwonym kubkiem”, „Wiosenna martwa natura”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Niezapomniany Mozart i złoty flet

Na scenie Narodowej Filharmonii Ukrainy 29 października odbędzie się koncert znanego duetu zasłużonych artystów Ukrainy — flecisty Jurija Szutki oraz pianisty Jurija Kota pod tytułem „Wolfgang Amadeusz Mozart: od cudownego dziecka do geniusza”. Oleksandra TYMOSZCZUK, kandydat nauk o sztuce. Po raz pierwszy na scenie Filharmonii Narodowej sonaty fletowe na flet i klawesyn zabrzmią w wykonaniu wirtuoza fletu Jurija Szutki, który gra na unikatowym złotym flecie. Sposób wykonania artysty jest wyrazisty, wirtuozowski, bogaty w niuanse. Partię fortepianu wykona pianista, profesor Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy Jurij Kot. W drugiej części koncertu zabrzmią utwory napisane przez Mozarta w dojrzałym wieku. Wśród nich — kwartet fletowy D-dur oraz niezwykłej urody Andante. Napisał je w latach 1777—1778 Mozart na zamówienie flecisty-konesera de Jeana podczas pobytu z matką w Mannheim. Atrakcją koncertu staną się także znane utwory skrzypcowe — Adagio E-dur oraz Rondo C-dur, które kompozytor stworzył dla włoskiego skrzypka Antonio Brunettiego (transkrypcja fletowa — J. Szutko). Na zakończenie muzycy uraczą publiczność wykonaniem porywającego Ronda z serenady Haffnerowskiej, którą Mozart zadedykował ślubowi córki burmistrza Salzburga, Elisabeth Haffner, który odbył się 22 lipca 1776 roku. Wersja fletowa tego utworu również należy do Jurija Szutki.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

dyrektor wydawnictwa “Ukraina” Wasyl Buksov, sekretarz odpowiedzialny Zarządu UFK Dmytro Bulajew, inspirator obecnego zgromadzenia, zastępca przewodniczącego Zarządu UFK Ołeksandr Dudka, Tamara Neho da, Olha Mysnyk, Marija Pisna oraz wielu innych współpracowników i ludzi o podobnych poglądach… Tradycyjnie na wszystkich wydarzeniach “Artystycznego specnazu” przeprowadzamy minutę ciszy jako pamięć o Narodowych Bohaterach, którzy oddali życie za wolność, niepodległość i integralność granic ojczystej Ojczyzny. Wieczna pamięć wszystkim Wojownikom-Obrońcom, na wieki wieków! Ojciec Ihor rozpoczął obrzęd poświęcenia ikony Archanioła Michała — dowódcy całego niebieskiego wojska (przekazano przez przewodniczącego

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Poświęcenie ikon dla szpitala w Mariupolu

Zoja RUZHYN, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, członek Zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury, przewodnicząca Ogólnoukraińskiej Organizacji Społecznej „Postęp kobiet-mironosic”, kierownik „Artystycznego specnazu”, Berehynia Kozactwa. Z inicjatywy i pod patronatem przewodniczącego zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury Ołeksandra Bakumenki odbyły się uroczystości z okazji Dnia Najświętszej Pokrowy, Dnia Kozactwa oraz Dnia Obrońców Ukrainy. Wydarzenie zostało przeprowadzone siłami artystów „Artystycznego specnazu” oraz współpracowników. Przed rozpoczęciem uroczystości członek Zarządu UFK Ludmyła Hrabowenko zaprezentowała w sali własną kolekcję chust „Mamina chusta — amulet Ukrainy”. Ta unikalna kolekcja podczas wypraw „Artystycznego specnazu” wielokrotnie rozgrzewała serca żołnierzy-obrońców tchnieniem rodzinnego domu. Złota sala, w której odbywało się wydarzenie, została ozdobiona wyszywanymi ręcznikami z kolekcji Zoi Ruzhyn, które wielokrotnie bywały w strefie ATO, podobnie jak „Ręcznik Jedności Narodowej Ukrainy” (kopię oryginału „Artystycznemu specnazowi” podarowali Mykoła i Tamara Stepanenkowie). Ze słowem wstępnym wystąpił przewodniczący Zarządu UFK Ołeksandr Bakumenko, który pogratulował obecnym z okazji doniosłych świąt w życiu narodu ukraińskiego. Wydarzenie prowadziła kierownik „Artystycznego specnazu” Zoja Ruzhyn, która kieruje sektorem pracy o charakterze wojskowo-patriotycznym w UFK. Po powitaniu obecnych prowadząca zaprosiła piosenkarkę Hannę Sołonyczną do wykonania utworu „Ukraina jest, Ukraina będzie!” (sł. Z. Ruzhyn, muz. R. Demczyszyna), który zawsze rozbrzmiewa przed występem uczestników „Artystycznego specnazu”. Wybitna piosenkarka wielokrotnie wykonywała ten utwór przed żołnierzami-obrońcami oraz na Majdanie Niepodległości. Wysokoduchowne pouczenia popłynęły od ojca Ihora, którego pobłogosławił Władyka Iwan Szweć (UKP KP) do udziału w tym wydarzeniu. Najmłodsi uczestnicy wydarzenia to młodzi artyści Wzorcowego teatru pieśni „Ładonky” pod kierownictwem Switłany Sadowenko. Solistka zespołu Mariczka Leonowa wykonała modlitwę. A potem zapanował niepowtarzalny głos Bohatera Ukrainy, artysty ludowego Ukrainy Anatolija Pałamarenki, który niesie ludziom dzieła klasyków ukraińskiego słowa. Kapela bandurzystów Kijowskiego Instytutu Muzyki im. R. M. Gliera pod kierownictwem czarującej i utalentowanej Iryny Radionowej oraz artysta ludowy Ukrainy Ołeksandr Wasyłenko wykonywali pieśni kozackie. Owocna współpraca łączy „Artystyczny specnaz” ze Związkiem Oficerów Ukrainy. Tego wieczoru honorowy przewodniczący ZOU, kapitan I rangi, deputowany Rady Najwyższej Ukrainy II kadencji Jewhen Łupakow naświetlił spektrum wspólnych działań, które sprzyjają utrwalaniu postaw patriotycznych w naszym społeczeństwie. Jednym z nich jest poświęcenie ikony Archanioła Gabriela w katedralnym soborze św. Włodzimierza, która zostanie przekazana do szpitala w Mariupolu, gdzie leczą się ranni żołnierze ATO. Zasłużony pracownik kultury Ukrainy Dmytro Łomaczuk i zasłużona artystka Ukrainy Tetiana Nehrij to małżeństwo, które wielokrotnie występowało przed żołnierzami-obrońcami w strefie ATO. Pani Tetiana podarowała obecnym ukraińską pieśń ludową, a pan Dmytro dzielił się wrażeniami z pobytu w strefie ATO na wschodzie Ukrainy. Jako prezes stowarzyszenia pracowników kultury i sztuki Ukrainy Dmytro Łomaczuk wręczył kierownikowi „Artystycznego specnazu” Zoi Ruzhyn zaświadczenie o nadaniu honorowego tytułu „Honorowy pracownik kultury Ukrainy” wraz z odznaką. Przewodniczący Rady Rejonowej w Drabowie Wołodymyr Dzeha wraz z zespołem „Czerkaskie Cokotuchy” również odwiedzili UFK. Wołodymyr Dmytrowycz opowiedział o kolejnej pomocy humanitarnej dla żołnierzy-obrońców z rejonu drabowskiego, z którymi utrzymuje stały kontakt społeczność ziomkowska, która jako jedna rodzina pragnie pomagać wojskowym, wysyłając im podarunki, przygotowane z miłością przez kobiety-matki ze wsi rejonu drabowskiego. A solistki zespołu folklorystycznego „Czerkaskie cokotuchy” na czele z kierownikiem Lubow Kozij oraz zespoły „Swaszeczky” i „Czerwone maki” wielokrotnie brały udział w rajdach wolontariackich „Artystycznego specnazu”. Treściwym i wymownym było wystąpienie koryfeuszki ukraińskiej sceny, artystki ludowej Ukrainy, kawalerki trzech orderów „Księżnej Olgi” Hałyny Jabłonśkiej, która od 1992 roku jeździła po jednostkach wojskowych, utrwalając państwowe i narodowe wartości Ukrainy. Znamienne, że heroiczna aktorka przekazała sztafetę swojej zwycięskiej działalności „Artystycznemu specnazowi”, w którego rajdach również wielokrotnie brała udział. Piosenkarka ludowa Tetiana Szkolna wykonała piosenkę do słów i muzyki zasłużonej artystki Ukrainy Rusłany Łocman. To właśnie na barki tej kruchej piękności spadła organizacja artystycznych spotkań twórczych z żołnierzami w strefie ATO. Na uroczystościach w Złotej Sali UFK byli szanowni goście: artysta ludowy Ukrainy Mychajło Szełest, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, artysta ludowy Ukrainy Łeonid Andrijiwśkyj, Narodowej Rady Kobiet Ukrainy Ludmyłą Porochniak-Hanowśką) oraz ikony św. Pantelejmona Uzdrowiciela (przekazaną od Ukraińskiego Rejestrowego Kozactwa przez Ołeksandra Hawryluka), który uzdrawia niemocnych i chorych. Po pokropieniu świętą wodą świętych ikon oraz majestatycznego korowaja, jako jedna rodzina przełamano pachnący chleb (przekazany przez patriotów-kozaków) w intencji pokoju i miłości, jedności całego narodu ukraińskiego. Na finał wydarzenia potężnie i jednogłośnie w wykonaniu zespołu folklorystycznego „Krałycia” oraz wszystkich obecnych w sali zabrzmiało „Mnohaja lita!”. Mnohaja lita Kozactwu Ukrainy! Mnohaja lita żołnierzom-obrońcom Ukrainy! Mnohaja lita Ukrainie i narodowi ukraińskiemu! Bądźmy razem! PRENUMERATA—2018 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

imienia TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 76

Redaktor dyżurny Olga ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua ul. Simji Sosninych, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Interekspresdruk”, Nakład ogólny w październiku — 15 200

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 14 hrywien 56 kopiejek na pół roku 80 hrywien 90 kopiejek.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

na 3 miesiące 42 hrn 25 kop.

Odpowiedzialny sekretarz Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtiańskiej Olha ŻMUDOWSKA Dział kultury Eduard OWCZARENKO Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

na rok 159 hrywien 20 kopiejek.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do “Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn