Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 8Originalseite ↗

Wołodymyr SOSIURA (1898—1965) Imię wiatru

Слово Просвіти, №45 за 2012 рік

Opracowanie i autor studiów literacko-krytycznych, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ. Imię wiatru — Wołodźka. W. Sosiura to najpopularniejszy z liryków, którego siła jest nieodłączna od jego słabości. Siła lirycznej zuchwałości i słabość szczerej, lecz chwiejnej duszy, która burzliwie reagując na to, co ją dotyka, nie jest zdolna wznieść się ponad. Czerwona zima (Fragmenty poematu). Tow. Koriakowi. I. Łysycze nad Dońcem… gdzie wisi dym fabryki, muzyka w ogródku i pociąg o siódmej godzinie… Was nie zapomnieć mi, jak rodzinną Trzecią Rotę… O was moje pieśni pod siwy bieg minut… Na tłuczeń często my do Suszczenki chodziliśmy, za to płacili nam codziennie ćwierćrubla. Lecz nocami dziewczęta w powojnikach kochaliśmy… O świeży duch stepów, o pocałunków smak! Gdzie szyby na górze codziennie malują gwiazdy, pod krzyki kominów tak po prostu my żyliśmy, uczyliśmy się pisać zwyczajnie na płocie… i bić łysyczan, żeby do dziewcząt nie szli. No jak mi zapomnieć daleką Białą Górę i ciepły blask oczu (tam trawy we mgle…), co zdradziły mnie… gdzie w noc jasną, przejrzystą pędziłem z wiatrem ja szaleńczo na koniu? I wciąż mi szemrzą szybkie zimne fale, i wciąż mi fabryka nieustannie terkocze, i kołowrót skrzypi o dniach minionych miłych, kiedy powstaliśmy my i szli Petlurę bić… Łysycze nad Dońcem… gdzie wisi dym fabryki, muzyka w ogródku i pociąg o siódmej godzinie… Was nie zapomnieć mi, jak rodzinną Trzecią Rotę… O was moje pieśni pod siwy bieg minut… II. Zima. Na front, na front!.. a na peronie ludzie… Przy wagonach my śpiewamy „Czuma-ka”… Doświadczenie czytelnicze potwierdza: liryka miłosna nie tylko uszlachetnia się, ale i urozmaica kulturą. Im jest ona gruntowniejsza, tym cieńsza, bogatsza, bardziej różnorodna jest i gama uczuć. U Sosiury z tym punktem jest ciężko, tym bardziej oczywiste są grube błędy. Wierzyć mu niekoniecznie trzeba, inaczej trzeba by uznać, że on własnoręcznie zastrzelił mnóstwo ludzi, „złotopagonowych” oficerów w szczególności. Przechwałka ta zrywa się z jego ust tak często, że przekonujesz się o słuszności przez niego samego powiedzianego: „Wymyślić może poeta to, czego z nim nie było”. Wymyślał on — jak bez tego liryk? — i intymne kolizje. Do Wiery B. Dlatego takie są one podobne i zjeżdżone jawną niedorzecznością, używaniem jednych i tych samych tropów: jeśli oczy, to nieodmiennie niebieskie, jeśli włosy, to złote. W ogólnych zarysach jego wyznania w miłości — to jakby jedyny liryczny wątek, gdzie niezmienny nie tylko on, ale i ona, chociaż za każdym razem pod innym „imiennym kodem”. Kiedy zaś rzeczywistość podsuwała swoje wątki, Sosiura, nie mrugnąwszy, naruszał zasady dobrego tonu. Z chłopięcą obraźliwością skarżył się sam na siebie: „Mówiła: — Wszystko mi rób, — ja zaś tylko brałem za piersi”. Obniżał się do samoparodii, czego liryk „za żadne skarby” nie powinien sobie pozwalać: „Ja całowałem twoją szy… Ja dla niej zerwę Orion złoty, ja — poeta robotniczy ostatni… Tak nikt nie kochał. Przez tysiące lat tylko przychodzi podobna miłość. W dzień taki rozkwita wiosna na ziemi, i ziemia przyodziewa się od rana… Dyszy cicho i lekko w błękit ona, wyciąga do gwiazd swoje ręce… W dzień taki na ziemi rozkwita wiosna i drży od słodkiej męki… 1922. * * * Taki ja delikatny, taki niepokorny, moja jesienna ziemio. Wokół wiatr niezwyciężony ryczy i hula. I fale morza dalekie i bliskie mi szumią. Tam ściele słońce ostatnim blaskiem krwawą drogę… Krwawe palce drżą… O gwiazdo, stój, nie idź! Lecz szumi dalekie morze i mgła… i dym… Taki ja delikatny, taki niepokorny, moja jesienna ziemio. Wokół wiatr niezwyciężony ryczy i hula… 1923. * * * Kiedy pociąg w dal zagrzmi, przypomną się znowu mi dźwięk gitary w księżycowe noce, pocałunki i dalie smutne. Szum akacji… Osiedle i pola… My na górę idziemy przez groblę… A na dole przelatują wagony, i koła w ciemności terkoczą. Ten ogród i zakochane gwiazdy, i ognie spod opuszczonych rzęs… Od promieni i cieni wzory na drodze i na szalu twoim… Twoje usta — rozchylona rana… My chcieliśmy i nie wiedzieliśmy — czego… Od miłości bezwolna i pijana, ty tuliłaś się do serca mojego… Oj wy noce Doniecczyzny niebieskie, i rozłąka, i łzy w nocy… Jak na niebie klucze żurawinie, samotne i smutne klucze… Pamiętam: niepokorne domostwa, ciemne wieże na tle łun… Tam z tobą w szarym szynelu przy wierzbach ja ostatni raz stałem. Ja mówiłem, że wrócę bezwarunkowo, choć i wróg — na naszej drodze… Ładownica moja nabojami pełna, ciche oczy twoje złote… Dni przeszły. Odleciał niepokój… Tylko miłość — jak w sercu bagnet… Ty dawno już żona drugiego, ja zaś — znany ukraiński poeta. Niby sen… Ja przyszedłem z mgły i promieniami swoimi zasiałem… Lecz na ciebie, obcą i kochaną, ja i sławę by swoją zamienił. Ja by zapomniał i obrazę, i łzy… Tylko by znowu iść przez groblę, tylko by słuchać twój głos i włosy, twoje włosy smutne całować. Już do serca dochodzi trucizna… Jak staremu dawnego żal… Droga moja w kamienie zakuta, i na każdym rogu smutek… Noce te, ta gitara i dalie, może, śnią się teraz i tobie… Niebieskie oczy u mojej żony, a u ciebie były błękitne. * * * Wokół radości tak mało! Jaki u diabła dni wigor, kiedy my skrzydła połamaliśmy w locie marnym do gwiazd. I gniew, i mękę nieogarnioną śpiewam ja w te dni żałoby, kiedy lokaje idą w górę i milczą niewolnicy! Kiedy rozchodzą się z czynami w rozpędzie strasznym słowa… Rozbijże głowę o kamień, moja Ukraino, wdowo! Jak i kiedyś, tak i teraz ty nie zdobyłaś się na piękny owoc… Nie umiałaś żyć, to chociaż umrzeć zdołaj jak należy! Chodem gniewnym błąkam się w swoim kraju cudzoziemcem ja. Pożarem oczy zalewa mi tragedia twoja.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn