Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №46 за 2017 рік

16 S. · 39 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 46 (942), 16—22 listopada 2017 «Proświto», odpowiadamy na Wasze pismo

Szanowny Panie Pawle Mychajłowyczu! Ministerstwo Kultury Ukrainy w ramach swoich kompetencji rozpatrzyło pismo członków Ogólnoukraińskiej Rady Koordynacyjnej Organizacji Społecznych Ochrony Języka Państwowego z dnia 04.10.2017 nr 27 dotyczące umacniania środowiska ukraińskojęzycznego w realiach dnia dzisiejszego i informuje. Przede wszystkim pozwólcie podziękować wszystkim uczestnikom Ogólnoukraińskiej Rady Koordynacyjnej Organizacji Społecznych Ochrony Języka Państwowego oraz bezpośrednio Ogólnoukraińskiemu Towarzystwu „Proświta” im. Tarasa Szewczenki za wieloletnią działalność, skierowaną na wzmocnienie statusu języka ukraińskiego. Ministerstwo Kultury podziela Państwa zaniepokojenie stanem języka ukraińskiego w społeczeństwie oraz koniecznością wprowadzenia skutecznych mechanizmów dla wzmocnienia jego państwowego statusu. Biorąc pod uwagę konieczność podjęcia niezwłocznych działań systemowych dla przywrócenia używania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego państwa, istnieje potrzeba odnowienia ustawodawstwa językowego Ukrainy w celu wzmocnienia jedności narodowej i konsolidacji ukraińskiego społeczeństwa. Przy okazji informujemy, że w Radzie Najwyższej Ukrainy na bazie projektu ustawy nr 5670 zarejestrowano uzgodniony projekt ustawy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” pod nr 5670-d. Jednym z głównych priorytetów Ministerstwa Kultury Ukrainy na lata 2017—2020 określono wzmocnienie pozycji języka państwowego w przestrzeni kulturalnej i informacyjnej. W związku z tym, na dzień dzisiejszy opracowano projekt Strategii popularyzacji języka ukraińskiego poprzez współpracę organów państwowych władzy wykonawczej z instytucjami społeczeństwa obywatelskiego, poprzez przyjęcie odpowiednich decyzji zarządczych i prowadzenie działań systemowych. Należy zauważyć, że 5 września 2017 roku Rada Najwyższa Ukrainy 255 głosami przyjęła nową Ustawę Ukrainy „O oświacie”, włącznie z artykułem 7, który reguluje kwestie języka oświaty. Po raz pierwszy w historii Niepodległości Ukrainy na poziomie ustawodawczym rozszerzają się zakresy nauczania w języku ukraińskim w państwowych i komunalnych placówkach oświatowych, gdzie nauczanie prowadzone jest w językach mniejszości narodowych. Przyjęte zmiany odpowiadają Konstytucji Ukrainy i decyzji Sądu Konstytucyjnego z dnia 14 grudnia 1999 roku w sprawie oficjalnej wykładni postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy dotyczących stosowania języka państwowego przez organy władzy państwowej, organy samorządu lokalnego oraz wykorzystywania go w procesie nauczania w placówkach oświatowych Ukrainy. Razem z tym, zapewnienie nauki języków mniejszości narodowych w towarzystwach narodowo-kulturalnych wykracza poza granice uprawnień Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy i należy do sfery kompetencji Ministerstwa Kultury Ukrainy. Biorąc pod uwagę to, że Ministerstwo Kultury Ukrainy obecnie prowadzi prace dotyczące opracowania i odnowienia ustawodawstwa w sferze stosunków międzyetnicznych i praw mniejszości narodowych, kwestia dotycząca zapewnienia przez państwo możliwości nauki języków mniejszości narodowych w towarzystwach narodowo-kulturalnych będzie uwzględniona przy przygotowaniu odpowiednich aktów prawnych, w szczególności nowej redakcji Ustawy Ukrainy „O mniejszościach narodowych na Ukrainie”, której przygotowanie zaplanowano zakończyć w 2018 roku. Na zakończenie informujemy, że 31 października 2017 roku w Ministerstwie Kultury Ukrainy odbyło się spotkanie Pierwszego Zastępcy Ministra Kultury Ukrainy z przedstawicielami delegacji Europejskiej Komisji na rzecz Demokracji przez Prawo (Komisja Wenecka), na którym rozpatrywano kwestię dotyczącą zapewnienia praw mniejszości narodowych zgodnie z artykułem 7 Ustawy Ukrainy „O oświacie”. Ministerstwo Kultury Ukrainy w pełni popiera redakcję artykułu 7 Ustawy Ukrainy „O oświacie”. W ten sposób odnowienie ustawodawstwa językowego Ukrainy oraz inne niezbędne działania będą sprzyjać kompleksowemu rozwiązaniu kwestii umocnienia języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach życia społecznego. Z poważaniem Ju. A. RYBACZUK, Zastępca Ministra Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki W Ministerstwie rozpatrzono pismo Komitetu ds. Nauki i Oświaty Rady Najwyższej Ukrainy w odniesieniu do Państwa wniosku dotyczącego podjęcia działań w celu umocnienia języka ukraińskiego w sferze oświaty. Informujemy, że Ministerstwo wspiera funkcjonowanie języka ukraińskiego jako państwowego w placówkach oświatowych. Tak, w celu wykonania w pełnej objętości ustawodawstwa językowego Ukrainy w części stosowania języka państwowego w branży oświatowej, do lokalnych organów zarządzania oświatą oraz placówek oświatowych wysłano odpowiednie pismo (nr 1/9-542 z 07.10.2016). Zwracamy Państwa uwagę, że w artykule 7 Ustawy Ukrainy „O oświacie”, przyjętej przez Radę Najwyższą Ukrainy 05.09.2017, zaznaczono, że „państwo gwarantuje każdemu obywatelowi Ukrainy prawo do zdobycia formalnej oświaty na wszystkich poziomach (przedszkolnej, ogólnej średniej, zawodowej (zawodowo-technicznej), fachowej przedwyższej oraz wyższej), a także pozaszkolnej i podyplomowej oświaty w języku państwowym w państwowych i komunalnych placówkach oświaty; „osobom, które należą do mniejszości narodowych Ukrainy, gwarantuje się prawo do nauki w komunalnych placówkach oświaty w celu zdobycia oświaty przedszkolnej i początkowej, obok języka państwowego, w języku odpowiedniej mniejszości narodowej. To prawo realizuje się poprzez tworzenie, zgodnie z ustawodawstwem, oddzielnych klas (grup) z nauczaniem w języku odpowiedniej mniejszości narodowej obok języka państwowego i nie rozciąga się na klasy (grupy) z nauczaniem w języku ukraińskim. Osobom, które należą do rdzennych narodów Ukrainy, gwarantuje się prawo do nauki w komunalnych placówkach oświaty w celu zdobycia oświaty przedszkolnej i ogólnej średniej, obok języka państwowego, w języku odpowiedniego rdzennego narodu. To prawo realizuje się poprzez tworzenie, zgodnie z ustawodawstwem, oddzielnych klas (grup) z nauczaniem w języku odpowiedniego rdzennego narodu Ukrainy obok języka państwowego i nie rozciąga się na klasy (grupy) z nauczaniem w języku ukraińskim. Osobom, które należą do rdzennych narodów, mniejszości narodowych Ukrainy, gwarantuje się prawo do nauki języka odpowiednich rdzennego narodu lub mniejszości narodowej w komunalnych placówkach ogólnej średniej oświaty lub poprzez narodowe towarzystwa kulturalne”. Informujemy, że przez Ministerstwo tworzona jest grupa robocza ds. opracowania planu działań dotyczących wprowadzenia artykułu 7 Ustawy Ukrainy „O oświacie”. Z poważaniem Pawło CHOBZEJ, Zastępca Ministra Szanowna Wspólnoto! W odpowiedzi na Państwa wniosek, który wpłynął na adres frakcji deputowanych PARTII „BLOK PETRA POROSZENKI” w Radzie Najwyższej Ukrainy ósmej kadencji dotyczący szeregu propozycji, a także poparcia projektów ustaw o numerach rejestracyjnych 5670-d „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” z dnia 09.06.2017 roku, a także 3491-d „O oświacie” z dnia 04.04.2016 roku, informujemy: Przede wszystkim dziękujemy Państwu za jasną postawę obywatelską i nieobojętność na procesy społeczno-polityczne, które zachodzą na Ukrainie. Odnośnie przedstawionych przez Państwa uwag, zostały one przekazane deputowanym ludowym Ukrainy — członkom frakcji, którzy wchodzą w skład profilowego Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy w celu dalszego rozpatrzenia i opracowania. Odnośnie projektu ustawy pod nr rej. 3491-d „O oświacie”, to 5 września 2017 roku został on uchwalony jako Ustawa Ukrainy i zwrócony z podpisem Prezydenta Ukrainy 26 września 2017 roku. Z poważaniem — PAWEŁKO A. W. zastępca Przewodniczącego frakcji 18 listopada 2017 roku w Domu Nauczyciela (m. Kijów, ul. Wołodymyrska 57) odbędzie się X zjazd organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki”. Rozpoczęcie obrad o godzinie 11 rano.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

tologów i kulturologów. W niej — ostra myśl publicystyczna rodzimych pisarzy, którzy byli jednocześnie naukowcami, o wyborze ukraińskich intelektualistów. Słowo o literaturoznawcach poświęcono kolegom z przeszłości i współczesności w trzecim rozdziale. Dwa artykuły skupiono na postaci Jurija Bojka-Błochina, wybitnego działacza ukraińskiej nauki i kultury z diaspory: szczegółowo omówiono prace uczonego o poetach Praskiej szkoły i prozaikach Rozstrzelanego Odrodzenia. Książkę zamyka rozdział o pedagogach-filologach, których grono jest najliczniejsze: autorka starała się możliwie najszerzej uogólnić zarówno problematykę, jak i osiągnięcia metodyki nauczania literatury ukraińskiej i obcej na obecnym etapie rozwoju dydaktyki przedmiotowej. — Postacie i teksty naukowców, refleksje, monografie godnie reprezentują rodzimą i zagraniczną humanistykę, a także zawierają wartości duchowe, które krzepią ukraińskiego człowieka w jego sprawiedliwej walce o wyzwolenie i w postępie w budowie suwerennego państwa. Dziękuję bohaterom mojej książki, żywym i zmarłym, za szczęśliwą pracę rozmowy — powiedziała autorka wydania na zakończenie wystąpienia.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

9 listopada — Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka Perejasław-Chmielnicki

Obchodzenie Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka w Perejasławsko-Chmielnickim Uniwersytecie Pedagogicznym stało się już dobrą tradycją. Tego dnia w sali konferencyjnej imienia Wasyla Suchomłynskiego zebrali się studenci, wykładowcy, poeci, prozaicy — wszyscy, którym nie jest obojętny los ojczystego języka. Na początku święta do obecnych zwrócił się doktor nauk filologicznych, profesor, dyrektor naukowo-dydaktycznego Centrum Skoworodoznawstwa Mykoła Korpaniuk. Podkreślił on, że język i piśmiennictwo to nieodłączna część duszy każdego narodu, do powstania której trzeba przejść długą i skomplikowaną drogę. Miłą niespodzianką dla obecnych stała się prezentacja nowej książki doktor nauk pedagogicznych, profesor Hanny Tokmań „Wyobrażone dialogi: słowo o naukowcach”. Każdy z rozdziałów książki ma swoją specyfikę. W pierwszym rozdziale, który poświęcony jest filozofom, zbadano prace Martina Heideggera, Gabriela Marcela, Alberta Camusa, w których myśliciele-egzystencjaliści wystąpili jako interpretatorzy tekstu artystycznego. Drugi rozdział książki zawiera rozważania nad pracami poli- na telewizji rejonowej prowadzi czytania proświtańskie w programie telewizyjnym „Ojcowski kaganek”. Fragment tego programu został pokazany na projektorze multimedialnym, a ona sama również wystąpiła z czytaniem fragmentu utworu Szewczenki. Wśród popularyzatorów ukraińskiego słowa wystąpiła tutaj absolwentka Małej Akademii Nauk (sekcji dziennikarstwa) Mariana Hnat. Obecnych zapoznano z twórczością tegorocznej laureatki Nagrody Narodowej im. Ołeny Telihy, redaktorką Ogólnoukraińskiego czasopisma dziecięcego „Dzwinoчок” Łesią Pyłypjuk. Do nagrodzenia przedstawiały ją państwowe wydawnictwo dziecięce „Weselka” oraz Hajworońska rejonowa administracja państwowa obwodu połtawskiego za działalność redakcyjno-wydawniczą i książkę dla dzieci „Kotik zori rachuwaw” (Kotku gwiazdy liczył). Czasopismo „Dzwinoчок” według wyników ubiegłego roku zostało zwycięzcą wśród wydawnictw dla dzieci i młodzieży. Nagrodę wręczał pierwszy zastępca przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radia Bohdan Czerwak. Łesia Pyłypjuk w tym roku również otrzymała medal „Za zasługi dla Przykarpackiego”. Na Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka wyszły z druku trzy tomy poezji lekarza neurologa Switłany Wełyczko. Kilka z nich, poświęconych językowi, przeczytała. A jeszcze do święta ze swoimi numerami artystycznymi dołączyli studenci i wykładowcy szkoły muzycznej im. D. Siczyńskiego, uczniowie szkół muzycznych nr 1 i nr 2, chór chłopców i młodzieńców „Wiwczaryk”, którzy bez podkładów muzycznych porywająco wykonywali ukraińskie utwory „Stoju ja w lisi samotoju”, „Oj na hori na Makiwci”, „Zapływaj że rożeńko wesela”, „Karpati kłyczut”, „Dawno te mynulo”, „Jakby ja wmiła wyszywat”, „Hłyboka krynycia”, „Dwa potoky z Czornohory” i inne. Święto się przedłużyło, bo w święto języka chciało się wszystkim i mówić, i śpiewać, i wysławiać nasz język państwowy, nad którym znęcają się przybysze już od wieków, a i obecnie kontynuują wyganianie go z rodzinnego domu. Mychajłyna BODNAR, kierownik pracy kulturalno-oświatowej, m. Iwano-Frankiwsk. 11 listopada w Narodowym Muzeum Historii Ukrainy odbyło się drugie spotkanie Wędrownego Klubu Dyskusyjnego „KIJOWSKIE KOŁO”, które zorganizowała i przeprowadziła kijowska „Proświta” wspólnie z pracownikami muzeum oraz projektem społecznym „LIKBEZ. Front historyczny”. Celem intelektualnej imprezy, poświęconej Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka, stało się naświetlenie pytania: „W jakim języku mówił Nestor z kijowianami?”. Porywającą analizę ekspercką tematu przeprowadzili doktorzy filologii Pawło Hrycenko i Hałyna Najenko, aspekt muzyczno-historyczny odsłonili Ołeksyj Kabanow i Hanna Kuzemska, a uogólnienie problematyki zapewnił kandydat nauk historycznych Serhij Hałuszko. Dyskusję rozpoczął językoznawca i tłumacz, zastępca przewodniczącego Rady Koordynacyjnej ds. stosowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego przy Ministerstwie Kultury Ukrainy Taras Marusyk, który skierował rozmowę w stronę praktyki zarządzania polityką językową ze strony państwa i roli w tym procesie społeczeństwa. W dyskusji wzięli udział znani językoznawcy Hryć Chałymonenko i Mychajło Najenko, nieobojętni przedstawiciele społeczeństwa. Wydarzenie przyciągnęło uwagę licznej publiczności — wśród znamienitych osobistości gości byli znani literaci Wasyl Szklar, Pawło Mowczan, Lubow Hołota i legendarna aktorka Hałyna Jabłonska. Program zainteresował studentów i młodzież — porywające questy historyczne, ukraiński epos muzyczny i gorące tańce w wykonaniu kobziarzy Tarasa Syłenki, Wasyla Lutoho, Ołeksyja Kabanowa i Kyryła Stecenki, który był moderatorem imprezy. Włas. inf. policji w obwodzie donieckim. U podstaw lekcji — materiały audio, udźwiękowione przez przewodniczącą Chmielnickiego miejskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki „Proświta” Zoję Didenko w programach radiowych TRK „Misto”. W Domu Ludowym „Proświty” uczniowie Szkoły Średniej nr 15 imienia Ołeksandra Spiwaczuka, Zespołu Edukacyjnego nr 5 imienia Serhija Jefremowa, Zespołu Szkół nr 10, gimnazjum nr 1 imienia Wołodymyra Krasyćkiego mieli szczęśliwą okazję słuchać z ekranu telewizora Petra Jacyka, założyciela Międzynarodowego konkursu znawców języka ukraińskiego. W przyszłym tygodniu odbędzie się zjednoczenie metodyczne nauczycieli języka ukraińskiego i literatury placówek oświatowych centrum obwodowego, gdzie zostanie zaprezentowane wydanie reprintowe Iwana Ohijenki „Nauka o obowiązkach wobec języka ojczystego”, bo nasz język — to święto, które zawsze jest z nami. Właskor. Kijów

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Iwano-Frankiwsk

Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka to jedno z najważniejszych świąt dla proświtian. Ustanowiono go w 1997 roku również z inicjatywy „Proświty”. W Iwano-Frankiwskiej Obwodowej „Proświcie” już weszło w tradycję, że tego dnia do swoich szeregów przyjmuje się najgodniejszych, świadomych narodowo, autorytatywnych ludzi. W tym roku zostało nimi piętnaścioro studentów Wydziału Historycznego Prykarpackiego Narodowego Uniwersytetu im. W. Stefanyka. Uroczyście odczytywali Przysięgę proświtianina, całowali proświtiański sztandar i otrzymywali proświtiańską legitymację, którą wręczał przewodniczący obwodowej „Proświty” Stepan Wołkowećkyj, uprzednio zwróciwszy się z powitalnym słowem do wszystkich uczestników uroczystości. Ci studenci już aktywnie się wykazali. Przed obchodami 75. rocznicy powstania UPA oglądali tematyczne filmy i organizowali tematyczny koncert w kompleksie pamięci „Diamiw Łaz”. Świąteczny referat na uroczystości wygłosił profesor Uniwersytetu Prykarpackiego, proświtianin Mykoła Lesiuk. Na święcie ukraińskiego piśmiennictwa i języka odbyła się prezentacja „Studia Medialnego” (szkoły dziennikarstwa) „Prostir” pod patronatem UNESCO, jedynego w Ukrainie projektu. Jego wychowankowie pokazali, jak pięknie i skutecznie potrafią wyrażać swoje myśli, występować przed publicznością, rozpowszechniać informacje we wszelkich możliwych formach: w gazetach, czasopismach, radiu i telewizji, w Internecie oraz w wielu innych sprawach związanych z naszym językiem. Lesia Kyrylowycz, przewodnicząca Kałuskiego rejonowo-miejskiego zrzeszenia „Proświty”, dla utwierdzenia ukraińskiego języka

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Chmielnicki

Tydzień szczególnego uszanowania ojczystego ukraińskiego języka państwowego odbywa się w Domu Narodowym „Proświty”. To już dobra tradycja, zapoczątkowana w 1996 roku, kiedy Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” zainicjowało obchody tego dnia, a Prezydent podpisał dekret! Co roku przez cały tydzień „Proświta” organizuje różne wydarzenia. W tym roku były to tematyczne wykłady wideo „Najpierw było słowo…”, przeprowadzone w Narodowej Akademii Państwowej Straży Granicznej im. Bohdana Chmielnickiego oraz w Głównym Zarządzie Policji Narodowej w obwodzie chmielnickim, z projekcją programu edukacyjnego „Swoją Ukrainę miłujcie” z udziałem profesora Mykoły Tymoszyka oraz księdza z Kanady, ojca Bohdana. Wisienką na torcie obchodów tego szczególnego Dnia był audiowykład „Mów po ukraińsku poprawnie”, który odbył się 9 listopada w Głównym Zarządzie Narodo-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

...wspaniale wykonuje duchowo-oświatowy hymn „Boże wielki, jedyny”. Pisarz, literaturoznawca, honorowy przewodniczący Bukowińskiej „Proświty” Wiktor Kosiaczenko, z inicjatywy którego odsłonięto Pamiątkową stelę, opowiedział o idei wzniesienia tego znaku, który podnosi ducha narodowego Bukowińczyków już od ćwierć wieku (poświęcono ją w 1992 r.). „To symbol wdzięczności za pracę wielkich obrońców ukraińskiego słowa wszystkich wieków i wezwanie do dalszej ochrony języka oraz rozwoju twórczości elity wszystkich pokoleń”, — potwierdził Wiktor Trochymowicz. Ceremonia składania żywych kwiatów jest uroczysta i pełna zadumy, jak pamięć o światłych, którzy swój język „w narodowy wieniec, jak w oprawę wprowadzili” — od szanownej społeczności regionu, gałęzi władzy wykonawczej i przedstawicielskiej oraz rady miejskiej, inteligencji, studentów, młodych Bukowińczyków — proświtian. A w Pałacu „Akademicki” odbyło się uroczyste uhonorowanie, wręczenie honorowych dyplomów i upominków (uprzejmie ufundowało wydawnictwo BukRek) najaktywniejszym proświtianom kraju — od przewodniczącego i odpowiedzialnego sekretarza krajowej „Proświty” — O. Sawczuka i M. Pelech. A dalej — naukowe interpretacje języka, czytania poetyckie, melodyka lirycznych pieśni splotły się w barwny ukraiński wianuszek, ozdobiony złotym kłosem rodzimego słowa (Irena Iwasiuta — kandydat nauk filologicznych, docent ChNU; Bohdan Melnyczuk — profesor ChNU, Julia Kowal — uczennica gimnazjum w Hłyboczku; Maryna Pryjmak — uczennica Zamostiańskiej szkoły ogólnokształcącej, rejon wyżnicki; Wołodymyr Kryżaniwski, zdobywca grand prix recytatorów Bukowiny), delikatnymi makami ludowego śpiewu (folklorystyczno-etnograficzny zespół „Berehynia” Zamostiańskiego domu kultury, trio bandurzystek ChNU („Młoda Proświta”) pod kierunkiem Iny Mokrous, zespół wokalny „Bukowyneczka” (Jaryna Wyszpinska), patriotycznymi motywami-dedykacjami poległym podczas Rewolucji Godności i w strefie ATO (Swiatosława Derda — zdobywczyni ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów piosenki, Iwan Derda — przewodniczący „Młodej Proświty”, zasłużony artysta Ukrainy, męska kapela ChNU „Dzwin”, Lubomyr Rawlyuk, kierownik kapeli, autor i wykonawca pieśni „Rodzima mowa”), soczystą kaliną dziecięcych dzwoneczków (chór chłopięcy Czerniowieckiej szkoły nr 5, kierownik O. Kusznir). I na zakończenie — wielogłos głównej państwowej pieśni — „Jeszcze nie umarła Ukraina…” — ani siła, ani wola, ani mowa, bo będą żyć w harmonii przez wieki. Niech to troiste wydarzenie doda nam pewności w jutrzejszy dzień, natchnienia, optymizmu i wytrwałości, by godnie nieść w tysiąclecie sztafetę upamiętniania ojczystego języka. Switłana MASŁOWSKA, zastępczyni przewodniczącego Czerniowieckiego Obwodowego Zrzeszenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Chmielniczyzna dała start XVIII-mu…

9 listopada, w Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka, w Chmielnickim, przy aktywnym udziale miejskiej „Proświty”, dano start XVIII Międzynarodowemu Konkursowi Języka Ukraińskiego, którego organizatorami są Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy oraz Liga Ukraińskich Mecenasów. Proponujemy Państwu wystąpienia na otwarciu konkursu dyrektora wykonawczego Ligi Ukraińskich Mecenasów, przewodniczącego rady koordynacyjnej konkursu Mychajła Słaboszpyckiego oraz dyrektora Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, przewodniczącego jury konkursu Pawła Hrycenki. Cieszę się, że przyjechałem tutaj z Pawłem Juchymowyczem Hrycenką, dyrektorem Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, niezmiennym przewodniczącym jury naszego konkursu i jednym z jego architektów. Kierowane przez niego jury zebrało ludzi nieprzekupnych i pryncypialnych. Korupcja tutaj nie przejdzie. U nas nie wygrywa się „po znajomości”. Przypominam wszystkim uczestnikom, że zwycięzcy i laureaci konkursu na szczeblu ogólnokrajowym otrzymują nie tylko dyplomy i cenne prezenty, ale także poważne nagrody pieniężne. Tak zapowiedział Petro Jacyk. I nasi mecenasi wypełniają jego testament. Swego czasu minister oświaty i nauki Wasyl Kremeń osobiście jeździł otwierać konkurs do różnych miast Ukrainy. Kremeń witał również zwycięzców podczas zamknięcia maratonu w stołecznym teatrze im. Franki. Obecnie zaś nie mamy choćby małego urzędnika z Ministerstwa Oświaty. Wygląda na to, że tam nasz konkurs kwalifikują jako coś trzeciorzędnego czy nawet dziesięciorzędnego. Sądzę, że my siłami społeczeństwa będziemy naciskać na Ministerstwo Oświaty, żądając od niego określenia się także w priorytetach narodowych. Mychajło SŁABOSZPYCKI: „Dzieci — to nasza strategiczna broń” — Przypadł mi zaszczyt w imieniu organizatorów konkursu powitać Was z okazji Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka oraz rozpoczęcia XVIII językowego maratonu. Kiedy świętej pamięci Petro Jacyk obmyślał to przedsięwzięcie, święcie wierzył: turniej językowy nie może nie wpłynąć na sytuację językową na Ukrainie i będzie sprzyjał prestiżowi społecznemu języka państwowego w państwie ukraińskim. Oto już 18. rok za każdym razem dajemy start konkursu w innym obwodzie. W maju w stołecznym teatrze im. I. Franki Kijowszczyzna przekazała sztafetę Chmielniczyźnie, której uczniowie i studenci za każdym razem pokazują w naszych zawodach dobrą znajomość ukraińskiego. Zatem Chmielniczyzna dawno zasłużyła na zaszczyt podania sygnału całej Ukrainie: „Konkurs ogłasza się za otwarty!” Co roku, podczas zamknięcia każdego konkursu, widzę na scenie w teatrze im. Franki dziesiątki mądrych dziecięcych twarzy. To chyba najlepsze ze wszystkiego, co jest na Ukrainie. Mądre dzieci — nasza strategiczna broń, prawdziwa ukraińska elita. Nasz konkurs nieprzypadkowo jest międzynarodowy. Odbywa się na wszystkich równoleżnikach i południkach, gdzie mieszkają Ukraińcy. Nawet w Rosji w zeszłym roku mimo wszystko odbył się w autonomicznej republice Baszkortostan. Wcześniej w Rosji odbywał się w 5-7 miastach, ale obecnie z powodu znanych okoliczności konkurs imienia Jacyka został tam zduszony. Wytrwał tylko w Baszkortostanie. Pawło HRYCENKO: „Nasz ważny polityczny i moralny argument” — Przypomnę, nieprzypadkowo właśnie w tym dniu — 9 listopada — rozpoczyna się nasz konkurs, wszak to dzień urodzin równoapostolskiego Nestora Kronikarza. I właśnie w tym dniu świętujemy Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka. 20 lat temu na propozycję Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki prezydent Ukrainy podpisał w tej sprawie odpowiedni dekret. I tak pojawiło się ważne święto narodowe. Dzisiaj mamy być dumni nie tylko z rozprzestrzeniania języka ukraińskiego na całym świecie, nie tylko z tego, że język ukraiński mimo wszystkich prób twardo stoi tutaj, na swoich narodowych fundamentach, ale także z tego, że początki języka ukraińskiego sięgają w głąb wieków. Nasi dalecy przodkowie nie tylko trzymali drużynników, trzymali konnicę, budowali świątynie i wieże obronne, ale także utrzymywali ogromne jak na nasze dzisiejsze miary instytuty ludzi, którzy przepisywali i tłumaczyli święte księgi oraz księgi ogólnokształcące. Język ukraiński — to język wielkiej kultury piśmiennej, wielkiego narodu europejskiego, i mamy wszelkie podstawy, by szczycić się tym niezaprzeczalnym faktem. Ten konkurs — to ulubione dzieło Petra Jacyka. Obmyślił go, obserwując nienormalną sytuację językową na Ukrainie. Zdążył jeszcze pobyć na uroczystościach z okazji zamknięcia pierwszego językowego maratonu. Sądzę, że czuł się wtedy szczęśliwy, bo na własne oczy zobaczył, że sprawa ruszyła z miejsca. Obecnie pokonujemy ciężkie dziedzictwo kilku wieków brutalnej rusyfikacji, co doprowadziło do nienormalnej sytuacji z językiem ukraińskim. Biorąc udział w pracy jury konkursu, zawsze z bólem serca przyjmuję słowa dzieci, zwłaszcza z naszych zniszczonych terytoriów, z Doniecczyzny i Ługańszczyzny, które marzą o pokoju, ale nie po prostu o pokoju, a o pokoju na ukraińskiej ziemi i z językiem ukraińskim. Alternatywy dla ukraińskości państwa ukraińskiego, alternatywy dla szerzenia języka ukraińskiego w państwie ukraińskim nie ma i być nie może. 18. rok z rzędu na Ukrainie odbywa się ten bezprecedensowy maraton językowy, na którym skupiona jest uwaga nie tylko społeczności oświatowej, ale i szerokich kręgów, bo w konkurs zaangażowani są nie tylko sami uczestnicy i organizatorzy, ale także mecenasi, rodzice uczniów i studentów, przedstawiciele mediów, wreszcie wszyscy świadomi narodowo ludzie. Pryncypialnie ważne jest, że konkurs odbywa się także poza granicami Ukrainy. To nasz ważny polityczny i moralny atut, argument na korzyść ukraińskości. Prasowe centrum Ligi Mecenasów

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Bukowina

W przeddzień święta prosvitianie z Bukowiny odwiedzili wiele instytucji, w tym również państwowych, oraz organizacje w Czerniowcach i w rejonach obwodu z zaproszeniami do przyłączenia się do wielkiego wydarzenia — uczczenia ojczystego języka, w którym „miecze i struny, prawda i ciernie — od kijowskiego księcia Jarosława po naszą rwącą bystrzynę”. I oto nadszedł ten dzień. Trójjedyne wydarzenie, w którym Wiedza, Duchowość, Uczucie, rozpoczęło się pisaniem dyktanda Jedności Narodowej. Jakież to szczęście, że na nasze wezwanie odpowiedziało wielu prawdziwych Ukraińców, i Boża łaska zawitała do placówek oświatowych, w tym również z rumuńskim językiem nauczania, gdy obok siebie młodzi i dorośli — dzieci i ich nauczyciele „nad stolikiem schyliwszy się nisko, dyktando z tekstem ukraińskim pisali, by nie zgubić tego, co rodzime”… A poza tym bukowińska „Proświta” zapoczątkowała demonstrację władania słowem i pismem w Domu Ludowym, i od teraz taka akcja będzie się odbywać co roku pod hasłem „Język — moja towarzyszka w chwale”. Naprawdę udało nam się zorganizować święto jedności, bo do naszej inicjatywy przyłączyli się przedstawiciele innych organizacji społecznych obwodu: stowarzyszenie „Represjonowanych i Więźniów Politycznych”, „Organizacja Weteranów”, obwodowa organizacja „Związek Ukrainek”, duchowieństwo kraju, a także deputowani Czerniowieckiej Rady Obwodowej i Rady Miejskiej Zastawna, specjaliści obwodowej administracji państwowej, obwodowych bibliotek i szpitala klinicznego, wykładowcy i studenci Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Ju. Fedkowycza, Instytutu Doskonalenia Nauczycieli, dziennikarze, uczniowie szkół i przedsiębiorcy prywatni. A z niepokojami i wątpliwościami pomogły nam poradzić sobie upominki-broszury „Łączy nas język” z aforyzmami o kodzie narodu — od Wyżnickiego wydawnictwa TOW „Karpaty-Morawia”. Dyktando Ołeksandra Awramenki „Nasza pieśń” nas zjednoczyło, wypełniliśmy wielki obowiązek wobec kraju i wobec siebie — „test na los, aby w nim żyła ukraińskość”. Druga część poruszającego zgromadzenia przeniosła nas pod Pamiątkową stelę „Kronikarzom Rusi-Ukrainy” — najbardziej treściwy symbol naszego kraju, gdzie zgromadziły się tłumy Bukowiny. Zgodnie z tradycją pierwsze słowo należało do organizatora, przewodniczącego Czerniowieckiego Oddziału Obwodowego WTP „Proświta” im. T. Szewczenki — Ostapa Sawczuka, który powitał szanowne grono z okazji Dnia Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego i poprosił duchownych o błogosławieństwo dla dnia upamiętnienia tych, którzy dali wolność słowu ukraińskiemu. Już we wspólnej modlitwie prosiliśmy Najwyższego o pokój dla Ukrainy, o los dla nas, jej dzieci, o rozkwit dla złotej kołyski — języka. A męska kapela chóralna „Dzwin” Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. J. Fedkowycza, pod kierownictwem L. Rawlука przejmująco i

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

biblioteki i szkoły. Postać skrzydlatej kobiety-opiekunki utrwaliła się w Równem na fali narodowego uniesienia pod koniec lat 80. ubiegłego wieku. Ten wizerunek stał się emblematem na dyplomach, podziękowaniach i książkach Proświty. Rówieńska „Proświta” wychowała wielu ludzi, którzy stali u początków Ukraińskiej Powstańczej Armii. Stąd zrodził się pomysł, aby w roku 100-lecia „Proświty” oraz 75-lecia UPA odsłonić znak pamięci — dzieli się przemyśleniami przewodnicząca oddziału Kateryna Syczyk. To nasz hołd dla członków Proświty, którzy oddawali życie za utrwalenie państwowości, języka ukraińskiego, zwyczajów i obrzędów narodu ukraińskiego. Członkowie Proświty mają nadzieję, że postać skrzydlatej kobiety-Proświty nie tylko będzie zdobić miejski park kultury i wypoczynku im. T. H. Szewczenki, ale także przypominać mieszkańcom Równego o wartościach oświeceniowych. Bieżący rok był pełen różnorodnych wydarzeń dla członków miejskiego zrzeszenia towarzystwa „Proświta”, wśród nich także jubileusz — sto lat od czasu jego założenia. Z tej okazji w Dniu języka i pisma ukraińskiego w miejskim Domu Kultury zorganizowano uroczystości. Uroczyste wydarzenie zgromadziło członków Proświty różnych pokoleń. Stuletni jubileusz nasza „Proświta” wita z osiągnięciami, co podkreślił również mer Równego Wołodymyr Chomko, który przybył, aby pogratulować członkom towarzystwa. I być może najważniejszym z nich jest utrwalenie języka ojczystego we wszystkich sferach naszego życia. — W latach 70., kiedy kończyłem szkołę, w Równem trudno było usłyszeć język ukraiński — opowiedział mer. — W instytucie było trzech wykładowców, którzy wykładali po ukraińsku, to również był wyczyn. Ale przez ostatnie trzydzieści lat wszystko się zmieniło. Mamy całkowicie ukraińskie miasto. I to wszystko wydarzyło się bez żadnego przymusu. W tym niemała zasługa „Proświty”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Ukrainiec — to na całe życie. W 100. rocznicę powstania Rówieńskiej „Proświty”

Obecny i przyszły rok są szczególne dla działaczy Proświty z Rówieńszczyzny: w 2017 roku organizacja miejska świętuje stulecie, a w przyszłym — 150-lecie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Rówieńscy działacze Proświty mieli w związku z tym wielkie plany, które realizowali przez cały rok. W szczególności przeprowadzili wiele działań oświatowo-kulturalnych. Łarysa TKACZ, członkini rady Rówieńskiej Miejskiej „Proświty” im. T. H. Szewczenki. Już stało się tradycją, by do wieńca znaczących świąt państwowych, w szczególności Dnia miasta Równe, wplatać Dzień jednej z najstarszych, najbardziej działających i najbardziej postępowych organizacji społecznych Ukrainy — „Proświty”! Ten dzień co roku gromadzi aktywnych działaczy Proświty i mieszkańców miasta w parku Proświty, który dwie dekady temu założono na nieużytkach obok dwóch szkół właśnie dzięki lekkiej ręce działaczy Proświty. W tym roku „Dzień Proświty” był szczególny, gdyż odbywał się w przededniu 100. rocznicy założenia Rówieńskiej „Proświty” im. T. H. Szewczenki. Dźwięczna ukraińska pieśń, szum młodych drzew i szczery dziecięcy śmiech tworzyły niesamowitą atmosferę święta. Inicjatorką tej sprawy została zastępczyni naczelnika wydziału oświaty miejskiego komitetu wykonawczego, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy Kateryna Syczyk, która z powodzeniem kieruje Rówieńskim Miejskim Związkiem Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki od 2003 roku. To ona rozpoczęła to święto w parku. Jak zawsze, przenikliwie i szczerze powiedziała o tym, co najważniejsze. „Choćbyśmy nie wiem ile pięknych patriotycznych słów mówili o Ukrainie, jeśli nie płyną one z ludzkiego serca, to są to puste dźwięki. Miłość do ojczystej ziemi, jak miłość do matki, żyje w piersi. Ona albo jest, albo jej nie ma… Innego nie dano”. Program święta był ciekawy i różnorodny. W szczególności usłyszano utwór muzyczny „Diva Maria” w wykonaniu zespołu „Favor” Szkoły Ogólnokształcącej nr 13 oraz „Pieśń o Ukrainie”, którą wykonała uczennica Szkoły Ogólnokształcącej nr 28 Wiktorija Swarycewycz. Ukraińskie pieśni śpiewali uczniowie szkół nr 1 i 16. Potem wszyscy razem z obecnymi na święcie dziećmi przeprowadzili rozgrzewkę do miksu piosenek Swiatosława Wakarczuka. Rówieński kompozytor, działacz Proświty Andrij Pastuszenko przyszedł na święto z własnymi piosenkami „Napływa mgła” i „Oczu niebiosa”. Wykonała je laureatka Ogólnoukraińskich konkursów piosenki estradowej Oksana Uszakowa. Świątecznego nastroju dodała wspaniałym wykonaniem piosenek „Dwa kolory” oraz „Gdzie ty teraz?” członkini Narodowego Związku Muzycznego Iwanna Sapożnykowa. A ludowy amatorski zespół działaczy Proświty „Czerwona kalina” ze wsi Karpyliwka w rejonie rówieńskim tak rozgrzał ludowymi tańcami i pieśniami, że widzowie podtupywali i podśpiewywali. Wydarzenie zakończyło się tradycyjnym poczęstunkiem wszystkich obecnych smacznym kozackim kuleszem. W szczególny sposób organizowano pracę w 2017 roku. Towarzystwo wzięło udział w ogólnomiejskim konkursie projektów „Równe — miasto unikalnych wydarzeń”, przedstawiając projekt „Siedem wydarzeń”, poświęcony 100. rocznicy założenia rówieńskiej „Proświty” (inicjatorzy projektu — Kateryna Syczyk i Hałyna Kołomys). Pierwsze wydarzenie — organizacja wycieczki do Soboru Świętej Opieki „Droga do świątyni” w marcu-kwietniu 2017 roku, ponad 600 uczniów placówek ogólnokształcących miasta stało się uczestnikami wydarzenia. Drugie wydarzenie projektu — przeprowadzenie rówieńskoznawczej akcji „Równe maluje”. 200 przedstawicieli młodzieży szkolnej i studenckiej wzięło udział w wydarzeniu. Stworzono panneau „Równe-widoki”. Najlepsze rysunki z krajobrazami miasta zostaną wykorzystane do stworzenia oświatowego kalendarza na 2018 rok. Trzecie wydarzenie — „Równe czyta”, przeprowadzone 22 maja 2017 roku, objęło około 200 dzieci i młodzieży. Tego dnia w placówkach oświatowych miasta, we wszystkich jego mikrodzielnicach, a nawet w trolejbusach brzmiało słowo Szewczenki. To jeszcze raz potwierdziło aktualność „Kobziarza”. Czwarte wydarzenie miało miejsce w czerwcu 2017 roku — to sportowo-patriotyczne szkolenie-obozowanie „Równe-Hurby-Peresopnycia”. Piąte wydarzenie — rówieńskoznawcza akcja „Równe śpiewa”, poświęcona Dniu Niepodległości Ukrainy. Szóste wydarzenie — mosty duchowości „Równe-Zarwanycia”. Siódme wydarzenie — patriotyczne widowisko, poświęcone 75. rocznicy powstania UPA. Do „Proświty” ludzie przychodzą nie na jeden dzień, to praca na całe życie, to los — być działaczem Proświty. I właśnie takimi są rówieńscy działacze Proświty. Niedawno w muzeum „Proświty” Rówieńszczyzny dla uczczenia zebrali się szanowani rówieńczanie, którzy w latach 80.—90. ubiegłego wieku swoimi przekonaniami, bezkompromisowością, uczciwością, odwagą zmieniali bieg naszej historii, utwierdzając państwowość i język ukraiński. Podnosili naród do walki o wolne, suwerenne, soborne, demokratyczne Państwo Ukraińskie. Byli aktywnymi uczestnikami pokojowej rewolucji narodowo-wyzwoleńczej okresu 1989—1991, odradzali „Proświtę” na Rówieńszczyźnie. Uczczenie wybitnych działaczy Proświty rozpoczęli uczniowie Szkoły Ogólnokształcącej nr 1 oraz członkini Rady „Proświty” Myrosława Żowtan. Ze słowami wdzięczności w imieniu wszystkich działaczy Proświty miasta witała gości w muzeum-świetlicy przewodnicząca Rówieńskiego Miejskiego Związku Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Kateryna Syczyk. Zrobiła mały rys historyczny przeszłości dzięki historycznym zdjęciom, z których niektóre datowane są na 1917 rok. O wydarzeniach bliższych teraźniejszości opowiedziała wideoprezentacja. — Każdy z was zna historię „Proświty” po swojemu: przez ukraińską książkę, pieśń, wyszywany ręcznik, przez podniesioną wbrew władzy ukraińską flagę, odśpiewany hymn Ukrainy, a przez to — prześladowania, a nawet zwolnienie z pracy. Ale miłość do ojczystej ziemi i ojczystego słowa, pragnienie uczynienia losu Ukrainy szczęśliwym łączy ludzi o podobnych poglądach mimo wszystkich czasów, spraw rodzinnych i zawodowych — podkreśliła szefowa rówieńskich działaczy Proświty. Wśród szanownych gości-działaczy Proświty byli ludzie, których nazwiska są dobrze znane rówieńczanom: Iwan Demjaniuk, Jurij Welihurskyj, Roman Omelczuk, Jewhenija Hładunowa, Myrosława Kosariewa, Mykoła Wełhus, Iwan Kurjanyk, Swiatosław Melnyczuk, Iryna Miśkowa, Weronika Welihurska (ona wyszyła i podarowała muzeum flagę „Proświty”), Wałerij Wojtowycz, Mychajło Borejko (dzięki jego aktywnej pracy wznowiono wydanie ponad 40 cennych publikacji książkowych), Stepan Babij, Jarosław Poliszczuk, Tetiana Rediuk, Tetiana Pijar, Mykoła Panaszczuk, Ludmyła Matiuszenko, Iryna Mizjuk, Bohdan Stolarczuk, Andrij Pastuszenko, Petro Newirkoweć, Ołeksej Zaworotnij oraz Tetiana Hreszczuk, która przez 10 lat kierowała miejskim oddziałem. Każda z tych osobowości zapisana jest na tablicach losu Proświty. Kulminacją wydarzenia było wręczenie legitymacji Honorowego działacza Proświty za odrodzenie działalności Rówieńskiej „Proświty” im. T. Szewczenki. Honorowy działacz Proświty Iwan Demjaniuk podziękował organizatorom wydarzenia i zauważył, że „Proświta” musi odgrywać główną rolę w zachowaniu naszej historii. Z tej okazji w święto Opieki Najświętszej Bogurodzicy w Równem uroczyście odsłonięto znak pamięci-figurę Proświty. Ten wizerunek, którego autorstwo nie jest dokładnie znane, odtworzył rówieński rzeźbiarz Ołeksej Ohoń. Wizerunek niebiański i ziemski zarazem. Skrzydła za plecami symbolizują wysoką duchowość narodu, talent jego ludzi i świętość idei narodowej. Kobieta niesie pochodnię jako symbol światła i oświaty. Przecież działacze Proświty uczyli czytać i pisać, otwierali bibli- Zjednoczenie towarzystwa „Proświta” za znaczącą pomoc mera miasta w różnorodnych przedsięwzięciach proświtańskich przyznało Wołodymyrowi Chomce tytuł Honorowego Członka „Proświty”. Tego dnia, oprócz mera, tytuły, listy pochwalne i podziękowania otrzymali aktywni członkowie miejskiej „Proświty”, którzy stali u podstaw jej odrodzenia oraz ci, którzy obecnie poświęcają swoje życie pracy proświtańskiej. — Przez lata niepodległości w Równem rzeczywiście zbudowaliśmy szkołę narodową, właśnie dlatego dzisiaj wśród nagrodzonych było wielu edukatorów — podkreśliła przewodnicząca Rówieńskiego Miejskiego Zjednoczenia towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Kateryna Syczyk. — Ponieważ jednym z zadań, które stawiała przed sobą współczesna „Proświta”, jest właśnie budowa ukraińskiej szkoły narodowej. Wszystko, co rosyjskojęzyczne w naszym mieście, odeszło w przeszłość, ale nie możemy tracić czujności. Jednym z zadań na obecnym etapie jest to, że musimy pokazać prawdziwą Ukrainę Ukraińcom ze wschodu. Dla członków „Proświty” przygotowano koncert świąteczny, który rozpoczęły bandurzystki z trio „Lubystok”. Swoimi wierszami i śpiewem ucieszyli wychowankowie przedszkola nr 22. Zaśpiewała dla członków „Proświty” także piosenkarka-wolontariuszka Chrystyna Panasiuk. Burzliwe oklaski zebrał skrzypek Lubomyr Pastuszenko. A pieśni w wykonaniu ludowego chóru „Weres” pod kierownictwem Petra Newirkowcia nie pozostawiły nikogo obojętnym. Całą działalność miejskiej „Proświty” organizują i kierują nią aktywni członkowie rady: Mychajło Borejko, Jewhenija Hładunowa, Myrosława Żowtan, Ludmyła Hrekul, Hałyna Kołomys, Myrosława Kosariewa, Lilija Owdijczuk, Łarysa Tkacz, Marija Werbeć, Natalija Kornijczuk, Natalija Sawczuk, Tetiana Serhijuk, Andrij Pastuszenko, Swiatosław Melnyczuk. Z okazji 100-lecia miejskiej „Proświty” wkrótce ukażą się drukiem książka-zbiór o działalności rówieńskich członków „Proświty” „Na tablicach losu proświtańskiego” oraz kalendarz na 2018 rok „Rówieńskie widoki” z rysunkami dzieci przedstawiającymi krajobrazy miasta. Świętując 100-lecie, rówieńscy członkowie „Proświty” układają nowe plany. Czas na odmłodzenie społeczności proświtańskich. A miejskie towarzystwo „Proświta” im. T. H. Szewczenki będzie ideowym i intelektualnym społecznym przewodnikiem życia publicznego, umacniając ukraińskość w przestrzeni europejskiej i światowej, od Zachodu do Wschodu, od Północy do Południa.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

kałuskiej „Proświty”: dwoje członków organizacji dostąpiło w tym roku zaszczytu otrzymania nagród państwowych. Przewodnicząca młodych prośwician wsi Hołyń na Iwano-Frankowszczyźnie, zastępczyni Kałuskiej organizacji obwodowej „Proświty” od 2000 roku, pisarka, wolontariuszka, zasłużona nauczycielka Ukrainy, krajoznawczyni Oksana Tebeszewska została odznaczona Orderem Księżnej Olgi. Przez trzy ostatnie lata aktywnie pomagała ukraińskim żołnierzom, dbając nie tylko o pomoc materialną, ale także duchową dla nich — zbierała i wysyłała do strefy ATO książki, zarówno swoje, jak i innych autorów. A wcześniej przewodniczący Kałuskiej organizacji miejskiej „Proświty” w latach 2013—2017, folklorysta, historyk, autor książek patriotycznych i folklorystycznych — w szczególności „Mądrość Bojkowszczyzny”, „Antologia mądrości Ukrainy i świata”, Ihor Kotyk został odznaczony medalem „Budowniczy Ukrainy”. Chmielniczczyzna Proświcianie Kamieńca Podolskiego przygotowują się do ważnego spotkania: 16 listopada od razu dwóch pisarzy zawita do Kamieńca Podolskiego z prezentacją swoich nowych wydawnictw. Dmytro Kałynczuk (Wownianko) oraz Pawło Prawyj (Bondarenko), którzy przyjeżdżają na zaproszenie przewodniczącego miejskiej „Proświty” Sławka Polatynczuka oraz urodzonego kamieńczanina Serhija Pantiuka, spotkają się ze studentami i starszymi proświcianami w pomieszczeniu wydziału historycznego Narodowego Uniwersytetu w Kamieńcu Podolskim. A w tych dniach żywo dyskutuje się o jeszcze jednym wydarzeniu, zaprezentowanym kamieńczanom przez „Proświtę” — koncercie i spotkaniu po nim z Tarasem Żytyńskim, potężnym bardem i kompozytorem, laureatem „Czerwonej Ruty-1991” w Zaporożu. Spotkanie-koncert odbyło się 10 listopada w sali Galerii Obrazów. Przygotowała Olha ŻMUDOWSKA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Młody Lwów

Lwowskie Obwodowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zorganizowało wydarzenia w ramach „Tygodnia języka ukraińskiego i piśmiennictwa”. 9 listopada, w Dniu języka ukraińskiego i piśmiennictwa, we Lwowie odbyła się akcja młodzieżowa pod hasłem „Język to podstawa państwa”, zorganizowana przez Lwowską Obwodową „Proświtę”, w której wzięli udział studenci lwowskich uczelni wyższych. Młodzieżowa kolumna z plakatami przeszła ulicami Lwowa na centralny plac miasta przy Ratuszu, gdzie odbył się flashmob oraz widowisko literacko-muzyczne, podczas którego uczestnicy prezentowali autorskie utwory o języku ukraińskim. Podczas otwarcia akcji przewodniczący Lwowskiego Obwodowego Zrzeszenia „Proświty” Jarosław Pitko podkreślił: młodzież wyszła na akcję z apelami o zapewnienie rozwoju i umocnienia języka ukraińskiego jako państwowego, a także by ostrzec polityków przed spekulowaniem kwestią językową i zrozumieć, że język jest podstawą budowy państwa oraz głównym czynnikiem jednoczącym Ukrainę. 12 listopada 2017 r. Lwowskie Obwodowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki nagrodziło ponad 70 laureatów Międzynarodowego konkursu dziecięco-artystycznego „Ścieżkami Tarasa” w salach Lwowskiego Muzeum Historycznego. W konkursie wzięła udział młodzież z Ukrainy, Polski, Słowacji, Argentyny, Brazylii i Włoch w wieku od 5 do 19 lat, w trzech grupach wiekowych i trzech kategoriach tematycznych. Odrębną kategorię stanowili uczniowie i studenci szkół artystycznych. Konkurs „Ścieżkami Tarasa” od 15 lat jednoczy młodzież uczniowską i studencką wokół idei oraz dorobku genialnego Ukraińca T. Szewczenki i jest największym konkursem artystycznym na Ukrainie. „Ten konkurs daje młodzieży możliwość uświadomienia sobie aktualności i głębi testamentów Kobziarza oraz włączenia się do twórczości” — powiedział Jarosław Pitko. Życzył młodym twórcom, aby byli godni nauk T. Szewczenki, nieustannie pracowali ku radości rodziców i dumie Ukrainy, po czym wręczył nagrody. W ceremonii wręczenia nagród wzięła udział autorka i kuratorka konkursu, artystka Jaryna Juryk, a zwycięzcom wręczyły swoje autorskie książki pisarki Nina Biczuja oraz Marija Ludkewycz. Centrum Prasowe Lwowskiego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Dobre wieści

Kijów. 10 listopada przy pomniku Andrija Malyszki, na prospekcie Andrija Malyszki, zebrali się jego przyjaciele i wielbiciele, wśród których było wielu jego dawnych kolegów — pisarzy, muzyków, a także młodych kijowian, którzy dorastają z jego wierszami i pieśniami. Urodzony na Kijowszczyźnie twórca jest znany Ukraińcom jako autor ulubionej „Pieśni o ręczniku”, a także poeta, dziennikarz, tłumacz i krytyk literacki. Do uczczenia jego pamięci gości zaprosiła prozaiczka i poetka Wałentyna Kozak, która przechowuje o nim wiele żywych wspomnień. Szczere i otwarte było słowo ukraińskiego poety Dmytra Pawłyczki. Zwracając się do młodzieży, opowiedział, jak trudno było żyć i tworzyć człowiekowi z ukraińskim sercem w czasach władzy radzieckiej, kiedy ukraińskie słowo znajdowało się pod podejrzeniem. Opowiedział o jednym z takich przypadków, kiedy po jakimś oficjalnym wydarzeniu we Lwowie, gdzie Malyszko wyrzucił lwowianom brak języka ukraińskiego na ulicach miasta, Dmytra Pawłyczkę pytali potem oburzeni kierownicy organów komunistycznych: jak mógł dopuścić do takich wypowiedzi, skoro Malyszko, jak się okazuje, jest nacjonalistą! Na co Pawłyczko spokojnie odpowiedział: „Przede wszystkim Malyszko to ukraiński poeta...”. Uczcić pamięć poety przyjechał przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy M. Sydorżewski, dziekan wydziału filologii ukraińskiej i twórczości literackiej imienia Andrija Malyszki Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. P. Drahomanowa Anatolij Wysocki, kierownik katedry literatury ukraińskiej tego samego uniwersytetu Wołodymyr Pohrebennyk, a także znani naukowcy, literaci i kompozytorzy. Obwód iwanofrankiwski. Dobra wiadomość nadeszła z Kałusza (obwód iwanofrankiwski) od działacza Proświty Wasyla Paraszczuka. Podzielił się on radością i dumą

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Połtawska «Proświta» wydała i zaprezentowała książkę «Symon Petlura i Ukraińska rewolucja 1917—1921 lat»

Kolejne wydanie Połtawskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego towarzystwa «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki z serii «Biblioteczka oświatowa» zaprezentowano w obwodowej bibliotece uniwersalnej im. Kotlarewskiego. Inicjatorem powstania, redaktorem i autorem przedmowy książki «Symon Petlura i Ukraińska rewolucja 1917—1921 lat» jest Mykoła Kulczynski — szef «Proświty» na Połtawszczyźnie, ukraiński dysydent, polityk, deputowany Rady Najwyższej Ukrainy poprzednich kadencji. Przez trzy miesiące opiekował się tym projektem wydawniczym. A charytatywnej pomocy finansowej udzieliła ukraińska diaspora z USA, w szczególności rodzina Bodnaruków — pani Wira i pan Bohdan, którzy kierują Towarzystwem języka ukraińskiego w Chicago i już od 27 lat finansowo pomagają «Proświcie». Nakład wydania wynosi osiemset egzemplarzy. Wkrótce jednak grono odbiorców książki wzrośnie dzięki światowej sieci. Połtawscy działacze «Proświty» planują umieścić jej wersję elektroniczną na tematycznej stronie społecznej http://petlura.poltava.ua/, poświęconej Symonowi Petlurze — urodzonemu 11 listopada 2017 r. odszedł do wieczności działacz «Proświty» Serhij Wołodymyrowycz PROKOPENKO. Urodził się 7 listopada 1966 r. w Połtawie, wybitnemu działaczowi państwowemu, wojskowemu i politycznemu, publicyście, krytykowi literackiemu i teatralnemu, Głównemu Atamanowi wojsk Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL), przewodniczącemu Dyrektoriatu URL. Na spotkanie przybyli bibliotekarze, wykładowcy, nauczyciele. Ale przede wszystkim młodzież: porozmawiać z redaktorem, nabyć wydanie przyszli głównie uczniowie starszych klas oraz studenci z centrum obwodowego. W sali zabrakło nawet wolnych miejsc. Jak zauważył Mykoła Kulczynski, wydanie skierowane jest przede wszystkim do młodego odbiorcy. «Trzeba, aby ta wiedza o Ukrainie, o Petlurze, o ruchu dysydenckim, o naszych męczennikach, o naszej Hetmanszczyźnie stała się organiczną częścią naszej świadomości» — zwrócił się do młodzieży Mykoła Kulczynski. Według jego słów, «Proświta» opublikowała artykuły, listy, dokumenty z podpisem Symona Petlury, wspomnienia uczestników zbrojnej walki Ukrainy przeciwko rosyjskim najeźdźcom w latach 1917—1920. Każde słowo, każdy wiersz w książce «Symon Petlura i Ukraińska rewolucja 1917—1921 lat» oddycha ogniem potężnej myśli Głównego Atamana, która o stulecia wyprzedziła swój czas. Mykoła Kulczynski, prezentując wydanie, podkreślał konieczność postawienia w Połtawie pomnika Symonowi Petlurze: «Każdy kandydat na deputowanego, na mera miasta powinien wpisywać w swój program wyborczy, że zostanie postawiony pomnik wybitnemu synowi narodu ukraińskiego». Centrum prasowe Połtawskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Zarząd Centralny

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Stracili towarzysza broni

w wsi Nowoselicja w rejonie popilniańskim obwodu żytomierskiego. W 1992 roku ukończył wydział historyczny Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa. Po studiach pracował w szkole, w administracji państwowej rejonu mińskiego miasta Kijowa, w Wyszogrodzkim Zapowiedniku Historyczno-Kulturalnym. Był wybierany na deputowanego Wyszogrodzkiej Rady Miejskiej obwodu kijowskiego dwóch kadencji, w 2002 i 2010 roku. Ponad wszystko kochał Ukrainę. Propagował słowo Szewczenki. S. Prokopenko był jednym z organizatorów wyszogrodzkiego rejonowego zrzeszenia „Proświty”, aktywnym uczestnikiem i organizatorem narodowo-oświatowych imprez Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Towarzystwo „Proświta” głęboko przeżywa tę wielką stratę. Opłakujemy Serhija — niech ziemia mu będzie puchem. Królestwo niebieskie i wieczna pamięć. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Powstańcza rodzina

Mychajło SOPIWNYK Ciąg dalszy, Początek w nr 45 z 2017 r. Moim bliskim dedykuję w roku 75-lecia UPA * * * 7 lipca 1941 roku, w dniu Świętego Jana Chrzciciela, Błyszczanka świętowała proklamację Niepodległości Ukrainy 30 czerwca 1941 r. we Lwowie, a już 11 lipca odbyły się uroczystości w Zaleszczykach. Iwan Mychajłowycz Rybcunyk opowiadał, że zaraz po ogłoszeniu Aktu we wszystkich wsiach Galicji odbyły się wybory, w których wybrano kierowników wsi — wójta i sotnika, a już na początku lipca w miastach powiatowych odbyły się wiece-festyny, gdzie każda wieś ze swoją sotnią przeszła w kolumnach przed władzami powiatowymi. “Na czele kolumny sotni szli chorąży, którym w sotni naszej wsi byłem ja, wójt i sotnik. Sowieci uciekli, ale zostawili swoich szpiegów i donosicieli, którzy zrobili zdjęcia z uroczystości świętowania odnowienia państwowości Ukrainy. Taka fotografia posłużyła później jako dowód do mojego aresztowania w 1944 roku przy powrocie sowietów”, — wspomina Iwan Rybcunyk. 25 maja 1944 roku rano w Błyszczance aresztowano członków OUN: Iwana Rybcunyka, Tomka Bohaczewskiego, Tomka Łazaruka, Teklę Dorosz (staniczną). Byli to pierwsi patrioci-męczennicy, uwięzieni przez sowiecki komunistyczny reżim. “Przetrzymali mnie w Zaleszczyckim więzieniu-katowni od maja 1944 r. do lutego 1945 roku. Codzienne przesłuchania, tortury, upokorzenia i straszne warunki nie rozwiązały mi języka. Oprócz fotografii, na której idę ze sztandarem na czele sotni, nie mieli nic. Nic ode mnie nie uzyskali. Dlatego tak długo trzymali. Modliłem się codziennie do Pana, żeby dał mi siły wytrzymać ich znęcanie się. I wytrzymałem. Za to dali mi 10 lat więzienia o zaostrzonym rygorze i 5 lat zsyłki, które odbywałem: więzienie w Workucie, a zsyłkę w obwodzie mołotowskim, „Za zdradę Ojczyzny”. Jakiej? Urodziłem się w 1913 roku pod władzą austriacką, od 1918 do 1920 roku była władza ukraińska. Od 1920 do 1939 roku była władza polska. We wrześniu 1939 roku przyszli sowieci, którzy utrzymali się do lipca 1941 roku. Od lipca 1941 do kwietnia 1944 roku żyliśmy pod Niemcami. Z miłością do Ukrainy rosłem, wychowywałem się i pozostałem do dzisiaj, za wszystkich zmian władzy. Minęło mi 80 lat. Całe życie byłem wiernym synem Ukrainy, o którą walczyłem z polskim, sowieckim, niemieckim reżimami. To powiedzcie, ludzie dobrzy, jaką i kiedy ojczyznę zdradzałem?” W okresie 1989—90 lat Iwan Mychajłowycz był jednym z głównych organizatorów stworzenia w naszej wsi Ludowego Ruchu Ukrainy, odnowienia „Proświty”. Cała rodzina Iwana Mychajłowycza ucierpiała od komunistycznej władzy. W 1948 roku jego ojca Mychajła Dmytrowycza wywieźli na Sybir na zesłanie. Matce Todosce z małą wnuczką Hannusią udało się uciec podczas wywózki. Hannusię przekazała dziadkowi Mychajłowi Fedorczukowi, a sama ukrywała się aż do śmierci. Mamy Hannusi, Tetiany, już nie było. Odbywała ona karę więzienia 10 lat i 5 lat zsyłki za artykuł „Za zdradę Ojczyzny” w łagrach norylskich. * * * Aresztowali Tetianę Mychajłiwnę w 1946 roku na podstawie donosu miejscowych donosicieli o jej udziale w „pomaganiu banderowcom”. Trzeba powiedzieć, że w tym czasie położenie powstańców stawało się coraz trudniejsze. We wsi byli zwerbowani donosiciele, którzy śledzili i wydawali swoich współmieszkańców. Do Błyszczanki zostali zesłani agenci KGB Wasilij Żukow i Aleksiej Taradonow. Zostawili ich jeszcze w 1944 roku na leczenie, zwalniając z frontu. Przyzwyczaili się. Żukow ożenił się z Hanną Rybcunyk, córką Hryhorija (we wsi nazywano ją Dolczeną), której rodzinę we wrześniu 1946 roku jako jedną z pierwszych pięciu rodzin wywieźli na Ural. Prawdopodobnie z pomocą zięcia, żeby nie przeszkadzali „żyć swobodnie”. Za sprawą Taradonowa zdekonspirowano trzy kryjówki w uroczysku Jarmówka. Taradonow, zalecając się do córki Warwary Pichłykowej (mojej krewnej), która była łączniczką w UPA, wyśledził jej wyjście ze wsi do kryjówki. Przez nią poznał jeszcze dwie dziewczyny, jej przyjaciółki, które też miały kontakt z kryjówkami. Te kryjówki zdekonspirowali i zniszczyli enkawudziści. Służba Bezpieczeństwa UPA uznała dziewczyny za winne ujawnienia kryjówek i śmierci partyzantów. Skazano je na karę śmierci, zgodnie z prawem wojskowym, i stracono w nocy w wiejskim klubie po publicznym ogłoszeniu wyroku. Ten pogrzeb dobrze pamiętam. Cała wieś odprowadzała je w ostatnią drogę. Dziecięca pamięć dobrze zapamiętała tak wielką rzeszę ludzi, a także przypadek, kiedy ciotka Warwara wpadła do dołu na trumnę córki. Na rozkaz SB UPA zniszczyli Wasilija Żukowa. U Dolczenej Hanny została śliczna córeczka Marusia, która została dobrym lekarzem we wsi. * * * O swoim aresztowaniu i pobycie na katordze Tetiana Mychajłiwna opowiadała już po powrocie na Ukrainę w 1959 roku. Oto jej gorzka opowieść. “Przyjechali do wsi enkawudziści, weszli do naszej chaty i mówią do ojca Mychajła: „Zabierzemy waszą córkę do Zaleszczyk. Trzeba coś wyjaśnić i puścimy do domu”. Warto dodać, że w przeddzień aresztowania Tetiany z ich domu odszedł do UPA młody chłopak Wasyl z Huculszczyzny, który najął się do pracy w ich gospodarstwie. Pewnego dnia powiedział Tetianie: „Pani Tetiano, chcę zawiadomić, że muszę od Pani odejść. Nie dlatego, że mi u Pani źle. Nie wszyscy parobkowie jedzą razem z gospodarzami, jak ja. Ale mam obowiązek i słowo honoru, które dałem chłopakom z lasu. Więc bardzo dziękuję Pani, moi dobrzy, za chleb i sól. Bądźcie zdrowi”. Tak oto jeszcze jeden powstaniec wyszedł z domu ojczyma Mychajła. Jaki los spotkał partyzanta UPA Wasyla — nie wiadomo, ale można się domyślać, gdyż rzadko kto ocalał w tym wirze, który panował wtedy na Zachodniej Ukrainie: „Gdyście umierali, dzwony wam nie grały, nikt nie zapłakał za wami…” Rodzina Rybcuników na zesłaniu na Uralu (1957 r.) przeszliśmy mieszkać do gospodarstwa ojczyma Mychajła. Mieszkał sam, a do gospodarstwa potrzebna była gospodyni. Mychajło Mykołajowycz wyswatał mamę Marię i my włączyliśmy się do jego rodziny. Mieszkaliśmy do tego czasu z babcią Hanną od strony mamy i z jej młodszym synem Petrem Tkaczykiem (1930 r.) w jej chacie. Petro w maju 1945 roku poszedł na ochotnika do UPA do kurenia „Bystrego”, który dobierał partyzantów do kurenia, który rozlokował się w Myszkowskim lesie. O walce w tym lesie w Kronice UPA zaznaczono: „5 maja 1945 roku w pierwszy dzień Świąt Wielkanocnych odbyła się zwycięska walka powstańców koło wsi Myszków. „Bystremu” do ostatecznego skompletowania kurenia brakowało jeszcze 12 strzelców. Zwrócił się do stanicznych najbliższych wsi (nasza wieś przylega bezpośrednio do Myszkowskiego lasu. — Aut.) i następnego dnia do lasu przyszło 60 strzelców samoobronnych oddziałów. Każdy uważał, że walczyć w oddziale sławnego „Bystrego” to zaszczyt. Ale było ich wyraźnie za dużo. „Bystry” ustawił partyzantów i zwrócił się do nich takimi słowami: „Czym jest UPA, kto tam idzie i kto nie wraca? Jeszcze raz pomyślcie dobrze. Możliwe, że ktoś ma starych rodziców, chorych, boi się, radzę wrócić do domu. Kto myśli, że w kureniu czekają go ciekawe podróże, — myli się. Dezerterów u nas nie ma. A kto samowolnie opuści oddział, tego w domu znajdzie nasza Służba Bezpieczeństwa”. Po przemówieniu dał komendę dwunastu ochotnikom wystąpić naprzód, reszcie stać w miejscu. Petra jako małoletniego (miał 15 lat) odesłali do domu. Przygody tego dnia dla mnie się nie skończyły. My z mamą Marią Trzeba wspominać z sumieniem i duszą tych bezimiennych bohaterów, którzy szli dobrowolnie na pewną śmierć za wolność Ukrainy. Dla nich hasło „Wolność albo śmierć” było honorem i czynem. A słowa przysięgi „Zdobędziesz państwo ukraińskie albo zginiesz w walce o nie!” Taras Fedorczuk — strzelec USS (Czechosłowacja, 1939 r.) były ideą i celem ich walki, — pamiętajcie, potomni! * * * Zabierając Tetianę z domu, poradzili, żeby niczego nie brała ze sobą — ani żywności, ani odzieży — to niedługo… co przeciągnęło się na 15 lat. „Mychajle, braciszku mój. Oni mnie tylko wywieźli wozem za wieś, jak zaczęli bić końcem bata po nogach, ramionach i gdzie chcieli, a żeby nie słyszeli ludzie, jak krzyczę, zaciskali usta dłonią. Bili całą drogę. Póki przyjechaliśmy do Zaleszczyk (17 km), to byłam cała sinoczarna od pobicia. A Zaleszczyckie więzienie-katownia — to osobna rozmowa. To była katownia, jakiej świat nie znał”. Nestor Myzak w swojej książce „Za ciebie, święta Ukraino” opisuje wszystkie grozy tego więzienia-katowni, przez które przeszły tysiące zaleszczan. Jednoznaczne świadectwa tych, którzy przeżyli: takich mąk i horrorów, jakie wycierpieli w tej katowni, nie było nigdzie indziej. „Stalinowscy oprawcy stosowali w więzieniu najbardziej wyrafinowane metody tortur, których mało kto wytrzymywał. Trupy zamęczonych ofiar stale chowali albo karmili nimi maciory, które hodowali na własny stół. W Zaleszczyckim więzieniu śledczym kaci zamordowali około 50 zaleszczan”. (N. Myzak). Wśród nich także mieszkańcy naszej wsi: Antoninę Hoszowską (ur. 1902 r.) zamęczyli 6 kwietnia 1945 r. Zamordowali matkę trojga małoletnich dzieci, które wywieźli na Sybir. Oto jak o tym opowiada starsza córka Antoniny, Olha: „Nasz tata Lew Hoszowski był patriotą i kierownikiem chóru „Proświty”. Nie ominęłaby go bolszewicka katorga, gdyby przedwcześnie nie zmarł w przededniu 1939 r. Ojcowskich braci Mykołę i Pyłypa w 1940 roku aresztowała służba NKWD. Pyłypa rozstrzelali we lwowskim więzieniu, Mykołę — w czortkowskim. W lutym 1945 roku aresztowali moją matkę Antoninę i dwie jej siostry: Pawlinę, która była staniczową OUN, i łączniczkę podziemia Leonię. Mamę przesłuchiwali i zamęczyli w Zaleszczyckim więzieniu, a siostry wywieźli do obozów koncentracyjnych. 21 października 1947 roku do naszego domu przyszła nowa bieda. Wszystkich troje nas, małoletnich, wywieźli na Sybir jako rodzinę banderowców. Bardzo ciężko było przeżyć. Poszłam do kopalni, żeby jakoś wykarmić braci. Po zwolnieniu pojechaliśmy do Norylska do siostry Leonii, która już odbyła swój wyrok. Potem kupiliśmy dom we wsi Kamianka w rejonie podwołoczyskim obwodu tarnopolskiego, dokąd przeprowadziliśmy się żyć. Z sióstr zostałam tylko ja. Brat Bohdan zmarł w Norylsku, a Roman mieszka w obwodzie irkuckim w Rosji”. * * * Zamordowali Bohdana Oleszczuka, sympatyka OUN—UPA, nauczyciela naszej szkoły w Błyszczance. Na podwórku jego matki Ciluńki obławcy znaleźli kryjówkę. Otoczyli i wywiązała się walka. Partyzanci nie poddawali się. Kryjówkę obrzucono granatami. Dwóch chłopaków, którzy w niej byli, zginęło. Niestety, imiona czy pseudonimy ich są nieznane. Cecylię Oleszczuk wywieźli na Sybir, a młodszy syn Taras wyrwał się z okrążenia, otworzyli do niego strzelaninę, dobiegł do lasu i poszedł do partyzantki. Taras Oleszczuk — uczestnik dwóch znanych walk z Moskalami na naszym terenie — na chutorze Tekliwka i w Piaszczystym kamieniołomie. * * * Zamordowali w Zaleszczyckim więzieniu Wasyla Kyweryhę, sympatyka OUN, aresztowanego za syna Andrija (ur. 1928 r.), pseudonim „Marko”, członka OUN i powstańca, który zginął podczas obławy. O tym już opowiadałem…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

* * * „Najtrudniejsze były nocne przesłuchania — opowiada dalej Tetiana Mychajliwna. — W piwnicy było tak wielu ludzi, że nie było miejsca, by leżeć. Jeśli kogoś wzywano na przesłuchanie, jego miejsce na pryczy lub podłodze zajmował inny. Pewnej nocy z przesłuchania wróciła cała pobita Kałynka Ostapiw z sąsiedniej wsi Myszkow, łączniczka UPA i członkini OUN, a mnie wezwano na przesłuchanie. Pokoje śledczych znajdowały się nad piwnicą, w której nas trzymano. Stamtąd słychać było jęki, krzyki więźniów, których przesłuchiwano, i grubiańskie moskiewskie przekleństwa śledczych. Było to dla nas taką męką i psychologiczną obróbką, cięższą niż same przesłuchania. Bo każdy myślał, że za jakiś czas spotka to jego. Przy każdym zgrzycie klucza w drzwiach wszyscy z napięciem czekali, kogo wezwą… I tak z nocy na noc. Do tego nie można się przyzwyczaić. Byłyśmy nieumyte, ze świerzbem i wszami, z rozdrapaną do krwi i ran skórą, głodne i codziennie bite. Kałynka położyła się na moim miejscu na pryczy. Mnie przytrzaskiwano palce drzwiami i wsuwano pod paznokcie szpilki, bito nieustannie po głowie, a kiedy straciłam przytomność, wyrzucono mnie do piwnicy na cementową podłogę i oblano zimną wodą. Była to u nich wypracowana technika. Odzyskawszy przytomność po takiej kąpieli, na kolanach doczołgałam się do pryczy, gdzie leżała Kałynka i, żeby jej nie budzić, położyłam swoją pobitą głowę, która bardzo bolała i była gorąca, na jej piersi. Poczułam się lepiej, bo Kałynka była taka zimna. Tak przesiedziałam do świtu, aż ogłoszono „pobudkę”. Kałynka pozostała leżeć i wtedy zrozumiałam, że kładłam głowę już na martwej Kałynce, dlatego była taka zimna”. Zginęła Kałyna Daniłiwna Ostapiw 9 marca 1946 r. Miejsce jej pochówku jest nieznane. W celi krążyła pogłoska, mówiła Tetiana, że wrzucono ją do publicznego szaletu przy Ratuszu. Trupy zamęczonych wrzucano do studni przy austriackich koszarach, zakopywano na wszystkich nieużytkach Zaleszczyk. Po procesie Tetianę Mychajliwną wysłano do łagrów Norylska. „Dojechaliśmy w wagonach towarowych do Krasnojarska. Wozili nas jak bydło. Potem barką po Jeniseju do portu Dudinka za kołem podbiegunowym. Na barkę załadowano trzy tysiące więźniów i pospiesznie płynęliśmy, żeby zdążyć przed zamarznięciem Jeniseju. Nawigacja na Jeniseju trwa tylko dwa miesiące, a reszta 10 miesięcy, zwłaszcza północna część, jest pod lodem. Z portu Dudinka kolejką wąskotorową (70 km) dowieziono nas do Norylska. Był już wrzesień, padał śnieg. Zimno nie do zniesienia. Byliśmy ubrani w to, co kto miał, bo wywozili nas z Ukrainy latem. Wozili nas w specjalnych żelaznych wagonach, gdzie były piece typu „koza”. U mnie na „kozie” spaliły się buty, które suszyłam. Płacząc, prawie boso, stanęłam na norylskiej ziemi. Bóg zesłał mi dobrego człowieka spośród katorżników, który nas przyjmował, oddał mi swoje obuwie, mówiąc, że sobie poradzi. Norylsk budowały tysiące więźniów. Ja początkowo pracowałam w cementowni, nosiłam worki z cementem (50 kg) na plecach po trapie do załadunku. Jeśli więzień spadał z trapu, to nikt go nie żałował, a troszczono się o ładunek. Za przekroczenie normy skracano termin wyroku. Zdarzało się nosić i po dwa worki (100 kg). Skąd brały się siły, sama nie wiem, ale była wiara w powrót do domu, do małej córeczki i wola — żeby szybciej to się stało. Kiedy nozdrza w nosie były już zapchane cementem tak, że nie dało się oddychać, przeniesiono mnie do wydziału obróbki drewna na piłę tarczową. Kobiecie, która pracowała przy niej przede mną, ucięło rękę. Upadła na piłę z wycieńczenia i głodu. Pod koniec wyroku pracowałam jako murarz-tynkarz. Wykańczałam pomieszczenia w nowych budynkach dla kierownictwa łagru. W 1953 roku wydarzyło się zdarzenie, które odbiło się szerokim echem, kiedy zastrajkowali w 5. strefie mężczyźni z powodu zabójstwa więźnia przez straż. Poparli ich prawie wszyscy więźniowie, a to ponad 48 tysięcy osób. Władza okrutnie ukarała strajkujących z 5. strefy, rozstrzeliwując 67 więźniów. Było wielu rannych. Najstraszniejszy los spotkał 8. łagier katorżniczy, który wytrzymał dwa miesiące, wywiesiwszy na bramie hasło — „Wolność albo śmierć”. Wysłano na nich transportery opancerzone, które z wielkokalibrowych karabinów maszynowych rozstrzelały ponad 500 osób. Nasz kobiecy łagier nr 6 poparł strajkujących, ogłaszając głodówkę. 300 więźniarek (zmiana) weszło do kopalni na Niedźwiedziej Górze, w której nastąpił zawał, może nawet sztucznie wywołany, i nikt ich nie ratował z kopalni. Tak pozostały tam na wieki. Termin skrócono mi o 2 lata, choć nie wierzyłam w to do ostatniego dnia, i z mężem Iwanem wyszliśmy z więzienia razem w 1954 roku. Wcześniej pisaliśmy do siebie i umówiliśmy się wyjechać na osiedlenie do m. Kizel w obwodzie mołotowskim (obecnie permski), gdzie na zesłaniu przebywał ojciec Iwana — Mychajło Dmytrowycz Rybcunyk”. * * * Po roku pojechał do nich z wizytą nasz ojciec Mychajło Fedorczuk i zawiózł do nich ich córeczkę Hannusię, z którą dorastała i wychowywała się razem z jej dziadkiem Mychajłem (moim ojczymem) i moją mamą Marią. My byliśmy już w 6. klasie, a siostrzyczka Marijka, która urodziła się w małżeństwie ojczyma i mamy w 1947 roku, była już w 1. klasie. Z zesłania Rybcunykowie wrócili do wsi Błyszczanka w 1959 roku. Ojczym Fedorczuk oddaje im nasz dom, a mama z ojczymem zaczynają w 1958 roku budować nowy dom. Na zimę 1958—59 r. rodzice zamieszkali już w komórce niedokończonego domu, który miał już wymurowane ściany i dach. Doprowadziło to do tego, że ojczym przeziębił się i zachorował. W nowym domu ojczymowi-ojcu Mychajłowi nie dane było długo żyć. W maju 1961 roku zmarł w 71. roku swojego pełnego cierpień życia. Ja w tym czasie zdałem egzaminy końcowe do 10. klasy, którą kończyłem w Czerniowieckiej szkole wieczorowej nr 1, ucząc się jednocześnie na ostatnim roku w szkole artystyczno-rzemieślniczej. Na egzaminie z języka ukraińskiego napisałem wypracowanie na wolny temat o ojczymie-ojcu Mychajle i jego drodze życiowej. Oczywiście, o wszystkich jego i rodziny związkach z OUN—UPA nie pisałem, bo znowu wszyscy trafiliby na Sybir. Nauczycielka języka ukraińskiego i literatury Marija Josypiwna była naszą wychowawczynią i opowiadała, że wypracowanie czytano w pokoju nauczycielskim i płakano. Co ja tam takiego napisałem, to już wszystkiego nie pamiętam. Pamiętam tylko, że pisałem i płakałem. Po powrocie Rybcunyków do rodzinnego domu ich córeczka Hannusia wstąpiła do Iwano-Frankiwskiego (wtedy jeszcze Stanisławowskiego) instytutu na wydział historyczny. Wyszła za mąż za naszego współmieszkańca i imiennika Mykołę Fedorczuka i urodziła córeczkę Marusię. Nauczycielowała w sąsiedniej wsi Myszkow. Nie ułożyło się życie małżeńskie z Mykołą i po rozwodzie wyszła za mąż za naszego współmieszkańca Dmytra Horisznego, który mieszkał i pracował w Czerwonogradzie w obwodzie lwowskim. Oboje uczyli w miejscowej szkole. Byli wielkimi działaczami w mieście, proświcianami-ruchowcami, wybierano ich na radnych rady rejonowej, śpiewali w chórze „Proświty”. Takie obciążenia dały o sobie znać. Hannusię dotknął paraliż, Dmytro przeszedł na emeryturę i wrócili do rodzinnej wsi. Hannusia prawie nie chodziła, ale mowa i możliwość pisania do niej wróciły. Wznowiła i objęła kierownictwo nad pracą Proświty. Zaangażowała uczniów i nauczycieli naszej szkoły do pracy na niwie proświtańskiej, wystawiła dramat Iwana Franki „Ukradzione szczęście”. Jakaż to była radość w owych latach 90. już Niepodległej Ukrainy dla całej wspólnoty wsi. O jej natchnionej pracy pisała gazeta rejonowa „Kołos” oraz gazeta obwodowa „Swoboda”. „Lecz niedługo słońce grzało”… (T. Szewczenko). W 2004 roku Hanna Horiszna sporządziła opis-album ze zdjęciami o naszej wsi Błyszczance i jej ludziach, po czym odeszła do wieczności. Królestwo jej niebieskie! * * * Tetiana Mychajliwna po powrocie z zesłania pracowała w brygadzie rolniczej kołchozu im. F. Dzierżyńskiego aż do emerytury. Iwan Mychajłowycz początkowo kierował kołchozową brygadą budowlaną, a potem był kierownikiem gospodarczym przy przewodniczącym kołchozu Jewhenie Josypowyczu Basiurśkym, jedynym w całym okresie kołchozowym od 1948 r. pochodzącym z naszej wsi człowieku, któremu powierzono kierownictwo kołchozem. Przed nim byli tylko „przybysze”, zresztą po nim również. Wieśniacy po wieczne czasy powinni mu dziękować za wybudowane drogi żwirowe we wsi. Połączył wieś w trzech kierunkach przez wsie Stawky, Bedrykiwci, Duplyska z centrum rejonowym Zaleszczyki. Za czasów J. Basiurśkiego założono wielki sad owocowy, pasiekę, otynkowano budynki gospodarcze, odnowiono staw, kołchoz stał się milionerem. Był to dobry gospodarz i umiejętny kierownik, który starał się o zagospodarowanie wsi i dobrobyt współmieszkańców. Podziękowania i Królestwo niebieskie dla ciebie, Jewhenie. * * * Dalsze losy rodziny ojczyma Mychajła były bardzo smutne dla nas wszystkich. Najpierw w 1997 r. zmarł Dmytro Hrisznyj, który zdążył przygotować do wydania zbiór swoich poezji „Kaliniowe grono”, który wydałem w Kijowie w 1995 roku. Jest on bodaj jedynym poetą w naszej wsi, który ma swoje wydania. W 1998 r. Iwan Mychajłowycz w 85. roku życia odszedł do wieczności. Po ojcu spoczęła w Bogu jego córeczka Hanna Iwaniwna Horiszna (Rybcuńyk). Tetiana Mychajliwna dożywała swoich dni samotnie. Przyjeżdżając do wsi, zatrzymywałem się u niej, w obejściu, gdzie minęło moje dzieciństwo, i długimi wieczorami aż do późnej nocy rozmawialiśmy o wszystkim. „Najtrudniej było chować własne dziecko — mówiła mi Tetiana. — Wszystko, co zostało przeżyte, zeszło na dalszy plan i przerodziło się w zwątpienie, czy to wszystko działo się ze mną, z bliskimi. Jak umrę, żebyś przyjechał odprowadzić mnie w ostatnią drogę. Bo z bliskich została tylko wnuczka Marusia, jej dzieci, moi prawnukowie Oksana, Iwanko i ty”. Stało się tak, że z powodu choroby nie mogłem przyjechać do wsi na pogrzeb Tetiany Mychajliwny. Za co proszę moją siostrzyczkę Tetianę o wybaczenie i modlę się do Pana o jej Królestwo Niebieskie. Myślę, że oni, moi bliscy, zasłużyli swoim niełatwym ziemskim życiem na wieczne, błogie Królestwo Niebieskie i Wieczną Pamięć. Składam Wam wielkie podziękowania i niski pokłon tą opowieścią o Waszym życiu, Waszych młodych latach, które zostały oddane służbie ojczystej Ukrainie, za Waszą walkę i wiarę w zdobycie Niepodległej Ukrainy. Wasza walka nie poszła na marne. Już 26. rocznicę Niepodległej Ukrainy świętowaliśmy w swoim Państwie Ukraina, o które walczyły i oddały życie tysiące Ukraińców, należących do OUN—UPA. Których wreszcie uznała Ukraina na szczeblu państwowym jako bojowników o Ukrainę. Walka o Ukrainę, o jej państwowość trwa i dzisiaj. Na polach i drogach Donbasu, gdzie stoją z bronią w ręku w okopach i na punktach kontrolnych dzieci i wnukowie powstańców, w wojnie z naszym odwiecznym wrogiem Moskowią, broniąc Ukrainy przed moskiewsko-ordyńską nawałą, która chce nas znowu zniewolić. Nie wyjdzie wam nic, okupanci-panowie! Ukraińska broń w pewnych rękach ukraińskich patriotów, kontynuatorów heroicznej walki i czynu bohaterów UPA, która w połowie XX wieku pokazała całemu światu, że dążenia do Wolności narodu ukraińskiego były i są odwieczne. Powstrzymać tego dążenia nie udawało się nikomu. Bo to jest wola i duch narodu, i są one niezwyciężone. Sława Ukrainie! Sława bohaterom! Sława UPA! Wrzesień—październik 2017 r. m. Kijów Iwan Rybcuńyk z żoną Tetianą po powrocie Wasyl Fedorczuk (po lewej) i Taras Łazoruk członkowie OUN od 1938 roku

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

okruchy zapewnień składał u stóp jego idolskiego podobieństwa, nie wstawił się, a mnie przypomnieli się wtedy ci 16—20-letni wiejscy chłopcy, którzy w dalekim już 1942 czy 45 roku nawet bez broni w skradających się zmierzchach szli do wołyńskich lasów, aby własnymi piersiami zasłonić ukraińską ziemię przed brunatną i czerwoną ordą. Ich zapał i oddanie nawet po śmierci nie mogły umrzeć. Bo nie mogły zginąć te wieczne ideały szacunku do ojczystej ziemi. Imperium zaś gułagów trzymało się na spróchniałych i kłamliwych podporach — i rozpadło się. Wygnańcy zza Buga zorganizowali się w Towarzystwo. Zew przodków wołał ich na znajome cmentarze i na świętą Daniłową Górę. Jakoś zeszło na rozmowę o cudownej. I ja wyraziłem przypuszczenie, zinterpretowane mi kiedyś przez ojca Ołeksija. Bardzo miła i już niemłoda kobieta tylko się uśmiechnęła. A później szepnęła mi: “Jeśli chcecie wiedzieć, to ja powiem wam, gdzie ona jest...” Takich słów nigdy już nie spodziewałem się usłyszeć, ale nie wierzyć ziomkini nie mogłem. I jeszcze o czymś nie mniej ważnym. I oto ja, zepsuty ateistyczną propagandą, stoję przed świętością. Stoję tak, jak mój ojciec, dziad, pradziad i pra-pra-pra... Jak setki i tysiące tych, którzy są oświeceni nieśmiertelną wiarą Nazaretańskiego Mesjasza, która niesie ludziom oczyszczenie od grzechu. Miła gospodyni opowiada. Czasem się gubi, bo się denerwuje: — Kiedy front zbliżał się do Buga — wielu z byłych emigrantów ze Związku Radzieckiego, w szczególności także władyka Iłarion, zaczęli pospiesznie wyjeżdżać na Zachód. Można ich było zrozumieć: oni lepiej od nas wiedzieli, czym jest władza radziecka i do czego jest zdolna. Tym, którzy jechali na Zachód, nie w głowie była ikona. Zresztą samej ikony nie pożądane było przewozić w katolicki czy protestancki świat. Ze duchownych w Chełmie pozostali chyba tylko mój ojciec, mitrat protojerej Hawryło Korobczuk i archiprezbiter Iwan Łewczuk. Długo się naradzali i postanowili: mimo tego, że naszych ludzi przesiedlają w ateistyczny świat — ikonę też trzeba tam wieźć. Tym bardziej, że ona już tam była i ją mimo wszystko udało się ukryć przed czujnym okiem komunistycznych bezbożników. Nie powstrzymuję się i pytam Nadię Hawryliwnę Horłycką: — Jak to było? — Ja nie mogę dokładnie odpowiedzieć, bo byłam wtedy młoda i mniej zagłębiałam się w religię. Inni opowiadali, że ją z pomieszczenia do pomieszczenia przenoszono na rękach, jak naręcze drewna. Możliwe, że ikonę rozbierano na deski — nie wiem. Mówili, że chowali w wilgotnych piwnicach. My zaś przywieźliśmy ikonę do Łucka w grudniu 1945 roku. — I zaproponowaliście do jakiejś cerkwi? — W żadnym wypadku. Ukryliśmy w domu. A jak nadchodziło święto Przeczystej Bogurodzicy, przybieraliśmy ręcznikami i wystawialiśmy w domu na widocznym miejscu, modląc się za Ukrainę, za porzuconą przez nas Chełmszczyznę, za ludzi niewinnie zamordowanych tam, w szczególności za naszego brata księdza Łewa, który męczeńską śmiercią zginął we wsi Łasków. — O śmierci waszego brata, Nadio Hawryliwno, zdaje się, cała

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Nie zgasłaś, gwiazdo jasna

Według przekazów ikonę napisał ewangelista Łukasz. Jeśli tak, to przed nami być może najbardziej wiarygodny wizerunek Matki Boskiej. A ikonę z Carogrodu przywiozła młoda księżna Anna, która właśnie stanęła na ślubnym kobiercu z księciem, którego wkrótce będą nazywać i Wielkim, i Świętym. W 1001 roku, objechawszy swoje zachodnie kresy, książę zbudował wspaniały sobór Bogurodzicy w Chełmie. To według przekazów. A według kroniki — w 1223 roku miasto Chełm na wzgórzu-pagórku założył książę Daniel. Jest wzmianka i o cerkwi: „Przyozdobił (Daniel) kamieniami drogimi, paciorkami i złotem także ikony, które przyniósł z Kijowa, i obraz Zbawiciela oraz Przenajświętszej Bogurodzicy, które mu siostra Teodora dała z (kijowskiego) monasteru świętego Teodora...”. Zapewne chodzi o ikony z dziedzicznego monasteru św. Teodora, odesłane z Kijowa do Chełma. Wśród nich, jak twierdzą badacze, spotykamy i ikonę Matki Bożej. Josyp STRUCYUK, m. Łuck Nieco z historii Przed nami wizerunek Przeczystej Dziewicy, zwróconej o trzy czwarte w prawo. Z ryciny ostatniej ćwierci XIX wieku widać, że ikona ozdobiona jest roślinnym ornamentem. Jednak wiemy: takie wykonanie charakterystyczne jest dla późniejszego czasu, dla XVII wieku. Obraz Bogurodzicy naniesiono na cyprysowe deski, co odpowiada wcześniejszemu wykonaniu. Zatem można domniemywać, że ikona jest wyraźnie przemalowana. Możliwe, że były ku temu jakieś podstawy. W 1594 roku chełmski biskup Dionizy Zbirujski przyjął unię. Wskutek tego dla tych, którzy tego nie przyjęli na Chełmszczyźnie (a było ich więcej), dostęp do ikony był zamknięty. Z czasem, w czerwcu 1651 roku, chełmska świętość znalazła się pod Beresteczkiem w obozie wrogim kozakom. Przenosił ją między szeregami polskiego wojska już katolicki biskup Jakub Susza. Stała ona przy królewskim namiocie, często w deszczu. Co więcej, Jakub Susza twierdzi, że pod Żydyczynem wóz z kościelnym mieniem wpadł pod lód. Nieszczęsnemu woźnicy nie pozostawało nic innego, jak wznieść ręce do nieba i prosić Bogurodzicę o ratunek. I stał się cud: całe kościelne mienie (i ikona z Chełma) wypłynęło. A woźnica, który ponad trzy godziny po tym stał na mrozie, nawet nie kichnął. A potem jeszcze było podziemie i kaplica dworu królewskiego. Aż do 29 kwietnia 1652 roku. Wtedy cudotwórczą ikonę zwrócono do Chełma. Najwyraźniej renowacja była konieczna. I została przeprowadzona, bo ikoną zainteresował się sam papież Klemens XIII. Warto wspomnieć, że nie obyło się bez zbrodni. Mongoło-Tatarzy zerwali złote szaty, którymi była ozdobiona świętość. Ślady w postaci złotych gwoździków i nakłuć do dziś są widoczne na cyprysowych deskach. I mimo wszystko pocieszmy się tym, że ordyńcy jej nie zniszczyli, a takie rzeczy zdarzały się nierzadko. Czasami od samych chrześcijan. I katolików, i prawosławnych. I ze strony naszych sąsiadów z Zachodu, i ze Wschodu. Co niszczyli, a co po prostu kradli. Wspomnijmy słynną ikonę wyszogrodzką, która wkrótce stała się Włodzimierską. Także sławna Częstochowska przedtem miała prawosławny meldunek w ukraińskim Bełzie. Żegnając się z Ukrainą, osłoniła swoją uwagą wieś Turkowice na Chełmszczyźnie i pozostała na zawsze w ludowej pamięci ze smutnymi bliznami na obliczu. Niepocieszony los przymusowego odłączenia od prawosławia miał spotkać i cudotwórczą z Chełma, gdyby nie oddanie swojej wierze Rusinów-Ukraińców zza Buga. Ponad pięć wieków ikona była z prawosławnymi. Dopiero po wprowadzeniu unii razem z chełmskim soborem przeszła na własność unitów. W czasach wojen polsko-kozackich na rozkaz króla Jana Kazimierza została siłą zabrana do królewskiego taboru. Zgodnie z ugodą zborowską, chełmski sobór oraz inne świętości zwrócono prawosławnym. Jednocześnie unickie duchowieństwo Chełma postanowiło wywieźć świętość do najbliższej wsi i ukryć w komorze między snopami i workami ze zbożem. Dopiero po przyjeździe do Chełma kijowskiego metropolity Sylwestra Kossowa cudotwórczy obraz jednak zwrócono prawosławnym. Ale nie na długo. Jak zaczęła się wojna, król wysłał do Chełma komisarzy, którzy wiarołomnie podczas nabożeństwa zajęli obraz i wywieźli najpierw do Lublina, a później do Warszawy. Po tym ikona była jeszcze kilka razy w wojskowym taborze. I dopiero po nieudanej bitwie z kozakami pod Żwańcem król oddał ikonę chełmskim unitom. I dopiero w 1875 roku chełmski sobór i jego cudotwórcza zostały zwrócone razem z ludem Zabuża na łono cerkwi prawosławnej. W czasie I wojny światowej już z prawosławnymi znalazła się ona aż w Moskwie. Kiedy zaś w Kijowie w 1918 roku proklamowano Ukraińską Republikę Ludową, w skład której wchodziła i Chełmszczyzna, cudotwórczą przewieziono do Kijowa i umieszczono w cerkwi żeńskiego monasteru Florowskiego na Podolu. A gdy komuniści zamknęli monaster w 1933 roku, ikonę potajemnie przechowywano w prywatnych domach. Chyba właśnie wtedy narodziły się wersy, smutno-popularne dla chełmian: O, wróć się, Matko Boża, Do nas w ciężki czas I przeczystym omoforionem Pokryj wiernych nas. O, narodzie prawosławny, Marię błagaj: „Powróć nas, Matko Boża, W nasz rodzinny kraj!” Ileż to było radości, kiedy, przechodząc przez tygiel różnych wyznań, ikona wreszcie znów objawiła się tym, komu ją przekazał w spadku święty kijowski książę, i powróciła do tej świątyni, którą upodobała sobie od siwej starożytności. We wrześniu 1943 roku obraz Dziewicy Marii z niemowlęciem uroczyście wniósł do soboru katedralnego arcybiskup Iłarion (w świecie Iwan Ohijenko). II wojna światowa dotarła i do świętości narodu ukraińskiego i otuliła ją w tajemnicze szaty na ponad pół wieku. Jeśli z centrum mojej rodzinnej wsi Strzelce pójdzie się w kierunku lasu, to obowiązkowo wejdzie się na wzgórze. Z tego wzgórza w pogodny dzień, mimo odległości 30 kilometrów, widać kopuły Soboru Przeczystej na Górze Daniela. Mój dziad, i pradziad, i pra-pra-pra... wszyscy oni na Przeczystą zaprzęgali konie i jechali do Chełma. Tak było nawet po tym, kiedy w moich Strzelcach w głębokich czasach książęcych zbudowano drewnianą cerkiew, a obok niej — dzwonnicę. Tak było od czasu, gdy chrzciciel nieogarnionej Rusi podarował carogrodzką świętość ziemi nadbużańskiej, ikona — przynajmniej tak wierzono — uzdrawiała ludzi z niemocy, odgradzała od nieszczęść, ścieliła przed młodymi ręczniki na szczęście... Moja matka (wtedy jeszcze młoda i piękna), kiedy wracała z odpustu, rzuciła okiem na statecznego żołnierza, któremu bardzo pasował mundur wojskowy, i ten żołnierz już nie mógł się doczekać, kiedy w koszarach zdejmie mundur i na radość nie tylko rodzicom wróci do domu i ożeni się z czarnowłosą wiejską pięknością. Bóg da im dzieci. Będą dorastać wśród katolickiej przewagi i zgiełku wierni wierze przodków, którzy żyli tu jeszcze za księcia Mendżaka — pierwszego założyciela naszego legendarnego antycznego państwa. O tym dobrze pamiętali też wojacy chełmskiej samoobrony, których zorganizowali do bitwy pułkownik Ukraińskiej Republiki Ludowej Jakiw Hałczewski-Wojnarowski i mój współmieszkaniec Jurij Łukaszczuk-Striłecki. Ich wszystkich do dzielnego zwycięstwa za rodzimą ziemię pobłogosławił Iwan Ohijenko ojczystym słowem, którym błyskotliwie przetłumaczył Pismo Święte. Płonęły ukraińskie wsie na Chełmszczyźnie, a ich krwawe błyski odbijały się na prawosławnych kopułach Soboru Przeczystej, a Dziewica Maria z niemowlęciem na prawicy już szykowała się w drogę. Trzeba było (już po raz kolejny) znów zniknąć z miasta tak, aby tego nie zauważyli wrogowie prawosławia. I ona zniknęła. Na całe 55 lat. Gdzieś ty zgasła, gwiazdo jasna, Z Chełmskiej góry? Jeszcze jako student zapytałem kiedyś swojego dawnego przyjaciela ojca Ołeksija Wysockiego: „A gdzież ona może być?”. On rozejrzał się na wszystkie strony w rodzinnym domu i, upewniwszy się, że nikt nas nie usłyszy, odpowiedział: „W Lublinie. Zamurowana w ścianie”. — „Ktoś choć wie, gdzie ta ściana się znajduje?” — „Komu trzeba, ten wie”, — odpowiedział ksiądz. Mijały lata. Satanistyczny reżim się rozpadał. Nawet niedawni bezbożnicy zaczęli się żegnać i chować partyjne legitymacje w przeczuciu nadejścia nowej ery. W Kijowie na Placu Sofijskim powiewały niebiesko-żółte sztandary, a w Łucku za pomocą dźwigu ciężkim żelaznym młotem odbijali łysą głowę od granitowego tułowia temu, kto przez dziesięciolecia był jednym z najbardziej wojowniczych bogoburców. Obijali po barbarzyńsku. W absolutnym stopniu kopiując tych, którzy w ten sam sposób znosili cerkiewne kopuły z niebios. I nikt z tych, którzy nie tylko naręcza kwiatów, ale i obę-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Życie i śmierć ojca Romana Beresta

Chełmszczyzna wie. Został żywcem poćwiartowany i wrzucony do dołu. Tego dnia zniszczono doszczętnie cały Łasków i zamordowano w nim do trzystu ludzi. — A w ogóle tego dnia, 10 marca 1944 roku, zniszczono jeszcze kilkanaście wsi. Trudno sobie wyobrazić, że ludzie, którzy tego dokonali, kiedykolwiek żegnali się znakiem krzyża. Kiedy naszych ludzi wysiedlono za Bug, nam w Chełmie stało się nieznośnie, zdarzało się tak, że w nasze okna i w okno cerkwi leciały kamienie, a pod murem na ulicy Lubelskiej, tam, gdzie niedawno stał pomnik polskich i radzieckich żołnierzy, rozstrzeliwano ukraińskich patriotów. Mówiono, że rozstrzelano gdzieś do dwustu osób. — Kto? — Prawdopodobnie ci sami żołnierze, którzy zostali przedstawieni na pomniku. Tylko ze strony radzieckiej byli to enkawudziści. — Wiadomo, że pański ojciec, ojciec Hawryło, dzięki swoim przekonaniom cieszył się wielkim szacunkiem wśród parafian. — Zdarzały się niejednokrotne prośby do niego dowódców oddziałów UPA o odprawienie panichidy za poległych bohaterów narodowego oporu. I on nie odmawiał. Prawdopodobnie trzeba było mieć nie lada odwagę, aby się na coś takiego odważyć w tak dramatycznym czasie. — A jak ojca Hawryłę przyjęła radziecka Ukraina? — Zaraz po przeprowadzce do Łucka został mianowany proboszczem cerkwi św. Teodozjusza i swoimi przemówieniami oraz apelami do parafian od razu zwrócił na siebie uwagę nie tylko porządnych ludzi. Pełnomocnik do spraw religii chciał pozbyć się zbyt niezależnego proboszcza, przyłączając jego parafię do soboru katedralnego. Pozostawszy bez pracy, ojciec przez pewien czas zmuszony był pracować aż w obwodzie kirowohradzkim, a od stycznia czterdziestego dziewiątego został mianowany dziekanem w dawnej hetmańskiej stolicy — mieście Czehryń. Tutaj pozwolono mu wznieść cerkiew na górze Bohdana. Potem była jeszcze szewczenkowska Zwinogródka. Jak widzicie, nie pozwalano nie pierwszej młodości już księdzu zasiedzieć się na miejscu. — Kiedy przeprowadziliście się do Łucka (a wiemy, że nowa polska władza na zebranie rzeczy dała wam zaledwie dwa dni), czy nie pytano tutaj o ikonę? — I to jak! Oni nie bez czyjejś informacji domyślali się, że ikona może być u Korobczuków. A jeśli nie u nas, to my przynajmniej powinniśmy wiedzieć, gdzie cudowna może być. Przypominam sobie, że regenta łuckiego soboru Hanczuka wysyłano aż za ocean do władyki Iłariona. A kiedy ten „turysta” wrócił do domu, to napadł na mnie: „Powiedzcie mi w sekrecie, jako dobrze Wam znajomemu, gdzie może znajdować się ikona? Zainteresował się nią łucki władyka”. „Powiedzcie władyce — odpowiedziałam — że nie wiem”. A jeszcze przedtem my, siostry, jeździłyśmy do Poczajowa i powiedziano nam: „Do siebie my jej nie weźmiemy, bo komuniści od razu oddadzą Polakom. Radzimy wam ukryć w domu”. I my ukryłyśmy. — Mówią, że agenci zza Bugu nie raz przyjeżdżali na Wołyń i poszukiwali cudownej. — Przynajmniej do cerkwi św. Teodozjusza, gdzie służył mój ojciec, w tym celu zaglądali nie raz. — Słyszałam, że i po wsiach przeszukiwali. — Pewnie na to mieli zgodę od naszych władz. — Nadio Hawryliwno, wychodzi na to, że ikona cały czas ukrywała się u was? — Kiedy stało się niebezpiecznie, wywieźliśmy ją aż w obwód stanisławowski, w pewne ręce. Ale te pewne ręce, jak wiadomo wam, trochę zepsuły ją. — Ma Pani na myśli amatorskiego malarza, który odnowił ją tak, że trudno poznać? Myślę, że pan Anatolij Kwasiuk jako znakomity fachowiec dotrze i do pierwotnej warstwy. Prawda, panie Anatoliju? A. K.: — Ikona ma trzy warstwy. Pracy będzie niemało. Ale kiedy dotrzemy do pierwszej warstwy, to przed nami otworzy się tajemnica najdawniejszych wieków i, być może, prawdziwie autentyczny obraz Dziewicy Marii. — Kiedy tego się spodziewać? — Postaramy się do słynnego święta Przeczystej Bogurodzicy. — I jeszcze na koniec. Gdzie Pani, Nadio Hawryliwno, chce, aby ta świętość była przechowywana? N. G.: — Modliło się do niej niejedno pokolenie naszych przodków. Niech modlą się dalej wszyscy, którzy wierzą w Boga i Ukrainę. W Łucku, uważam, najprzyzwoitsze miejsce dla naszej świętości — w soborze Trójcy Świętej. To na święta. Ale przechowywana musi być w muzeum. — Dziękuję Pani, nasza mądra opiekunko. Niech Dziewica Maria i jej niebiański Syn chronią Panią od nieszczęść, jak chroniła Pani ich obrazy w czasie niedoli. P.S. Zachowanie Dziewicy Marii w słynnej bitwie pod Beresteczkiem rozbudziło we mnie wyostrzone emocje, rzuciło nawet w patriotyczny gniew. Dlaczego Ona nie pomogła nam wtedy? Z perspektywy czasu możemy zaświadczyć, że zwycięstwo oj jak potrzebne nam było wtedy! Skonstatowałem: Dal na trzysta mil pachnie prochem — za zaufanie Chmiel płaci drogo. Czarne chmurzyska, czarne z ołowiu na kozackie spadły głowy. Wiją się wrony, syte wrony, hej, nad górami, trupów górami. Trzy biedy idą za biedą, a czwarta aż za ordą. I wypytują biedy wrona, czy daleko jeszcze iść do Zborowa? Biedy schodzą się spod Zamościa, kosteczkami drogę sobie mościcie... Cóż to się dzieje, cóż to się robi, cudowna Bogurodzico? Bogomatko złoczynna, wokoło grzmi bieda czarna. I już żalu ty nie będziesz miała nad pobitymi nad schizmatykami? I czyżby razem z jezuitami krwią i łzami ich ty poić będziesz? Bogomatko, Bogurodzico, tak się nie robi, oj nie robi! I bużanami, i dulibami byliśmy z chlebem my i w bezchlebiu my. Broniliśmy się nie twierdzami — w polu czystym beresteczkami. Połamały już Chełmy i Kijowy strzały Kuremsy i Batyjowe. Z pieczyngami i jatwięgami zderzyliśmy się odwagami. Na swojej ziemi z niepowodzeniami chcemy być teraz sami gospodarzami. Okazuje się, że z naszymi niepowodzeniami oj jak niełatwo nam stać się na swojej ziemi gospodarzami. Pomóż nam choć tym razem, Przeczysta Matko. 2000 r. Petro HNYDA, m. Lwów Urodzony w 1897 roku w lwowskiej inteligenckiej rodzinie, po ukończeniu Gimnazjum Akademickiego Roman-Marian wstępuje na wydział teologiczny Uniwersytetu Lwowskiego. Po święceniach młodego, energicznego i pełnego najświętszych planów księdza Romana mianują na parafię we wsi Borusów pod Bóbrką. Pobyt w tym miejscu nie trwał długo, przenosi się jeszcze dalej, na Tarnopolszczyznę, do wsi Byszkowce, gdzie przez około dziesięć lat oddanie służy Bogu i wspólnocie. W Byszkowcach z inicjatywy księdza proboszcza odnowiono życie religijne i narodowe. Z dawnych Rusinów stara się on uczynić, dzięki oświacie i wychowaniu, prawdziwych Ukraińców. A kiedy na radzieckiej Ukrainie wybuchł Wielki Głód, ksiądz tworzy we wsi komitet pomocy głodującym Ukraińcom. Właśnie tutaj, na Tarnopolszczyźnie, nawiązują się ścisłe stosunki księdza z Organizacją Ukraińskich Nacjonalistów. Odbywszy kilka konferencji organizacyjnych, pisze, że przekonał się, iż tylko OUN, dzięki swojej ogólnonarodowości i objęciu ogólnonarodowych ideałów, jest zdolna poprowadzić za sobą naród. W czerwcu 1934 roku wreszcie ks. Roman-Marian Berest zostaje proboszczem wsi Połonicze (obecnie to rejon buski obwodu lwowskiego). Przybywszy do wsi, ksiądz zastaje w niej rozkład życia kulturalnego. We wsi, gdzie na tysiąc mieszkańców przypadało do czterystu Polaków, rozkład ukraińskiego życia był aż nadto oczywisty. Nie było tu ani czytelni, ani oddziałów różnych towarzystw kulturalnych, takich jak „Łuh”, „Sokił”, a „Proświta”, według słów księdza, działała „dziesięć lat na papierze”. I już od pierwszych dni nowy proboszcz rozpoczyna całkowite odrodzenie życia narodowo-religijnego we wsi. Tak, jego staraniami wybrano nowy skład oddziału „Proświty”, gdzie (jak świadczą o tym i o innych sprawach dane archiwalne funduszu Towarzystwa „Proświta” CDIAU we Lwowie) został zastępcą przewodniczącego. Z czasem, w tajemnicy przed Polakami, rozpoczęto budowę czytelni. Ciekawa jest również historia cerkwi archistratega Michała we wsi Połonicze. Stara cerkiew, według słów najstarszych mieszkańców, spłonęła w 1895 roku, natomiast współczesny budynek cerkwi został podarowany mieszkańcom Połonicz przez wieś Nowosiółki, w której jeszcze odprawiał nabożeństwa Markijan Szaszkewycz. Aktywna działalność księdza Beresta od razu wywołała reakcję polskich kół. „Najbardziej szkodził mi — pisze ksiądz w swoich notatkach — wójt i pisarz”. Potem zaczęły się realne groźby rozprawy w przypadku kontynuowania aktywnej działalności narodowej i religijnej. A policjant z sąsiedniego Zadwórza wprost powiedział Polakom: możecie robić z nim, co chcecie, ja niczego nie będę ani widział, ani słyszał. Lecz ks. Roman nie tylko nie przestraszył się gróźb, które padały pod jego adresem, ale jeszcze odpowiadał, że ten, kto chce się z nim porachować, może spotkać go na wąskiej ścieżce, która prowadzi od stacji kolejowej w Zadwórzu do Połonicz. Kiedy wreszcie we wsi powstała czytelnia, to staraniami księdza pojawiła się w niej niemała biblioteka, a także niewielki teatr, gdzie miejscowa młodzież brała udział w sztukach znanych ukraińskich dramaturgów. Nie brakowało również księdzu Romanowi Berestowi nieżyczliwych osób wśród swoich. Próbowano oskarżać księdza w sprawie ze zbiórką funduszy na rzecz „Proświty” czy to o jeszcze jakieś, według ich uznania, uchybienia. Gdy przyszli „pierwsi sowieci”, to we wsi początkowo zaczęli pojawiać się czerwoni agitatorzy, którzy, mącąc w głowach ludowi, na wszystkie tony opisywali cudowne życie w Kraju Rad. Pojawił się i w Połoniczach taki. Zebrał ludzi pod „Proświtą” i zaczął opowiadać bajeczki. Mówi, wszystko u nas jest, niczego nie brakuje, przemysł pracuje na najwyższym poziomie. Lud, który już trochę wiedział, jakie to szczęśliwe życie tam, za Zbruczem, podśmiewając się w kułak, zaczął zadawać temu lektorowi podchwytliwe pytania. Oto jeden dowcipniś pyta: a cholera jest u was też? Ten, najwyraźniej nie chwytając istoty galicyjskiego słówka i ironii, od razu, z gorliwością, w tonie poprzedniej przemowy, zaczął odpowiadać: jest! jest!, powiadając, u nas wszystko jest! Czym wywołał szalony śmiech tłumu. Przewodniczący i sekretarz nowo sformowanej rady, którzy i wcześniej byli w nieprzyjaznych stosunkach z księdzem, od razu postawili go poza prawem. Tak rozpoczęły się nowe prześladowania naszej cerkwi, a w szczególności księdza Beresta. Los nie oszczędził również krzywdzicieli księdza. Przenosząc się do Połonicz, ks. Roman kontynuował swoje kontakty z podziemną Organizacją Ukraińskich Nacjonalistów. I w takim samym duchu wychowywał dzieci. Z czasem to grono, wyhodowane przez niego, stało się komórką OUN we wsi i w latach 1944—49 bohatersko poległo na polu chwały. Tego było dość, aby porachować się z niezłomnym księdzem. W konsekwencji — areszt. Już jako więzień kontynuował wypełnianie swojej duchowej misji, udzielając wszelkiej niezbędnej pomocy swoim współwięźniom. Na wolności pozostała rodzina księdza — żona Iryna, wykwintna piękność ze znanej inteligenckiej lwowskiej rodziny, która poszła za swoim mężem po odległych i zaniedbanych galicyjskich wsiach, oraz troje ich dzieci — syn i dwie córki. Z czasem i ich spotkał los wysiedleńców i tułaczy po „nieogarnionych przestrzeniach wielkiego imperium”. Ksiądz Roman-Marian Berest figurował w tzw. „Procesie 59-ciu”, gdzie oprócz niego wśród skazanych był m.in. Dmytro Klaczkiwski, urodzony w Zbarażu, później sławny dowódca UPA na Wołyniu. Wyrok był jednoznaczny — rozstrzelanie. W kwietniu 1941 roku, kiedy skazanych wieziono na rozstrzelanie, księdzu udało się rzucić karteczkę na skrawku papieru na ulicę. Wiatr zaniósł ją na czyjeś podwórze. Było tam napisane: „Nas pięćdziesięciu, jedziemy na śmierć, ksiądz Berest”. (Ostatnia informacja, niestety, nie pamiętam wydania, opublikowana przez Ihora Kałyncia lub Juliana Redźkę). Tak zakończyło się ziemskie życie jednego z wielu ukraińskich księży, i nie tylko księży, a każdego świadomego swojego czynu obywatela, zdolnego, w miarę własnych przekonań i siły ducha, do końca nieść swój niełatwy krzyż, wypić kielich cierpień, nie krzywiąc się, nawet gdy było bardzo gorzko i nieznośnie. Takim, którzy wytrwali do końca, przygotowano w niebie wieniec. Tacy skłaniają nas do bycia niezłomnymi i mądrymi, swoimi przykładami zachęcają do naśladowania rozpoczętych przez nich dzieł, które wymagają kontynuacji, nawet jeśli dla tego trzeba będzie oddać całe swoje życie. Na początku lat dziewięćdziesiątych ksiądz Roman-Marian Berest został zrehabilitowany. Chociaż szczątków jego nie odnaleziono do dziś, rodzinie zwrócono okulary księdza oraz część prywatnego archiwum. Historia życia i śmierci ojca Romana-Mariana Beresta należy do tych wielu wielkich i tragicznych historii, które rozgrywały się przed i po przyjściu władzy bolszewickiej na Zachodnią Ukrainę. Tragiczny los ukraińskiego duchowieństwa greckokatolickiego, zniszczonego przez bezbożny reżim komunistyczny, poraża swoją masowością i niezłomnością, którą duchowieństwo wykazało wobec nieuchronności losu, zarówno osobistego, jak i ogólnego losu naszego Kościoła oraz całego narodu. Zgładzony jeszcze w krótkim czasie tzw. „pierwszych sowietów”, ojciec nie doczekał się zobaczenia całkowitej (choć tymczasowej) ruiny życia kościelnego i narodowego kraju. Nie stał się ani świadkiem smutno słynnego soboru z 1946 roku, na którym rzekomo Kościół greckokatolicki jednoczył się z moskiewskim prawosławiem, nie pędzono go w zimnych wagonach bydlęcych w najdalsze krańce Imperium Sowieckiego, i jeszcze wielu innych okropności radzieckiej rzeczywistości dane mu było uniknąć. A jednak jego śmierć w 1941 roku, jak i wielu innych, można w pełni uznać za męczeństwo, po którym, zwłaszcza już wraz z przyjściem „drugich sowietów”, rozpoczęła się era prześladowań grekokatolicyzmu, podobnie jak pojawienie się całej plejady nowomęczenników za wiarę i ideały narodowe.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

«Zuckerberg kontra Oszczadbank», czyli najnowsze doświadczenie prawnej samoobrony

Wymaganie od urzędnika sumiennego wykonywania jego obowiązków nie przystoi. Tobie, nędznemu petentowi, powinno być „niezręcznie” odrywać szanowną osobę od procesu „myślenia o rzeczach doniosłych”. Na tyle „niezręcznie”, że kiedy wysyłają cię gdziekolwiek lub nie wiadomo dokąd, zazwyczaj potulnie dziękujesz i z ulgą odchodzisz. Ta skaza pochodzi z czasów radzieckich. Kiedy taksówkarzowi kazano zatrzymać się dwa kwartały dalej, bo „panu niewygodnie będzie tam zawracać”. Jeszcze ta naftalinowa duma, jak wiadomo, „u sowietów szczególna”: „Ja o siebie nigdy nie proszę (nie wymagam, nie skarżę się – niepotrzebne skreślić), tylko o innych!”. Kiedy nie potrafisz wstawić się za sobą i najbliższymi – to wstawisz się za innymi?.. Przykładem, jak bronić siebie, była i jest dla mnie mama. To pomogło jej przeżyć w radzieckich łagrach i stanąć wraz z innymi kobietami przeciwko czołgom w Kengirze w 1954 roku. Olena BONDARENKO. Zaczęłam bronić moją mamę. Przed SA „Państwowy Oszczędnościowy Bank Ukrainy”, po prostu – Oszczadbankiem. Aby nie opowiadać dwa razy tej wcale nie „słodkiej” historii, przedstawiam uwadze szanownych czytelników mój list do pana Andrija Hryhorowycza Pysznego, prezesa zarządu Oszczadbanku. Facebook. Wolny dostęp. „23 października 2017 r. 14.32 Szanowny panie Andriju! Nie mam żadnej pewności, że otrzymam choćby jakiekolwiek oznaki reakcji. Ale spróbuję. Nazywam się Olena Bondarenko. Byłam deputowaną ludową 3-6 kadencji. Majątków nie posiadam, żyję jak wszyscy Ukraińcy, komunikuję się z urzędnikami »z tej strony okienka«. Moja mama, Olha Ołeksandriwna Bondarenko, jest więźniarką polityczną z 13-letnim »stażem«, uczestniczką powstania w Kengirze. Obecnie ma 91 lat, a 3 października przeszła operację oka, poza tym praktycznie nic nie słyszy. 9 października mama poszła do oddziału Oszczadbanku na Nabrzeżu Dnieprowskim odebrać kartę emerytalną. (We wrześniu pracownicy oddziału powiedzieli jej, że termin ważności karty minął i będzie mogła odebrać nową wraz z kolejną emeryturą, czyli począwszy od 8 października). Wróciła oszołomiona: kierowniczka wysłała ją do innego oddziału – na Czerwonotkancką 35. Wtedy do oddziału na Nabrzeżu Dnieprowskim poszłam ja. Kierowniczka, która przedstawiła się jako O. L., wyjaśniła mi, że mamę odesłano na Czerwonotkancką, bo »nie wygląda na 91 lat i nie protestowała« (najwyraźniej dlatego, że nic nie dosłyszała). W końcu obiecała, że kartę mamy przekażą za kilka dni do oddziału na Nabrzeżu Dnieprowskim 3, potrącając za usługę z emerytury 20 hrywien, i że osobiście od razu zadzwoni do mnie, gdy karta »przyjdzie«. Telefonu się nie doczekałam. Mama 20 października 2017 r., pod moją nieobecność, wyruszyła samodzielnie znów do oddziału, gdzie pracownik o nazwisku K., który przedstawił się jako »główny ekonomista«, powiedział, że nikt karty przekazywać nie będzie i żeby jednak jechała na Czerwonotkancką 35. Bank »zwyciężył«: 91-letnia głucha i półślepa kobieta pojechała tam. Spędziła tam ponad 2 godziny, żeby usłyszeć, że jej karty… nie ma. Nie chcę dzielić się swoimi emocjami. Dodam tylko, że moja mama jest w stresie. Jeśli coś jej się stanie… zresztą, wydaje się, że takie drobnostki jak ludzkie życie i zdrowie w obecnym środowisku urzędniczym nikogo nie obchodzą. Zatem czekam na Pańską reakcję. Nie wysyłam oficjalnego wniosku, dobrze wiedząc z doświadczenia pracy deputowanej, jak urzędnicy potrafią »odpisywać«. Niech to będzie test na Pańską osobistą uczciwość i (wybaczcie niepopularny obecnie termin) człowieczeństwo. Zastrzegam sobie prawo do upublicznienia mojego listu. Z poważaniem, Olena Bondarenko”. Żeby było jaśniej: pieszo z oddziału na Nabrzeżu Dnieprowskim 3 do przystanku marszrutki, dojechać marszrutką, potem pieszo – i jesteś na Czerwonotkanckiej 35. Dla młodszej osoby – być może pestka. Dla 90-latki – jakoś nie bardzo… Usprawiedliwienie: ona „nie wygląda na 91 lat”. Czyli całkiem może człapać, gdzie poślą, bez trudu, trzeba tylko doprecyzować swój wiek. Lat 30? 40? A jak wam się podoba fraza w odpowiedzi na moją – żałuję, zbędną – wzmiankę o 13 latach mamy w łagrach: „Moja babcia – Bohater Związku Radzieckiego. Za socjalistyczną pracę”?.. Ale do licha – naprawdę się zastanowiłam. W czasach deputowania otrzymywałam mnóstwo pustych, fałszywych i bezwstydnych odpowiedzi – ale to byli „kuczmiści”, „janukowycze” – co od nich wymagać! Teraz zaś, jak napisano na stronie głównej Oszczadbanku: „W marcu 2014 roku po Rewolucji Godności do Oszczadbanku przyszła ekipa na czele z Andrijem Pysznym”. Swoi, czyli z godnością! I zrobiło mi się pusto, smutno, beznadziejnie. Jednak rozumiejąc, że właśnie na tę beznadzieję, pokorną rozpacz i smutne lenistwo liczono, mimo wszystko zaczęłam przygotowywać oficjalną skargę do prezesa zarządu. O czym poinformowałam przyjaciół i koleżanki w sieci. Posypały się komentarze. Delikatnie mówiąc, różne. O 16.04 na mój post zareagował pan Pyszny (lub jego pomocnicy): „Pani Oleno. W sytuacji się rozeznamy. Składam przeprosiny Pani oraz Pani mamie”. Po 30 minutach wyskoczył jeszcze jeden post w imieniu Oszczadbanku – pana Serhija H.: „…Składam przeprosiny w imieniu Banku za sytuację. Proszę, napiszcie mi w wiadomości prywatnej swój kontaktowy numer telefonu do kontaktu. Operacyjnie przeanalizujemy sytuację i udzielimy Pani informacji zwrotnej w tej sprawie”. A przyjaciele w tym czasie z serca ćwiczyli się w epitetach, nawet proponowali… uciec się do „represji”. Niektórzy natychmiast rzucili się powierzać panu H. własne problemy, których, rzecz jasna, jest bez liku, i zaczął obiecywać, że rozezna się w każdym przypadku z osobna… Czułam się obrończynią praw pokrzywdzonych. Jednak w kwestii praw konstytucyjnych mojej mamy, systematycznie i z szczególnym cynizmem pozbawianej ich w różnych czasach i pod różnymi władzami, nic nie drgnęło. 24 października o 10.48 napisałam na FB: „Zmodernizowali się”. Podziękowałam wszystkim, którzy zareagowali. Ucieszyłam się, że temat jednak wybrzmiał — przynajmniej na Facebooku — bo jest bolesny. Nierzadko — tragiczny dla staruszków, którzy pokornie chodzą od jednych drzwi do drugich, czekają „za tydzień”, „za miesiąc”, a jednocześnie… oczekują śmierci jako zakończenia upokorzeń, które obecnie przybrały fantastyczne rozmiary. Opowiedziałam o nowej wyprawie mamy do oddziału OB przy nabrzeżu Dnieprowskim 3 — dokąd „pogonili” ją z Czerwonotkanckiej 35. „Wiodący ekonomista” (ten sam, który skierował mamę na Czerwonotkancką) wydał jej nową kartę. A ona OKAZAŁA SIĘ ZABLOKOWANA. Na pytanie, co mama ma z nią zrobić, wzruszył ramionami: „Proszę przyjść jutro”. Do pana S. G. (w skrócie): „…dziś rano przyszłyśmy do oddziału we dwie. „Wiodący ekonomista” poinformował, że teraz BĘDĄ WYDAWAĆ NOWĄ KARTĘ, trzeba przyjść za tydzień. Wyjaśnić, co się dzieje, nie potrafił. Na pytanie, dlaczego odesłał starą kobietę, głuchą, po operacji, wybaczcie, gdzie diabeł mówi dobranoc — oświadczył, że „ona powiedziała, że zajmie się tym córka”, chociaż mama zaprzeczyła takiemu faktowi. Na pytanie, dlaczego skłamali, że zapomniała PIN i dlatego karta jest zablokowana — również nie odpowiedział. W końcu wyszła kierowniczka… Znowu wróciła do tematu „młodości”: „Ona młodo wygląda na zdjęciu” — czyli w twarz czy dane paszportowe nawet nie spojrzała?.. W końcu zwalili wszystko na bank przy Czerwonotkanckiej 35: rzekomo to oni zablokowali nową kartę mamy, dlaczego — nie wiedzą, i wszystkie pytania — do nich… Oczywiście żadnej karty mama nie otrzymała. Teraz mama: — nie ma emerytury; — nie ma karty emerytalnej; — nie ma pewności, że kiedykolwiek będzie jedno i drugie; — nie ma nadziei na to, że Ukraina będzie taka, za jaką oddawali życie jej przyjaciele; — nie rozumie, dlaczego za tych ludzi mieli ginąć bohaterowie Kengiru i bohaterowie Niebiańskiej Sotni…” P. S. Poprzedniego wieczoru zadzwoniła pani L. z oddziału przy Czerwonotkanckiej. Poprawną rosyjszczyzną obiecała, że kartę wyrobią i przekażą. O tym, że jej nie tylko nie wyrobili, ale już zablokowali — ani słowa… O 13.04 zameldował się p. Serhij G. Przeprosił za nieporozumienie, (w skrócie): „…karta zostanie dostarczona do wygodnego dla Pani mamy oddziału… — z pracownikami oddziału zostanie przeprowadzona odpowiednia praca… — nie myli się ten, kto nic nie robi. Dziękuję Pani za to, że szczegółowo opisała Pani sytuację. Dla nas ważne jest otrzymywanie informacji zwrotnej — to pomaga się doskonalić…” Ja: „Panie Serhiju, to — odpiska. Jeśli Pan uważa chamstwo, lekceważenie, znęcanie się nad starymi ludźmi — za nieporozumienie, to jak można się „doskonalić”?.. Wydaje mi się, że… na takie rzeczy jak zwątpienie, bezbronność, rozpacz, samotność starych ludzi, których można i, okazuje się, trzeba — popychać, krzyczeć na nich, po prostu nie traktować jak ludzi — w naszym kraju po prostu nie zwracają uwagi”. Co do kraju — kajam się, to niepotrzebnie, z rozpaczy. Bo nie kraj jest winny, a ci, którzy władają i dają przykład… Skargę do pana A. Pysznego przygotowałam — oficjalną (zgodnie z wymogami obowiązującego ustawodawstwa). Natychmiast zaprzestać naruszania praw konstytucyjnych. Natychmiast zareagować i poinformować o wynikach. Przepraszam uprzejmie, że za dużo liter. Muszę już jakoś wydostać się z tej kabały, a ona — kabała — musi już wreszcie wydostać się ze mnie. Zatem 26 października zadzwoniła N. W. z oddziału przy Czerwonotkanckiej 35 (rozumiem, że jest on hierarchicznie „ważniejszy” od „domu z chimerami” przy nabrzeżu Dnieprowskim 3, dlatego cały czas figuruje). Przeprosiła. Powiedziała, że przywiozą kartę mamie do domu. Potem zadzwonił O. M. — najwyraźniej przełożony N. W. Przeprosił. Powiedział, że rozumie jak nikt, bo ma 91-letniego dziadka: „Gwarantuję, że w razie, jeśli dzisiaj do końca dnia nie przywiozą karty, ja sam ją przywiozę”. Wieczorem N. W. z pracownicą przywiozły kartę. W tamtym momencie właśnie wzywałam mamie „pogotowie” — ciśnienie biło wszelkie rekordy. Kartę aktywowali za pomocą jakiegoś przenośnego urządzenia (które długo nie chciało zadziałać). Obficie przepraszali. Uprzejmie rozmawiali. Zostawili wizytówkę. Potem przyjechało „pogotowie” i „naprawiło” mamie ciśnienie. Słowem, „happy end”. Szczęśliwe zakończenie (?) to znaczy. Ukłony i podziękowania dla wszystkich, którzy do takiego „endu” się przyczynili. Najpierw — przyjaciołom i przyjaciółkom w sieci społecznościowej, którzy stworzyli atmosferę, w której urzędnicy zaczęli się ruszać. Oczywiście — Facebookowi. Bo jak inaczej my z wami zwrócilibyśmy uwagę wielkiego i drobnego kierownictwa na problem „bardzo małych” Ukraińca czy Ukrainki? A może jeszcze osobiście Zuckerbergowi, założycielowi sieci Facebook, podziękować? On (lub jego pomocnicy) zapewne zareagowałby — wszak nowoczesny, w odróżnieniu od naszych przedlodowcowych… Ale dlaczego „szczęśliwe zakończenie” — ze znakiem zapytania? Bo kiedy stało się jasne, że mama musi znowu po jakąś cholerę iść na nabrzeże Dnieprowskie 3, mama (po raz pierwszy w mojej pamięci!!!) płakała jak dziecko, powtarzając: „Olenko, ja nie mogę, ja nie pójdę, ja nie mam sił…” Ludzie z małego oddziału bankowego okazali się potężniejsi od kengirskich czołgów… Jeszcze dlaczego? Bo problem, niby rozwiązawszy się w pojedynczym przypadku, nigdzie nie zniknął. Żeby coś osiągnąć, „mali” Ukraińcy muszą mieć, wybaczcie, jakiegoś „asa” w rękawie, chociażby „babcię — Bohatera Pracy Socjalistycznej”. Bo tym, którzy mogą zaprezentować jedynie zgarbione plecy i odciski, — nie wolno. Na swoich (dokładniej, nie swoich) miejscach zostaje niemało niekompetentnych, nieodpowiedzialnych, niewychowanych ludzi, którzy zastygli w bojowej postawie przed genetycznie zastraszonymi, bezradnymi babciami i dziadkami, ciotkami i wujkami. Pozostał w całości wyszlifowany system urzędniczych relacji z „konsumentami usług”, który opiera się na wymówkach, wykrętach, odpiskach, konformizmie i wzajemnej poręce. Pozostało, wreszcie, nasze niewolnicze, żałosne radzieckie „jakoś niezręcznie”, kiedy chodzi o własne prawa i słuszne interesy. Nic dziwnego, samodzielności (w sensie także głęboko osobistej, personalnej samodzielności) z nas wybijali i wybijają wszystkim, czym popadnie — Syberią, Hołodomorem, kulami na Majdanie, minami w Donbasie, martwą obojętnością… Na szczęście, pozostało niemało zdolnych dać odpór i dopiąć swego. To napawa nadzieją. I mimo wszystko… Jeśli w tym całym nieszczęsnym Oszczadbanku znalazło się chociaż kilka osób, które zareagowały (i to publicznie), i odpowiedziały, i zadzwoniły, i przyjechały, i przeprosiły… Może naprawdę coś będzie się „modernizować”, „doskonalić”, iść ku lepszemu — chociaż powoli? Jak myślicie? Posłowie. Skargi do pana A. Pysznego, Prezesa zarządu SA „Państwowy Oszczędnościowy Bank”, nie wysłałam. Może jeszcze napiszę list. Albo „Słowo Proświty” wyślę z publikacją. A nuż przeczytają?..

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Opowieści z ATO

Pawło DONEC, m. Dniepr O moich plecach Jeszcze świętej pamięci Mama ciągle mnie strofowała: „Nie spiesz się stawiać krzyżyka na człowieku, nie spiesz się z przyklejaniem etykiet”. Przypomniały mi się te mądre słowa — zadzwonił towarzysz broni Denys (służyliśmy razem kilka miesięcy na jednym punkcie obserwacyjnym*). Rosyjskojęzyczny, nie Ukrainiec. No, wypisz wymaluj kopia tego filmowego odeskiego bohatera, granego przez Bernesa, z filmu „Dwaj żołnierze”: niezmordowany wesołek i żartowniś, gadatliwy jak mało kto, hojny w wymyślaniu historii i żartów. Do tego jeszcze, tak jak filmowy Arkasza Dziubin, z zawodu spawacz. Przy czym — najwyższej klasy! Widziałem w telefonie jego stalowe rzeźby — arcydzieła!!! Został zmobilizowany w 5. fali. Od wezwania nie uciekał, ale też nie był zachwycony. Odbyliśmy z nim długie rozmowy. Szczere. Otwarcie przyznał, że współczuje tym, którzy zginęli 2 maja w Domu Związków Zawodowych. Tego dnia, wspominał, był gotowy biec im na pomoc… Ja, po tej rozmowie, w myślach postanowiłem: w razie czego temu pleców nie nadstawiać. I oto jego telefon (już rok, jak on przeszedł do cywila, a ja — kilka miesięcy później). Dość długo rozmawialiśmy o naszym wojskowym życiu-bytowaniu. O psie Dembelu, który upiornie „wtórował”, kiedy mój rozmówca grał futurystyczny „jazz” na podarowanym przez wolontariuszy bajanie. O naszym niesamowitym futbolu na z miłością stworzonym boisku między ziemiankami. Wiele rzeczy się przypomniało… Kiedy to nagle wypalił: „A wiesz, Pietrowiczu, ja przecież niedawno na front chciałem się zapisać… Do „Prawego Sektora”… Nie wzięli na razie…” Kto wie, może wkrótce się spotkamy. Gdzieś na froncie — jeśli ch..ło ze swoim „Zachodem-2017” ruszy na nas na pełną skalę. I pewnie już zrewiduję swoje wnioski dotyczące tego towarzysza broni i moich pleców… Wenecki kapeć Ech, gdyby mój partner chociaż nie był leworęczny!.. Jego lewa ręka zupełnie zdrętwiała — więc pozostanie Maksyma na punkcie obserwacyjnym stało się absolutnie niemożliwe. Jedną ręką ani z automatem nie poradzisz sobie na warcie, ani w kuchni — z chochlą i siekierą. Zameldowałem dowódcy kompanii i już następnego dnia zajechał do nas, gdzieś w południe — już upalnym tutaj, na Donbasie, w połowie maja — szef medyczny batalionu. Pomogliśmy „jednorękiemu” Maksowi szybko wrzucić do plecaka wszystko, co niezbędne, przeprowadziliśmy do stareńkiego RAF-a. Nasza młodzież (a większość naszego oddziału mogłaby być moimi dziećmi) takiego rarytasu pewnie nigdy nie widziała z bliska. Zresztą i ja ostatni raz jeździłem takimi marszrutkami po Dniepropietrowsku jeszcze na początku lat 90… Usiadł mój Maksym w tę na wskroś przerdzewiałą ruinę. Jak zagrzmiało to cudo bez tłumika, jak zawyło nienaoliwionymi łożyskami!!! Pewnie w sąsiedniej wsi (gdzie co najmniej co drugi to separatysta) dokładnie rzucili się dzwonić „na tamtą stronę” — ostrzegać swoich esbeckich kuratorów, że na pozycjach „karacieli” zaczęły się jakieś manewry czołgowe… — Wybaczcie, chłopaki… — Maksym był ponury, i to nie tylko z bólu — szczerze wstydził się, że opuszcza nasz oddział, w którym i tak są braki kadrowe. Najpierw odwieźli Maksa do szpitala w Krasnoarmijsku. Stamtąd, razem z ciężko rannymi, — samolotem! — do Dniepru. Jeden z chłopaków, prawie cały poparzony, tak jęczał całą drogę, że Maksym, który siedział obok i pomagał medykom trzymać „polową” kroplówkę, sam o mało nie umarł „z rozpaczy”… Potem ciężko rannych, prosto na dnieprzańskim lotnisku, przeniesiono do innego samolotu. I ten pognał ich do Włoch, do jakichś europejskich sław, które bezpłatnie leczyły ukraińskich rannych z ATO… Kontakt z Maksymem się urwał. Wieczorem dodzwoniłem się do jego żony. Maryna mnie oszołomiła: — Maks jest już w Wenecji! Rozmawiała z nim w porze obiadowej, ale połączenie było fatalne… Kilka razy dopytywałem: czy naprawdę w Wenecji? A potem przypomniałem sobie słowa partnera o „locie do Włoch”. I przyjąłem to za pewnik. Tak też zameldowałem dowódcy kompanii… Dowódca kompanii też trzy razy mnie dopytywał… A potem jeszcze dowódca batalionu do mnie dzwonił (widać przed raportem do dowódcy brygady chciał się upewnić, czy dowódcy kompanii przypadkiem się nie przesłyszało): — Co, aż w Wenecji?! No, to kapeć!.. Mnie, oczywiście, trochę poturbowali — jak takiego ciężkiego pacjenta „do ostatniej chwili” trzymałem na punkcie obserwacyjnym?! A po kilku dniach — telefon od Maryny. — Pietrowiczu, wybacz! Wszystko pomyliłam — Maks jest w Winnicy, a nie w Wenecji! — oznajmiła prawie radosnym głosem. — Tam jest dobry szpital i karmią dobrze. Jeszcze może i do domu wypuszczą — na kilka dni po wypisie. Och, jakże mi było niezręcznie przekazywać to wszystko dowódcy kompanii! Podstawiłem naszego Saszkę… Maks mniej więcej doszedł do siebie; a kiedy jego ręka zaczęła pracować prawie „na pełną moc”, dopiął swego, żeby go zwrócili „do swoich chłopaków”, chociaż nas już przeniesiono na nową pozycję. Przywiózł podarunki — „to z Winnicy, i to”. Chwalił się, że żonie z dziećmi też wiele rzeczy nakupił. Za co, oczywiście, natychmiast otrzymał od nas nowy „pseudonim” — Wenecki kupiec! Prawda, dowódca batalionu, zajeżdżając do nas z kontrolami, uparcie wymawiał w drugim słowie tego „pseudonimu” zamiast „u” — „a”… Co trudniejsze Zajechali w gości sąsiedzi-ajdarowcy. Z wysłużonego jeepa wyszło pięciu: trzech brodaczy, chłopak z osełedcem i wujek z gęstą jasną czupryną. Stanęli w kole, zaczęła się rozmowa, wietrzyk naciągnął nam za plecami siwy tytoniowy żagiel. Jeden z brodaczy świeci wyrazistymi niebiesko-zielonymi oczami. Pytam: „Pewnie przed wojną był pan jakimś humanistą — wcale nie wygląda pan na kogoś z kasty wojowników. Raczej — z kasty kapłanów”. Oho! W samo sedno! — ...Tak, jestem księdzem — najpierw się zarumienił, a po pauzie odpowiedział. Rozgadaliśmy się bliżej. Jego imię — Wachtang, bo, jak u świętej pamięci Giwiego Gongadze, ojciec jest Gruzinem, a mama — Ukrainką. Służy w Ukraińskim Kościele Prawosławnym Patriarchatu Moskiewskiego, ma parafię w jednej z niewielkich cerkwi Charkowa. — Tak, moich kolegów tutaj rzadko spotkasz... — przechwycił moje zdziwione spojrzenie rozmówca, trochę się zaczerwienił i spuścił oczy. Wachtang służył w „Ajdarze” jeszcze w 2014 roku, a teraz po prostu przyjechał odwiedzić swoich przyjaciół. — Dzięki Bogu, podczas moich dyżurów nie stało się nic TAKIEGO, co jest zabronione księdzu — uprzedził moje pytanie Wachtang. Z jego opowieści wynika, że „nieprawidłowość” „moskiewskiego popa” nie tylko w tym, że poszedł do batalionu ochotniczego (i wcale nie jako kapelan). Władyka nie raz wysyłał Wachtanga za demokratyczne poglądy „na zesłanie” do najbiedniejszych parafii. A tamtejsze babcie, które jak pętla trzymają za gardło księdza w niemal każdej cerkwi, szeptały mu: „Ojcze, róbcie wszystko, jak my wam powiemy, a będziecie mieli wszystko w porządku — i kopiejka się uzbiera, i wszystko inne”. A jak nie, straszyły, będziemy skarżyć się na was władyce. „Ale ja dlatego właśnie jestem tutaj, wśród was, bo inne babcie, takie jak wy, już na mnie poskarżyły się”, — śmiał się Wachtang w odpowiedzi. Wachtang uważa, że właśnie przez takie babcie, które swego czasu głosowały wiadomo na kogo, mamy obecnie krwawą awanturę na wschodzie... Rozmawialiśmy też o tym, jak osiągnąć na Ukrainie pokój. I jak by temu przysłużyło się zjednoczenie naszych kościołów w jeden. Ale obaj przyznali, że osiągnąć połączenie Patriarchatu Kijowskiego i Moskiewskiego, a także innych, pewnie będzie jeszcze trudniej, niż zwyciężyć w tej przeklętej wojnie... Brakuje 600 tysięcy ludzi na naszym WOP*, dlatego pełnimy wartę z partnerem Maksymem w trybie „doba za dobę”. Oczywiście nie dosypiamy, ale Maks jest nieubłagany: nie spać obojgu! Bo bywa, że niektórzy chłopcy umawiają się między sobą: najpierw jeden trochę zdrzemnie się, potem drugi… Ja do tej pory nie rozgryzłem: czy to takie u Maksa zamiłowanie do służby, czy po prostu strach. Któż to wie… Może i rzeczywiście, pierwsze. Kiedyś mój surowy partner pracował w ochronie ogromnego supermarketu, więc potrafi zachować najwyższą czujność przez wiele godzin. Możliwe, że druga przyczyna. Bo DRG** separatystyczne, jak wiecznie przypomina nam dowódca batalionu, dość regularnie łażą gdzieś obok nas. O, u sąsiadów-WSU-szników, po drugiej stronie najbliższej od nas wsi, po takiej „wizycie grzecznościowej” — kilka 200-tek i 300-tek, a jednego naszego chłopaka tamci zabrali ze sobą jako „języka”… Prawdę mówiąc, Maksym rzeczywiście ma się czego bać i o co walczyć, by przeżyć. Ma dla kogo żyć: żona właśnie urodziła. To już czwarte jego dziecko. Po jednym synku było z pierwszą i drugą żoną, a to od trzeciej żony — już dwoje, córeczka i synek. Jeszcze adoptował córkę Maryny z jej pierwszego, nieudanego małżeństwa. Więc dzieciaków u Maksa — aż pięcioro… — Pietrowiczu, powiem ci szczerze: mnie do armii zaciągnęli siłą, strasznie się opierałem — wyznał mi kiedyś partner. — Do mnie nawet z milicją przyjeżdżali, kiedy wręczali wezwanie. A u mnie Marynka chodziła w ciąży, właśnie miała urodzić — i zgodnie z prawem nie mieli już prawa mobilizować. Ale w komisji wojskowej powiedzieli: „No, jeszcze nie urodziła — znaczy, naprzód!”. Wszyscy mężczyźni, jak przyjeżdżają na urlop do domu, to relaksują się, odpoczywają, a Maksym przez te wszystkie dni tylko siekierą macha — narąbuje drewna Marynie do palenia. Bo gaz do ich domu odcięli za długi jeszcze poprzednich właścicieli. Z Dniepru Maksym z Maryną wyjechali niedawno. Za media, kiedy mieszkali w mieszkaniu (w dość prestiżowej dzielnicy, prawie w centrum), ciągnęli z nich szalone pieniądze. Oto i zdecydowali się na taką, dla bliskich zupełnie niezrozumiałą decyzję — na wieś! Maksym jest niepijący, pracowity. Przystojny i niezwykle silny młody człowiek. Z radością zaczął nowe życie: wszystko w jego zręcznych rękach po prostu płonęło! I ogród posadzili z Maryną, i zaniedbanemu sadkowi dali radę. I dom wyremontował własnoręcznie (nie na darmo przecież swego czasu długo dorabiał jako budowlaniec!). Choć z nikim z miejscowych się nie gryzł, a wręcz przeciwnie — na wszelkie sposoby starał się zaprzyjaźnić, praktycznie od razu, jak tylko zajaśniało zadbaniem podwórko Maksyma, sąsiedzi zaczęli mu zgodnie i zajadle zazdrościć. Lecz mimo wszystko, mówił Maksym, jest zadowolony, że się przeprowadzili. Wspominając jego historie, opowiedziane podczas długich bezsennych nocy, domyślam się dlaczego. Jak to nierzadko zdarza się synowi szanowanych rodziców, w młodości związał się z łobuzerską „kompanią”: hałasu — na całą dzielnicę! W końcu po jednym z „wyczynów” trafili za kraty do poprawczaka wszyscy, oprócz Maksyma i jeszcze jednego chłopaka. Wtedy właśnie zaczął myśleć. I żeby na zawsze uwolnić się od nieprzyjemnych ciężkich wspomnień, rzucił się zdecydowanie na wieś… — Wiesz, Pietrowiczu, a ja kiedyś strzelałem do człowieka, z samopału — był taki grzech za młodu… — jak na spowiedzi, ale z pewnym lękiem przyznał mi się kiedyś Maksym. Przeżywał, czy nie wywoła to u inteligenta-humanitarysty jakiejś odrazy czy czegoś podobnego. A mnie, przeciwnie, zrobiło się spokojniej: gdyby coś się stało, przynajmniej ktoś w naszej parze strzeli bez zbędnego wahania… My uzupełniamy się nawzajem, jak w tych dowcipach o ślepym i głuchym. Maksym widzi w ciemności jak kot, a ja mam dobry słuch (to pewnie rodzinne: dziadek mój zorganizował kiedyś ze swoich synów prawdziwy zespół instrumentów ludowych; chodzili po weselach, grali w wiejskim klubie — pewnie coś od dziadka dostało się i moim uszom). I ile przez to zabawnych sytuacji! Woła mnie — szeptem — Maks na swój kraniec posterunku: — Pietrowiczu, może chociaż ty rozróżnisz, co to tam za figura? (Partner nie chce do czasu świecić latarką, żeby nie zdradzić siebie). A ja choć nic a nic nie rozróżnię w tym gęstym atramencie nocy, to poznaję ciche warczenie naszego czworonożnego pomocnika, psa Diembiela. Nie złośliwe, jak na obcych czy jeszcze przy jakiejś innej trwodze. Z uśmiechem idę na dźwięk (Maksym z tyłu aż kipi od wściekłości za taką moją „nieostrożność”). Podchodzę do „jeży” z sosnowych pni, owiniętych drutem kolczastym, świecę na tę „figurę”. A to nasz Diembiel złości się i tańczy wokół… jeża! No, tutaj już razem cichutko śmiejemy się z Diembiela, który wziął do niewoli takiego niebezpiecznego „naruszyciela”… A jeszcze gdzieś wyczytał mój Maksym, że za poległego w ATO państwo zapłaci jego rodzinie „aż!” 600 tysięcy. — Oto jeśli zabiją mnie tutaj i dadzą za mnie te pieniądze, Marynka będzie mogła jakiś biznes otworzyć, przynajmniej zacznie żyć po ludzku… — dzieli się partner ze mną swoimi przemyśleniami. Wpatruję się w jego zawsze niewzruszoną twarz: żartuje czy rzeczywiście na serio coś takiego wymyślił? I tak mnie zabolało przez te jego „600 tysięcy”! Sześciokrotnie tragiczniej niż znane „100 tysięcy” Karpenki-Karego zabrzmiało to dla mnie… Ale gdzie tam sześciokrotnie – w nieskończenie wiele razy boleśniej!.. ______________ * Wodny punkt oporu. ** Grupy dywersyjno-rozpoznawcze.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Z jasnym wspomnieniem o Petrze Matule

Arsen ZINCZENKO, doktor nauk historycznych, profesor 2 października 2017 roku odszedł do wieczności Petro Matula — znany działacz społeczny ukraińskiej wspólnoty w USA, uczestnik organizacji budowy pomnika metropolity Wasyla Lypkiwskiego w South Bound Brook, publicysta i propagator życia oraz twórczości wybitnego ukraińskiego oświeceniowca duchowego. Niniejszy materiał, przygotowany na czterdziesty dzień po jego odejściu, jest nie tylko oddaniem czci jego pamięci, ale także jasnym wspomnieniem o metropolicie, rozstrzelanym 27 listopada 1937 r. Petro Matula urodził się w 1928 roku we wsi Łysycza Bałka w rejonie katerynopilskim obwodu czerkaskiego. Wszyscy jego krewni byli rdzennymi mieszkańcami wsi. Ojciec, Musij Hermanowycz, przez pewien czas przed ucieczką z Łysyczej Bałki (1932) pracował w radzie wiejskiej jako „księgowy”. Matka, Kyłyna Tarasiwna, była dobrą gospodynią, wychowywała dwoje dzieci: Petrusia i jego starszą siostrzyczkę Tosię. Tuż przed aresztowaniem ojciec uciekł ze wsi i znalazł się w Kramatorsku, w Donbasie. Tam zatrudnił się jako księgowy w zakładzie im. Stalina. Petro Matula wspominał, że „po kilku miesiącach my (mama, siostra i ja) dołączyliśmy do niego. W Łysyczej Bałce doświadczyliśmy już hołodomoru, ale dzięki workowi ziarna, który mój dziadek zakopał w miejscu postoju krowy (którą zabrano nam do kołchozu jeszcze wcześniej), przeżyliśmy”. Zdobywaniu wykształcenia przez Petra Matulę przeszkadzały różne wydarzenia: pierwsze cztery klasy dziesięcioletniej szkoły ukończył z powodzeniem, a piątą przerwała wojna. O sowieckich „metodach” reedukacji wymownie świadczy jeszcze jedno wspomnienie: „Przypominam sobie, jak pewnego razu zebrano nas, dzieci z kilku szkół, w miejscowym teatrze i tam nas pouczano: jak tylko zobaczycie, że wasi rodzice czy dziadkowie i babcie piszą lub mówią takie symbole, jak HW czy BÓG, musicie natychmiast zgłosić ich na milicję, bo to oni komunikują się z białogwardzistami i mówią 'Chotim Wojny, Biełyje Otriady Gotowy' (Chcemy Wojny, Białe Oddziały Gotowe)”. Resztę średniego wykształcenia chłopak zdobył w ukraińskiej szkole w Niemczech, do której wstąpił po „wojennej przerwie” w 1945 r. i ukończył w 1949 r. W 1943 roku rodzina Matulów wyruszyła na własną rękę na Zachód: udało im się dostać do wagonu towarowego pociągu. W ten sposób trafili do Breslau w Polsce (obecnie Wrocław). Chłopak miał wtedy 15 lat. Włączono ich do tzw. „ostarbeiterów”, do pracy w fabryce Kruppa. Kiedy pod koniec 1944 roku zbliżył się front, rodzice postanowili ruszyć dalej na Zachód. W ten sposób Matulowie dotarli do Bawarii. Początkowo mieszkali w jakiejś stodole, rodzice chodzili po ludziach prosić o jedzenie, a wkrótce zostali rozdzieleni przez miejscowych „bauerów” (rolników) do pracy w gospodarstwach. Mieszkali u różnych bauerów aż do kapitulacji Niemiec w maju 1945 roku. Rodzina Matulów znalazła się w amerykańskiej strefie okupacyjnej. We wszystkich strefach okupacyjnych w Niemczech Zachodnich istniała sieć ukraińskich obozów. W nich Ukraińcy zorganizowali życie: były cerkwie, szkoły, teatry, wygłaszano referaty naukowe, działały organizacje sportowe i młodzieżowe, był Plast itd. Obóz, w którym przebywali Matulowie, znajdował się w mieście Wagnera, Bayreuth. Szkołę tego obozu uznało niemieckie ministerstwo edukacji. W tej szkole Petro Matula ukończył średnie wykształcenie w 1949 roku. Dużą część mieszkańców ukraińskich obozów Amerykanie i Anglicy przekazali administracji sowieckiej i zostali oni wywiezieni do ZSRR. Matulom udało się zaświadczyć, że rzekomo pochodzą z Galicji i nie wpaść w tę straszną pułapkę. W Niemczech Zachodnich rodzina Matulów przebywała 6 lat, a pod koniec 1949 r. otrzymała pozwolenie na wyjazd do Ameryki. Jeszcze w 1947 roku Petro Matula poznał piękną Ukrainkę Olę, z którą później się ożenił. Pani Olha Matula wiele lat poświęciła działalności charytatywnej Siostrzeństwa św. Olgi przy Ukraińskim Kościele Prawosławnym św. Andrzeja w Waszyngtonie. Stałym miejscem pobytu w USA dla rodziny stał się stan New Jersey. Początkowo Petro Matula znalazł miejsce w restauracji, gdzie zmywał naczynia, następna praca to mycie samochodów na stacji benzynowej, dalej — w zakładzie, gdzie produkowano jakieś metalowe części, tam pracował przy tokarce, tak jak w fabryce Kruppa w Niemczech. Kilka miesięcy później pan Petro wstąpił do college'u inżynierskiego. Po jego ukończeniu przez 50 lat pracował jako inżynier. Początkowo w firmie, która budowała „drapacze chmur” i „wielkie mosty”. A wieczorami przez cztery lata chodził do szkoły, by zdobyć stopień magistra. W 1966 roku rodzina przeprowadziła się na przedmieścia Waszyngtonu, gdzie Petro Musijowycz zaczął pracować w laboratorium badawczym marynarki wojennej Ameryki. Po długiej pracy w niej, w 2002 roku przeszedł na emeryturę. Swoje dzieci małżeństwo Matulów wychowało na ukraińskich patriotów. „Całe nasze życie przeżyliśmy z Ukrainą w sercu — podkreślał pan Petro. — Cała nasza działalność była skierowana na korzyść Ukrainy. Ale ukołysaliśmy się w jedną naiwną nierealność: byliśmy przekonani, że jak tylko z Ukrainy zdejmie się pęta, cała ludność Ukrainy, przynajmniej wszyscy Ukraińcy, od razu staną się pryncypialnymi, świadomymi narodowo, ukraińskojęzycznymi Ukraińcami!”. Porównując amerykański i ukraiński sposób życia, Petro Matula zauważył znamienną różnicę: „Kiedyś doszedłem do takiego wniosku: indywidualnie Amerykanie mogą być naiwni, ale w grupie stworzyli sobie państwo, którego zazdrości świat; indywidualnie Ukraińcy są mądrzy, a w grupie nie zdołali wywalczyć sobie państwa z życiem w dobrobycie”. Petro Matula był wśród tych amerykańskich Ukraińców, którzy widzieli sens swojego życia w organizowaniu wspólnego działania ukraińskiej wspólnoty. Należy do niego główna rola w organizacji takiego wspólnego działania w sprawie budowy pomnika wybitnego ukraińskiego oświeceniowca, pedagoga, historyka, duchowego przywódcy Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, metropolity Wasyla Lypkiwskiego (1864—1937). Petro Matula był nie tylko uczestnikiem, ale ośrodkowym organizatorem tej wielkiej sprawy od początku do końca. Jako świadek wydarzeń opisał je w udokumentowanej książce pod tytułem „Historia pomnika metropolity Wasyla Lypkiwskiego” (Waszyngton, 2009). Zauważa on, że idea wzniesienia pomnika zawdzięcza wydaniu przez ks. Petra Majewskiego i Bractwo im. Metropolity Wasyla Lypkiwskiego „Kazań na niedziele i święta: Słowo Chrystusowe do narodu ukraińskiego” (1969 r.), które odkryły wielkość ducha metropolity oraz jego działań w tworzeniu UAKP w latach 20. XX wieku. Petro Matuła brał aktywny udział w jednej z ukraińskich organizacji młodzieżowych w USA — Zjednoczeniu Demokratycznej Młodzieży Ukraińskiej (ODUM) od początku jej założenia w 1950 roku. Razem z dwoma aktywnymi członkami ODUM, inżynierem Ołeksijem Szewczenkiem oraz doktorami Jurijem Krywołapem i Anatolijem Łysym, zaczęli propagować potrzebę monumentalnego upamiętnienia Metropolity. P. Matuła z dokumentalną precyzją utrwalił kolejność tworzenia Komitetu Pomnika (16 lutego 1976 r.), uzyskanie błogosławieństwa na budowę pomnika od ówczesnego Metropolity UAKP w USA Mścisława (Skrypnyka), organizację działalności edukacyjnej Komitetu w celu propagowania czynów i dziedzictwa Metropolity Wasyla Łypkiwskiego. Niemały wkład w to należy do samego Petra Matuły. Jego pierwszy artykuł stał się swoistym programem w realizacji zamierzonego dzieła — „Ceńmy Swoich Rodaków — pielęgnujmy pamięć o Wielkim Metropolicie Ukrainy śp. ks. Wasylu Łypkiwskim”. „W kolejnych artykułach kontynuowałem przybliżanie postaci Metr. Łypkiwskiego, przedstawiając jego poglądy na różne tematy na podstawie jego kazań, np. o jakości Ukraińca, o odrodzeniu Ukrainy, o kobzarach. W artykule o ODUM i pomniku Metr. W. Łypkiwskiego ponownie przedstawiłem Metropolitę cytatami z jego kazań” — pisał P. Matuła. Publikacje te przyczyniły się do stworzenia podstawy informacyjnej dla szerszego i głębszego zapoznania ukraińskiej społeczności z dziedzictwem Metropolity, a co za tym idzie — do kształtowania opinii publicznej i podstaw organizacyjnych dla zbierania datków na przyszły pomnik. Nie obyło się bez przeszkód i sporów dotyczących wyboru miejsca na pomnik, wyboru wykonawców modelu, rzeźbiarskiego i architektonicznego wizerunku pomnika. Petro Matuła niejednokrotnie podejmował działania „dyplomatycznego manewrowania” w celu przezwyciężenia rozbieżności i osobistych ambicji. Udawało mu się to rozwiązywać pomyślnie dzięki temu, że nie tylko wykazywał konsekwencję i wytrwałość w promowaniu wielkiego zamysłu, ale także potrafił taktownie usuwać się jakby w cień, aby nie przeszkadzać w ruchu naprzód. Ważną rolę Petro Matuła odegrał w sprawie zaangażowania do opracowania modelu pomnika znanego rzeźbiarza Petra Kapszuczenki (koniec 1981 r.), w organizacji niełatwych negocjacji z artystą w kwestii korygowania projektu i opracowania architektury postumentu. Ostatecznie, 23 października 1983 r., w rocznicę Pierwszego Soboru Cerkwi Metropolity Wasyla Łypkiwskiego, odbyło się poświęcenie pomnika na ukraińskim cmentarzu memorialnym w South Bound Brook. Główny referat podczas tego wydarzenia wygłosił Petro Matuła. Zważywszy na powyższe, Petro Matuła zasługuje na największą wdzięczność, ciepłe wspomnienie i Wieczną Pamięć.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

W 92. roku życia zmarł Wołodymyr Karatasz

Serhij PIDDUBNYJ, m. Hołowaniwśk, obwód kirowohradzki. Karatasz Wołodymyr Mychajłowycz, ur. 1926 r., „aktywny członek Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów-banderowców, — zaznaczono w sprawie karnej, — zwerbowany przez Andrija Kowala w kwietniu 1943 roku, pseudonim „Hlek”; uczęszczał na tajne zebrania członków OUN, rozpowszechniał wśród młodzieży antyradzieckie nacjonalistyczne ulotki, przygotowywał dla oddziału Ukraińskiej Powstańczej Armii pod dowództwem „Stalewoho” broń — 2 karabinki, karabin, automat PPD oraz produkty — 15 kilogramów chleba i 2 kg słoniny, posiadał na uzbrojeniu nagan, uczył się rzemiosła wojskowego i przygotowywał się do zbrojnej walki z władzą radziecką”. Skazany 7.04.1945 r. przez naradę specjalną NKWD ZSRR na 8 lat więzienia w poprawczych obozach pracy. Po raz drugi za stworzenie antyradzieckiej nacjonalistycznej organizacji powstańczej (wytwarzał samoróbne granaty ręczne, tworzył zapasy materiałów wybuchowych w celu wzniecenia w obozie zbrojnego powstania) skazany 5.02.1953 przez trybunał Biełomorskiego Okręgu Wojskowego na karę śmierci. Przez Radę Najwyższą ZSRR 5.07.1953 wymiar kary zamieniono na 25 lat więzienia w poprawczych obozach pracy. Z aresztu zwolniony 26.04.1956. Zrehabilitowany 20.09.1989 przez prokuraturę obwodu kirowohradzkiego. W 1960 roku w Ameryce ukazała się książka „W łagrach ZSRR”. Na stronie 340 książki znajduje się zapis o tym, że w 1952 roku w kopalni nr 7 w Workucie wykryto grupę, która wytworzyła około 500 samoróbnych granatów o dużej sile rażenia. Kierownikiem tej grupy był Ukrainiec z obwodu odeskiego Karatasz. To o odważnym wojowniku OUN-UPA Wołodymyrze Karataszu, dwukrotnie skazanym na karę śmierci za organizację i udział w obozowych antyradzieckich powstaniach. W 1958 roku W. Karatasz wstąpił na Odeski Uniwersytet Państwowy na wydział języków obcych. W 1963 roku z dyplomem nauczyciela języka angielskiego przyjechał do rodzinnego rejonu hołowaniwskiego. Około 25 lat pracował jako nauczyciel w Pobuzkim. Uczył dzieci języka angielskiego. Razem z żoną Hanną Łukjaniwną (panieńskie nazwisko Ludkewycz), również więźniarką polityczną (poznali się w radzieckich obozach), wychowali dwoje dzieci — syna i córkę. Pisarz, autor książek wspomnieniowych „Ostrożnie, granaty”, „Prometeusze Zapolarza” oraz „Na barykadach Kengiru”. Kawaler orderu „Za Odwagę”, laureat nagrody literackiej im. J. Małaniuka (2008 r.), nagrody literacko-artystycznej im. S. Szewriakowa. Nie raz pisałem o Wołodymyrze Karataszu w swoich artykułach i książkach, szczyciłem się jego przyjaźnią. Takie osobowości kształtują i cementują naród. Chwała i wieczna pamięć temu Człowiekowi.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

dwie z obszernymi dedykacjami. Oto wyciąg z jednej: „Mikołajowi Petrence, który swoją Bajką, co płynęła w niebo, dał mi przykład, jak można ratować się od czarnych dni powszednich…” A potem jednak wybraliśmy się na kawę. I jako pamiątkę po naszej audycji młoda archeolog podarowała mi ten mały kubeczek: jeśli, Mikołaju, zgodzisz się z niego wypić, to jest twój!.. Od tego czasu stoi on u mnie na półce z książkami, w sąsiedztwie książek mądrych i przejmujących, bo właśnie pośród lirycznych tomików wybranych przeze mnie do ponownego czytania ulubionych autorów. I dwie książki Łarysy też tam są. Taki oto mały kubeczek, płaski, z wysokim uszkiem, o zawartości nieco ponad trzydzieści gramów — co z niego mogli pić gdzieś ponad dwa tysiące lat temu, do dziś się dziwię. Ja zaś dzisiaj muszę wypić pożegnalną… I przypomnieć jeszcze ten wiersz: „Z rzeczami!..” Łarysie Kruszelnyckiej Jeszcze lat ci garstka od rodu, Na skrzydłach niosą żurawie… — A ty już „wróg narodu”. Już słyszysz: „Z rzeczami!.. Dalej!..” „Rzeczy” u ciebie — Panie: wstążka, Jeszcze lalka i piłka… I wszystko… Huczy za oknem pięciolatka, I głód spichlerze trzęsie. I ty już — patrzcie! — za drutem, W królestwie śmierdzących parawanów: Pan Bóg wykrzywionymi ustami Szeptem odmawia gorzki Ojcze nasz. Ty przeżyjesz — zabolała, gorzka, Dla światła, miłości, życia, — Mała z mroku gwiazdko, Dziecko strasznej epoki… 13. 11. 17 r.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Czarna filiżanka

Pamięci Łarysy Kruszelnyckiej. Takie wiadomości są zawsze niespodziewane. Choć czasem i przewidywalne, jak i tym razem: lata, wycierpiane dzieciństwo… Zmarła Łarysa Kruszelnycka, w osiemdziesiątym dziewiątym roku życia. zydentów, agentów polskiej i jeszcze jakiejś tam kontrwywiadu. Niedługo przed tym obie rodziny uwierzyły stalinowskiej propagandzie, przyjechały ze Lwowa budować wreszcie wolne Państwo Ukraińskie, — a znalazły swój koniec na sołowieckich bezkresach od kuli kata. Ojciec Borysa, znany i ceniony poeta Wasyl Bobynski, ojciec Łarysy, też pisarz Iwan, a do tego nie sam, lecz z ojcem i bratem. Również pisarze… Czteroletni Borys i o rok młodsza Łarysa również trafili niemalże za kraty: do specjalnego domu dziecka dla dzieci wrogów ludu. Borys na długo. A oto o Łarysę rozpoczęła się prawdziwa walka: jej matka, znana pianistka, jednak przeczuwała coś niedobrego, nie pojechała do Charkowa razem z rodziną, bo miała jeszcze dobry powód: właśnie koncertowała po Europie. Więc podniosła niemal całą ówczesną prasę europejską na rzecz odzyskania represjonowanej córeczki. Znalazła dojście nawet do żony wpływowego wówczas Maksyma Gorkiego. Kilka miesięcy nut, protestów, artykułów, manifestacji — dopóki zmęczona, pogryziona przez wszy dziewczynka wreszcie mogła przytulić się do matki. No, a tutaj już los dziewczynki gwałtownie zmienił się na lepsze — chyba że gnębiło ją sieroctwo, brak jakichkolwiek pewniejszych wieści o losie ojca, — wszak nie chciało się wierzyć, że cała skazana na najwyższy wymiar kary rodzina za urojoną winę wobec imperialnych możnowładców znajdzie swoją zgubę od kuli kata pod Sandarmochem… Potem była wojna, matka z córką ewakuowały się na zachód. My z Łarysą mogliśmy nawet się spotkać — wszak byliśmy niemal obok w obozach dla osób przemieszczonych w amerykańskiej strefie okupacyjnej… Wybiegając naprzód, powiem: my z Łarysą i później utrzymywaliśmy bliskie stosunki. Już w niedawnych latach stała się autorką dwóch znaczących książek — głęboko czułych badań o historii rodziny, własnej historii — „Rąbali las” i „Zwierzątka w moim życiu”. Mam obie

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Pamięci Tarasa Denysenki

Kłębek w gardle jak klucha. Jak gorzko, czasie! Jeszcze pamiętam chłopcem ciebie, Tarasie. Byłeś swój wśród ptaków, bo wiedziałeś o skrzydłach. Czemuż ostrzej niż wszystkie strachy ta wieść zabiła? Jak wbił się jesienny dzień w zimny chłód. Jakby teraz dla wszystkich płuc tlenowy głód. Lecz konie wyrwały się w cwał z cierpkiego pola — za ten Wysoki Przełęcz, gdzie blask i wola. Choć pustka w przeplocie ściska, jak płoza, ilu bezmownym z gąszczu lat utkałeś głos! I twój talent niezapominajki piecze boleśnie. Za krajem nieba czekają rodzice. Lecz jakże wcześnie! Takiś ty, chłopcze, młody, choć siwoskroni. Lecz uklęknął listopad rudy, bo bezbronny. Krzyknąć by lodowi, przystań! — lecz ... ból i zapomnienie. Żegnaj, Tarasie. Żegnaj. I wieczna pamięć. Stanisław CZERNILEWSKI, 9 listopada 2017 roku. Od redakcji. Proświcianie głęboko smucą się z powodu odejścia w inne światy znanego aktora filmowego, scenarzysty, reżysera Tarasa Denysenki (7 listopada 2017 roku w Kijowie). Wśród wielu dziesiątek ról, które zagrał, szczególnie pamiętne są kreacje Tarasa Szewczenki w proświciańskim filmie „Taras Szewczenko. Testament” oraz „Poeta i księżniczka”. (Reżyser Stanisław Kłymenko). Pokój duszy i wieczna pamięć, Tarasie! Mykoła PETRENKO, m. Lwów. Odnalazłem pośród dawnych rękopisów tę niewielką dedykację, pisaną ponad pół wieku temu. ...Ono stoi w moim gabinecie, na półce szafy, obok mądrych i serdecznych książek. Takie sobie małe czarne naczynko, przygotowane niby do kawy: no ot zupełnie małe, już mierzyłem — nie więcej niż na trzydzieści gramów. To znaczy, jeśli już do kawy, to tylko dla zdolnego smakować, nie po prostu gospodarza, a smakosza. Ledwo płaskie, uszko wyższe niż brzeg. Pośród całego stosu książek — ono samo jest jak książka, bo gotowe opowiedzieć o wielu rzeczach. Zaczynając od tego, że ma już ponad dwa tysiące lat. I że kawy w tamtych czasach nie pito, jak świadczą wszyscy badacze kawy: kawa pojawiła się na naszych terenach kilka wieków temu. A jeśli ono nie do kawy — to do jakiego napitku, takie drobniutkie? Do czegoś rytualnego? Do wina? Mocniejszych od wina napojów w tamtym czasie również nie było, chyba że pewnego wyczekiwania miodosytnictwo. Ja sam jeszcze nic nie piłem z tego naczynka: jakaś zabobonna siła nie pozwalała mi korzystać z niego do częstowania. A nuż jest ono obdarzone jakąś tajemną siłą, na kształt rzeczy z egipskich piramid, śmiertelną zagadkę których do dziś nie są w stanie rozwikłać mądrzy badacze. A pojawiło się ono u mnie jako podarunek właśnie wtedy, kiedy zdecydowaliśmy się naprawdę poczęstować kawą. Było to tak: u nas w telewizji szedł magazyn artystyczny, i jedna ze stron w nim była archeologiczna. Młoda piękna kobieta — niedługo zostanie doktorem nauk, profesorem, jeszcze i dyrektorem najpoważniejszej we Lwowie Biblioteki Naukowej imienia Wasyla Stefanyka — tak więc, Łarysa Kruszelnyćka opowiadała o prowadzonych przez nią wykopaliskach dawnego grodziska na brzegu Dniestru w pobliżu Żydaczowa — i natrafili tam na masę przeciekawych rzeczy, które kiedyś należały do naszych dalekich przodków. Pośród innych — jeszcze i skarby, i to niemałe — tak, jakby je ukrył któryś z dzisiejszych oligarchów, to w odpowiednim przeliczeniu na tamte czasy. Tak więc, zaraz po audycji do Łarysy mało co nie z objęciami podchodzi reżyser telewizyjny Borys Bobynśkyj: okazuje się, że oni oboje związani są wspólnym losem, oboje zostali sierotami, oboje zapędzono do półwięziennego sierocińca dla dzieci wrogów ludu — kiedy ich rodzice pod koniec grudnia 1933 roku zostali aresztowani przez czujnych charkowskich czekistów jako nacjonalistyczni re-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Stepowik z wiarą w ideały jedności narodowej

Ołeh OŁEKSIUK, przewodniczący Chersońskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Mija 40 dni, odkąd odszedł w zaświaty nasz brat w piórze, znany ukraiński pisarz, dziennikarz, niezłomny bojownik o odrodzenie prawdy historycznej, utrwalenie języka ukraińskiego we wszystkich dziedzinach społeczeństwa, przewodniczący Wielkoaleksandrowskiego Oddziału Rejonowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, poeta Anatolij Mykołajowycz ANASTASJEW. Wieczna pamięć proświcianinowi o szerokiej stepowej duszy. Anatolij Mykołajowycz urodził się 21 kwietnia 1940 roku we wsi Kirowe w rejonie berysławskim na Chersońszczyźnie. Po ukończeniu szkoły średniej w Borozenśkem w rejonie wielkoaleksandrowskim pracował jako młotowy w wiejskiej kuźni. Po odbyciu służby wojskowej pracował jako ewidencjonista w sowchozie „Bolszewicki Natarcie”, później jako metodyk w Wielkoaleksandrowskim Rejonowym Domu Kultury. Zaocznie studiował na Wydziale Dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego im. T. Szewczenki i pracował jako pracownik literacki, a później jako kierownik działu w wielkoaleksandrowskiej gazecie rejonowej. Jego publikacje prasowe zawsze były szczere, otwarte i ostre. A z biegiem lat nabierały także filozoficznego zabarwienia. Nie ulegał ani władzy, ani pyszałkowatym urzędnikom, ani wyzwaniom losu, dlatego też zyskał na Chersońszczyźnie sławę człowieka zasadniczego. Walczył z nierobami i szanował ludzi pracy, rolników-stepowików. Pracując jako korespondent gazety obwodowej „Naddnieprzańska Prawda”, swoimi publikacjami wzywał urzędników do szanowania ludzkiej pracy i doceniania twórczych osobowości. Przez długi czas zajmował stanowisko redaktora naczelnego wielkoaleksandrowskiej gazety rejonowej „Głos Pracownika”. Setki artykułów napisanych na łamach gazety rejonowej i gazet obwodowych Chersońszczyzny świadczą o niesamowitej pracowitości i ogromnym darze twórczym Anatolija Mykołajowycza. Wraz z latami kształtowania się niepodległości Ukrainy jako sobornego suwerennego państwa, następowało także kształtowanie się Anatolija Anastasjewa jako poety, propagatora idei ukraińskiej, odrodzenia pamięci historycznej wielce doświadczonego narodu ukraińskiego oraz utrwalenia duchowości narodowej. Od 1992 roku Anatolij Anastasjew był założycielem i stałym przewodniczącym Wielkoaleksandrowskiego Rejonowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Jego liczne wystąpienia w radiu i telewizji obwodowej oraz publikacje w prasie wspierające akcje prośwician przyczyniły się do poszerzenia kręgu zwolenników „Proświty” na Chersońszczyźnie. W 1991 roku w symferopolskim wydawnictwie „Tawria” ukazał się pierwszy tomik poezji Anatolija Anastasjewa „Kosowica”. W 2007 roku w chersońskiej filii centrum wydawniczego „Proświta” ujrzała światło dzienne książka poezji Anatolija Anastasjewa „Jesienny dysonans”, a w 2008 roku od razu dwie książki – „Babka” oraz „Potoki”. W tym samym 2008 roku w kijowskim wydawnictwie „Jewszan-zillia” ukazał się zbiór humoru i satyry „W dziesiątkę”. Zbiór szkiców „Borozenśke – to spod lemiesza…” ukazał się drukiem w chersońskiej filii CW „Proświta” w 2008 roku. Jubileuszowy zbiór poezji i pieśni „W objęciach stepu” został zaprezentowany miłośnikom słowa ukraińskiego przez chersońską filię CW „Proświta” w 2010 roku, a zbiór publicystyki „Czasza cierpliwości” ujrzał światło dzienne w chersońskiej filii CW „Proświta” w 2011 roku. Anatolij Mykołajowycz nie pomijał także odbiorców dziecięcych. W 2008 roku w chersońskiej filii centrum wydawniczego „Proświta” wydrukowano zbiór wierszy dla dzieci „W czarownym świecie dzieciństwa”, a w 2009 roku zbiór pieśni Anatolija Anastasjewa i Wołodymyra Łepeszka „Spełnią się marzenia twoje” został zaprezentowany młodym miłośnikom pieśni ukraińskiej w chersońskiej filii centrum wydawniczego „Proświta”. W 2010 roku, ku radości miłośników pieśni ukraińskiej, w chersońskiej filii centrum wydawniczego „Proświta” ukazał się zbiór pieśni Anatolija Anastasjewa „Stąd zaczyna się Ojczyzna”, a już w 2011 roku w tym samym miejscu zbiór pieśni patriotycznych do słów Anatolija Anastasjewa „Zapalenie serca”. Poeta nie stał z boku także podczas burzliwych wydarzeń rewolucyjnych. Przykuty chorobą do łóżka, w 2014 roku wydaje w chersońskiej filii centrum wydawniczego „Proświta” swój zbiór „Terytorium godności”, w którym każde słowo niesie w sobie nadzieję i przestrogi, ból i wątpliwości wielce doświadczonego narodu ukraińskiego. Książka zyskała niemały rozgłos. Wytężone, zmęczone serce wielkiego patrioty sobornej Ukrainy, przewodniczącego Wielkoaleksandrowskiego Rejonowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, prawdziwego dziennikarza, ukraińskiego poety Anatolija Anastasjewa zatrzymało się 9 października 2017 roku. Odszedł w zaświaty. Ale jego słowo, jego pieśń będą żyły w naszych duszach i będą inspirować jeszcze niejedno pokolenie patriotów do pozostania godnymi kontynuatorami tradycji macierzystej „Proświty”. Daj nam Boże siły, by z dobrem i miłością budować soborne europejskie państwo Ukraina, na ołtarzu niepodległości którego złożyło swoje głowy niejedno pokolenie prośwician.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Ołeksij Łupiij: «I wiara w to, co serce grzeje, i radość, co uskrzydli nas» Z poezji ostatnich lat

* * * Jeśli ten świat kiedyś zginie, — Ogień bezlitosny wszystko pochłonie, — Po co, jabłoniu, kwitniesz, Tak obfite owoce dajesz? Milczysz, nie masz co powiedzieć?.. A co powiedzieć może matka, Której rodzić czas? Dopóki Wszechświat ten nie zgasł, Jej nabierać sił trzeba, Trzymać się ziemi i nieba, Zimną zimę przetrwać I znów rozkwitu dosięgnąć, Żeby każda gałązka jaśniała Kusząco, różowo-biało I doczekać się owoców I już pomyśleć wtedy, Pomyśleć o czasie tragicznym... Lecz wierzy ktoś, że świat ten wieczny: Tak obecnie jest, tak ma być, I wierzy ktoś w swoją przyszłość: Znów nadejdzie godzina wczesna, Nastanie czas dla kwitnienia. * * * Myśli nurtują nas wzburzone: Co oznacza wieczny ruch, Kim jesteśmy we Wszechświecie bezkresnym, Prostą materią czy duchem? Czy jesteśmy Najwyższego stworzeniem, Czy po prostu drobinkami ziemi, Zdatnymi tylko do płonięcia, Żeby potem zniknąć we mgle? Jeśli jesteśmy stworzeni przez Najwyższego, To nie dla skromnego bytu, Cierpień w marnym dnie Grzechów i pokuty. Widocznie inna nasza dola, Po to nam i dany duch: Piękno wszechświatowych rozłogów I niezniszczalny wieczny ruch. * * * Kto nie słyszał o Ukrainie, O jej synach-bohaterach I pięknie jej czarownym, Czystych wodach, jasnych gwiazdach? Kto nie słyszał o jej pieśni, Co rozbrzmiewa nad światami, Kraje serce niejednemu Szczerymi słowami? Kto nie słyszał o księciu Kiju I braciach jego dzielnych, Jak oni tutaj wojowali, Broniąc się przed obrami? Kto nie słyszał o Jarosławie — Budowniczym Sofii, Co w Kijowskim państwie Ziarna mądrości posiał? Kto nie słyszał o zaporożcach I o hetmanie Bohdanie, Jak oni tutaj zdobywali Niepodległość długo wyczekiwaną? Kto nie słyszał o patriotach Ukraińskiego narodu, Co zdołali przywrócić Krajowi rodzinnemu wolność? Kto nie słyszał, niech usłyszy: Jest Państwo Ukraina, Jest jej Niebiańska sotnia I nowi jej bohaterowie, Jest piękno jej czarowne, Czyste wody, jasne gwiazdy!.. * * * Już trzy lata w Donbasie bieda: Szaleje moskiewska horda. Wróg srogi, okrutny, jak zwierzę, Tak kiedyś podbijał on Syberię. Dla podłych, imperialnych idei Zabija niewinnych ludzi, Sieje śmierć, niszczy wsie, miasta, — Chorobliwie-straszna jego zemsta... Gdzie w życie kłosiły się pola, Tam od bólu już jęczy ziemia I codziennie giną w piekle wojny Młodzi Ukrainy synowie... Ukraino, nie płacz, nie szlochaj, A młodszych synów nauczaj, Żeby odważnymi w bitwie byli I zmagali się, jak dumne orły. W okrutnym piekle wojny Obronią cię tylko oni. Święte ognisko Nowokamieńskiej szkole na Lwowszczyźnie Zawsze otwarty, jasny i przyjazny Dom ten magiczną siłę miał, Jak ojciec łagodny, wielodzietny, Małych nas do siebie przyciągał. Drogi z chutorów prowadziły do szkoły — Jedynej świetlicy we wsi. Tam my przylatywaliśmy, niczym pszczoły, I gwar nasz cierpieli nauczyciele. Oni byli wymagający i surowi, Ale kochali i uczyli nas, Żeby wyprowadzić na świetliste drogi, Wszystkich wspierali nieustannie. Idąc do domu między chutorami, Ja marzeniami poza horyzonty sięgałem, Zmagałem się z zimnymi wiatrami I w myślach poezje układałem. Te płomienne słowa nie przypomnieć, Lecz zachowały się w sercu uczucia, I rodzinną szkołę, jak święte ognisko, Ja szanować będę całe życie. Rawsko-Ruski motyw Barwne miasto pod górą, — Ciężkie wieki nad nim przeszły... Kiedyś z małą siostrą My ratunek tutaj znaleźliśmy. Dom jasny przy drodze Nas przygarnął i ukrył. O tej serdeczności i pomocy Nigdy ja nie zapominałem. Po wieki będę pamiętać Dziecięce gry na podwórkach I ciepłe fale rzeki Raty, I przed obławnikami — strach. I nasze kryjówki w jarach, Wielką szkołę-internat, Gdzie miałem oddanego przyjaciela, Co był mi, jak rodny brat, I ciemną górę Wołkowicę, Co górowała w oddali... O, Rawa-Ruska jasnolica, Stale ty żyjesz we mnie. Wołanie Nie ma gorszego od tego, Jak żyć w samotności, Gdzie okazujesz się na dnie Wśród potwornego i złego. Myśli niepocieszone i smutne, Bez ideału drogiego, Bez najdroższego, świętego, Co woła w przyszłe dni. Uciekaj od zaduchu zastoju, Gdzie wszystko przypomina przeszłe, I myśl o przyszłym czasie, Tam wierni przyjaciele, nowe marzenia I wiara w to, co serce grzeje, I radość, co uskrzydli nas. * * * Znowu ja w Hołosijewie: Sad w pozłocie, Jabłonie stoją zamyślone, Skłonione na płocie. Ludzie hojnie poczęstowali się, Dziękowali uprzejmie, Tylko dwoje zostało Na samym wierzchołku. Liście — przebłyski rozproszone, Rodne sylwetki. Ktoś czyta w Hołosijewie Rylskiego sonety. * * * Jak czarownie jesienią W gajach nad rozlewiskami: Kolorami jesiony Dzielą się z brzozami. Nawet brzozy rude Objęły się z olchami, Tylko sosny młode Chcą być wolnymi. Las nad jeziorem staje się Dziwną oazą, Każdy złoto swoje Światu pokazuje. Nad wierzchołkami jaworów — Całe morze błękitu. Ileż delikatnych kolorów W kijowskiej jesieni! Rondele * * * Co kieruje tobą, człowieku, Dodaje ci sił do życia, Żeby tak wierzyć w przyszłość, Zaglądać w kosmiczne głębiny I jeszcze tak pracować nieustannie I robić nowe odkrycia? Co kieruje tobą, człowieku, Dodaje ci sił do życia? Ty pokonałeś najwyższy szczyt, Choć droga była tam stroma, I w duszy przechowujesz uczucie Najserdeczniejsze — do Ojczyzny. Co kieruje tobą, człowieku? * * * Minęła noc, o niej wszyscy zapomnieli, Bo każdy myśli o nowym dniu, On już na horyzoncie ze słońcem idzie, Wszyscy, kto obudził się, go poczuli. Nikt nie myśli już o przeszłości, Bo i słońce podniosło się już hen-hen. Minęła noc, o niej wszyscy zapomnieli, Bo każdy myśli o nowym dniu. W kłopotach godziny przemknęły, A dzień wszystkimi barwami kwitnie, W pracy każdy gdzieś swój skarb znajdzie, Cieszą się ludzie, że za dzień zdobyli. Minęła noc, o niej wszyscy zapomnieli. * * * Rosły topole cienkopienne Nad lustrami dnieprzańskich rozlewisk, Ciągnęły się gałęziami do niebios. Było im lekko na rozłogach, Bo czuły się w przyjaznym kole, Niczym na zebraniu księżniczek. Rosły topole cienkopienne Nad lustrami dnieprzańskich rozlewisk. Ale podkradły się dni niewoli I już nie stało się cudów: Upadły wszystkie od ostrych ostrzy, I stało się pusto w polu. Rosły topole cienkopienne. * * * Od matki usłyszane słowo W dziecięcym sercu wyrosło, Nabrało sił, rozkwitło, Tak wzbogaciła się rodzima mowa. A mowa — to pierwopodstawa, To prawdziwe twoje jestestwo. Od matki usłyszane słowo W dziecięcym sercu wyrosło. A mowa, jak święta dąbrowa, Gdzie bije dzwonkowe źródło, W nim siła i ciepło. I, jak dziecko, przyjmuje znowu Od matki usłyszane słowo. * * * Jak chce się, żeby wnuk nasz pokochał Wszystko drogie, co my kiedyś kochaliśmy, Czego kochać i synów nauczyliśmy, Żeby on z miłością długi wiek przeżył. Miłością Bóg ludzi obdarzył, Żeby na Ziemi dobro i piękno tworzyli. Jak chce się, żeby wnuk nasz pokochał Wszystko drogie, co my kiedyś kochaliśmy, I tym siebie duchowo wzbogacił. Karpackie góry i dnieprzańskie zbocza, Wołyń, całą Ukrainę — kraj nasz miły, Błękit niebios i złocistość łanów — Jak chce się, żeby wnuk nasz pokochał. * * * W sadzie buja krzew kaliny, Aż gnie się od kwiecistych gałęzi, Na nią zapatrzył się świat, Błękitne kosmosu głębiny: Co wyrośnie z jej ziarna, Czy będzie hojny jej owoc... W sadzie buja krzew kaliny, Aż gnie się od kwiecistych gałęzi. Czeka dobrej godziny, Jak już, widocznie, miliony lat, Ptaków jesienny przelot, Ale najpierw dla człowieka W sadzie buja krzew kaliny.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

zuchwałością, swoim brudnym butem depcze ją i dzisiaj. Ciągłe upokorzenia zrodziły w Ukraińcach kompleks niższości, który do tej pory wyżera nas od środka. Pisarz radzi, by się go pozbyć, w przeciwnym razie nie będziemy mieli autorytetu na świecie, a i sami nie wyjdziemy z własnego bagna. Nie ominął Tymoszyk także niepokojących tendencji — antyukraińskości i konserwatyzmu niemałej części wiejskiej inteligencji, która pracując jako agitatorzy podczas wyborów czy w komisjach obwodowych, doprowadza do władzy nieudolnych, niepatriotycznych, skorumpowanych i nierozumnych ludzi. Zatem jest nad czym pracować, a Tymoszyk dzieli się receptami na aktywizację pracy „Proświty”. Proponuje, by nie milczeć, a na wszelkie sposoby mówić o „Proświcie”, jej celu i zadaniach, nie pozwalać „gwałcić” rodzinnych miejscowości obcymi nazwami, zamiast tego przywracać im nasze, ukraińskie, warto oprotestowywać „histerie” wokół kwestii językowej ustawy „O oświacie”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Wszyscy pochodzimy z ukraińskiej wsi, czyli o prezentacji na Bukowinie wydawnictw profesora Mykoły Tymoszyka i jego receptach dla „Proświty”

Pisarz, dziennikarz, profesor, dyrektor centrum naukowo-wydawniczego „Nasza kultura i nauka”, znany publicysta Mykoła Tymoszyk wybrał drogę Skoworody. Jednak o ile Hryhorij Sawowycz, wędrując ukraińskimi szlakami, przekazywał ludziom żywą naukę o duszy, o tyle Mykoła Stepanowycz przekazuje naukę o miłości do Ukrainy. Na ulicy czy w transporcie, na różnych spotkaniach w domu i za granicą, forach czy prezentacjach. Tych ostatnich, z okazji swojego ekskluzywnego i pouczającego dwutomowego wydania, pan Tymoszyk miał, według jego słów, już siedem lub osiem w różnych zakątkach Ukrainy. Switłana MASŁOWSKA, zastępca przewodniczącego Czerniowieckiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Bukowina to kraina, której nie sposób ominąć, prezentując nowe wydanie. Przecież kraina Dniestru, Czeremoszu i Prutu jest mu od dawna bliska: autor swego czasu pracował jako korespondent gazety „Radianśka Bukowyna” oraz redaktor naczelny „Mołodogo bukowincia”. Żona Tymoszyka jest rodowitą bukowinką. Jest więc o czym rozmawiać. Pisarz stawia przed sobą niełatwe zadanie: objechać całą Ukrainę. Mówił o tym na spotkaniach w Czerniowieckim Uniwersytecie Narodowym im. J. Fedkowycza, obwodowej uniwersalnej bibliotece naukowej im. M. Iwasiuka, w jednym z centrów rejonowych — Storożyńcu oraz w Domu Ludowym — z działaczami „Proświty” z tego regionu. Od pierwszych minut rozmowy nasz gość twierdził, że taka ukraińska wieś w naszej literaturze jeszcze nie występowała. Bo w rzeczywistości zarówno media, jak i elita pisarska bardziej interesują się historiami wielkich, a nie ludźmi wsi. Wzywał inteligencję, dziennikarzy do pisania o życiu tych, których, niestety, obecnie również trzeba ratować. Nowe wydanie to badania archiwalne z wciągającymi wątkami i lekkim stylem wykładu, u podstaw których leżą wydarzenia i ludzie, którzy je tworzyli w jego rodzinnej wsi Danyna, na Niezynszczyźnie. Badając życie ludzi „od dołu” — od czasów kozackich aż po dziś, autor dowodzi, że wieś zepsuły lata 20. XX wieku. To wtedy do kolebki Ukrainy z jej łagodnym językiem, kolorytem zwyczajów i tradycji, wyjątkowym wzajemnym szacunkiem wlazło okrutne i wstrętne kacapsko-sowieckie stworzenie ze swoimi brudnymi przekleństwami, przezwiskami, nieróbstwem i Jeszcze jeden ważny czynnik w pracy „Proświty” — wybierać, z kim pracować. W strukturach władzy są rozsądni ludzie, trzeba ich dostrzec i czynić z nich działaczy „Proświty”. Współczesna młodzież powinna dołączać do „Proświty”, bo właśnie mądrzy i zmotywowani mają stać się strategią „Proświty”. Pisarz jest przewodniczącym fundacji im. Metropolity Iłariona (I. Ohijenki), więc zainteresował publiczność osobliwościami prac tego budowniczego państwa, którego książki obecnie wznawia. 25 tomów już ujrzało światło dzienne. Metropolita był wszechświatowo znanym uczonym początku XX wieku, ale jego prace zyskują coraz większy prestiż, ponieważ produkują wszechstronną ukrainocentryczność. Za szczerość, otwartość i nie lada lekcję edukacyjną dziękowali pisarzowi przewodniczący Czerniowieckiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” O. Sawczuk, sekretarz odpowiedzialny M. Pełech oraz wszyscy, którzy mają godność narodową i nikomu nigdy nie pozwolą jej zadeptać.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Duchowy chleb „Pisanki” na wyszywanym huculskim ręczniku

Jeszcze pachnie farbą drukarską, ale już trzymamy w rękach i przeglądamy strony pierwszego numeru almanachu literacko-artystycznego „Pisanka”. Twórczy poprzednik almanachu — Ogólnoukraiński czasopismo kulturalno-artystyczne i etnograficzne „Pisanka” — to pierwsze na Huculszczyźnie wydawnictwo czasopiśmiennicze, które ukazywało się w Wierchowinie od 1992 do 1997 roku. Wypowiedziano wtedy ważne słowo na polu narodowo-kulturowego odrodzenia narodu ukraińskiego, kształtowania i budowy wolnego państwa ukraińskiego o świcie niepodległości Ukrainy. Wasyl NAHIRNIAK, redaktor naczelny almanachu „Pisanka”, zasłużony dziennikarz Ukrainy, członek NSPU Pod koniec XX wieku udało się wydać 18 numerów „Pisanki”. Ostatni na tamten czas numer ukazał się drukiem w sierpniu 1997 roku. Było to wspólne wydanie redakcji czasopisma „Pisanka”, wierchowińskiej „Proświty” oraz Kosowskiego Kolegium Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej imienia Wasyla Kasijana. Podjęto pierwszą próbę zjednoczenia całej Huculszczyzny w jednym czasopiśmie artystycznym i wspólnym twórczym piórem opowiadania światu o czarującym i niepowtarzalnym kraju huculskim, propagowania jego autentycznej sztuki, unikalnej kultury i literatury. „Pisankę” czytano nie tylko na Ukrainie, ale i za granicą, w ukraińskiej diasporze. Założycielem czasopisma, a teraz — almanachu literacko-artystycznego „Pisanka” — zostało Wierchowińskie Rejonowe Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Niedawno na posiedzeniu Stowarzyszenia Organów Samorządu Lokalnego regionu Huculszczyzny przewodniczący Wierchowińskiej Rady Rejonowej Iwan Szkindjuk wysunął ideę wspólnego wydawania „Pisanki” z udziałem rad rejonowych regionu huculskiego obwodów iwanofrankiwskiego, czerniowieckiego i zakarpackiego, które należą do Stowarzyszenia. Zatem do działalności wydawniczej szewczenkowskiej „Proświty” dołączyło Stowarzyszenie Organów Samorządu Lokalnego regionu Huculszczyzny, organizacja pisarska regionu oraz Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Huculszczyzna” — dajemy start wspólnej działalności wydawniczej na terenach huculskich i ogólnoukraińskich. W kolegium redakcyjnym almanachu zasiadają poważni ludzie: deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej ds. kultury i duchowości Mykoła Kniażycki, przewodniczący Wierchowińskiej Rady Rejonowej Iwan Szkindjuk oraz wszyscy przewodniczący rad rejonowych regionu Huculszczyzny, przedstawiciele elity twórczej. Otwarto przedstawicielstwa almanachu w każdym rejonie regionu huculskiego Podkarpacia, Bukowiny i Zakarpacia. Przedstawicielstwami kierują profesjonalni dziennikarze, którzy wspólnie ze Stowarzyszeniem Organów Samorządu Lokalnego regionu Huculszczyzny kształtują twórcze oblicze almanachu. Przerzućmy strony czasopisma, które właśnie ukazało się drukiem w wydawnictwie spółki z o.o. „Druk ART” w Czerniowcach. Ze zdjęcia na okładce wpatruje się w przyszłość Ukrainy i przekazuje czytelnikowi nieodkryte cudowne piękno tęczowej Huculszczyzny dziewczynka-pisanka, której autor, znany na całym świecie artysta fotografik Wasyl Pyłypjuk, nadał imię „Huculska księżniczka”. Radośnie witają i błogosławią „Pisankę” na wieloletnią twórczą drogę przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Mychajło Sydorżewski, przewodniczący Iwanofrankiwskiej Organizacji Obwodowej NSPU Jewhen Baran, przewodniczący Wierchowińskiej Rady Rejonowej Iwan Szkindjuk. Słowo o słowie Szewczenki i wysokiej poezji ukraińskiej duszy wygłaszają laureaci Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, Huculi Iwan Małkowycz i Wasyl Herasymjuk. Językiem niezapomnianych przodków mówią kryworówniańscy Huculi Wasyl Zełenczuk i Iwan Slipenczuk, Luba-Paraskewija Strynadjuk z Zamahory, którzy reprezentują Wierchowińszczyznę, a także Wasyl Szkurhan z Kosowa. Proza, poezja, publicystyka utalentowanych mistrzów słowa jaskrawo wplata się w literacką paletę różnorodnych gatunkowo utworów o wydarzeniach historycznych na Majdanie, walce odważnych powstańców o wolną Matkę-Ukrainę, o rodzinnych Karpatach-wierchowinach i sławnym Podkarpaciu, o rapsodii duszy zakochanych, uznanych na stołecznym Olimpie naszych literatów: laureata Nagrody Szewczenkowskiej Mychajła Andrusiaka, pisarzy Wasyla Portiaka, Jewhena Barana, Jarosława Tkachiwskiego, Oresta Kniaźkiego, Anny Kosmacz, Wasyla Babija oraz Marii Vajno. Naukowcy, badacze Huculszczyzny Iwan i Jarosław Zełenczukowie, krajoznawcy Roman Waniwski, Iwan Zełenczuk i Roman Kłym prezentują czytelnikom duchowe świętości i starożytności Huculszczyzny. Rubryki „Autentyczne festiwale”, „Festiwale literackie”, „Festiwale filmowe” poprowadzą was w artystyczny świat dziesiątego jubileuszowego Ogólnoukraińskiego otwartego festiwalu folklorystycznego „Pisanka—2017” w Kołomyi, drugiego Wierchowińskiego rejonowego festiwalu pieśni duchowej „Śpiewajmy Panu, śpiewajmy”, Festiwalu-konkursu huculskiej śpiewki imienia Marii Kreczuniak (Czukutychy), piątego jubileuszowego festiwalu literackiego „Pisarska watra nad Czeremoszem” oraz Festiwalu filmowego „Cienie zapomnianych przodków”, które odbyły się w stolicy Huculszczyzny — Wierchowinie. „Połonińska watra” powraca do tradycyjnego 52. rejonowego festiwalu wypasu na połoninę, który corocznie odbywa się w sercu Bukowiny — Putyle. Rachowszczyzna zadrżała trembitami na XXIII Międzynarodowym festiwalu huculskim ustanowieniem nowego rekordu narodowego: „Największa liczba trembit w jednej lokalizacji” — 56. W tym samym zakarpackim mieście Rachowie odbywa się co roku widowiskowe święto-festiwal „Huculska bryndza”. Pod rubryką „Prezentacje” redakcja almanachu przedstawiła czytelnikom 103. unikalną książkę artystyczno-publicystyczną laureata Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Wasyla Pyłypjuka. Opublikowano 16 kolorowych fotoportretów wybitnych działaczy kultury, nauki, polityki Ukrainy i świata wraz z nowelami autora. Zaprezentowano również Słownik wyjaśniający gwar huculskich autorstwa Petra Hawuki z Kosowa, który ukazał się w wydawnictwie „Pisany kamień”, oraz książkę autora rodem z Karpat Romana Kyseliuka pod tytułem „Gwiazdy”, do której weszły nowele oraz ludowe przysłowia, zaklęcia, przekleństwa, zebrane w ciągu półwiecza na obszarze całej Huculszczyzny. Niemało ciekawego dowiecie się o Huculszczyźnie z zamieszczonych w almanachu materiałów pod rubrykami „Literackie medytacje”, „Światła”, „Muzea”, „Trzy dni nie jedz, a wesoło patrz”, „Paleta wydarzeń”. A w sumie w czasopiśmie znajduje się 17 rubryk literackich i artystycznych. Objętość almanachu — 200 stron, z czego 40 to strony pełnokolorowe. — Almanach literacko-artystyczny „Pisanka” powołany jest, by nieść światło niezapomnianych przodków, twórczość naszych ziomków, kulturowo-artystyczną autentykę Huculszczyzny do czytelników, do społeczeństwa ukraińskiego, pomagać wznosić wspaniałą duchową świątynię, która zwie się Ukrainą — jest przekonany przewodniczący Wierchowińskiej Rady Rejonowej, przewodniczący Stowarzyszenia Organów Samorządu Lokalnego regionu Huculszczyzny Iwan Szkindjuk.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

także żywymi głosami, które zachowały się w archiwach radiowych. Odsłaniają się charaktery mieszkańców domu, ich relacje rodzinne, namiętności, sposób ubierania się, tworzenia, ich zalety i wady. Bo przed nami — żywi ludzie. Ci ludzie, którzy byli na ostrzu najnowszych artystycznych prądów, byli w awangardzie ukraińskiej sztuki, przełamali bieg rozwoju kulturalnego, byli każdy na swój sposób nowatorami w tej dziedzinie, w której tworzyli: Łeś Kurbas, Mykoła Kulisz, Anatol Petrycki, Iwan Padałka, Wałerian Pidmohylny, Mychajl Semenko, Pawło Tyczyna, Wołodymyr Sosiura, Hryhorij Epik, Mike Johansen, Mykoła Trubłaini, Jurij Janowski, Iwan Bahriany, Ostap Wysznia, Natalja Zabiła, Wasyl Sedlar, Wadym Meller… Wszak nie bez powodu do ówczesnej stolicy Ukrainy — Charkowa, zjechali na konferencję pisarzy proletariackich Bertolt Brecht, Theodore Dreiser, Henri Barbusse. Wszyscy oni odwiedzili dom „Słowo”. Taka koncentracja talentów na metr kwadratowy sprzyjała procesowi twórczemu. Jednak z czasem ten dom-raj, w którym była i stołówka, i solarium, przekształcił się w dom-piekło. Robi się przerażająco, gdy widzisz czarne „wrony” (samochody więzienne), które każdej nocy podjeżdżają pod dom i zabierają artystów, którzy mieli już przygotowane walizki z rzeczami, spali ubrani, nasłuchiwali każdego szmeru na schodach. Mieszkania, mieszkania, mieszkania — jest ich 66 w budynku. I do każdego starała się zajrzeć kamera reżysera, aby uchwycić moment, prawdę, odkryć cząstkę ówczesnego życia ukraińskiego kwiatu inteligencji. Potomek jednego z mieszkańców, Ihora Muratowa, już siwy mężczyzna, który był na kijowskiej premierze razem z wnuczką, z przejęciem wyznał, jak dokładnie odtworzona jest atmosfera, nawet głosy i sposób komunikowania się artystów przywróciły go do dzieciństwa, do tych korytarzy i pomieszczeń, gdzie wrzało ówczesne życie artystyczne. Chociaż, przyznaje Taras Tomenko, większość współczesnych mieszkańców nawet nie wyobraża sobie, w czyich mieszkaniach żyją i jaka historia się tu działa. Tak zacierała się pamięć historyczna, którą film Tarasa Tomenki nie tylko odnawia, ożywia, personalizuje i wizualizuje, ale też daje możliwość zrozumienia lekcji przeszłości, aby nie powtórzyły się one w przyszłości. Wszak wyrok dla ukraińskiego reżysera Ołeha Sencowa brzmi jeden do jednego jak wyrok dla Mychajla Semenki. Zapewne, gdyby słynne hasło Mykoły Chwylowego „Precz od Moskwy” zadziałało jeszcze w latach 30., dzisiaj mielibyśmy inną historię i inną Ukrainę.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

«Dom „Słowo”»

Olesia TOMENKO, kandydat nauk filologicznych, docent katedry kultury oraz dyscyplin społeczno-humanistycznych Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury. Dla większości z nas pisarze, artyści, reżyserzy Rozstrzelanego Odrodzenia jawią się jako odrębne osobowości, które tworzyły same z siebie, przynajmniej program szkolny właśnie w ten sposób kształtuje wizję tego okresu rozkwitu ukraińskiej literatury i sztuki. Jeszcze studiując na uniwersytecie, na wydziale filologicznym, Taras Tomenko zainteresował się tym okresem ukraińskiej historii. I kiedy dowiedział się, że wszyscy ci genialni artyści i twórcy mieszkali pod jednym dachem i codziennie się komunikowali, a potem praktycznie wszyscy zostali represjonowani — włosy stanęły mu dęba. Z czasem zrozumiał, kogo widział jako chłopiec, mieszkając w domu pisarzy w Kijowie, co to za ludzie w cywilu od czasu do czasu wychodzili z komórki na pierwszym piętrze, otulając się płaszczami (przez wszystkie te lata system śledzenia i donosów działał tak samo, jak i w latach 30.). Ale film poraża czymś innym. Nie opuszcza cię nawet po obejrzeniu przez kilka kolejnych dni. W kinie „Żowteń” odbyła się kijowska premiera filmu dokumentalnego Tarasa Tomenki „Dom „Słowo”. Dwie sale kina ledwo pomieściły wszystkich, którzy przyszli na ukraińskie kino. Jest on zbudowany na ówczesnych kadrach kronikalnych. Taras musiał przejrzeć dziesiątki kilometrów kronik filmowych tamtego czasu, aby odnaleźć materiały do filmu. Przeczytać setki listów archiwalnych razem ze scenarzystką Lubow Jakymczuk, przewertować setki spraw, oszczerstw i donosów NKWD. Niektóre z materiałów zostały odtajnione niedawno. Większość dokumentów zniszczył reżim. Fotografii M. Chwylowego pozostało zaledwie 5. Jednak kunszt reżysera polega na tym, że film nie jest odbierany jako dokumentalny. Dzięki twórczemu zamysłowi, utalentowanemu udźwiękowieniu aktorów Hanny Łewczenko, Borysa Heorhijewskiego oraz kompozytorce Alli Zahajkewycz odnosi się wrażenie, że oglądasz kino fabularne, gdzie wszyscy znani artyści, jak żywi, rozmawiają z tobą z ekranu, w szczególności językiem swoich utworów, a Reżyser filmu Taras Tomenko (w centrum) Byli mieszkańcy domu „Słowo” Ołeksandr Muratow z wnuczką Oksaną Bądźmy razem! P R Z E D P Ł A T A—2 0 1 8 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

imienia TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 76

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua ul. Simji Sosninych, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Interekspresdruk”, Łączny nakład w listopadzie — 15 200

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 14 hrywien 56 kopiejek na pół roku 80 hrywien 90 kopiejek.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

na 3 miesiące 42 hrn 25 kop.

Sekretarz odpowiedzialny Iryna Szewczuk Dział pracy proświtiańskiej Olha Żmudowska Dział kultury Eduard Owczarenko Dział korekty Tetiana Szczerbak Iryna Stelmach Skład komputerowy Iryna Szewczuk Wołodymyr Żyhun Redaktor internetowy 279-39-55

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

na rok 159 hrywien 20 kopiejek.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn