Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 1Originalseite ↗

Proświtiańskie wiece

Слово Просвіти, №49 за 2007 рік

8 grudnia 1868 roku we Lwowie O. Partycki i A. Wachnianin założyli Matkę-Proświtę. Kulturalno-oświatowe towarzystwo, które przetrwało tragiczne doświadczenia ukraińskiej historii, zakazy i niszczenie, odrodziło się na początku burzliwych lat 90. i dziś jest najstarszą i najdłużej działającą organizacją społeczną w Ukrainie. ...mówiąc słowami Tarasa Szewczenki. Co więcej — pomnażać to, co swoje, rodzime, identyfikując się z nim. Hasło „Swój do swego po swoje” to nie tylko idea tworzenia „Samopomocy”, „Masłosojuzu”, mleczarni, spółdzielni i tym podobnych. To umiejętność polegania na własnych siłach, na wszystkim, co najlepsze, skuteczne, dorobione przez Ukraińców na własnych ziemiach. Rozrzuceni po świecie proświtianie tworzyli „Proświtę”, „Samopomoc” i nie tylko przetrwali, lecz także zachowali swoją tożsamość narodową i swoją duszę, ratując od rozproszenia i amnezji ukraińską istotę. I dziś, po czternastu dziesiątkach lat, idee Matki-Proświty pozostają aktualne. Jak by ktoś tego nie chciał, nie stały się one marginalne. Żadne „inwestycje” ukraińskiego społeczeństwa XXI wieku w przedsięwzięcia liberalne czy globalistyczne nie rozmyją „Proświty” — będzie ona aktualna i na czasie tak długo, jak długo będą dawać znać o sobie problemy zdrowia duchowego i fizycznego narodu, jego palące potrzeby ukraińskiego słowa jako wcielenia własnej przestrzeni informacyjnej, prawdziwie państwowych przemian w oświacie, wydawnictwach książkowych, kinematografii, dopóki gospodarka narodowa nie wesprze wsi, dopóki mieszkańcy miast nie wyrzekną się erzac-kultury, dopóki show i projekty komercyjne będą wypierać naprawdę wysoką i naprawdę ukraińską sztukę, dopóki za granicą będzie rozchodzić się narodowy zasób pracy, nie znajdując na rodzinnej ziemi zajęcia do realizacji własnych dokonań. Proświtiańskie weche — to nie tylko rubryka w naszym tygodniku, która oznacza listy proświtian ze wszystkich obwodów, z miast i wsi Ukrainy, gdzie działają organizacje pierwotne i rejonowe. To nie tylko sygnały naszych czytelników o ich pracy w Towarzystwie czy refleksje na temat tego, co dzieje się w życiu politycznym i społecznym naszego państwa. Proświtiańskie weche — to żywe porozumiewanie się pokoleń, głosy narodu z głębi jego serca, których rytm stał się wyraźniejszy i pewniejszy 139 lat temu, gdy we Lwowie po raz pierwszy zabrzmiał dzwon wiecowy ukraińskości. Proświtiańskie weche — to właściwie istota gazety „Słowo Proświty”, wydawnictwa zorientowanego na dialog z czytelnikami. Podoba nam się, że proświtianie nie popadają w rozpacz i łzawe skargi na niedole dzisiejszego dnia, lecz spokojnie i rozsądnie czynią swoje dzieło w realiach czasu, wiernie i uczciwie służąc Ukrainie, nie popadając w nudę i rozczarowanie, a rzeczowo utwierdzając oryginalność naszej kultury, duchową niezależność i samostanowienie, a zatem i samozachowanie narodu. Proświtiańskie weche — to świadectwo tego, że dzisiejsza „Proświta”, dając życie dziesiątkom organizacji społecznych, partii i ruchów, nie osłabła, lecz żyje i działa jako jeden organizm. Solidny, przekonujący dorobek czynów Matki-Proświty, historycznie ukształtowany przez nie jedno stulecie, oraz dzisiejsza proświtiańska społeczność są duchowo zjednoczone językiem, historią, kulturą, walką o państwowość Ukrainy i jej utrwalenie. Obecny numer „Słowa Proświty”, poświęcony 139. rocznicy Towarzystwa, zwołuje Proświtiańskie weche. Wasze listy kładą się na łamach tygodnika odnalezionymi materiałami archiwalnymi i świadectwami dzisiejszego dnia, opowiadają o tych codziennych sprawach, które z czasem wejdą do kroniki „Proświty”. I kto, jeśli nie Wy, drogi czytelniku, ma dołączyć do niej swój wiersz i swój czyn?! Bądźmy razem! Ljubow Hołota Dane do przelewu środków w rosyjskich rublach „Na Cerkiew Kobzarza”: Bank odbiorcy: AKB „KIJÓW”, ul. B. Chmielnickiego 16-22, Kijów, Ukraina Konto korespondenckie nr 30231810800010498413 Międzynarodowy Bank Moskiewski, 119034, Moskwa, nabrzeże Prieczistienskaja, 9 INN — 7710030411 BIK — 044525545 Konto korespondenckie nr 30101810300000000545 w Operacyjnym Zarządzie GU CB RF ODBIORCA ŚRODKÓW: MBF „Ukraińska rodzina” Konto nr 39019000171050/26007200145150 w Podolskiej filii AKB „Kijów” Tytuł płatności: Ofiary charytatywne na budowę Cerkwi Kobzarza

S. 7 · Originalseite ↗

...tego, który wraz z art. 10 Konstytucji reguluje politykę językową na Ukrainie. Program jego realizacji stał się impulsem do znaczących zmian sytuacji językowej w Ługańsku i obwodzie. Tak więc w 1991 roku liczba uczniów szkół ogólnokształcących, którzy uczyli się w języku ukraińskim, wynosiła 4%. Obecnie w ukraińskich szkołach obwodu ługańskiego uczy się około 40 tysięcy uczniów, co stanowi 29,2 procent ogólnej liczby. Jednak niemal trzydziestoprocentowy udział szkół z językiem ukraińskim w żaden sposób nie odpowiada liczbie Ukraińców zamieszkujących obwód. W regionie prawie nie ma czasopism ukrainojęzycznych. Cztery gazety obwodowe — „Izwiestija Ługańszczyny”, „Ługańska Prawda”, „Nasza Gazieta”, „Żyzń Ługańska” — są rosyjskojęzyczne. Kilkadziesiąt działających na Ługańszczyźnie stacji telewizyjnych i radiowych nadaje w ciągu doby jedynie do 15 godzin audycji w języku ukraińskim, a ponad 400 godzin — po rosyjsku. We wszystkich średnich szkołach specjalistycznych i wyższych uczelniach wprowadzono egzamin wstępny z języka ukraińskiego. Jednocześnie wykładanie w większości wyższych uczelni wszystkich poziomów akredytacji odbywa się po rosyjsku. Jednak bez pełnowartościowego funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich regionach Ukrainy naród ukraiński grozi utratą statusu i roli narodu państwotwórczego oraz stopniowym zanikiem. Ukraina wciąż ma szansę stać się wielkim państwem, a naród — wielkim narodem, lecz w tym celu należy prowadzić odpowiednią politykę. Bo my — Ukraińcy, a nasz język narodowy — to język ukraiński.

S. 11 · Originalseite ↗

...całą jej działalność i wszystkie upokorzenia, jakie wycierpiała, a potem przeszła do ogólnej kwestii narodowej, opowiadała o sytuacji współczesnej kultury ukraińskiej. Michale Michajłowiczu, słuchano mnie z takim zdziwieniem, jakbym spadła tu z księżyca, tak mało ta „господствующая народность” wie i rozumie, czym jest naprawdę ta bezkresna Rosja i jakie morze łez utopiono w jej „jedinstwie”. Staraniem Proświty zorganizowano wystawę sztuki, na której zaprezentowano prace czernihowskich artystów: Michaiła Żuka, Walentyna Zinczenki, Petra Cyhanka, braci Buszników. O organizacji wystawy Michaił Michajłowicz informował w czasopiśmie „Літературно-науковий вісник” oraz w ukraińskiej gazecie „Rada”. Działalność czernihowskiej Proświty zyskuje szeroki rozgłos daleko poza granicami Ukrainy. Tak aktywna praca przestraszyła czernihowskiego gubernatora i zaczęły sypać się zakazy. „Po prostu nie dają żyć Proświcie. Chcemy zwołać zebranie — zakaz, chcemy zrobić wystawę — zabraniają. Nawet koncerty Łysenki na rzecz Proświty zakazano. Jeździsz, szarpiesz się, tłumaczysz — nic nie pomaga. Mówią: »Istniejcie sobie na papierze, a żyć wam nie damy«”, — pisze Michaił Kociubyński w liście do Andrija Czajkowskiego. 27 sierpnia 1908 roku rozkazem gubernatora wszystkich członków zarządu czernihowskiej Proświty wykluczono z towarzystwa. Pierwsze na tej liście było nazwisko Kociubyńskiego. Ale praca proswiatian nie poszła na marne: obudziła świadomość obywatelską ludności miejskiej, pozwoliła zrozumieć, że Ukraińcy są godni wolności i zdolni rozwijać własne piśmiennictwo, naukę, sztukę i życie społeczne. Już w niepodległej Ukrainie, w odrodzonym Towarzystwie, wnuk wielkiego pisarza — Jurij Romanowicz Kociubyński, dyrektor naszego muzeum, został wybrany pierwszym przewodniczącym czernihowskiej miejskiej Proświty. A po jego śmierci sprawę proswiatiańską kontynuuje jego syn, obecny dyrektor muzeum Ihor Kociubyński. Zdjęcie P. Antonenki

S. 14 · Originalseite ↗

Mychajło ZAJEC, m. Łuck Wiadomo, że żywotne i głębokie źródła twórczości ludowej odegrały szczególną rolę w kształtowaniu się Tarasa Szewczenki jako niezwykłej osobowości, wielkiego poety i myśliciela. A jakaż to była ludowo-tradycyjna atmosfera, w której wyrastał przyszły poeta? O pieśniarskim bo-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn