Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №49 за 2007 рік

16 S. · 59 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen. 1 von 59 Einträgen werden auf Ukrainisch angezeigt, während ihre Übersetzung aktualisiert wird.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 49 (426), 6—12 grudnia 2007

Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki. Wiele sławnych imion zna „Proświta” dawna i współczesna. Lecz jakkolwiek ważny by nie był wkład znanych osobistości, organizacja żyje i działa dzięki tym Ukraińcom, którzy duszą i rozumem pojęli konieczność Towarzystwa, zjednoczyli się w jego szeregach, stali się nieustannymi pracownikami na niwie oświatowej — nieśli swojemu narodowi „światło oświaty i wiedzy”, jak śpiewa się w naszym duchowym hymnie „Boże wielki, jedyny, nam Ukrainę chroń”. Wzywając Boga jako ucieleśnienie duchowego życia ukraińskiej wspólnoty, pierwsi proświcianie tworzyli książkę, pieśń i modlitwę w ojczystym języku ukraińskim, dbali o fizyczne zdrowie ludzi oraz wzrost gospodarczy na wsi, tworzyli biblioteki, wydawnictwa, czytelnie, szkółki niedzielne, teatry amatorskie i chóry, prowadzili badania historyczne rodzinnego kraju, otaczali szacunkiem tradycje ludowe i folklor, rozpowszechniali w środowisku społecznym tę wiedzę, która tworzy obywatela świadomego swojej ukraińskości. O oczywistym państwowym znaczeniu Towarzystwa świadczą imiona prawdziwej ukraińskiej elity, która od pierwszych dni istnienia „Proświty” włączyła się w tworzenie strategii i taktyki jej działalności. Rozejrzyjmy się choćby w XIX wieku, a zobaczymy, że Łesia Ukrainka i Borys Hrynczenko, Mykoła Łysenko i Kyryło Stecenko, Mykoła Arkas i Mychajło Kociubynski, Dmytro Jawornycki i Hnat Chotkewycz byli rdzennymi proświcianami — właściwie są nimi i dzisiaj. XX wiek przeszedł czerwonym sierpem po wszystkich pierwotnych organizacjach Towarzystwa. Operacje rozstrzeliwań władzy radzieckiej nie ominęły ani wschodu, ani północy. Lata Hołodomoru dopełniły dzieła. Na zachodzie „rewolucyjna czujność” powtórzyła się w latach czterdziestych. A jednak, mówiąc o odrodzeniu pamięci narodowej, wymieniając imiona Strzelców Siczowych i żołnierzy UPA, badając jakikolwiek przejaw oporu wobec komunistycznego terroru, napotkacie niezaprzeczalny fakt z życia tych bohaterów — pracowali w „Proświcie”. Właściwie nie jest to tylko fakt, który fatalnie potwierdzał „nieprawomyślność”, często odgrywając rolę oskarżenia. Był to świadomy wybór: pozostawać w ciemnej masie czy stawać się obywatelem, Ukraińcem, który pragnie państwowości własnego narodu. Przeciwstawiać się gnębieniu języka, kultury, historii, fizjologicznemu ukrainofobstwu. I cudzego się uczyć, i swego nie porzucać. Docent katedry ukrainoznawstwa, członek zarządu oddziału „Proświty” Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Budownictwa i Architektury Maria Smetanska ze studenckim aktywem. Materiał z życia prośwician uniwersytetu czytajcie na s. 11. ORGANIZACJA POWAŻNA I POTĘŻNA. UŚMIECHNIĘTA PÓŹNA STAROŚĆ. ZACHOWANA PAMIĘĆ

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

Proświtiańskie wiece

8 grudnia 1868 roku we Lwowie O. Partycki i A. Wachnianin założyli Matkę-Proświtę. Kulturalno-oświatowe towarzystwo, które przetrwało tragiczne doświadczenia ukraińskiej historii, zakazy i niszczenie, odrodziło się na początku burzliwych lat 90. i dziś jest najstarszą i najdłużej działającą organizacją społeczną w Ukrainie. ...mówiąc słowami Tarasa Szewczenki. Co więcej — pomnażać to, co swoje, rodzime, identyfikując się z nim. Hasło „Swój do swego po swoje” to nie tylko idea tworzenia „Samopomocy”, „Masłosojuzu”, mleczarni, spółdzielni i tym podobnych. To umiejętność polegania na własnych siłach, na wszystkim, co najlepsze, skuteczne, dorobione przez Ukraińców na własnych ziemiach. Rozrzuceni po świecie proświtianie tworzyli „Proświtę”, „Samopomoc” i nie tylko przetrwali, lecz także zachowali swoją tożsamość narodową i swoją duszę, ratując od rozproszenia i amnezji ukraińską istotę. I dziś, po czternastu dziesiątkach lat, idee Matki-Proświty pozostają aktualne. Jak by ktoś tego nie chciał, nie stały się one marginalne. Żadne „inwestycje” ukraińskiego społeczeństwa XXI wieku w przedsięwzięcia liberalne czy globalistyczne nie rozmyją „Proświty” — będzie ona aktualna i na czasie tak długo, jak długo będą dawać znać o sobie problemy zdrowia duchowego i fizycznego narodu, jego palące potrzeby ukraińskiego słowa jako wcielenia własnej przestrzeni informacyjnej, prawdziwie państwowych przemian w oświacie, wydawnictwach książkowych, kinematografii, dopóki gospodarka narodowa nie wesprze wsi, dopóki mieszkańcy miast nie wyrzekną się erzac-kultury, dopóki show i projekty komercyjne będą wypierać naprawdę wysoką i naprawdę ukraińską sztukę, dopóki za granicą będzie rozchodzić się narodowy zasób pracy, nie znajdując na rodzinnej ziemi zajęcia do realizacji własnych dokonań. Proświtiańskie weche — to nie tylko rubryka w naszym tygodniku, która oznacza listy proświtian ze wszystkich obwodów, z miast i wsi Ukrainy, gdzie działają organizacje pierwotne i rejonowe. To nie tylko sygnały naszych czytelników o ich pracy w Towarzystwie czy refleksje na temat tego, co dzieje się w życiu politycznym i społecznym naszego państwa. Proświtiańskie weche — to żywe porozumiewanie się pokoleń, głosy narodu z głębi jego serca, których rytm stał się wyraźniejszy i pewniejszy 139 lat temu, gdy we Lwowie po raz pierwszy zabrzmiał dzwon wiecowy ukraińskości. Proświtiańskie weche — to właściwie istota gazety „Słowo Proświty”, wydawnictwa zorientowanego na dialog z czytelnikami. Podoba nam się, że proświtianie nie popadają w rozpacz i łzawe skargi na niedole dzisiejszego dnia, lecz spokojnie i rozsądnie czynią swoje dzieło w realiach czasu, wiernie i uczciwie służąc Ukrainie, nie popadając w nudę i rozczarowanie, a rzeczowo utwierdzając oryginalność naszej kultury, duchową niezależność i samostanowienie, a zatem i samozachowanie narodu. Proświtiańskie weche — to świadectwo tego, że dzisiejsza „Proświta”, dając życie dziesiątkom organizacji społecznych, partii i ruchów, nie osłabła, lecz żyje i działa jako jeden organizm. Solidny, przekonujący dorobek czynów Matki-Proświty, historycznie ukształtowany przez nie jedno stulecie, oraz dzisiejsza proświtiańska społeczność są duchowo zjednoczone językiem, historią, kulturą, walką o państwowość Ukrainy i jej utrwalenie. Obecny numer „Słowa Proświty”, poświęcony 139. rocznicy Towarzystwa, zwołuje Proświtiańskie weche. Wasze listy kładą się na łamach tygodnika odnalezionymi materiałami archiwalnymi i świadectwami dzisiejszego dnia, opowiadają o tych codziennych sprawach, które z czasem wejdą do kroniki „Proświty”. I kto, jeśli nie Wy, drogi czytelniku, ma dołączyć do niej swój wiersz i swój czyn?! Bądźmy razem! Ljubow Hołota Dane do przelewu środków w rosyjskich rublach „Na Cerkiew Kobzarza”: Bank odbiorcy: AKB „KIJÓW”, ul. B. Chmielnickiego 16-22, Kijów, Ukraina Konto korespondenckie nr 30231810800010498413 Międzynarodowy Bank Moskiewski, 119034, Moskwa, nabrzeże Prieczistienskaja, 9 INN — 7710030411 BIK — 044525545 Konto korespondenckie nr 30101810300000000545 w Operacyjnym Zarządzie GU CB RF ODBIORCA ŚRODKÓW: MBF „Ukraińska rodzina” Konto nr 39019000171050/26007200145150 w Podolskiej filii AKB „Kijów” Tytuł płatności: Ofiary charytatywne na budowę Cerkwi Kobzarza

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

...czasu w rządzie Wiktora Juszczenki, a w rządzie samej Tymoszenko w 2005 roku. Pracować trzeba będzie w warunkach gospodarczych, dalekich od tej różowej wizji, którą malowała niedawna koalicja rządząca i jej rząd, w warunkach szalonego oporu oligarchów i korupcjonistów wobec pomarańczowych sił politycznych. Ale wola i determinacja tych pomarańczowych bloków istnieje, podobnie jak gotowość do wspólnej pracy z Prezydentem na rzecz Ukrainy. moralności politycznej Partią Regionów”, — powiedziała Julia Tymoszenko. Jednocześnie odmówiła podania nazwisk tych czterech posłów ludowych. Według słów Julii Tymoszenko ostrzega ona regionałów, że wszystkie pieniądze, które będą proponować posłom z BJuT, ci będą brać, by przekazać je do domów dziecka. Jak donoszono, 30 listopada przedstawiciele Bloku Julii Tymoszenko podczas konferencji prasowej oświadczyli, że dysponują materiałami o próbach przekupstwa za niepodpisanie umowy koalicyjnej i przekażą je do Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. 29 listopada Julia Tymoszenko oświadczyła, że jej siła polityczna zamierza opublikować wszystkie materiały potwierdzające próby przekupstwa członków frakcji BJuT. Na podstawie materiałów sieci Internet przygotował Andrij ILŁJENKO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE ZWYCIĘSTWO BJuT, ZWYCIĘSTWO UKRAINY

Petro ANTONENKO Ogólnoukraińskie zebranie Bloku Julii Tymoszenko, które odbyło się 3 grudnia w Narodowym Pałacu „Ukraina”, wyróżniało się nie tylko rozmachem (kilka tysięcy uczestników), ale także podniosłą atmosferą zwycięstwa w wyborach parlamentarnych: właśnie ich wynikom poświęcone było to zgromadzenie. W naszej polityce niespodzianek nie brakuje. Lecz liderka Bloku Julia Tymoszenko w swoim krótkim i błyskotliwym przemówieniu była kategoryczna: to zwycięstwo. I to nie tylko jej Bloku, lecz całej Ukrainy: zwycięstwo nad polityczną korupcją. Zwycięstwo prawne, choć wielu dziś przedstawia się jako zwycięzcy, przede wszystkim Partia Regionów, motywując to pierwszym miejscem w wyborach. Pierwszym, ale to nie jest większość parlamentarna (ani jednoosobowo, ani w koalicji z komunistami czy nawet z Blokiem Łytwyna łącznie — zaledwie 222 mandaty). I żadna szeroka koalicja nie może być możliwa, przypomniała Ju. Tymoszenko: albo demokratyczna, albo żadna. Rzeczywiście, jeśli ktoś zapomniał, zgodnie z nowym ustawodawstwem Ukrainy, rządząca koalicja parlamentarna tworzy się wyłącznie na bazie frakcji. To znaczy absolutnie niemożliwa i nielegalna jest koalicja z jakichś frakcji z dołączeniem do niej deputowanych-przebieżników z innych frakcji. Właśnie przez to rozwiązano poprzedni parlament. Otóż sojusznik BJuT w demokratycznej koalicji, frakcja „Nasza Ukraina—Ludowa Samoobrona”, w absolutnej większości opowiada się wyłącznie za koalicją demokratyczną. A zatem ta frakcja nie może wejść do żadnej innej koalicji. Jasno i zrozumiale. Nawiasem mówiąc, liderka BJuT powiedziała najlepsze słowa pod adresem swoich sojuszników z Naszej Ukrainy. Zatem siły pomarańczowe, siły Majdanu znów razem. A co do wyników BJuT w wyborach, to mówią same za siebie. Blok zdobył prawie 31 % głosów, co znacznie przewyższyło prognozy socjologów. To po raz kolejny potwierdziło sprzedajność tak zwanych „sondaży socjologicznych”, tak zwanych socjologów i politologów. BJuT uzyskał większość w prawie dwóch trzecich obwodów Ukrainy — w 16. W wyborach 2006 roku Blok zwyciężył w 14. Postęp w porównaniu z poprzednimi wyborami jest imponujący: uzyskano aż o 8,42 % głosów więcej. Ponadto duże zmiany zaszły nie tylko w regionach centralnych, gdzie tradycyjnie jest elektorat Bloku, ale i na zachodzie, a co najważniejsze — na wschodzie i południu Ukrainy. Na przykład w obwodzie chersońskim Blok zdobył 23 % głosów. To świadczy, że kraj jednoczy się nie na fałszywych hasłach „szerokich” koalicji, lecz na podstawie idei ukraińskiej, kluczowej dla BJuT. Co dalej? Dalej — praca, podkreśliła liderka BJuT. W wyborach dokonano przełomu politycznego, przed nami — Przełom Ukraiński (tak właśnie brzmi nazwa programu wyborczego BJuT). „I wypełnimy wszystkie swoje zobowiązania wobec wyborców”, podkreśliła Julia Tymoszenko, przypominając, że doświadczenie takiej pracy już jest: i sво- Julia Tymoszenko zapewnia, że czterej deputowani z BJuT celowo przyjęli od Partii Regionów pieniądze, aby potwierdzić fakty przekupstwa parlamentarzystów za nieprzystąpienie do koalicji demokratycznej. O tym poinformowała 3 grudnia podczas konferencji prasowej w Kijowie. „Doprowadziliśmy czterech deputowanych aż do podpisania oświadczeń, przekazania kart i wzięcia pieniędzy, które następnie zwrócili. I zrobiliśmy to, aby ostatecznie ujawnić fakty przekupstwa i zdrady polity-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

ROSJA: WYBORY POD NACISKIEM WŁADZY

Według wyników na godzinę 10 3 grudnia Centralna Komisja Wyborcza przetworzyła prawie 98 procent kart do głosowania, poinformował przewodniczący CKW Rosji Władimir Czurow. Jak mówił, „Jedna Rosja” zdobyła 64,1 procent głosów, KPRF — 11,6 procent, LDPR — 8,2, „Sprawiedliwa Rosja” — 7,8. Liderami frekwencji w regionach były Czeczenia, Inguszetia, Czukotka i Kuzbas, gdzie w wyborach wzięło udział odpowiednio 99, 98, 78 i 76 procent wyborców. Według Czurowa w przypadku pozostałych partii, „które są daleko od pokonania nie tylko siedmioprocentowego, ale także pięcio- i trzyprocentowego progu”, wyniki wyborów prawie się nie zmienią. Partia Agrarna zdobyła 2,3 procent, „Jabłuko” — 1,6, „Siła Obywatelska” — 1,1, SPS — 1 procent, „Patrioci Rosji” — 0,9 procent. W ten sposób do parlamentu weszli prawie wszyscy, których poglądy nie wykraczają poza ramy „dozwolonych” przez Kreml. Inni zaś nic nie otrzymali. Obserwatorzy z Zgromadzenia Parlamentarnego OBWE i Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy nazwali wybory parlamentarne, które odbyły się w niedzielę w Rosji, „nieuczciwymi” i „niedemokratycznymi”. Informuje o tym wspólne oświadczenie tych misji. Wiceprzewodniczący PA OBWE Kimmo Kiljunen oświadczył w wywiadzie dla radia „Echo Moskwy”, że wybory do Dumy faktycznie „zorganizowała władza wykonawcza”. „Siły państwowe zostały zmieszane z partyjnymi”, — zauważył. — „Bardzo problematyczne jest to, że prezydent kraju był kandydatem jednej partii, a także gubernatorzy byli kandydatami tej samej partii”. Jednocześnie w Centralnej Komisji Wyborczej Federacji Rosyjskiej określają jako bezpodstawne oświadczenia obserwatorów PA OBWE i PACE o niezgodności rosyjskich wyborów z europejskimi standardami. Liderzy „Innej Rosji” Garry Kasparow i Eduard Limonow, przyszedłszy w niedzielę do lokalu wyborczego, przekreślili w kartach do głosowania wszystkie kwadraciki i napisali na nich „Inna Rosja”. Mimo braku rejestracji jako partii politycznej ta organizacja podjęła próbę legalnego udziału w wyborach parlamentarnych, zgłaszając swoją listę 450 kandydatów i składając ją na początku października do CKW, która odmówiła jej poświadczenia. Organizacja wzywa swoich zwolenników, a także wszystkich obywateli do udziału w akcji „Pogrzeb wyborów”, aby „wyrazić swój żal z powodu ostatecznie zduszonej w kraju wolności politycznej”. Wyniki wyborów w sąsiednim kraju okazały się całkowicie przewidywalne. Od setek lat władza w Rosji przychodziła „z góry” — niezależnie od tego, czy od cara, sekretarza generalnego KPZR czy prezydenta Rosji. Ale nawet politycznie apatyczni Rosjanie zrozumieli, że prezydent, który w kampanii wyborczej postawił na „kręcenie” wokół samego siebie, wcale nie zamierza po cichu odejść w cień. Co więcej, brutalne postępowanie Kremla wobec opozycji i presja na podległych regionalnych urzędników, aby zapewnili głosy na „Jedną Rosję”, pokazały: Kreml nie chce, aby rywale Putina mieli poparcie. Głosowanie i kampania wyborcza, według ekspertów, były najmniej uczciwe w całym okresie postsowieckim. Tysiące urzędników państwowych skarżyło się, że grożono im zwolnieniem lub pozbawieniem premii, jeśli nie zagłosują na prokremlowską partię. Niezależni obserwatorzy twierdzą, że wynik „Jednej Rosji” jest zawyżony co najmniej o 20 % z powodu zastraszania i „czarnego” PR-u. Rosja już nie żyje według praw europejskiej demokracji, lecz ma własny, wcześniej nieznany na świecie ustrój społeczny — „suwerenną rosyjską demokrację”. Pozostaje czekać na marcowe wybory prezydenta, aby ostatecznie zrozumieć, czy to dyktatura, czy reżim oligarchiczny o radzieckiej twarzy. Na podstawie materiałów z sieci Internet przygotował Jewhen BUKET

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

JUSZCZENKO ŻĄDA NATYCHMIASTOWEGO ZAMKNIĘCIA KOPALNI im. O. ZASIADKI

Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko nalega na natychmiastowe pełne zamknięcie kopalni im. O. Zasiadki do czasu wyjaśnienia wszystkich okoliczności i przyczyn tragedii. W telegramie głowy państwa, skierowanym do premiera Wiktora Janukowycza, czytamy: „W związku z kolejną awarią w kopalni im. O. Zasiadki w mieście Donieck, która pociągnęła za sobą ofiary w ludziach, nalegam na natychmiastowe pełne zamknięcie tej kopalni do czasu wyjaśnienia wszystkich okoliczności i przyczyn tragedii, które miały miejsce 18 listopada, 1 i 2 grudnia tego roku”. Prezydent żąda pilnego przeprowadzenia służbowego dochodzenia w sprawie działań funkcjonariuszy, w tym kierowników odpowiednich organów państwowych, którzy dopuścili się niedbalstwa służbowego, zezwalając na pracę kopalni do czasu wyjaśnienia przyczyn pierwszej tragedii. „Materiały takiej kontroli należy przekazać Prokuratorowi Generalnemu Ukrainy w celu podjęcia środków reagowania przewidzianych przez ustawodawstwo. O wynikach proszę informować mnie osobiście w trzydniowym terminie” — zaznacza głowa państwa. Przypominamy, że w niedzielę o godz. 21.20 na awaryjnym odcinku kopalni im. O. Zasiadki doszło do trzeciego wybuchu mieszanki metanowo-powietrznej, w wyniku którego zginęło 5 górników, a 66 zostało hospitalizowanych. Łącznie według stanu na godz. 7.00 3 grudnia w wyniku pierwszego (który miał miejsce w nocy 18 listopada) i trzeciego wybuchu w kopalni im. O. Zasiadki zginęło 106 górników. Na leczeniu po trzech wybuchach przebywa 156 górników. Przygotował Jewhen Buket na podstawie materiałów z sieci Internet

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

POLITYCZNA CENZURA — W 17. ROCZNICĘ NIEPODLEGŁOŚCI

Odmowa kierownictwa ZAT „Dniepro-kniha" (dyrektor wykonawczy H. Hubanowa, zastępca O. Kucenko) wykonania zawartej umowy na wydanie książki „Zapomniana Ukraina" („Wiekami i przestrzeniami"), motywowana rzekomą „troską" o prawdę, moralne zdrowie i międzynarodową zgodę uczniów szkół ogólnokształcących (prywatne wydawnictwo za państwowe pieniądze zaopatruje szkolne biblioteki w literaturę), to w rzeczywistości haniebny przejaw cenzury politycznej, mającej na celu dalsze ukrywanie przed opinią publiczną przykrych faktów i skutków kolonialnego carskiego i komunistycznego ucisku trwającego trzy i pół wieku, ukrywanie faktów otwartego urągania, znęcania się i niszczenia naszego narodu, wychowywanie nowych pokoleń mankurtów, zapominalskich, przekrętów i zdrajców, którzy nie znają i nie szanują ukraińskich obyczajów, tradycji, ojczystego języka, własnej kultury. Po to, by zachować i narzucić dorastającemu pokoleniu komuno-sowieckie wyobrażenia o duchowej jałowości, wtórności Ukraińców. Po to, by dalej plugawić nasze narodowe świętości i bohaterów. Jak inaczej ocenić żądanie O. Kucenko, by wykreślić z książki nawet wzmianki o pomniku Symona Petlury w Równem i o muzeum Stepana Bandery w Uhrynowie? A jeszcze – nie opowiadać o zamiarze hetmana Iwana Mazepy i sławnego koszowego Zaporoża Kostia Hordijenki, by wyzwolić swój naród spod moskiewskiego jarzma, ani o krwawej rzezi i rozprawie z obrońcami Baturyna jesienią 1708 roku. Nie „straszyć" pani Oleny przytaczaniem polskich protokołów z „Kodeńskiej księgi" o „ścinaniu i znaczkowaniu" kilku tysięcy powstańców Koliszczyzny. Nie przypominać o powstaniu chołodnojarskim 1919–1926 lat i wyzwoleńczej misji OUN-UPA. Nie piętnować sowieckich okupantów za popełnione zbrodnie przeciwko ludzkości w Zachodniej Ukrainie, w Bykowni i w Katyniu. Nie wyrzucać zagłady ukraińskiej elity duchowej. Nie proponować zamiast Leśnej Mawki Łesi Ukrainki „trzydziestoczwórek" i „klimowroszyłowek" przy wjeździe do rodzinnego miasta naszej wielkiej poetki. Nie ironizować nad wciąż jeszcze zakotwiczonymi gdzieniegdzie drogowskazami odległości do „stolicy naszej Ojczyzny Moskwy", nad całkowicie sterczącymi postaciami łysego kata i propagandową uliczną leninianą, która, jak szaszłyk, wciąż nadziewa miasta i wsie Ukrainy. Nie uważać Mykoły Ge za genialnego ukraińskiego malarza, a obrońcy Sewastopola Petra Kiszki za ukraińskiego śmiałka. Nie wyrzucać moskiewskim popom i hierarchom ich po bolszewicku „internacjonalistycznej" mentalności i szowinistycznej nostalgii odwiecznych kolonizatorów, którzy wciąż marzą o „trzecim Rzymie". Nie drwić z ich uznania cara Mikołaja Krwawego za świętego i przygotowań do kanonizacji konokrada i rozpustnika Gryszki Rasputina. Nie radzić „krymskiemu kozakowi" z naszywką rosyjskiej trójbarwnej flagi i dwugłowego orła na rękawie strzec gdzieś na przestrzeniach „potężnej i nieobjętej", a nie w Poczajowskiej Ławrze na Tarnopolszczyźnie. Nie krytykować pracowników muzeów za świadome zatajanie i wypaczanie historii Ukrainy. Nie wzywać krymskiej rządzącej elity do zmiany wielkomocarstwowo-szowinistycznego kursu skłócania i poniżania rdzennych etnosów. Hańba cenzorom z „Dniepro-kniha"! Nie warto, by urzędnicy Ministerstwa Oświaty materialnie wspierali takich nieudolnych wydawców! Precz z polityczną cenzurą prawdy o Ukrainie!!! Koledzy dziennikarze, pisarze, proświtianie! Okażmy patriotyczną spójność, sprzyjajmy przebudzeniu świadomości narodowej i odrodzeniu Ukraińców jako samobytnego etnosu! Dążmy do tego, by były „W swojej chacie — swoja prawda, i siła, i wola!" Ojciec Jurij MYCYK, doktor nauk historycznych, profesor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, Mykoła CZABAN, zasłużony dziennikarz Ukrainy, pisarz-krajoznawca, Jurij SZKOWYRA, kandydat nauk geologiczno-mineralogicznych, pisarz, Borys MATIUSZCZENKO, dziennikarz

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

było i pozostaje polityczne. Dlatego cała nasza walka dzisiaj zbiega się z walką polityczną. 2. Moja osobista działalność polityczna sprowadza się do oświatowej, wyszedłem z „Proświty” jako polityk i do „Proświty” przyszedłem jako polityk. Wykorzystywałem zdobyte w „Proświcie” doświadczenie i całą tematykę oświatową w pracy parlamentarnej Komisji ds. praw człowieka, mniejszości narodowych i stosunków międzynarodowych w poprzedniej kadencji, mam nadzieję, że w tej będę miał więcej uprawnień. Stawiam przed sobą zadanie oświatowe — walczyć o prawa Ukraińców na Ukrainie. Przecież w państwie nadal trwa pewien ucisk narodowy, oczywiście nie w takich formach, jakie były wcześniej, ale tłamsi się język narodowy, kulturę na ogromnych terenach Ukrainy. 3. W państwie zaostrzyła się kwestia narodowa i jest to całkowicie naturalne, przecież przez 16 lat Ukrainę budowano nie jako państwo ukraińskie. Wszystko, co się dzieje — na Howerli, na Aj-Petri, w Siewierodoniecku, „wojna na pomniki” — to wyzwania. Dzisiaj mamy bardzo ważne wsparcie Prezydenta. On, oddając cześć ofiarom Hołodomoru, powiedział, że Ukraińcy muszą powrócić do siebie. A trzeba było powiedzieć więcej: Ukraińcy powinni wkroczyć na drogę odrodzenia narodowego; to problem złożony. Dzisiaj w pracy jest rozporządzenie o zburzeniu pomników totalitaryzmu, przemianowaniu ulic — tutaj nasze zadania się zbiegają. „Proświta” — to bardzo poważna i potężna organizacja. I obecnie musi ona zaktywizować pracę wszystkich swoich oddziałów w celu wsparcia Prezydenta w kwestiach toponimiki, pomników, odrodzenia narodowego. Chciałbym również, aby oddziały z Ukrainy Zachodniej pomogły w tej pracy oddziałom na wschodzie, a wydarzenia, które „Proświta” tradycyjnie przeprowadza w Kijowie, warto przeprowadzać na wschodzie i południu, docierać z naszą pracą do ludzi. Materiał przygotował Jewhen BUKET Zdjęcia Ołeksandra ŁYTWYNENKI liberalne manowce „walki o prawa kulturalne jednostki” i kulturę „narodu Ukrainy”. A kiedy ktoś próbował nakreślić obiektywny obraz, organizatorzy od razu zarzucali mu „zapolitycznienie”. Zatem po wizycie na tym zgromadzeniu jest oczywiste: — albo mówimy o ukraińskim narodzie, ukraińskiej kulturze, ukraińskim człowieku — albo nie mówimy o niczym. A „naród Ukrainy”, „kulturę w szerokim sensie” i „jednostkę z jej potrzebami kulturalnymi” niech liberałowie zostawią sobie i omawiają najważniejsze problemy „kultury narodu Ukrainy” na swoich zamkniętych spotkaniach; — albo jasno formułujemy przyczyny niszczenia ukraińskiej kultury (i ukraińskiego narodu w ogóle), albo przeprowadzamy jeszcze setkę podobnych wydarzeń z zerowym efektem; — albo uznajemy za zbrodniczy i antyukraiński cały system władzy i same zasady budowy społeczeństwa, albo próbujemy przeprowadzić kosmetyczny remont systemu; — ogłoszenie kogoś „wrogiem kultury” może i jest celowe (a właśnie to proponowali organizatorzy), ale trzeba zdawać sobie sprawę: system jest zbudowany tak, że na tych stanowiskach mogą znaleźć się tylko tacy sami urzędnicy. Jeśli na zebraniu w sprawie klęski kulturalnej osobie z ukraińskim paszportem pozwala się występować w języku obcym, to wtedy wszystko to traci jakikolwiek sens. SPOJRZENIE

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

PRZYWÓDCY „PROŚWITY” — W PARLAMENCIE

Pawło MOWCZAN: 1. To dwie nierozłączne kategorie. Wszystkie problemy, które istniały i istnieją w ukraińskiej wspólnocie, były i są skrajnie upolitycznione, ponieważ procesy denacjonalizacji są zawsze polityczne. Siły polityczne rosyjskie, polskie, węgierskie, innych państw próbowały denacjonalizować Ukraińców, rozmyć ukraiński etnos. Dlatego też powstał ruch oświatowy jako ruch oporu wobec dominujących narodów. Ukraińskie słowo stało się tarczą, która nas obroniła i utwierdziła jako odrębny naród w warunkach, gdy Polacy nazywali nas małopolakami, Rosjanie — małorosjanami, rozbijali Ukraińców na inne małe grupy etniczne. Ruch oświatowy powstał na zachodzie Ukrainy po to, by bronić Ukraińców właśnie w sferze językowej, i przekształcił się w długotrwały proces państwowotwórczy. W warunkach, gdy edukacja nie była ukraińska, powstawały chaty-czytelnie; gdy handel nie był ukraiński, powstał ruch „Swój do swego po swoje”, żeby Ukrainiec nie przepijał majątku w karczmie. Był to unikalny system ochrony narodu, którego obecnie nie ma: ginie ukraińska wieś, a zatem ginie naród. Czy dotrzemy tam ze swoją „Proświtą”? Chcieliśmy odrodzić ten ruch, tworząc „Domy Ludowe”, zwróciliśmy się do Prezydenta, ale nie mamy władzy wykonawczej w terenie, która realizowałaby tak wielkie projekty. Obecnie w wiejskich klubach wybija się ostatnie szyby, ponieważ zbudowała je władza radziecka, są one obce naszemu narodowi, a kiedyś zbierano się na czyny społeczne, budowano czytelnie, tworzono spółdzielnie, wszak ruch ten był wtedy nie tylko kulturalny, ale i ekonomiczny. Teraz zaś gospodarką jest komu się zajmować, ochrony wymaga ukraińska kultura. Należy utwierdzać miłość do swojej rodziny, do swojego domu, do ojczystej ziemi. Nie mówię o miłości w szerokim rozumieniu — każdy ma swoją. I trzeba ją pielęgnować od dzieciństwa. 2. Trzeciego grudnia w Kijowskiej Państwowej Telewizji rozpoczął się premierowy pokaz serialu animowanego „Lis Mykyta”, stworzonego przez „Proświtę” wspólnie ze studiem „Fresky”. Ten film, który budzi zachwyt u wybitnych osobistości, odmawiają pokazywać wszystkie ogólnokrajowe kanały. Dlaczego? Dlatego że warstwom społeczeństwa, w których dominują cudzoziemskie kategorie, nie jest potrzebny powrót do swoich. Mamy unikalne dialektyzmy, które zastępują obcojęzyczne słowa na wszystkich poziomach leksyki — od naukowej po wulgarną. Trzeba je przywrócić, aby nie stosować obcej leksyki. To jedno z moich głównych zadań — nawrócenie do tego, co zapomniane, ale skrajnie potrzebne. Teraz, dzięki Bogu, około dziesięciu członków „Proświty” jest w Radzie Najwyższej w składzie dwóch frakcji — Bloku Julii Tymoszenko i „Naszej Ukrainy — Ludowej Samoobrony”. Naszym wspólnym zadaniem jest prowadzenie tej polityki, która zawsze była priorytetowa dla towarzystwa „Proświta” — narodowe odrodzenie Ukrainy. Tutaj jest mnóstwo pracy. Wszak wielu uważa, że zostaliśmy już zniszczeni. „Przybyszom”, którzy przyszli ze swoimi prawami, dominującymi we władzy i biznesie, nie jest potrzebne porozumienie z Ukraińcami, nie jest potrzebne narodowe jednoczenie. Oni, ograbiwszy ludzi, za pomocą manipulacji zagarnąwszy mienie, nie chcą liczyć się z masami ludowymi, otwarcie produkują pogardę, mówią, że ukraiński produkt to nieformat na kanale narodowym, kanałom komercyjnym to nie jest potrzebne. Komu więc potrzebna jest Ukraina? 3. Należy odradzać Towarzystwa. Ponieważ ustawodawstwo zepchnęło nas na margines — nie tylko „Proświtę”, ale i wszystkie organizacje społeczne — nie możemy samodzielnie brać udziału w życiu politycznym, więc warto wykorzystywać do realizacji naszych zadań partie polityczne, i robimy to. Sprawa w rękach szeregowych aktywistów „Proświty”, wszak wiele kwestii rozwiązuje się nie przez Radę Najwyższą. Wielką politykę robi się w terenie — to nie tylko Kijów, ale i Lwów, Ługańsk, Donieck. Należy włączać się w już istniejące mechanizmy państwowe, aby mieć możliwość wpływania na proces państwowotwórczy, poczynając od budżetu lokalnego, w którym należy przewidywać środki na wszystkie ukraińskie akcje. Zwróciłem się do członków Rady Głównej, aby sami sformułowali plan działań na przyszły rok i powiedzieli: dość wszystko robić w Kijowie, przeprowadźmy festiwal w Połtawie, finał konkursu — na Winniczyźnie, „okrągły stół” — na Chersońszczyźnie, bo Ukraina jest wielka i nie trzeba zamykać się tylko na stolicy. „Proświta” to organizacja społeczna, powinna szukać środków w terenie, wszak nie możemy zarabiać pieniędzy i ze składek członkowskich też nie wyżyjemy. Chciałbym, abyśmy wrócili do tego ruchu, który był w „Proświcie” XIX — początku XX wieku — objazdowe teatry ludowe itp., aby przywrócić ludzi, którzy zwątpili, do wielkich spraw. Andrij ILLENKO 30 listopada w Kijowie odbyło się nadzwyczajne zgromadzenie „Ukraina — strefa klęski kulturowej”. Zgromadzenie miało zadeklarować „klęskę kulturową” i wypracować mechanizmy jej przezwyciężenia. Ale wydarzenie pozostawiło o wiele więcej pytań niż odpowiedzi. Najpierw i najważniejsze: o jaką kulturę chodzi? Z jaką kulturą jest klęska? Jeśli chodzi o kulturę w ogóle, to wtedy to zgromadzenie nie ma żadnego sensu. Jest problem z ukraińską kulturą. Ostatnie stwierdzenie, nawiasem mówiąc, wywołało niejednoznaczną reakcję organizatorów i niektórych uczestników zgromadzenia. Ten sam problem z sformułowaniami. Naród Ukrainy czy naród ukraiński? A może lepiej — naród ukraiński? Wszystkie te zasadnicze pytania organizatorzy odebrali jako „próbę odejścia od tematu”. Tak samo jak próby zabronienia mówcom posługiwania się językiem niepaństwowym. W projekcie rezolucji zgromadzenia proponowano „uznać, że na Ukrainie istnieje zagrożenie dla interesów kulturowych jednostki”. Ale na samym zgromadzeniu pojawiło się pytanie: czy są problemy z zaspokojeniem potrzeb kulturowych, na przykład u pana Tabacznyka? Właśnie nieokreśloność terminów spowodowała nieskuteczność tej akcji. Jurij HNATKEWYCZ: 1. Oczywiście. Prawie cała praca oświatowa w obecnych warunkach — to praca polityczna, wszak głównym celem „Proświty” jest przypomnienie Ukraińcom, że są Ukraińcami, przywrócenie języka ukraińskiego, tradycji, powrót do źródeł narodowych, a kwestia narodowa zawsze W parlamencie VI kadencji dziewięciu przedstawicieli narodu to członkowie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, troje z nich to aktywni działacze oświatowi. To przewodniczący OT „Proświta” im. T. Szewczenki Pawło Mowczan, przewodniczący Połtawskiego Zjednoczenia Obwodowego Mykoła Kulczynski i były przewodniczący Kijowskiej „Proświty” Jurij Hnatkewycz. Z okazji 139. rocznicy założenia „Proświty” poprosiliśmy ich o odpowiedź na kilka pytań: 1. Czy łączą się na Ukrainie oświata i polityka? 2. Jakie stosują Państwo metody oświatowe w działalności politycznej? 3. Państwa życzenia dla oświatowców Ukrainy z okazji rocznicy powstania „Proświty”. Jaki, Państwa zdaniem, los czeka „Proświtę” w przyszłości?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Z JAKĄ KULTURĄ LIHO?

niejednorodność publiczności, która się na nie zebrała. Obok ukraińskich patriotów byli apologeci „obszczeczełowieskich” wartości i kosmopolityzmu, którzy bardzo boleśnie reagowali na każdą próbę przeniesienia dyskusji na tory narodowe. * * * Zgromadzenie odbywało się w dwóch etapach: najpierw ogólne posiedzenie, potem posiedzenia sekcji specjalistycznych. Dlatego zupełnie logiczne byłoby poświęcenie wystąpień na zebraniu ogólnym koncepcyjnym kwestiom polityki kulturalnej Ukrainy, a dopiero w sekcjach, w gronie specjalistów, omówienie konkretnych problemów każdej dziedziny. Ale, niestety, niektóre wystąpienia były zupełnie niekoncepcyjne, a przez to nieadekwatne. Co więcej, każda seria dwóch-trzech wystąpień była przerywana omawianiem projektu rezolucji zebrania (który, nawiasem mówiąc, był bardzo „surowy”), co prowadziło jedynie do chaosu na sali i przy „wolnym mikrofonie”. Zamiast zupełnie niepotrzebnej gry w demokrację trzeba było dać możliwość wystąpienia wszystkim chętnym. Rezolucję można było zaś dopracować po zebraniu wąskim gronem delegowanych osób. Przez takie marnowanie czasu wiele osób po prostu nie zdążyło wystąpić. Na plus należy zaliczyć sam fakt inicjatywy zorganizowania takich zebrań, bo ich idea ogólnie jest słuszna: samoorganizować się i bronić siebie. Ale z drugiej strony chodziło o obronę korporacyjnych interesów pracowników kultury czy o walkę Ukraińców o ich kulturę jako taką? W zapowiedziach akcji słusznie wspomniano o destrukcyjnej i niszczycielskiej roli władzy w tych procesach oraz stwierdzono brak jakiegokolwiek sensu w apelowaniu do niej. Ale już w projekcie rezolucji mowa była o żądaniach, by władza opracowywała różne „państwowe programy nadzwyczajnych działań” i wdrażała „nowe mechanizmy kształtowania i realizacji polityki kulturalnej”. * * * Jeśli już mowa o kulturalnej katastrofie, to, z mojego szczerego przekonania, trzeba przede wszystkim mówić o głębokich przyczynach tego zjawiska i dalekosiężnej strategii odrodzenia kultury ukraińskiej. I podpierać to konkretnymi przykładami: zamykaniem księgarń, niszczeniem zasobów bibliotecznych, zabudową historycznych centrów miast itd. Bo dopiero uświadomiwszy sobie problem wszechstronnie, odnalazłszy siły napędowe tych procesów, można rozwiązać konkretne kwestie z konkretną księgarnią, biblioteką, teatrem itp. Ale nie zapominajmy przy tym także o naporze pseudokultury dekadencji, sztuki zdegenerowanej, obrzydliwej papki medialnej, o ataku na tradycyjne podstawy ludowej moralności, o planowej polityce debilizacji Ukraińców. Czy to nie dotyczy kultury? Na zebraniach nie raz podejmowano próby przejścia na poziom strategiczny. Ale za każdym razem kończyły się one marnowaniem czasu na dyskusje nad pustosłownymi rezolucjami. Na przykład nie raz zaznaczano, że kulturalną katastrofę trzeba postrzegać jako składowy element ukrytego etnocydu narodu ukraińskiego, że wystarczy mówić o abstrakcyjnej „kulturze w ogóle”. Bardzo interesujące były propozycje, by przekształcić inicjatywę społeczną na stałą podstawę, tworząc coś w rodzaju „parlamentu kultury”. Ale i one nie uzyskały należytego poparcia organizatorów. Bardzo śmieszne było ciągłe przypominanie o „apolityczności” tego przedsięwzięcia. Kiedy padła propozycja, by wezwać Prezydenta do wprowadzenia bezpośrednich rządów prezydenckich (aby zrestartować system i ukształtować nową władzę i elitę), odrzucono ją także jako „otwarcie polityczną”. To hipokryzja, bo polityka i kultura są absolutnie nierozdzielne. Tym bardziej, że cel akcji był całkowicie konkretny: postawić kwestię zniszczenia kultury ukraińskiej (i narodu ukraińskiego w ogóle) na

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

stołecznego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. I. Karpenki-Karego. Otóż w ciągu 13 lat istnienia studio wyprodukowało ponad 60 filmów — dokumentalnych, muzycznych, prezentacyjnych. Ciekawy był na przykład cykl filmów o naszych wielkich prawosławnych świętościach — soborze św. Michała Archanioła i soborze Zaśnięcia Matki Bożej w Kijowie, soborze św. Włodzimierza w Chersonezie. W dorobku studia znajdują się liczne nagrody ogólnoukraińskich i międzynarodowych festiwali. Bardzo interesującym świeżym projektem studia „Wiatel” jest cykl filmów dokumentalnych „Gra losu”. Wydano już 45 obrazów, niewielkich objętościowo, ale bardzo ciekawych i nasyconych informacjami. Są to opowieści o wybitnych postaciach naszej historii, akcent położono na ich życie osobiste. Nie są to jednak prymitywne historie alkowiane — bohaterowie filmów ukazani są przede wszystkim jako żywi ludzie, choć oczywiście na tle wydarzeń historycznych. Wszak podstawą taśm jest przebogaty materiał archiwalny. Dla przykładu, „Jagotyńskie lato” — historia miłości księżniczki Riepninej do Tarasa Szewczenki. „Przemiana” — tragiczny los wybitnego reżysera Łesia Kurbasa i jego żony, aktorki Walentyny Czistiakowej. „Słoneczny człowiek” — życie, twórczość, miłość i nagła śmierć wybitnej śpiewaczki Oksany. Wśród filmów cyklu „Gra losu” jest niemało taśm o tych, których życie związane jest z Czernihowszczyzną. Są to Pawło Tyczyna, Marija Zańkowećka, Pantełejmon Kulisz, Hanna Barwinok, Mykoła Jakowczenko. W planach są filmy o Mychajle Kociubynskim, Ołeksandrze Dowżence. Na prezentacji wystąpili prezes studia, reżyser Wasyl Witer, dyrektor studia, scenarzystka Hanna Kryworczuk. A także przedstawiciel Czernihowskiego Ziemstwa w Kijowie, poeta Ołeksij Dowhyj (to właśnie Czernihowskie Ziemstwo sfinansowało zdjęcia filmów o Kuliszu i Kostomarowie). I, jak zadeklarował gość, jest gotowe nadal być sponsorem. Czyż to nie przykład dla innych ziemstw? * * * Prezentacja, którą zorganizował obwodowy zarząd kultury i turystyki, odbyła się, kilkuset widzów zobaczyło bardzo ciekawe filmy. Ale co dalej? Tylko epizodycznie, jednorazowo niektóre filmy cyklu „Gra losu” demonstrowano na kanałach telewizyjnych „Era” oraz „Kultura”. A ponadto pokazano je Ukraińcom z diaspory. Jedyne, co udało się osiągnąć, to to, że studio „Wiatel” ma umowę z „5 kanałem”. Tam filmy z cyklu „Gra losu” emitowane są w każdą sobotę o 12.40 z powtórką w niedzielę o 16.40. To na ogromne państwo — jak na razie wszystko… towyliwek przewieziono do Kijowa do ogrodu carskiego. Przez miasto wieziono je na lawetach armatnich i pochowano z salwą armatnią. Gdzie to było, dziś trudno powiedzieć, ale zapewne niedaleko od miejsca spoczynku Bohaterów Krut. Na początku lat 90. przy obecnej stacji Korczi, gdzie odbyła się heroiczna bitwa, zgodnie z kozackim zwyczajem usypano mogiłę i ustawiono krzyż. Co roku 18 listopada przychodzą tam ludzie, którym nie jest wszystko jedno, by uczcić pamięć Strzelców Siczowych.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE

Wasyl Witer Petro ANTONENKO Nie chce się wciągać w dyskusję wokół niedawno rozpoczętego projektu kanału telewizyjnego „Inter” „Wielcy Ukraińcy”. Przede wszystkim w odniesieniu do jego formy — tak zwanego „głosowania” widzów, zwłaszcza przez Internet czy wiadomości sms. Widzieliśmy już przykłady takiego głosowania w programach telewizyjnych „Taniec z gwiazdami” oraz na Eurowizji, kiedy „wielkim Ukraińcem” została Wierka Serdiuczka. Oto i przeprowadzone w przeddzień przez organizatorów projektu wstępne badanie opinii dało bardzo ciekawe wyniki. Przepytano studentów kilku uniwersytetów w różnych regionach. Naturalnie, że na pierwszej pozycji znalazł się Taras Szewczenko. A dalej… Studenci jednej z uczelni zgodnie postawili na drugim miejscu swojego rektora, a dopiero potem Iwana Frankę i Bohdana Chmielnickiego. Tak samo nie warto dziwić się, że na czołowych miejscach w sondażach znaleźli się tacy „wielcy” Ukraińcy, jak piosenkarz estradowy, lekkoatleta i miliarder-oligarcha. Dlatego chce się, aby w podsumowaniu projektu nie robiono wielkiego szumu wokół podziału na wielkich, półwielkich i niewielkich, w kwestii trafienia lub nietrafienia na listę. Wierzę, że głównym celem projektu jest pokazanie nam, Ukraińcom, naszej własnej historii w osobach jej wybitnych przedstawicieli. Tylko trochę męczy myśl: Natalka Sopit, prowadząca cykl filmów dokumentalnych „Gra losu” czyżby to był jedyny sposób? Wygląda na to, że tak, bo jakoś w naszej 40-50-kanałowej telewizji wciąż nie znajduje się miejsce na historię. Tymczasem pokazywać jest co. I lista byłaby niemała: zarówno filmów fabularnych, dokumentalnych, a nawet animowanych. Ale z jakiegoś powodu z trudem przebijają się one na ekran. W szczególności także produkcja Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” — wspaniały film o Berezowskim lub całkiem świeża praca — serial animowany „Lis Mykyta”. Podobne niewesołe myśli wywołała akcja, na której ostatnio przyszło mi być: stołeczne studio „Wiatel” zaprezentowało dwie swoje nowe prace. Ale najpierw krótko o studiu, które już drugą dekadę tak wiele robi dla propagowania ukraińskiej sztuki, historii. Założył je znany reżyser filmowy, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wasyl Witer. Twórczą pracę reżysera i prezesa studia łączy on z pracą wykładowcy „Iwan Mazepa na koniu” Petrusenko. Bohaterowie innych filmów to Marko Wowczok, Mykoła Łysenko, Mykoła Sadowski, Iwan Kawaleridze i inni. Dwa ostatnie filmy z tego cyklu to „Iwan Mazepa” oraz „Sen Aliny Kostomarowej”. I właśnie prezentacja tych obrazów odbyła się ostatnio w Czernihowie w wypełnionej po brzegi sali jednego z najlepszych kin, gdzie zebrali się studenci, wykładowcy, inteligencja twórcza — wszyscy, którym bliska i droga jest nasza historia. Czernihowianie nieprzypadkowo stali się pierwszymi widzami dwóch nowych obrazów, wszak właśnie na Czernihowszczyźnie odbywały się zdjęcia. Film o Iwanie Mazepie, naturalnie, kręcono w jego hetmańskiej stolicy Baturynie oraz w Czernihowie, gdzie hetman budował wspaniałe sobory, otworzył pierwszy na Lewobrzeżu uniwersytet. A część filmu o Kostomarowie nakręcono w okolicach Pryłuk, gdzie mieszkał wybitny historyk i pisarz. Oprócz tego twórcy filmów publicznie wyrazili wdzięczność instytucjom naukowo-historycznym, które pomogły artystom bezcennymi materiałami archiwalnymi. Są to Narodowe Rezerwaty „Czernihów starożytny”, „Baturyn — hetmańska stolica”, rezerwat „Kaczaniwka”, Muzeum Historyczne miasta. Wreszcie, wśród już nakręconych 45-ciu Ekipa filmowa podczas zdjęć w Kaczaniwce

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

ZWYCIĘSKA BITWA SICZOWYCH STRZELCÓW

Aleksandr SZEPNIWSKI Zdjęcia autora Na stacji Motowiliwka odbyło się długo oczekiwane wydarzenie — odsłonięcie pamiątkowej tablicy Siczowym Strzelcom. Wiec otworzył przewodniczący rady osiedlowej wsi Borowa Fedir Worobiej. Zastępca przewodniczącego Fastowskiej administracji państwowej J. Wołkow odczytał powitalną depeszę ze Lwowa od syna uczestnika bitwy chorążego Romana Daszkewycza. Uczestnicy uroczystości wypowiedzieli wiele ciepłych słów. A pisarz i krajoznawca A. Moroz opowiedział obecnym o wydarzeniach, które rozegrały się na obrzeżach stacji 89 lat temu. Uniwersały Centralnej Rady doprowadziły Ukrainę do pełnej niepodległości. Jednak gdy Ukrainę okupowali Niemcy, do władzy doszedł hetman Pawło Skoropadski. Wydał on Uniwersał o wejściu Państwa Ukraińskiego w skład Rosji na prawach autonomii. Rozpoczęło się powstanie ogólnoukraińskie. Petlura i Hruszewski zorganizowali Dyrektoriat i rozkazali iść na Kijów. Z Białej Cerkwi w czterech pociągach wyruszył kurren Siczowych Strzelców. Jednak Niemcy nie przepuszczali go. Rozpoczęły się negocjacje. Setnik Czernyk podjął decyzję o przebiciu się i jednym pociągiem przedarli się przez Fastów do stacji Motowiliwka. Na stacji Siczowi Strzelcy przeformowali pociąg. Na platformie z przodu pociągu ustawili armatę i karabiny maszynowe. Na polu koło wsi Plisecke okopali się Strzelcy Siczowi z setnikiem Zahajewyczem; obstrzeliwał ich z kolei pancernik. Setnik Czernyk pozostał na platformie z karabinami maszynowymi. Obsługą armat dowodził setnik Roman Daszkiewicz. Przeciwko setni Strzelców Siczowych występowało dwa tysiące żołnierzy formacji, złożonej z rosyjskich oficerów, frontowców i ochotników. Pociąg, prowadząc walkę, powoli posuwał się w kierunku stacji Wasylkiw, pokonując szalony opór. Z Fastowa na pomoc Strzelcom Siczowym nadeszła odsiecz – dwa pociągi z dwiema setniami Strzelców Siczowych oraz studentami z Korostyszewa. Na polu zginęli setnik Zahajewycz i setnik Czernyk oraz 17 Strzelców Siczowych. Studenci z Korostyszewa i kolejarze z Motowyliwki, osłaniani ogniem armat setnika Daszkiewicza, przed pociągiem odbudowywali tor kolejowy. Pod wieczór Strzelcy Siczowi przedarli się do Wasylkowa. Droga na Kijów była prawie otwarta. Zewsząd nadchodziła pomoc. Otworzyła się nowa karta w historii Ukrainy – Dyrektoriat. Pod koniec zimy 1919 roku poległych Strzelców Siczowych spod Mo-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Wieniamin ŁARIN, zdjęcia autora Na obrzeżach Łubnów, niedaleko Mhárskiego Soboru Spaso-Preobrażeńskiego, przy Kurhanie Smutku zebrali się ludzie z wielu miast i wsi, aby uczcić pamięć ofiar Hołodomoru z lat 1932–1933. Słowem żalu i czci do obecnych zwrócili się przewodniczący Ukraińskiego Funduszu Kultury, poeta, akademik Borys Olijnyk, przewodniczący Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej Walerij Asadczew oraz metropolita Połtawski i Kremenczucki Fedir. Ten swój wiersz Borys Olijnyk odczytał podczas akcji w Łubnach. KURHAN ŻALU Na tej górze, na wzgórzu smutku, Gdzie wszystko boli — od kwiatu po krzyż, Idą deszcze wdowimi łzami… Na tej górze, na wzgórzu smutku Cichnie słowo i milkną usta. Gorzka łza parzy jak sól czumacka. W żałobie stoją pochyleni Łubny. I klasztor — jak kozacki amulet… I dzwon woła bez słów: „Pamiętaj!” Straszna liczba w nieludzkim napięciu Przepala światy aż po głębię: W trzydziestym trzecim rozpięto Jezusa. W trzydziestym trzecim na ziemskim pasie Rozpięto miliony bez winy. Odśpiewaliśmy ich czyste dusze. Oni nas nie spalili w przekleństwie, Oni — przebaczyli… Ale pamięć dusi: Czy mamy prawo sobie przebaczyć? …Na tej górze, na wzgórzu smutku Z niebiańskiej, świętej czystości Idą deszcze wdowimi łzami. Opada całunem milczenia, I tylko dzwon woła: „Nie przebaczaj!” WIEC PROŚWIATOWY

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

RYCERZE UMIERALI DUMNIE...

Oleksandr SZEPNIWSKYJ Zdjęcie autora Na Żytomierszczyźnie, w pobliżu wsi Bazar, gdzie w 1921 roku rozstrzelano wziętych do niewoli żołnierzy Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, organizacje narodowo-patriotyczne przeprowadziły wiec dla uczczenia pamięci bohaterów. Uczestnicy wiecu przyjęli uchwałę, w której między innymi czytamy: „86 lat temu, w 1921 roku, w okupowanej przez wojska moskiewsko-bolszewickie Ukrainie sztucznie wywołano głód. Spośród dwóch tysięcy wiernych synów Ukrainy, żołnierzy grupy wypadowej Armii URL — Drugiego pochodu zimowego, którzy wyruszyli na ratunek zamordowanym i obrabowanym przez okupantów ukraińskim chłopom, kilkuset w pobliżu wsi Mińki na Żytomierszczyźnie, rannych i po wystrzelaniu ostatniej amunicji, dostało się do niewoli. Sławni rycerze odmówili służby okupantowi — Moskwie. Nie zdradzili Ukrainy, nie sprzedali się okupantowi, lecz umierali dumnie, śpiewając hymn Ukrainy. Dlatego miejsce ostatniego wyczynu 359 rozstrzelanych rycerzy stało się miejscem chwały i niezwyciężoności ukraińskiego żołnierstwa. W roku obchodów 75. rocznicy sztucznego Hołodomoru lat 1932—33 na Ukrainie, heroiczny czyn ukraińskich żołnierzy z 1921 roku jest przyjmowany ze szczególnym szacunkiem przez wszystkich synów i córki Ukrainy, a zwłaszcza przez tych, którzy zebrali się dzisiaj w pobliżu miejsca rozstrzelania bohaterów. Wiec z okazji uczczenia 86. rocznicy sławnej pamięci żołnierzy Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, kierując się Dekretem Prezydenta Ukrainy „O upamiętnieniu wybitnych działaczy Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej”, uchwalił: Żądamy od Prezydenta Ukrainy, Rządu oraz Parlamentu: — uznania na szczeblu państwowym za bojowników o wolność wszystkich, którzy brali udział w narodowowyzwoleńczej walce o niepodległość Ukrainy; — ustawowego utrwalenia znaczenia wybitnych wydarzeń i dat pamiętnych z historii zmagań narodowowyzwoleńczych, uczczenia pamięci bohaterów; — zmiany systemu wychowania młodzieży na Ukrainie, który nawet w 17. roku niepodległości opiera się na rosyjsko-bolszewickiej heroice okresu radzieckiego, na system ukraiński, oparty na heroizacji bojowników o ukraińską państwowość; — przywrócenia w paszporcie obywatela Ukrainy rubryki przynależności narodowej; — potępienia na szczeblu państwowym ukrainożerczej i ludobójczej ideologii komunistycznej, która doprowadziła do wielomilionowych strat; — na drodze sądowej wyrejestrowania antypaństwowych, antyukraińskich partii i organizacji; — na terenie całej Ukrainy likwidacji bolszewickiej symboliki — pomników, znaków pamięci, nazw ulic, nazw obwodów i miejscowości, które nie są historycznie ukraińskie, a zostały nam narzucone przez byłych okupantów — carską Rosję lub ZSRR; — zwrócenia się do Żytomierskiej Rady Obwodowej, Żytomierskiej Obwodowej Administracji Państwowej z propozycją wniesienia do planu na 2008 rok organizacji i przeprowadzenia działań dla uczczenia pamięci Bohaterów Bazaru oraz wpisania tego memoriału na listę zabytków historii i kultury chronionych prawem”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

ROSNĄ KALINY W POPIELNI

Aleksander SZEPNIWSKI Zdjęcie autora W Popielni w obwodzie żytomierskim, z udziałem Prezydenta Ukrainy, odsłonięto pomnik ofiar Hołodomoru i represji politycznych. Do zebranych zwrócił się z przemówieniem Prezydent Wiktor Juszczenko. Wspólnie z Hanną Mykytiwną Łysenko, poszkodowaną w Hołodomorze, Wiktor Andrijowycz zdjął zasłonę z pomnika, a ojciec Petro Lys, protoierej cerkwi św. Mikołaja, poświęcił pomnik. Uczestnicy akcji złożyli kwiaty u stóp pomnika i zasadzili krzewy kaliny. Teraz w Popielni, jak w wielu miastach i miasteczkach Ukrainy, będzie rosnąć Kaliновy hai pamięci.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

TOPONIMIKA

Maksym STRICHA, doktor nauk fizyczno-matematycznych, pisarz, deputowany Rady Kijowskiej w latach 1990—94. Mapa Kijowa pozostała tak samo pstrokata, jak w pierwszych latach niepodległości, nosząc na sobie ślady różnych epok i uwieczniając antagonistyczne postacie oraz wydarzenia. Wyobrazić sobie, że kijowska ulica Hruszewskiego już ponad piętnaście lat będzie spokojnie przechodzić w ulicę, nazwaną niegdyś na cześć skierowanego przeciwko kierowanej przez Hruszewskiego Centralnej Radzie „Powstania Styczniowego”, nie zdołałby, zapewne, nawet on sam. (Cieszyć się, że Rada Kijowska podjęła pod koniec października decyzję o nazwaniu tej ulicy ulicą Mazepy, jest za wcześnie: mer Czernowecki decyzji jeszcze nie podpisał.) Powszechnie wiadomo: dusza każdego miasta nie tkwi tylko w jego materialnych zabytkach. Tkwi ona także w nazwach — tych, które przetrwały stulecia. A próbę czasu przeszły nazwy kijowskich ulic, które nadali sami kijowianie. Powiedzmy, przebita na początku lat 40. XIX wieku przez dawne kijowskie wały ulica oficjalnie była Prorizną (Przeciętą) przez kilka lat. Potem nazywano ją i Martynowską (na cześć właściciela domu), i Zołotochreszczatycką (bo ciągnęła się od Chreszczatyku aż do Złotych Wrót). W 1869 roku ulicę przemianowano na cześć gubernatora Wasylczykowa, a w 1919 roku — na cześć działacza bolszewickiego przewrotu Swierdłowa. Hasłem bolszewików, jak wiadomo, było zburzyć wszystko „do podstaw”. Już w 1919 roku oficjalna mapa miasta zmieniła się nie do poznania. Na niej bez żadnego systemu osiedlono cały ówczesny panteon „założycieli” i „wodzów” — Marksa, Engelsa, Lenina, Stalina, Artioma, Urickiego, Worowskiego, Woroszyłowa, Bożenkę, Bosz, Piatakowa… „Imienne” nazwy mieszały się z „wydarzeniowymi” — 25 Października, 9 Stycznia, III Międzynarodówki, a osobno — Kominternu, Rewolucji, Komuny Paryskiej, Powstania Styczniowego. Znalazło się miejsce i dla wybitnych buntowników minionych epok — od Spartakusa do Stepana Razina. Z „ukraińskich” imion na mapę nieco później dopuszczono chyba tylko Szewczenkę z Franką oraz jeszcze Łysenkę z Łeontowyczem. Wszakże nowe komunistyczne nazwy długo istniały tylko w oficjalnych dokumentach. Kijowianie ich nie uznawali i nie używali. Szukając ulicy, należało pytać o starą nazwę, bo inaczej prawie nikt nie mógł pomóc. Masowy brak akceptacji kijowian doprowadził do tego, że już w czasie wojny i po wojnie jakoś niezauważalnie powróciły Chreszczatyk, Wołodymyrska, Wełyka Żytomyrska. Ale jednocześnie miasto intensywnie się rozbudowywało i miejski komitet wykonawczy musiał nazywać za każdym razem po kilkaset nowych ulic. Szczególnej pomysłowości nie zachęcano — mapy wszystkich radzieckich miast musiały „brzmieć” mniej więcej tak samo. W ruch szły imiona komunistycznych działaczy, przodowników produkcji, bohaterów wojny domowej, Wielkiej Wojny Ojczyźnianej oraz wojny 1812 roku. Tam, gdzie lista się wyczerpywała, pojawiały się niezliczone „Przodowników”, „Entuzjastów”, „Delegackie”, „Deputackie”. Zdjęcie O. Łytwynenki

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

KIJÓW: NADAL MIĘDZY MAZEPĄ A POWSTANIEM STYCZNIOWYM

„Transformatorowe”, a nawet „Kolektorowe” (ulica o tej „brzmiącej” nazwie istnieje do dziś na Lewobrzeżu). Sytuacja istotnie zmieniła się w 1990 roku wraz z przyjściem pierwszej demokratycznie wybranej Rady Miasta Kijowa. Nikt, nawet najbardziej zagorzali partyjniacy, nie przeczył potrzebie starannej ochrony zabytków starożytności, a co więcej — całego historycznego środowiska miasta. Zaczęliśmy aktywnie przywracać Kijowowi jego toponimikę. Właśnie wtedy znów pojawiły się ulice: Mychajliwska, Prytysko-Mykilśka, Spas’ka, Instytuts’ka, Bankowa, Luteranśka, Triochswiatytel’s’ka, Dmytriwśka, Dechtjariwśka, Esplanadna. Znaleźliśmy bardzo trafne „powiązanie” dla imienia Mychajła Hruszewskiego, zmieniając nazwę ulicy Kirowa. To „przeciągnięte” z ogromnymi przygodami jeszcze w ostatnich miesiącach istnienia Związku Radzieckiego przemianowanie miało wyraźny posmak „dywersji ideologicznej” — ukraiński radziecki parlament znalazł się na ulicy nazwanej na cześć przewodniczącego pierwszego parlamentu niepodległej Ukrainy… Program, który opracowaliśmy na początku lat 90., był obliczony na realizację w ciągu długiego czasu. Być może zdążylibyśmy zrobić jeszcze co nieco, ale decyzją Rady Najwyższej pierwsza demokratyczna Rada Miasta Kijowa zakończyła swoje pełnomocnictwa rok wcześniej: nie w 1995, a w 1994 roku. W kolejnych kadencjach rady miejskiej romantyków, przejętych problemami zachowania historycznej przeszłości, znacznie ubyło. A co za tym idzie, pracę nad uporządkowaniem miejskiej toponimiki niemal zakończono. Podejmowano jedynie pojedyncze, sporadyczne decyzje, kiedy na polecenie „z góry” trzeba było pilnie uwiecznić pamięć czy to Honczara, czy Czornowoła, czy Łobanowskiego, czy Amosowa… I robiono to bez żadnego systemu. Właściwie miejska komisja ds. nazw i znaków pamięci formalnie istnieje do dziś. Wchodzą do niej autorytatywni eksperci-historycy i kijowoznawcy. Ale komisja ta jest społeczna, doradcza, żadnych decyzji sama nie podejmuje. Rada Miasta Kijowa decyduje — posłuchać rekomendacji komisji czy nie. Ale dla kijowskich władz, na polecenie jeszcze Ołeksandra Omelczenki, centralne ulice stolicy nadal pozostają Czerwonoarmijską, Powstania Styczniowego, Artema, uwieczniając struktury, wydarzenia i ludzi, którzy odegrali smutną rolę w historii Ukrainy. Chodzi bynajmniej nie o brak środków, raczej o świadome nastawienie ideologiczne, zgodnie z którym na mapie stolicy obowiązkowo muszą pozostawać „znaczniki” epoki radzieckiej. Do dziś kijowianie chodzą ulicami Uryckiego (który zalał krwią Piotrogród na początku 1918 roku, ale decyzji o zmianie tej nazwy na „Wasyla Łypkiwśkiego” ku pamięci metropolity UA P C, który mieszkał w pobliżu, nie podpisał Czernowecki) i Powstania Styczniowego (decyzja Rady Miasta Kijowa też zawisła w powietrzu), do dziś istnieją wszelkiego rodzaju prospekty „-lecia Października” i plac Leningradzki, choć miasta Leningradu dawno już nie ma. Trudno uznać te rzeczy za aż tak nieistotne. Mykoła Riabczuk wysnuł trafne spostrzeżenie: współczesna Bułgaria czy Rumunia żyją nie lepiej od Ukrainy: i sytuacja ekonomiczna jest tam trudna, i korupcja. Jednak one (w odróżnieniu od nas) są już w zjednoczonej Europie. Bo tam nie pozostała ani jedna ulica Żiwkowa czy Ceaușescu, nie mówiąc już o „wielkim Leninie”, którego imienia nikt nie śpieszy się zetrzeć z map większości ukraińskich miast. Do wiadomości. W Kijowie dzisiaj pozostały trzy ulice Lenina — w Żulanach, w Bortnyczach, na Trojeszczynie. Oprócz tego jest ulica Lenińska i ulica Wołodii Uljanowa na Borszczahiwce, zaułek Wołodii Uljanowa w Byłyczach, ulica Illicza w Nowej Darnycy. Tutaj też znajduje się ulica Nadiji Krupskiej… A co za tym idzie, na mapie stolicy Pyłyp Orłyk, Ołena Teliha i Wasyl Stus nadal spokojnie sąsiadują z Worowskim, Frunzem i patologiczną nawet jak na czekistowskie standardy sadystką Rozalią Ziemiaczką. Wпрочем, trudno uznać to za największy problem Kijowa. Kiedy znów będziemy mieli choć minimalnie inteligentne władze miejskie, spójny system toponimiki można będzie nałożyć na mapę Kijowa dość szybko i bezboleśnie (przecież opracowania ekspertów-kijowoznawców istnieją — trzeba tylko przegłosować je na sesji Rady Miasta Kijowa i podpisać przez mera). Nietrudno będzie też usunąć z tych ulic pomniki odrażających działaczy epoki radzieckiej. Przecież po przyjęciu ustawy o uwiecznieniu pamięci ofiar Hołodomoru i uznaniu sztucznie stworzonego przez system głodu za ludobójstwo przeciwko narodowi ukraińskiemu, już zupełnie nielogiczne są w Kijowie pomniki twórcy tego systemu Lenina, a także Petrowskiego i Kosiora, którzy w latach 1932—33 byli odpowiednio nominalnym „prezydentem USRR” oraz realnym kierownikiem KP(b)U. Jestem przekonany: forsowaną przeze mnie jeszcze na początku lat 90. ideę „parku rzeźby okresu totalitarnego” kiedyś zrealizujemy. W Doniecku wszystkie szyldy są po rosyjsku. Nic dziwnego — przecież właśnie tutaj jest stolica „drugiego języka państwowego”. Kwestia jest tak upolityczniona, że do pisowni ręce nie dochodzą... Hennadij AWIŁOW, m. Gorłówka decyzją radni nadali symferopolskiej dziecięcej szkole muzycznej nr 2 imię Alemdara Sabitowycza Karamanowa (1934—2007) — narodowego artysty Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki i Nagrody Autonomicznej Republiki Krymu, autora 28 symfonii, około stu instrumentalnych, wokalnych i chóralnych kompozycji polifonicznych, w tym muzyki hymnu Krymu. Wszystkie swoje wybitne dzieła sławny kompozytor, który żył samotnie na cichej uliczce niedaleko parku Szewczenki, „wychodził” na jego alejach i ulicy, która odtąd nosi jego imię.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

PROCES POSZEDŁ DALEJ TAKŻE W DONIECKU

Maria OLIJNYK, m. Donieck W nocy z 24 na 25 listopada 2007 roku zniszczono tablicę na budynku nr 66 przy ulicy Postyszewa. Obwodowe organizacje Proświty oraz Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów regularnie, co roku, składały do rady miejskiej propozycję przemianowania ulicy imienia kata Ukrainy Pawła Postyszewa na ulicę imienia Wasyla Stusa — ofiary totalitarnego systemu komunistycznego, naszego ziomka. Po raz pierwszy tę propozycję sformułowano na wiecu ofiar czerwonego terroru we wrześniu 1990 roku i przekazano do rady miejskiej. Przez wszystkie te lata nie rozpatrzono jej nawet na komisjach rady miejskiej. Ponownie propozycję złożono 9 listopada 2007 roku, a zastępczyni donieckiego miejskiego głowy Hanna Denysenko zapewniła, że tym razem zostanie ona rozpatrzona na komisjach i włączona do porządku obrad Rady Miejskiej Doniecka. Prawda, tablicy Postyszewa już nie trzeba będzie zdejmować, ponieważ sami mieszkańcy Doniecka, nie doczekawszy się reakcji ogłupionych władz Doniecka, ją usunęli.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

IM. ALEMDARA KARAMANOWA

Wiktor CHOMENKO, Krym Ulicę miejską, noszącą imię Piotra Wojkowa — „czerwonego kata”, który brał udział w zamordowaniu carskiej rodziny oraz tysięcy białych oficerów, na sesji rady miejskiej Symferopola przemianowano na cześć krymskiego kompozytora, światowej sławy Alemdara Karamanowa, który odszedł w wieczność wiosną tego roku. Również swoim ri-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von «Proświtiańskie wiece», S. 1

WIECE PROSWITIAŃSKIE

...tego, który wraz z art. 10 Konstytucji reguluje politykę językową na Ukrainie. Program jego realizacji stał się impulsem do znaczących zmian sytuacji językowej w Ługańsku i obwodzie. Tak więc w 1991 roku liczba uczniów szkół ogólnokształcących, którzy uczyli się w języku ukraińskim, wynosiła 4%. Obecnie w ukraińskich szkołach obwodu ługańskiego uczy się około 40 tysięcy uczniów, co stanowi 29,2 procent ogólnej liczby. Jednak niemal trzydziestoprocentowy udział szkół z językiem ukraińskim w żaden sposób nie odpowiada liczbie Ukraińców zamieszkujących obwód. W regionie prawie nie ma czasopism ukrainojęzycznych. Cztery gazety obwodowe — „Izwiestija Ługańszczyny”, „Ługańska Prawda”, „Nasza Gazieta”, „Żyzń Ługańska” — są rosyjskojęzyczne. Kilkadziesiąt działających na Ługańszczyźnie stacji telewizyjnych i radiowych nadaje w ciągu doby jedynie do 15 godzin audycji w języku ukraińskim, a ponad 400 godzin — po rosyjsku. We wszystkich średnich szkołach specjalistycznych i wyższych uczelniach wprowadzono egzamin wstępny z języka ukraińskiego. Jednocześnie wykładanie w większości wyższych uczelni wszystkich poziomów akredytacji odbywa się po rosyjsku. Jednak bez pełnowartościowego funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich regionach Ukrainy naród ukraiński grozi utratą statusu i roli narodu państwotwórczego oraz stopniowym zanikiem. Ukraina wciąż ma szansę stać się wielkim państwem, a naród — wielkim narodem, lecz w tym celu należy prowadzić odpowiednią politykę. Bo my — Ukraińcy, a nasz język narodowy — to język ukraiński.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

ZBIERAJMY SIĘ NA „SŁOBOŻAŃSKĄ BIESIADĘ”

Kateryna HŁUCHOWCEWA, doktor nauk filologicznych, profesor, członek zarządu Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W Ługańskim Narodowym Uniwersytecie Pedagogicznym odbyła się zorganizowana przez obwodowe zjednoczenie „Proświty” regionalna konferencja naukowa „Słobożańska biesiada”, w której wzięli udział proświcianie-wykładowcy oraz studenci dwóch uczelni — Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Tarasa Szewczenki oraz Wschodnioukraińskiego Narodowego Uniwersytetu im. Wołodymyra Dala. Treść nazwy „Słobożańska biesiada” zawiera zadania postawione przed tym szacownym zgromadzeniem. Zatem, normatywne „besida” (rozmowa), a dialektalne (wschodniosłobożańskie, rozpowszechnione w północnych rejonach obwodu ługańskiego) „biesiada” ma następujące znaczenia: „rozmowa z kimkolwiek”; „referat, komunikat na jakikolwiek temat z późniejszą wymianą myśli”; „mowa, wysławianie się”. Dawność słowa warunkuje jego rozległą strukturę semantyczną w gwarach. W szczególności w ukraińskich wschodniosłobożańskich gwarach, oprócz wymienionych znaczeń, może mieć ono znaczenia obrzędowe: „obrzęd umawiania się rodziców narzeczonych o wesele”; „zwyczaj, według którego krewni młodej szli lub jechali w drugim dniu wesela na poczęstunek do rodziców młodego”; „zabawa”. Taka semantyka słowa świadczy o tym, że zakumulowano w nim dawną treść, oraz że samo słowo należy do znaków językowych, w których odzwierciedlono archaiczną etnokulturę regionu. ґ ґ ґ Na konferencji pracowało pięć sekcji: „Społeczne aspekty funkcjonowania języka”, „Kreski do portretu rodzimej gwary”, „Idiolekt i rozwój języka ogólnonarodowego”, „Toponimika. Antroponimika”, „Surżyk: mit, rzeczywistość”. W pracy konferencji wzięli udział profesorowie i docenci katedr filologicznych, wykładowcy, doktoranci, studenci. Konferencja dowiodła, że studiowanie języka ukraińskiego dla Ługańszczyzny jest niezwykle aktualne i bardzo potrzebne. Nawet pobieżna analiza źródeł informacyjnych teraźniejszości poświadcza postkolonialny dyskurs dygłosji na Ukrainie, wpływ imperialnej świadomości na wymiary funkcjonalne i poziom prestiżu języka państwowego. Badacze słusznie podkreślają, że dygłosja to fenomen społeczeństwa średniowiecznego, dlatego jej pojawienie się na Ukrainie można uważać za zwiastun radykalnych transformacji społeczno-politycznych. Oprócz wspomnianej konferencji, aktywiści „Proświty” przeprowadzili jeszcze szereg działań poświęconych Dniu Języka Ukraińskiego i Piśmiennictwa. W szczególności aktualne kwestie polityki językowej i sytuacji językowej na Ługańszczyźnie omówiono na posiedzeniu proświciańskiego „okrągłego stołu”, którego uczestnicy uznali, że kwestia polityki językowej jest bardzo paląca. Choć trzeba odnosić się do niej ostrożnie i tolerancyjnie, na Ługańszczyźnie generują ją antyukraińskie, antypaństwowe kręgi władzy obwodowej, a próbom zakwestionowania statusu języka ukraińskiego jako jedynego państwowego należy dawać zdecydowany odpór. Właśnie to robili członkowie zarządu zjednoczenia obwodowego i inni proświcianie Ługańszczyzny w swoich wystąpieniach w centralnych, obwodowych i lokalnych środkach masowego przekazu. Tak, przewodniczący obwodowego zjednoczenia proświciańskiego Wołodymyr Semystiaha udzielił wywiadu ogólnokrajowemu kanałowi ICTV na temat systematycznych naruszeń w obwodzie ługańskim 10. artykułu Konstytucji Ukrainy, a także tendencji separatystycznych, które znów pojawiły się w polityce władzy obwodowej. Dziś na Ługańszczyźnie mieszkają przedstawiciele 120 narodowości. Według wyników spisu ludności z 2001 r. w obwodzie ługańskim mieszkają 57,9% Ukraińców, 44,5% Rosjan, 1,2% Białorusinów, 0,3% Żydów, 0,4% Tatarów, 1,5% inne narodowości. I choć nasz region jest kulturowo różnorodny, co obejmuje różnorodność językową, najaktualniejszym problemem współistnienia ukraińsko-rosyjskiego jest przestrzeń językowa. „Ustawa o językach w Ukraińskiej SRR” do dziś pozostaje głównym dokumentem normatywnym

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Po Dniu Pisma

Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk Tradycyjnie w ukraińskim środowisku proświtiańskim minął Dzień Pisma Ukraińskiego — konferencje, „okrągłe stoły”, wystawy, imprezy. Prykarpacka „Proświta” również przeprowadziła należyte działania, w tym „okrągły stół” poświęcony problemom języka ukraińskiego. Kiedyś proponowałem utworzenie systemu proświtiańskiego monitoringu sytuacji językowej. Byłby to bardzo ważny i pożyteczny projekt przede wszystkim dla ruchu odrodzenia ukraińskiego, państwowego skrzydła ukraińskiej polityki. Dzięki takiemu systemowi można byłoby raz na zawsze zakończyć spekulacje na temat kwestii językowej, przenieść walkę o język ukraiński w praktyczne koleiny prawne. System monitoringu w sposób zrozumiały wywoła potrzebę szkolenia działaczy społecznych i wolontariuszy, sprzyjać będzie utworzeniu ogólnoukraińskiego, a nawet światowego funduszu wspierania języka ukraińskiego. Rusyfikacja — od dawna znany uniwersalny i międzynarodowy sposób trzymania Ukraińców „pod ławą” we własnym państwie. Życie ukraińskie potwierdza to codziennie, demonstrując bezpośrednią zależność między tempem rusyfikacji a tempem kolonizacji według współczesnych standardów globalizacyjnych. Za szacunek dla języka państwowego udane osoby ryzykują odsunięciem od wszystkich dziedzin życia społecznego, przede wszystkim w działalności informacyjnej i biznesie. Byłoby śmiesznie, gdyby nie było smutno obserwować publiczne przejścia wielu komediantów od polityki z języka ukraińskiego na kiepski rosyjski. W takiej sytuacji nie chce się obchodzić Dnia Pisma i Języka Ukraińskiego, wyrażając sobie nawzajem te same żale z powodu położenia języka państwowego. Bez panowania ducha ukraińskiego Dzień Pisma Ukraińskiego nigdy nie stanie się świętem. Współcześni Ukraińcy w większości jeszcze drzemią, wygodnie rozłożywszy się przed ogłupiającym telewizorem, trzymając w rękach nieukraińską gazetę i rozmawiając po obcemu z domownikami. Pewnego razu musiałem wziąć do ręki podręcznik języka ukraińskiego dla młodszych klas. Może kiedyś miałem lepsze książki albo lepszych nauczycieli, ale moim zdaniem uczenie się języka ukraińskiego według współczesnych podręczników jest bardzo trudne i nieciekawe. Nie chcę myśleć, że robi się to celowo; może podręczniki piszą właśnie ci, którzy nie obchodzą Dnia Pisma Ukraińskiego według kalendarza i na co dzień. Obserwujemy degradację edukacji średniej, gdy niektórzy pedagodzy ukraińskich szkół w telewizji nie wstydzą się udzielać wywiadów po rosyjsku. Czy długo jeszcze Ukraińcy będą godzić się z jezuicko ukrytym i jawnym wykorzenianiem słowa ukraińskiego i ducha z ukraińskich szkół?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

DONIEŚĆ HISTORYCZNĄ PRAWDĘ

Stanisław ZACHARCZUK, przewodniczący Tulczyńskiego rejonowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, weteran pracy pedagogicznej. Już ponad szesnaście lat Ukraina jest niepodległa. Lecz są jeszcze ludzie, którzy pragną reanimować nie tylko samozniszczony ZSRR, ale i dawną więzienie narodów — Imperium Rosyjskie. Świadczy o tym ustawienie w Odessie pomnika carycy-prostytutki Katarzyny II. Święcie strzeże się pomników Lenina, które straszą we wszystkich obwodowych i rejonowych centrach Ukrainy, w szczególności w naszym Tulczynie. Wynosi się na antyukraińskie demonstracje portrety jednego z największych katów narodów byłego ZSRR Józefa Stalina. Jeszcze dalej poszli aktywiści „Euroazjatyckiego Związku Młodzieży”, którzy dokonali aktu wandalizmu na górze Howerla, uszkadzając państwową symbolikę Ukrainy. Fakty wandalizmu zdarzały się i wcześniej. Spalono dom-muzeum T. H. Szewczenki, zrujnowano grób poety Wasyla Stusa, wielokrotnie bezczeszczono pomnik Bohaterów Krut i tym podobne. Aby nasi wrogowie nie przypięli mi etykiety „ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalisty”, będę powoływał się na rosyjskie źródła. Zatem, czy nasi północni sąsiedzi byli starszymi braćmi Ukraińców? Jak świadczą badania wybitnego rosyjskiego historyka M. Pokrowskiego, przede wszystkim jego praca „Historia państwa rosyjskiego”, współcześni Rosjanie mają przynajmniej 80% krwi fińsko-tatarskiej. Jak świadczy N. Szmielowa w pracy „Etnografia Słowian wschodnich”, w rozdziale „Rosjanie”, właśnie plemiona ugrofińskie żyły w centrum etnicznego terytorium Rosjan. Państwo rosyjskie początkowo nazywało się Moskowią, nazwę Rosja nadał mu car Piotr I, kradnąc część odwiecznej nazwy ukraińskich ziem. Teraz odnośnie moskiewskich komunistów, którzy wyrządzili Ukrainie tyle zła. Założyciel rosyjskiej komunistycznej partii bolszewików — kierownik przewrotu październikowego oraz organizator ZSRR i czerwonego terroru W. I. Lenin. Partię bolszewicką utrzymywał on za skradzione pieniądze. Partyjny skarbiec uzupełniali „rewolucjoniści”-złodzieje, wśród których najsłynniejszymi byli kaukascy działacze Ter-Petrosjan (znany jako Kamo) i Józef Dżugaszwili (znany jako Koba, później Stalin). Oto co o Leninie powiedział M. Gorki, który obserwował jego działania w dniach przewrotu październikowego: „To nie wszechmocny czarodziej, a chłodnokrwisty kuglarz, nieżałujący ani honoru, ani życia proletariatu”. Rozwiązana przez bolszewików wojna domowa zabrała 10 milionów ludzkich istnień, 5 milionów osób zmarło podczas pierwszego wielkiego głodu (1921—1922 lata), 7 milionów rozstrzelano podczas czerwonego terroru. W książce „Wir pamięci” akademik Rosyjskiej Akademii Nauk Aleksander Jakowlew pisze o Leninie: „Wyrzutek, moralny idiota od urodzenia, Lenin ukazał światu coś wstrząsającego: zrujnował największy na świecie kraj, zabił kilka milionów ludzi — a mimo to świat na tyle postradał zmysły, że w biały dzień spiera się — czy jest on dobroczyńcą ludzkości czy nie?”. I dalej: „W historii narodu rosyjskiego nie było większego rusofoba niż Lenin. Czego by się nie dotknął, wszystko zamieniało się w cmentarzysko. W ludzkie, społeczne, ekonomiczne”. A polityczni zboczeńcy, w tym także ukraińscy, spierają się: zabierać go z mauzoleum czy nie, uważać za autora ludzkiego szczęścia czy nie, zachowywać jego wizerunek w brązowych idolach czy nie? Niech w Rosji się spierają. Ona go zrodziła, ona niech decyduje o jego dalszym losie. A dlaczegoż nasza władza nie może oczyścić Ukrainy z tej bolszewickiej nieczystości? Naszym oświatowym zadaniem jest donieść do tych, którzy jeszcze nie przejrzeli, historyczną prawdę o działalności Stalina, który, jak i Hitler, doszedł do władzy po trupach swoich politycznych oponentów i kierował nie swoim, a sąsiednim państwem. Imię tego tyrana, jak i jego nauczyciela W. I. Lenina, jak i Hitlera, zostało wpisane do książki „100 słynnych tyranów”. „Uhonorowany” on został tym za stworzenie totalitarnego reżimu w ZSRR. Więc dzisiaj czcić pamięć czerwonych tyranów mogą tylko ludzie, którzy nie chcą patrzeć prawdzie w oczy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

SZCZERE GRATULACJE

dla honorowego członka Iwano-Frankiwskiego oddziału obwodowego „Proświty” im. Tarasa Szewczenki Myrosława Petrowycza POPADIUKA. Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz cały aktyw proświtański serdecznie gratulują Panu, znanemu działaczowi społecznemu, jednemu z organizatorów ruchu oświatowego na Przykarpaciu, z okazji 70-lecia urodzin oraz wspaniałego dorobku życiowego, w którym tak znaczący jest Pana wkład w ustanowienie i rozwój edukacji narodowej oraz wychowanie młodego pokolenia w miłości do Ukrainy i do języka ojczystego. Wielką Pana zasługą jest również odrodzenie „Proświty” na Pokuciu, którą kieruje Pan od 1989 roku. Pana staż proświtański rozpoczął się od stanowiska nauczyciela języka ukraińskiego, literatury i historii zaraz po ukończeniu Stanisławowskiego Uniwersytetu Pedagogicznego. W Pana wieloaspektowej biografii znajduje się niemało działań proświtańskich — to zarówno budowa pomnika Kobziarza w Śniatynie, jak i wydawanie czasopisma historyczno-krajoznawczego „Pokuttia”, biuletynów „Oswita” i „Proświta” oraz wiele innych. Jest Pan doświadczonym pedagogiem i utalentowanym poetą, Człowiekiem, który zajmuje należne mu miejsce. Wysoko ceniąc Pana kwalifikacje zawodowe i przymioty osobiste, szczerze życzymy Panu niewyczerpanych sił życiowych, długowieczności zawodowej, natchnienia twórczego, pomyślności i darów od losu. Niech zdrowie i szczęście towarzyszą Panu przez długie i błogosławione lata! Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

sztuki. Oznacza to, że wpisuje się ono w teatralizację, w balet. Niezwykle interesujące są różne połączenia, na przykład bajanu ze skrzypcami. Ołena i Iwan Jerhijewowie – laureaci czterech międzynarodowych nagród – osiągnęli niezwykłą czystość brzmienia, grają zarówno klasykę, jak i współczesną awangardę. Odessyci organizują konferencję „Dwa dni, dwie noce”. Wtedy przez całą noc rozbrzmiewa muzyka awangardowa – publiczność bardzo ją lubi. Grają liczne zespoły, które dopiero powstały, bo jest potrzeba i możliwość pokazania swojej sztuki. Najważniejsze, by artysta mógł się zrealizować i przebić, dlatego na konferencji mówimy o tym, jak przetrwać we współczesnych warunkach. – Czy zaszły jakieś zmiany wrażliwe dla samej dziedziny sztuki, bo wcześniej akademicka sztuka ludowa bardziej zajmowała się etnografią i stała bardzo osobno od współczesnej sztuki estradowej? – Zawsze rozwijała się ona jako sztuka akademicka: ludowe i klasyczne opracowania oraz klasyka wszystkich epok. Oznacza to, że korzystano z bardzo szerokiego spektrum repertuaru. Pozostaje ona taka do dziś. – Czy nie straciła fundamentalności, dostosowując się do nowych warunków? – Wprost przeciwnie! Te warunki wymagają jeszcze większego profesjonalizmu! Jeśli mówimy o zachowaniu gatunku, trzeba go doskonalić

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

KULTURA

— Raz na trzy–cztery lata organizujemy Ogólnoukraińską konferencję naukowo-praktyczną, poświęconą ugruntowaniu, rozwojowi i rozwiązywaniu problemów akademickiej sztuki ludowo-instrumentalnej. Ale obecna konferencja wyróżnia się aktualnością, ponieważ społeczeństwo dostosowuje się do kapitalistycznego stylu życia, a państwo już nie poświęca muzykom tyle uwagi, co dawniej, nie daje możliwości popularyzowania sztuki w ogóle, a w szczególności instrumentów ludowych. Obecnie w telewizji rzadko można usłyszeć dobrą muzykę. A my kształcimy kadry najwyższej klasy, o znaczeniu światowym, opracowaliśmy głęboką teorię mistrzostwa. Na naszej katedrze są wszystkie instrumenty: bajan, akordeon, bandura, cymbały, sopiłka, domra, kobza, gitara. Wszystkiego uczy się na wysokim poziomie. Nasi absolwenci są laureatami wielu międzynarodowych konkursów. Ale obecnie (w związku z nowymi stosunkami rynkowymi) pojawił się problem ugruntowania się na współczesnej scenie, przetrwania. Mimo trudności właśnie w okresie niepodległości Ukrainy pojawiło się bardzo wiele ciekawych kierunków, których wcześniej nie było. Zespołowa, jazzowa sztuka, zupełnie inne rozwiązanie problemu repertuarowego, powiedzmy, utwory napisane na bajan, a muzycy robią wariant estradowy aranżacji — to bardzo jaskrawa realizacja tego

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

MUZYKA LUDOWA DLA WIRTUAZÓW

Najlepsi ukraińscy wykonawcy na instrumentach ludowych prezentowali swoją sztukę na koncertach w ramach Ogólnoukraińskiej konferencji naukowo-praktycznej „Ukraińska akademicka sztuka instrumentalno-ludowa w kontekście współczesnej socjokultury”. Wybitni soliści, a także zespoły łączyły w swoich występach muzykę klasyczną, ludową oraz współczesną, w tym jazz. Profesor Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Mykoła Andrijowycz DAWYDOW jest przekonany, że zmiany społeczno-ekonomiczne w kraju zmobilizowały artystów do poszukiwania nowych form popularyzacji swojej twórczości. Jednak u podstaw – mimo wszystko – leży kontynuacja tradycji. profesjonalizm. Wiadomo, że folklorystyczna sztuka etnograficzna zawsze opierała się na talentach. Gdyby nie było talentów, nie przetrwałaby do naszych czasów. Talent, pomnożony przez wysoki profesjonalizm i teorię sztuki wykonawczej, jest zdolny do przetrwania. Swoją drogą, kiedyś uważano, że szeroka publiczność, tak zwany prosty lud, rzekomo nie rozumie klasyki. Na koncertach Ihora Zawadskiego przekonujemy się, że tak nie jest. Przecież tam brzmi muzyka klasyczna, a słuchacz z zachwytem odbiera utwory Chopina, Bacha, Vivaldiego, na bis – „Adagio” Albinoniego. Istnieje potrzeba ogólnoludzkiej emocji, która najbardziej wyraziście jest wyrażona w muzyce klasycznej i przekazywana przez profesjonalne wykonawstwo, choć jest to instrument ludowy. Stałe utrzymywanie wysokiej sztuki – to nasze zadanie. – A jakie nowe talenty uczą się w Akademii Muzycznej? – To Witalij Kozycki, student trzeciego roku (przyjęty od razu na drugi). Jest niezwykle utalentowany, laureat międzynarodowego konkursu. Pawło Finiuk – nasza gwiazda. Ukończył aspiranturę, obecnie pełni obowiązki profesora. Grają jednakowo z punktu widzenia wysokiego nastawienia na profesjonalizm. Różni z charakteru, ale styl gry, władanie niuansami, artykulacja, precyzja, wyrazistość intonowania są podobne. Mamy szkołę, wysoki potencjał naukowy. – Zauważono, że przez lata wchodzenia w „kapitalizację” straciliśmy wielu potencjalnych studentów Akademii Muzycznej, szczególnie absolwentów szkół muzycznych. Niezwykle zdolne dzieci nie mogą się uczyć w obecnych warunkach. Zamykają szkoły muzyczne; jakoś opowiadano o chłopcu, który mistrzowsko gra na skrzypcach, a dziesięć kilometrów jeździ do szkoły na rowerze. Czy takie problemy nie odbiją się na ogólnym poziomie zarówno waszego gatunku, jak i naszej sztuki muzycznej w ogóle? – Tutaj są dwie pozycje: rodzi się więcej talentów. I kiedy szkoły muzyczne odwiedzała ogromna liczba dzieci, potem uczyły się w konserwatorium, to przykuwało uwagę społeczeństwa do sztuki muzycznej. Sztuka przenikała do wszystkich sfer, dotyczyła wszystkich ludzi i był to ogromny potencjał kultury muzycznej całego narodu. A teraz polegamy tylko na talentach. W Kirowohradzie co roku przeprowadzamy festiwal juniorski i pokazuje on, że pojawia się coraz więcej utalentowanych dzieci. Szkoda, że obecnie utracono wiele z doświadczeń przeszłości. Na przykład nie mamy orkiestr miejskich, a to jest wskaźnik kultury. W Rosji prawie w każdym mieście jest miejska orkiestra instrumentów ludowych. My poprzez nasz związek muzyczny będziemy aktywizować wysiłki, aby stworzyć kijowską orkiestrę. Ministerstwo Kultury i Turystyki nie rozdziela kadr i nawet nie wie, gdzie i jakie kadry są potrzebne. W naszym państwie stosunek do kultury jest, powiedzmy, żaden. – On nie jest żaden, a po prostu niezadowalający. – Rzeczywiście, zły. Polegamy tylko na entuzjastach. Ale mimo wszystko napawa to nadzieją: utalentowany człowiek nie może żyć bez instrumentu. Choćbyś mu zabraniał, choćbyś posadził go o chlebie i wodzie, on mimo wszystko będzie grał. To wskaźnik talentu. I na tym będzie trzymać się sztuka. Jak długo – nie wiem. Jeszcze za władzy radzieckiej jeździliśmy do Bratysławy, a Lubow Matwijczuk, obecnie profesor, grała na domrze koncert Mendelssohna. Jedna słuchaczka rozpłakała się. Zdziwiliśmy się: dlaczego? Odpowiedziała: „U nas ta sztuka została utracona. Kultura indoeuropejska, arabska, wschodnioeuropejska i nasza były w jednym kontekście – instrumenty strunowe szarpane. To wskaźnik systemu skali rozwoju, arabski ud, a wy utrzymujecie to na tak wysokim poziomie!” Dzięki temu, że władza radziecka wzięła to na uzbrojenie jako element ideologizacji (prawda, wszystko co mentalnie ukraińskie wykreślano, kobzarzy rozstrzeliwano), ale klasyka przetrwała, przetrwał też sam gatunek. Obecnie powinniśmy zrobić wszystko, aby ta sztuka żyła. Trzeba zakończyć warcholstwo w telewizji, które ze sztuką muzyczną nie ma żadnego związku. – A jakie narody europejskie jeszcze rozwijają tę sztukę? – Akordeon i bajan są bardzo popularne w Polsce, Niemczech, Włoszech, tam zorganizowano produkcję wzorcowego instrumentarium. We Francji bardziej akcentują musicale, ale są one bardzo podobne do naszej muzyki pod względem intonacyjnym. Na świecie co roku przeprowadza się około 70 festiwali i konkursów tej muzyki. Polska bardzo aktywnie przeprowadza takie konkursy i mają one wysoki poziom wykonawstwa. Rozmawiała Walentyna DAWIDENKO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

KALENDARZ ŚWIĄT PROŚWIECIŃSKICH

Członkowie Proświty tworzyli ośrodki oświeceniowe w każdym zakątku Ukrainy, przyczyniali się do rozwoju i wspierania ukraińskiej tradycji i języka, rozpowszechniania książek oraz poznawania duchowego dziedzictwa narodu. Bohdana MOROZ Z inicjatywy „Proświty” ustanowiono święta państwowe: Dzień Jedności (22 stycznia), Dzień Pamięci Bohaterów Krut (29 stycznia), Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka (9 listopada). Tradycyjnymi stały się uroczystości upamiętniające Wielkiego Kobziarza, Łesię Ukrainkę, Iwana Frankę, Dzień Zjednoczenia, Dzień Matki, który w tym roku po raz pierwszy obchodzono oficjalnie, święto Mikołaja dla dzieci. W czasach niepodległości Ukrainy narodził się szereg międzynarodowych i ogólnoukraińskich festiwali: „Źródło talentów” w Doniecku, „Mazepa-Fest” w Połtawie, festiwal zespołów artystycznych „Proświty” w Kijowie, „Perejasławska jesień Kobziarza”, literacko-artystyczny konkurs młodych poetów i kompozytorów „Cud kalinowy” w Kijowie, „Czerwona ruta”. Weszły w tradycję wieczory etnograficzne, które jeszcze pod koniec lat 90. zaczęła organizować Olha Rutkiwska. Bez przesady, przywrócone przez Wadyma Mycyka z zapomnienia święta „Kalyty”, „Wesele Świecy”, „Czerwony blask Maslenicy”, „Szczęśliwie żyć w rodzinnym domu” (parapetówka) itp. wpisały niezapomnianą kartę w kronikę Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. A zasłużona pracownica kultury Ukrainy Romana Kobalczynśka, kierowniczka sektora „Karpaty” Państwowego Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy, wiodąca specjalistka w dziedzinie krajoznawstwa etnograficznego, autorka szeregu badawczych prac naukowych, inicjuje wiele wystaw i wieczorów proświecińskich. Tak więc, z okazji świąt ludowych i kościelnych — Bożego Narodzenia, Objawienia Pańskiego, Ofiarowania Pańskiego, Wielkanocy, Zielonych Świątek, Przemienienia Pańskiego, Opieki Matki Bożej, Świętego Mikołaja — na terenie Państwowego Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy corocznie odbywają się uroczystości pod gołym niebem. Jest okazja, by zobaczyć i dotknąć dziedzictwa ludowego, które przywożą utalentowani mistrzowie ze wszystkich zakątków Ukrainy. Przez te lata eksponowano kolekcje huculskich i pokuckich skrzyń Petra Korpaniuka z Kijowa, wystawę „Pokuckie wzory” mistrzyni ludowej Hanny Sowjak z Kołomyi, prace grzebieniarza Iwana Tymoszenki z Łubniów, pisanki znanych kijowskich pisanekarek Oksany Biłous i Zoi Staszuk, ikony mistrzyni ludowej Iryny Rezwatej, wyroby mistrza wyplatania z wikliny Petra Kaszpirowśkiego, prace hafciarki Hanny Uszerenko itp. A występy zespołów folklorystycznych podczas każdego z tych świąt odtwarzają starodawne obrzędy, gdzie każdy chętny może dołączyć do śpiewania pieśni obrzędowych, wziąć udział w różnorodnych zabawach. Również w ciągu roku odbywają się warsztaty rzemiosła ludowego. Wałerija Hruszewśka i Romana Kobalczynśka uczą pracy z koralikami; Oksana Biłous uczy pisankarstwa, wykonywania pocztówek, wycinanek. Romana Kobalczynśka na święcie Zielnika z symbolami święta Przemienienia Pańskiego

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

INSPIROWANY GŁOS WIERCHOWINY

Nina HNATIUK Trudno wyobrazić sobie Petra Osadczuka w ciszy gabinetu pisarskiego, jedynie wśród książek i rękopisów. Jest on nieustannie w wirze społecznych trosk, spraw proświtańskich, występuje przed młodzieżą szkolną i studencką, redaguje rękopisy początkujących autorów, przewodniczy wieczorom twórczym, w Ukraińskim Radiu prowadzi autorską audycję „Ogień w szacie słowa”. Mistrz słowa jest zawsze w dobrym humorze: do nagród literackich im. P. Tyczyny, W. Sosiury, S. Rudanśkiego, S. Olijnyka dołączyła jeszcze jedna — Nobelska. Wręczono ją Petrovi Osadczukowi na Ogólnoukraińskim festiwalu humoru we wsi Nobel w obwodzie rówieńskim. Jemu, autorowi czterech dziesiątek wydań poetyckich, deputowanemu ludowemu Ukrainy pierwszych dwóch kadencji, aktywnemu uczestnikowi „Rady Ludowej”, która była w parlamencie pierwszej kadencji skuteczną narodowo-demokratyczną opozycją wobec sił prokomunistycznych, jest co opowiedzieć młodemu pokoleniu. Życiowa droga Petra Osadczuka, który urodził się 2 grudnia 1938 roku we wsi Ostriweć w rejonie horodeńskim na Iwano-Frankowszczyźnie, nie była równą, wybrukowaną drogą. Lecz syn gór zdołał pokonać kamienne przełęcze, w najtrudniejszych czasach zachować w tajnych zakamarkach duszy ojcowskie wskazania: strzec ojczystego słowa, ziemi praojców, szanować tradycje przodków. W stołecznym Domu Artysty odbył się jubileuszowy wieczór znanego mistrza słowa. Iwan Dracz oraz Pawło Mowczan mówili o tym, że wkład Petra Osadczuka w ustanowienie ukraińskiej państwowości jest znaczący: jakże brakuje dziś w parlamencie jego celnego i wyrazistego słowa, kunsztu oratorskiego, niewyczerpanej energii! Akademik Witalij Donczyk poświęcił swoje wystąpienie poetyckiemu kunsztowi jubilata. Posłańcy ziomkostwa iwanofrankowskiego, którego był pierwszym przewodniczącym, ponownie zapraszali do Horodenki, Kołomyi, innych karpackich miast i wsi, gdzie szanują i kochają jego twórczość. Szczere pozdrowienia od literackiej Odessy przekazał Anatolij Hłuszczak: właśnie to miasto przyniosło Petrovi Osadczukowi miłość na całe życie, poetyckie uznanie. Marija Jakubowśka oraz Ihor Hurhuła witali jubilata w imieniu lwowskiej społeczności. A sekretarz NSPU ds. pracy z młodymi, poetka Anna Bahriana oraz Lesia Mudrak podziękowały mentorowi w imieniu wielu dziesiątek tych, których błogosławił na twórczą drogę. Barwna była również artystyczna paleta życzeń. Wspaniałym prologiem wieczoru stał się pieśniarski dar ludowego artysty Ukrainy Stepana Ficycza. Mistrzowsko przeczytał nowe poezje jubilata ludowy artysta Ukrainy Anatolij Pałamarenko. Pieśni do słów P. Osadczuka zabrzmiały w wykonaniu Ihora Jakubowśkiego oraz Niny Sieweryn. Nawet autor wielu powieści Iwan Hołowczenko z obwodu sumskiego wziął tego wieczoru akordeon i zaśpiewał romans „Przekwitł bez i lipa przekwitła”. Na szczęście, Petro Osadczuk powitał swoje wysokie lata z uśmiechem, młodo: nawet nie sposób uwierzyć, że wkroczył w porę drugiego kwitnienia. Zatem, witając Petra Illicza z poważnym jubileuszem, życzymy, aby górskie potoki rodzinnych Karpat przynosiły inspirację, wierchowiny odzywały się głosami niezapomnianych przodków, a obok były jego najlepsze strażniczki — miłość do życia, nadzieja na niepokornego ducha narodu oraz wiara w Ukrainę. Zdjęcie O. Łytwynenki Siej się-rodź się od rodu do rodu, Jak zwykło w rolniczym rodzie, Stań choć kroplą w morzu narodu — Będziesz u narodów wszystkich na widoku. Siej się-rodź się dziś i zawsze, Jak nam sądzono dawno-pradawno, Aby odrodzić się w słowie i pieśni, W ziemię wrastaj, jak nieśmiertelne ziarno! * * * I jabłoniowy wiatr w sadzie, I wiatr z morza, młodością przesiąknięty, I kłosów pszenicznych wieczna pieśń — To wszystko twoje, jak spuścizna moja. I głos mój w głosach synów, I jasne gwiazdy w naszej cichej mowie, I pokojowe niebo na grzbietach rakietowych — To wszystko twoje, jak spuścizna moja. Nie zniknie świat, jeśli miłość nie zniknie, Miłość przedłuży, uratuje świat I jasne gwiazdy w naszej cichej mowie. Na ciebie spojrzę ja oczami kwiatów, Szczęśliwy, znów ze spokojem się złączę, Bo świat szczęśliwy — spuścizna moja. RODZINNY SPADEK Słowo mamy — oczy moje, Słowo taty — mężne ręce. Nie tylko w sadach słowiki, Co opłakują łzawe rozłąki. Ojczyste słowo — rozkaz przodków, Ojczyste słowo — nowe testamenty, Jednocześnie i karzący miecz, I gwiazda, co w ciemności świeci. Nie zobaczysz oczami niewidzącymi, Nie napiszesz rękami drżącymi. Ojczyste słowo — to cały świat, Całe życie moje i testament, — Jak zginie Czy w kosmos odpłynie I roztopi się w bezgłośnej mgle, Ja zostanę bez Ojczyzny Na swojej odwiecznej ziemi. Urodziłem się upartym i zawziętym, Ale i czułym, jak mamine słowo. Mi — lepiej pierwszemu umrzeć, Niż dożyć do śmierci Słowa.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

PETRO OSADCZUK NA CIEBIE PATRZĘ OCZAMI KWIATÓW

* * * Sękate, ziemiste, zmęczone, Jakby wyrwane z gruntu korzenie, Jakby dwie niezagojone męki — Drogie matczyne ręce. Jakby zmęczona jesień pod rzęsami, Jakby niebo, poparzone wojnami, Ciche gwiazdy z bezkresnej nocy — Drogie matczyne oczy. Gdy o maminych oczach wspomnę — Z żalem w duszę sobie zaglądam. Gdy wspomnę o rękach maminych — Chleba na świecie lekkiego nie mam. * * * Ziemia, w której ojciec leży, który miałby jeszcze długo żyć, — to nie glina, piasek i pleśń, nie po prostu tłusta rola, napojona krwią ziemia, przesiąknięta potem ziemia, ty — moja dawna ciało, ja — twoje drzewo i owoc. Każda źdźbło i listek, rzeka, mały strumyk, korzeń, zielone ziele, gaj i gęsty las — wszystko to we mnie wyrosło, na wieki ja we wszystko to wrósłem. Ziemia, która poznała ogień, ziemia, która siwiała od łez, ciepła od ciepłych dłoni, jasna od białych brzóz, moja wszechogarniająca i potężna, kwitnąca moja i płodna, delikatna moja i niezłomna, prawdziwa, jak pieszczota maminy. Ziemia, w której ojciec leży i we mnie odrodził się, żeby żyć, napojona krwią ziemia, przesiąknięta potem ziemia, powietrze moje i woda, odwieczna moja i młoda, ty — moja dawna ciało, ja — twoje drzewo i owoc. PRAWO STAŁYCH WIELKOŚCI Mija dzień, mija noc I rok za rokiem… W kłębkach trosk i sprzeczności — Moje lekcje. Za horyzontem widziałem świat, Gdzie umieją żyć!.. Lecz jak miłość z młodych lat — Chaber w życie. Organami w obcym kraju Czarują świątynie. Lecz wszystkie chorały oddaję Za głos mamy. Na skrzyżowaniu dróg — Nowe początki. Lecz ponad ojcowski próg Nie ma przystani. Mija dzień, mija noc, Świtanek jaśnieje… Lecz coś jest na świecie odwiecznie, Co nie mija. Zwiędły trawy błękitne, Jak stały się sianem. Lecz coś wokół i w tobie Żyje stale. Twoja ziemia, twoja święta W szczęściu i smutku. Na całe życie, na wszystkie lata — Wysokie gwiazdy. Ja nie darmo i nie bez przyczyn Odkryłem dla siebie Prawo stałych wielkości Pod rodzinnym niebem. * * * Moja miłości smutnooka, Moje ty światło i sanktuarium, W duszy zasiane głęboko, Nikt nie wyjmie i nie wyłuska. Wszystko, co ty mi dałaś, Twoje na wieki w świecie jasnym. Moje i twoje — jak dwa skrzydła, Które niepodzielnością są piękne. Moje i twoje — ja nim żyję, Ono i po śmierci będzie naszym. Mnie, jak ziemię, jak trawę, Nikt nie może odmienić. Moja miłości, jak drzewo Na wszystkie czasy wiecznie zielone. Dotkniesz ust — i słowo dawne Na sercu młodnieje we mnie. W tym słowie, jak w rosie, Wysokie niebo i sine morze, Narody wszystkie i kraje wszystkie Zdjęcie O. Łytwynenki Wchłania słowo to przejrzyste. Moja miłości odwieczna, Moją wypełniaj tymczasowość, Codziennie patrz mi w oczy, Aby i we śnie nie spało sumienie. * * * Kiedy wypowiedziałem pierwsze słowo, Tym słowem było: mama. Kiedy wypowiem ostatnie słowo, Tym słowem będzie: Ukraina. Rodzima ziemio, zasiana strzałami I ołowiem pogan. Rodzima ziemio, przeorana czołgami I zakuta w beton i granit, Ty, niczym okręt, Lecisz do słońca — Do światowego święta Wolnych narodów. Ale mi nie brakuje czułości Rozmawiać z tobą Łagodną mową mojej matki, — Kiedy wypowiedziałem pierwsze słowo, Tym słowem było: mama. Kiedy wypowiem ostatnie słowo, Tym słowem będzie: Ukraina. * * * Siej się-rodź się! W kosmiczne otchłanie Padaj gwiazdą, wracaj ziarnem. Siej się-rodź się! W spichlerze narodowe Wlewaj się Dunajem, wlewaj się Dnieprem. Siej się-rodź się na suchym lądzie, Padaj na kamień, żeby kamień zmartwychwstał, Siej się-rodź się! W ojcowskim polu Kłosem stań do wysokich niebios.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

ukraińskich geniuszy, Szewczenkę i Gogola, ale oni sami nigdy się nie spotkali. W 1843 roku zakurzone wiejskie drogi zaprowadziły Szewczenkę do Berezania — cichego miasteczka w powiecie perejasławskim na Połtawszczyźnie (dzisiaj w obwodzie kijowskim), założonego na początku XVII wieku przez uciekinierów z Prawobrzeżnej Ukrainy, którzy ratowali się przed Polakami. W 1674 roku Berezań stał się własnością pułkownika perejasławskiego, a z czasem przeszedł w ręce jego spadkobierców Dumitraszków; swoje posiadłości w miasteczku i wokół niego mieli także Iwanenkowie, Bezborodkowie oraz Łukaszewicze. Wolnych Kozaków poddano poddaństwu i zagnano do pańszczyzny. “Dobrzeż było, dobrze // Naszym ojcom żyć, // Że nie wiedzieli nasi ojcowie // Pańszczyznę robić. // A teraz w niedzielę // We wszystkie dzwony dzwonią — // Osauła z kozakami // Na pańszczyznę gonią…” Według świadectwa tak autorytatywnego badacza, jakim jest Petro Żur (1979), ta pieśń została zapisana w Berezaniu w latach 40. XIX wieku — właśnie wtedy, gdy Płaton Łukaszewicz słyszał tam jedynie “wielkorosyjskie” czy “żołnierskie” lamenty. Czy rzeczywiście tak widział ówczesną Połtawszczyznę, czy trochę kłamał, aby bardziej znaczącym wydawało się skomponowane przez niego wydanie pieśni i dum? Któż to wie, teraz nie odgadniesz. Nie ma wiadomości o tym, gdzie służył, ale z Petersburga Łukaszewicz powrócił jako emerytowany sekretarz kolegialny (drobnostka) i zabrał się za gospodarowanie. Rodzicielski majątek był taki sobie — nie najbiedniejszy, ale i nie bogaty. “Lud się porwał i obdarł, — pisał Łukaszewicz do jednego ze swoich respondentów, — i chodzą wszyscy w siermięgach wstrętnych, a kiedyś i za mojej pamięci chodzili w żupanach, choć te żupany były już dawne, od dziadów, a teraz i te się porwały”. Podczas zagranicznej podróży, o której chciał dowiedzieć się Gogol, Łukaszewicz odwiedził Lwów (gdzie poznał unickich księży, na których powoływał się w komentarzu do czerwonoruskich dum) i Pragę (tam godnie przyjmowali go znani słowiańscy działacze Hanka, Kollár i Wahilewycz). Z Berezania korespondował ze Sriezniewskim, Kostomarowem i Pogodinem; wygląda na to, że znał go osobiście. Nie chciał ani udawać, ani naprawdę stawać się skostniałym “staroświeckim ziemianinem”; trochę kokietując erudycją, pisał do Pogodina: “Zajmę się ogrodnictwem oraz obserwacją przyrody. Podobnie jak fizyka i geologia, jest ona dla mnie czasem przychylna. Co do ukształtowania powierzchni ziemi, w wielu kwestiach nie zgadzam się z Cuvierem”. Honor panu Płatonowi nie doskwierał… Wпрочем, nie brakowało też pracowitości: w 1843 roku, kiedy doszło do ich znajomości z Szewczenką, mozolnie pracował nad swoją pierwszą autorską książką. W czerwcu tego roku Kobziarz podróżował po Ukrainie razem z J. Hrebinką; w lipcu (już sam) trafił do Jahotyna (gdzie poznał księżną Warwarę Riepniną i nie była to przelotna znajomość); na początku sierpnia razem z O. Danylewskim (jedynym człowiekiem, którego można nazwać przyjacielem Gogola) ruszył do Berezania, Danylewski gościł niedługo, a Taras Hryhorowycz i Płaton Jakymowycz do końca lata byli we dwóch. Szewczenko jechał do Berezania, bo miał nadzieję zapoznać się z nowymi materiałami folklorystycznymi i historycznymi Łukaszewicza, o których słyszał od różnych ludzi. Druga przyczyna polegała na tym, że planował pielgrzymkę na historyczne Zaporoże i chciał poradzić się w sprawie organizacji takiej podróży: Łukaszewicz na dawnej Siczy już bywał. Ciąg dalszy nastąpi.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

POSTACIE

Wołodymyr WOJTENKO, profesor, m. Kijów …języki rodzaju ludzkiego, wbrew powszechnemu mniemaniu, nie składają się z odrębnych słów, które powstały albo przypadkowo, albo w wyniku małpowania dźwięków przyrody; są one zbudowane z rozsądnym naukowym sensem, którego badanie i zrozumienie w swoim czasie przyniesie ogromną korzyść, o której dzisiaj nie mamy nawet pojęcia. Język człowieka zawsze był godny jego samego. W słowie zachowują się pozostałości i pamiątki dawnego wielkiego tworzenia człowieka, a być może — w nowym są źródła i lepszej dla nas przyszłości. Platon Łukasiewicz (1806—1887) Stary Testament rozpoczyna się Księgą Rodzaju, która składa się z 50 rozdziałów. W pierwszych dziesięciu czytamy o stworzeniu świata i człowieka, grzechu pierworodnym i wygnaniu z raju, o Kainie i Ablu, potopie powszechnym i arce Noego… Mowa niby o wszystkim, co najważniejsze. A w rzeczywistości zajmuje to zaledwie sześć stron tekstu. Już na siódmej stronie rozdział 11. rozpoczyna pierwotna lingwistyka: “A była cała ziemia — jeden język i słowa jedne”. Babilon… “I powiedzieli oni: “Zbudujmy sobie miasto oraz wieżę, a wierzchołek jej aż do nieba. I uczyńmy dla siebie imię, abyśmy nie rozproszyli się po powierzchni całej ziemi”. Ale tak się nie stało: “I zstąpił Pan, aby zobaczyć miasto oraz wieżę… I rzekł Pan: “Jeden to naród i język jeden dla nich wszystkich, a to oto początek ich pracy. Nie będzie teraz niczego dla nich niemożliwego, co zamierzali czynić. Zstąpmy więc i pomieszajmy tak ich języki, aby nie rozumieli oni języka jeden drugiego”. I rozproszył ich stamtąd Pan po powierzchni całej ziemi”. Zatem, mieszając języki, tworząc ich różnorodność, Bóg nie karał ludzi swoich, a troszczył się o przesłanki ku temu, aby nie było jednego narodu, a były narody, aby ludzie nie tłoczyli się tylko za murami Babilonu, aby żyli, budowali i mówili swoimi językami wszędzie. Platon Łukasiewicz poświęcił życie weryfikacji tej hipotezy i — tak mu się zdawało — potwierdził ją. Czy to z delikatności, czy to z powodów cenzuralnych w swoich książkach nie wymieniał imienia Bożego i nie powoływał się na Biblię, ale zasadnicze tezy jego zdumiewającej lingwistyki łatwo rozpoznać. PIEŚNI I DUMY Pod koniec lat 30. i na początku 40. XIX w. Niżyńskie Gimnazjum Nauk Wyższych delegowało do Petersburga szereg swoich absolwentów. Dzisiaj pośród ich nazwisk jaśnieje, jak perła w grochu, imię Gogola. Ale wszyscy oni (Bazyli, Gintowt, Hrebinka, Daniłewski, Danczenko, Kukolnik, Lubicz-Romanowski, Mokrycki, Paszczenko, bracia Prokopowiczowie, Riedkin) byli interesującymi ludźmi — pisarzami, nauczycielami, artystami, profesorami, urzędnikami. Platon Łukasiewicz również uczył się w Niżynie, ale kursu nie ukończył — przeszedł do Liceum Richelieu w Odessie; tam otrzymał dyplom i dopiero potem ruszył w ślad za towarzyszami. Nie wiemy, co robił w Petersburgu, ale, zrozumiałe, nie był ostatnim w “niżyńskiej kolonii”. W styczniu 1837 roku Gogol w liście z Paryża wypytuje jednego z kolegów: “A co porabia Łukasiewicz? Czy wyjechał za granicę, czy nie? Proszę, przekaż mu mój pokłon i powiedz, że mam nadzieję z nim się u-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

«NA POCZĄTKU BYŁO SŁOWO»

się”. Ale spotkanie nie doszło do skutku. Wiemy, że Platon Jakymowycz był za granicą, a w Petersburgu wydał opracowaną przez siebie książkę „Małorossijskije i Czerwonorusskije narodnyje dumy i piesni” (1836 r., 170 str.). Było to trzecie wydanie tego typu w Rosji, poprzedziły je zbiory materiałów folklorystycznych Sriezniewskiego i Maksymowicza. W przedmowie, powołując się na poprzedników, Łukasewycz już w drugim zdaniu zaostrza problem: „Ocaliłem jeszcze kilka pieśni ludowych i przedstawiam je w tym zbiorze. Prawdopodobnie jest to ich ostatnie wydanie, zaczerpnięte wprost z Małorosji — tam pieśni ludowe już dawno nie istnieją; wszystkie zostały zastąpione żołnierskimi lub wielkorosyjskimi”. Czy rzeczywiście było aż tak źle? „Przejedźcie całą Małorosję wzdłuż i wszerz, a wy […] nie usłyszycie ani jednej narodowej pieśni […]. Za dwadzieścia lat będziemy odszukiwać prawdziwe głosy w Galicji lub na Węgrzech u karpatorusinów. Jedynie pieśni weselne i inne obrzędowe ocalały”. Trochę weselej… Czy Łukasewycz nie wyolbrzymił upadku ukraińskiej pieśni? „Te pieśni, które wydaję, są już martwe dla Małorosjan. To tylko najmniejsze pozostałości tej cudownej pieśniowości ich dziadów, która była zdumieniem nawet dla samych szyderców wszystkiego, co ukraińskie […]. Dedykuję ją (książkę — W. W.) moim przodkom hetmańczykom, ona do nich należy; być może choć jeden listek z tego zbioru spadnie na ich zapadnięty grób lub doleci na wysoki kurhan kozacki”. Zbiór rozpoczyna się „Dumą o Bajdzie”. Ukraiński tekst wydrukowano dziką dla naszego oka pochodną cyrylicy — jaryżką, najwyżej nakazaną do obowiązkowego stosowania w Małorosji. Zaglądając do słownika Dala (t. IV, str. 679), przekonamy się, że „jaryga, jaryżka” oznacza wiele bardzo różnych pojęć, wspólną dla których jest charakterystyka „diabli wiedzą co”. Dowcipnie, nic dodać, nic ująć… Komentując dumę o Bajdzie-Wysznewieckim, Łukasewycz jakby kontynuuje kozacko-patriotyczny temat, którego dotknął w ostatnim akapicie przedmowy: „Ten potomek świętego Włodzimierza losem został wciągnięty w ogólny los nieszczęsnych Rusinów, w jedyne schronienie ich wolności — na wyspę Chortyca. Tam jawi się jako głowa zaporożców. Szczęśliwie odparłszy od niej atak chana krymskiego, lecz później będąc stamtąd wypartym przez Wołochów i Turków, opanował Czerkasy i Kaniów […]. Czyż Małorosjanie nie wysławiają w swoich dumach tego sławnego rycerza? (kursywa Łukasewycza — W. W.). Przeciwnie, można z całą pewnością powiedzieć, że dumy o nim do dziś istnieją…”. Zbiór kończą materiały folklorystyczne Czerwonej Rusi, które kompilator „zaczerpnął ze zbioru wydanego w Lembergu w 1833 roku” i które skomponował G. Wacław. „Lemberg” (Lwów) miał w tamtym czasie swój kłopot z drukiem ukraińskich tekstów: Platon Łukasewycz Oj znaty, znaty, kto koho lubyt, Blyzko sidaje i pryholubyt… Komentarz Łukasewycza do zbioru galicyjskich pieśni to hymn na cześć wszechukraińskiego braterstwa i nie wiem, czy w tamtym czasie ktokolwiek inny w Naddnieprzańskiej Ukrainie tak o tym pisał: „Czerwonorusini, nie zważając na swoje niekończące się cudzoziemskie poddaństwo, […] zachowują przywiązanie do swojego pochodzenia i imienia […]. Ukraina jest dla ich serca ziemią obiecaną, ku której dążą wszystkie ich myśli i dumy. Z jaką troskliwością Galicjanin wypytuje przyjezdnego z Rosji gościa o losy swoich braci-Ukraińców; on z radością podzieli się z nim swoją ubogą strawą […]. W jednej pieśni matka opisuje swojej córce bogactwo Ukrainy i jej kozaków, gani ją, by nie kochała „lachów”; w drugiej dziewczyna umiera za miłym jej kozaczkiem; w trzeciej żona grozi swojemu mężowi, że go zostawi i pójdzie „na Ukrainę z dziećmi na wolność”; w czwartej opisany jest pogrzeb kozaka itd., itd.”. Dalej Łukasewycz pisze o galicyjsko-ukraińskich dumach historycznych, poświęconych wydarzeniom z tamtej epoki, kiedy „cała południowa Rosja ruszyła pod sztandarami Chmielnickiego”, i smuci się z powodu tego, że tak wcześnie odszedł sławny hetman, „wszystko runęło po Chmielnickim”, a „zniszczenie Siczy Zaporoskiej dopełniło triumfu polskiego szlachectwa i upadku tej części Małorosji — prawdziwej Ruskiej ziemi”. Właśnie tak — „Ruskiej”, a nie „rosyjskiej” czy „rosyjskiej” — pisze Łukasewycz, balansując między tym, co w Petersburgu drukują, a co wycinają cenzorskimi nożycami. „Czytelnicy nie zdziwią się, znajdując we wszystkich galicyjskich dumach i pieśniach parobków wieczne zwracanie się do miłej dla nich Ukrainy i ukraińskich kozaków”. A dalej, po raz pierwszy, ale nie ostatni, Łukasewycz śpiewa hosannę ukraińskiej pieśni: „Te sześciostopowe, a nawet ośmiostopowe pieśni wychodzą z szerokiej piersi Rusina tak giętko, tak melodyjnie, jakby to były najdelikatniejsze romanse Żukowskiego czy Puszkina; w nich rozróżniamy i cichy płacz matki lub siostry o swoim synu lub bracie, i grzmoty armat i samopałów, i krzyk walczących tam, gdzie „lacka krew płynie rzekami”. Słusznie małorosyjscy bandurzyści mówią, że sława nie umrze i nie polegnie…”. Dla nas porównanie galicyjskich (ukraińskich!) tekstów pieśni z przełożonymi na muzykę wierszami Żukowskiego i Puszkina może być albo słuszne, albo błędne tylko z estetycznego punktu widzenia, ale w epoce Łukasewycza było to, jeśli nie wyzwanie rzucone oficjalnemu rusofilstwu, to przynajmniej faux pas. Autor komentarza do czerwonoruskich dum idzie dalej, poruszając temat bardzo drażliwy nie tylko dla urzędowego prawosławia, ale i dla ogółu — zarówno ówczesnego, jak i dzisiejszego: „Myślę, że miło będzie dowiedzieć się moim czytelnikom, że w Lembergu (we Lwowie) i w Przemyślu kilku dobrych unickich księży […] wpadło na pomysł wskrzeszenia w Galicji narodowego słowa i w ostatnim czasie, dzięki opiece rządu austriackiego, ukazało się kilka utworów w narzeczu małorosyjskim. Kto by uwierzył, że galicyjski pasterz zna znacznie więcej dum o bohaterach Ukrainy i jej historię, aniżeli posiwiały małorosyjski kozak. […] Czerwonorusini przyswoili sobie dumy Małorosjan, podczas gdy ci ostatni, szczęśliwi ich bracia, dawno dumy zapomnieli”. Wystarczyło wziąć słowo „szczęśliwi” w ironiczny cudzysłów, a otrzymamy zarówno współczesny tekst, jak i — do pewnego stopnia — regionalną charakterystykę współczesnej Ukrainy. Tak zwana Druga Unia, która zapoczątkowała historię współczesnego Kościoła greckokatolickiego, powstała jako środek ratunku prawosławia i prawosławnych na Ukrainie przed totalną katolicyzacją — „wielkopańską”, przymusową. Inicjatorami Unii byli między innymi święci ojcowie z Naddnieprza (nawiasem mówiąc, ówczesny zwierzchnik parafii przemyskiej był zdecydowanym przeciwnikiem łączenia kościołów). Właśnie UGKC stał się jednym z czynników, dzięki którym Czerwona Ruś uchroniła się przed totalną polonizacją, podczas gdy naddnieprzańców moskiewscy współwyznawcy rusyfikowali, jak mogli. Właśnie na to napomyka Łukasewycz, pisząc o upadku kultury pieśniarskiej w Małorosji i jej trwałości na zachodzie. Nie wszystko było dobrze w stosunkach ukraińskiego prawosławia z grekokatolikami, nie wszystko było źle w stosunkach ukraińskiego i rosyjskiego kościołów prawosławnych, ale historia świadczy: grekokatolicy byli i są przodującym nośnikiem ukraińskości na tamtym brzegu Zbrucza. Hej, bracia Galicjanie, witam! BEREZAŃ W rejestrze książek z biblioteki Szewczenki, sporządzonym po jego śmierci, widzimy wydania dwóch byłych uczniów gimnazjum w Nieżynie: „Martwe dusze” Gogola oraz zbiór folklorystyczny Łukaszewicza. Z tym ostatnim Taras Hryhorowycz był zaznajomiony osobiście; całe mnóstwo ludzi było przyjaciółmi lub znajomymi obu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von «Proświtiańskie wiece», S. 1

WIEC PROSWITIAŃSKI

...całą jej działalność i wszystkie upokorzenia, jakie wycierpiała, a potem przeszła do ogólnej kwestii narodowej, opowiadała o sytuacji współczesnej kultury ukraińskiej. Michale Michajłowiczu, słuchano mnie z takim zdziwieniem, jakbym spadła tu z księżyca, tak mało ta „господствующая народность” wie i rozumie, czym jest naprawdę ta bezkresna Rosja i jakie morze łez utopiono w jej „jedinstwie”. Staraniem Proświty zorganizowano wystawę sztuki, na której zaprezentowano prace czernihowskich artystów: Michaiła Żuka, Walentyna Zinczenki, Petra Cyhanka, braci Buszników. O organizacji wystawy Michaił Michajłowicz informował w czasopiśmie „Літературно-науковий вісник” oraz w ukraińskiej gazecie „Rada”. Działalność czernihowskiej Proświty zyskuje szeroki rozgłos daleko poza granicami Ukrainy. Tak aktywna praca przestraszyła czernihowskiego gubernatora i zaczęły sypać się zakazy. „Po prostu nie dają żyć Proświcie. Chcemy zwołać zebranie — zakaz, chcemy zrobić wystawę — zabraniają. Nawet koncerty Łysenki na rzecz Proświty zakazano. Jeździsz, szarpiesz się, tłumaczysz — nic nie pomaga. Mówią: »Istniejcie sobie na papierze, a żyć wam nie damy«”, — pisze Michaił Kociubyński w liście do Andrija Czajkowskiego. 27 sierpnia 1908 roku rozkazem gubernatora wszystkich członków zarządu czernihowskiej Proświty wykluczono z towarzystwa. Pierwsze na tej liście było nazwisko Kociubyńskiego. Ale praca proswiatian nie poszła na marne: obudziła świadomość obywatelską ludności miejskiej, pozwoliła zrozumieć, że Ukraińcy są godni wolności i zdolni rozwijać własne piśmiennictwo, naukę, sztukę i życie społeczne. Już w niepodległej Ukrainie, w odrodzonym Towarzystwie, wnuk wielkiego pisarza — Jurij Romanowicz Kociubyński, dyrektor naszego muzeum, został wybrany pierwszym przewodniczącym czernihowskiej miejskiej Proświty. A po jego śmierci sprawę proswiatiańską kontynuuje jego syn, obecny dyrektor muzeum Ihor Kociubyński. Zdjęcie P. Antonenki

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

JAK MYCHAJŁO KOCIUBYŃSKI TWORZYŁ, A WŁADZA ROSYJSKA ZAMYKAŁA CZERNICHOWSKĄ „PROŚWITĘ”

Stworzenie czernichowskiej „Proświty” jest nieodłączne od imienia Mychajła Kociubyńskiego. Dążenie do pracy na rzecz rozwoju ukraińskiej państwowości zaprowadziło Kociubyńskiego jeszcze jako młodzieńca do odeskiej Starej Hromady. Było to w tych latach, kiedy Kociubyński pracował w oddziale filokserowym w winnicach Besarabii i Krymu. Potem była szczera praca dla przyszłości Ukrainy w Bractwie Tarasowców. Także nasz Czernichów przyciągnął pisarza aktywnym życiem społecznym i literackim. Marząc o rodzinnym szczęściu z Wirą Ustimowną, pisał do niej do Czernichowa: „My z tobą, córeczko, będziemy czytać, pisać, żyć z ludźmi, którzy interesują się życiem społecznym, literaturą, nauką”. Marija MOSKALENKO, kierowniczka działu memorialnego Czernichowskiego Muzeum Literacko-Memorialnego M. Kociubyńskiego W Zachodniej Ukrainie i Galicji towarzystwa „Proświta” działały bardzo aktywnie, zwłaszcza lwowska „Proświta”. W 1905 roku, kiedy Mychajło Kociubyński przyjechał do Lwowa po raz drugi, Iwan Franko i Wołodymyr Hnatiuk zabrali go do wsi Jajkowce na święta wielkanocne. Roman Horak, dyrektor Muzeum Iwana Franki we Lwowie, o tym wydarzeniu pisze tak: „To była wieś, której trudno było znaleźć równą, a galicjanie chcieli pokazać ją gościowi z Wielkiej Ukrainy. Tutaj całym życiem społecznym kierowała „Proświta” na czele z wiejskim proboszczem Sewerynem Buraczenką. „Proświta” miała swój lokal — ładny murowany budynek, była tu duża czytelnia, jednoklasowa szkoła z ukraińskim językiem nauczania, kasa pożyczkowa, kółko „Sielskiego Gospodarza”, społeczna spółdzielnia mleczarska. W ten sposób Mychajło Mychajłowycz nie ze słów czy prasy mógł zobaczyć, czym jest „Proświta” i jakie są jej korzyści dla narodu”. W grudniu 1906 roku grupa aktywnej czernichowskiej inteligencji — byli to członkowie Starej Hromady — uzyskała zgodę gubernatora na stworzenie organizacji społecznej, która organizowała biblioteki, urządzała przedstawienia teatralne, koncerty, wystawy artystyczne, prowadziła wykłady na tematy historyczne. Kociubyński aktywnie zabrał się do tworzenia „Proświty”, zwrócił się z listami do wielu działaczy kultury, pisarzy, prośwician z propozycją współpracy. W liście do Wołodymyra Hnatiuka do Lwowa pisał: „27 bieżącego miesiąca (grudnia) ma otworzyć się w Czernichowie towarzystwo „Proświta”. Chciałoby się, aby otwarcie było jak najlepiej przygotowane, a do tego bardzo dobrze byłoby, gdyby wasze towarzystwa oświatowe we Lwowie przysłały Czernichowskiej „Proświcie” choćby krótkie pozdrowienie. Miałoby to wagę dla naszej publiczności, podniosłoby ducha, dodałoby ochoty do pracy”. Na pierwszym zebraniu założycielskim „Proświty” Mychajła Kociubyńskiego wybrano przewodniczącym, a Illę Ludwyhowycza Szraha — zastępcą przewodniczącego towarzystwa. „Wiele kłopotu miałem w ostatnim czasie z organizacją „Proświty” — pisze Kociubyński w liście do Andrija Czajkowskiego w styczniu 1907 roku. — Mam do Pana prośbę. Nasza „Proświta” jest jeszcze taka młoda i biedna, że zakładając swoją bibliotekę, nie ma możliwości kupować książek. Byłbym Panu osobiście niezwykle wdzięczny, gdyby Pan przysłał, co można ze swoich utworów do biblioteki „Proświty”. Książki można przysłać na mój adres. A gdyby znalazły się u Pana jakieś duplikaty galicyjskich wydań i zgodziłby się Pan podarować je naszej „Proświcie”, zrobiłby Pan dobry uczynek”. Pozdrowienia dla czernichowian przysłało 12 organizacji ze Wschodniej i Zachodniej Ukrainy. Kijowskie Towarzystwo Naukowe na prośbę Kociubyńskiego zaproponowało cykl wykładów dla Czernichowa, w szczególności Dmytra Jawornyckiego — o kozactwie zaporoskim, Chwedora Wowka — z archeologii. Uroczyście i świątecznie odbywały się w „Proświcie” wieczory z okazji dnia urodzin T. H. Szewczenki. Zapraszano kijowskich artystów na czele z Mykołą Łysenką. Brzmiały pieśni do słów Szewczenki, pieśni ludowe w opracowaniu kompozytora. W kwietniu 1908 roku Mychajło Mychajłowycz dowiedział się o ciężkiej chorobie Iwana Franki. Aby materialnie wesprzeć towarzysza pióra, urządził wśród pracowników biura statystycznego, gdzie pracował, loterię na rzecz Franki, a w „Proświcie” odbył się wieczór poświęcony twórczości Franki. O tym wieczorze wspomina w swojej książce Iryna Mychajłiwna Kociubynśka. „Tata był zajęty przygotowaniem wieczoru Frankowskiego, pisał referat o Iwanie France. Program koncertu, do którego weszły pieśni do słów I. Franki, napisał Łysenko. My całą rodziną byliśmy na tym wieczorze. Na honorowym miejscu, na ścianie wisiał portret I. J. Franki w ukraińskich starodawnych ręcznikach. Chór rozmieszczał się półkolem pod portretem. Ludzi w sali było pełno, przeważnie nauczyciele, studenci. Pojawienie się smukłej lekkiej postaci ojca w paradnym czarnym surducie, białej kamizelce z teczką w rękach przyciągnęło uwagę publiczności”. Zaledwie w rok „Proświta” rozwinęła aktywną pracę i już były dobre rezultaty. „Nasze towarzystwo jest jeszcze młode, — pisze Kociubyński do Kostia Złenki do Głuchowa, gdzie organizowano filię towarzystwa, — ale nieco zrobiono już, nieco się robi. W tym czasie otworzyliśmy przy „Proświcie” czytelnię-bibliotekę, która liczy 400 książek, mamy 20 ukraińskich czasopism z Galicji, Bukowiny, Ameryki. Urządziliśmy dwa koncerty Łysenki ku pamięci T. H. Szewczenki. Mamy budować kiosk w ukraińskim stylu do sprzedaży książek i czasopism. Komisja wykładowa pracuje nad tym, aby czytano w „Proświcie” wykłady z ukrainoznawstwa, a dla ludu — popularne niedzielne czytania. Otworzyliśmy filię w Nieżynie, gdzie jest już około 40 członków”. Stałymi członkami czernichowskiej „Proświty” byli Rusowie. Choć los rzucał ich po różnych miastach, zawsze byli Ukraińcami, przejmowali się sprawami „Proświty”. W styczniu 1908 roku Sofija Fedoriwna reprezentowała czernichowską „Proświtę” na zjeździe towarzystw kulturalno-oświatowych w Petersburgu. I w liście do Mychajła Mychajłowycza pisze: „Wczoraj przemawiałam od drogiej czernichowskiej „Proświty”, opowiadałam Muzeum Literacko-Memorialne M. Kociubyńskiego w Czernichowie M. Kociubyński, I. Franko, W. Hnatiuk. Lwów, 1905 r.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

BUDOWAĆ ŚWIĄTYNIE DUSZ

Aktywnie działa Towarzystwo «Proświta» na Kijowskim Narodowym Uniwersytecie Budownictwa i Architektury. Około 300 studentów zebrało się w sali, gdzie z okazji Dnia Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego odbyło się święto „Język — dusza narodu”. Jego scenariusz pod kierunkiem docent Marii Smetańskiej przygotowali sami młodzi mężczyźni i kobiety. Najaktywniej w wieczorze uczestniczyli studenci wydziału budowlanego: Wiaczesław Wieremiejow, Anastasija Martynec, Andrij Tkaczuk, Anastasija Pawluk. Niedawno na uczelni odbył się wieczór z historii muzyki ukraińskiej, bogato zilustrowany grą i śpiewem studentów oraz wykładowców pod kierunkiem wykładowcy Katedry Ukrainoznawstwa Ihora Jakubowskiego. W dniach pamięci ofiar Hołodomoru w holu uczelni przeprowadzono apel pamięci, podczas którego studenci Ludmyła Jucewycz, Włada Rudziński, Ruslan Tropotiaha i Oksana Kazimir odczytali wiersze poety i prozaika Mychajła Iwanczenki, świadka Hołodomoru. Często studenci uczelni, wędrując szlakami literackiej i historycznej pamięci Ukrainy, spotykają się z lokalnymi artystami. Tak więc we Lwowie młodzi proświtianie rozmawiali ze znanym dramaturgiem Bohdanem Stelmachem, w Czernihowie — z poetą Stanisławem Riepiachem, w Kamieńcu Podolskim — z prozaikiem Marianem Krasuckim. Z inicjatywy Towarzystwa „Proświta” na uczelni odbyły się wieczory twórcze Raula Czilaczawy, Dmytra Biłousa, Lubow Holoty, Natalki Poklad, Mykoły Łukiwa, Ołeksija Dmitrenki, Anatolija Sotnyczenki, Serhija Skorochodowa. Studenci odwiedzili wystawy artystów Mykoły Stratilata i Wasyla Łopaty. Zapadną w pamięć młodzieży wyjazdy Niżyn—Kruty, Hłuchów—Baturyn, a także do Czernihowa. Poznając wybitne zabytki historyczne budownictwa i architektury, młodzież nie tylko pomnaża wiedzę zawodową, lecz także bogaci się duchowo, głębiej poznaje historię ziemi ojczystej, przemyśla te bohaterskie i tragiczne karty, bez których nasza wizja walki poprzednich pokoleń o niepodległość Państwa Ukraińskiego byłaby niepełna. Aby zostać wysoko wykwalifikowanym budowniczym, architektem — ucz się historii, poznawaj sztukę, odkrywaj głębokie warstwy języka ojczystego. Bądź patriotą! Studenci KNUBA aktywnie uczestniczą w wielu przedsięwzięciach proświtiańskich. Tak więc niedawno odwiedzili akcję kulturologiczną „Sztuka jednej wsi” w Narodowym Muzeum Literatury, uczestniczyli w wieczorach twórczych znanych literatów w Muzeum T. Szewczenki i Domu Aktora. W Domu Nauczyciela przyszli budowniczowie organizowali Święto Matki, brali udział w wieczorze-dyspucie na podstawie utworów O. Hončara. Co roku w dniach upamiętnienia Tarasa Szewczenki trasa wycieczek studentów-proświtian wiedzie do Moryniec, Szewczenkowego, Budyszcz, Kaniowa. Ciekawe, treściwe życie proświtiańskiego ośrodka Narodowego Uniwersytetu Budownictwa i Architektury. „Aby budować swoje młode państwo, przede wszystkim trzeba zadbać o jasne świątynie swoich dusz” — oto credo życiowe wykładowców i studentów tej stołecznej uczelni wyższej. Inf. „SP”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

WIEC PROŚWIECIŃSKI CERKIEW W WOŚCZAŃCACH, RÓD SZEPTYCKICH ORAZ INNE RODY SZLACHECKIE

Wołodymyr HOLYŃSKI, przewodniczący towarzystwa „Proświta” w Rudkach na Lwowszczyźnie. Cerkiew w Wościańcach to unikatowy zabytek architektury ukraińskiej sakralnej sztuki budowlanej z drewna z pierwszej połowy XVIII wieku. Jest trójnawowa, z babińcem, główną nawą świątyni oraz ołtarzową. Dach jest namiotowy, zwieńczony trzema ośmiokątnymi kopułami: centralną dużą oraz dwiema małymi, wysuniętymi do przodu w stronę wejścia do cerkwi, które osadzono na wieżach czworokątnych u podstawy, a wyżej, od skosów służących do odprowadzania wody – ośmiokątnych. Główne słupy ścian cerkiewnych, na których wspiera się górna część budowli, zakończone są rzeźbionymi drewnianymi kapitelami. W cerkwi znajduje się artystyczny ikonostas. Wzrok przykuwa ambona oraz oryginalnie wykonane rzeźbienia ram głównych obrazów. Takie trzystuletnie drewniane świątynie to rzadkość na Ukrainie. Cerkiew wzniesiono w 1734 roku, podczas działalności kijowskiego metropolity Atanazego Szeptyckiego (1686–1746), pochodzącego z Wościaniec. Mychajło Małecki. Popiersie Kobziarza na Samborszczyźnie. Do dziś do cerkwi zwołuje wspólnotę Wościaniec dzwon cerkiewny z napisem: „Ten dzwon oddał do cerkwi wościanieckiej świątyni Podwyższenia Krzyża Świętego Pańskiego przewielebny jego miłość pan Atanazy na Szeptycach Szeptycki, arcybiskup metropolita kijowski i całej Rusi, biskup lwowski, halicki i kamieniecki, archimandryta kijowsko-pieczerski i uniowski. Roku Pańskiego 1742. Przelany w 1929 roku”. Oczywiście dzwon Szeptyckich przelano nie bez wiedzy i pomocy metropolity Andrzeja Szeptyckiego. Atanazy Szeptycki zasłynął staraniami o edukację naszego duchowieństwa, był wydawcą ksiąg liturgicznych, a będąc biskupem lwowskim, założył bractwo przy cerkwi św. Jura. Walczył przeciwko latynizacji ukraińskiej cerkwi greckokatolickiej. Ród Szeptyckich to dawny ród szlachecki, który posiadał majątki w Szeptyczach, Kanafostach i Wościańcach. W średniowieczu patronami (opiekunami) cerkwi byli z reguły właściciele wielkich posiadłości we wsiach, którzy dostarczali materiał budowlany na cerkiew i inicjowali budowę świątyń. W tamtym czasie w sąsiednich Kanafostach, należących do parafii wościanieckiej, znajdował się klasztor św. Onufrego, którym opiekowali się Szeptyccy. W XVIII wieku właścicielem ziemskim w Wościańcach była rodzina Szeptyckich, która dała ukraińskiej cerkwi kilku wybitnych działaczy: Warłaama Szeptyckiego (1647–1715), biskupa lwowskiego, Atanazego Szeptyckiego (1686–1746), Atanazego Szeptyckiego (1712–1779), biskupa przemyskiego, Lwa Szeptyckiego (1717–1790), biskupa i metropolitę, a w czasach nowożytnych znanego Andrzeja Szeptyckiego (1865–1944), również biskupa i metropolitę, pochodzącego ze wsi Prylbycze na Jaworszczyźnie. W bardzo ciężkim czasie dla staroukraińskiej (ruskiej) elity, w czasach Ruiny, Warłaam Szeptycki, biskup lwowski, w liście do Adama Sieniawskiego, kasztelana krakowskiego, pisze: „...Jaśnie wielmożnemu panu należy wiedzieć, że i my, szlachta, nie od wczoraj, nie z czyjejś łaski, ani nagród, ani małżeńskich koniunktur wyrośliśmy, ale z przodków dawnych, z zasług wojny i pokoju, tak dawni, jak stara Ruś i wiara Jezusa Chrystusa w niej...”. Tak bronił się dawny ród Szeptyckich przed antyruskim natarciem cudzoziemskich najeźdźców i swoich renegatów, którzy poszli na służbę do okupanta naszych książęcych ziem. Nawiasem mówiąc, ród Sieniawskich w XVI wieku zapoczątkował się w sąsiednich Koniuszkach Siemianowskich, za królewską służbę otrzymał tytuł szlachecki Prokop Sieniawski, który wywodził się z chłopów. Wiosną 1902 roku proboszczem parafii wościanieckiej zostaje młody proświcianin ks. Semen Kulczycki, który umiejętnie współpracuje z podobnie myślącym dziedzicem swojej parafii Mychajłem Małeckim z Uhierzec Wieniawskich. Mychajło Małecki na własny koszt w 1903 r. zbudował

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Czarna karta historii

Anatolij ZBOROWSKI, m. Irpień, obwód kijowski W Białocerkiewskim Muzeum Krajoznawczym na Kijowszczyźnie odbyła się Ogólnoukraińska konferencja naukowa „Czarna spowiedź mojej Ojczyzny”. Komitet organizacyjny zebrał referaty uczestników z wyprzedzeniem i wydał je osobną książką. Wręczano ją uczestnikom konferencji. Naukowcy i muzealnicy z Kijowszczyzny, Zaporoża, Kirowohradu, Charkowa i Chmielnickiego naświetlili temat ludobójstwa narodu ukraińskiego, dokonanego przez bolszewicką władzę. W szczególności przewodniczący białocerkiewskiej Proświty, pisarz Wołodymyr Iwanciw, opierając się na materiałach opublikowanych w gazecie „Słowo Proświty”, przekonująco pokazuje, że Hołodomor był środkiem zniszczenia języka ukraińskiego i przekształcenia Ukraińców w masę biologiczną dla powiększenia narodu rosyjskiego. Ukraińskiemu narodowi przyszło przeżyć nie jeden Hołodomor. Kandydat nauk historycznych, kierownik katedry Białocerkiewskiego Narodowego Uniwersytetu Agrarnego Bohdan Kaszkin opowiedział, że podczas trzeciego hołodomoru w latach 1946–1947 chodził do 4 klasy i dobrze pamięta ten straszny czas. Już niewielu zostało ludzi, których dzieciństwo zaćmiło przerażające ludobójstwo. Uczestnicy konferencji podkreślili potrzebę utrwalenia wspomnień świadków Hołodomoru. Nie tylko na papierze, lecz także na nośnikach audio i wideo. Jednocześnie badacze narzekali, że i dziś nie wszystkie dokumenty archiwalne z tego okresu są dostępne dla ogółu. Uczestnicy konferencji obejrzeli wystawę „Pamięć oskarża”, którą przedstawili pracownicy Białocerkiewskiego Muzeum Krajoznawczego.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

FLORYDA WITA REKTORA Z OSTROGA

Cerkiew w Woszańcach, ks. Semen Kulczycki, cerkiew w swojej wsi oraz wybudował w Woszańcach murowany dom parafialny. Woszańce stały się jedną z pierwszych wsi w rejonie rudkowskim, w której w 1902 roku założono Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki. Nieco później Związek Ukrainek w Woszańcach starannie przyozdobił wnętrze cerkwi haftami. Ojciec Semen Kulczycki wraz z nauczycielem Mychajłem Pyłypczakiem, szkolnymi dziećmi i społecznością wsi obchodzili rocznice szewczenkowskie w 1911 i 1914 roku. Nauczyciel Mychajło Pyłypczak, sekretarz powiatowej „Proświty”, organizuje w Rudkach obchody 100. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki. W archiwum zachowało się ogłoszenie o dniu i programie święta Szewczenki. W 1914 roku staraniem ks. Semena w Woszańcach otwarto pierwszy w rejonie rudkowskim znak pamięci na stulecie T. Szewczenki, który został zniszczony przez wojska carskie jesienią tego samego roku. W 1994 roku, już w niepodległej Ukrainie, społeczność Woszaniec z inicjatywy dyrektora szkoły Mychajła Boncalia postawiła Kobzarowi popiersie. W 1909 roku dziedzic Mychajło Małecki, najbogatszy parafianin cerkwi, za radą ks. Semena Kulczyckiego zapisał Towarzystwu „Proświta” im. T. Szewczenki swój majątek — 354 morgi pola i lasu. Jego kosztem rozwijała się ukraińskość na Rudkowszczyźnie. W szczególności wybudowano proświtański Dom Ludowy w Rudkach, w którym obecnie działa Świetlica-muzeum walk wyzwoleńczych Rudkowszczyzny. Obecnie w swoim państwie warto kontynuować dobre tradycje przeszłości — zachować pamięć o dobroczyńcach ukraińskości oraz pomnażać sławę i dobro Ukrainy. Wira BODNARUK, profesor, przewodnicząca Towarzystwa Języka Ukraińskiego, Floryda, USA Staraniem Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki ukraińska społeczność w południowo-zachodniej części Florydy spotkała się z Ihorem Pasicznykiem, rektorem uniwersytetu „Akademia Ostrogska” oraz kierownikiem działu kontaktów zagranicznych Eduardem Balaszowem. Rektor opowiedział o odrodzeniu, powstaniu i dalszym rozwoju tej znanej na Ukrainie i poza jej granicami uczelni wyższej. „Akademia Ostrogska” ma chwalebną przeszłość: jest to pierwsza w Europie Wschodniej uczelnia wyższa, założona w 1576 r. Wraz z niepodległością Ukrainy Akademia Ostrogska została odrodzona w 1994 r., a w 2000 r. otrzymała status uniwersytetu narodowego. Od samego początku „Akademią Ostrogską” kieruje Ihor Pasicznyk. Obecnie na uniwersytecie w Ostrogu studiuje 2500 studentów. Językami wykładowymi są ukraiński i angielski, ponieważ przyjeżdżają tu na zaproszenie profesorowie z zagranicznych uniwersytetów. W celu bliższego zapoznania się z działalnością Akademii Ostrogskiej zorganizowano spotkanie z członkami Towarzystwa Języka Ukraińskiego w Whitestone Club House w Venice, na które przybył dr Ben Abramovitz, stypendysta Fulbrighta, który w zeszłym roku wykładał „Business Ethics” w Ostrogu. Odbyły się również spotkania z rodziną Radzykewyczów oraz z dr. J. Stećkowem, którzy są gotowi podarować swoje zbiory artystyczne muzeum Uniwersytetu Ostrogskiego. Ukraińska społeczność Florydy hojnie odpowiedziała na potrzeby Akademii Ostrogskiej w zakresie rozwoju biblioteki naukowej oraz utrzymania chłopców-sierot w liceum wojskowym.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

…wita”, deputowanym Rady Najwyższej Pawłem Mowczanem, redaktor naczelną czasopisma „Słowo Proświty” Ljubow Holotą, pierwszym przewodniczącym Towarzystwa Języka Ukraińskiego Obwodu Iwano-Frankiwskiego, pisarzem, laureatem Nagrody im. Szewczenki Stepanem Puszykiem, doktorem nauk medycznych, profesorem Państwowej Akademii Medycznej, pisarzem Stepanem Henykiem, uczonym światowego formatu, akademikiem, astronomem Iwanem Klymyszynem. Zainaugurowano twórcze spotkania z rodzinami proświtiańskimi. Ogólnoukraińska organizacja społeczna święcie strzeże naszej kultury, tradycji, języka. Od tych tradycji nie odstępuje także miejska „Proświta” na czele z przewodniczącym, profesorem W. Bojkiem. Proświtianie miasta, podjąwszy temat „Rola rodziny ukraińskiej w społeczeństwie”, zwrócili się do Prezydenta Ukrainy, premiera, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” P. Mowczana, szefa ODA R. Tkacza, a także do organów władzy lokalnej z propozycjami poprawy zdrowia narodu Ukrainy, a również do żony Prezydenta Kateryny Juszczenko z prośbą o pokierowanie ruchem na rzecz zdrowej i szczęśliwej rodziny. W. Bojko dba także o kulturalny wypoczynek proświtian. W celu poznawania ojczystego kraju zorganizowano wycieczki do znamienitych miejsc Ukrainy, wyprawy kulturalne na koncerty, do muzeów i teatrów. Idąc na spotkanie z jubileuszem I. Franki, proświtianie odwiedzili wieś Łołyn, w której poeta często bywał. Interesujące były wyjazdy do Kanowa, Zarwanicy, Różniatowa. Z inicjatywy profesora W. Bojki w 2000 r. wydano książkę „Proświta” Iwano-Frankiwska: przeszłość i teraźniejszość”. WIEC PROŚWIATIAN

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Jak wiele robi ten człowiek!

Natalia SYNYCIA, Wasyl FASZCZUK, Iwano-Frankiwsk Iwano-Frankiwskim Miejskim Zrzeszeniem Wszechukraińskiego Towarzystwa «Proświta» kieruje uczony, pedagog, działacz społeczno-kulturalny i proświtiański, doktor nauk technicznych, profesor, akademik Ukraińskiej Akademii Naftowo-Gazowej, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy Wasyl Stepanowicz Bojko. Urodził się we wsi Opory w rejonie drohobyckim obwodu lwowskiego, w rodzinie robotniczej. Ukończył z wyróżnieniem Lwowski Instytut Politechniczny (w 1967 r.), uzyskując kwalifikacje inżyniera. Pracę kandydacką obronił w 1972 r., a doktorską w 1974 r. Pracuje jako profesor Iwano-Frankiwskiego Narodowego Technicznego Uniwersytetu Nafty i Gazu. Wśród licznych prac naukowych, podręczników, monografii, poradników i słowników profesora Wasyla Bojki znajdują się «Rosyjsko-ukraiński słownik naftowo-gazowniczy», dwutomowy «Objaśniająco-terminologiczny słownik-poradnik z ropy naftowej i gazu» pięciojęzyczny (ukraińsko-rosyjsko-angielsko-francusko-niemiecki), a także «Mała encyklopedia górnicza» oraz «Górniczy słownik encyklopedyczny» w dwóch tomach. Dziwisz się, ile zrobiła i robi ten Człowiek! Obejmując stanowisko przewodniczącego miejskiej «Proświty», utworzył wokół siebie zarząd z ludzi o podobnych poglądach, który zaczął aktywnie działać. W krótkim czasie zarejestrowano 86 oddziałów, w których zrzeszono ponad 2000 członków. We wszystkich szkołach działają proświtiańskie oddziały. Wspólnie z młodzieżą w Domu Ludowym «Proświta» na wysokim poziomie obchodzi się święta religijne i państwowe. Zrzeszenie wielokrotnie organizowało spotkania z deputowanymi wszystkich szczebli, przedstawicielami władz oraz wybitnymi twórczymi działaczami Ukrainy, m.in. z przewodniczącym Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Pros- Tetiana PIJAR, Równe Niedawno w moje ręce trafiła oprawiona kolekcja gazety „Українська громада” z 1927 roku (pismo ukazywało się w Łucku). Przeglądając ją, natrafiłam na notatkę, w której mowa była o utworzeniu Proświty w mojej rodzinnej wsi Syłno (obecnie Kiwerecki rejon obwodu wołyńskiego). Kiedyś wieś była duża, szkoła działała w gminie, a jej pierwszym dyrektorem był Litun, którego zwolniono z pracy w 1947 roku za to, że pozwolił dzieciom kolędować w swoim domu. Z niego w świat wyszło wielu utalentowanych ludzi, wśród nich — dwaj członkowie Narodowego Związku Pisarzy: Myron Nesterczuk (obecnie mieszka w mieście Stryj) i Stepan Rodion (niedawno zmarł w Australii). Obecnie wieś wymiera. Część ludzi, którzy tworzyli Proświtę, dobrze znałam. Na przykład mojego ojca chrzestnego S. Nesterczuka zabili medwedziewcy (ich obóz znajdował się w odległości 3—4 km od wsi). Z wieloma byłymi członkami Proświty musiałam się kontaktować, nawet być spokrewnionymi, a z ich dziećmi uczyć się razem. Ale my, uczniowie, o działalności Proświty prawie nic nie wiedzieliśmy. K. Rojko doskonale znał Biblię, na wieczornicach u mojego ojca czytał ją i objaśniał niektóre miejsca. Pisał wiersze, starał się czytać je w wiejskim klubie, ale władza bolszewicka nie pozwalała, bo występowały w nich słowa „Bóg”, „amen” i inne. D. Rojko miał złote ręce, był niezrównanym kołodziejem; bednarz M. Palecki, rodzony brat mojego dziadka, słynął z wielkiej pracowitości i pobożności. T. Ku-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Dyskusyjny klub współczesnej literatury ukraińskiej

Wasyl WOŹNIAK, Kijów Na Narodowym Uniwersytecie Pedagogicznym im. M. P. Drahomanowa działa dyskusyjny klub współczesnej literatury ukraińskiej, utworzony przez oddział „Młodej Proświty”. Przez ponad pół roku istnienia klub zyskał wielu zwolenników. Jego celem jest popularyzacja wśród młodzieży dorobku współczesnych ukraińskich pisarzy. Uczestnicy dyskusyjnego klubu spotykają się w każdy czwartek na uniwersytecie pedagogicznym i omawiają poezję lub prozę współczesnych twórców pióra. Klub ma stałe pomieszczenie, które życzliwie udostępniła wykładowczyni katedry literatury ukraińskiej i inicjatorka powstania trupy „Babilon” Iryna Sawczenko. Liczba odwiedzających klub jest mniej więcej stała. Na początku klub koordynowała Tetiana Myhajłowa, ówczesna zastępczyni redaktora uniwersyteckiej gazety „Drahomanowiec”, obecnie — Ludmyła Zawacka. Czytelnicy omówili już szereg popularnych utworów znanych autorów, wśród których: Iren Rozdobudko „Guzik”, „Dwanaście, czyli przetrwanie kobiety w warunkach niezdatnych do życia”, „Amulet Pascala”; Jurij Andruchowycz „Tajemnica”; Ljubko Dereszz „Zamiar”; Maria Matios „Dziennik zabitej” i „Słodka Daruśka”; „Eliksir miłości” braci Kapranowych. Niedawno rozpatrywano antologię poezji dwutysięczników „Dwie tony”. Planujemy omówić utwory: Jarosława Łytwyn „Gry”, Roman Skyba — poezja, Jurij Andruchowycz „Rekreacje”, Ljubomyr Łytwynczuk „Podróżator”, bajki Saszka Lirnyka i inne. Możliwe, że do niektórych utworów współczesnych autorów zorganizujemy audiosłuchanie. Osobliwość dyskusyjnego klubu współczesnej literatury ukraińskiej polega na tym, że nie ma on żadnych konserwatywnych ram ani ograniczeń, i to daje możliwość każdemu czytelnikowi brać aktywny udział w dyskusji literackiej. Prowadząca Ludmyła Zawacka dobrze przemyślała pracę w klubie: zapoznanie, omawianie przeczytanego, herbatkę, zapisywanie myśli do Księgi opinii. Do pióra prowadzącej należy szereg nowel i wierszy. 20 listopada Ludmyłę wybrano jeszcze przewodniczącą Makarowskiego rejonowego oddziału „Młodej Proświty”. Teraz ma zamiar przyłączyć do proświtiańskiego klubu literackiego także utalentowaną młodzież rodzinnego rejonu. ...tiw. Gospodarz domu, zobaczywszy ich, nie wytrzymał i na wpół poważnie, na wpół żartem zapytał: czy aby mnie za to nie spotka coś, że w mojej chacie są zebrania? Zebranie odbyło się spokojnie i dobrze. Po zebraniu policjanci jakby trochę urośli mniej, bo wspomniano ich w przemówieniu przedstawiciela pow. „Proświty”, na co mają prawo, a na co nie, i że w ogóle jest nad nimi jakieś prawo. Wybory do rady Tow-wa i komisji rewizyjnej: do rady wybrano — przewodniczącym starszego, szanowanego gospodarza Semena Nesterczuka, pisarzem Karpa Rojko, skarbnikami Kyryla Rojko, zastępcą przewodniczącego Talimona Kunyckiego i Mychajła Rojko; a do komisji rewizyjnej wybrano Iwana Bliźniuka (przewodniczącego zebrania), Mykołę Palećkiego (ukończył kursy spółdzielcze w Łucku) i Mykyporo Kunyckiego członkami, a Denysa Rojko i Semena Martynjuka — zastępcami. Naznaczono też pracę na najbliższy czas: prenumerować organ „Proświty” „Narodnju Proswitu”, zamówić kalendarz „Proświty” na 1927 r., w którym jest instrukcja pracy w „Proświtach”, prenumerować czasopisma „Nowyj czas”, „Ukraińską hromadę” i „Naszie żyttia”, wprowadzić zbiorowe czytanie gazet i książek w czytelni, założyć amatorski kółko. Tak oto, zdaje się, przełamano lody i powoli zaczęto torować drogę światłu prawdy także w naszej poleskiej głuszy. Praca niełatwa — wiemy o tym, nie jedną przykrość przy niej poniesiemy — uczy nas tego dotychczasowa praktyka, ale wierzymy, że w połowie drogi nie zatrzymamy się. Prosвітянин

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Nie tymczasowe książki

W Domu Ludowym w Równem odbyła się prezentacja nowych książek członków Proświty: przewodniczącego Ostrogskiego Rejonowego Zrzeszenia „Proświty”, kierownika Katedry Filologii Ukraińskiej Anatolija Kryłowca „Moja wszechświatowa tymczasowość” oraz prorektora Narodowego Uniwersytetu „Akademia Ostrogska” Petra Kraliuka „Dioptra”. Prowadząca prezentację, przewodnicząca Równeńskiego Obwodowego Zrzeszenia, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Lidia Rybenko, zapoznała obecnych z nowymi dokonaniami twórczymi prezentujących. Wystąpili pisarze Jewhen Szmorhun, Wiktoria Klymentowska, kulturolog Mykoła Fedoryszyn, Ołeksandr Wołoszczuk. Do piątej książki Anatolija Kryłowca „Moja wszechświatowa tymczasowość” weszły wiersze, napisane w ciągu ostatnich dwóch i pół dziesięciolecia. Jak powiedział Ołeksandr Irwaniec, poezja Kryłowca to szczerość, która przebija z jego wierszy, uderza, czasem nawet szokuje, i w żadnym wypadku nie pozostawia czytelnika obojętnym. Książka Petra Kraliuka „Dioptra” to spotkanie z działaczem ojczystej kultury XVII wieku, pisarzem Meletijem Smotryćkim w przestrzeni czasu – przeszłości i teraźniejszości. Autor wędruje w czasie wraz ze wszystkimi bohaterami książki i, co najważniejsze, poszukuje ostatniego dzieła Meletija – „Dioptry”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

„ZAPUSTY” W INSTYTUCIE SZTUK

Tę imprezę, która odbyła się w Równem z okazji święta archistratega Michała, można nazwać na różne sposoby: warsztatami mistrzowskimi, wieczornicami, koncertem, spotkaniem wieczornym. A nazwano ją po prostu — „Zapusty”. Do studentów Katedry Folkloru Muzycznego Instytutu Sztuk przyjechał autentyczny zespół folklorystyczny ze wsi Perebrody w rejonie dubrowickim. Zaprosili go wykładowcy-folkloryści, małżeństwo Ludmiła i Serhij Wostrikowie, Alla i Jurij Kowalczukowie, którzy kierują studenckimi zespołami „Horyna” (zbiorowy członek Rówieńskiej Regionalnej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki) i „Krajany”. Razem z dorosłymi (najstarsza uczestniczka ma 75 lat) śpiewali uczestnicy równieńskiego dziecięcego zespołu tradycyjnego śpiewu poleskiego „Rankowa Rosa”. Rozbrzmiewały tu nie tylko dawne kalendarzowe pieśni poleskie, ale brzmiała także muzyka — na dudce-wykrutce grał stary pasterz tak, jak grano przed setkami lat, za czasów naszych przodków. Sam ją wykonał i martwił się, że nie ma komu przekazać tej sztuki. Ale impreza dowiodła, że dziedzictwo tradycyjnej kultury ludowej jest w pewnych rękach — folklorystów-proświtian Katedry Folkloru Muzycznego Instytutu Sztuk Równieńskiego Uniwersytetu Humanistycznego.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

NA PÓŁDROGI NIE ZATRZYMALI SIĘ

...nicki — mądry, poważny, taktowny mężczyzna, do jego zdania słuchali się wszyscy chłopi. Nawiasem mówiąc, dzieci prosviaci były wychowane, uczyły się bardzo dobrze, wszystkie stały się znakomitymi specjalistami, wzorowymi rodzicami i przede wszystkim wielkimi patriotami. W 2006 roku, w 99. roku życia, zakończył życie były zastępca przewodniczącego „Prosvity” M. Rojko. Jego zięć, dyrektor szkoły Iwan Szulha, wraz z córką pani Michajła Lidą, nauczycielką matematyki Marią Palećką, jeszcze przed proklamowaniem niepodległości Ukrainy poświęcili niebiesko-żółtą flagę i zawiesili ją przy wejściu do szkoły. Nasz kościół był jednym z pierwszych, w których nabożeństwo zabrzmiało w ojczystym języku. Publikujemy wpis z gazety „Ukraińska Hromada” z 1927 r., której roczniki przechowywane są w rówieńskiej „Prosvicie”. Oto jak tworzono „Prosvitę” w naszej wsi. PROMUJEMY DROGĘ (wieś Sylno, powiat Łuck) Bez oświaty żyjemy my, otoczeni lasami księcia Radziwiłła. Co spotyka nasze pola od dzikich świń księcia, to wie tylko jeden Bóg, a my na miejscu wiemy. Bo dla książęcych leśników i dla samego księcia to zapewne tak powinno być, żebyśmy my na polu siali, sadzili, a z tego dziki świnie mały pożytek. Już to my i pilnujemy, i doglądamy naszych pól, a mimo wszystko gdzieś wyrwie się stado świń i — zasiewu jakby nie było. A co my znosimy od naszych „wojewodów”, od policji — to także tylko nam wiadomo. Ktoś inną ulicą objeżdża, kiedy trafi się policjant. Musztrują, że już dalej nigdzie. Ale kiedy wójt zobaczył, że my nie pchamy się na „wysokie progi”, że chcemy mieć coś małego, ale swojego, to i pozwolenie trzeba było brać w starostwie. I oto 20 bieżącego miesiąca zwołaliśmy zebranie organizacyjne za zgodą starostwa. Tak, tak to jest — jak coś pańskiego, to i wójt może pozwolić, ale jak idzie o nasze „chłopskie”, to już bez wyższej władzy — nie wolno. Założyliśmy kooperatywę, a 23 bieżącego miesiąca i filię „Proświty”. Cóż — jak robić, to robić, wszystko jedno, czy wisieć na jednej, czy na dwóch nogach. Ze zebraniem kooperatywy poradziliśmy sobie sami, a na zebranie „Proświty” przyjechał przedstawiciel powiatowej „Proświty” pan Hryć Hładkyj. I to jak najbardziej w porę. Nie spodziewaliśmy się i nie wiedzieliśmy, czy ktoś przyjedzie i kiedy, nawet furmanki nie wysłaliśmy. A do tego — po wsi strach zaczął swoją robotę. Policja, widzicie, bardzo się czepia z różnymi protokołami, przesłuchaniami. Jakby pytała o to, czego jej potrzeba, ale pyta tak, że ludziom mimowolnie przywiduje się „areszt” i właśnie dlatego w sam raz przyjechał przedstawiciel powiatowej „Proświty”, chociaż niektórzy myśleli, że może lepiej byłoby zapłacić mu za drogę i nie zakładać „Proświty”: taki strach ich ogarnął. Zeszli się ludzie na zebranie — więcej przyszło młodzieży, ale byli też starsi. Przyszło też dwóch policjantów—

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Pieśń nie umiera

„No i co, jeśli przyjdzie nam umrzeć…” — tak nazywa się księga wspomnień o kierowniczce chóru „Proświta” Rówieńskiego Zrzeszenia Lesi Miskowej-Szewczuk. Autorkami książki są mama Irina i siostra Myrosława, które wraz z chórzystami zorganizowały jej prezentację w Domu Ludowym w Równem. Lesia odeszła w wieczność w 2003 roku, przeżywszy na tym świecie zaledwie 33 lata. Ale chór proświtiański, który znajdował się pod jej kierownictwem od 1988 do 2001 roku, stał na straży duchowego Renesansu. Odbyło się 440 koncertów podczas wydarzeń historycznych: mityngów protestacyjnych przeciwko konającemu ZSRR, podniesienia flagi narodowej w wielu miejscowościach regionu, poświęcenia mogił bohaterów OUN-UPA itp. Inf. Rówieńskiej „Proświty”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Fortsetzung von «Proświtiańskie wiece», S. 1

WIEC PROŚWITOWSKI

Mychajło ZAJEC, m. Łuck Wiadomo, że żywotne i głębokie źródła twórczości ludowej odegrały szczególną rolę w kształtowaniu się Tarasa Szewczenki jako niezwykłej osobowości, wielkiego poety i myśliciela. A jakaż to była ludowo-tradycyjna atmosfera, w której wyrastał przyszły poeta? O pieśniarskim bo-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Z KRAJU SZEWCZENKI

O bogactwie ojczyzny T. Szewczenki dowiadujemy się z książki „Pieśni kraju Szewczenki” (Łuck, 2006), którą przygotował znany wołyński folklorysta Ołeksij Oszurkewycz. Zapisy pieśni zostały dokonane w latach 1985–1989 podczas ekspedycji folklorystyczno-etnograficznych w rodzinne strony poety — do wsi Moryńce i Kiriłówka (obecnie Szewczenkowe) w obwodzie czerkaskim. Prawie trzysta przykładów pieśni stanowi podstawę wydania. W książce przedstawiono przykłady niemal wszystkich grup gatunkowo-tematycznych folkloru muzycznego regionu. Wśród zapisów znajdują się pieśni kalendarzowo-obrzędowe, rodzinno-bytowe, balladowe, społeczno-bytowe oraz duży cykl pieśni weselnych. Ważne miejsce zajmuje rozdział „Pieśni do słów Tarasa Szewczenki”. Całkowicie naturalne jest, że niektóre z nich pozostały zbliżone do literackich wzorców autorskich, inne zaś, wzbogacone o folklorystyczne reminiscencje, nabrały wariantowych przekształceń. Badaczy, a ostatecznie wielu miłośników twórczości pieśniarskiej, zaintryguje rozdział „Ulubione pieśni Tarasa Szewczenki”, w którym zaprezentowano utwory wraz z odpowiednimi komentarzami-wyjaśnieniami dotyczącymi życiowych i twórczych związków poety z pieśnią ludową. O jednej z nich kompilator podaje taką niezwykłą mini-historię. Według świadectw Mykoły Biłozerśkiego, pieśń „W Kijowie na rynku” — swoją ulubioną — Szewczenko śpiewał wśród innych w styczniu 1847 roku na weselu Pantełejmona Kulisza we wsi Motroniówka w pobliżu Borzny. Od Szewczenki pieśń przejęła podczas jego podróży po Ukrainie w 1859 roku Jelyzaweta Kraskowśka, żona wykładowcy jednego z kijowskich gimnazjów. Z czasem od tej utalentowanej śpiewaczki pieśń zapisał Mykoła Łysenko i umieścił w swoim „Zbiorku ukraińskich pieśni” (1869). Do tekstu kompozytor dołączył przypis: „Od Je. I. Kraskowśkiej — usłyszane od T. Szewczenki”. Dobrze znanymi i ulubionymi pieśniami Szewczenki były „Oj Moroze da Morozenku”, „Nema hirsze tak nikomu”, „Oj pidu ja ny berehom-łuhom”, „Oj i zijdy, zijdy ty, zirońko ta weczirnyaja” i inne. Można bez zastrzeżeń zgodzić się z twierdzeniem kompilatora, że sfera tradycyjnego wykonawstwa pieśni ludowych wyraźnie się zawęża. Śpiewają obecnie głównie przy okazji jakiegoś pamiętnego wydarzenia — wesela, święta parafialnego. Znany na Zwinogródczyźnie kierownik ludowej kapeli chóralnej „Czysta krynycia”, starosta wsi Szewczenkowe Mykoła Pantełejmonowycz Sokyrko, wspominając lata swojej młodości, opowiadał: „Śpiewano kiedyś wszędzie. Nigdy nie zapomnieć letnich nocy… A ja lubiłem spać na strychu stodoły. Czyż można zasnąć, kiedy to w jednym, to w drugim końcu wsi rozbrzmiewa pieśń? Bywało tak, że wieczorami na śpiew Kiriłówki odpowiadało Budyszcze, a nawet Tarasiwka, jakby rywalizowały między sobą. Wtedy wydawało się, że ziemia śpiewa”. Rzetelne odtworzenie autentyczności utworów pieśniarsko-muzycznych, wyrazista systematyzacja, historyczno-porównawcza analiza materiału podnoszą pracę Ołeksija Oszurkewycza „Pieśni kraju Szewczenki” na należny poziom naukowo-badawczy. Zdjęcie Jewhena Buketa, z której płyty „Dziecięcej kolekcji”. Nauczyciele szkoły, którzy używali tych płyt, opowiadają, że lekcje przebiegają żwawiej, dzieci trafiają w swoją żywioł i odbierają materiał naturalnie, jakby się bawiły. Tak, doświadczona historyczka naszej szkoły Natalija Kuhajewśka wielokrotnie opowiadała o tym, że uczniowie bardzo dobrze przyswajają materiał o Starożytnej Grecji, Starożytnym Rzymie i historii Ukrainy. To zachęca uczniów do dalszej pracy”. ruch lat 40.–50., tylko członkowie „Proświty” i Ludowego Ruchu Ukrainy skierowali swoje protesty do redakcji gazet lokalnych i centralnych, Sekretariatu Prezydenta. Wszyscy inni z jakiegoś powodu milczeli. A w mieście „pracują” organizacje partii „Batkiwszczyna”, Nasza Ukraina. Czyżby ich to nie niepokoiło? W radiu miejskim słychać głos protestu tylko „Proświty”. Inni milczeli także wtedy, gdy komuniści uroczyście obchodzili 90. rocznicę komunistycznego przewrotu 1917 roku. Uroczyste zebrania komunistów w Chersoniu, zgodnie ze starą tradycją, witały dzieci. Pod czyj wpływ oddajemy młode pokolenie? Przeciwko wzniesieniu pomnika „żelaznemu Feliksowi” w Ciurupynśku podnosi głos tylko „Proświta”. W gabinecie mera Nowej Kachowki w ostatnich dniach z pisemnym oświadczeniem o antyukraińskim, antypaństwowym „wietrze” oraz o potrzebie utworzenia przy miejskim komitecie wykonawczym komisji do ochrony języka ukraińskiego przebywali przewodniczący oddziałów „Proświty” i Ludowego Ruchu Ukrainy Wira Łytwynowa oraz Jurij Dernowyj. A gdzież są inne organizacje narodowo-patriotyczne?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

UCZYMY SIĘ OD SZWEDÓW

Heniadij Awiłow, przewodniczący Horliwskiej Miejskiej Organizacji „Proświta” W Jałcie z inicjatywy szwedzkiej organizacji pozarządowej z miasta Uppsala Studieforbundet Vuxenskolan, zajmującej się problemami edukacji nieformalnej, przy wsparciu Szwedzkiej Agencji Rozwoju Międzynarodowego odbyło się seminarium-szkolenie dla organizacji pozarządowych Ukrainy w zakresie organizacji i prowadzenia pracy kółek zainteresowań. Problem ten jest ważny i pilny dla ukraińskich organizacji pozarządowych, ponieważ kwestia rozwoju edukacji nieformalnej odpowiada Zaleceniu nr 1437 (2000) Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy. Dziesięciu członków Horliwskiej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wzięło najaktywniejszy udział w pracach tego międzynarodowego forum, otrzymując dyplomy szwedzkiej organizacji. Proświtianie rozważają sposoby wdrożenia w swoich miastach zasad skandynawskich kółek. Kółka skandynawskie różnią się od naszych: jest to nauka zbiorowa i dyskusja nad tymi czy innymi kwestiami w kręgu równych sobie. Koncepcję szwedzkich kółek można z powodzeniem stosować w dziedzinie kultury, ochrony środowiska, prawoznawstwa, opieki socjalnej, współpracy międzynarodowej, rozwoju demokracji itp.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

„Dziecięca kolekcja” szkołom

Światłana FESZCZENKO W Kijowskim Miejskim Domu Nauczyciela odbyła się prezentacja serii ukraińskich edukacyjno-growych programów dla dzieci w klasach 1–4 pod nazwą „Dziecięca kolekcja”. Jest to pierwsze wydanie w języku ukraińskim dla dzieci w wieku przedszkolnym i młodszym szkolnym, które stworzyli Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki oraz firma nagraniowa „Atlantik”. Na prezentacji przedstawiono następujące płyty z serii: „Historia Ukrainy” w dwóch częściach, „Podróżnicy i nieznane ziemie”, „Starożytny Rzym”, „Starożytna Grecja”, „Ziemia i Wszechświat”, „Sport”, „Ludowe rzemiosła”, „Zwierzęta naszej planety”, „Wybitni kompozytorzy świata”, których bohaterami są Wowk Panas i Bilka Sopiłka, prowadzący dzieci w podróż przez dziedziny wiedzy. Dyrektor firmy „Atlantik” Jurij Handziuk zapoznał uczestników prezentacji z każdą płytą i zasadami jej działania oraz podkreślił, że projekt ten został stworzony dla dzieci młodszych i starszoklasistów, wychowawców, metodyków i psychologów, a warunkiem jego powstania stała się przewaga wydawnictw rosyjskojęzycznych na rynku Ukrainy. Hnat BIŻYK, m. Nowa Kachowka, obwód chersoński Wybory minęły. Ale w regionach antyukraińska „braciа” nadal umacnia swoje pozycje. Chersońscy działacze państwowi wszystkie uroczystości organizują przy pomniku Potiomkina, który sami postawili, gdzie wygłasza się słowa wdzięczności nie tylko jemu, lecz także jego protektorce Katarzynie. Przykro, że w taką atmosferę hańby wprowadza się dzieci. W Cjurupińsku w obwodzie chersońskim na postument wpełzł „żelazny Feliks”. A w Nowej Kachowce wstrzymano budowę pomnika Ołeksandra Dowżenki, który tworzył tu swój „Poemat o morzu”. Sponsorów w mieście jest niewielu. A nasze apele do przedstawicieli władz z prośbą o pomoc pozostały bez odpowiedzi. Trwa nieustanny atak na język ukraiński. Spośród pięciu gazet Nowej Kachowki żadna nie jest ukraińska. I choć wcześniej niektóre artykuły w nich drukowano po ukraińsku, czasem publikowano listy miejscowego oddziału Pan Hanździuk chętnie odpowiedział na pytania uczestników prezentacji i z dumą poinformował, że projekt ma już kilka nagród w konkursach wydań elektronicznych w kategorii „Najlepsze wydanie elektroniczne roku” (2006—2007), a także Dyplom I stopnia ogólnokrajowego konkursu „Ukraińska mowa — mowa jedności” (2007) oraz inne wyróżnienia w konkursach i wystawach Ukrainy. Wypowiedzieć się na prezentacji na temat tego projektu mogli wszyscy chętni. Swoje zdanie o znaczeniu kolekcji wyraził profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Dragomanowa Iwan Horbaczuk, główny specjalista Głównego Zarządu Edukacji i Nauki Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Zofia Buryk, dyrektor TV „Proświta” Dmytro Łomaczuk. Prezentację prowadził sekretarz odpowiedzialny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Mykoła Nesterczuk. „Współczesny uczeń — człowiek XXI wieku, dobrze zorientowany w najnowszych technologiach, pragnie widzieć ciekawą, dynamiczną i jaskrawą prezentację informacji — powiedziała Alla Heneralowa, nauczycielka filologii. — Czy uczniom nie znudziła się codzienna niezmienna wiecznie zielona tablica, kreda, plakaty? Trzeba iść z duchem czasu. W 2006 roku nasza kijowska szkoła nr 49 otrzymała od „Proświty” wiele produkcji audio, se-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

WYBITNY PATRIOTA ZAKARPACIA

dr Bohdan BODNARUK, referent Towarzystwa Języka Ukraińskiego, Chicago (USA) W Towarzystwie Języka Ukraińskiego w Chicago mieliśmy wyjątkowy zaszczyt i przyjemność kontaktować się z panem Jurijem Kerekeszem — niestrudzonym działaczem Proświty, najpierw za pośrednictwem korespondencji, a w 1996 roku poznaliśmy go osobiście podczas odwiedzin Zakarpackiej „Proświty”. Nasze TUM-Chicago wielokrotnie pomagało panu Jurijowi wydawać książki proświatowe, aby młode pokolenie Zakarpatczyków wyrastało świadome swojej tożsamości. Celem jego publikacji było umacnianie świadomości narodowej „zbałamuconych zakarpackich Rusinów”; pomaganie w walce z zwolennikami rusińskiego separatyzmu politycznego oraz Cerkwi prawosławnej Patriarchatu Moskiewskiego, którzy twierdzą, jakoby Zakarpatczycy byli Rusinami, odrębnym narodem, który nie ma nic wspólnego z Ukraińcami. Jurij Kerekesz pisał o nich jako o „odszczepieńcach, zaprzańcach”, finansowanych przez zagraniczne ośrodki. Na naszym posiedzeniu uczciliśmy pamięć utalentowanego pisarza i patrioty Jurija Kerekesza, który pozostanie w naszej pamięci jako niezwykle skromny człowiek i osobowość, poświęcająca cały swój czas sprawom proświatowym. Wieczna Mu pamięć!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Na piedestał wypełzł «Żelazny Feliks»

„Proświty”, to teraz dostęp do nich dla słowa ukraińskiego jest zamknięty. Doszło do tego, że o Dniu Niepodległości Ukrainy i Dniu Ukraińskiego Kozactwa żadna z gazet nie wspomniała. Proświtianie i członkowie NRU wystąpili z gniewnymi protestami zarówno w redakcji gazety „Nowa Kachowka”, będącej organem miejskiej rady, jak i w miejskim komitecie wykonawczym. Ale to prawie nic nie dało. Czy nie właśnie dlatego, mimo Dekretu Prezydenta o uczczeniu 65. rocznicy powstania UPA, nikt z przedstawicieli władz nie wspomniał o tym wydarzeniu ani słowem. O tym mówili tylko proświtianie i członkowie NRU. Niepokoi proświtian także napływ do miasta rosyjskiej książki, brak ukraińskich gazet i ukraińskiej literatury dziecięcej, rosyjskojęzyczne billboardy i szyldy, a także to, że w większości sklepów ceny znów przepisano po rosyjsku. Niepokoi również to, że w średnich specjalnych i wyższych szkołach nadal naucza się po rosyjsku. Cerkwie Patriarchatu Moskiewskiego, za przyzwoleniem władz, rosną jak grzyby po deszczu, rusyfikując naszych ludzi. Stało się to możliwe nie tylko dlatego, że „piąta kolumna” idzie w nieskrywany atak na wszystko, co ukraińskie, ale także dlatego, że w szeregi obrońców ukraińskich świętości nie stają wszyscy. Kiedy u rosyjskich szowinistów pojawiły się plany postawienia w Chersoniu pomnika Potiomkina, z gniewnymi protestami przeciwko tym zamiarom do wszystkich instancji zwrócili się tylko proświtianie i jedna z organizacji młodzieżowych. Głosów innych nie usłyszeliśmy. Kiedy nowokachowska gazeta „Kliuczy” zaczęła pluć na narodowo-wyzwoleńczy ukraiński

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

jury konkursu, w skład którego weszli: dyrektor Instytutu Badań Ukrainoznawstwa, prezydent Międzynarodowego Stowarzyszenia „Ukraina i światowe ukraińskictwo”, akademik Petro Kononenko, deputowany ludowy Ukrainy Witalij Korż, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan, dziennikarz Jewhen Ghołybard, główny specjalista Głównego Zarządu Oświaty Miejskiej Administracji Państwowej Kijowa Halina Todosowa, skutecznie rozwiązało wszystkie problemy organizacyjne i finansowe i postanowiło: 1. Zgłosić do nagrodzenia trzynaście prac. 2. Pierwszej nagrody nie przyznawać. 3. Nagrodzić uczestników konkursu (druga nagroda): ucznia Blistiwskiej szkoły I–III stopnia w rejonie meńskim (dyrektor M. W. Ljach); Mykołę Kostiuka, ucznia 11 klasy Orliwskiej szkoły ogólnokształcącej I–III stopnia w rejonie nowohrodzko-siwierskim (dyrektor Z. H. Kuncewska); Maksyma Kowszowa, ucznia 11 klasy Pieczeniuzkiej szkoły ogólnokształcącej I–III stopnia w rejonie nowohrodzko-siwierskim (dyrektor — H. M. Czernenko); Weronikę Turowską, uczennicę 11 klasy Szkoły Zaocznej nr 278 w mieście Kijów (dyrektor S. W. Zahrajczuk.); Innę Własenko, uczennicę 11-B klasy Semenowskiego gimnazjum nr 2 (dyrektor S. M. Artemenko); Julię Artemenko, uczennicę 11-B klasy szkoły ogólnokształcącej I–III stopnia nr 2, miasto Nowhorod-Siwierski (dyrektor — A. I. Herasymenko). 7. Nagrodzić dyplomami i listami uznania uczestników konkursu. Komitet organizacyjny konkursu KONKURS

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

MŁODZIEŻ: REALIA I MARZENIA

„Dzisiejsza i przyszła wieś ukraińska oczami młodzieży” — taką nazwę nosił konkurs prac, ogłoszony przez Towarzystwo „Proświta” oraz Zarząd Edukacji i Nauki Czernihowskiej Obwodowej Administracji Państwowej dla uczniów starszych klas szkół ponadpodstawowych regionu. Jego celem było poznanie opinii młodzieży o teraźniejszości i przyszłości naszej wsi. Jurija Szamruka, ucznia 11 klasy Stolneńskiej Szkoły Ogólnokształcącej I–III stopnia, rejon Mena (dyrektor szkoły O. M. Bredjuk), za pracę „Co bym zrobił, gdybym zarządzał wsią”; Olesię Żukową, uczennicę 7-B klasy Gimnazjum nr 5 w Priłukach (dyrektor N. O. Burlaka) — za pracę „Czuję się o głowę wyżej”. 4. Przyznać uczestnikom konkursu trzecią nagrodę: Bohdanowi Żukowowi, uczniowi 10-B klasy Gimnazjum nr 5 w Priłukach (dyrektor N. O. Burlaka) — za pracę „Dwa punkty widzenia na wieś. Realia i marzenia”; Annie Saszenko, uczennicy 8 klasy, wieś Liski, rejon Mena (dyrektor szkoły W. A. Myhajłenko) — za pracę „Dlaczego lepiej żyć na wsi”; Wołodymyrowi Ławskiemu, uczniowi 9 klasy Kukowyckiej Szkoły Ogólnokształcącej I–III stopnia, rejon Mena (dyrektor szkoły W. I. Sydorenko) — za pracę „Szkic programu rozwoju mojej rodzinnej wsi”. 5. Po ożywionej dyskusji jury postanowiło wręczyć nagrodę specjalną Juliji Chodos, uczennicy 11-A klasy Gimnazjum Rejonowego w Szczorsie (dyrektor O. W. Szczerbyna) — za reportażową pracę „U babci w gościach”. 6. Nagrodami zachęcającymi uhonorować uczestników konkursu: Juliję Charczenko, uczennicę 8 klasy Horodyszczeńskiej Szkoły Wiejskiej, rejon Mena (dyrektor szkoły L. L. Pjaskowski); Ołeksandra Pomyłoja,

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Z UTWORÓW LAUREATÓW KONKURSU «TERAŹNIEJSZOŚĆ I PRZYSZŁOŚĆ UKRAIŃSKIEJ WSI OCZAMI MŁODZIEŻY»

O czym pisali chłopcy i dziewczęta w swoich pracach na ten temat? Oto przedstawiamy fragmenty utworów. * * * Najważniejszą przyczyną przesiedlania się ludzi ze wsi jest to, że w mieście łatwiej znaleźć dobrze płatną pracę, zdobyć wykształcenie, utorować drogę do lepszej przyszłości dla siebie i swoich dzieci, ponieważ stworzono tam ku temu wszelkie warunki. W tym także do dobrego wypoczynku. Natomiast na wsi, żeby jakoś przetrwać, trzeba ciężko pracować. Nawet jeśli trzymasz jedną krowę i uprawiasz kilkanaście arów ziemi, już musisz mocno się napracować każdego dnia, od świtu do zmierzchu. Uważam, że władza na Ukrainie powinna zwrócić się twarzą do ukraińskiej wsi i stworzyć normalne warunki do życia i pracy dla wieśniaków. Wstyd powiedzieć, ale połączenie transportowe z centrum rejonowym istnieje daleko nie z każdej wsi. Nie mówiąc już o tym, że daleko nie w każdej wsi są placówki oświaty, ochrony zdrowia, kultury i telekomunikacji… Julia ARTEMENKO, uczennica klasy 11-B Szkoły Ogólnokształcącej nr 2, m. Nowogród Siewierski * * * W naszej wsi Stolne mamy ogromny sad jabłoniowy i przetwórnię konserw. Kiedyś nasza produkcja była znana nie tylko w rejonie i obwodzie. Obecnie zakład nie pracuje. Ale jeśli zainwestować pieniądze w jego przezbrojenie i modernizację, to można stworzyć miejsca pracy i odrodzić jedno ze źródeł dochodu wsi. To samo można zrobić z naszym młynem i piekarnią. Bo jaka jest obecnie typowa wieś na Ukrainie? Prawie każdy ma swoje drobne gospodarstwo: krowę, jałówkę, dwoje prosiąt, tuzin kur, kaczki, gęsi, króliki. Uważam, że to — błędny, archaiczny stereotyp. Jeśli w ciągu roku policzyć wydatki na utrzymanie takiego gospodarstwa, to zobaczymy, że zysk będzie mizerny. Trzeba zorganizować podział pracy na poziomie wsi poprzez przedsiębiorczość. Załóżmy, że u jednego przedsiębiorcy skoncentrowana jest produkcja mleka. Wtedy powinien on zatrudniać ludzi. W ten sposób zapewnia pracę tym, którzy nie chcą być przedsiębiorcami, ale potrafią dobrze pracować. Na wsi mieszka wielu ludzi, którzy potrafią malować, wytwarzać wyroby z gliny, drewna itp. Mogliby otwierać warsztaty, gdyby nie dusili ich podatkami. Jurij SZAMRUK, uczeń 11 klasy Stolneńskiej Szkoły Ogólnokształcącej I—III st. rejonu mieńskiego * * * …A jesienią moim i brata zadaniem jest wykopanie ziemniaków. Mój brat, dziesięcioklasista, dobrze się uczy, ma wielu przyjaciół, w tym roku szkolnym nawet kandyduje na stanowisko prezydenta gimnazjum, a po przyjściu ze szkoły do domu ma wiele obowiązków w gospodarstwie: ugotować kilka kociołków ziemniaków dla kur, nakosić i nanosić trawy dla nutrii, wyczyścić obornik. Wiem, że od tych szczegółów ktoś być może marszczy nos, jednak ani ja, ani mój brat nie wstydzimy się pracy. Co więcej, czuję się dojrzalsza od miejskich rówieśników, którymi rodzice do tej pory opiekują się jak małymi dziećmi. Olesia ŻUKOWA, uczennica klasy 7-W Gimnazjum nr 5 w Pryłukach * * * Przez poprzednie dziesięciolecia ukraińską wieś wyzyskiwali możnowładcy wszystkich władz. Nadszedł czas, by zwrócić wsi jej siłę i soki. W tym celu trzeba zorganizować produkcję w warunkach rynkowych. Przede wszystkim stworzyć normalne warunki życia dla specjalistów: nowe budynki mieszkalne z niezbędną infrastrukturą. Należy ustanowić dla wsi ulgi podatkowe przynajmniej na pięć lat. W każdej wsi powinien pojawić się lider, który zorganizuje współmieszkańców do elementarnego zaprowadzenia porządku (i może to być warunkiem przyznania ulg): oczyścić zarośla, zasypać rowy, naprawić drogi, wykorzystać materiał budowlany z wielu nieużytkowanych pomieszczeń do budowy mieszkań dla fachowców z miasta. Młodzi specjaliści wniosą swój wkład w rozwój wsi — włączą się w efektywne zarządzanie przedsiębiorstwami rolnymi. Mykoła KOSTIUK, uczeń 11 klasy Orłowskiej Szkoły Ogólnokształcącej I—III st. rejonu nowogrodzko-siewierskiego * * * Minął Rok wsi, głośno ogłoszony, ale gołosłowny i taki, który niczego na wsi nie poprawił, niczego wsi nie dał, w niczym wsi nie sprzyjał. Nie widać, żeby państwo, przynajmniej w tym roku, zwróciło uwagę na wieś: obiecanki-cacanki tylko dla poruszenia powietrza. Deputaci oraz inni zwierzchnicy zwracają się do wieśniaków tylko wtedy, gdy zaczyna się kampania wyborcza: każdy chce przeciągnąć elektorat na swoją stronę. A może wreszcie już należy pomyśleć nie o tym, jak skuteczniej przeprowadzić kampanię wyborczą, a jak lepiej przeprowadzić siewy, zastosować nawozy i zadbać o przyszłe żniwa? Wieś, która jeszcze trochę dociąga na dziadowskich resztkach techniki, pilnie potrzebuje nowoczesnych maszyn, ale nasi „organizatorzy” na górze jakby tego nie widzą. …W wieczornej porze z placówek kulturalnych na wsi pracuje tylko bar z bogatym wyborem napojów alkoholowych. Wieś biednieje i pije się. Maksym KOWSZOW, uczeń 11 klasy Peczeniuzkiej Szkoły Ogólnokształcącej I—III st. rejonu nowogrodzko-siewierskiego * * * Kiedy w Prydeseniu dojrzewają trawy i nadchodzi pora sianokosów, wieś napełnia się nowymi, z niczym nieporównywalnymi aromatami. To pachnie siano. Teraz trawy oddadzą tę siłę naszym rogatym żywicielkom, żeby mleko było pachnące, pożywne. Wejdzie mamusia wieczorem do chaty z wiadrem mleka, a na nim gęsta piana, ono aż paruje, naleje szklankę… Czyż to można z czymkolwiek porównać?! Anna SASZCZENKO, uczennica 8 klasy, wieś Liski rejonu mieńskiego * * * Marzę o tym, by zostać architektem. Wróciłabym po nauce do rodzinnej wsi, razem z przyjaciółmi opracowalibyśmy nowy plan Horodyszcza i zbudowali wspaniały kompleks sportowy, supermarket, szpital, kino, dom usług, stworzylibyśmy miejsca pracy dla pracowników różnych specjalności, odrestaurowalibyśmy zabytek architektury — cerkiew św. Mikołaja. Niechby przyjeżdżali do nas zewsząd turyści i podziwiali to piękno… Julia CHARCZENKO, uczennica 8 klasy wiejskiej szkoły w Horodyszczu rejonu mieńskiego * * * Na podwórku skrajnej chaty przez resztki płotu widzę kolorowe filiżanki rzadkich tulipanów w chwastach. Bezbronnym wydaje się to piękno pośród otaczającego zaniedbania. Wiosna przyszła na ziemię, a tutaj — jakby wieczna jesień… Wieś niewielka, rozbita na pół starą budynkiem zarządu kołchozu. Przez gołe deski dawnego pokrycia przebija się łagodne słońce, nie dodając piękna temu symbolowi ruiny wielkiej imperium. Pustka. …Razem z dziećmi znika ten duch siły i potęgi, który rodził nieśmiertelnych bohaterów, czynił piękną niepowtarzalną kulturę ukraińskiego narodu. Chce się wierzyć, że odrodzi się ten duch życia i będzie płynąć nad wsią radosna pieśń. Julia CHODOS, uczennica klasy 11-A Gimnazjum rejonowego w Szczorsku * * * Wielu ze współczesnej młodzieży marzy o życiu w mieście. Jednak mało kto zastanawia się nad tym, ile traci mieszkaniec wielkiego gwarnego miasta. Czy zdoła odczuć miejski mieszkaniec, jakie to szczęście — budzić się przy śpiewie skowronka czy słowika, odczuwać delikatne dotyki pierwszych promieni słońca, chłód porannej rosy, oddychać czystym i przejrzystym powietrzem, które upaja i wzywa do twórczej pracy? Rada Najwyższa powinna przyjąć ustawę o samorządzie lokalnym. Właśnie on zdoła na korzyść narodu rozwiązywać problemy zagospodarowania i użytkowania ziemi, tak aktualne dzisiaj, które trzeba rozwiązywać na ogólnych zebraniach mieszkańców wsi. Dzisiaj widzimy, że państwo zapomniało o wsi, o ludziach, którzy pracują na ziemi, uprawiają chleb. Moim zdaniem, od tego, jaką będzie wieś, zależy przyszłość mojej Ukrainy. Weronika TUROWSKA, uczennica 11 klasy Szkoły Ogólnokształcącej nr 278, m. Kijów (poza konkursem) Pomysł zorganizowania i przeprowadzenia konkursu zrodził się u mnie podczas intensywnej pracy w wioskach obwodu czernihowskiego, gdzie w trakcie licznych spotkań, rozmawiając z rodakami-wyborcami, przyszło mi zobaczyć, poczuć i głęboko przeżyć cały obecny, stworzony przez nieodpowiedzialną władzę nieład, który niestety stał się w Ukrainie normą życia ludzi pracujących na roli. I wtedy pojawiły się pytania: co będzie dalej, czego oczekiwać, wreszcie — co o tym wszystkim myśli wiejska młodzież? Właśnie dlatego przemyślenia młodych ludzi skłoniły mnie i moich kolegów do sformułowania nowej koncepcji perspektywicznego rozwoju wsi „Dać wędkę!” (gazeta Hołos Ukrajiny nr 199-200 z 01.11.2007 r.), którą planujemy wdrożyć do państwowego programu odrodzenia wsi. Witalij KORŻ, deputowany ludowy Ukrainy

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

„Śmiało idę i rodzinę w odłóg rzucam dla wszystkich przyszłych pokoleń”. Z okazji święta „Proświty” A. Kudryk

Stali czytelnicy naszego tygodnika przekonali się, że na jego łamach znajdują się aktualne publikacje o tematyce językowej, unikalne rozpoznania historyczne, ekskluzywne wywiady, bezkompromisowe dziennikarskie śledztwa dotyczące ostrych sytuacji, szeroko relacjonowana jest muzyka młodzieżowa i działalność koncertowa wiodących artystów Ukrainy, a paleta barw mistrzów pędzla mieni się wszystkimi kolorami… W przyszłym roku Państwo, drodzy czytelnicy, będziecie mieli możliwość prowadzić dialog z tymi, którzy żyją Ukrainą i dla Ukrainy, bronić razem z nami wartości narodowych. Zaprenumerujcie „Słowo Proświty” samodzielnie i namówcie do tego swoich przyjaciół, sąsiadów, nauczycieli, bibliotekarzy — wszystkich, którym nie jest obojętna sprawa ukraińska! Razem zwyciężymy! HONOR ZIEMI

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

PRENUMERATA-2008

Drodzy czytelnicy! Trwa prenumerata ogólnoukraińskiego tygodnika kulturoznawczego „Słowo Proświty” na 2008 rok (indeks pocztowy — 30617, 71a strona w „Katalogu”). Prenumeratę przyjmują wszystkie oddziały „Ukrpoczty” do 10 grudnia — we wsiach i stolicach rejonów, do 15 grudnia — w miastach obwodowych i w stolicy. Koszt prenumeraty wraz z opłatami pocztowymi: na rok — 42 hrn 48 kop.; na pół roku — 21 hrn 64 kop.; na 3 miesiące — 11 hrn 32 kop.; na 1 miesiąc — 3 hrn 94 kop. TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWITA» im. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert

ГУЦУЛЬСЬКИЙ ПОСОЛ ЛУК’ЯН КОБИЛИЦЯ ПОВЕРНУВСЯ ДО ВИЖНИЦІ

16 листопада 2007 року в містечку Вижниця, що на Буковині, відкрито пам’ятник Великому україн" цеві — Лук’яну Кобилиці. Напевно, багато україн" ців не знає цієї видатної постаті або знає у зв’язку з подіями, які компартійні знавці історії трактува" ли по"своєму. Мовляв, ватажок повстання 1848— 49 років на Буковині, селянський революціонер Лук’ян Кобилиця був провідником визволення від соціального гноблення і борцем за поліпшення ма" теріального становища гуцулів. Антоніна СПІЛЬНА, позаштатний кореспондент “СП” Насправді неписьменний селянин, батько п’яти дітей, простий гуцул став політичним діячем. Коли 1848 року указом австрійського цісаря було скасовано залежність від дідичів і затверджено Конституцію, Лук’яна Кобилицю обирають послом до рейхстагу Австрії. Виборці Буковини довірили йому бути депутатом від гуцульського селянства в найвищому представництві державної влади, тому що протягом багатьох років він не раз відвідував Відень та цісарські палаци, представляючи гуцулів та виступаючи захисником їхніх національних прав. Побувавши на сесії австрійського парламенту, Кобилиця переконався, що скаргами та промовами у владі чужої держави нічого не досягнеш. Волю і землю треба добувати силою. Тому, повернувшись додому, політичний ватажок збирає свою “Велику сесію”. І саме на тому місці, де тепер стоїть пам’ятник, на колишній ринковій площі містечка Вижниці, депутат парламенту звітував перед своїми виборцями у присілку Гльидів. Там зібралося понад 2 500 жителів 22 буковинських сіл. Там же пан посол у гуцульському строї та з депутат- Засновник: Всеукраїнське товариство “Просвіта” імені Тараса Шевченка Реєстраційне свідоцтво КВ № 4066 від 02.03.2000 р. Ш е ф – р е д а к т о р Павло МОВЧАН ською відзнакою на грудях пояснив своїм виборцям, чому вони, вільні люди на власній землі (було скасовано кріпацтво), за неї повинні платити викуп. Чому за ту гірку земельку в горах, за власні полонини, за пасовиська для маржинки, які відвіку належали прапрародичам, гуцул має дати викуп чужинському зайді?! І ось у Гльидові Лук’ян Кобилиця закликав до непокори загарбникам: гуцули відмовилися від повинностей, вигнали чиновників і встановили самоуправління. “…Обізвався Кобилиця: “Гори мої сині, Або я вас виратую, Або за вас згину!” — писав Юрій Федькович у поемі “Лук’ян Кобилиця”. Так і сталося: загинув, і не він один; багато гуцульських голів зітнула австрійська жандармерія. Повстання жорстоко придушили, та й не могло бути інакше в імперських державах, де знищували будь-яку національно-визвольну ідею та дію. Після жорстоких катувань Кобилицю, закованого в кайдани, погнали через села та містечка його багатостраждальної і теж закованої в ланцюги неволі рідної Буковини. Умер він у Гура-гуморі (тепер це у Румунії), могила його, кажуть, уже за Незалеж- Го л о в н и й р е д а к т о р Любов ГОЛОТА Р е д к о л е г і я Любов ГОЛОТА, Ярема ГОЯН, Павло МОВЧАН, Олександр ПОНОМАРІВ, Іван ЮЩУК Перший заступник головного редактора Олександер ШОКАЛО 279-49-47 Заступник головного редактора Петро АНТОНЕНКО 279-49-47 Заступник головного редактора з виробничих питань Наталія СКРИННИК 278-01-30 (тел/факс) ної України зрівняна із землею. Збережений у пам’яті народу, в піснях та легендах, продовжувач опришківського руху Довбуша, народний і політичний діяч гуцульського люду, нескорений Лук’ян Кобилиця віднині навічно оселився на центральній площі містечка Вижниці. Закриваючи своїми грудьми гори, гордо дивиться з високого постаменту в наші душі. Чи шануємо те, що для нас здобували наші ватажки, — рідну землю, ліси та полонини? Чи зберігаємо той одвічний невпокорений дух святої рідної Вітчизни? А з’явився той пам’ятник на площі завдяки невтомній праці людей, яких усі знають у містечку, по- Відповідальний секретар Ірина ШЕВЧУК Відділ літератури Уляна ГЛІБЧУК 270-55-57 Відділ культури Валентина ДАВИДЕНКО 270-55-57 Відділ мови Ніна ГНАТЮК 279-49-47 Відділ коректури Ірина СТЕЛЬМАХ Олена ШУЛЬГА 278-63-69 Комп’ютерна верстка Ірина ШЕВЧУК Олег БЕССЬКИЙ 278-63-69 важають і люблять, які ненав’язливо та скромно працюють для всіх нас. Власними зусиллями створили музей і поповнюють його, фіксуючи хід історії на Буковині. Спершу пройшли по всіх ґаздівствах Вижниччини, збираючи на пам’ятник Кобзареві, і 1992 року з допомогою краян звели його в центрі містечка. Так само вони збирали кошти і на пам’ятник Лук’яну Кобилиці, організували його спорудження та відкриття. І перші внески на створення погруддя зафіксовано у відомостях саме під їхніми прізвищами: Михайло Іванюк — 500 гривень, Михайліна Іванюк — 500 гривень. А потім довгий перелік прізвищ ґазд та ґаздинь Буковинського Черговий редактор Уляна ГЛІБЧУК Бухгалтерія 279-41-46 А д р е с а р е д а к ц і ї : вул. Хрещатик, 10IБ, м. Київ, 01001 EImail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.com.ua Видрукувано з готових фотоформ на комбінаті “Преса України” у середу. Зам. № 3301249 Наклад номера — 9000 Листування з читачами — тільки на сторінках газети. Відповідальність за достовірність інформації несуть автори. краю, які пожертвували власні кошти на те, щоб оселити Лук’яна Кобилицю навіки на рідній землі, честь якої він відстоював. Горде погруддя створили скульптори подружжя Римарів — Галина та Володимир. І, на мою думку, відтворили саме такого ватажка, яким він був у ті далекі роки Австрійської імперії. А встановлювали на високий постамент, як і належить героєві, усією Вижницькою громадою. І наостанок хочу наголосити на тому, що подружжя Михайло та Михайліна Іванюки — невід’ємна й рушійна сила районного товариства “Просвіта” та почесні члени ВУТ “Просвіта”. Редакція залишає за собою право редагування та скорочення текстів. При використанні наших публікацій посилання на “Слово Просвіти” обов’язкове. І н д е к с г а з е т и “Слово Просвіти” — 30617 Передплатна ціна, враховуючи поштові послуги: на місяць — 3,94 грн. на 3 місяці — 11,32 грн. на 6 місяців — 21,64 грн. 0 7 0 4 9 4 820095 780016 Михайло й Михайліна Іванюки на освяченні пам’ятника Лук’яну Кобилиці
Емблема «Просвіта»Prosvitianyn