Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №46 за 2010 рік

16 S. · 38 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

WSZECHUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 46 (579), 18—24 listopada 2010 WOLNOŚĆ — KAŻDEMU Z NAS

22 listopada — Dzień Wolności. Święto, które powinniśmy uczcić. Uczcimy? I co dokładnie będziemy świętować? Zdobytą, wywalczoną Wolność czy jej fantom? Petro ANTONENKO Nie chodzi o to, co wydarzy się (lub nie wydarzy) w najbliższy poniedziałek na Majdanie. Być może przyjdą tu z przyzwyczajenia, z inercji „polowi dowódcy Majdanu”. A czemuż by nie: poniedziałek to dzień niesesyjny w parlamencie, więc może przyjść i jeden z zastępców speakera, i prawie niezauważalni w przerzedzonej opozycji parlamentarnej jeszcze kilku deputowanych. A były minister ma w ogóle mnóstwo czasu: jest obecnie bezrobotny, do tego zapewne będzie w Kijowie, gdyż ma zakaz opuszczania kraju z powodu wszczętej przeciwko niemu przez nową władzę sprawy karnej. Chyba do dowódców dołączą też resztki ich dawnego wojska. A może nagle przyjdzie i ten, czyje nazwisko wtedy, 6 lat temu, tutaj, na MAJDANIE, i na tysiącach majdanów tysiąckrotnie skandowaliśmy my, wyborcy, obywatele. Oświadczył przecież niedawno, na reanimacyjnym zjeździe jego partii „Nasza Ukraina”, że mimo wszystko głównym osiągnięciem ostatnich lat jest wywalczona przez rodaków wolność. Wprawdzie niedawny, w wyborach lokalnych, pogrom półżywej partii Majdanu jej honorowy przewodniczący nazwał całkiem przyjętym rezultatem. A co, może to rzeczywiście tak? I dla nas podobne, jak i obecna wolność, już stało się przyjęte? A może na Majdan w tym dniu wyjdzie i obecny prezydent? Całkiem poważnie. Oświadczył przecież niedawno, że zawsze podzielał i podziela ideały Majdanu. O tak! A my, nierozumni, zawzięcie staliśmy sześć lat temu przeciwko temu politykowi. On zaś, okazuje się, też „za”, tylko — doprecyzował, że politycy, którzy szli do władzy pod hasłami Majdanu, zdradzili te hasła i ideały. Cóż, warto powracać do tych ideałów. I w tym celu zestawmy je z rzeczywistością. Ideały, idee, hasła Majdanu — wszystkie one są w naszej Konstytucji Ukrainy. Nie chodzi o te rozdziały, które stały się obiektem politycznego tasowania to w 2004, to niedawno, w 2010 roku, w szczególności o zapisy dotyczące tego, komu i ile odmierzyć władzy. Chodzi o pierwszą część naszej Konstytucji, którą całkiem sprawiedliwie uznano za jedną z najlepszych w Europie i na świecie, w której właśnie mowa o podstawowych wolnościach obywateli Ukrainy. Jedno zastrzeżenie. Jeśli ideał gdzieś nie będzie się zgadzał z realiami, nie spieszmy się obwiniać o to tylko obecną władzę. Realia te kształtowały się przez wszystkie poprzednie lata, w szczególności i po Majdanie. Zatem Konstytucja, ideały i realia. „Artykuł 3. Człowiek, jego życie i zdrowie, cześć i godność, nietykalność i bezpieczeństwo uznawane są na Ukrainie za najwyższą wartość społeczną... Utrwalenie i zapewnienie praw i wolności człowieka jest głównym obowiązkiem państwa”. „Artykuł 29. Każdy człowiek ma prawo do wolności i osobistej nietykalności”. Przez ostatnie prawie dwie dekady nie wyjaśniono żadnego głośnego przestępstwa, w szczególności zabójstwa znanych całemu krajowi ludzi. Nie mówiąc już o zabójstwach, inne przestępstwa przeciwko tysiącom „przeciętnych” obywateli... „Artykuł 34. Każdemu gwarantuje się prawo do wolności myśli i słowa, do swobodnego wyrażania swoich poglądów i przekonań”. Mamy społeczeństwo niespotykanej wolności GADANIA. Publikacje w prasie, Internecie o „polepszeniu życia już dziś” i o „Ukrainie dla ludzi” w Meżyhirji, Konczy-Zaspie czy Bezradyczach. Śledztwa o tym, że przepływy finansowe kraju w znacznej mierze kontrolują „politycy” w rodzaju dobrze znanych organom ścigania kryminalnych autorytetów. Opowieść o prywatyzacji zakładów, w porównaniu z którymi różowe marzenie słynnego ojca Fiodora z powieści „12 krzeseł” o „świeczkowym zakładzie” — to dziecięce gaworzenie. Spokojne „inwestowanie” środków państwowych we własny, prywatny biznes. I co dalej? A nic. Przy takich publicznych oskarżeniach pod adresem prezydenta, premiera, ministra, deputowanego, mera sto lat temu ludzie albo szli na pokutę, albo wyzywali na pojedynek. Obecnie zaś można nie robić ani jednego, ani drugiego. Dziennikarz „pisze”, naród „podczytuje”. A jeśli ktoś już za bardzo się rozpisał, wysyłają go na tamten świat. Bezkarnie, bo żadne zabójstwo dziennikarza u nas nie zostało wyjaśnione. Rachunek otwarty od śmierci Wadyma Bojki, kontynuowany nazwiskami Giji Gongadzego, Borysa Derewianki, Serhija Ołeksandrowa. Co do dwóch ostatnich: czyżby ktoś wierzył w werdykt śledztwa i sądu w sprawie ich zabójstwa? „Artykuł 39. Obywatele mają prawo zbierać się pokojowo, bez broni i przeprowadzać zgromadzenia, wiece, pochody i demonstracje...” Sąd zakazuje absolutnie pokojowego wiecu, demonstracji, pikiety pod unikalnym pretekstem: ich uczestnicy „potencjalnie” mogą dokonać naruszenia porządku publicznego. To znaczy ludzi z góry uznaje się za winnych. Tego najwyraźniej za mało, bo władza przygotowuje się do przepchnięcia przez parlament nowej ustawy o pokojowych zgromadzeniach obywateli, w której proponuje się takie zapisy, że Konstytucji lepiej nie otwierać. „Artykuł 43. Każdy ma prawo do pracy, co obejmuje możliwość zarabiania na życie pracą, którą swobodnie wybiera lub na którą swobodnie się zgadza”. Pod obrady parlamentu wnoszony jest nowy projekt Kodeksu Pracy Ukrainy, który, poza tym, że kodeksem pańszczyzny, nazwać trudno. „Artykuł 47. Każdy ma prawo do mieszkania. Państwo stwarza warunki, w których każdy obywatel będzie miał możliwość zbudować mieszkanie, nabyć je na własność lub wziąć w najem”. Około dwóch milionów obywateli kraju mieszka w akademikach, tych nieogrodzonych obozach koncentracyjnych, szpetnej i haniebnej dla XXI wieku formie egzystencji. Mydlaną bańką okazały się rozreklamowane przez poprzednią władzę „programy dostępnego mieszkania”, nic „nie świeci” mieszkańcom „obozowisk” i innym bezdomnym także za nowej władzy. „Artykuł 48. Każdy ma prawo do wystarczającego poziomu życia dla siebie i swojej rodziny, co obejmuje wystarczające wyżywienie, odzież, mieszkanie”. „Artykuł 49. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, pomocy medycznej i ubezpieczenia medycznego”. A rzeczywistość? Jest ona dobrze znana dziesiątkom milionów współobywateli, zdecydowanej większości populacji. I wreszcie — „Artykuł 55. Prawa i wolności człowieka i obywatela są chronione przez sąd”. Tutaj chce się zacytować bohatera niegdyś popularnej komedii filmowej: „Niech żyje nasz najsprawiedliwszy, najhumanitarniejszy sąd”. Zrobiło się wam smutno od takiego obrazu? Daremnie. „Szczęście — w jego poszukiwaniu”, mawiano kiedyś. A poszukiwanie Wolności, być może, najlepiej zaczynać w sobie. Ona jest w nas samych, ile wywalczymy, zdobędziemy, tyle będziemy mieć. Niestety, niewola, niewolnictwo — też są w nas samych. Jednak przypomnijmy te chwile Wolności, ten MAJDAN, ten początek Pomarańczowej rewolucji — 22 listopada 2004 roku. Mimo wszystko — to nieprzemijające. 16 listopada pod murami Rady Najwyższej Ukrainy zebrało się ponad trzydzieści tysięcy pikietujących: drobni przedsiębiorcy i pracownicy sfery budżetowej z różnych regionów naszego państwa zjechali się, aby wyrazić swoje niezadowolenie zmianami w ustawodawstwie podatkowym i pracy. Nie przewidzieli wysokiej rangi autorzy tych „niepopularnych” projektów ustaw, że ludzie już nie są tak bojaźliwi, jak byli przed pomarańczową rewolucją. I zdolni nie tylko pikietowaniem bronić swoich interesów, ale i zmieniać władzę w całości. Zwłaszcza jeśli ta ostatnia i nadal tak jawnie będzie służyć interesom wielkiego kapitału. Ołeś DMYTRENKO Zdjęcie autora x x x Pozostaje przypomnieć Dekret Prezydenta Ukrainy Juszczenki, wydany w pierwszą rocznicę Pomarańczowej Rewolucji, 19 listopada 2005 roku: „W celu utrwalenia na Ukrainie ideałów wolności i demokracji, wychowania u obywateli poczucia godności narodowej, biorąc pod uwagę historyczne znaczenie rewolucyjnych wydarzeń jesieni 2004 roku, które zaświadczyły o miłowaniu wolności przez naród ukraiński, jego dążeniu do wolności i wartości demokratycznych, oraz w poparciu inicjatyw społecznych postanawiam: ustanowić na Ukrainie Dzień Wolności, który należy obchodzić corocznie 22 listopada”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

...rok cerkwi wspólnocie wiernych, blokada! Namioty pozostały. Jest to tak zwana „cerkiew polowa” – cerkiew Moskowii. Namioty stoją z naruszeniem wszelkich norm i przepisów: to teren rezerwatu, gdzie w ogóle obowiązuje zakaz wjazdu, a tutaj regularnie podjeżdżają uczestnicy blokady. Namioty już nawet się paliły od zainstalowanego tu na zimę piecyka, zaśmiecają teren, a licznym turystom nie wolno nawet normalnie sfotografować dawnej świątyni. Jednak to bezeczelność trwa. Blokujący oświadczyli, że będą stać tak długo, dopóki świątyni nie oddadzą Patriarchatowi Moskiewskiemu. Dzieje się tak mimo tego, że wyznanie to ma w mieście ponad 10 świątyń, w tym najstarsze zabytki historyczne miasta i Ukrainy. Natomiast Patriarchat Kijowski przed przekazaniem cerkwi św. Katarzyny miał w mieście tylko dwie świątynie. Wygląda na to, że to rekordowe stanie już prosi się o wpisanie do Księgi rekordów Guinnessa. Oczywiście za przyzwoleniem władz. Zarówno poprzednich, jak i obecnej. OŁTARZ POD PARLAMENTEM A to już obraz pod Radą Najwyższą Ukrainy. Nie pierwszy rok stoi tu także „cerkiew polowa” Patriarchatu Moskiewskiego. Stoją tu za wszystkim i przeciw wszystkiemu. Obecnie – przeciw numerom identyfikacyjnym obywateli, przeciw Kodeksowi podatkowemu. Słowem, idą w nogę z życiem. Jeśli będzie trzeba, będą protestować przeciw działaniom skierowanym na ochronę interesów narodowych. Przynajmniej w szczególnych sympatiach do Państwa Ukraińskiego te „stojące” ugrupowania nie zostały zauważone. „CHCESZ DWUJĘZYCZNOŚCI – NAUCZ SIĘ JAPOŃSKIEGO” Transparent z tym hasłem sfotografowałem w poniedziałek przy budynku komitetów Rady Najwyższej, obok parlamentu. Młodzież przyszła tutaj, ponieważ parlamentarzyści mieli omawiać projekty ustaw językowych. Zatem dla herolda dwujęzyczności chłopcy i dziewczęta zaproponowali swoją wersję. Całkiem niezłą, zważywszy na dawną i oryginalną kulturę japońską. „TRUJĄCA REKLAMA TYTONIU I ALKOHOLU — POD ZAKAZ” Taki postulat wysunęli pikietujący przed budynkiem, w którym odbywało się posiedzenie Rady Pojednawczej parlamentu. Liczne organizacje społeczne, naukowcy, lekarze wymagają od Rady Najwyższej uchwalenia projektu ustawy o całkowitym zakazie reklamy alkoholu i wyrobów tytoniowych w mass mediach, na nośnikach reklamy zewnętrznej. Wydawałoby się, że to krok życiowo konieczny, zważywszy zarówno na naszą demografię, jak i stan zdrowia ludności. Lecz potężne lobby alkoholowe i tytoniowe w parlamencie stawia opór. Może zatem te pikiety z wyżej przytoczonymi i innymi hasłami jakoś dotrą do deputowanych — „Pomóżcie uzdrowić naród”, „Zatrzymajcie reklamę raka płuc”. Więc jeśli chcesz coś osiągnąć — nie milcz!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

PRZECIW!STANIE. Wolność protestów: kto, za co, przeciw czemu?

PRZEDSIĘBIORCY ŁAMIĄ RĘCE PRZEZ „POPRAWĘ ŻYCIA” Ogólnoukraińska bezterminowa akcja protestacyjna przedsiębiorców przebiega pod murami Rady Najwyższej. Biorą w niej udział przedsiębiorcy stolicy i wielu obwodów Ukrainy. Uczestnicy akcji protestują przeciwko zamiarom parlamentu uchwalenia nowego Kodeksu podatkowego, przedłożonego przez rządzącą większość. Wiele jego postanowień to nic innego jak nowe daniny i uciski przedsiębiorców, ogólnie małego i średniego biznesu, który w krajach rozwiniętych stanowi podstawę gospodarki. Przedsiębiorcy domagają się odwołania kodeksu w obecnym brzmieniu i usunięcia z projektu ustawy najbardziej odiozowych norm. Przypomnieli władzy, że płacą znaczną część podatków do budżetu państwa i budżetów lokalnych, tworzą nowe miejsca pracy. Ale już teraz, jeszcze przed przyjęciem tego kodeksu, w kraju trwa jawny nacisk na mały i średni biznes. Wielu przedsiębiorców i struktur przedsiębiorczych jest zmuszonych wstrzymać swoją działalność. Czyżby to właśnie było to zadeklarowane przez nową władzę „polepszenie życia już dziś”. MOSKIEWSKI KOŚCIÓŁ — DO KSIĘGI REKORDÓW GUINNESSA Wygląda na to, że wszystkie rekordy wytrwania pobili radykalni wierni czernihowskiej eparchii Patriarchatu Moskiewskiego. Listopad 2010 roku. Cerkiew Katerynińska, arcydzieło ukraińskiej architektury końca XVII wieku. Piąty rok pod nią stoją namioty protestujących. Przypomnijmy krótko historię tego konfliktu, o którym nasza gazeta pisała w swoim czasie. Już w kwietniu 2006 roku wydano zarządzenie przewodniczącego obwodowej administracji państwowej o przekazaniu wspólnocie wiernych Kijowskiego Patriarchatu Kateryniwskiej cerkwi. Gromada przez wiele lat domagała się tej decyzji, ponieważ świątynia, wzniesiona w swoim czasie przez kozaków, zawsze uważana była za ukraińską. Wreszcie władze znalazły możliwość przeniesienia z cerkwi Muzeum Sztuki Ludowej, które się w niej mieściło, i przekazania świątyni na nabożeństwa. Ale dosłownie w przededniu przekazania świątyni, potajemnie, w nocy, zablokowali ją namiotami radykałowie spod cerkwi. Przez ponad dwa lata nie wpuszczali do pomieszczeń świątyni nawet jej prawnych gospodarzy — dyrekcji Narodowego Rezerwatu „Czernihów starożytny”. Rezerwat nie zdążył wywieźć stąd części eksponatów muzeum. W rezultacie bezcenne relikwie (na około milion hrywien) zniszczyły się od wilgoci. Przez dwie zimy w świątyni, z powodu blokady, nie można było włączyć ogrzewania, które, nawiasem mówiąc, też rozmarzło. Dlatego jeszcze milion kosztował remont ogrzewania i ogólnie świątyni po tej blokadzie. Ale i po przekazaniu pozato...

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

MUZEA NIE ZOSTANĄ WYSIEDLONE Z ŁAWRY. NA RAZIE…

W agencji Ukrinform odbyła się konferencja prasowa „Rola wspólnot religijnych w zarządzaniu obiektami światowego dziedzictwa”. Problem jest niejednoznaczny. Jasne jest, że w świątyniach powinna rozbrzmiewać modlitwa i że trzeba je przekazać Cerkwi. Ale co robić, gdy w setkach obiektów kultowych znajdują się muzea, galerie, a same te zbiory często są wybitnymi zabytkami nie tylko religii, lecz także naszej historii i kultury. Trzeba mówić o współistnieniu w murach klasztorów, ław cerkiewnych i struktur świeckich. A to nie jest proste. Typowym przykładem jest Ławra Kijowsko-Peczerska, gdzie równocześnie działają Narodowy Historyczno-Kulturalny Rezerwat oraz klasztor Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi Patriarchatu Moskiewskiego. Gorącą dyskusję wywołał bolesny dziś temat losu kilku muzeów, które planuje się wysiedlić z Ławry, i to rzekomo natychmiast. Dlaczego? Dokąd? Na to pytanie zastępca ministra kultury i turystyki Tymofij Kohan odpowiedział jasno: „Żadne muzeum nie zostanie wysiedlone z Ławry, dopóki dla niego nie znajdzie się i nie zostanie wyposażone inne pomieszczenie”. Ale niepokój pozostał. Bo przecież musiał wiedzieć, że odpowiednich budynków do przeniesienia tych kilku muzeów w mieście na razie nie ma. Zresztą, w jakim celu wysiedla się te muzea — padło pytanie od naszej gazety. Dyrektor generalna rezerwatu Maryna Hromowa oświadczyła, że jest to potrzebne do rozwinięcia własnego muzeum Kijowsko-Peczerskiej Ławry, ponieważ w rezerwacie dziesiątki tysięcy eksponatów przebywa w magazynach. Natomiast archimandryta Ławry ojciec Warsonofiusz oświadczył, że jedna z cerkwi, w której obecnie również planuje się wysiedlenie muzeum, zostanie przekazana Cerkwi. Więc pod muzeum czy pod świątynie pójdą te pomieszczenia? Kolejnym gorącym tematem stała się sytuacja wokół Cerkwi Dziesięcinnej w Kijowie. Jej pozostałości są obecnie przedmiotem badań archeologów. Ale krążą uporczywe plotki, że po zakończeniu badań ten teren zostanie przekazany Patriarchatowi Moskiewskiemu, który planuje wznieść na miejscu wybitnego zabytku naszej historii, pierwszej kamiennej cerkwi Rusi Kijowskiej, swoją świątynię. Na to zastępca ministra zapewnił, że dopóki badania nie zostaną zakończone, żadna budowa nie będzie prowadzona. „A co będzie, gdy się zakończą?” — zapytali dziennikarze. Czy władze państwowe już zdecydowały, co stanie się na miejscu Dziesięcinnej? Czy jej ruiny będą funkcjonować jako obiekt muzealny? Czy spróbuje się odtworzyć Cerkiew Dziesięcinną na wzór Soboru Uspieńskiego Ławry i Soboru św. Michała Złotoverchego? Czy też ten trzeci wariant, który tak zaniepokoił opinię publiczną? Na to T. Kohan odpowiedział: naukowcy i odpowiednie władze jeszcze nie zdecydowały w tej sprawie. Cóż, i za to dziękuję. Tylko czy z tej „niepewności” nie wyłonią się jakieś całkiem określone warianty — zarówno co do pomieszczeń muzeów, jak i co do Cerkwi Dziesięcinnej? Stronę przygotował Petro ANTONENKO. Zdjęcie autora

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

NASI POPRZEDNICY POŚWIĘCALI WIĘCEJ

Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk. Pojęcie ochrony języka jest dalekie od dokładnego określenia prawdziwego procesu ochrony praw, którego istotą jest przywrócenie prostego i zrozumiałego, logicznego porządku stosowania języków. Ten porządek jest niezmienną cechą państwa silnego i wolnego w stosunkach światowych. Sprawa dla prawdziwych, systemowych mężów stanu, którzy są gotowi stłumić osobiste emocje urażonej godności narodowej w imię suchej, lecz pożądanej i nieuchronnej sprawiedliwości oraz porządku. Taka pozycja jest diametralnie przeciwna pozycji wąskopolitycznej z zamiarem zdobycia władzy, kontroli nad gospodarką i losami biednych obywateli. Na Ukrainie dominują właśnie tacy „politycy”, dlatego jedni bronią języka, a nie praw obywateli, a inni żonglują prawami człowieka, „przyszywając” je do rosyjskojęzycznych w imię brudnej polityki. Jedni drażnią drugich, nie pozwalając Ukraińcom skupić się na czymś większym niż pisanie apeli w obronie języka państwowego, których nigdy nie czyta stabilnie obojętna władza. Już tak przywykliśmy bronić języka ukraińskiego i tak wyostrzyliśmy stereotypowe i bezradne sposoby reagowania, że teksty apeli i protestów są jakby pisane przez kalkę i podpisuje je ta sama grupa szanownych i zaniepokojonych inteligentów. Oto niedawno minister oświaty i nauki Tabacznyk jednostronnie wycofał rząd z liczby współzałożycieli konkursu językowego imienia P. Jacyka. W radiu „Era” rozległ się słusznie zaniepokojony głos współzałożycieli ze strony społeczności ukraińskiej i wyrażono żal, że minister faktycznie dokonał bezprawnego czynu, jednostronnie naruszając umowę o konkursie, zarejestrowaną w Ministerstwie Sprawiedliwości Ukrainy. Najwyraźniej minister uważa problem jakościowej nauki języka ukraińskiego, na równi z rosyjskim, za kwestię rozwiązaną i gwarantowaną przez państwo. I rzeczywiście, znajomość języka ukraińskiego przez obywateli powinna być konstytucyjną troską państwa. Kwestię języka rosyjskiego warto pozostawić obywatelom, którzy się nim posługują, a nie politykom. Jak to nie paradoksalnie, ale władanie językiem ukraińskim znikomo wpływa na ochronę praw językowych etnicznych Ukraińców. Na Ukrainie, zwłaszcza wśród młodej urzędniczej i biznesowej elity, praktycznie wszyscy idealnie władają językiem ukraińskim, a nauczyć języka państwowego można w ciągu kilku miesięcy każdego urzędnika, aż po posterunkowego funkcjonariusza drogówki. Niektórzy mówią, że aby obywatele i władza języka państwowego nie tylko znali, ale i używali go w życiu publicznym, potrzebna jest wola państwowa. Wola państwowa to jakby jakieś futro z pańskiego ramienia od tego, kto jest na szczycie władzy. A jeśli u władzy znaleźli się ludzie przeważnie rosyjskojęzyczni w życiu? Im tak wygodniej i nigdy nie doprosisz się ich po dobroci oświadczeniami, protestami i apelami o szanowanie 10. artykułu Konstytucji czy szanowanie prawa do etnicznej odrębności większości populacji — Ukraińców. Najwyraźniej potrzebne nam nie łaski władzy, a realna, ściśle według Konstytucji, prawna samoobrona etnicznej tożsamości Ukraińców. Jeśli przez dwadzieścia lat niepodległości nikogo nie przekonał stały brak woli politycznej wobec tego, co ukraińskie, to niech nadal podpisują oświadczenia protestacyjne i układają teksty apeli do rozumu, honoru i godności władzy, której wola polityczna zawsze będzie taka, bo ich to nie boli. Ja swoją porcję tekstów apeli i propozycji już napisałem i powtarzać się nie będę. Czas nam zapomnieć i wyrzucić z własnego leksykonu jawnie niedokładny termin „ochrona języka ukraińskiego” i skoncentrować się na kompetentnej i dobrze finansowanej działalności prawnoczłowieczej w szerokim spektrum kompleksu praw etnicznych Ukraińców do własnej tożsamości. Idealistycznie liczymy na wsparcie państwa, do tej pory nie mając organizacji prawnoczłowieczej etnicznych Ukraińców, podczas gdy na Ukrainie już dawno pracują podobne organizacje mniejszości przy wsparciu naszego, a nawet obcych państw. Na Ukrainie z powodzeniem pracuje dobrze finansowana organizacja prawnoczłowiecza „Russkoiazycznaja Ukraina”, której działalność obejmuje znacznie szersze spektrum kwestii niż zachowanie i rozwój tożsamości rosyjskiej mniejszości etnicznej. A w polu prawnego dialogu z państwem ze strony etnicznych Ukraińców występuje puste miejsce, bo urzędnik z brakiem woli politycznej i bez sentymentu do tego, co ukraińskie, nie bierze tego pod uwagę. Od samego początku nasza elita uważała za zbędne posiadanie etnicznej organizacji prawnoczłowieczej, wszak państwo ogłoszono naszym, ukraińskim. W imię wymarzonej państwowości gotowi byliśmy tymczasowo poświęcić lub poczekać z przywróceniem historycznej sprawiedliwości, odmawiając sobie stanowczości w popieraniu ruchu narodowego odrodzenia kulturowo-narodowego. Możliwe, że widoczne zagrożenia dla niepodległości jednak istniały i uzasadniona była wyjątkowa tolerancja i cierpliwość Ukraińców. Minęło dość czasu, a naszej tolerancji nikt nie zrozumiał i nie wykonał szlachetnego kroku naprzeciw. Teraz nawet naszym nowym nauczycielom tolerancji z Europy naszej tolerancji jest za mało i nikt nie mówi, że Ukraińcy również mają prawo do tolerancji wobec siebie i uznania ukraińskiego jako języka państwa. Publiczna dwujęzyczność to nie osiągnięcie naszego społeczeństwa, a zwykła nietolerancja i nielojalność obywateli wobec własnego kraju, co powoli staje się normą wbrew normie pisanej Konstytucji. Czas minął i my, Ukraińcy, widzimy, że myliliśmy się w nadziejach. Poświęcając troskę o siebie w imię budowy państwa, Ukraińcy stracili i pierwszeństwo w jego budowaniu, i sami znaleźli się przed zagrożeniem dla własnej tożsamości. Najwyraźniej słuszna była przeciwna strategia i była ona wielokrotnie wyrażana, ale nie mogli jej usłyszeć ci politycy z kręgów narodowo-demokratycznych, którzy wciągnęli się w cudze gry polityczne i cudze pokusy. Ale wszystko musi wrócić na swoje miejsce, bo mało jest samookreślić się jako narodowy demokrata, nie mając oparcia w silnej własną tożsamością wielkiej ukraińskiej wspólnocie. Nie może być skuteczna polityka od przeważającej większości populacji, która broni swojego języka jako mniejszość narodowa. Nie pójdziemy dalej, dopóki nie odnowimy ukraińskiego etnosu, a dopiero potem państwo zmieni się na lepsze samo z siebie i bez obiecanych przez polityków reform i przełomów. Polityka powinna służyć przywróceniu etnicznej tożsamości Ukraińców — w tym sens ogłoszenia niepodległości Ukrainy, inaczej nie ma ona prawa do wsparcia Ukraińców i wszystkich porządnych obywateli Ukrainy. Bez przywrócenia pełnowartościowej w kompleksie tożsamości etnicznych Ukraińców nie będzie też wolności obywateli innego pochodzenia etnicznego, wszak konstytucyjnie ten proces odbywa się w harmonii i bez konkurencji języków czy etnosów. To droga do stabilnego i silnego państwa, zdolnego chronić wszystkie interesy społeczeństwa. Jeśli nadal będziemy politycznie, z jednej strony, „chronić język ukraiński”, a z drugiej — „domagać się praw dla rosyjskiego”, możemy zrodzić własne Kosowo. O tym już po tych wyborach zaczęli mówić analitycy. Jeśli w porę przejdziemy od plakatowej ochrony języka i politycznych haseł za drugim językiem państwowym do realnego konstytucyjnego gwarantowania etnicznej tożsamości, wychodząc naprzeciw realnym potrzebom obywateli, można przywrócić jedność społeczeństwa i zbudować silne państwo. Młodzież to rozumie, bo chce żyć nie gorzej niż Europejczycy. Młodzież już jest gotowa na sprawiedliwy porządek stosowania języków w kontekście szanowania tożsamości etnosów, ale mocno zakorzenieni w polityce biedni super-bogaci „sowki” różnych maści mogą wszystko zepsuć jeszcze przed przyjściem młodej zmiany. Tym bardziej, że większość z nich działa nie własnym rozumem, a przy pomocy „strategicznych inwestorów” i kieruje się zmodernizowanym kursem programu WKP(b). Oni wszczynają niedopuszczalną dla kogokolwiek Zdjęcie Olesia Dmytrenka wolnego państwa dyskusję, myląc prawa człowieka z prawami do tożsamości i prawami obywateli. Ci demagodzy, nie od dziś faktycznie bezkarnie rozniecający wrogość między obywatelami, którzy mają jedną Konstytucję, ale z jakiegoś powodu mówią dwoma różnymi językami. A z pozycji Konstytucji formalna ochrona jakiegokolwiek języka, nieuwarunkowana potrzebami zachowania etnicznej tożsamości, może być uważana za przestępstwo państwowe, bo oznacza to wzajemną konkurencję językową i konkurencję wszystkich języków mniejszości przeciwko językowi państwa, faktyczne niszczenie humanitarnych podstaw władzy państwowej. Sytuacja językowa w Ukrainie została sztucznie skomplikowana do granic możliwości, bo słowa logiki i oświaty to pokolenie już nie usłyszy. Tutaj nie trzeba płakać nad losem języka ukraińskiego, a realnie pracować, przywracając sprawiedliwość w każdym przypadku naruszenia praw językowych i tożsamościowych etnicznych Ukraińców, a także prawa obywatela do języka państwowego. W tym sensie prawdziwej zorganizowanej ochrony języka ukraińskiego dotąd jeszcze nikt nie zaczynał. Były delikatne zwracania się do zbiorowego obrazu Kota Wasyla, który wszystko słucha i je… Była oświata Ukraińców w kwestii świadomości narodowej i przytomności, było odrodzenie tradycji, ale ochrony prawnej jeszcze nie było. Kotu Wasylowi wszystko jedno, bo jego wola polityczna to kiełbasa, i rusyfikuje on wszystko niby nie ze zła, a dla korzyści, za pieniądze obcych ludzi. Już nie raz mówiono, że zruszczenie Ukrainy jest korzystne nie tylko dla Rosji — to korzystna dla wszystkich cudzoziemców technologia niszczenia konkurencyjności naszego społeczeństwa i państwa, wygodny i tani sposób zapewnienia swoich interesów na terenach Ukrainy. Praktycznie wszystkie grantodawcze i grantojadne międzynarodowe struktury w Ukrainie pracują na propagandę tak zwanej tolerancji Ukraińców i pod marką walki z ksenofobią. One nie tyle pomagają odrodzeniu naszej etnicznej tożsamości, co odstraszają i odciągają etnicznych Ukraińców od żywotnie ważnej etnicznej działalności prawnej w dziedzinie prawa konstytucyjnego do tożsamości. Prawne ukraińskie organizacje w większości są filiami standardowych światowych unifikujących struktur i właśnie dlatego w ogóle nie widzą naruszeń praw człowieka w licznych naruszeniach praw Ukraińców do etnicznej tożsamości. Wniosek jest jeden — prawo do etnicznej tożsamości, w tym również językowej, może obronić i zagwarantować sobie na prawie liczebnej większości tylko sama ukraińska wspólnota etniczna i tylko za pieniądze zebrane z osobistych datków każdego niezamożnego Ukraińca. Wszystkie struktury społeczne, które mają statutowe zadania dbania o ukraińską tożsamość językową, kulturową, religijną i inną, powinny otrzymać status prawny organizacji broniących praw, mieć grupę zawodowych prawników i otrzymać dobre finansowanie działalności, ściśle kontaktując się ze zwykłymi ludźmi. Pora wreszcie wszystkim zrozumieć, że prawdziwa społeczna działalność prawna, a współczesna działalność społeczna inna nie bywa, nie robi się za darmo. To bardzo potrzebna i wartościowa, realna praca konkretnych i bardzo wykwalifikowanych ludzi-intelektualistów, którzy zasługują na najwyższą w społeczeństwie zapłatę za pracę od swojego narodu. Działacz społeczny — funkcjonariusz, prawnik, który odważy się pracować w ukraińskiej organizacji broniącej praw, powinien otrzymywać pensję wyższą niż na rynku usług prawnych i mieć to zabezpieczenie stale, wiedzieć o tym, że i jego rodzina też będzie chroniona. Ukraiński uczciwy dziennikarz, publicysta, analityk powinien mieć godny honorar za pracę intelektualną. Jeśli naród chce przetrwać i dać dobrą perspektywę młodym, powinien szanować nie polityków, a działaczy społecznych, zawodowych obrońców praw, wszak oni faktycznie poświęcają karierę w regionach, gdzie nie jest w szacunku język ukraiński. Z czasem, kiedy mocno ustanowi się praktyka i moda na sprawy sądowe ochrony praw tożsamości etnicznych Ukraińców, ten rodzaj usług prawnych może stać się interesujący i dla kancelarii adwokackich. Profesjonalna współczesna działalność społeczna w różnych sferach życia społeczeństwa obowiązkowo zainteresuje młodzież, wszak to szkoła, którą musi przejść każdy polityk-mąż stanu. Jednocześnie Ukraińcy rozwiążą problem zatrudnienia setek młodych bezrobotnych z dyplomem prawnika. Po prostu zbierać podpisy za językiem ukraińskim już nie trzeba. Lepiej zaprezentować projekt konkretnej akcji czy programu z celem i planem działań, kosztorysem wydatków i wyliczeniem niezbędnych do tego datków obywateli. Podpis bez datku nie jest nic wart, a datek jest dobry, kiedy jest osobisty udział w sprawie. Nasi poprzednicy poświęcali więcej, niektórzy nawet własnym życiem. Zamiast narzekać po kątach na stałe zagrożenie dla języka — trzeba tym językiem mówić i dać datek na ukraińską sprawę, powierzając ochronę własnych praw profesjonalistom, których wśród Ukraińców jest wystarczająco.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

KOMU I DLACZEGO OPŁACA SIĘ RUSIŃSTWO? Aktywizacja ruchu separatystycznego na Zakarpaciu w drugiej połowie pierwszej dekady XXI wieku.

Wołodymyr PIPAŚ, kandydat nauk historycznych, przewodniczący Zakarpackiego Zjednoczenia Obwodowego „Proświta” im. T. Szewczenki. Ruch separatystyczny na Zakarpaciu, jak uważają badacze, został zorganizowany pod koniec lat 80. XX wieku na polecenie KC KPZR w celu walki z ukraińskim ruchem narodowowyzwoleńczym. Od samych początków jego głównym narzędziem było tzw. polityczne rusiństwo. Jak pisze akademik O. Myszanycz, komitet obwodowy Kompartii oraz zarząd KGB spróbowały utworzyć na Zakarpaciu „interfront” w postaci Towarzystwa Karpackich Rusinów, reanimując w tym celu przedwojenne rusińskie idee o rzekomej nieprzynależności zakarpackich Ukraińców do narodu ukraińskiego. Wśród niewielkiej części Zakarpatczyków, przede wszystkim w podeszłym wieku, ideologia rusiństwa się przyjęła. Przyczyną była niedokończoność, ze względu na osobliwości rozwoju historyczno-kulturowego, procesu ukraińskiego narodotwórstwa na Zakarpaciu, rudymentarne wspomnienia o działalności rusińskich organizacji w latach 20.—30. XX wieku wśród mieszkańców rejonów mukaczewskiego i swalawskiego — czyli tam, gdzie organizacje te w swoim czasie wykazywały podwyższoną aktywność. Politycznym rusiństwem zainteresowały się też inne siły. Są to rewizjoniści Węgier (marzący o odnowieniu „Wielkich Węgier”), Czechosłowacji, a także organizacje anglojęzycznych potomków emigracji zarobkowej z XIX — początku XX wieku z Zakarpacia, Przeszowszczyzny i polskiej Łemkowszczyzny w USA, u których pojawiło się nostalgiczne pragnienie „odnalezienia” swojej ojczyzny, ponieważ pamiętali, że ich przodkowie nazywali się Rusinami. Więc synowie marnotrawni zapragnęli, aby ktoś dla nich odnalazł kraj „Rusinię”. Dwa „skrzydła” — proukraińskie i sobornicze oraz madziarońskie i separatystyczne — przejawiają się w Mukaczewskiej Eparchii Greckokatolickiej. Pierwsze objął biskup pomocniczy I. Marhitycz, drugie — biskup ordynariusz I. Semedij, który wystąpił przeciwko wejściu eparchii w skład UKGK, nalegając na jej bezpośrednie podporządkowanie Rzymowi. Kierownictwo Zakarpackiej Eparchii Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego przebywało na pozycjach moskalofilskich. Sojusznikiem politycznych Rusinów staje się Towarzystwo Kultury Węgierskiej Zakarpacia, przekształcając się w narzędzie ruchu separatystycznego. Od początku polityczne rusiństwo nie było jednolitym ruchem. Zgodnie z orientacją na te czy inne zagraniczne ośrodki, można wyodrębnić cztery jego nurty: moskalofilski, madziaroński, podkarpacko-rusiński (tutejszy) oraz czechofilski (po rozpadzie Czechosłowacji jego zwolennicy przyłączyli się do „tutejszych”). Pierwszy orientował się na Rosję, drugi — na Węgry, „tutejszy” — na amerykańskich Rusinów, których zamówienie na utworzenie osobnego „narodu” wziął się realizować P. R. Mahoczi. Między nurtami i organizacjami, które powstały, zaczęły się waśnie, w szczególności o przywództwo i zagraniczną pomoc finansową. Szczególną aktywność, przy wsparciu ówczesnej nomenklatury władzy, która dążyła do autonomicznego statusu dla Zakarpacia, separatyści wykazali jesienią 1991 roku na sesji rady obwodowej. Domagając się autonomii dla Zakarpacia (Rusi Podkarpackiej), przyjmując decyzję o przeprowadzeniu 1 grudnia 1991 roku jeszcze obwodowego referendum, za czym głosowali pro-władzowi deputowani, działalność separatystów w tamtym czasie stała się poważnym zagrożeniem dla integralności młodego państwa ukraińskiego. Jednak ich zamiary zostały zniweczone przez opór społeczności narodowo-demokratycznej. Po tej porażce władze obwodowe odchodzą od jawnego wspierania politycznego rusiństwa, gdyż wraz ze wzmocnieniem ukraińskiej państwowości staje się to ryzykowne. Wszakże tajne wspieranie separatystów przez niektóre ugrupowania polityczno-biznesowe było kontynuowane. W 1991 roku w słowackim mieście Medzilaborce zwołano „Pierwszy Światowy Kongres Rusinów”, w 1993 roku w Krynicy (Polska) — drugi, w 1995 roku w Ruskim Krsturze w Jugosławii — trzeci, w 1997 roku w Budapeszcie — czwarty. Zgromadzenia finansowały rządy krajów-organizatorów. Piąty odbywał się od 24 do 27 czerwca 1999 roku w Użhorodzie. Od 1995 roku na Przełęczy Wereckiej, za pozwoleniem władz obwodowych, Towarzystwo Kultury Węgierskiej Zakarpacia zaczęło odnawiać monument, który został ustawiony w 1896 roku tutaj, na ówczesnej granicy państwowej Węgier, na cześć tysiąclecia „zdobycia przez przodków Węgrów nowej ojczyzny”. Po protestach społeczności w Kijowie zrozumiano, że wzniesienie takiego pomnika na byłej, a nie na współczesnej granicy Węgier, niesie zagrożenie dla interesów narodowo-państwowych Ukrainy, więc rozporządzeniem Gabinetu Ministrów budowa została wstrzymana. W drugiej połowie lat 90. pod wodzą „premiera rządu Rusi Podkarpackiej” Iwana Turyanyci (nurt tutejszy), batiuszki Dimitrija Sydora (nurt moskalofilski) działalność separatystów coraz bardziej nabiera odrażająco-komicznego charakteru. Próba jedenastu rusińskich organizacji zjednoczenia się w jedną strukturę pod nazwą „Sejm Rusinów Podkarpackich” w lutym 2000 roku okazała się nieudana — wkrótce szereg organizacji, pokłóciwszy się, zawiesiło w nim członkostwo. Podczas Wszechukraińskiego spisu ludności w 2001 roku, mimo znacznych wysiłków agitacyjnych, wydanych przez rusińskie organizacje na to, aby jak najwięcej Zakarpatczyków zapisywało się jako Rusini, takimi nazwało się tylko 10 100 osób, co stanowiło mniej niż 1% mieszkańców obwodu (Ukraińcami — ponad milion). Nowe wzmożenie aktywności separatyzmu nastąpiło w 2005 roku. Można je powiązać z inicjatywami ówczesnego przewodniczącego obwodowej administracji państwowej i kierownika najpotężniejszego w obwodzie ugrupowania polityczno-biznesowego W. Bałohy, nakierowanymi na konsolidację i ożywienie ruchu separatystycznego. Jak pisze jeden z aktywistów rusiństwa W. Padiak, przez niego zostało postanowione „zaprowadzić porządek” w rusiństwie, czyli dokonać zjednoczenia wszystkich organizacji (oprócz „Sejmu”, który w 2005 roku objął aż nadto odrażający proboszcz Katedry Użhorodzkiej UCP PM batiuszka D. Sydor) w jedną, bezpośrednio podporządkowaną W. Bałodze strukturę. W czerwcu 2005 roku W. Baloha zwołał naradę aktywu rusińskiego w Mukaczewie, w której wzięło udział około dwudziestu aktywistów. Zaproponował na niej, aby zamiast wielu organizacji utworzyć jedną — „Radę Narodową Rusinów Zakarpacia” (RNRZ). Wskazał, że na jej czele pragnie widzieć Je. Żupana, a na stanowisku zastępcy — Ł. Lecowycza. Postawił również warunek: w organizacji nie będzie D. Sydora. Ponieważ przystano na to, w październiku 2005 r. w Mukaczewie odbyła się konferencja założycielska RNRZ, która zaczęła otrzymywać od W. Balohy znaczne wsparcie finansowe. Je. Żupan z listy „Naszej Ukrainy” został deputowanym Rady Obwodowej Zakarpacia, a Ł. Lecowycz — Rady Miejskiej Mukaczewa. Po drugie, konieczne było zawarcie sojuszniczych relacji z separatystycznie nastawionymi liderami organizacji węgierskich. Dzięki wsparciu władz dwie węgierskie partie — Partia Węgrów (KMKS) oraz Demokratyczna Partia Węgrów Ukrainy dostały się do rady obwodowej, gdzie utworzyły koalicję z podległą W. Balosze „Naszą Ukrainą” oraz frakcją Partii Regionów, na którą W. Baloha w tamtym czasie zachowywał wystarczający wpływ. W ten sposób utworzono jednolity obóz separatystyczny, w którym zjednoczyły się, wchodząc do RNRZ, dwa z trzech nurtów politycznego rusinizmu — madziaroński i tutejszy (moskalofil D. Sydor ze swoim „Sejmem” oddzielnie kontynuował działalność, zorientowaną na Moskwę) oraz węgierskie partie i organizacje. Obóz opierał się na koalicji rządzącej w Zakarpackiej Radzie Obwodowej i mógł realizować swój cel poprzez obwodową oraz szereg rejonowych administracji państwowych. Realizacja wspólnego planu działań przewidywała swobodne propagowanie idei rusińskich poprzez media, instytucje oświatowe itp., przyjmowanie separatystycznych decyzji politycznych przez organy przedstawicielskie władzy (uznanie narodowości „rusińskiej”, odpowiedniego hymnu, flagi itp.), spełnianie żądań węgierskich rewizjonistów. Zaczęły wychodzić nowe gazety rusińskie, stworzono strony internetowe. Wiele publikacji zawierało i zawiera otwarte antykonstytucyjne wezwania, na które nie było i nie ma żadnej reakcji odpowiednich organów; w szeregu publikacji internetowych (na przykład: prestupnikioni.narod.ru) obecna jest ksenofobia oraz podsycanie nienawiści, groźby wobec wszystkich niegodzących się z politycznymi radykałami rusińskimi. Rada obwodowa podjęła również decyzję o finansowaniu z budżetu obwodowego gazety „Pidkarpatskyj rusyn”. Dlaczego tak się działo, wyjaśnia w swojej broszurze „Wozrodżinnia rusynśkoho oszkolowania na Pidkarpatskij Rusi (2003—2008). — U.: Wydawnyctwo W. Padiaka, 2008. — 36 s.” W. Padiak: „pomiędzy administracyjnymi elitami gdzieś się znajdzie czytelna liczba etnicznych Rusinów: od kierowniczki przedszkola i dyrektora wiejskiej szkoły I-II stopnia do gubernatora obwodu, od wiejskiego głowy do lidera partii politycznej, do deputowanego miejscowego parlamentu (Zakarpackiej Rady Obwodowej), ba jeszcze więcej — do przewodniczącego miejscowego parlamentu czy deputowanego parlamentu Ukrainy (Werchownej Rady)! Czy, jak to jest z karierą p. Wiktora Balohy — aż do szefa Sekretariatu Prezydenta Ukrainy!!!.. miejscowy polityk i władza… wykazują solidarność z rusińskim szkolnictwem, które się odradza”. 26 lipca 2007 r. zarząd oświaty i nauki Obwodowej Administracji Państwowej wysłał do wydziałów oświaty miast i rejonów pismo, w którym, na prośbę „Towarzystwa im. A. Duchnowycza”, „prosi o wspieranie wprowadzania w ogólnokształcących placówkach oświatowych zajęć fakultatywnych z nauki o regionie (rusinistyki)”. Przy wsparciu władz na zamku w Mukaczewie ustawiono stelę z Turulem, który nawet na Węgrzech uważany jest za symbol węgierskiego rewizjonizmu. Na budynkach organów samorządu lokalnego, innych instytucjach miejscowości, w których mieszka pewien odsetek Węgrów, obok ukraińskich, wbrew ustawodawstwu, wywieszono także węgierskie flagi narodowo-państwowe. Na protesty ukraińskiej opinii publicznej władza nie reagowała. Wznowiono także budowę węgierskiego pomnika na Przełęczy Wereckiej. Jednak tutaj nastąpiła wpadka, ponieważ po protestach opinii publicznej, masowych akcjach zorganizowanych na przełęczy przez WS „Swoboda”, decyzjach Lwowskiej, Tarnopolskiej i Iwano-Frankiwskiej Rad Obwodowych o niedopuszczalności budowy uwłaczającego Ukraińcom i rewizjonistycznego pomnika, realizacja planów jego otwarcia z udziałem przywódców Ukrainy i Węgier stała się niemożliwa. Niepowodzenie było spowodowane także tym, że na Przełęczy Wereckiej odkopano szczątki siczowników karpackich, rozstrzelanych w 1939 r., o czym pisała gazeta „Słowo Proświty”. Zatem władza, aby nie stracić renomy, w trybie awaryjnym buduje tutaj także monument ku czci bojowników o Ukrainę. 7 marca 2007 roku Zakarpacka Rada Obwodowa, w której była podległa W. Balosze większość koalicyjna, przekraczając swoje uprawnienia, podejmuje decyzję o uznaniu na terytorium obwodu narodowości „rusińskiej”. Wydarzenie odbiło się szerokim echem na Ukrainie, ponieważ wyraźnie zaświadczyło, że w obwodzie po raz drugi w ciągu ostatnich dwudziestu lat rozgrywana jest „karta” politycznego rusinizmu. Posypały się nowe protesty. Deputowani Rady Rejonowej w Rachowie uznali wspomnianą decyzję za nieważną na terytorium rejonu. W dalszej kolejności poprzez radę obwodową podejmowano próby przyjęcia jako oficjalnych obwodowych: flagi rusińskiej (kolorystycznie tożsamej z rosyjską, ale „odwróconą”) oraz hymnu rusińskiego. To ostatnie było aż nadto skandaliczne i w SBU zostało zakwalifikowane jako zamach na integralność Ukrainy. Zatem przewodniczący rady obwodowej M. Kiczkowśkyj zmuszony był „grą aparaturową” anulować tę decyzję. Pewien zamęt w plany separatystów wniósł także batiuszka D. Sydor, który kontynuował swoją zorientowaną na Rosję działalność, skąd otrzymuje zarówno polityczną, jak i finansową pomoc. Jego działania były aż nadto otwarte i niezgrabne, przez co dyskredytowały ruch rusiński w ogóle. Przeprowadzony przez niego 25 października 2008 roku Drugi Europejski Kongres Podkarpackich Rusinów ogłosił „Akt ogłoszenia rusińskiej państwowości” oraz utworzenie „republiki Podkarpacka Ruś”, utworzył jej rząd. Przyjęto także ultimatum wobec Zakarpackiej Rady Obwodowej z żądaniem ogłoszenia autonomii Zakarpacia do 1 grudnia 2008 roku, w przeciwnym razie „sydorianie” zrobią to samodzielnie. 1 grudnia 2008 roku, w Mińsku, D. Sydor ostatecznie ogłosił niepodległość „republiki Podkarpacka Ruś”. Służba Bezpieczeństwa Ukrainy była zmuszona wszcząć przeciwko niemu sprawę karną w związku z „zamachami na integralność terytorialną Ukrainy”. Działania Sydora wywołały irytację u separatystów, ponieważ ten czy to „po prostacku”, czy to

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

oraz kwestii ukraińsko-rosyjskiej, a także roli poziomu intelektualno-duchowego w rozwoju ZSRR, podkreślając, że porażki ZSRR w wojnie z hitleryzmem są naturalne, ponieważ średni poziom kultury elity partyjno-radzieckiej jest niższy od poziomu mas ludowych. Znamienne jest, że u podstaw ukrainoznawstwa pracownicy Naukowo-Badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa Ministerstwa Oświaty i Nauki położyli wszechstronność i syntezę poznania, w procesie którego badane są poszczególne sfery życia i rozwoju Natury, Człowieka, etnosu, narodu oraz prawidłowości ich ewolucji. Ta droga przynosi dobre owoce także w systemie szkoły macierzystej, której pionierami byli pedagodzy z obwodu mikołajowskiego, Ukraińskiego Liceum Humanistycznego oraz liceum w Skwirze (W. Cymbaluk, K. Pliwaczuk), placówek pedagogów „Partner-Klubu” (prezes H. Sazonenko), w gimnazjach Lwowa (dyrektor H. Łopuszanśka) i Symferopola (dyrektor N. Rudenko), Kijowa (dyrektor L. Paraszczenko) oraz wielu innych. Tam stało się normą rozwijanie ukrainoznawstwa jako metodologii i jako osobnego przedmiotu, realizowanie go siłami wszystkich pedagogów i zasobami wszystkich przedmiotów wychowania i nauczania. Biorąc pod uwagę teoretyczne i praktyczne osiągnięcia naszych pedagogów, w szczególności obwodu czerniowieckiego (M. Bauer, T. Minczenko), przez wydział oświaty (kierownik L. Kasian), języka (kierownik A. Ponomarenko), kultury (kierownik W. Korotia-Kowalśka), przygotowano programy dla wszystkich szczebli edukacji. Drogą systematycznych badań i naświetlania fenomenu ukrainoznawstwa podążyli także pedagodzy-naukowcy uczelni wyższych Krzywego Rogu, gdzie profesor A. Kozłow i docent S. Kowpik opracowali i prowadzą kurs „Wstęp do ukrainoznawstwa”, z aprobatą Ministerstwa Oświaty i Nauki wydano program oraz opracowania metodyczne do kursu dla uniwersytetów w Czernihowie (A. Melnyk), Charkowie, Zaporożu (o czym można dowiedzieć się z artykułu profesora A. Kozłowa w czasopiśmie „Ukrainoznawstwo” (2010, nr 3). Ważnym kierunkiem naszej pracy w planie opracowania i realizacji planów strategii polityki humanistycznej współczesnej Ukrainy jest ukraińska edukacja za granicą. Razem z Instytutem Innowacyjnych Technologii i Treści Edukacji (dyrektor — profesor O. Udod), Międzynarodowym Stowarzyszeniem „Ukraina i światowe ukraiństwo” (wiceprezes T. Kononenko) oraz zagraniczną Szkołą Ukraińską (dyrektor L. Iwanowa) Naukowo-Badawczy Instytut Ukrainoznawstwa opracował Koncepcję i szeroko zakrojony program naszej pracy z tysiącami ukraińskich dzieci (oraz ich rodziców) w różnych krajach. O tym mogą się Państwo dowiedzieć z czasopisma „Ukrainoznawstwo” (2010 r., nr 3). Nadszedł czas konsolidacji społeczeństwa na zasadach sprawiedliwego sposobu życia, zwierzchnictwa praw konstytucyjnych, tradycji kultury ludowej, moralności, etyki i estetyki. A w tym kluczu — reformy nauki, edukacji i wychowania. Z uwagi na to w Naukowo-Badawczym Instytucie Ukrainoznawstwa (filia na Krymie, dyrektor W. W. Łukaszenko) opracowano program certyfikacyjny ze Standardu języka ukraińskiego i ukrainoznawstwa, który mogą opanowywać ludzie pochodzenia ukraińskiego i innoetnicznego, urzędnicy wszystkich szczebli. Język ukraiński, ukrainoznawstwo — to najpotężniejsze źródła jednoczenia i postępu narodu. Bez nich nie do pomyślenia jest podniesienie sfery humanistycznej, tak jak podniesienie ukrainoznawstwa nie jest do pomyślenia bez fundamentalnie zaplanowanej polityki strategicznej i gigantycznej pracy inteligencji.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

UKRAINOZNAWSTWO — ŹRÓDŁO POSTĘPU NARODU

„po prowokatorsku” otwarcie wyjawił to, czego pragną i oni, jednak działają bardziej ukrytymi metodami. Wśród Rusinów rozwinęła się nowa fala waśni, która przeniosła się na strony ich wydawnictw. Obecnie w organach sprawiedliwości zarejestrowano następujące organizacje rusińskie: „Rusińskie Towarzystwo Naukowo-Oświatowe” (kierownik M. P. Makara — niedawno zmarł), „Towarzystwo Karpackich Rusinów” (J. J. Żupan), „Zakarpackie Obwodowe Towarzystwo Podkarpackich Rusinów” (L. W. Lecowycz), „Zakarpackie Obwodowe Zrzeszenie Obywateli Krajowe Towarzystwo Podkarpackich Rusinów” (M. M. Babyneć), „Związek Rusińskich Pisarzy Zakarpacia” (M. I. Hrad), „Zakarpackie Obwodowe Towarzystwo Naukowo-Kulturologiczne im. A. Duchnowycza” (M. I. Ałmaszij), „Zakarpackie Obwodowe Podkarpacko-Rusińskie Towarzystwo” (D. D. Sydor), „Stowarzyszenie Sejm Podkarpackich Rusinów” (D. D. Sydor), „Obwodowy Związek Organizacji Społecznych Narodowa Rada Rusinów Zakarpacia” (J. J. Żupan). W ten sposób próba ożywienia regionalnego separatyzmu na Zakarpaciu w latach 2005—2010 była dość nieudana. Przyczyny tkwią w braku realnych podstaw, braku bazy społecznej politycznego rusinizmu na Zakarpaciu, więc jego idee są w istocie martwo urodzone. Odegrało rolę nieprzyjęcie ich w społeczeństwie, protesty opinii publicznej przeciwko ich działaniom oraz waśnie wśród samych separatystów. Najwięcej na tym etapie „zyskali” węgierscy rewanżyści (wzniesione pomniki rewanżystowskie itp.), chociaż wpłynęło to negatywnie na stosunki społeczności ukraińskiej i węgierskiej w obwodzie. Próby ożywiania ruchu separatystycznego, najwyraźniej, będą trwały nadal. Zarówno ze strony sił wewnętrznych, jak i z zagranicy. Nowy przewodniczący Zakarpackiej Obwodowej Administracji Państwowej O. Łedyda odbył już tajne spotkania z przywódcami Światowej Rady Rusinów, gdzie mowa była o nawiązaniu współpracy, m.in. w sferach oświaty, kultury i sportu. Obwodowa Administracja Państwowa udzieliła wsparcia ich inicjatywom. Mieć wpływ na rusinizm, najprawdopodobniej, będzie pragnął także lider partii Jednolite Centrum W. Bałoha. W szczególności J. Żupan oraz niektórzy inni aktywiści politycznych Rusinów trafili z listy Jednolitego Centrum do rady obwodowej. Nie jest wykluczone, że „rozegrać” tę kartę po raz kolejny spróbuje także były przewodniczący Użhorodu S. Ratuszniak. Wesprzeć żądania Rusinów niedawno obiecał deputowany ludowy Ukrainy z ramienia KPU O. Hołub. Nie zapomina i nie zapomni o ważności ruchu rusińskiego na Zakarpaciu dla swoich strategicznych interesów także Rosja. Dotyczy to również sponsora rusinizmu, kanadyjskiego milionera S. Czepy, oraz ideologicznego wodza Rusinów z Harvardu P. R. Magocsi. A jak świadczy deklaracja przeprowadzonego 5 listopada w Budapeszcie IX posiedzenia Węgierskiej Stałej Narady ds. problemów rodaków za granicą — podkreślamy — pod egidą węgierskiego rządu: „Strategicznym celem polityki narodowej jest osiągnięcie przez Węgrów w Kotlinie Karpackiej różnych form autonomii, jako że jest to gwarancją zachowania rozdzielonego granicami narodu węgierskiego”. Petro KONONENKO doktor nauk filologicznych, akademik Dokończenie. Początek w nr 44 z 2010 r. W standardzie edukacji oraz w szkolnych planach nauczania istnieje „historia świata”, „kultura świata”, „literatura świata”, a w większości przypadków brakuje ukrainoznawstwa. Brakuje go również w planach nauczania uczelni wyższych, chociaż istnieje „narodoznawstwo” tych krajów, których języka uczą się studenci. Zatem jest Anglia, Rosja, Chiny, Francja, a nie ma Ukrainy, ponieważ na uczelniach nie wykłada się kursu naukowego języka ukraińskiego, a obecnie Ministerstwo Oświaty i Nauki zlikwidowało egzamin z języka ukraińskiego dla aspirantów i jednocześnie podjęto decyzję o prawie zdawania egzaminów wstępnych w języku rosyjskim. Po co uczyć się ukraińskiego? W licznych szkołach i uczelniach panuje język innego państwa. Jakich absolwentów spodziewają się wychować te placówki? Jak ma czuć się klient, który przychodzi do nauczyciela, prawnika, medyka, urzędnika, księdza, który nie włada i nie chce znać języka narodu? I czy taki absolwent uczelni będzie zdolny władać historią, literaturą, sztuką, przestrzenią informacyjną Ukrainy, a z czasem także kierować ich rozwojem, dbać o rozszerzenie i pogłębienie przestrzeni humanistycznej zarówno na Ukrainie, jak i w krajach zagranicznych? A chodzi nie tylko o język i kulturę, ale o światopogląd, ideały, interesy państwowo-polityczne, wreszcie — sposób życia obywateli republiki, ich zdolność do rozwijania społeczeństwa demokracji i wolności, rządów prawa oraz realnego humanizmu i patriotyzmu, — a jeśli chodzi o placówki edukacyjne — realnego profesjonalizmu uniwersalnych interesów życiowych. Szanuje się ludzi i narody o wysokiej godności, które są zdolne nie tylko brać, ale i dzielić się własnymi skarbami. Jak podkreśliła kanclerz RFN A. Merkel, Europa przekonuje się, że różnego rodzaju teorie wielokulturowości jako panaceum na regres poniosły klęskę. Bo zamiast rozkwitu następuje proces unifikacji, obniżenia poziomu, a nawet degradacji kultury. Zamiast opanowania wielu — obojętne ignorowanie nawet jednej. Tworzone są regiony, a nawet rezerwaty próżni kulturowej, duchowej pustki. Dlatego inteligencja musi odgonić z oczu i dusz „sen złoty” wynarodowienia poprzez kultywowanie potoków „masowej” rozrywkowo-niemoralnej kultury i zwrócić się ku pielęgnowaniu nie seksopatologii i głoszeniu sukcesu za wszelką cenę, a kultury ludzkiej i wysokiej sztuki, tworzonej przez „arystokratów ducha”. Ponieważ ma się to stać sprawą ogólnonarodową, a nosicielem najwyższych ideałów elitą, to wychowanie przedszkolaków trzeba zaczynać od rodziców; uczniów — od nauczycieli; obywateli — od urzędników państwowych, a studentów — od profesorów. A patriotów muszą pielęgnować wszyscy i całym systemem przedmiotów nauczania. Logiczne jest, że na czołową pozycję w procesie tworzenia przestrzeni humanistycznej, jak zaznaczaliśmy jeszcze w 1992 roku, muszą wyjść uczelnie wyższe, a w ich planach dydaktyczno-wychowawczych — zająć katedry (w instytutach naukowo-badawczych centra) ukrainoznawstwa. Musimy przyznać, że szczególnie szanowanymi nauczycielami-wychowawcami są mama i tata, z czasem pedagodzy, profesorowie, akademicy. Ale musimy przyznać też to, że najbardziej efektywnym Nauczycielem jest doświadczenie naturalne i historyczne. Nie przypadkiem Ukrainie narzuca się jedyny rosyjsko-ukraiński podręcznik historii, a rosyjscy misjonarze w rodzaju Serhija Markowa i ich poplecznicy — zdrobniali małorusini w rodzaju Buzyny i nadal planują niszczyć przede wszystkim prawdziwego Nauczyciela, bo Prawda jest twórcą wysokiej godności zarówno człowieka, jak i narodu. Narzuca się nam: byliśmy w jednym państwie, zatem jesteśmy jednym narodem. A skoro tak, to po co nam różne państwa, języki, kultury… Napiszmy wspólny podręcznik zespołem, w którym będzie większość rosyjskich przedstawicieli, bo nas przecież, jakoby, jest więcej… Ale co mówi markowom-buzynom Nauczyciel-historia? Podwiżnicy nauki i oświaty, w szczególności akademicy W. Baran, S. Jermolenko, J. Kałakura, M. Drobnochod, W. Krysałczenko, S. Naływajko, H. Filipczuk, L. Tokar, W. Sniżko, W. Borysenko, ich pobratymcy T. Kononenko, W. Korotia-Kowalska, A. Ponomarenko, J. Fihurnyj, O. Jaroszynski, L. Horenko, H. Iljina, W. Neczepa, L. Kasjan i inni twierdzą: Ukraina — to wielotysiącletni Świat ze swoją przyrodą, historią, językiem, kulturą, międzynarodową rolą i misją. Miała państwowość, kiedy naszych sąsiadów nie było nawet w projekcie. To, że Ukraińcy byli w jednych systemach państwowych z Rosjanami, wcale nie oznacza, że byli jednym narodem, tak jak nie były narodem plemiona, które wchodziły w skład imperiów A. Macedońskiego i Karola Wielkiego, Juliusza Cezara i Napoleona… Teraz te plemiona stały się narodami — państwami i jakkolwiek pragnął „zjednoczyć” je Hitler — one poszły w historię swoją drogą. Uczniom szkół średnich należy dawać popularnonaukowe zarysy historii, przede wszystkim — swojego narodu, bo mają oni patrzeć na świat z pozycji swojego realnego Terenu i doświadczenia, swoich interesów i ideałów. Inna sprawa — historia (jak i geografia, język, kultura, filozofia, polityka) na uczelniach wyższych: tam musi formować się metoda komparatystyczna i naukowo-analityczny światopogląd, bo tam muszą formować się kadry nie na poziomie specjalistów szkół zawodowych, a najwyższego poziomu profesjonalizmu, patriotyzmu, światopoglądu, filozofii, logiki, etyki, estetyki i moralności, zasad tworzenia życia. Szkoła nadaje orientacje humanistyczne, prowadzi do wyboru drogi, elementarnego samopoznania i korelacji własnych zdolności z obowiązkami wobec społeczeństwa. Dajmy prawo dziecku stać się nie profesorem ze wszystkich przedmiotów nauczania, przemęczonym najmitą zatechnologizowanego nauczania, a normalnym człowiekiem. Nieco inna sprawa ze studentami wyspecjalizowanych uczelni wyższych. Każdy absolwent musi obowiązkowo stać się także profesorem w wybranej, zgodnie z uzdolnieniami sferze, bo dyletanctwo — to grzech. Ale jednocześnie musi uformować się jako kulturalny obywatel-patriota. I tutaj staje się oczywistym: do tego władanie sekretami profesji jest niezwykle ważne, ale za mało. Potrzebna jest jeszcze nauka życia, miłości, naukowo-kulturowego podejścia do najważniejszych problemów oraz twórczego silnego, działającego charakteru. Nawet za dyktatury KPZR na uczelniach na przedmioty społeczno-humanistyczne przeznaczano 37% planu nauczania. Teraz — 7%. Koncepcja ukrainoznawstwa bierze za podstawę definicję: świat jest jedyny i całościowy, analogiczna z przyrody transcendentna określoność zarówno człowieka, narodu, państwa, języka, kultury, Bytu i świadomości. Jako wiecznych, współzależnych systemów. Opanować je można tylko przy kompleksowym podejściu. Bo zdjęcie anatomiczne to jeszcze nie obraz człowieka. Zatem ten, kto studiuje anatomię, studiuje tylko model, a nie żywy organizm-system. Podobnie do tego światowe ukraiństwo — to jedyny, całościowy Świat. Kto sprowadza ukrainoznawstwo do krajo-, krajoznawstwa, narodoznawstwa czy etnoznawstwa, ten studiuje szkielet anatomiczny, nie przenikając w jego kosmologiczne i duchowe tajemnice. Z „formuły” Ukrainy i ukraiństwa wyobcowuje się żywą krew i duszę. Suma wiedzy utożsamiana jest z człowieko-, nacjosystemami jako z mechaniczną sumą ich tylko zewnętrznie utrwalonych składników. Oto dlaczego integralnym staje się problem przygotowania kadr badaczy, myślicieli-syntetyzatorów, uczonych, artystów, zdolnych i poznawać, i odczuwać, i odtwarzać, i tworzyć Świat w jego całościowości przez pryzmat poznania genetycznej podmiotowości, naturalnej, społeczno-kulturowej, językowej, etnopsychicznej i wolicjonalnej mentalności. Z uwagi na to, ukrainoznawstwo jako żywy, całościowy obraz Ukrainy i ukraińskiego świata studiuje w całościowej jedności koncentrów: Ukraina — etnos, przyroda, język, kultura, naród i państwo, ukraiństwo w stosunkach międzynarodowych, wiara, mentalność, los, misja historyczna. Wszystko w bezmiarze czasu i przestrzeni, w związkach przyczynowo-skutkowych, w doświadczeniu, skutkach i perspektywach. Swego czasu kod wszechstronnie-uniwersalnego poznania i samopoznania otworzył światu ukraiński geniusz Wołodymyr Wernadski: zaczynając od krystalografii i nakreśliwszy ewolucyjny obraz tworzenia lądu i morza, gór i stepów, etapów rozwoju człowieka na ukraińskim Terenie, przeszedł do studiowania biosfery, atmosfery, stratosfery i zakończył uogólnioną teorią noosfery, dając obraz — proroctwo ewolucji Człowieka i Przyrody w ich materialnych oraz cywilizacyjno-kulturowych i duchowych istotach, wzajemnych wpływach Przyrody i Intelektu, — i dzięki temu, nawiasem mówiąc, nadał naukowe traktowanie

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

trastu, energii myślenia, to artykuł nie jest dla mnie interesujący. A energia myślenia w rzeczywistości zawiera nie tylko racjo, coś rozumowego. Energia to pojęcie, które rodzi serce, duch. Chciałbym, aby za krytyką literacką utrwalił się „status akademicki”, bo wtedy do literaturoznawstwa weszłoby coś irracjonalnego, coś z filozofii serca. A nasze literaturoznawstwo potrzebuje kardynalnej odnowy. U nas czasami literaturoznawstwo przybiera formę mutanta: autorzy pragną upiększyć swoje teksty pojęciami terminologicznymi, wziętymi „żywcem” z francuskiego czy anglosaskiego literaturoznawstwa. Bezsprzecznie, te pojęcia muszą funkcjonować, ale u nas mało kto myśli nad tym, by formować przestrzeń dla adaptacji tych terminów i pojęć w języku ukraińskim. Dlatego niektórych artykułów krytycznoliterackich w ogóle nie da się czytać. Przyznam, że swego czasu ja również tym grzeszyłem. Jest to związane z tym, że kiedy przed tobą są uchylone drzwi światowej nauki, to nie zawsze potrafisz adekwatnie zachować się w nowych warunkach. Chce się chwycić wszystko i jak najwięcej. A to błędna droga: trzeba zawsze wszystko przemyśliwać i adaptować pod swoją tradycję, to w końcu świadczyłoby też o potędze języka ukraińskiego. We Francji kilka lat temu przeprowadzono ciekawe badanie socjolingwistyczne: jak dynamika języka koreluje z dynamiką rozwoju technologicznego kraju, w którym funkcjonuje ten język. Wnioski są niezwykle ciekawe: przeanalizowano rozwój języka rosyjskiego oraz angielskiego w USA. W Rosji dynamiczny rozwój systemu językowego: prawie 20%, a w angielskim — 200%. Dlatego liczby mówią same za siebie. Oczywiście, nowe pojęcia muszą się pojawiać, ale powinny być nie barbarzyństwami, a konceptami, przyjętymi i przemyślanymi w społeczeństwie. — Jak Pan sądzi, krytyk powinien być zły? Ostry? — Ostrość nie zawsze równa się złości. Wcześniej, jak mi się samemu wydaje, byłem znacznie „zły”, jeśli takie słowo jest odpowiednie. Ale w naszych warunkach bycie złym krytykiem to jeszcze jedna oznaka utopijności. Tak, nie akceptuję wielu rzeczy, nie akceptuję wielu tendencji w rozwoju UKRSUCZLIT-u w latach 2001—2008. Teraz sytuacja trochę zmieniła się na lepsze. Mnie zawsze drażni przerośnięte ubóstwianie kogoś w literaturze, tworzenie kultów. Krytyk ma donosić informację o książce, autorze, procesie literackim w sposób wyważony, przekonujący, spokojny. Tylko to może uchronić nas od odrażalności i przerośniętego kultu, bałwochwalstwa. Może mi się nie podobać styl, jakość pisania, intencje w twórczości Ireny Karpy czy Serhija Żadana. Ale kiedy ci młodzi ludzie wyszli w Niemczech na wiec przeciwko Janukowyczowi — nie mogę tego nie pochwalić. — Powiedział Pan, że u nas istnieją kulty w literaturze? A mógłby Pan podać przykłady? — U nas jest kult Oksany Zabużko, wspaniałej poetki i kontrowersyjnej prozaiczki. Nasza

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

DMYTRO DROZDOWSKYJ: „ŚWIATOWY SUKCES LITERATURY ZALEŻY OD POZIOMU SZACUNKU NARODU DO SAMEGO SIEBIE”

— Panie Dmytro, przede wszystkim proszę pozwolić pogratulować Panu zdobycia prestiżowej nagrody im. O. Biłeckiego. Czy ta nagroda jest dla Pana ważna? Czy można powiedzieć, że jest Pan teraz „oficjalnym” przedstawicielem procesu literacko-krytycznego na Ukrainie? — Imię Ołeksandra Biłeckiego wiele dla mnie znaczy. To człowiek o kolosalnym intelekcie, zdumiewającym literaturoznawczym hartcie; spojrzenie Biłeckiego na proces literacki jest zawsze panoramiczne, systemowe. Dziś, wydaje mi się, takich literaturoznawców już nie ma. To byli ostatni z mohikanów, ludzie wielkiego rozumu i serca. W latach 30. XX wieku system sowiecki zniszczył tych, którzy mieli odrodzić Ukrainę; zniszczeni zostali zarówno twórcy, jak i literaturoznawcy. Historia ukraińskiej krytyki literackiej jest niezwykle tragiczna. Z jednej strony prawdziwy intelekt został wycięty, z drugiej – przez długi czas mieliśmy „oficjalne” literaturoznawstwo: partyjne, zaideologizowane, jałowe. Pisano o obrazie Lenina w literaturze ukraińskiej i światowej. Oto to literaturoznawstwo, „z Leninem w sercu”, jest wskaźnikiem kolosalnego upadku krytyki literackiej. I dziś nie możemy otrząsnąć się z tego wstrząsu. Historia literatury ukraińskiej to rzecz tragiczna. Rozumiem, że zawsze przyjemniej nam mówić o osiągnięciach, zwycięstwach, jasnych stronach. Ale w tym tragicznym doświadczeniu nie ma nic złego: zmusza nas ono cały czas do powracania do przeszłości i odkrywania zapomnianych kart. Tak mało wiemy o krytyce literackiej początku XX wieku, jak zresztą i o literaturze. Niedawno pojawiła się monografia Ihora Pawluka o dziennikarstwie początku XX wieku na terenach zachodnioukraińskich. Przetłumaczono z angielskiego monografię Iren Makaryk o recepcji W. Szekspira w teatrze Lesia Kurbasa. Te prace odkrywają nieznaną dotąd Ukrainę. Oto co jest niezwykle ważne, by robić – powracać do siebie poprzez historię. W przeciwnym razie będziemy narodem wyrzuconym w kosmos, w próżnię. A natura nie lubi próżni. Więc od razu staniemy się narodem-ofiarą. My dzisiaj jesteśmy ofiarami przeszłości, która obraca się w postsowieckich kodach dżumy, otoczeni prokremloskimi zasobami informacyjnymi, zorientowanymi na pielęgnowanie starych mitów. Nie uważam się za „oficjalnego” przedstawiciela. Jakikolwiek oficjalizm jest zawsze śmiercią dla indywidualności. Kiedy jesteś „oficjalny” – jesteś tylko martwą, pustą maską. Musisz wykonywać określoną rolę, grać według określonych zasad, których od ciebie wymagają. Dziś większość gra według zasad. W ogóle Ukraińcy mają jakiś kolosalnie straszny syndrom: zazdrość i zhipertrofowany egoizm. To przyćmiewa najlepsze przedsięwzięcia. Nie umiemy szanować siebie nawzajem, słyszeć i rozumieć siebie nawzajem, szanując Innego, szanując dążenie innego do niezgadzania się z twoim zdaniem. Jeśli nie masz poczucia zazdrości, jeśli życzysz innemu naprawdę dobrze, to wydaje mi się, że w naszej kulturze od razu nakładają na ciebie piętno: albo jesteś Żydem, albo Moskalem. A powinniśmy nauczyć się po prostu szanować siebie nawzajem. Szanować siebie i innych w kulturze, w przestrzeni medialnej. Wtedy zostanie uformowana wspólna intelektualna przestrzeń zrozumienia i wsparcia. Kiedy kilka tygodni temu leciałem do Erywania na kolejne forum translatorskie i wydawnicze, w samolocie było wielu Ormian. Otóż ten naród to naród wzajemnego wsparcia. Ormianie mówią jednym językiem i myślą jak obywatele swojego państwa, a nie niewolnicy, nie wyraziciele cudzych interesów. Oczywiście nagroda im. O. Biłeckiego to jasny płomyk w moim obecnym życiu. Sytuacja na Ukrainie daje mało podstaw do optymizmu. To sytuacja sur-absurdu. Ale ta nagroda nakłada jeszcze większą odpowiedzialność, zmusza do pracy i pracy dalej, jak pisał I. Franko. — Wiele Pana artykułów to odpowiedź na współczesny socjokulturowy i polityczny absurd. Czy krytyk literacki powinien wchodzić w płaszczyznę polityki? — I tak, i nie. Wszystko zależy od warunków. Dziś nie pisać o problemach polityczno-historycznych, nie rozpatrywać literatury przez pryzmat „politycznego absurdyzmu” – to zdrada interesów narodowych. Choć w innych warunkach byłoby to absolutnie niewłaściwe, błędne, zaangażowane. Być może wielu się ze mną nie zgodzi, ale powtórzę słowa Małaniuka: „Kiedy naród wodza nie ma, wtedy wodzami są poeci”. U nas dzisiaj nie ma wodza. Wiktor Juszczenko nie stał się przywódcą Ukrainy, a przyczynił się do tego, że do władzy doszła PR. To największy SUR. Ale tragiczny, bo znów jesteśmy odrzuceni o dziesięciolecia wstecz. Chce mi się wierzyć, że w naszym kraju napisane słowo jest jeszcze komuś potrzebne, że da ono możliwość zmiany sytuacji na lepsze. Być może to romantyczne poglądy. Ale chcę jeszcze w swoich latach trochę pobyć romantykiem, niż cynikiem. Choć obecna sytuacja popycha człowieka do barbarzyństwa, do cynizmu, dwoistości (i troistości). Z człowiekiem dzieją się straszne metamorfozy. A wszystko dlatego, że człowiek nie czuje swojego związku z historią, z ziemią. Dlatego pragnie dostosować się do korzystniejszej sytuacji, zapominając, że wszyscy jesteśmy obywatelami swojego państwa, którzy muszą dbać nie tylko o siebie, ale i o naszą historię. Dziś jest wiele podstaw do protestów i niezgody. Obecna polityka państwowa to polityka kłamstwa. W obecnym rządzie jest bardzo mało ludzi, którzy realnie mogą coś zmienić na lepsze. Możliwe, że ten etap historyczny jest potrzebny: musimy przeżyć okresy upadku, aby się odrodzić. Ale u nas te okresy odrodzenia i śmierci są bardzo częste. A od tego może rozboleć głowa. Naród „bez głowy” to straszne zjawisko. Nigdy polityczny angaż nie powinien dominować u krytyka literackiego. Chyba że u publicysty. Krytyka procesu literackiego to krytyka systemów artystycznych, to analiza ewolucji fenomenów literackich, to wykrywanie składników współczesnej przestrzeni humanistycznej, która formuje się w książkach. Polityka może istnieć, ale jako coś drugorzędnego. Po prostu oto co jest ciekawe: epoka polityczna nakłada piętno na styl myślenia, na zachowanie, w tym także autorów, w tym także na interakcję czytelnika i Na początku listopada jury pod przewodnictwem akademika W. Donczyka wyłoniło laureata nagrody imienia Ołeksandra Biłeckiego za 2010 rok. Zwycięzcą został Dmytro Drozdowskyj, tłumacz, literaturoznawca, zastępca redaktora naczelnego czasopisma „Wseswit”, pracownik centrum prasowego Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, jeden z czołowych krytyków literackich naszego kraju, członek NSŻU (zgłoszony do nagrody przez redakcję czasopisma „Wseswit” oraz kulturologiczny tygodnik „Słowo Proświty”). Tego wyróżnienia Dmytro dostąpił za publikacje literaturoznawcze z 2010 roku. Proponujemy czytelnikom wywiad z Dmytrem Drozdowskym w kontekście zdobytej prestiżowej nagrody. Dmytro stał się najmłodszym laureatem nagrody im. O. Biłeckiego w całej historii jej istnienia. pisarza. Kiedy ta komunikacja staje się nienaturalna, sztuczna, cyniczna, egzaltowana, to musi znaleźć swój oddźwięk również w pracy krytyka. — Czy dla Pani krytyka to nauka, rodzaj akademickiego literaturoznawstwa, czy coś innego? — Krytyka jest dla mnie samym życiem procesu literackiego, takim, jakim ono jest. W naszej tradycji krytyka literacka nie jest częścią składową akademickiego literaturoznawstwa. Chociaż na tegorocznym światowym kongresie komparatystyki w Seulu mówiono właśnie o tym, że krytyka literacka powinna zyskać status akademicki. Krytyka to strategia rozwoju przestrzeni literatury. Musi być żywa, mobilna, operatywna, ale także jakościowa. Krytyka powinna łączyć dwa centra: pasję serca i intelektualną refleksję. Tradycyjne akademickie literaturoznawstwo to zawsze intelektualna refleksja, zobiektywizowana i zdystansowana od „Ja”. Nie lubię krytyków rozumu. Instancja rozumowa jest martwa bez instancji duszy. Jeśli w artykule nie ma przytom-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

TEATRALNE „JOLKI-PAŁKI”

REPLIKA krytyka jeszcze nie dorosła do obiektywnego, zdystansowanego postrzegania tekstów tej autorki poza kontekstem autorskiej subiektywności. My, krytycy, często jesteśmy zależni od statusu autora. To błędna droga. I „święte krowy” trzeba krytykować. Spokojnie, trzeźwo, rozważnie. Jestem przeciwny temu historycznemu kultowi, który istnieje wokół Oksany Zabużko. Bezsprzecznie, jest ona ciekawą autorką, szanuję ją jako zdumiewającą poetkę, ale jej styl prozatorski to monstrualne ekscesy, zorientowane na epatowanie, na kult okrucieństwa. Czasem narusza ona bardzo wiele zasad etycznych — i w życiu, i w twórczości. Dlatego jako autorytet moralny dla mnie nie istnieje. Ale jako poetka jest naprawdę bardzo silna. Niestety, mało o tym piszą. — A co z kultem Liny Kostenko? Pana czasami nazywają jednym z najpotężniejszych twórców tego „kultu”? — Lina Kostenko jeśli i stworzyła kult, to swoim życiem, swoją postawą obywatelską. W rzeczywistości ona nie potrzebuje kultów. I dość krytycznie odnoszę się do jej twórczości. Interesuje mnie klucz do jej nowego odczytania, pozbawionego zaślepienia. Spróbowałem w tym duchu napisać posłowie do wyboru utworów Liny Wasyliwny „Rzeka Heraklita”, które wkrótce ukaże się w wydawnictwie „Łybid”. Z drugiej strony, jeśli istnieją otwarte cyniczne tendencje do tworzenia antykultu Liny Kostenko, niepoparte prawdziwym, wnikliwym odczytaniem, to obowiązkiem krytyka jest zapewnienie równowagi, zrównoważenie szalek wagi. Mamy „plejady” tych, którzy pracują na szkalowanie twórczości Liny Kostenko, na opluwanie wysokiej poezji. Niestety, dołożyła się do tego i Oksana Zabużko, w szczególności w swojej ostatniej powieści „Muzeum porzuconych sekretów” — w tej naprawdę silnej epickiej powieści, której brakuje ideologicznego zaangażowania i nut cynizmu. Czyżbyśmy nigdy nie przezwyciężyli kultu nienawiści do siebie nawzajem w literaturze? Ale musimy krytykować się nawzajem rozsądnie, estetycznie, rozważnie, a nie trzymać siekierę za plecami, by ściąć głowę oponentowi. — Ale to właśnie Panu przypadło w udziale wyprowadzić Linę Kostenko na scenę podczas prezentacji „Beresteczka” w marcu tego roku. Wielu dostrzegło w tym znak: młode i starsze pokolenie połączyło się. Pan jest tą osobą, która jest zdolna połączyć różne historie, różne pokolenia. — To wyjście to całkowity zbieg okoliczności. Chyba że wszystkie zbiegi okoliczności są zaplanowane w niebiańskiej księdze bytu (śmieje się. — Red.). Jestem wdzięczny losowi i ludziom, którzy poznali mnie swego czasu z Liną Wasyliwną. Takich jak Lina Kostenko u nas więcej nie ma. To ostatni Mohikanie pod względem poziomu zrozumienia, ludzkiej czystości, wysokiej moralnej etyczności i estetyzmu. Naprawdę bardzo chciałbym być siłą zdolną łączyć, a nie dzielić. Swego czasu pisałem wiele ostrej krytyki na ukraiński postmodernistyczny UKRSZCZLIT. Dzisiaj trochę zrewidowałem swoje stanowisko: tak, trzeba znać te tendencje, krytycznie (rozważnie-krytycznie) się do nich odnosić. Ale najważniejsza praca nie polega na krytykanctwie, a na konstruktywie. Trzeba utwierdzać prawdziwą literaturę, której u nas tak mało. Trzeba robić wszystko, aby literatura ukraińska była reprezentowana za granicą. Literatura światowa nie wie o L. Kostenko, M. Winhranowskim, H. Tiutiunnyku, W. Stusie, M. Matios… Są tylko pojedyncze błyski translatorskie, ale właśnie od ukraińskiej krytyki zależy przedstawienie najlepszych osiągnięć swojej literatury na świecie. My zaś albo bezmyślnie PR-ujemy kultowe nazwiska, sprzyjamy bezmyślnemu bałwochwalstwu, albo piszemy w tak drobnym kalibrze, że nasze pisanie Europa i Ameryka po prostu nie zauważy. Nie mamy dyscypliny myślenia, nie mamy dyscypliny krytycznej. Europa to przestrzeń krytycznego rozumu, który wyrasta z potężnej tradycji i kultury odpowiedzialności etycznej. Trzeba pracować, nie dzieląc, a łącząc. — Co dzisiaj może wyprowadzić literaturę ukraińską na jakościowo inny poziom? — Rozwój literatury to naturalny proces, który ma swoje prawa. Kiedyś radzieccy mędrcy chcieli skierować literaturę w określone koryto. Cóż, i rzeki za czasów Związku odwracano w przeciwną stronę. Bardzo bym chciał, żeby u nas pojawiało się jak najwięcej powieści historycznych, być może takich, które dotyczyłyby tematów alternatywnej historii. „Sześciodniowie” Petra Kraluka pod tym względem jest dla mnie niezwykle ciekawą próbą ożywienia czasów Wasyla-Konstantyna Ostrogskiego. Historia znów musi stać się metanarracją. Ale to nie powinny być suche, ciężkie, przeciągnięte powieści w stylu Neczuja-Łewyckiego. Dzisiaj niezwykle potrzeba odwagi. W ogóle wydaje mi się, że literaturę na jakościowo inny poziom może wyprowadzić przede wszystkim awangarda, modernizm. Ale u nas awangarda to puste bluźnierstwo, literatura cynizmu i brutalności, kiedy nie ma normalnych, „ludzkich relacji” między tekstem a czytelnikiem. Jednak właśnie literatura awangardowa musi stać się motorem estetycznych przesunięć. Ale to awangarda, która głęboko zna swoją kulturę. Dmytro Doncow mógł krytykować literaturę rosyjską, znając ją dogłębnie (pozwolę sobie na obszerny cytat, który bardzo lubię u Doncowa): „Ogólnie typ panujący w literaturze rosyjskiej to typ bezwolnego człowieka, a ma on tam niewyczerpany zapas niuansów. »Rosyjscy klasycy — pisze nasz współczesny, rosyjski profesor Jaszczenko — w istocie rzeczy nie są klasykami, bo niezdolni są wychować silnych, energicznych, moralnie zdrowych ludzi. Co charakteryzuje bohaterów naszej literatury? Moralna słabość i pragnienie usprawiedliwienia tej słabości błędami samego życia… Marzenia o przyszłości i całkowita niezdolność do zrealizowania tych marzeń w teraźniejszości, niezdolność do akcji, do twórczej walki. Czacki Gribojedowa, który ucieka przed wstrętem do życia… Rudin i inni Hamletowie Turgieniewa, Obłomow i Rajski Gonczarowa — bezpłodni gaduły i nieroby, epileptycy Dostojewskiego, zwichnięte istoty Czechowa, »zbędni ludzie« — oto typy literatury rosyjskiej… To człowiek bez własnej woli, który bez przymusu z zewnątrz kroku nie zrobi. …jakoś tak urządzony jest rosyjski człowiek (pisał Gogol w »Martwych duszach« — D. D.), jakoś nie może bez popychacza… <…> …rosyjski człowiek — to jakiś stracony człowiek. <…> Chcesz wszystko zrobić — i nic nie możesz. Wszystko myślisz — od jutra zaczniesz nowe życie, od jutra przejdziesz na dietę, — nic z tego: wieczorem tego samego dnia tak się objesz, że tylko kłapiesz oczami i język się nie obraca, jak sowa siedzisz, patrząc na wszystkich…«. Możliwe, że Doncow wydaje się zbyt kategoryczny, ale jego poglądu w żadnym wypadku nie można nazwać nieargumentowanym. Oto co w moim rozumieniu jest awangardowe. To krok naprzód, to łamanie banału, to wyłamywanie się z tradycji prowincjonalności. Ale awangarda będzie ciekawa tylko wtedy, gdy wyrasta z tradycji, gdy polemizując z tradycją, stoi na jej fundamencie. Ihor Kosteckyj był bliski właśnie takiemu rozumieniu awangardy. W jego koncepcji Szekspir to pisarz typu awangardowego, bo szedł wbrew tradycji, nie bał się odwagi i wielkich kroków naprzód”. — Na ile kulturze światowej potrzebna jest kultura ukraińska? — Nie stawiałbym tak pytania. Europę na przykład interesuje wszystko, co jest oryginalne. To tylko Rosja pragnie podporządkować wszystko sobie, nie rozumiejąc, że współczesna strategia kultury rosyjskiej to droga śmierci. Europa obecnie sama przeżywa kryzys duchowości, ale w Europie funkcjonuje zarówno wysoka kultura, jak i masowa. U nas wszystko wypełnia kicz, wulgarność, intelektualna pustka. W tym roku w Boryspolu natrafiłem na zdumiewający billboard przy terminalu „B”: „Serdecznie witamy na Ukrainie. Ubikacje na każdy gust”. Oto to, czym Ukraina wita świat zewnętrzny. Utwory Andruchowycza w pewnym stopniu weszły w niemiecką, polską przestrzeń intelektualną. I to dobrze. Ważne, żebyśmy tutaj, na Ukrainie kontynentalnej, wypracowali przytomne widzenie współczesnego procesu literackiego. Szacunek do siebie pomoże obcokrajowcom lepiej nas postrzegać. Każdy utwór w zasadzie powinien otrzymywać liczne recenzje w periodykach: ważne, żeby materiały były argumentowane. I nie trzeba ani ganić, ani chwalić, a jedynie ukazać istotę zjawiska i umiejscowić je w kręgu określonych tendencji. U nas zawsze na książkę albo się rzucają, gotowi rozszarpać, albo wychwalają. Miary nie ma. Zraziła mnie tegoroczna reakcja na oświadczenia Jurija Andruchowycza. Wypowiedział się o tym, żeby Krym i Południe odeszły do Rosji. Wywołało to niemały rezonans i negatywny stosunek do pana Jurija. Ale wszystkie materiały, które się pojawiały, można było wyraźnie podzielić na „za” i „przeciw”. I w żadnym nie było spokojnej, rozważnej analizy sytuacji, w kontekście której pojawiła się ta fraza. W końcu i Andruchowycz może się mylić, dlaczego więc tę polemiczną wypowiedź wynosić na taki poziom, jakby wypowiedział ją Prezydent Ukrainy? Andruchowycz więcej czasu spędza w Niemczech, Austrii i Polsce niż na Krymie. Ale każdą krytyczną wypowiedź trzeba analizować, szukać racjonalnego ziarna, a nie bezmyślnie przyjmować lub odrzucać. Często kierujemy się chwilowymi emocjami i brakiem informacji, nieznajomością sytuacji. Nasz Krym władny Kijów już dawno „oddał” Rosji. I o tym trzeba było pisać dziesięć lat temu, a nie dzisiaj. — Pana zdaniem, krytyka literacka w Rosji jest potężniejsza od ukraińskiej? — W Rosji są swoje potężne wyspy intelektualne. Imponuje mi, jak współczesną rosyjską sytuację socjokulturową diagnozuje Wiktor Jerofiejew w programie „Apokryf”. U nas programu takiego poziomu nie ma. Ale w Rosji poziom duchowego barbarzyństwa jest jeszcze większy. Czego można oczekiwać od kraju, gdzie butelka mleka kosztuje drożej niż butelka wódki? Mnie osobiście wydaje się, że ukraińskiej krytyce i literaturoznawstwu warto byłoby wiele się nauczyć od hiszpańskich kolegów. My do tej pory czasem boimy się pojęć „naród”, „nacjonalizm”, „narodnictwo”. Literatura hiszpańska początku XX wieku wyrosła z „nacjonalizmu”. Ale te pojęcia stały się tam nowoczesne. Dzisiaj tematy tożsamości narodowej, nacjonalizmów są centralne w literaturze hiszpańskojęzycznej (także w literaturach latynoamerykańskich). — A kiedy na Ukrainie pojawi się swój laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury? — Kiedy Ukraina zacznie szanować siebie. Jeśli dla obecnego Instytutu Pamięci Narodowej głód 1933 roku nie był ludobójstwem, to o jakich Noblach można mówić? I to wtedy, gdy opublikowano materiały brytyjskiego dziennikarza Garetha Jonesa. Warto uczyć się od Gruzinów i Ormian szacunku do siebie i swojej historii. Ormianie na każdym kroku mówią o swoim ludobójstwie, im również bardzo trudno balansować w przestrzeni między Rosją a Turcją. Ale to godny kraj, który szanuje swój język i swoją historię. Nobel będzie wtedy, gdy Ukraina zacznie szanować siebie i pomagać przedstawiać na świecie najwyższej jakości produkcję literacką. U nas Lina Kostenko, Wałerij Szewczuk — nazwiska bezsprzecznie godne Nobla. Ależ to nie Le Clézio i nie Vargas Llosa. Nasze państwo nie robi tyle dla promowania twórczości tych autorów, ile Peru i Hiszpania zrobiły dla Llosy. Światowy sukces literatury zależy od poziomu szacunku narodu do siebie. Obecna władza — to nasi pracownicy, my doprowadziliśmy ich do władzy, aby pracowali dla dobra Ukrainy, dla naszego dobra jako narodu Ukrainy. A nie oni mają rzucać nam kość, aby psia nacja była spokojna i syta. Jeszcze lat dwadzieścia u nas nie będzie kardynalnych zmian. I przez ten czas możemy dogonić pod względem poziomu rozwoju literatury albo Polskę i Francję, albo Honduras i Jamajkę. Rozmawiała Hanna TREGUB Mykoła CYWIRKO Powiedzcie mi na miłość boską, w jaki sposób świergoczące dziewczęta z okołoteatralnych struktur zdobywają numer waszego telefonu komórkowego i od czasu do czasu dość natarczywie zapraszają was na elitarny spektakl z ceną biletów od 1300 hrywien? Tego dnia propozycji telefonicznych były aż dwie. Biorąc pod uwagę rachunek prawdopodobieństwa, fakt godny Księgi rekordów Guinnessa. Nie zdążyłem wyjaśnić świergotce z „Koloseum”, że nie jestem oligarchą, z którym, zdaje się, mnie pomyliła, gdy rozległ się drugi telefon. Tym razem swoją troskę o mnie i moje dzieci-wnuki okazywał nie kto inny, jak stołeczny departament kultury. A w każdym razie legitymacji służbowej przez telefon, zwłaszcza komórkowy, okazać się nie da. Dlatego trzeba było uwierzyć na słowo dziewoi, która terkotała bez przerwy. Ale właśnie to słowo… Poruszyło mnie nie to, że na choinkę noworoczną za jedyne 150 hrywien z udziałem „wiodących aktorów teatru imienia Iwana Franki” zapraszają… na początku listopada. Czyli z dwumiesięcznym wyprzedzeniem. To, rzekomo, dlatego, że bilety bardzo szybko się rozchodzą. Morderstwo, nie inaczej, o każdy bilecik! No, niech będzie. Wszystko to doprecyzowuję, pytam, dopytuję w języku ukraińskim, a po drugiej stronie wyimaginowanego przewodu łatwo i swobodnie odpowiadają mi językiem północno-wschodniego sąsiada. Jak to mówią, bez mrugnięcia okiem. Dawniej, za dawnych czasów, w takim przypadku przynajmniej przeprosiłaby panienka: nie chcę, powiada, kaleczyć cudownego języka ukraińskiego. A tutaj świergoli bez przerwy. Banał jak na dzisiejsze czasy, czyż nie? I każdy, kto w takiej sytuacji bywał, zgodzi się, że daleko nie zawsze podobny dialog osiąga granicę, kiedy, odrzuciwszy delikatność i takt, przerywasz natarczywe i niewzruszone świergotanie i pytasz: „A co, w departamencie kultury stolicy Ukrainy językiem ukraińskim już się nie posługują?”. Myślicie, że kultur-dziewczynka zmieszała się, zacięła, zamilkła skonsternowana?.. E tam! Nie na takich trafiliście. „No, dlaczegoż. Po prostu, rozumie pan, kiedy zwracam się po ukraińsku, to mnie zaczynają rugać. A w ogóle to ja z wykształcenia (uwaga, szanowni czytelnicy, u kogo słabe serce, proszę dalej nie czytać!) jestem filologiem ukraińskim”. A „w ogóle” moją bohaterkę, jak zrozumiałem, dawno już nikt nie „ruga”. Bo nie „zwraca się”. Zresztą i ja jej nie rugałem, a jedynie tak, zapytałem. Czasopisma, które mają reputację żółtych i specjalizują się w czystej czerni, praktykują rubrykę „Dożyliśmy się!”, której sens jest bardzo prosty: wszystko u nas źle, wszystko u nas nie tak. Nie przepadam ani za żółcią, ani za czarnuchą. Ale przecież dożyliśmy się — jak tu inaczej powiedzieć. I dziwić się już sił nie ma. Więc zakończę swoje „achy” i „ochy”. Ale oto co na koniec życzę wam, drodzy przyjaciele: żeby z takich „ukraińskich filologów” nie utworzyli się w przyszłości, niczym klony, tacy sami „ukraińscy nauczyciele”, „ukraińscy lekarze”, „ukraińscy piloci” i tak dalej. Bo na „choineczkę” można nie pójść — i kwita. Niech chodzą ci, co „rugają”. A jak uchronić siebie i swoich potomków od niesprawiedliwych, trujących ziaren-wiedzy, które, na przykład, będą siać w nasze głowy adepci rosyjsko-małoruskiej pseudohistorii? A czy nie przeraża was perspektywa położenia się pod skalpelem w rękach nieuka? Nie daj Boże!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

UKRAIŃSKA PROŚWIECIŃSKA

Jak już informowaliśmy naszych czytelników, Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka członkowie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki obchodzili poprzez różnorodne akcje w każdym centrum obwodowym oraz wielu centrach rejonowych, miasteczkach i wsiach. Podajemy tutaj informacje oraz zdjęcia, które napłynęły do redakcji. istniejącego reżimu, przeciwko fałszerstwom wyborczym, politycznemu złodziejstwu, niszczeniu duchowości narodu. Na plac przed budynkiem Iwano-Frankiwskiej Obwodowej Administracji Państwowej, rady obwodowej oraz obwodowej komisji wyborczej przy namiotach zebrały się setki członków „Swobody” i prośwician, trzymali oni hasła: „Nie dla fałszerstw wyborczych i politycznego złodziejstwa!”, „Obrońmy język ukraiński — obrońmy przyszłość Ukrainy!”, „Ukraina nie jest kolonią!”, „Hańba pro-władzowym chruniom!” i inne. Przywódcy „Swobody” Ołeh Tiahnybok, Ołeksandr Sycz, Wasyl Popowycz, przedstawiciele z Kołomyi, Kosowa przytaczali dziesiątki faktów fałszerstw woli wyborców. — Dzisiaj powinno być święto języka ukraińskiego, a my jesteśmy zmuszeni bronić swojego prawa wyboru i języka państwowego przed próbami reżimu, by go zniszczyć — podkreślił przewodniczący obwodowego zjednoczenia „Proświty” Stepan Wołkowecki. — Obecna władza ukradła narodowi wszystko — jego dobra materialne, socjalne, a teraz próbuje odebrać także wolność wyboru, zabić jego ducha. I w tym pomagają jej, jak ich nazywano w czasach przedradzieckich, pro-władzowe chrunie. Ich zdrada i pełzanie przed korytem, które prowadzi do oddania narodu, podkreślili przewodniczący zjednoczenia obwodowego „Proświty” Ostap Sawczuk, profesor Wiktor Kosiaczenko oraz inni mówcy. Na bazie gimnazjum nr 1 przeprowadzono okrągły stół na temat „Język — składnik duchowej aury narodu”. W posiedzeniu wzięli udział gimnazjaliści, nauczyciele szkół miasta, naukowcy, pisarze. Ciekawe były wystąpienia kandydata nauk historycznych, politologa Ihora Burkuta, wtargnięcia do OAP i spotkania z przedstawicielami władzy, aby przekazać im żądania, doszło do starcia protestujących z berkutowcami. Dwie osoby zostały ranne. W Bursztyńskim Kolegium Energetycznym Iwano-Frankiwskiego Narodowego Uniwersytetu Nafty i Gazu w pomieszczeniu auli odbyło się forum inteligencji miasta Bursztyn „Obrońmy język ukraiński i prawdziwą historię Ukrainy”. Na to wydarzenie zebrali się przedstawiciele inteligencji placówek oświatowych, kulturalnych, medycznych, duchowieństwa, weterani zmagań narodowowyzwoleńczych, studenci, pedagodzy oraz pracownicy kolegium energetycznego. Odwiedzili nas lwowski pisarz, nasz krajan z rejonu rohatyńskiego Roman Korytko, przewodniczący rejonowego KUN Wasyl Kruk, którzy podarowali kolegium energetycznemu książki z własnych bibliotek. W auli zorganizowano tematyczną wystawę książek. Uczestników zgromadzenia powitali dziekan UKGK Wasyl Zawiracz, kandydat nauk filozoficznych, docent, dyrektor kolegium energetycznego Ołeksandr Dżura. Przewodniczący rejonowego zjednoczenia „Proświty”, zasłużony pracownik kultury, dyrektor generalny profesorów CzNU im. Jurija Fedkowycza Bohdana Melnyczuka oraz Niny Hujwaniuk, redaktora gazety „Bukowynśke Wiczie” Wiry Kytajhorodśkiej. Prowadzący okrągły stół umiejętnie kierowali dyskusją na temat roli „Proświty” w warunkach nacisku politycznego na język ukraiński jako państwowy oraz reakcji towarzystwa na represje władzy. Uczestnicy okrągłego stołu opracowali rekomendacje dotyczące utrwalenia języka ukraińskiego we wszystkich sferach. Dziewięciu uczniów gimnazjum nr 1 zasiliło szeregi „Młodej Proświty”, wręczono im legitymacje. Przy wsparciu „Proświty” odbył się również festiwal bardowski pieśni heroicznej i współczesnej. Udział wzięli nie tylko czerniowieccy bardowie, ale także goście ze Lwowa i Kijowa. Honorowym gościem święta był Dmytro Stus, który przeczytał ulubione wiersze ojca — Wasyla Stusa. Własny korespondent „SP”. Władza nie chce słyszeć narodu. Biuro Prasowe NKZU. Na centralnym placu Czernihowa członkowie organizacji miejskiej „Młodej Proświty” przeprowadzili akcję w obronie państwowości języka ukraińskiego. Odbyła się ona w formie teatralnej, młodzież protestowała przeciwko próbom władzy wprowadzenia „drugiego języka urzędowego”, przeciwko rusyfikacji życia państwowego i społecznego, naszej przestrzeni medialnej.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

CZERNIOWCE

Czerniowiecki oddział Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przeprowadził szereg działań poświęconych problemowi ochrony języka ukraińskiego. Zebrali się przy pomniku kronikarzy Rusi-Ukrainy, gdzie odbył się wiec. Wśród uczestników byli przedstawiciele społeczności miasta, administracji miejskiej i obwodowej, naukowcy, inteligencja. Do nich zwrócono się z apelem, że interesy, które nie są zgodne z interesami narodowymi, muszą zostać potępione i odrzucone. Do polityki należy przywrócić uczciwość, moralność, patriotyzm. Mówca przytoczył przykład fałszerstw wyborczych w rejonie dolińskim, w jednym z okręgów którego kandydował. A jego nazwisko z jakiegoś powodu zostało wpisane na listę wyborczą zupełnie innego okręgu, gdzie na niego głosowano… A przedstawiciel Wszechukraińskiego Zjednoczenia „Batkiwszczyna” Wasyl Bojczuk wezwał do jedności w Komitecie Narodowym Obrony Ukrainy. W przyjętym przez protestujących apelu do Prezydenta, Rady Najwyższej, Centralnej Komisji Wyborczej i Prokuratora Generalnego postawiono żądanie uznania wyborów w obwodzie iwanofrankiwskim za nieważne i przeprowadzenia wyborów powtórnych. W sprawie ujawnionych faktów wszcząć postępowanie karne przeciwko przewodniczącemu Okręgowej Komisji Wyborczej, rozpatrzyć kwestię celowości pozostawania na stanowisku prokuratora obwodowego, naczelnika Zarządu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, przewodniczącego Iwanofrankiwskiego Okręgowego Sądu Administracyjnego… Przy próbie wejścia do pomieszczenia. Tekst i zdjęcia Petra ANTONENKI

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

ZAPOROŻE W OBRONIE JĘZYKA

9 listopada zaporoska „Proświta” zorganizowała wiec-pikietę przed budynkiem rady obwodowej, poświęcony Dniowi Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka. Wiec poparły także Ogólnoukraińskie Zjednoczenie „Swoboda”, Kongres Ukraińskich Nacjonalistów, Młodzieżowa Organizacja Społeczna „Niebo” oraz organizacje kozackie. Uczestnicy wiecu trzymali plakaty: „Językowi państwowemu — państwowa ochrona”, „Okupanci boją się języka narodu”, „Człowiek obojętny na język ojczysty to dzikus”, „Oni budują nowy kraj bez ciebie — bez Ukraińców”. W wydarzeniu wzięło udział około stu zaporożan. Na wiecu przyjęto rezolucję o konieczności państwowej ochrony języka ukraińskiego oraz aktywizacji sił patriotycznych Zaporoża w walce przeciwko naśladowcom imperialnych okupantów. Wiec-pikieta zakończył się wspólnym wykonaniem Hymnu Państwowego Ukrainy oraz pieśni „Ryknie i jęknie Dniepr szeroki” i „Czerwona kalina”. Oleg TKACZENKO, przewodniczący Zaporoskiego Zjednoczenia Obwodowego „Proświty”. IWANO-FRANKIWSK. Z okazji tego święta w obwodzie, oprócz emisji 15-minutowego biuletynu proświatowego „Dzwony Proświty” w radiu obwodowym oraz wydania tematycznego tygodnika obwodowego „Halicka Proświta”, w obwodowym Domu Ludowym „Proświta” odbyły się uroczystości świąteczne. Sklep proświatowy „Ukraińska Księgarnia” zorganizował wystawę tematyczną wydawnictw. Miejscowe wydawnictwo „Proświta” przygotowało do druku broszurę nauczyciela-proświatowca z Wierchowiny Mychajła Koczerhana „Tajemnicza Huculszczyzna”. Po zakończeniu uroczystości zorganizowano koncert z udziałem zespołów amatorskich i indywidualnych wykonawców obwodowego Domu Ludowego „Proświta”, komórki „Młodej Proświty” Akademii Halickiej oraz zwycięzców obwodowego konkursu pieśni patriotycznej. Dwie akcje w Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka — w obronie własnego wyboru i języka zlały się we wspólny protest przeciwko władzy i

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Obwód iwanofrankowski

dyrektor państwowego rezerwatu „Dawnyj Halicz” Ołeksandr Bereховski zwrócił uwagę na kwestie utrwalania i ochrony języka ukraińskiego, rozwoju kultury narodowej, odradzania pamięci historycznej oraz kształtowania u młodego pokolenia poczucia własnej i narodowej godności. Ołeksandr Bohdanowicz zaapelował do studentów placówki oświatowej o utworzenie pierwotnej komórki „Młoda Proświta” i na pamiątkę podarował książki o tematyce historycznej. W święcie wystąpili przewodniczący rejonowego bractwa OUN-UPA Mykoła Jaciw, przedstawiciel rejonu rohatyńskiego Jarosław Sydor, wykładowca historii kolegium energetycznego Taras Cholij i inni. Uroczystość zakończył jasny program koncertowy. Marian Hryner, kierownik wydziału informacyjno-wydawniczego Burszczyńskiego Kolegium Energetycznego IFNTUNG, kierownik kółka „Literackie krajoznawstwo” Czernihów

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

FALA

Iwanyszyna poparli inicjatywę atamana Ananiwskiej palanki kozackiej Ołeksandra Płotianskiego. Ta akcja jest nakierowana na zachowanie dla przyszłych pokoleń na wpół zapomnianego dziedzictwa historycznego kozackiej Ananiwszczyzny, na zjednoczenie ukraińskiego kozactwa. W dalszych planach ananiwskich kozaków jest zagospodarowanie i oczyszczenie źródeł, odnowienie młodzieżowego ruchu kozackiego w placówkach oświatowych rejonu ananiwskiego. Wołodymyr SIEDOW, m. Ananiw obwodu odeskiego. KIJÓW. W tym roku w Dniu ukraińskiego piśmiennictwa i języka odbył się XI Międzynarodowy konkurs znawców języka ukraińskiego na Lwowszczyźnie, małej ojczyźnie P. Jacyka oraz w Dniepropietrowsku. Nieobojętnym na formowanie. Miejska „Proświta” wspólnie z miejskim zarządem oświaty i nauki przeprowadziła okrągły stół: „Ten, kto czyta książkę, rozmawia z Bogiem”, wystawę książkową „Gdybyś wiedział, jak wiele waży słowo”. Na niej przedstawiono materiały o Nestorze Kronikarzu, książki o losie języka ukraińskiego; ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny „Słowo Proświty” z artykułami, które twierdzą, że projekt ustawy „O językach na Ukrainie”, przedstawiony w Radzie Najwyższej przez regionalistów, komunistów i litwynowców, nie jest niczym innym, jak prawem do degradacji i janczarstwa. Odwiedzającym Dom Ludowy zaproponowano obejrzenie unikalnego filmu wideo,

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

SWOJE TRZEBA ROBIĆ

Zoja DIDENKO, przewodnicząca zarządu Chmielnickiego Miejskiego Zrzeszenia „Proświty” W czasie, gdy nad językiem ukraińskim zawisł miecz Damoklesa, świadome stanowisko patriotyczne zajęła Chmielnicka Rada Miejska. Stała komisja deputowanych do spraw humanitarnych opracowała i zatwierdziła na 38. sesji Chmielnickiej Rady Miejskiej „Program rozwoju i popularyzacji języka ukraińskiego na lata 2010—2012”. Trafne propozycje do tego Programu wniosły zarząd edukacji, kultury, departament architektury i urbanistyki, deputowani rady miejskiej oraz zarząd „Proświty”. Wykonanie wielu działań Programu powierzono Towarzystwu „Proświta”, którego konsekwentna działalność na rzecz umocnienia języka państwowego jest dobrze i od dawna znana. W ramach tego Programu przedstawiciele oświaty i „Proświty” miasta Chmielnickiego zamierzają zapoczątkować nowy projekt „Ukrainolubstwo”. Zatem wskazówek nie czekamy, winnych nie szukamy, w pocie czoła pracujemy dla dobra ojczystego języka i państwa.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Ż ŻI ITTO OM MI IRR

świadomości ukraińskiej młodego pokolenia, utrwalania statusu języka ukraińskiego, popularyzacji ukraińskiej klasycznej i ludowej muzyki jest zespół Kijowskiej Dziecięcej Szkoły Sztuk Pięknych nr 8. Z inicjatywy dyrektora szkoły W. Fedczenka, zastępczyni dyrektora ds. wychowawczo-dydaktycznych O. Ławryk odbył się wieczór poświęcony Dniu ukraiń-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

MIKOŁAJÓW

Mikołajowska obwodowa organizacja Wszechukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda” w parku im. T. Szewczenki przeprowadziła akcję „Porozmawiaj ze mną po ukraińsku!”. Godzinę przed akcją na miejscu wydarzeń pojawił się autobus bojowników oddziału „Berkut” oraz 15 funkcjonariuszy milicji, którzy z dziwnych powodów albo interesowali się akcją, albo po prostu spacerowali po parku. Akcję rozpoczęto informacją o uciskach i represjach, jakie przez ostatnie stulecia przeżywał język ukraiński. Zastępczyni przewodniczącego mikołajowskiej „Swobody” Natalija Hrudyna wezwała do walki o język ukraiński i obrony konstytucyjnych oraz narodowych praw Ukraińców na południu i wschodzie Ukrainy. W wydarzeniu wzięli udział pisarze z Mikołajowszczyzny: Wira Marusczak, Ołeksij Jakowenko, Jurij Olijnikow. Uczniowie mikołajowskich szkół deklamowali własne wiersze i utwory ukraińskich klasyków. Członkowie partii wygłosili przemówienia i czytali wiersze o Ukrainie. Akcję zakończono składaniem kwiatów pod pomnikiem Wielkiego Kobzarza oraz odśpiewaniem Hymnu Państwowego. Biuro prasowe Wszechukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda” ANANIJIW OBWODU ODESKIEGO Kozacy Ananijiwskiej rejonowej pałanki Ukraińskiego Czarnomorskiego Wojska Kozackiego (ataman Ołeksandr Plotjanśkyj) oraz kozacy miejscowej organizacji Odeskiej Siczy (ataman Ołeksandr Horin) odnowili na 2 działkach w miejscowości Ananijiw i we wsi Kohaniwka w rejonie ananijiwskim 14 starożytnych mogił kozackich – kamiennych krzyży i nagrobków datowanych na lata 1848–1880. Z inicjatywy atamana Ananijiwskiej pałanki kozackiej Ukraińskiego Czarnomorskiego Wojska Kozackiego Ołeksandra Plotjanśkyjego kozackie kamienne krzyże i pomniki, pod którymi pochowani są kozacy, oczyszczono, wycięto krzaki, a niektóre z wykopanych krzyży odrestaurowano. Następnie kozacy ananijiwscy odprawili panichidę. Kurinni Ołeksandr Zubow, Serhij Prodan, Walentyn Prodan, chorążowy Mykoła Moldowanow, osauł Bors Draim, kozacy miejscowej organizacji Odeskiej Siczy ataman Ołeksandr Horin, rojowy Walerij Borodin, chorążowy Wołodymyr

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

TARAS SZEWCZENKO — AKADEMIK GRAWERKI

Nadia Naumowa Tetyana MOSIJCZUK, sekretarz odpowiedzialna Chmielnickiego Związku Miejskiego „Proświty” Pod takim tytułem właśnie w święto Pokrowy odbyła się prezentacja nowego (już 45.) wydania Chmielnickiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Udział w tym ważnym wydarzeniu wzięli goście z Kijowa: Nadia Naumowa, kierowniczka działu Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki oraz Mykoła Stratilat, ludowy artysta Ukrainy, autor tekstu i redaktor tego wydania. Zauważono oryginalność druku: duża teczka w kolorze niebieskim ze srebrnym tłoczeniem tekstu, imitacja starodawnego papieru, na którym wydrukowano akwaforty Tarasa Szewczenki, a także osobna książka – monografia Mykoły Stratilata ze szczegółowym opisem maniery grawerowania Tarasa Szewczenki i tematyki jego prac. Obecni na prezentacji podkreślili wagę ukazania się tego wydania dla uczczenia 150. rocznicy nadania Tarasowi Szewczence tytułu akademika grawerki. Z nowym wydaniem „Proświty” można zapoznać się w czytelni Domu Ludowego miasta Chmielnickiego.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

CHMIELECKI

W Żytomierzu członkowie Proświty zorganizowali pikietę pod obwodową administracją państwową. W akcji wzięło udział ponad 300 studentów i wykładowców Żytomierskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. Franki. Podczas wydarzenia rozdano 5 000 ulotek w obronie języka ukraińskiego. który chmielnickim członkom Proświty podarował Iwan Dracz, z nagraniem I Międzynarodowego Konkursu Znawców Języka Ukraińskiego, na którym występowali jeszcze Petro Jacyk i Pawło Zahrebelny. Pierwszymi uczestnikami wydarzeń zostali uczniowie klasy 11 szkoły ogólnokształcącej nr 31, klasy 5 gimnazjum nr 1 imienia Wołodymyra Krasickiego, klasy 8 szkoły ogólnokształcącej nr 25 imienia Iwana Ohijenki, wykładowcy, licealiści oraz uczniowie zawodowych szkół technicznych miasta. Tetiana MOSIJCZUK, sekretarz odpowiedzialny Chmielnickiego Związku Miejskiego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki piśmiennictwa i języka. Rada artystyczna szkoły, na czele z doświadczonymi wykładowcami, organizatorką i prowadzącą koncert T. Steszyną, twórczo podeszła do realizacji idei popularyzacji utworów ukraińskich kompozytorów. Koncert rozpoczął się występem wykładowców szkoły. Słuchaczy urzekła „Melodia” wybitnego współczesnego kompozytora Myrosława Skoryka. Zabrzmiały utwory fortepianowe: „Pastorał” W. Kosenki w wykonaniu Marii Jukało (wykładowca-metodyk L. Zołkina), „Preludium” L. Szukajło, które wykonał Jewhen Kołesnykow (wykładowca S. Bokij), pieśń „Oj miesiącu, miesiączeńku” W. Zaremby natchnienie wykonała absolwentka szkoły Iryna Atamaniuk (wykładowca T. Dymań). Obecnych zainteresował autorski utwór „Zaczarowany las” w przejmującym wykonaniu Marii Nużnoji (wykładowcy O. Zalewska i O. Czubko). Nikogo nie pozostawił obojętnym utalentowany występ zespołu folklorystycznego „Zorianoczka” oraz uczennicy śpiewu solowego Jany Ołeksenko z ukraińską pieśnią ludową „Oj rodzie nasz krasny” (wykładowca-metodyk S. Żekowa). Koncert uświetniło składanka na temat ukraińskich pieśni ludowych zespołu instrumentów perkusyjnych, występ skrzypków, zespołu choreograficznego „Krynyczeńka”, wiersze ukraińskich poetów i inne. Święto ukraińskiego piśmiennictwa i języka przebiegło z miłością i szacunkiem do ojczystego słowa, do źródeł ukraińskiej kultury muzycznej. Jest ono przykładem szacunku do jej korzeni i praktycznej realizacji w życiu koncepcji ukrainizacji edukacji muzycznej. Tetiana DYMAŃ, wykładowca Dziecięcej Szkoły Sztuk nr 8, członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, laureatka ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

CZYTANIE JAKO UKRAIŃSKI SPOSÓB ŻYCIA

Przez sześć dni — od 11 do 16 listopada — w centrum wystawowym „Sportywnyj” odbywał się XIII Kijowski Międzynarodowy Targ Książki „Medwin: Świat Książki-2010”. Od dawna stał się on zjawiskiem, bez którego nie sposób wyobrazić sobie życia kulturalnego Ukrainy. Oczywiście pod względem skali i znaczenia „Świat Książki” ustępuje tradycyjnemu Lwowskiemu Forum, jednak nie pod względem kreatywności i dobrej, jasnej energii, która od pierwszej minuty przenikała każdego uczestnika tego barwnego, pasjonującego wydarzenia. I choć jeden z jego inspiratorów, niezmienny dyrektor wydawnictwa „Zielony Pies” Witalij Kapranow, zastanawiał się nad magiczną cyfrą „XIII”, rozważając możliwość liczenia według kalendarza chińskiego, to jednak tegoroczny targ „Medwin: Świat Książki—2010” okazał się dowodem, że czytanie, mimo surowych realiów ukraińskiego bytu i jeszcze surowszych prognoz co do jego przyszłości, dla znacznej części Ukraińców wciąż pozostaje sposobem życia. Maria KUCZERENKO Trzeba oddać należne honory organizatorom wystawy, zwłaszcza kierownikowi projektu „Книжковий світ” Walerijowi Owsijenko: atmosfera tegorocznego jarmarku była wyjątkowo swobodna, ciepła, demokratyczna, bez żadnych stereotypów. Oczywiście poza otwarciem, tradycyjnym oficjalnym ceremoniałem, ale tu już nigdzie nie uciekniesz, musisz to przeżyć. Co więcej, uroczystość otwarcia odbywała się w ramach aż dwóch wydarzeń: obchodów 60-lecia Europejskiej konwencji praw człowieka oraz 15-lecia członkostwa Ukrainy w Radzie Europy. Oprócz pisarzy i wydawców, głównych bohaterów tej demokratycznej imprezy, obecni byli także przedstawiciele władz: członkowie stałej delegacji Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy, przedstawiciel Sekretarza Generalnego Rady Europy, dyplomaci i działacze polityczni różnych epok. Znamienne, że miejsce „tusowania” tak wysokiego zgromadzenia było aż nazbyt demokratyczne: zwyczajna Kawiarnia Literacka, tak zapchana, że nie było gdzie szpilki upuścić, pełna ludzi. Jednak podczas długiej promocji pierwszego prezydenta Ukrainy, który na jarmarku prezentował swoją książkę o wymownym tytule — „Jedna Ukraina, jeden naród”, publiczność, przypomniawszy sobie o zapasie swojego zdrowego humoru, szybciutko, jak żywe srebro, zaczęła przeciskać się do drzwi kawiarni. Nawet całkowicie słuszne przypomnienie Borysa Tarasiuka o tym, że „…jesteśmy Ukraińcami, a nasz kraj nazywa się Ukrainą”, jak również wezwanie do tego, „aby nasze państwo stało się potężnym liderem na europejskim kontynencie, w którym szanuje się prawa i wolności człowieka, panuje demokracja i praworządność”, najwyraźniej już nie miały wpływu emocjonalnego na „masę krytyczną”. Lecz to mniejsza sprawa… Wystawy, prezentacje książek, spotkania z pisarzami, dyskusje, spektakle teatralne, pokazy filmów, liczne warsztaty mistrzowskie na każdy gust, zabawne trawestacje, które towarzyszyły przez wszystkie sześć dni jarmarku książki, — to wszystko wciągało jak wir, aż do całkowitej utraty poczucia czasu. Wzdłuż całego placu „U Pegasa” przytwierdzono hasło — „Cała władza pisarzom!”; dziewczęta-komsomolki w czerwonych chustkach z megafonami wzywają na improwizowany wiec w obronie pisarzy; bułhakowski Szarikow z obandażowaną głową i swoją niezmienną balalajką — „Ech, hulaj, Rosjo!” — najwyraźniej czuje się panem sytuacji politycznej — to wszystko żywa ilustracja do książki Stanisława ...Calyka i Pylypa Seligeja „Tajemnice pisarskich szuflad” z serii „Nieznana Ukraina”, a może w pewnym stopniu także aluzja do ostatnich refleksji politycznych. Na tej samej scenie rozgrywały się też inne, nie mniej oryginalne sceny, takie jak prezentacja książki przez jej własnych bohaterów. „Strasznym” elementem targów książki nazwał Witalij Kapranow program „Książka i władza” na konferencji prasowej w centrum prasowym medioholdingu „Głavred”. I miał rację. Zastępca przewodniczącego partii „Silna Ukraina” Kostiantyn Bondarenko w żartobliwy i ironiczny sposób wyjaśnił obecnym całą „stremność” tego programu: „Politycy piszą książki w trzech przypadkach: pierwszy przypadek — jeśli odwiedza ich muza; drugi — jeśli chcą coś wspomnieć; trzeci — jeśli chcą pomyśleć o przyszłości. W pierwszym przypadku, czyli gdy politykom zaczyna towarzyszyć muza, oznacza to, że w polityce zostaną nie na długo, bo przypadkowo się tam znaleźli; w drugim — jeśli myślą o przeszłości, oznacza to, że nie mają już wiele do powiedzenia o przyszłości, więc piszą swego rodzaju „pomnik” sobie; w trzecim — politycy pozostają w polityce na poważnie i na długo”. Raczej nie dotyczyło to ostatniego przypadku polityków, którzy prezentowali własne książki na tej wystawie. Także znane przysłowie „tego, co napisane siekierą nie wyrąbiesz” tu nie działa, bo słowa dawno straciły wartość w realnej ukraińskiej polityce. Wymowny jest też fakt, że książkę Serhija Tihipki „Ukraina: grażdanskij proekt”, w której przedstawiono poglądy na silną władzę, wydano prawdopodobnie już zgodnie z duchem czasu, w „drugim języku państwowym”. Na tym książkowym jarmarku można było godzinami, aż do szumu w nogach, chodzić od stoiska do stoiska, podziwiając szaloną różnorodność produkcji wydawniczej — od pięknie wydanej ukraińskiej etnografii z kiściami kaliny... ...i fragmentami dawnych haftów, w jaskrawych, ekstrawaganckich superokładkach bestsellerów, aż po niezwykle piękne, ciężkie foliały ze złotym tłoczeniem na skórze. A ile ciekawych projektów w ciągu sześciu dni! Tak, projekt „Książka jak książka” przewidywał długą serię prezentacji i sesji autograficznych. Samego 13 listopada odbyło się 17 prezentacji i 30 sesji autograficznych. Zdarzało się, że pisarze prezentowali czytelnikom po kilka i więcej książek jednocześnie. Na przykład Maria Matios (wydawnictwo „Piramida”) czy Irena Rozdobudko (wydawnictwo „Folio”), Walerij Hużwa („Jarosławiw Wał”) albo Halina Tarasiuk („Ukraińska Gazeta Literacka”). Niektórzy pisarze, w tym Ołeksandr Irwanec, Andrij Kurkow albo Iwan Andrusiak, nie przywieźli nowych książek, lecz przyszli po prostu porozmawiać ze swoimi czytelnikami i kolegami oraz przeprowadzili sesję autograficzną. Jednym z najjaśniejszych punktów targów był wieczór ironicznej poezji, który zgromadził głównie młodzież (i dlaczego mówi się, że nasza młodzież nic nie czyta?). Chętnych, by posłuchać tego poetyckiego ekstrawagancji, było tyle, że większość musiała stać, a do tego ciągle podchodzili nowi słuchacze. A jak inaczej, skoro wieczór zgromadził tak legendarne postaci, jak Serhij Pantiuk, Jurko Pozajak, Artem Połeżaka, bracia Kapranowie, Pistonczyk… Jednak na spotkaniach znanych pisarzy starszego pokolenia z czytelnikami było niewielu ludzi. Iwanowi Draczowi w ogóle przyszło prezentować swój tomik poezji „Słońce moje” przed publicznością liczącą kilka osób. Trzeci dzień wystawy wypełnił się dziecięcymi głosami, bo był poświęcony dzieciom. O swoich najmłodszych czytelników troszczyły się czasopisma „Malatko” i „Piznajko”. Dzieciaki z ogromnym zapałem oddawały się twórczości na warsztatach, gdzie można było nauczyć się zrobić prezent dla mamy albo ulepić zabawkę z plasteliny, zapoznać się ze sztuką kaligrafii. A „Teatr dla wszystkich” — wspólny projekt Dziecięcego placu zabaw „Ślimak” i Kulturalno-Edukacyjnego Centrum „Majster-Klas” — pokazał dzieciom niemal filozoficzną „Bajkę o „Ja”” (reżyseria — Olga Hawryluk) o prawdziwej ludzkiej dobroci. A ile radości sprawiło dzieciom studio animacji „Czerwony pies”, tworząc razem z nimi maleńki film animowany! Wystawa-jarmark „Medwin: Świat książki-2010” wrzał przez wszystkie sześć dni, nie tracąc zainteresowania, a bracia Kapranowowie przez cały czas wydawali się wszechobecni. Ich zapas energii po prostu oszałamiał: dopiero rozdawali autografy przy stoisku, a oto już zorganizowali czytanie własnej sztuki, którą serdecznie rozbawili publiczność, a to — spójrz — jeden z nich, jeśli się nie mylę, Witalij Kapranow, już przy Literackiej Kawiarni w ramach programu „Książka i kuchnia” asystuje Olgi Sumskiej, autorce wspaniałego wydania własnych przepisów, zaprezentowanego na jarmarku. Nawiasem mówiąc, aktorka chętnie gotowała, by udowodnić, że wszystkie przepisy w książce pochodzą z własnego doświadczenia. „Spójrzcie, — mówiła, — wszystko prawdziwe, wszystkie patelnie z mojej własnej kuchni”. Lecz nie tylko ona częstowała swoimi potrawami — nie powstrzymała się od takiej gościnności także lwowska poetka, redaktor naczelna „Wydawnictwa Starego Lwa” Marjana Sawka — po prostu w obecności odwiedzających jarmark — również razem z jednym z braci Kapranowów — ugotowała aromatyczny barszcz z grzybami. A ponadto sekretami kulinarnej sztuki dzielili się znana z programu telewizyjnego „Kartata potata” Dasza Małachowa, najsilniejszy mężczyzna Ukrainy Wasyl Wirastiuk, z którym rozmowa była prawdziwą przyjemnością. Jarmark książki w całej swej pełni dowiódł: mimo najnowszych naukowo-informacyjnych osiągnięć miłość do książki nie gaśnie i być może nigdy nie zgaśnie — zawsze będzie potrzebna — jeśli nie w sensie informacyjnym, to estetycznym. Jednak organizatorzy „Świata Książki” nie mogli nie poświęcić uwagi także Internetowi, choć nie zamierzali przeciwstawiać mu książki jako takiej. Jednak powiedzcie, jak dowiedzieć się, czy ta lub inna książka zasługuje na waszą uwagę — przecież nie będziesz godzinami stać w księgarni, zapoznając się z fabułą, a tymczasem w domu, przy filiżance kawy, dlaczego nie przejrzeć tekstów na bezpłatnej stronie, choćby na stronie „Przyjaciel czytelnika”? A także – nawiązać kontakt z autorem, porozmawiać w swobodnej atmosferze z takimi samymi „molami książkowymi”, zostawiwszy wrażenie z przeczytanego. Nie jesteśmy konkurentami, lecz sprzymierzeńcami – przekonywał na konferencji prasowej Witalij Kapranow – a serwisy książkowe to doskonały sposób popularyzacji nowej produkcji wydawniczej. W ramach targów książki odbyły się także „Dni fantastyki w Kijowie”. Przeprowadzono wiele spotkań autorskich, m.in. z tak znanymi pisarzami, jak Andrij Walentynow i G. L. Oldi, Wołodymyr Arjeniew, Maria Halina, Andrzej Sapkowski, Serhij Diaczenko (nawiasem mówiąc, Serhij i Marina mieszkają obecnie w Moskwie – pracują tam nad filmem „Biała gwardia”). Zaprezentowano także twórczość stowarzyszenia literackiego „Kobzar”, przeprowadzono konkurs „Gwiezdna twierdza”, a wszyscy chętni mogli obejrzeć film fantasy „Okno na Paryż”. „Dni fantastyki w Kijowie” zakończyło się wręczeniem nagród licznym pisarzom oraz przedstawieniem anime w wykonaniu grupy Fighting Dreamers „Drżące płatki sakury”. Bardzo ciekawie prezentowała się program „Książka i kino”, bez którego nie można było wyobrazić sobie targów, ponieważ kino bez tekstu nie istnieje (chyba że – niestety – zapomniane kino poetyckie, które opierało się na obrazach i nie potrzebowało słów). Reżyser Mychajło Iłjenko przygotował dość pokaźny, zaplanowany na dwa dni wybór krótkometrażowych filmów z festiwalu „Otwarta noc”. Sporą publiczność zgromadziły spektakle wystawiane na scenie Literackiej Kawiarni: „Romeo i Jasmin” Ołeksandra Hawrysza oraz „Kryminalna klasyka” Teatru „Czarny kwadrat”, którym zakończył się trzeci dzień „Książkowego świata”. 14 listopada XIII Kijowskie Międzynarodowe Targi Książki „Medwin: Książkowy świat 2010” zakończyły pracę. Sądzę, że dla licznych miłośników książek była to prawdziwa uroczystość, która pozwoliła – odsuwając na drugi plan codzienne problemy związane z walką o przetrwanie – zanurzyć się, choć na krótko, w równoległym świecie książki. Organizatorzy tego projektu, w tym jego kierownik Walerij Owsijenko, bardzo udanie połączyli targi książki z kinem, teatrem i Internetem, czyniąc wszystko, co możliwe, aby czytanie stało się ukraińskim sposobem życia. A jak wiadomo, wykształconego człowieka manipulować nie jest łatwo.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

miasto cię wspomni, dziedzictwa nie omijając. Dla samego siebie czytywać — nudno. Cóż za kłopot — składać dzienny rachunek i wsłuchiwać się w upadek? Przecież gołębi strych wyzwania nutą “nie”, głosu nie skłoniwszy i nie poddawszy się ładowi. Z poezji francuskiej Yves Bonnefoy (ur. 1923). Urodził się w Tours. Studiował matematykę wyższą na uniwersytetach w Poitiers i Paryżu, a potem (od 1943 r.) całkowicie poświęcił się twórczości poetyckiej, badaniu historii sztuki i przekładowi literackiemu (z W. Szekspira, W. B. Yeatsa, J. Keatsa). Poezja naznaczona także wpływami Ch. Baudelaire’a, A. Rimbauda, S. Mallarmégo, G. de Nervala. W latach 1943—1947 należał do grupy surrealistów pod wodzą A. Bretona i C. Dotremonta, lecz z czasem odszedł od nich, odrzuciwszy abstrakcję poezji konceptualnej i pozycjonując się jako “poeta miejsca i obecności”, bezpośredniego kontaktu z rzeczywistością światowego początku, który odsłania się w sakralnym słowie. Poetycka technika mitotwórstwa pierwotnej rzeczywistości bliska jest twórczości Ph. Jaccotteta i A. du Boucheta. W latach 1981—1993 kierował katedrą Studiów Porównawczych nad Funkcją Poetycką w Collège de France. Laureat nagrody Akademii Francuskiej (1981), Nagrody Goncourtów (1987), nagród im. G. Leopardiego (2000), F. Kafki (2007) i innych. Słowo wieczorne W kraju październikowym każdy owoc Pęka w trawach, a każde ptaszę Przechodzi w pisk nie-istniejący, kamienny, w górę Do garbatego zbocza, co żwawo zbiega do nas. Słowo wieczorne moje, Za jesiennymi gronami zimno ci, Lecz duszą wino płonie, odnajduję Tylko w twojej pierwotnej mowie prawdziwe ciepło. I niech statek pojesienny, promienny I przybije. Rozpalmy naraz w jedno Mojemu wędrowcowi jar-głębi Zmierzchową jasność ze słowa jasnością. — Z każdego ciała żywego mgła opadnie I w śmierci dla ciebie, moja purpuro-lampo. Potrzeba nadziei I — świat. Czyżby i lampa u kresu Tak po potrzebie nadziei, i spoczęła Ręka na lustrze, mglistym żarem Tego czekającego, co umrzeć nie zdołał? Ale jednak naprawdę niegasnąca Płonęła za niego, niech i niebiosa. Tobie — przy zmarzniętej szybie dusz mewich krzyk, Snu widzący poranków, innej rzeki łódeczko. Z poezji szwajcarskiej Anne Perrier (ur. 1922). Urodziła się w Lozannie. Studiowała filologię, a z czasem w pełni poświęciła się literaturze. Autorka licznych tomików poezji, wśród których — “Mała łąka” (1960), “Czas umarł” (1967), “Droga koczownika” (1986), a także wydań wierszy wybranych (1982, 1988). Za tomik “Zagubione listy” (1971) uhonorowana nagrodą Ramberta. Uhonorowana nagrodą Królewskiej Akademii Języka i Literatury Francuskiej (Belgia). W poetyce wyczuwalny jest wpływ Emily Dickinson i haiku, wykorzystywane są głównie litoty, co sprzyja aforystyczności i tworzy efekt polifonii. Jednocześnie połączenie założeń estetycznych egzystencjalizmu z hermetyzmem w traktowaniu jedności świata, istoty i słowa stawia poetkę w rzędzie największych współczesnych pisarzy francuskojęzycznych. * Jedna troska Wiedzieć dni rozkwitną Liliami w czasie Miłości w sercu ludzkim I dalej rozkwitać Sadami z róż I na drogach u podróżnego Piękno jak i dawniej pachnieć będzie A u mnie pod owymi kwiatami Ziemią oczy zaprószone * Chwila na samym czubku czasów Pośród karminowego kwiatu śpiew Serduszko lekko odkołata Oto cała prostota Przekłady z francuskiego, polskiego i rosyjskiego Dmytra CZYSTIAKA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

«MARZYCIELE PORANKÓW, ŁÓDKA INNEJ RZEKI…»: PRZEKŁADY ZE WSCHODU I ZACHODU

Dmytro Czystiak urodził się w Kijowie 22 sierpnia 1987 roku. Ukończył wydział zachodni Instytutu Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki. Doktorant katedry filologii francuskiej tej samej uczelni. Autor utworów poetyckich, prozatorskich, badań literaturoznawczych i językoznawczych, artykułów krytycznoliterackich, tłumacz literatury belgijskiej, kanadyjskiej, marokańskiej, polskiej, francuskiej i szwajcarskiej. Autor książki poezji i przekładów „Pierwsze roztopy” (Kijów: WPC „Uniwersytet Kijowski”, 2006; Ogólnoukraińskie nagrody „Rukomesło” oraz „Twórczość młodych — skarb narodu”), przekładu, przedmowy i komentarzy do „Sztuk” M. Maeterlincka (Kijów: „Pulsary”, 2007; Nagroda Narodowej Akademii Nauk Ukrainy dla młodych naukowców) oraz powieści „Ludzka kwestia” F. Emmanuela (Kijów: „Pulsary”, 2009). Przygotowuje do druku tomik poezji „Sad nadsadny” (rękopis wyróżniony Międzynarodową ukraińsko-niemiecką nagrodą im. O. Honczara oraz Dyplomem konkursu „Hranosłow-2008”, stypendium Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, III nagrodą Ogólnoukraińskiego festiwalu „Po prostu tak”). Nowela „Bezdzietna” wyróżniona przez miasto Kraainem (Belgia, 2009). Zwycięzca Międzynarodowego konkursu frankofońskich nowelistów (Dijon, 2008). Za poszczególne wybory przekładów uhonorowany nagrodami E. Nelligana (2006), H. de Saint-Denys Garneau (2008) oraz A. Grandbois (2009). Publikował w wydawnictwach belgijskich, rosyjskich, rumuńskich, francuskich, szwajcarskich, w szczególności w czasopismach „Wseswit”, „Kyjiw”, „Ukraińskiej gazecie literackiej”, „Słowie Proświty”, almanachu „LitAkcent” i in. Członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz Stowarzyszenia Tłumaczy krajów WNP i Bałtyckich. Z poezji belgijskiej Philippe Lekeuche (ur. 1954). Współczesny poeta francuskojęzyczny. Wykładowca psychopatologii na uniwersytecie w Louvain-la-Neuve. Autor szeregu tomików poetyckich, wśród których „Jeśli żyję” (1988), uhonorowany nagrodą Emila Polaka Królewskiej Akademii Języka i Literatury Francuskiej. Poetyckie słowo Philippe’a Lekeuche’a apeluje do poszukiwania transcendentnego początku dzięki przekroczeniu świata istniejącego poprzez poezję, miłość i medytacyjne zjednoczenie z nadświadomością. *** Anioł który udzielił mi komunii słowem zjawił się I nawet nie anioł nie mąż nie stworzenie a długie we śnie tchnienie zaślepienia widzialnym „Mów!” — krzyknął milczy „Mów!” Znowu cisza Zastygło wszystko w bezgłosie i ja ze wszystkim Więc wziął jagnię on i uderzył uderzył nim w gardło mi uderzył „Mów” — krzyczę uderzył ja zerwałem się na nogi uderzył I stałem się milczeniem I stałem się bramą Boga Z poezji ormiańskiej Karine Chałatowa (ur. 1953). Ormiańska poetka, tłumaczka, dziennikarka. Wykształcenie zdobyła na Moskiewskim Uniwersytecie Państwowym im. M. W. Łomonosowa. Tłumaczka ormiańskiej prozy dokumentalnej i artystycznej na język rosyjski. Autorka licznych publikacji poświęconych kulturze i literaturze ormiańskiej, w szczególności mało zbadanym aspektom czasów stalinowskiej niedoli. Zbiór „brudnopisów” i „czystopisów” „Granatowe kabare” (2009) chwyta życie w chwilach, gdy w emocjonalnych obrazkach prześwituje jego niepoznana istota. Przeczucia Marzenia niegdyś wyprzedzały dni, uczucia, wydarzenia. Z niedopisanego wiersza Iść do świątyni za namową ducha i pamięci, Zbliżać się do świątyni skradając się, cicho i manowcami, Lodową ścieżką liczyć kroki Nieodtajałą, między wzorami mroźnymi, Czepiać się gałęzi, a w szronie pąki, Dostać się do świątyni wreszcie, rękę wyciągnąć Obłędnymi oczami namacać klamkę na drzwiach, I nastąpić po omacku na płomień świecy przy progu. Z poezji kanadyjskiej Alain Grandbois (1900–1975). Urodził się we wsi Saint-Casimir (Quebec). W latach 1924–1939 mieszkał w Paryżu, gdzie zaprzyjaźnił się z francuskimi surrealistami, od 1939 roku żył w Quebecu, gdzie pracował jako dziennikarz w radiu, redagował czasopisma literackie „Francuska Ameryka”, „Związek”, „Wolność”, „Nowy kanadyjski czasopismo”. Laureat licznych nagród, wśród których nagroda imienia Athanase-Davida (1941, 1947, 1969). Otrzymał medal Akademii Francusko-Kanadyjskiej za dorobek pisarski (1968). Dla literatury Quebecu poezja Alaina Grandbois oznaczyła przejście od klasycznej tradycji do surrealistycznej metajęzyka z wiodącym motywem poszukiwania nieodnalezionego ideału życiowego. W sukni tej… W sukni tej na głazie jesteś jak skrzydełko białe Z garści kropla toczy się jak jeszcze świeża rana A ty śmiejesz się wniebogłosy jak samotne dziecko Delikatne bose nóżki a pod nimi trud głazu I ręce wokół ciebie rozlotem błyskawic I to kolan kółeczko wysepką mojego dzieciństwa Jeszcze piersi młode nieme wznoszą śpiewy Dla marnej pociechy I wygięcia cielesne wszystkie prowadzą do drżenia tajemnicy I czystości nieznanego co krew jego wartuje O ty stajesz się już podobna do utraty marzeń O ty stajesz się podobna do martwej narzeczonej O ty martwa chwilo w wiecznym nurcie Pozwól mi tylko oczy przytulić Pozwól mi tylko nałożyć ręce Na jasność powieki Pozwól cię wiecznie nie widzieć Nie widzieć jak w gęstwinie cienistej Powoli rozewrze i rozłupie Ciężką bramę zapomnienia Z poezji Górskiego Karabachu Grant Aleksanian (ur. 1961). Urodził się w mieście Arcach, wyższe wykształcenie techniczne zdobył w Erywaniu. Autor dziesięciu tomików poezji, które były drukowane w językach rosyjskim, angielskim, niemieckim i innych. Redaktor naczelny czasopisma literacko-artystycznego „Gegharm”. Laureat nagrody im. D. Warużana. *** Na palcach skrada się noc z nożami, głęboko wbitymi w plecy, — Jakaż ona ostrożna, noc na odejściu, ile mdłości jaśnieje w jej ciemnym rdzeniu! Nocy moja wygasająca, żadnego noża nie wyjmę z pleców twoich, a tylko zamknę ciemne powieki tobie, kiedy rozpostrzesz się bez tchu na przestrzeniach, które z miłości pielęgnowałem. *** Przebiega niebem pierworodny-dzwonnik. W szklanych domach przyjmują komunię ladacznice i prorocy. Fiołkowy krzew pije szumiące morze pamięci. Ten, kto wpatruje się w gwiazdę, chowa pod ziemią słońce. Wykwintne przeciwieństwa z miłości ubierają się w zachwyt, wszakże… Przebiega niebem pierworodny-dzwonnik. Z poezji polskiej Stanisław Ryszard Dobrowolski (1907–1985). Polski poeta, prozaik, tłumacz, działacz społeczny. Po studiach polonistyki i prawa na Uniwersytecie Warszawskim (1929), założył grupę literacką „Kwadryga”. Podczas niemieckiej okupacji brał udział w oddziałach partyzanckich. Po wojnie — sekretarz generalny Związku Literatów Polskich (1945–1946), kierownik wydziału Ministerstwa Kultury i Sztuki, wieloletni prezes Stowarzyszenia Autorów ZAiKS. Twórczość przedwojenna naznaczona tendencją romantyczną („Pożegnanie z Termopilami”, 1929), a także szkicami symbolistycznymi („Wróżby”, 1934), podczas wojny pisze szereg pieśni patriotycznych i ballad, a potem zwraca się głównie ku liryce intymnej z dominantą ludową („Dom i inne wiersze”, 1964; „Doświadczenie”, 1974). Dawny motyw Przeleciały, przeleciały łabędzie białe ponad trzciną, nad stawem. Tu nas, miła, niebawem — tu nas, miła, niebawem nie stanie, nas nie stanie. Przeleciały łabędzie białe — dwa księżyce, ptaki krwawe, ponad nami i pod nami. Grały-rżały gdzieś konie — lotnicy lekkoskrzydli czerwoni — na roli przy bramie. Ach, gdybyśmy za nimi polecieli, i ścisnęli rzewnym ostrogi, zachłysnęli się od lotu-drogi… Przeleciały, przeleciały łabędzie białe, przeleciały łabędzie białe. Z poezji uzbeckiej Wadym Muratchanow (ur. 1974) — uzbecki rosyjskojęzyczny poeta, prozaik, eseista, tłumacz. Ukończył wydział filologii obcej Uniwersytetu Taszkenckiego. Kieruje działem poezji czasopisma „Nowaja Junost”, jest sekretarzem odpowiedzialnym czasopisma „Interpoezija”. Autor tomików poetyckich „Do zmierzchu” (2002), „Nieposłuszna muzyka” (2004), „Portrety” (2005), „Rozgałęzia się lato” (2007). Od 2006 roku mieszka w obwodzie moskiewskim. Poezja Wadyma Muratchanowa żywi się kosmosem dziecięcej wyobraźni w jej projekcji na świat dorosłych i bierze czystą nutę pierwotnego poetyckiego kontaktu z bytem. *** O tym, że latarka kieszonkowa nie naprawia się wiek, i o kisielu, nie dojedzonym w nieprzybyłym jutrze, o tym, że zielony żołnierzyk nie odnajdzie się w trawie — trzeba przecież ostrzegać, nie można tak po prostu, nagle. Nie spiesz się, nie bój się — widziadłem oczy zamknij — pył podwórkowej sjesty w każdej chwili jest jednak nieunikniony. Gdy tylko ostatnia szczelina położy się na murze spod ręki,

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

się ze znanymi trenerami, otrzymywać stypendium 2000 funtów miesięcznie i występować za Anglię na światowych mistrzostwach. Wtedy jeszcze 10-letnia dziewczynka odpowiedziała: „Jakże ja będę grać za Anglię?! Ja jestem Ukrainką”. Mistrzyni codziennie rano robi gimnastykę i biega. To jej pomaga podtrzymywać ducha sportowego. Bardzo lubi rysować i pisać. Niedawno ukończyła powieść przygodową „Niania” (tak Julię nazywa jej młodsza siostrzyczka), w której wydarzenia rozgrywają się w fantastycznej krainie, położonej pod ziemią. Uczy 3-letnią siostrzyczkę Ołenkę grać w szachy. Na pytanie, czy Julia chce być sławna, odpowiada: „Chciałabym, żeby wiedzieli, że jest taka dziewczynka Julia Osmak, która gra w szachy. Ale żeby to nie przeszkadzało w kontaktach z przyjaciółmi”. W przyszłym roku Światowe Mistrzostwa w Szachach odbędą się w Rio de Janeiro, a przed nimi — mistrzostwa Europy w Dubaju. Czy Julia pojedzie reprezentować Ukrainę, czy nie, zależy od tego, czy uda się znaleźć na to środki. Mamy nadzieję, że znajdą się sponsorzy, którzy zatroszczą się o sfinansowanie tych wyjazdów, a młoda szachistka, nie przejmując się problemami finansowymi, będzie mogła spokojnie przygotować się do zawodów.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

CZARNI ZACZYNAJĄ I WYGRYWAJĄ

Anastazja KOKHAN Wśród dziewcząt w swojej kategorii wiekowej — 12 lat — stała się najlepsza na świecie! Na innych mistrzostwach świata w szachach w Gruzji w 2006 roku Julia była druga. A pierwsze i trzecie miejsca zajęły Hinduski, których na takie zawody przyjeżdża najwięcej — z własnymi trenerami i psychologami, którzy wspierają je i przygotowują do każdej gry. W tym roku, na przykład, ich psychologiem był jogin. Julia ze wszystkim poradziła sobie sama, a wsparcie moralne otrzymała od kochającej mamy, która przyjechała razem z nią. Nawiasem mówiąc, ani państwo, ani federacja szachowa nie opłaciły drogi i pobytu w Grecji, dlatego trenera z Julią nie było, nie mówiąc już o psychologu. Na wyjazd rodzina wydała ponad 1500 euro — duża suma dla przeciętnej rodziny, jednak w formacie państwowym, a tym bardziej międzynarodowym (przecież Julia podnosi prestiż Ukrainy na świecie), to w ogóle nie są pieniądze. Unikalna dziewczynka wywalczyła tytuł własnymi siłami. Jak sobie poradziła? „Przed każdą grą siadałam do komputera, znajdowałam tam swoje rywalki, studiowałam ich poprzednie partie, a potem razem z mamą wybierałam, jaki debiut z nimi grać” — mówi Julia. Mama Olga była mistrzynią w warcabach, dlatego na pytanie „jak mama pomagała wybrać, jaki debiut grać?” Julia mówi — intuicyjnie. Teraz otrzyma tytuł mistrza FIDE (Światowa Federacja Szachowa), ponieważ zdobyła niezbędny ranking i zwyciężyła w partiach przeciwko rywalkom z wyższymi tytułami. Tytułu mistrza sportu w szachach na Ukrainie jeszcze nie otrzymała, ponieważ tę procedurę u nas zawsze „przeciągają”. Przez cały turniej Julia miała tylko dwa remisy, gdzie zaczynała z wygranymi pozycjami, a potem przepuszczała niektóre momenty. W przedostatniej grze Hinduska Ivana Maria Furtado poczuła, że zaczyna przegrywać i zaproponowała Julii remis, ale szybko zmieniła zdanie, a zdezorientowana Julia popełniła błąd i przegrała partię — jej pierwsza i jedyna przegrana w turnieju. W ostatniej zwycięskiej partii Julia dosłownie „zmiażdżyła” Rosjankę Aleksandrę Goryachkinę, obalając powiedzenie „białe zaczynają i wygrywają”. Grając czarnymi debiut „obrona słowiańska”, od pierwszych ruchów, wiedząc, że musi wygrać, Julia zmusiła rywalkę do popełnienia błędu i bezlitośnie „rozgromiła” Goryachkinę. „Miałam dobrą partię z Chinką. I z Wietnamką wyszła piękna wygrana” — ocenia swoje gry szachistka. Na ceremonii wręczenia nagród Julia podniosła ukraińską flagę. Poradziwszy sobie z emocjami, dziewczynka cieszyła się zwycięstwem: jest mistrzynią świata. W dzieciństwie pierwszym rywalem i trenerem był jej dziadek Wołodymyr Mychajłowycz. Kiedy zaczęła wygrywać (w wieku pięciu lat), oddano ją do profesjonalnego trenera. Ukochanego trenera Leonida Leonidowycza Borodina Julia niezwykle szanuje. Kiedyś na turnieju szachowym w Londynie zauważyli ją tamtejsi trenerzy. Zaproponowali Julii, żeby zamieszkała w Anglii, żeby zajęła się...

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

PIEŚNI, Z KTÓRYCH OŻYWA NASZE

Leonid Bezuhłyj, Wierchniodniprowsk Zdjęcie autora Trzydzieści lat temu młody nauczyciel Wierchniodniprowskiej szkoły muzycznej Wołodymyr Pryszczepa zebrał w zespole amatorskim utalentowanych robotników, urzędników i miejską inteligencję. Zespół jego uczestnicy sami nazwali „Dibrowa”. Wierchniodniprowcy śpiewali przede wszystkim ukraińskie pieśni ludowe. Śpiewali jednak tak, że dość szybko zaczęto ich zapraszać nie tylko na przeglądy twórczości amatorskiej, ale i na najrozmaitsze uroczystości świąteczne: do Dniepropetrowska, do sąsiednich miast, do stolicy. Otrzymawszy zaproszenie, zespół twórczy obchodził w Sewastopolu 510-lecie ukraińskiego kozactwa, w gościach u marynarzy Wojskowo-Morskich Sił Ukrainy. Na koncert przyszły setki miejscowych mieszkańców, przeważnie część ludności miasta mówiąca po rosyjsku. Kiedy zaśpiewano „Za łąką zielonką wdowa brała len drobniutki”, pieśń podchwycili chłopcy z zespołu Wojskowo-Morskich Sił Ukrainy. Razem zaśpiewali tak, że zdawało się, iż cały Sewastopol utonął w łzach… Pieśń dokonała tego, czego nie zdołały zrobić dziesiątki polityków i ideologów. W ubiegłym roku przy miejskiej organizacji Towarzystwa „Proświta” weterani zespołu utworzyli grupę „Homin”. Przyszli tu ludzie różnych zawodów. Powiedzmy, Olha Akymenko pracowała jako pielęgniarka w miejscowym sanatorium „Sławutycz”, Iwan Bilan — w dziedzinie kulturalno-oświatowej, Wiktor Haluszka — jako gazowo-elektrospawacz w miejscowym przedsiębiorstwie, a od Tetiany Marczenko przez wiele lat zależała przytulność w stołówce tegoż sanatorium. Nic dziwnego, że tylko w sanatorium „Sławutycz” w ciągu niespełna dwóch lat grupa „Homin” dała 20 koncertów. Obok ludowych pieśni „Czyj to koń stoi”, „Dobry wieczór, dziewczyno”, „Kwitnie tarnina” …pieśni o ojczystym kraju, zwłaszcza na słowa i muzykę miejscowej lekarki-kardiolog Walentyny Krotowej, brzmią jeszcze dziesiątkami innych głosów. Dźwięki ostatniej pieśni programu koncertowego jeszcze nie zdążyły ucichnąć, a obecni już pytają: „Kiedy znowu przyjedziecie?” Oni, oczywiście, przyjadą ponownie. Przyjadą, by swoim cudownym rodzimym śpiewem pomóc ludziom choć na chwilę stanąć ponad częścią swoich problemów, uwierzyć w siebie i z nadzieją spojrzeć na życie! Na zdjęciu (od lewej do prawej): siedzą — Olga Akimenko, kierownik zespołu „Homin” Wołodymyr Pryszczepa, Halina Szewczenko; stoją — Walentyna Sabardak, Iwan Bilan, Tetiana Marczenko oraz Wiktor Haluszka.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Na swojej ziemi

W numerze 42 z 2010 r. „Słowo Proświty” pisało o miniaturowym rezerwacie we wsi Babyne na Chersońszczyźnie. Ta informacja nas zainteresowała, dlatego postanowiliśmy porozmawiać z inicjatorem utworzenia rezerwatu, członkiem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (NSPU), laureatem nagrody im. Iwana Franki K. I. SUSZKIEM. — Kostiantynie Iwanowiczu, jaki jest cel utworzenia zabytkowego zakątka, skoro wiadomo, że na terenie wsi około 4000 lat temu istniała unikalna osada? — To tylko jedna z wielu przyczyn. Przede wszystkim pragnąłem oczyścić i uporządkować teren, zawalony śmieciami, zarośnięty dereniem i akacją. Bolało patrzeć, jak kwitnąca wieś zamienia się w gigantyczne wysypisko, więc dwuhektarowa zadbana działka jest czymś w rodzaju przyczółka do ogólnego uporządkowania naszej ziemi. Bo nie tylko moja rodzinna wieś, tysiące wsi są zawalone śmieciami, więc oczyszczanie naszych dusz trzeba zacząć od oczyszczenia rodzimej ziemi. — Czy władze poszły Panu na rękę? — Tak, jeszcze trzy lata temu rada wiejska przydzieliła dwuhektarową działkę na urządzenie zabytkowego zakątka, a zeszłego lata do Babiny przyjechało kierownictwo rejonu i obiecało wsparcie. Odwiedzili nas także kierownik działu epoki eneolitu i brązu Instytutu Archeologii NAN Ukrainy, doktor nauk historycznych, profesor W. Otroszczenko oraz doktor nauk historycznych Ju. Lytwynenko, który, nawiasem mówiąc, obronił pracę doktorską na materiałach kultury „Babina-3”. Obydwaj z aprobatą odnieśli się do naszego miniarchiwum, a podczas badań rozpoznawczych na brzegu zbiornika znaleźli jeszcze kamienną stelę z wczesnej epoki brązu i wspaniały żelazny topór, prawdopodobnie z XVIII wieku. — A czy rozbudowa rezerwatu nie jest zakończona? — Nie. Trzeba jeszcze usunąć pozostałości akacjowego podrostu, dodać ziemi do kurhanów, aby wyraźniej je ukształtować, przywieźć znalezione kamienne wytwory o wadze centnara i więcej. Oczywiście samotnymi siłami z taką pracą nie da się poradzić, potrzebna jest technika. Nawiasem mówiąc, formowanie nasypów kurhanowych na miejscu zniszczonych chat to swoisty rytuał pochówku ludzkich siedzib. Bo chata to podstawa naszego bytu, w chatach ludzie rodzili się, żyli, umierali, więc należy oddawać należny szacunek naszym przybytkom.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

trzy kilometry, przesłaniał słońce, przenikał we wszystkie szczeliny, osiadał w mieszkaniach. Pojawiła się nowa choroba — pyłowe zapalenie płuc. Z powodu silnego zmętnienia wody w Morzu Azowskim doszło do śnięcia ryb. Ukraiński czarnoziem osiadał w rzekach, a nawet w oceanach i na lodowcach — tysiące kilometrów od miejsca wywiewania. — Nie bez powodu, chyba, Mykoło Mychajłowiczu, mówi się w ludzie: pola od wiatru nie ogrodzisz… — Nie ogrodzisz. O tym, jakie szkody wyrządziły czarne burze żyzności pól, można sądzić na przykładzie Przysiwasza. Według danych profesora W. W. Dokuczajewa (przeprowadzał on badania glebowe pod koniec XIX wieku) w stepie ostnicowym w pobliżu Nowooleksijiwki miąższość gleby wynosiła 66 centymetrów, a próchnicy było 6,025 procenta. Teraz te wskaźniki są trzykrotnie mniejsze! Nietrudno obliczyć, ile stracono żyznego czarnoziemu, jeśli operować takimi danymi naukowymi: przy wywiewaniu gleby zaledwie o 1 milimetr z pól rejonu heniczeskiego bezpowrotnie traci się 1,3 miliona ton ziemi, w której mieści się 38,1 tys. ton próchnicy, 1,3 tys. ton azotu mineralnego, 6,4 tys. ton ruchomego fosforu, 27 tys. ton ruchomego potasu. Uprawy i glebę przed zniszczeniem podczas burz pyłowych chroniły tylko polochronne pasy leśne. IDZIEMY SWOJĄ DROGĄ Po 1969 r., kiedy w styczniu-lutym wielodniowa burza pyłowa na południu i południowym wschodzie Ukrainy wygrzebała do 10—15 centymetrów wierzchniej warstwy gleby, na tak znaczną skalę wiatroerozyjne piekło się nie powtórzyło. Zdarzały się lokalne kataklizmy. „Wczoraj niosło kurz aż do nieba, połamało wierzby i porwało druty” — pisał 21 czerwca 1975 roku w liście do redaktora wydawnictwa „Mołod’” Nadiji Marczenko pisarz Hryhir Tiutiunnyk (tego lata prozaik wypoczywał w rodzinnej wsi Szyliwka na Połtawszczyźnie). Prawdopodobnie ani wtedy, ani później kurz, utkany z miliardów wzniesionych w niebo drobin gleby, nie docierał do Chreszczatyka, bo żadnych radykalnych środków w obronie żywicielki tak i nie podjęto. Co w rezultacie mamy — o tym opowiedział stepowiec Mykoła Myłoserdow. A oto jeszcze jeden wniosek — autorytatywnych kijowskich naukowców: „Zrujnowano nawet ten niedoskonały i małoefektywny system kontroli nad stanem i wykorzystaniem ziem, który funkcjonował w niedalekiej przeszłości — piszą w gazecie „Dzerkało tyżnia” członek korespondent Ukraińskiej Akademii Nauk Rolniczych, profesor Serhij Bułyhin i doktor nauk geograficznych Wołodymyr Burakow. — Trzeba przyznać, że XX wiek był stracony dla organizacji ochrony, zabezpieczenia i rozwoju zasobów glebowo-ziemnych Ukrainy. W najbliższych 10—20 latach glebom i ziemiom, małym rzekom, które jeszcze pozostały, oraz innym obiektom wodnym, uroczyskom przypominającym naturalne, zostanie wyrządzona taka szkoda, która ostatecznie odsunie w przeszłość wspomnienie o żyzności błogosławionych ukraińskich ziem i pięknej przyrodzie kraju, zamieni w utopię marzenia o przyszłym wielkim państwie agrarnym”. Czy nie o tym jeszcze „pierwszy rozum nasz” Hryhorij Skoworoda ostrzegał w XVIII wieku: „Obdarzył was Bóg glebami — to przepaść może, wiesz”? („Sad boskich pieśni”, Pieśń 24). Ale co nam ostrzeżenia, przestrogi?! My idziemy swoją drogą, nawet nie zastanawiając się nad tym, że ziemia — zacytuję poetyckie i nie do końca poetyckie słowa, usłyszane od przewodniczącego gospodarstwa farmerskiego „Topolyne” z Chmielnicczyzny Wasyla Maruszczaka — „to organizm, który jest zdolny odczuwać radość wiosennego przebudzenia i ciepło szczodrego lata, bogactwo złotej jesieni i spokój zimowej ciszy, który cierpi od obojętnego, a tym bardziej drapieżnego wobec niego stosunku”. Obojętny, drapieżny — inaczej takiego stosunku do ziemi nie nazwiesz. Wyciskamy z niej ostatnie soki. Trujemy pestycydami. Rwiemy, tniemy, szarpiemy ostrymi ostrzami pługów… Czy rzucono na nas urok? Przecież Ziemia wszystko czuje! Jednak odrodzenie ukraińskich czarnoziemów jest możliwe. Jeszcze możliwe. Takiego zdania trzymają się gleboznawcy, biogeografowie, ekolodzy. Jeszcze można przynajmniej częściowo przywrócić pierwotną strukturę gleb, ich zdolność do samoodnowy. Pod warunkiem biologizacji rolnictwa. Przy rezygnacji z trucizn chemicznych i sztucznych nawozów. Przy uświadomieniu sobie gleby jako żywej istoty, żywego systemu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

NIIŻ Ż UUCZCZOOORRRNNNOOOZZZEEEMMM

Mykoła PUHOWYCIA, laureat nagrody literacko-artystycznej imienia Iwana Neczuja-Łewyckiego KAŻDA RZEKA SWOIM BÓLEM NAPEŁNIONA Ukraina, a także Portugalia i Grecja mają w Europie najmniejsze zapasy wody pitnej na głowę mieszkańca. Trudno w to uwierzyć: niech tam, do smutnej listy trafiły kraje śródziemnomorskie z ich gorącym klimatem, a nasza? Spojrzysz na mapę — cała poprzecinana błękitnymi żyłkami. Czego warte są opiewane przez lud Dniepr, Dunaj, Dniestr, Doniec, Desna… Majestatyczne nazwy wielu rzek w tłumaczeniu na języki słowiańskie oznaczają: czysta, jasna, przejrzysta woda. „…Borysfen to największa rzeka i najbogatsza w pożywne produkty nie tylko wśród rzek scytyjskich, ale i wśród wszystkich w ogóle, poza egipskim Nilem… A jednak ze wszystkich innych rzek Borysfen jest najpiękniejszy, dostarcza on i luksusowych pastwisk dla bydła, przepyszną i w wielkiej ilości rybę, woda jego w smaku jest bardzo dobra i czysta…” — to świadectwo pozostawił starogrecki historyk Herodot (490—424 r. p.n.e.) po wędrówkach po dolnym Naddnieprzu. „Bardzo dobrą i czystą” wodę tysiącleciami niosły Dniepr, Dunaj, Dniestr, Doniec, Desna, niosły ich mniejsze siostry. Taką też dzisiaj powinny poić Ukrainę: ze względu na strukturę geologiczną warstw i warunki naturalne, mówią uczeni, kraj nie powinien składać towarzystwa najuboższym w wodę. Jednak dorzecza prawie wszystkich rzek (ponad 80 procent populacji do zaspokojenia potrzeb pitnych i bytowych korzysta z wody z otwartych zbiorników) należą do zanieczyszczonych i bardzo zanieczyszczonych. Najbardziej dotyczy to siwego Sławuty, z którego pije wodę około 35 milionów osób. Tego samego legendarnego Sławuty, o którym Taras Szewczenko pisał: „Zdaje się — lepszego nie ma// Nic u Boga, jak Dniepr”. Nie lepszy stan jest dzisiaj Dunaju, Dniestru, Dońca… Czyż nie jest to zła ironia, gdy wspomnieć wariacje definicji nazw tych legendarnych rzek — „czyste, jasne…”? Służby sanitarne wszechstronnie zbadały pół setki obiektów wodnych państwa i nie wykryły ani jednego cieku lub zbiornika, które w pełni zaspokajałyby wymagania higieniczne. Nawet wody podziemne są masowo zmineralizowane, zanieczyszczone pestycydami, płynnymi ściekami. Zazwyczaj nie odpowiadają normom ujęcia wody — wymagają oczyszczenia i dodatkowego przygotowania. Pogarsza się jakość wód artezyjskich, według danych Głównej państwowej służby sanitarnej Ukrainy, obecność w nich związków azotowych, żelaza, manganu, wskaźniki twardości i ogólnej mineralizacji w szeregu przypadków przekraczają dopuszczalne poziomy ponad dziesięciokrotnie. Takie oto koktajle! Każda rzeka swoim bólem napełniona, ale wszystkie one mają wspólnego wroga — pług. To właśnie oracze dołożyli chyba najwięcej starań do ich zniszczenia. Zaorywali kwitnące łęgi, wywracali skiby ziemi na zboczach pól wzdłuż koryt — i płynęły w te koryta brudne potoki. Zamulało się dno, traciło zdolność do drenażu… Aż prosi się tutaj cytat z książki „Szaleństwo oracza” amerykańskiego farmera Edwarda Faulknera: „Słynny niemiecki fabrykant Krupp swoimi pociskami armatnimi przez całą historię wojen światowych nie przyniósł ludzkości tyle szkody, ile otrzymała ona od działalności jednej fabryki produkującej pługi do obrotowej orki ziemi”. Jeszcze jakieś pół wieku temu nawet rzeki południowego Stepu były pełnowodne i przejrzyste, szczyciły się bogatą florą i fauną. Bo mieszkańcy stepów nie naruszali dawnej ludowej tradycji — nie zaorywać łęgów. Przestrzegany był „słodkowodny” reżim powierzchniowych wód gruntowych, żyzna ziemia nie była wygrabiana podczas ulew i topnienia śniegów, nie tamowała koryt. „Oj od ujścia do Dniepru wierzchołka // Siedemset rzek i cztery — // Wszystkie w Dniepr wpadły…” — śpiewano. Pełną piersią oddychały rzeki. Dopóki nie przyszli w łęgi „przekształcacze” przyrody z pługami. Ekologiczne barbarzyństwo doprowadziło do tego, że o życiodajnych arteriach południa wkrótce będzie można powiedzieć, parafrazując Mykołę Gogola: „Mało która rzeka-stepowiczka dobiegnie do Dniepru”. Oj-oj ile ich już teraz „uwiłoby gniazdko” na stronach Błękitnej księgi, gdyby taka istniała na analogię do Czerwonej. „I nie wiem, czemu tutaj błądzę, nie pojmę, co tutaj sprowadziło. Gdzie ta rzeka? — chłopców pytam. Chłopcy mówią: „Jej nie było” — pisał Wasyl Cilyj. Szaleństwo trwa: w ciągu zaledwie jednego roku z pól Ukrainy wypłukiwanych i wywiewanych jest około 600 milionów ton gruntu, w tym ponad 20 milionów ton (!) humusu — podstawy żyzności. On to ściele nowe pierzyny na dnie rzek, on to sprowadza je ze świata: razem z mułem osiadają pozostałości środków trujących, nawozów chemicznych. A my myślimy-zgadujemy, dlaczego intensywnie kwitną zbiorniki wodne, dlaczego konają zbiorniki od sinic. To rezultat pracy tego samego pługa, bezpośredni skutek zmywu z pól humusu i nawozów, które stymulują rozwój niepożądanej roślinności. Półmartwe rzeki już nie spełniają swojego naturalnego przeznaczenia — pojenia ziemi. Na południu niektóre dość często wysychają. Ponieważ obniża się poziom wód gruntowych, wysycha także ziemia, degradują się gleby. Sto razy rację miał znany uczony agronom Ołeksandr Izmajłśkyj, który jeszcze na początku ubiegłego wieku w książce „Jak wyschł nasz step” ostrzegał, że to nie klimat jest winny degradacji czarnoziemów, a błędy agrotechniki, niszczenie roślinności chroniącej wody, lekceważenie małych rzek i w ogóle wód lokalnego spływu. Słuszność tego światła nauki rolniczej potwierdzają smutne fakty zarówno z niedalekiej przeszłości, jak i dzisiejszego życia. Na moją prośbę przemyślał je doktor nauk rolniczych Mykoła Myłoserdow, który jeszcze od czasów studenckich zaczął badać, zgłębiać ukraiński Step, pisał dysertacje nie w zacisznych gabinetach ministerialnych na Chreszczatyku czy nie mniej zacisznych gabinetowych na Hruszewśkiego lub akademickich na Suworowa, a w dalekiej chersońskiej głuszy, we wsi Hajowe w rejonie heniczeskim, gdzie przez wiele dziesięcioleci (do przejścia na emeryturę) kierował Prysywaską stacją doświadczalną agroleśnictwa i melioracji i gdzie mieszka do dziś. Zdaje się, że każdą grudkę taurydzkiej ziemi ogrzały jego dłonie. — Zacznę od tego — mówi uczony — co widzi każdy, kto latem podróżuje po Ukrainie. To ogniste tornada. Wciąż mam przed oczami obraz sprzed ponad dziesięciu lat, kiedy straszna plaga dopiero co zaatakowała Step. Szerokim polem skoszonej pszenicy ozimej z dużą prędkością dudnią równolegle do siebie dwa kołowe traktory. Długą liną ciągną płonące opony, podpalając ściernisko i pokosy słomy. Zboże wtedy obrodziło na chwałę: gęsta pszenica sięgała półtora metra wysokości, żyto — dwóch metrów. Aby szybciej zebrać plony, zostawiano wysokie ściernisko — podczas wypalania to właśnie ono dawało ognisty wał. Po całej Taurydzie płonęły wtedy pola… Taktykę spalonej ziemi w kolejnych latach powszechnie stosowano na Krymie, w obwodach chersońskim, zaporoskim i innych. Gorące wichry porywały płomienie, ogniem niszczono stare sterty słomy, pasy leśne chroniące pola, posadzone przed i po wojnie, zieleń wzdłuż autostrad i linii kolejowych. W ogniu ginęły zające, przepiórki, kuropatwy. Dym przykrywał gryzącą zasłoną wsie, zasłaniał słońce, zanieczyszczał atmosferę. Na autostradzie Moskwa—Symferopol z powodu silnego zadymienia dochodziło do wypadków, wstrzymywano ruch. Wypalone pola, pokryte popiołem, długi czas stały bez uprawy, rozgrzewały się pod palącym słońcem, wysychały; ostatnie zapasy dostępnej wilgoci wyparowywały, żyzna warstwa gleby zamieniała się w kamień. — Czym wywołane są takie działania oracza? — Jedni tłumaczyli, że słoma nie jest potrzebna, bo nie ma kogo karmić, inni uważali, że ogień wypala chwasty, choroby grzybowe, owady szkodniki, myszy. I tylko jeden — były przewodniczący kołchozu Mykoła Malcew — odpowiedział ze zrozumieniem: „Wypalanie ścierniska to szaleństwo, przecież gleba to żywy organizm i spalając resztki pożniwne, niszczymy całą mikroflorę, która ją zamieszkuje. Ściernisko, jak filc na ugorze, chroni powierzchnię roli przed wiatrem. Przystawiać do niego zapałkę to tak, jak dotykać gorącym żelazkiem gołego ciała”. Powiedział krótko, zrozumiale i dobitnie. Teraz na szczeblu ustawodawczym zabronione jest wypalanie ścierniska, ale kto przestrzega tych praw? A przypomnijmy, jak postępowali nasi przodkowie przy zagospodarowywaniu dziewiczych stepów południa? Pod koniec XIX wieku zarządca majątków guberni podolskiej i besarabskiej Iwan Owsinski przez ponad dziesięć lat uprawiał glebę kultywatorami nożowymi na głębokość pięciu centymetrów — przy tym ściernisko było zachowywane, podnosiły się reżimy wodne i pokarmowe, rosła wydajność. Iwan Owsinski w 1899 roku wydał książkę „Nowy system rolnictwa”, w której twierdził, że głęboka orka płużna doprowadziła do wzmocnienia suszy w regionie. Pod koniec XIX — na początku XX wieku na południu Ukrainy glebę uprawiano bukierem, który miał pięć lemieszy bezodkładnicowych, spulchniano ją na głębokość czternastu centymetrów. Na bukierze montowano siewnik, nasiona wysiewano na wilgotne łoże. Zachowywano ściernisko, wilgoć — oto i obradzała niwa. Właśnie dzięki takiej uprawie Rosja przed I wojną światową zajęła pierwsze miejsce na świecie pod względem produkcji zboża. — Bukierową uprawę gleby — kontynuował uczony — stosowano, dopóki kraju nie ogarnęła całkowita kolektywizacja rolnictwa. Wtedy zakazano jej jako szkodliwej i na całym terytorium ZSRR zaczęto wprowadzać głęboką orkę płużną, co z czasem spowodowało rozpylenie i wysuszenie wierzchniej warstwy gleby, powstanie erozji wietrznej. Czarne burze w okresie powojennym zdarzały się co roku. Szczególnie długotrwałe były wiosną 1960 r. i zimą 1969 r. Podczas burz pyłowych zasiewy były niszczone i zasypywane drobnoziemie, gleba była wywiewana na głębokość siewu nasion, na oziminach i czarnych ugorach — na głębokość uprawy. Jeśli w 1960 roku czarną burzę obserwowano od Donu do Dniepru, to w 1969 — od Wołgi do Karpat. Drobnoziemiem zasypywało drogi, wsie, kanały; wstrzymywano ruch wszystkich rodzajów transportu, pracę w fabrykach, naukę w szkołach. Rozdrobniona do pyłu gleba wznosiła się wysoko. Uczeni biją na alarm: w najbliższych dziesięcioleciach glebom i ziemiom, małym rzekom, które jeszcze pozostały, innym zbiornikom wodnym, uroczyskom podobnym do naturalnych, zostanie wyrządzona taka szkoda, która ostatecznie odeśle w przeszłość wspomnienie o żyzności błogosławionych ukraińskich czarnoziemów i pięknej przyrodzie Ukrainy, zamieni w utopię marzenia o potężnym wielkim państwie rolniczym.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

BAJKA O NAGIM KRÓLU Od 9 do 14 listopada w kompleksie muzealnym „Mysteckyj Arsenał” trwał Piąty międzynarodowy targ sztuki ART!KYIV contemporary 2010.

Lesia KOVERZNIEVA Targ sztuki nie tylko zmienił dyslokację (poprzednie cztery imprezy odbywały się w Ukraińskim Domu), ale też stylistycznie próbował zbliżyć się do swojej pierwotnej treści. Wszak od zarania targ kojarzy się z ulicą. Tym razem ART!KYIV contemporary połączył sztukę galerii i ulic. Street!art Project, który zgromadził w Kijowie gwiazdy światowego street!artu, umieszczono w tym skrzydle „Mysteckiego Arsenału”, do którego remont jeszcze nie dotarł. Takie nieoczekiwane dekoracje najlepiej pasowały do „ulicznego” projektu. Według słów art!dyrektora kompleksu i jednego z kuratorów targu Ołeksandra Sołowjowa, w tym roku ART!KYIV contemporary po raz pierwszy stał się „strefą laboratorium i eksperymentu w czystej postaci”. KONCEPCJA WSPÓŁCZESNEGO MUZEUM Przez trzy ostatnie miesiące nowa dyrektorka „Mysteckiego Arsenału” Natalia Zabołotna odwiedziła i osobiście zaprosiła dyrektorów oraz kuratorów najsłynniejszych muzeów świata do Kijowa. Najwyraźniej pani Zabołotna była przekonująca, gdyż na ART!KYIV przyjechało 20 najsłynniejszych kuratorów. Wśród nich — kurator Muzeum Guggenheima Valerie Hillings (Nowy Jork), dyrektor Muzeum Sztuki Użytkowej Peter Noever (Wiedeń), współzałożyciel Biennale Moskiewskiego Josif Baksztejn, dyrektor działu nurtów nowoczesnych Muzeum Rosyjskiego Ołeksandr Borowski (Sankt Petersburg), kurator Biennale w Pusan 2010 Manu D. Park (Seul) i inni. Obcokrajowcy byli zachwyceni skalą „Mysteckiego Arsenału” i jego architekturą. Wszyscy oni wzywali Natalię Zabołotną, by nic nie robiła z „tymi cegiełkami”. „Takie przestrzenie to wielki luksus! — oświadczył dyrektor Muzeum Sztuki Użytkowej Peter Noever. — Najważniejszy tutaj nie jest remont budynku. Trzeba bardzo ostrożnie organizować tę przestrzeń, aby nie zabić inspiracji od wewnątrz”. Okrągły stół „Muzeum we współczesnym kontekście”, który zgromadził gości, „obnażył” nie tylko problem współczesnego muzeum w ogóle, ale i czysto ukraiński jego aspekt — kiedy muzea, których u nas i tak jest niewiele (tylko 500 — tyle samo, co w małej Holandii!), zostają bez dachu. Dyrektorka Narodowego Muzeum Ukraińskiej Sztuki Ludowej Dekoracyjnej Adriana Wialec wezwała Natalię Zabołotną, by wpuściła bezdomne muzea ławryckie na drugie piętro „Arsenału” i tym samym wypełniła umowę o współpracy, podpisaną dwa lata temu z poprzednim dyrektorem „Mysteckiego Arsenału”. Zgodnie z nią Muzeum Sztuki Ludowej Dekoracyjnej miało otrzymać 7,5 tysiąca metrów kwadratowych na drugim piętrze kompleksu. Tymczasem „muzeum na 30 drzwi” niezbyt wpisuje się w koncepcję Natalii Zabołotnej. Nowa dyrektorka przejęła się swoją misją zbudowania „muzeum na przekór wszystkim muzeom”. To muzeum muzeów z jego szczególną historyczną aurą i unikalnymi możliwościami ekspozycyjnymi ma, jej zdaniem, stale przyciągać ludzi, którzy cenią sztukę, swoimi nowymi ekspozycjami. W swoim pragnieniu zbudowania muzeum XXI—XXIII wieku Natalia Zabołotna, niestety, zapomina, że aby rozumieć sztukę współczesną, trzeba znać ludową. Bo nic nie zaczyna się od czystej strony. Prymitywiści, ikony ludowe, nawet dziecięce rysunki są trudne do zrozumienia dla większości współczesnych widzów. Nie zrozumiawszy tego, jak zrozumieć i prawdziwie pokochać sztukę współczesną?! Wszak uczyć się czytać zaczynamy od liter. Potem już wybór tekstu zależy tylko od nas. W sztuce wszystko zaczyna się od ornamentu. Właśnie w nim zawarty jest kod genetyczny naracji, jej siła. Nie stylizacja na kalinki, nie pseudoludowa twórczość pamiątkarska, z którą wielu kojarzy „ukraińską sztukę ludową”, a prawdziwy dawny ornament, różny u każdego narodu, może nam najwięcej powiedzieć o nas samych. Bez znajomości swojego kodu genetycznego nie można ani tworzyć, ani odczytywać informacji. My jeszcze nie uświadomiliśmy sobie, nie połknęliśmy i nie przetrawiliśmy tego, co nasze. A ruszać dalej można tylko wtedy, kiedy rozumiesz — kim jesteś. Hanna Sobaczko!Szostak, Maria Prymaczenko, Kateryna Biłokur — prymitywizm i awangarda są tak bliskie w swojej istocie, że nawet nie każdy profesjonalista może od razu poczuć, na czym polega różnica. Czyżby dla nich nie było miejsca w muzeum XXI—XXIII wieku?! Znany historyk sztuki Borys Woźnycki jest przekonany: „Nikt z Europejczyków nie wie, czym jest Ukraina. Zresztą i Ukraina nie wie, czym ona jest”. Dlatego w „Mysteckim Arsenale” trzeba przedstawić całą 20 000 historię Ukrainy. Uważa on, że muzea, które są wyganiane z pomieszczeń w Ławrze, mogłyby spokojnie pomieścić się tutaj. Wszak ogólna powierzchnia pozwala to zrobić: na 53 tysiącach metrów kwadratowych miejsca wystarczy wszystkim. Nieoczekiwanie kolegów poparł też kurator festiwalu sztuki współczesnej Manifesta Viktor Misiano: „Najlepsze współczesne dzieła sztuki są bardzo skomplikowane. Średnie lub niewielkie powierzchnie — oto idealny format dla współczesnej wystawy. Obecność historii tworzy zupełnie inny reżim pokazywania sztuki współczesnej”. A Dorothy Isemers zaproponowała „Mysteckiemu Arsenałowi” jeszcze bardziej oryginalne podejście — przyciąganie do siebie ludzi, którzy przychodzą do Ławry. „Tylko dialog z Ławrą, współpraca z ławryckimi mnichami może odtworzyć ducha tego miejsca” — jest przekonana eks!dyrektor Muzeum Sztuki Leopold!Hesch. I potwierdziła swoje przypuszczenie słowami filozofa Jacquesa Derridy: „Można myśleć tylko w formacie swojego regionu”. Koncepcja „Mysteckiego Arsenału” nie została jeszcze sformułowana, ale najbardziej jego dyrektorka boi się, żeby nie stał się zaściankowy. „Ja chcę, żeby to nie było muzeum!puszka konserwowa, a muzeum interaktywne” — mówi ona. Najwyraźniej ten strach przed prowincjonalizmem popycha nowy zespół „Mysteckiego Arsenału” do globalnych kroków. Podczas targu zostały zapowiedziane plany na przyszłość. W kwietniu 2011 roku odbędzie się tydzień sztuki Kosmiczna Odyseja, a na grudzień 2012 roku zaplanowane jest międzynarodowe biennale Antyarmagedon lub Parada planet. Najwyraźniej „Mysteckyj Arsenał” ma zawładnąć Wszechświatem. I żadnego zaściankowości! ZŁUDZENIE WZROKU Oczywiście, przyjemność estetyczna to jednostka, którą trudno obliczyć. Tym bardziej, kiedy wśród uczestników tegorocznego ART!KYIV są trendowe galerie Kijowa, Sankt Petersburga, Moskwy, Berlina, Paryża, Odessy, Charkowa, Lwowa. Wszakże na ich stoiskach, które stały się znacznie większe w porównaniu z Ukraińskim Domem, widzom prawie nie udało się zobaczyć czegoś nowego, niewidzianego na poprzednich targach sztuki. Nawet jakoś niezręcznie za poważne galerie. Miejsca stało się więcej, a treści tak samo niewiele. Ołeksandr Rojtburd, Ołeh Tistol, Illa Czyczkan, Vlada Rałko, Arsen Sawadow — rozreklamowani autorzy wyglądali zewsząd, a galerzyści nawet nie próbowali odszukać nowych art!bohaterów. Pokazywanie tych samych artystów w różnych miejscach już dawno nie jest faux pas. Chociaż bardziej przypomina to wąskospecjalistyczną międzygaleryjną rywalizację. „Macie Czyczkana? I my go mamy! A Rojtburda? I my możemy się pochwalić!”. Galerzystów można zrozumieć — w sąsiedniej sali ci sami autorzy są przedstawieni w zbiorach z prywatnych kolekcji. Zatem, dlaczego dziwić się... się — jaki popyt, taka i podaż. Były, oczywiście, na tegorocznym ART-KYIV i ciekawe prace, ale jakoś zlewały się z ogólną masą, gubiły się, bo znajome obrazy małpo-palm wyskakiwały do przodu. Tym, którzy nie mogli wziąć nazwiskami i tematami, przyszło brać rozmiarami. Zwolennicy gigantomanii w „Arsenale” mieli gdzie się rozwinąć. Czego tylko wart pięciometrowy styropianowy Kliczko. W tym kontekście sztuka street-artu, nawet oprawiona w muzealną ramę, była bardziej szczera i świeża… STREET-ART PROJECT Być może to właśnie „Arsenał” zainspirował kuratora Ołeksandra Sołowjowa do stworzenia specjalnego projektu — terytorium street-artu. Gwiazdą tego projektu stał się patriarcha sztuki ulicznej Harald Naegeli — słynny „sprayer z Zurychu”, którego uliczne prace w latach 70. naruszały spokój konserwatywnej Europy. Wtedy prześladowano go za rysunki na ścianach. „Dwa lata malowałem w ciemności. Malowanie stało się dla mnie wyrazem wolności. Przecież wolność jest ważniejsza od wszystkiego. Nawet od miłości!” — wyznał Naegeli. Ale takie poszukiwanie wolności zaprowadziło artystę w swoistą pułapkę — złapano go i wsadzono na dziewięć miesięcy do więzienia. Co prawda, Harald Naegeli, który zajmuje się także malarstwem i grafiką, to biały kruk wśród grafficiarzy. Jego prace przypominają malowidła naskalne człowieka pierwotnego oraz klasyczną awangardę. Jego ludzkie figurki są głęboko symboliczne, niosą pewne przesłanie, myśl, styl. Są na wskroś humanistyczne. I wcale nie kojarzą się z komercją. Także wśród uczestników ulicznej ekspozycji — autor unikalnych projektów w gatunku koncertów wizualnych i poezji elektronicznej, artysta performansu Rochus Aust (Niemcy), światowe gwiazdy street-artu Zevs (Francja), Incubus project i Spy (Rosja), liderzy ukraińskiej młodej sztuki Żanna Kadyrowa, Hamlet Zińkowski, Anatolij Biełow, Wołodymyr Kowalow, Mykyta Kadan i „Grupa przedmiotów”. Kijowianin Homer zbudował dwie ceglane ściany i zaproponował zwiedzającym pomalowanie ich sprayami. Swoją drogą, ta „atrakcja” cieszyła się szaloną popularnością. Chyba każdy marzy, by poczuć się ulicznym chuliganem. PYTANIA BEZ ODPOWIEDZI Otwarcie art-jarmarku odbyło się głośno, z rozmachem. Wśród licznych wielbicieli sztuki aktualnej można było zauważyć Wiktorię Tihipko, Iwana Dracza, Sawika Shustera, Ihora Woronowa, Ołeha Laszkę, Serhija Lowoczkina, Mykołę Weresnia, Ołeksandrę Kużel. W inne dni ludzi było znacznie mniej. Niektórzy ze zwiedzających otwarcie wyrażali swoją niechęć do współczesnej sztuki aktualnej, inni o czymś oburzeni szeptali. Zadowolonych — niewielu. Nie dorośli?! Być może kijowska publiczność nie potrafi zrozumieć aktualnych tendencji światowej sztuki? Czy może jednak — nagi król?! Z jednej strony wychowanie i naturalne pragnienie dokopania się do prawdy nie dają możliwości od razu odrzucić wszystko, co nieakceptowalne, z drugiej — zaczynasz się zastanawiać, co właściwie wchodzi w pojęcie sztuki współczesnej. I czy koniecznie sztuka współczesna musi być właśnie taka? Dlaczego nie przedstawiono innych artystów, coś pomiędzy tradycyjnym a prowokacyjnym? Czy sztuka współczesna musi koniecznie nieść w sobie prowokację? I czy artysta nie jest aktualny, jeśli nie ma jawnej prowokacji? Nigdy nie skłaniałam się ku myśli tych, którzy uważają, że sztuka musi być moralna. Nie. Nie musi być moralna, moralizatorska, jednak czyż koniecznie musi być niemoralna? Zasadniczo niemoralna, inaczej — to nie jest sztuka aktualna? Same pytania. Oczywiście odpowiedzi, jak i interpretacje, każdy musi znaleźć sam. Współczesnego życia i współczesnej sztuki, jako jednego z jego przejawów, nie da się konsumować według gotowych receptur. Wydaje się, że sama historia sztuki już dawno pokazała, że prowokacja dla prowokacji, epatowanie dla epatowania nic nie dają. Mało prawdopodobne, by takie przejawy sztuki były interesujące dla innych pokoleń, chyba że jako paradoks braku smaku. Jednak i tutaj nie ma żadnej jednoznaczności. Przecież wszystkim znana jest prawda o czasie, który postawi wszystko na swoim miejscu. Większość artystów końca XIX — początku XX wieku zmarła nieuznana i dopiero po śmierci ich twórczość została oceniona. Z współczesnymi twórcami sytuacja jest zupełnie inna. Oni zyskują uznanie w znacznie krótszym czasie. Czy nadaje to ich dziełom głębię i czy świadczy o tym, że są lepsi od poprzedników? Nie, nie proponuję zawieszać ART-KYIV contemporary sztuką salonową. Po prostu ta gatunkowa jednolitość (czystość gatunku, za którą tak opowiada się Natalja Zabołotna) — to ta sama salonowa sztuka akademicka XIX wieku, reakcyjna i agresywna wobec odszczepieńców, tylko na odwrót. A widz zawsze musi mieć wybór. Dlatego nie trzeba powtarzać błędów historii i zapominać, że większość ciekawych nurtów artystycznych pozostała poza granicami Salonu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

RÓŻNORODNE ZWIASTOWANIE

W Narodowym Rezerwacie „Sofia Kijowska” odbyło się ogólnoukraińskie sympozjum „Ukraińska sztuka sakralna”, w ramach którego otwarto wystawę „Hipostazy”, na której wyeksponowano ikonopisarstwo i dzieła o tematyce religijnej ukraińskich artystów końca XX – początku XXI wieku. Wydarzenia te odbywają się już po raz trzeci z inicjatywy Centrum Badań Sztuki Sakralnej przy Narodowym Uniwersytecie „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, które od trzech lat funkcjonuje przy Centrum Kulturalno-Artystycznym NaUKMA. Hanna TREGUB, Narodowy Uniwersytet „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. Centrum Badań Ukraińskiej Kultury Sakralnej zostało założone przy Narodowym Uniwersytecie „Akademia Kijowsko-Mohylańska” dzięki wytrwałym staraniom znanego ukraińskiego ikonografa, ucznia M. Storożenki, K. Markowycza oraz W. Owsijczuka – Dmytra Hordicy. Pierwszą we wrześniu 2008 roku przy NaUKMA otwarto pracownię ikonopisarską, gdzie wszyscy chętni, niezależnie od wieku i wykształcenia, mogą nauczyć się technik tworzenia ikon, fresków i mozaik. 20 stycznia 2009 roku odbyło się pierwsze ogólnoukraińskie sympozjum „Ukraińska sztuka sakralna” i, według słów D. Hordicy, właśnie od tej daty zaczyna się historia centrum. Ten artystyczno-naukowy ośrodek to bodaj jedyny na Ukrainie ośrodek, który, przesiąknięty duchem Akademii i Monasteru Brackiego, w którym zgodnie z tradycją była własna niewielka pracownia ikonopisarska, zajmuje się współczesną, że tak powiem, postmodernistyczną dolą ukraińskiej ikonografii, eksponuje i zbiera razem podczas corocznych wystaw-sympozjów w Kijowie dzieła artystów należących do dwóch największych ukraińskich szkół ikonopisarskich – kijowskiej i lwowskiej, reprezentowanych przez postacie M. Storożenki i W. Owsijczuka. Nasz czas smutnego postmodernizmu to epoka zagubionych punktów odniesienia, profanacji i dewaluacji ogólnoludzkich wartości. Naturalną reakcją na wspomniane procesy w życiu duchowym Europy i świata stał się powrót do tradycji, poszukiwanie w niej stałych fundamentów, aby powstrzymać cywilizacyjne samozniszczenie, duchowe zwyrodnienie. Aktywizacja uwagi ukraińskich artystów i społeczeństwa na sztukę sakralną, w szczególności na ikonopisarstwo, to naturalna reakcja społeczeństwa postgenocydowego, jak pisał J. Mace, które mimo wszystko pragnie żyć, rozwijać w sobie najlepsze strony ludzkiego, aktywnie reprezentować poprzez dzieła artystyczne wielkość i piękno ducha narodowego. Ogólnoukraińskie sympozjum „Ukraińska sztuka sakralna”, które już po raz trzeci jest przeprowadzane w salach wystawowych Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska”, to jeszcze jedna próba zebrania ukraińskich ikonografów, którzy reprezentują różne tradycje i szkoły, naukowców, nieobojętnych miłośników piękna, aby prowadzić konstruktywny dialog o przyszłości tak unikalnej dziedziny sztuk plastycznych, jaką jest malarstwo sakralne. Współczesne ukraińskie malarstwo ikonograficzne przeżywa czas odrodzenia. Obecnie ukraińska sztuka ikonograficzna pragnie rozwiązać następujące problemy: brak wspólnego widzenia tych norm i kanonów, według których mają być tworzone ikony, freski i mozaiki wśród przedstawicieli najważniejszych szkół ukraińskiego ikonopisarstwa, a także brak opracowania jasnych programów edukacyjnych, według których ma odbywać się przygotowanie ikonografa w państwowych akademiach sztuk pięknych. Jednak rozwiązanie tych nieprostych problemów może stać się unikalną podstawą dla prawdziwego ekumenizmu, czyli pokojowego dialogu między różnymi artystami, kierunkami, szkołami, twórcami i cerkwią. Ukraina ma pełne prawo szczycić się swoimi narodowymi tradycjami graficznymi, które nierzadko znajdowały wyraz właśnie w dziełach sztuki sakralnej. Współczesne kijowska i lwowska szkoły ikonopisarstwa to dwa różne pod względem stylu spojrzenia na to, jak można graficznie wcielić Słowo i Ducha, Byt i Dobrą Nowinę. Szkoła M. Storożenki opiera się na wzorcach ukraińskiej ikony ludowej doby baroku kozackiego i zachodnioeuropejskiej grafice. Ogromną uwagę przedstawiciele tego ośrodka poświęcają barokowej symbolice i emocjonalnej nasyconości tworzonego obrazu: w oczach oblicz świętych można zobaczyć i łagodny uśmiech, i głęboką zadumę, a czasami – subtelne nutki ironii. Szkoła W. Owsijczuka opiera się na wzorcach galicyjskiego ikonopisarstwa końca XV – początku XVII wieku, stara się przestrzegać ram stylowych tak zwanego neobizantynizmu, pewnej emocjonalnej powściągliwości, ale głęboko symbolicznej kolorystyki. Jeśli spróbować przeanalizować takie pytanie – na zaznajomieniu się z jakimi dziełami sztuki kształtuje się wyobrażenie o kulturze europejskiej? – to chodziłoby właśnie o rzeczy, które mają bezpośredni związek ze sztuką sakralną. Mogą to być i przedstawienia ikonograficzne (rysunki, mozaiki, reliefy ustalonych przez kanon religijny osób i wydarzeń), i prace o tematyce religijnej, które przekazują przeżycia artysty od rozmyślań na temat Boga, bytu i wieczności. Warto zaznaczyć, że kultura europejska nabierała swoich wyraźnych cech w religijnym, chrześcijańskim środowisku. Sztuka w jakichkolwiek jej wymiarach to proces ujawniania idei w formie materialnej. Paradoksalność polega na tym, że dla dzisiejszego zsekularyzowanego świata klasyczne wzorce wysokiej sztuki europejskiej zawierają w sobie idee chrześcijaństwa i jego fabuły: Giotto, Duccio, Fra Angelico, Piero della Francesca, Andrea Mantegna, Sandro Botticelli, Rogier van der Weyden, Van Eyck, Dürer, Rubens – tę listę można bez końca uzupełniać – przeważająca większość dzieł tych artystów została stworzona właśnie o tematyce religijnej. Ciekawy szczegół: nawet w ZSRR, gdzie z wszelkimi przejawami wiary religijnej walczono, nikomu nigdy nie przyszło do głowy obniżać wartości artystycznej „Zwiastowania” czy „Piety”, stworzonej ręką światowej sławy artysty, spalić „Trójcy” Rublowa itd. W historii kultury światowej i ukraińskiej ikona postrzegana jest nie tylko jako obiekt kultowy, teologiczny, „wizja świata niebieskiego opisana pędzlem”, ale także jako dokument historyczny o wielkim znaczeniu. Są to dzieła o ogromnej głębi, w których mogą kryć się duchowe skarby, które niekiedy trudno odnaleźć w innych artefaktach artystycznych. Stworzona według kanonicznych przepisów ikona, od swoich historycznych początków, które gubią się w katakumbach Rzymu i jaskiniach Bliskiego Wschodu, przez wieki niosła obrazy, które chłonęły świat duchowy i ducha różnych epok, odzwierciedlała poziom kultury, ideały społeczne i normy moralne społeczeństw, w których powstały. Co dziwne, największe osiągnięcia i zmiany w europejskich technikach i kanonach malarstwa na przestrzeni wieków zachodziły i najwyraźniej odbijały się właśnie w przedstawieniach ikonograficznych. Przede wszystkim chodziło o naturalistyczne przedstawienie człowieka. To samo działo się w ukraińskiej tradycji ikonopisarskiej: z ikon i fresków na człowieka spojrzeli pełni życia i emocji Chrystus, Dziewica Maria, Jan Chrzciciel, Mikołaj z Miry. Dzisiejsi ukraińscy ikonopisarze dążą wszelkimi dostępnymi środkami współczesnej sztuki plastycznej do pokazania wielkości i wieczności prawd o przebaczeniu i miłości, dotarcia do dusz swoich współczesnych, przypomnienia im o wiecznych wartościach i prawdach. Ich praca to codzienne pytanie: czyżby ta ziemia zubożała z talentów? Zapomniany, okradziony geniusz, który napotyka na ciągłe przeszkody i niezrozumienie — to największa tragedia każdego narodu. Aby z godnością zająć swoje miejsce, każde państwo musi opiekować się swoimi Giottami i Michała Aniołami — kto, jeśli nie oni, będzie niósł w ten świat boskie światło piękna? KOMENTARZE ORGANIZATORÓW WYDARZENIA Dmytro HORDICA, koordynator centrum badań kultury sakralnej Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”: — Wystawa „Hipostazy” odbywa się w ramach projektu ogólnoukraińskiego sympozjum „Ukraińska sztuka sakralna”. To wydarzenie odbywa się już po raz trzeci i w tym roku eksponowane są tu dzieła najlepszych twórców sztuki sakralnej z całej Ukrainy. Na tegorocznej wystawie zaprezentowano dzieła takich znanych mistrzów-ikonopisarzy jak Roman Wasylyk, Kost Markowycz, Zynowij Finta, Wołodymyr Nedaiboż. Także w naszych projektach swoje dzieła eksponują absolwenci katedry malarstwa i kultury świątynnej Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury oraz katedry sztuki sakralnej Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuk Pięknych. W ramach tego wydarzenia odbył się okrągły stół na temat „Hipostazy ukraińskiej ikony”, podczas którego swoimi przemyśleniami na temat współczesnego stanu ukraińskiego ikonopisarstwa podzielili się artyści-praktycy i historycy sztuki z całej Ukrainy. Ikonopisarstwo to nie tylko rodzaj sztuki. Ta sfera zasługuje na taką samą uwagę, jak praca modelerów czy rzeźbiarzy. W ubiegłych latach ekspozycja była bardziej skalowalna, jednak aby powiedzieć o sobie, nie trzeba robić ogromnych ekspozycji. O pracy autora wystarczy świadczyć jednym-dwoma dziełami. Chciałoby się, aby i w przyszłości ikonopisarze z różnych zakątków Ukrainy przynajmniej raz w roku mieli możliwość zebrania się razem, aby porozmawiać ze sobą i z koneserami swojej twórczości, eksponować swoje prace szerokiej publiczności. Roman WASYLYK, profesor, kierownik katedry sztuki sakralnej Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuk Pięknych, ludowy artysta Ukrainy: — Ta akcja to kontynuacja zapoczątkowanej dwa lata temu inicjatywy. Ukraina to wielki, polikonfesyjny kraj i koniecznie trzeba się komunikować, odnajdywać wspólny język między przedstawicielami różnych wyznań. Jest to możliwe do zrobienia językiem ikon. Jest on unikalny, bo nie potrzebuje słów. Mówi obrazem, kolorem, linią. Daje możliwość rozmawiania wszystkim tym między sobą, którzy mają interes. Ukraina przez wiele lat nie miała swojej państwowości, ale miała swoją kulturę. Znaczna liczba unikalnych dzieł sztuki ma związek z religią. Kiedy mowa o ukraińskiej architekturze, mowa w szczególności o świątyniach. Nie jesteśmy tą europejską nacją, która ma wiele zamków, pałaców. Jedyne, czym możemy się cieszyć, to piękna architektura sakralna. Ukraińska sztuka plastyczna XII—XVI wieku reprezentowana jest przez freski, mozaiki, ikonopisarstwo, wśród których czasem trafiają się unikalne rzeczy. Ta wystawa to świadectwo tego, że na Ukrainie obecnie zaczyna się nieprosty proces odnowienia aktywnego życia w dziedzinie sztuki sakralnej.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

W drukarni „Rutenia” odbył się pierwszy w Ukrainie konkurs oryginalnych ukraińskich krojów pisma. Członek jury konkursu Jarosław Peć zauważył: „Dziś często ubieramy się w second-hand. Pomyślcie, w co ubieramy swój język? W obcą literę, obcy znak. To święto kaligrafii i typografii ma pokazać: nasza litera jest i będzie”. W programie „Rutenii” odbywały się wykłady i warsztaty ukraińskich mistrzów oraz zaproszonych twórców, otwarty plenerowy praktykum „Uliczna kaligrafia” oraz przegląd tematycznych filmów.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Litera — znak narodu

Natalia ANTONIUK Fot. Ołeś DMYTRENKO W ostatnich ciepłych dniach jesieni w sali kongresowej Kijowskiego Państwowego Instytutu Sztuki Zdobniczej i Stosowanej oraz Designu im. Mychajła Bojczuka odbył się Drugi Ogólnoukraiński Festiwal Kaligrafii i Typografii „Rutenia”. Festiwal otworzył drzwi dla kaligrafów, twórców krojów pisma, typografów, wydawców, ludzi zawodów twórczych, pracowników branży reklamowej, studentów uczelni artystycznych i wszystkich, którzy w książkach cenią nie tylko treść, ale także wyszukaną formę. „Festiwal powstał z myślą o stworzeniu alfabetu dla języka ukraińskiego. Dlatego naszym hasłem jest: »Litera — znak narodu«. Mamy państwo, herb, flagę, buławę, Konstytucję. Ale naszej czcionki nie ma”, — zaznaczył organizator festiwalu „Rutenia”, grafik, profesor Wasyl Czebanyk. Na wystawie prezentowano prace mistrzów z Charkowa, Kijowa, Sankt-Petersburga i innych miast. Oto arbuz z alfabetem, oto duża azbuka ubrana w kapelusz, a oto wyszukana i prosta cyrylica, pisana i drukowana, japońskie hieroglify. „Krój pisma to środek wizualnego przedstawiania języka. Kiedy zobaczymy go w reklamie, w nagłówkach gazet i książek, wejdzie on w nasze życie. Trzeba to robić”, — powiedział Wasyl Czebanyk. W ramach Drugiego Ogólnoukraińskiego Festiwalu Kaligrafii i

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite

ZAPOWIEDZI

Redaktor naczelny Lubow HOLOTA Kolegium redakcyjne: Lubow HOLOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Kod pocztowy — 30617, strona 63 w „Katalogu”

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Lesia KOWERZNIEWA 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRYJAN 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Olha MOSZKOWSKA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor dyżurny Lesia KOWERZNIEWA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301246 Nakład w listopadzie — 28 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,77 hrywny, na 3 miesiące — 13,71 hrywny. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn