Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №49 за 2013 рік

16 S. · 32 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 49 (738), 12—18 grudnia 2013 145 lat „Proświty” w czasie cywilizacyjnego wyboru narodu ukraińskiego

Zdjęcie Jewhena Buketa. Zdjęcie Jewhena Buketa. OŚWIADCZENIE Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Wybitna data w życiu najstarszej organizacji społecznej — 145 lat od dnia założenia „Proświty” — przyszła do nas w czasie cywilizacyjnego wyboru, przed którym stoi naród ukraiński. Alternatywy dla drogi europejskiej dla nas nie ma. A to wymaga zjednoczenia wszystkich sił patriotycznych. Nasze zadania są niezmienne: utwierdzenie języka ukraińskiego, kultury ukraińskiej, Cerkwi ukraińskiej, Państwa ukraińskiego. Rada Główna Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zwraca się do liderów opozycji z żądaniem niezwłocznego zawarcia przez nich memorandum o zjednoczeniu sił politycznych oraz, w jak najkrótszym terminie, publicznego ogłoszenia zasad i podstaw zjednoczenia w celu osiągnięcia celu. Rada Główna Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki żąda od liderów określenia się co do priorytetów we wszystkich sferach społecznych, w szczególności społeczno-ekonomicznych i humanitarnych, aby zadeklarowane zamiary utwierdzenia państwa ukraińskiego stały się nie przedwyborczą retoryką, a rzeczywistością. Tylko wspólnymi siłami pokonamy prorosyjski reżim kryminalny. 5 grudnia 2013 roku m. Kijów. Wieczorem 8 grudnia 2013 roku w Kijowie obalono pomnik Lenina — kata narodu ukraińskiego. Pomnik nie miał wartości historycznej.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

«Kiedy na protest wychodzi pół miliona osób, to nie dzieje się za pieniądze»

Otwarty apel do Prezydenta Ukrainy Wiktorze Fiodorowiczu, nie jestem Pana zwolennikiem. Nie jestem też zwolennikiem Pańskiej partii. Nie podzielam idei ludzi, którzy na Pana głosują. Będę bardzo rad, jeśli odejdzie Pan z urzędu Prezydenta Ukrainy. Ale nie jest mi obojętne, w jaki sposób to zrobi Pan. Nie dlatego, że bardzo martwi mnie Pański los osobisty. Lecz dlatego, że martwi mnie los całej Ukrainy, a tym samym mój własny. Jeśli Pana wybiorą ponownie w zwykłych lub nawet przedterminowych wyborach, oznacza to dla Pana osobiście możliwość spokojnego życia i cieszenia się niesprawiedliwie nabytym majątkiem, czego dobitnie dowodzą trzej Pańscy poprzednicy. Dla Ukrainy oznaczać to będzie zachowanie wewnętrznego pokoju, demokratycznego ustroju i europejskich perspektyw. Jeśli zaś obali Pana rewolucja, to w najlepszym razie umrze Pan na emigracji, a w najgorszym spotka Pana los Kaddafiego lub Ceaușescu. Ale nawet na emigrację nie zdoła Pan zabrać fabryk i portów, klubów piłkarskich i posiadłości, które Pańska rodzina tak zgrabnie zgromadziła w ostatnich latach. Pańskie imperium biznesowe chętnie rozszarpią na kawałki, a w tej sprawie pierwszymi będą dzisiejsi Pańscy współpracownicy. Może nawet cieszyłbym się z tego, gdyby dla Ukrainy nie niosło to zagrożenia kolejną krwawą łaźnią, populistyczną dyktaturą i końcem europejskich marzeń. Dlatego zwracam się do Pana nie jako obywatel. Jako obywatel wychodzę na Majdan. Zwracam się do Pana jako historyk. Rozumiem, że Pan historii nie zna. To nie Pana wina, historii nie zna chyba nikt z naszych polityków. Historii nie znają także Pańscy doradcy i to również jest zwyczajny ukraiński problem. Dlatego chcę Panu po prostu przekazać kilka rzeczy. 1. Kiedy na ulicę z protestem wychodzi pół miliona osób, nie dzieje się to za pieniądze. Można za pieniądze utrzymać tysiąc, dwa, trzy, nawet dziesięć tysięcy, jeśli na krótko. Ale historia nie zna przypadku, by za pieniądze wychodziło pół miliona. 2. Nie łudźcie się postaciami liderów naszej opozycji. Ich niezdolność do porozumienia się między sobą i do zastosowania radykalnych środków — to właściwie Pana ostatnia nadzieja. Jeśli Pan nie pójdzie na kompromis z ludźmi, którzy są do niego gotowi, znajdą się inni liderzy, którzy już nie będą prowadzić negocjacji. Proszę wierzyć, tacy już są, choć ani Pan, ani my jeszcze nie domyślamy się, kim są. Historia bowiem, jak natura, nie znosi próżni. 3. Kiedy na ulicę wychodzi pół miliona, nie można ich rozpędzić siłą. Można urządzić „Krwawą niedzielę”, ale potem skończy się to barykadami. Czy ma Pan kozaków, jak rosyjski cesarz, którzy z radością rzuciliby się do rozpędzania narodu? Czy Pana „Berkut” będzie strzelał tak samo zaciekle, jak bije pałkami? Przecież pałkami nie da się rozpędzić pół miliona. 4. Może Pan powiedzieć, że za Panem stoi tyle samo ludzi, co przeciwko Panu. Ale czy może Pan ich pokazać? Co ci ludzie są gotowi zrobić, by Pana poprzeć? Gdzie są Pana wiece liczące pół miliona uczestników? I co wreszcie to dowodzi: że kraj jest gotów na wojnę domową? 5. Stolicą Ukrainy jest Kijów, a nie Charków, Donieck czy Symferopol. Nie da się rządzić krajem, jeśli nie kontroluje się stolicy. 6. Ma Pan fatalną sytuację gospodarczą? Ale to także nasza gospodarka. Putin wywiera na Pana szalony nacisk? Ale on tak samo naciska i na nas. Europa nie chce udzielić Panu realnej pomocy? Ale nam ona równie tylko pomaga gorącymi przemówieniami. Jeśli naprawdę chce Pan rozwiązać te problemy, jesteśmy gotowi robić to razem. Ale razem oznacza przywrócenie uczciwych wyborów i przejrzystego systemu wyborczego, zwrot uprawnień rządowi i utworzenie rządu odpowiedzialnego przed parlamentem, zaprzestanie samowoli sądowej i przejmowania biznesu. Proszę wierzyć, to nie jest katastrofa. To po prostu oznacza powrót do sytuacji, jaka była w przeddzień Pana dojścia do władzy. Wciąż może Pan to zrobić, a ci, którzy stoją na Majdanie, Pana poprą. Wiktorze Fedorowiczu, Pan mistrzowsko utrzymuje pauzę, ale w końcu i tak będzie Pan musiał coś powiedzieć. Proszę nie popełnić błędu, gdyż od Pańskich słów zależeć będzie także Pana osobisty dalszy los. I proszę się nie ociągać, bo może się zdarzyć, że nikt już Pana słuchać nie zechce. Witalij NACHMANOWYCZ, historyk PRZY ŚWIETLE KSIĄG NIECH SIĘ PRZYMNOŻĄ LATA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Mieć władzę dla narodu

Wołodymyr FERENC, Iwano-Frankiwsk. Tegoroczny listopad przyniósł tyle otrzeźwiających lekcji, których nie było przez dwadzieścia lat „usypiania” Ukraińców. Po pierwsze, zobaczyliśmy geopolityczną niemoc urzędu prezydenta, który opiera się na sile politycznej głównie prywatnego interesu, bez autentycznego humanitarnego kręgosłupa. Po drugie, odczuliśmy prawdziwą rynkową wielką cenę Ukrainy na przestrzeni euroazjatyckiej i ogólnie światowej konkurencji wielkiego kapitału. Nasz potencjał przyciąga jednocześnie Rosję i Europę, ale pomagać nam w naszym dążeniu do stania się bogatym państwem nie ma zamiaru nikt. Rosja chce nas za darmo, a świat obawia się nas jako silnego konkurenta, gdybyśmy byli wolni, by rozwijać się tak, jak chcemy. Chodzi o właściwy dla Ukraińców sposób prowadzenia gospodarstwa – dla potrzeb sprawiedliwego i godnego człowieka, kiedy miliardowe wzbogacenie nie jest najważniejsze. Właśnie dlatego wśród miliarderów jest znikomo mało etnicznych Ukraińców nie tylko na Ukrainie, ale i wśród światowej diaspory. Nasze problemy polegają na tym, że autentyczny ukraiński ustrój życiowy otwarcie sprzeciwia się głównej paradygmacie zglobalizowanego świata XXI wieku – na pierwszym miejscu pieniądze, a potem człowiek w ramach jednolitych, unifikowanych praw i zasad. Zmienić tradycyjny stosunek Ukraińców do bogactwa, ekonomii i sprawiedliwości nie zdołały ani próby „krawczuczkami”, ani narzucanie przeciwnej narodowemu sposobowi życia ekonomii, ani telewizyjne zombifikowanie destrukcyjną informacją, ani wyjałowienie edukacji. O tym zaświadczył Euromajdan młodych i jednakowo negatywne postrzeganie ekonomicznych „reform” rządu zarówno na Zachodzie, jak i na Wschodzie. Nieoczekiwane dla Europy zachowanie ukraińskiej strony negocjacyjnej w Wilnie okazało się nie tylko wielkim rozczarowaniem dla Ukraińców, ale i testem dla eurourzędników. Ukraina jako wielki rynek i potężny zasób zasilania światowej ekonomii jest potrzebna światu, a zwłaszcza kryzysowej Europie. Ukrainie Europa potrzebna jest jako świat, który nie obiecuje realnej bezpłatnej pomocy, ale głównie żyje według zasad. Świat rosyjskich wpływów zna tylko zasadę silniejszego, czyli Rosji. Z całego zestawu tak zwanych europejskich wartości Ukraińców przede wszystkim interesuje wolność prywatnej inicjatywy, czyli możliwość swobodnego zarabiania i bycia inwestorami własnej ekonomii, pozbycia się upokarzającej zależności państwa od światowych lichwiarzy i niebezinteresownych „inwestorów”. Wszystko inne – nasze humanitarne wartości i tradycje życia zawsze będą zależeć od nas. Są one na pierwszym miejscu i w naszych czasach właśnie ich trzeba bronić niezależnie od tego, czy w końcu będziemy w Unii Europejskiej. Dlatego władczy ekonomiczny motyw niepodpisania euro-umowy zawisł w powietrzu i nie jest przez nikogo przyjmowany. Straszaki o możliwym zajęciu rynku wewnętrznego przez Unię Europejską i ustanowieniu kontroli nad ekonomią, a także zagrożenia ze strony Rosji nie wywołują żadnych emocji. Rynek wewnętrzny dawno już został oddany obcym, aż do preferencji dla importerów chińskiej techniki i towarów powszechnego użytku. Wewnętrznego inwestora dawno niszczą niskimi dochodami ludności dla finansowego narkotyku MFW i możliwości, by wierchuszka żyła bardzo bogato. Zagrożenia ze strony Rosji zawsze są i będą, dopóki jest w niej imperialny duch czy ambicja supermocarstwa. ...Euromajdan powstał nawet nie dlatego, że umowa o możliwym przyszłym członkostwie nie została podpisana – ludzi przeraża niezrozumiałe wyjaśnienie aktu niepodpisania, różne interesy władzy i zwykłych ludzi. Brak masowej propagandy tekstu umowy i odmowa dołączenia do świata wolności prywatnej inicjatywy denerwuje doły bardziej niż zwykłe już rosyjskie zagrożenia dla słabej ekonomii, a zalew telewizyjno-filmowego second-handu i kosmo-nieukraińskość władzy przygnębiają i przeszkadzają żyć ukraińskim, autentycznym życiem. W XXI wieku ekonomia jest pochodną umiejętności narodu do korzystania z pisanych i niepisanych zasad świata, a bezpieczeństwo zależy od siły jedynego humanitarnego jądra państwa, a co za tym idzie – odporności na naciski z zewnątrz. Euromajdan zakończył się w momencie brutalnego pobicia ludzi przez „Berkut”. Po tym tak nazywać go jest nieprawidłowo, bo na pierwszym planie pojawiła się sprawiedliwość i żądanie odwrócenia państwa twarzą do narodu. Właśnie ten pragmatyczny interes narodu – mieć władzę dla narodu, a nie tylko dla nadzwyczaj bogatej wierchuszki, próbują jak najbardziej zamglić i zagłuszyć. Opozycja nie stawia zadań, których samą dymisją rządu zmienić się nie da. Jak mamy pozbyć się tego, co nie pozwala nam swobodnie zarabiać i być niezamożnymi Europejczykami niezależnie od stowarzyszenia? Która instytucja władzy najbardziej przeszkadza wolności autentyczności i prywatnej inicjatywy? Jak nazywa się twór Frankensteina, grubo zszyty z różnych kawałków, w którym ukraińska łata coraz bardziej się zwęża jak skóra szagrynowa, oczy patrzą w różne strony na wschód-zachód, a język drętwieje w języku innego państwa? Wszyscy rozpoznali ukraiński parlament, ale opozycja żąda dymisji rządu i przedterminowych wyborów prezydenta, nie odważając się powiedzieć prawdy, która w końcu położy kres ukraińskim majdanom i pozwoli nam żyć spokojnie, zamożnie i wolno. Można zmieniać rządy, prezydentów, ale o wiele ważniejsze jest tak przedterminowo wybrać parlament, aby w końcu mieć młodą, prawdziwie ukraińską większość polityczną, która już dojrzała i na majdanie zadeklarowała gotowość wzięcia odpowiedzialności za Ukrainę.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Serce Ukrainy

Mówi serce: idź, płoń Dniem i nocą, i wcześnie zrana. Spójrz: rozkwitły sztandary Nad niepokonanym Majdanem. Wszyscy tu jak jedna rodzina, I nie straszna jej burza z piorunami. Szczęśliwy dziś tu jestem, Bo widzę promienne, dzielne twarze. I widzę ten nieustanny wir, Bo wy jesteście wybrańcami Historii, I nie pochyliliście głów W pokorze, jak niegdyś powstańcy. Soborności nie ma granic, Czy z zachodu, czy ze wschodu. Jestem dumny, że i ja należę Do wielkiego narodu. A naród? Oto on tu jest, Dzwoni, trąbi otwarcie, przyjaźnie. To cud na całym świecie, Że powstaliśmy tak potężnie. Aby pokonać oszustwo, Opuściliście ciepłe ściany. …Idę z nadzieją na Majdan, Tu bije serce Ukrainy. Petro Szkrab'iuk 8.12.2013 r., Lwów

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Szczęście, że otrzymałam cios w twarz — i wszyscy pozostali przy życiu

Podczas rozpędzania pokojowego Euromajdanu o godzinie 4 rano 30 listopada oraz podczas pikietowania Administracji Prezydenta 1 grudnia od „Berkutu” ucierpiały dziesiątki demonstrantów. Dokładna liczba jest nieznana — wszak wielu boi się zgłaszać do szpitala (żeby nie „przyszyli artykułu”), ponad 30 osób nie można było odnaleźć, co prawda aktywiści społeczni większość z nich odszukali. Odwiedziliśmy w szpitalu rodzinę, w której ucierpieli wszyscy jej członkowie. Oni nawet nie demonstrowali, a po prostu szli ulicą Instytucką. Na ich miejscu mógł znaleźć się każdy z nas. Nadija KYRIAN Zdjęcie Mykoły CYMBALIUKA Opowiada Iryna Wasyliwna Rabczeniuk, 54 lata, pochodzi ze Stachanowa w obwodzie ługańskim. Obecnie kijowianka, pracuje jako logopeda w gimnazjum: — 1 grudnia po godzinie 16, kiedy już zaczęło się ściemniać, my z mężem (byłym pracownikiem Prokuratury Generalnej, obecnie emerytem), synem i córką szliśmy od Majdanu Niepodległości ulicą Instytucką. Było bardzo dużo ludzi, ulicy nikt nie blokował. Nagle usłyszeliśmy jakieś dziwne odgłosy. Kiedy zrównaliśmy się z Bankową, odgłosy stały się głośniejsze. Zrozumieliśmy, że to wybuchają granaty dymne. Coś płonęło. Pojawił się dym, ludzie kaszleli, odchodzili stamtąd. My również zaczęliśmy odchodzić w górę Instytucką, oddychać stało się ciężko. Zobaczyliśmy, jak z Bankowej wyniesiono dziewczynę z poranionymi nogami. Rana odłamkowa od granatu. Dymu stawało się coraz więcej, zaczęliśmy uciekać. Potem ktoś krzyknął „Oczyszczanie”. Ludzie pobiegli. Mój syn potknął się i upadł. Pomogłam mu wstać, a kiedy się obejrzałam, przede mną z dymu pojawił się bojownik oddziału specjalnego. W kasku, z pałką, w czarnym hełmie. Odwróciłam się do niego twarzą, a on od razu uderzył mnie pałką w głowę. Runęłam na ziemię, z nosa i ust popłynęła krew. Pomyślałam: „Będzie dobijał czy nie?”. Iryna Wasyliwna opowiedziała, że odciągnęli ją z tego miejsca ludzie i ukryli. Zdołała usłyszeć, jak syn krzyknął do specnazowca: „Ty uderzyłeś moją mamę!”. Po tym bojownik uderzył w głowę jej męża (ma wstrząśnienie mózgu), potem syna. Z kobiety płynęła krew, ludzie doprowadzili ją do karetki pogotowia. Tam już siedziała dziewczyna z poranionymi nogami, pobity zagraniczny dziennikarz. Lekarka przez telefon krzyczała, że jest bardzo dużo rannych, prosiła o pomoc. — Siedziałam, mocno trzymałam się, żeby nie upaść, żeby przeżyć, krew płynęła — opowiadała Iryna Wasyliwna. — Swoją drogą, w tej tragicznej sytuacji ludzie wspierali się nawzajem. W „karetce” poszkodowani mówili: wy tylko kobietę ratujcie, na nas nie zwracajcie uwagi. Podłączono mi kroplówkę. Oczy mi spuchły, nic nie widziałam. Karetka na sygnale pędziła do szpitala. Tutaj już na nas czekali i zaczęli udzielać pomocy. Przywieziono nas na oddział politraum, miejsc tam nie było. Zbadali i położyli tymczasowo na oddziale chirurgicznym. Mam odłamkowe złamanie nosa, uraz prawego oka (nic nim nie widzę) i wstrząśnienie mózgu. Taka jest moja bojowa historia. Opowiada córka Iryny Wasyliwny, Lesia, która stale dyżuruje przy leżącej matce. Ma 33 lata, z zawodu jest prawnikiem: — Kiedy rozległy się wybuchy, brat rzucił się na Bankową, żeby dowiedzieć się, co się dzieje, bo ludzie zaczęli krzyczeć. Krzyknęłam do rodziców, żeby zostawali na miejscu, w bezpiecznej odległości od Bankowej i pobiegłam za bratem. Rozminęliśmy się, zaczęła się panika. Na mnie napłynął tłum, ludzie przebiegli obok mnie, zostałam prawie w ostatnich rzędach, szukając brata, a z dymu biegli bojownicy oddziału specjalnego. Oni wszystkich, którzy nie zdążyli uciec, bili po głowach. Ludzie biegli, upadali. Odwróciłam się, żeby uciec, wydawało mi się, że biegłam bardzo szybko, ale jeden z bojowników w mgnieniu oka mnie dogonił, poczułam bardzo silny cios w plecy, gdzie był plecak, który zamortyzował uderzenie. Chłopak, który stał przede mną twarzą do specnazowca, krzyknął: „Co ty robisz, to przecież dziewczyna!”. Ja w szoku odwróciłam się do niego i mówię: „Ty co, głupi jesteś?”. Wtedy opuścił pałkę. W ten sposób przypadkowy chłopak faktycznie uratował Lesię, która po ataku na nią rzuciła się szukać krewnych, do których nijak nie mogła się dodzwonić. Swoją drogą, w tej sytuacji ludzie zachowywali się mężnie, paniki nie było. Teraz Lesia stale dyżuruje przy mamie, poszkodowani ojciec i brat przyjeżdżają, przywożą leki. Lesia z mamą opowiedziały, że widziały wielu okaleczonych ludzi. Kiedy przywieziono Irynę Wasyliwnę, na korytarzu wszystkie krzesła były zajęte, na podłodze kałuże krwi, ludzie przeważnie z obrażeniami głowy. Urazy są bardzo poważne. Jeden młody chłopak ma roztrzaskaną czaszkę. Lekarze nawet nie wiedzieli, czy przeżyje. Zrobili mu trepanację, operacja przebiegła pomyślnie. — To horror, to po prostu wojna z narodem — oburza się Iryna Wasyliwna. — Na Chreszczatyku, wydaje mi się, ostatni raz krew płynęła za faszystów. A gdybym nie odwróciła się do specnazowca twarzą, to albo by mnie dogonił (przecież nie biegam tak szybko), uderzył w potylicę i roztrzaskał mi czaszkę, albo gdyby cios jako pierwszy spadł na mojego syna, to zabiłby go. — O czym myśleli ci ludzie, którzy użyli broni przeciwko pokojowej ludności? — dodaje pani Lesia. — Ludzie uciekali, a ich bili po głowie, po plecach, po potylicy. A rzucać granaty — to normalne? Nawet jeśli to hukowe — one ranią ludzi. — Będziecie skarżyć to przestępstwo? — pytam. — Mąż złożył zawiadomienie do prokuratury. Przychodził do nas także prokurator, poinformował, że 2 grudnia wszczęto sprawę karną w sprawie przekroczenia uprawnień przez pracowników „Berkutu” i pobicia dziennikarzy na Bankowej. Obecnie zbierają informacje o wszystkich poszkodowanych.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Czego uczy nas krwawy Majdan?

Wasyl SZPITZER, Lwów. Pojawiają się dwa klasyczne pytania: „kto jest winien?” i „co robić?”. Spróbuję na nie odpowiedzieć, ale nieco zmienię ich sformułowanie: „jak do tego doszło?” i „jak tę głupotę Janukowycza wykorzystać?”. Jeśli chodzi o pierwsze, to prawie wszystko jest jasne. Dołożywszy niemało starań, aby południowo-wschodni moskalofile, a nawet „piąta kolumna” zaakceptowali integrację europejską, Wiktor Fiodorowicz nagle „stchórzył” i nie podpisał odpowiedniej umowy. W Unii Europejskiej wywołało to co najmniej zdziwienie i rozczarowanie (bo po co było tyle lat zawracać głowy przywódcom państw europejskich?), a na Ukrainie — rozpacz, gniew, wstręt do istniejącej podłej władzy. Ukraińcy już dość wycierpieli się w wielowiekowym moskiewskim jarzmie i chcą wrócić z powrotem do Europy. Szczególnie pragnie tego ukraińska młodzież, która urodziła się już w niepodległej Ukrainie, wyrosła wolna, niezombowana i potrafi właściwie ocenić zarówno europejskie, jak i moskiewsko-azjatyckie wartości moralne oraz materialne. Setki tysięcy dziewcząt i chłopców — studentów, uczniów szkół, pracujących i bezrobotnych — wyszło na majdany, aby zademonstrować światu swoje pragnienie życia w Europie. Wymagają oni od kierownictwa państwa naprawienia popełnionego błędu i podpisania umowy o integracji europejskiej. I właśnie wtedy ten strachliwy osiłek, który w Iwano-Frankiwsku zemdlał od rzuconego w niego jajka (potem udawał śmiertelnie rannego i na łóżku szpitalnym ze łzami w oczach rozprawiał, jakoby Pan Bóg ukarał tego, kto rzucił w niego „ciężkim przedmiotem”), uznał, że Ukraińcy są takimi samymi tchórzami jak on i po pobiciu już nie wrócą na Majdan. Ale przelana krew tylko dodała naszemu dobremu narodowi nienawiści i wściekłości przeciwko tej kamaryli, i w niedzielę Majdan zapełniły setki tysięcy oburzonych ludzi. Do walki przeciwko możnowładcom, którzy za pomocą zagrabionych i ukradzionych pieniędzy, za pomocą kłamstwa i oszustwa, za pomocą kremlowskich imperialnych szowinistów przejęli na Ukrainie władzę, oprócz młodzieży i licznej ukraińskiej ludności aktywnie dołączyła opozycja parlamentarna, polityczne partie pozaparlamentarne oraz organizacje społeczne. Jednoznacznie negatywną ocenę działaniom prezydenta Ukrainy wystawiły także światowa opinia publiczna, zagraniczni politycy i przywódcy państw. W odpowiedzi ekipa Janukowycza-Azarowa za pomocą „Berkutu”, milicji, „tituszek”, cynicznych prowokacji i bezdusznego stosowania siły próbuje zatrzymać naród w jego dążeniu do sprawiedliwości, europejskiego wyboru i wolności. Na te działania struktur siłowych większość manifestantów odpowiada, że jest gotowa oddać własne życie, aby doprowadzić do dymisji rządu i prezydenta. Nie będę prognozował, czym się to skończy, ale wydaje się, że chłopcy, którzy przez całe swoje życie tylko potrafili kraść, a obecnie zajmują stanowiska, gdzie można to robić w niewiarygodnie wielkich skalach i całkowicie bezkarnie, po prostu tak nie porzucą swoich koryt. Pokazały to także masowe protesty studenckie przeciwko mianowaniu pseudopułkownika Tabacznyka ministrem edukacji, które nie przyniosły żadnego rezultatu. PR-doniecka szumowina rozumie tylko siłę. Oczywiście nie można wykluczyć takiej możliwości, że oszukany, upokorzony naród ukraiński pójdzie siłą na uzurpatorów i po prostu zniszczy ich politycznie, moralnie, a niektórych nawet fizycznie. Jednak jest to mało prawdopodobne. Z drugiej strony oczywiste jest, że naród nie będzie mógł w nieskończoność marznąć na majdanach, zmęczy się i powoli rozejdzie. Nastanie niestabilna równowaga. Dlatego trzeba przygotowywać się do długiej, wyczerpującej walki o odsunięcie Janukowycza od władzy drogą legalną, a mianowicie — w wyborach prezydenckich w 2015 roku. Ta walka będzie skuteczna, jeśli wyborca już jutro będzie znał odpowiedź na pytanie: kto będzie głównym oponentem Janukowycza, kto wejdzie do zespołu oraz jaki program będzie realizowany po zwycięstwie sił demokratycznych. Dziś powtarza się sytuacja polityczna z lat 1988—90, kiedy w wyborach siły demokratyczne miały jednego wroga — komunistów, którzy zgodnie z obowiązującym wówczas prawem mieli prawo eliminować niewygodnych. Aby zabezpieczyć się przed takimi działaniami, na Lwowszczyźnie dla każdego okręgu została sporządzona lista pięciu pretendentów, z których czterech po rejestracji wycofywało się na rzecz jednego, najbardziej notowanego kandydata. Pozwoliło to zwyciężyć w zdecydowanej większości okręgów. Taką samą schemat trzeba powtórzyć w przyszłych wyborach prezydenckich. Przecież wróg jest wyraźnie określony — to Janukowycz, który będzie próbował kogoś z poważnych rywali przekupić, kogoś nie dopuścić do wyborów przez swoje „demokratyczne” sądy, a kogoś po prostu zlikwidować, jak to już próbowano zrobić podczas poprzednich jego wyborów, trując Juszczenkę. Zatem proponuję uzgodnić między sobą i ogłosić taką, na przykład, listę liderów, którzy zaczną walczyć o fotel prezydencki: W. Kliczko, A. Jaceniuk, P. Poroszenko, W. Ohryzko, O. Tiahnybok. Oczywiście mogą oni zamieniać się miejscami w zależności od bieżących rankingów, ale już podczas kampanii wyborczej powinni agitować tylko za jednego uzgodnionego z tej piątki, a w przeddzień wyborów reszta powinna wycofać swoje kandydatury na jego korzyść. Pomarańczowy Majdan pokazał: nie wystarczy wygrać wyborów — trzeba jeszcze mieć niezawodny zespół porządnych fachowców. Bo w tamtych czasach już po kilku miesiącach zaczęła się kłótnia, zwolnienia, przedterminowe wybory, rozwiązanie Gabinetu Ministrów. Wszystko to doprowadziło do reanimacji politycznego trupa Janukowycza i „mamy to, co mamy”. Przez minione lata każdy polityk pokazał swoją twarz i swoje zdolności zawodowe, dlatego możemy z imienia i nazwiska wymienić pożądane i przydatne do służby dla ojczystego narodu osoby. Ja widzę na stanowisku mi- Zdjęcie S. Cuszki ministra obrony A. Hrycenki, ministra spraw wewnętrznych — Ju. Łucenki, ministra finansów — W. Pynzenyka, ministra oświaty — I. Wakarczuka, szefem SBU — W. Naływajczenki. Premierem powinien zostać ktoś z kandydatów na prezydenta, który wycofał się z wyścigu. A oto na stanowisku prokuratora generalnego Ukrainy widzę Julię Wołodymyriwnę. I nie jest to żaden żart, bo według mojego głębokiego przekonania, tylko ona jedna jest w stanie rozgrzebać to bagno, które za „lekką ręką” byłej komuno-nomenklatury, która rządziła Ukrainą, wzbiło się i bujnie rozkwitło nad naszą ziemią przez lata Niepodległości. Tylko ona zdoła zwrócić sprywatyzowane podstępem przedsiębiorstwa i ziemie, zapewnić wykonanie programu „bandytom więzienia” oraz sprawdzić, kto naprawdę ma „czyste ręce, które niczego nie ukradły”. Głównymi punktami programu sił demokratycznych powinny stać się: podpisanie umowy o stowarzyszeniu między Ukrainą a UE, zapewnienie ruchu bezwizowego oraz aktywizacja pracy na rzecz wstąpienia do Unii Europejskiej; uchylenie antykonstytucyjnej decyzji Sądu Konstytucyjnego o przekazaniu całej władzy w jedne ręce, czyli prezydentowi Janukowyczowi; likwidacja Sądu Konstytucyjnego, który w czasie swojej działalności nie bronił Konstytucji Ukrainy, a wręcz przeciwnie — wynajdywał sposoby jej łamania i nadawał wysokim urzędnikom prawo do robienia tego; reorganizacja systemu sądowniczego w celu dania narodowi prawa do wybierania sędziów; sprawdzenie legalności prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych i ziem oraz zwrot na własność państwową tego, co zostało faktycznie ukradzione; wprowadzenie podatku od nieruchomości i przedmiotów luksusowych; zalegalizowanie obowiązkowego procentu od zysków na wypłatę dywidend drobnym właścicielom akcji, nabytych w okresie prywatyzacji bonowej; wzmocnienie pomocy państwowej dla pracowników rolnictwa, wspieranie rozwoju małego i średniego biznesu; sprowadzenie do minimum zależności ukraińskiej gospodarki od rosyjskiego gazu; likwidacja wszystkich przywilejów dla deputowanych i wysokich urzędników oraz przekazanie zaoszczędzonych środków na rzecz czarnobylców i afgańczyków; ustanowienie maksymalnego poziomu emerytur (w tym także dla obecnych emerytów) nie wyższego niż 3 średnie pensje i przekazanie zaoszczędzonych środków na podniesienie emerytury minimalnej; ustanowienie maksymalnego poziomu wynagrodzenia dla deputowanych i wysokich rangą urzędników państwowych nie wyższego niż 3 średnie pensje; wspieranie utworzenia Pomieściowej Cerkwi Ukraińskiej; przeprowadzenie referendum w sprawie zakazu Komunistycznej Partii Ukrainy jako następczyni prawnej zbrodniczej Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego itd. Ostatnie wydarzenia otworzyły oczy wyborcom i oni więcej nie powtórzą błędu i nie będą głosować na Janukowycza, „bo on jest nasz”. I jeśli demokratyczna część naszej elity pójdzie drogą podobną do opisanej tutaj, zbrodnicza szajka zostanie zmieciona z pola politycznego, a na Ukrainie zapanuje nowa, prawdziwie demokratyczna władza, która zwróci nasze Państwo ku Europie, odcinając na wieki wieków moskiewskie pęta. Mówią, że wolność można zdobyć jedynie ceną przelanej krwi. W odróżnieniu od pierwszego, Pomarańczowego Majdanu, obecny Majdan został jednak zalany krwią. Dwukrotnie karany drobny złodziejaszek, wybrany przez „starszych braci”, którzy zajęli opustoszałe podczas sztucznego Hołodomoru ukraińskie zagrody, oraz przez zrusyfikowaną miejscową publiczność na prezydenta Ukrainy, wydał rozkaz pobicia do krwi studenckiej młodzieży.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Krymianie za integracją europejską

7 grudnia 2013 roku w Symferopolu na centralnym placu przed budynkiem rządu Krymu około 500 Krymian zorganizowało wiec w poparciu dla europejskiej integracji narodu ukraińskiego. Iryna KLIUJEWA, Krym Uczestnicy wiecu przeszli ulicami Gorkiego i Puszkina do przedstawicielstwa Prezydenta Ukrainy na Krymie, gdzie odbył się ich wiec. Podczas marszu rozlegały się hasła: „Krym to Europa!”, „Zeka precz!”, „Precz z bandą!”. Uczestnicy zgromadzenia śpiewali hymn Ukrainy. Przy przedstawicielstwie Prezydenta na Krymie wystąpili przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego, partii politycznych, artyści i naukowcy. Przewodniczący krymskiej organizacji Ukraińskiej Partii Ludowej Oleh Fomuszkin oświadczył: „Krymianie aktywnie wspierają dążenia narodu ukraińskiego do procesów integracji europejskiej, wielu z nas wyruszyło na główny plac stolicy, obojętni nie pozostają i przekazują rzeczy, produkty, przelewają pieniądze. Naród z Zachodu jest jednością i takiego narodu nie da się pokonać”. Uczestnicy wiecu odczytali i przyjęli apel do liderów frakcji opozycyjnych Rady Najwyższej z żądaniem przedterminowego zakończenia kadencji Rady Najwyższej Krymu, która przyjęła apel do Prezydenta w poparciu jego zbrodniczej działalności z prośbą o wprowadzenie w kraju stanu wyjątkowego.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

odsuną się, młodzież znów stanie się obca, obojętna — i będziemy bezwolnie przeklinać los oraz zazdrośnie spoglądać na cudze, ułożone życie… W ferworze walki nie pyta się, o co stoimy. Trzeba iść do końca. Oczywiście, każdy ma prawo wyboru. Ale warto pamiętać: dokonujemy go dla siebie, a konsekwencje poniesiemy wszyscy razem… W każdym razie, żeby nie dręczyło sumienie, jest możliwość dojść z nim do ładu. Ludziom na Majdanie jest ciężko, niekomfortowo, brakuje wielu najpotrzebniejszych rzeczy. Więc jeśli nawet nie stać w szeregach, można przynajmniej „podawać naboje”. Pilną potrzebą są gorące napoje — nawet zwykły wrzątek, wolontariusze zrobią z niego herbatę. Dlatego jeśli ktoś posiada odpowiednie naczynia — termosy o dużej pojemności, można włączyć się do wspólnej sprawy. Jednocześnie do tej sprawy można zaprosić przyjaciół, sąsiadów, znajomych, po prostu ludzi nieobojętnych. W tych dniach Ormianie, w tym także w Ukrainie, z okazji 25. rocznicy wspominają tragiczne trzęsienie ziemi w Spitaku. Tamto wydarzenie z 1988 roku wywołało powszechne poruszenie i współczucie. Zdjęcie S. Cuszka. Na nieszczęście odpowiedziało wielu ludzi w ówczesnym jeszcze Związku Radzieckim. Przynosili do punktów zbiórki odzież i inne potrzebne rzeczy, wpłacali pieniądze. Przypominam sobie zdumiewające uczucie niemożności bycia obojętnym, nieodpowiedzenia na czyjś ból. Nieszczęście części społeczeństwa stało się nieszczęściem dla wszystkich. Obecnie w epicentrum trzęsienia ziemi — politycznego, obywatelskiego — znaleźliśmy się my. I znów nieobojętni śpieszą z pomocą. Czyżby więc ich wysiłki miały pójść na marne, czyżbyśmy my — swoi, bliscy, Ukraińcy — byli tak obojętni na własną przyszłość?!.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Epicentrum

Serhij SYNAWA W samym środku obecnych wydarzeń na moją skrzynkę elektroniczną nadszedł list od znajomej. Odpowiedziałem na niego niezwłocznie, a potem pomyślałem — czyż nie jest to odpowiedź dla wielu współobywateli — uczciwych, lecz niezdecydowanych w wirze niełatwych wydarzeń… Witaj, Serhiju! Wyjaśnij mi, proszę, o co teraz stoją ludzie? Europa? — Ona nas, moim zdaniem, boi się jak grzechu śmiertelnego… Dymisja Gabinetu Ministrów? Janukowycz już dwukrotnie (moim zdaniem) mianował obecny skład — mianuje jeszcze raz tę samą kompanię albo analogiczną… Dymisja prezydenta? I na co będziemy zmieniać (siekierkę na kijek?), jeśli na szczytach nie mogą się pogodzić-dogadać… Jeśli obecnie gdzieś wstąpimy, to dla nas z Tobą będzie to krowie „coś”! Z całych sił staram się wyjaśnić sobie, że Europa w perspektywie — dla moich wnuków, a dzieciom znowu pozostanie jeden smród… Z szacunkiem i bólem, Maryna Może, Marynko, wyjaśnić Ci jeszcze Prawo powszechnego ciążenia?.. Jedna moja znajoma, prosta z zajmowanego stanowiska, ale mądra kobieta, mawiała: „Jak tylko coś nie tak — krzycz!”. Na Majdanach Kijowa i innych miast słychać KRZYK, gromadzą się URAZY i BÓL milionów Ukraińców. Wznoszenie flag i wykrzykiwanie haseł to być może ostatnia NADZIEJA i WIARA, że i my możemy żyć po ludzku. Jeśli pytać ludzi, którzy obecnie marzną na wiecach, będą oni powtarzać kalki, które wszyscy mają w uszach, i niezdarnymi słowami mówić każdy o swoim, tym co boli. Bieda w tym, że sami nie mamy jasnego wyobrażenia, co i jak trzeba robić, i nie mamy wodzów, którzy mają potężną i dalekosiężną strategię. Dlatego czasami panuje żywioł, nieład, na każdym kroku znowu i znowu nadepniemy na przeklęte grabie. A teraz spójrz na taką sytuację. Jeśli Majdan się załamie, ostrożni kijowianie westchną, powiedzą: wiedzieliśmy to wcześniej i znowu posłusznie włożą głowy w jarzmo. Nikt ich nie będzie prześladował, nie będzie witał pogardliwymi śmiechami. Życie — poddańcze, upokorzone — ponuro i zwyczajnie potoczy się dalej. A co robić tym, którzy przyjechali do stolicy, odrąbawszy pęta, spaliwszy mosty za sobą? Oni w swoich prowincjach nie są chronieni możliwością zagubienia się w tłumie, nie mają choćby takiej możliwości znalezienia innej pracy, jak w wielkich miastach. Ich będą zginać i łamać szczególnie okrutnie. Więc będziemy mieli: miasta wyprą się braci w walce o wolność, dlatego peryferia od nich od-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Reżim Janukowycza: stawka na terror „Zwycięstwo albo niewola!” — to hasło musi uświadomić sobie każdy

Wołodymyr PIPASZ, kandydat nauk historycznych, przewodniczący Zakarpackiego Zjednoczenia Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Niejednokrotnie mówiono, że euromajdany w Kijowie i innych miastach zapoczątkowały się jako samorzutna działalność głównie młodzieży, która samoorganizowała się przez portale społecznościowe, oburzona rezolucją Gabinetu Ministrów o „wstrzymaniu”, a praktycznie odmowie podpisania Umowy stowarzyszeniowej Ukrainy z UE w Wilnie. Inicjatorzy dążyli, niemal z dziecięcą naiwnością — pokojowo, wesoło, „bez polityki”, „bez partii” i opozycyjnych polityków (co było całkiem na rękę władzy) wpłynąć na W. Janukowycza, aby podpisał Umowę. Podobne odczucia towarzyszyły euromajdanom w innych miastach, w szczególności w Użhorodzie, do organizacji którego miałem swój wkład. W pierwszych dniach Euromajdan w Kijowie często przypominał dyskotekę, dokąd przychodzono się spotkać, a czasem po prostu dobrze bawić, jednocześnie oczywiście wyrażając pragnienie życia w Europie, życia według cywilizacyjnych wartości europejskich. Opozycyjni politycy, deputowani ludowi, partyjniacy, partyjne flagi nie były tu mile widziane, chociaż żądania stawiane przez młodzież były wyłącznie polityczne (wewnętrznie polityczne, w szczególności żądania dymisji Rządu oraz zagraniczno-polityczne — podpisanie umowy międzynarodowej). Ponieważ inicjatorzy, w odróżnieniu od „polityków”, nie mieli doświadczenia w organizacji masowych wydarzeń, często byli w tym dyletantami, odczuwalny był brak niezbędnych do tego struktur — zorganizowanego kierownictwa, ochrony, zapewnienia niezbędnych środków, organizacji systemu funkcjonowania, wypracowania taktyki itp. Pewne częściowe połączenie opozycyjnych polityków i dysko-euromajdanowców nastąpiło 24 listopada, gdyż na ten dzień opozycja wyznaczyła wiec w Kijowie, chociaż tarcia między nimi były odczuwalne również później. Euromajdany na Janukowycza nie wpłynęły. Więc 29 listopada fala protestu znacznie wzrosła, chociaż najprawdopodobniej z czasem by wygasła. Jednak reżim otwarcie pokazał swoje zwierzęce oblicze, brutalnie bijąc dzieci (dysko-euromajdanowców) w nocy 30 listopada. I już w sobotę, 30 listopada, fala oburzenia ogarnęła Kijów. „Podniosła się” stolica, czego nie mogli osiągnąć opozycjoniści przez poprzednie lata rządów Janukowycza. Ten dzień można uznać za pierwszy dzień rewolucji ludowej, która stawia przed sobą zadanie — obalenie reżimu. Nie wiadomo dlaczego Janukowycz posunął się do takich działań (znając system władzy na Ukrainie, można być absolutnie pewnym, że tylko on mógł wydać taki rozkaz). Przecież są one absolutnie bezsensowne dla reżimu, bo przewidywalnie musiałyby się dla niego skończyć negatywnie. Przypuszczano, że to „zamówienie Medwedczuka”, który w ten sposób zaplanował zdestabilizować sytuację wewnętrzno-polityczną na Ukrainie, sprowokować „wojnę domową”, jednak istnieją ku temu inne przyczyny: — bandycko-kryminalna istota otoczenia Janukowycza, które zna tylko metody opierające się na doświadczeniu „szalonej młodości”; — absolutny brak prognozowania społeczno-politycznego, lub, co bardziej prawdopodobne, — niechęć do wsłuchiwania się w rekomendacje prognostyków odpowiedniego wydziału Administracji Prezydenta. Więc reżim poszedł na dziką głupotę, nie oczekując, że nie tylko nie uda się „zdusić”, „zastraszyć”, „zakatować w asfalt”, ale że rezultat okaże się absolutnie odwrotny. 1 grudnia pod Gabinetem Ministrów oraz przy pomniku Lenina władza, aby usprawiedliwić siłowe metody rozpędzania, zorganizowała prowokacje, próbując przedstawić pokojowych demonstrantów jako ekstremistów, jako terrorystów. Jednak wynajęci przez nią prowokatorzy pokazali tak prymitywnie niskie kwalifikacje, że ich związek z władzą bardzo szybko wykryto. Internet zaroił się od zdjęć „tituszek”, którzy wzywali do szturmu na Gabinet Ministrów i swobodnie przechodzili przez kordon „berkutowców” w celu otrzymania wskazówek od swoich kierowników, a także przebranego w cywilne ubranie pułkownika Głównego Zarządu MSW Kijowa, który wzywa ludzi do szturmu na kordon milicji. Po prowokacji brutalnie pobito nie prowokatorów, a pokojowych obywateli, z których dziewięciu jeszcze aresztowano i zamierza się skazać. Motyw reżimu jest jeden — ZASTRASZYĆ! Zastraszyć wszystkich! W każdym razie do 3 grudnia reżim Janukowycza mógł się jeszcze uratować. Trzeba było „oddać” ministra Zacharczenkę i odrażający rząd Azarowa. Gdyby Janukowycz (piszę Janukowycz, bo w tym państwie wszystko zależy od niego) zrobił to, to może jakoś utrzymałby się do wyborów w 2015 r. Jednak na polecenie honorowego przewodniczącego Partii Regionów, deputowani ludowi z PR i KPU wzięli Rząd pod swoją ochronę, czym podzielili z nim odpowiedzialność za wszystkie zorganizowane okropności. Reżim pokazowo nie zdymisjonował nawet naczelnika kijowskiego Głównego Zarządu MSW Koriaka, który wcześniej wziął na siebie rolę „kozła ofiarnego” za pobicie 30 listopada. Janukowycz i jego otoczenie nie chcą ustąpić i stawiają na stłumienie rewolucji metodą siłową. Przed protestującymi z groźnymi oświadczeniami wystąpili Azarow, Pszonka, zastraszające listy nadeszły do wszystkich instancji, wszczęto dziesiątki spraw karnych, zaczęły działać represyjne sądy, do Kijowa zaczęto ściągać nowe oddziały „Berkutu”, krymskiego „Tygrysa” itp. W przypadku porażki rewolucji represjonują dziesiątki i ucierpią setki tysięcy ludzi. To ci, którzy „zajmowali” Kijowską Miejską Administrację Państwową i inne budynki administracyjne, brali udział w demonstracjach na ulicach, placach, na których sądy zabroniły tego robić, którzy „zawłaszczyli i zniszczyli” „wartość materialną” — Choinkę i inne mienie państwowe, wzywali do „antykonstytucyjnych” działań, „obrażali cześć i godność”. Zwolnią rektorów uczelni wyższych, którzy wsparli swoich studentów, będą pogromy na uczelniach, w związkach twórczych i innych organizacjach, instytucjach, redakcjach mediów. Szczególną furię wywołują organy samorządu terytorialnego na zachodzie kraju. W każdym razie fala represji przetoczy się przez wszystkie miasta i wsie, gdzie ludzie poszli na „nieautoryzowane” demonstracje, czym „przeszkadzali w transporcie”, „nie dawali możliwości pracy urzędom państwowym” itp. I tak będzie, jeśli kontrrewolucja zwycięży. Jak pokazała praktyka „amnestii”, od tego bandyckiego reżimu nie można oczekiwać niczego. Prędzej pójdzie na krew, na prowokowanie wojny domowej, niż na utratę władzy, a przy okazji utratę rozkradzionych od narodu majątków. Przecież jak Janukowycz bez Meżyhirji? Przyjdzie żyć pod Moskwą na jakiejś podarowanej daczami Putina, a do tego pod jego czujnym okiem. „Rodzina” straci miliardy, nieuczciwie zdobyte w ciągu niespełna czterech lat… Więc jeśli kontrrewolucja zwycięży, na Ukrainie zostanie ustanowiona dyktatura, w istocie faszystowska. Chcę jednak uspokoić. Kontrrewolucja ma znikome szanse. Reżim nie posiada wystarczających do tego zasobów materialnych, ekonomicznych, społecznych, ideologicznych, a co najważniejsze — ludzkich. Przecież po krwawych wydarzeniach jego zwierzęce oblicze ukazało się także normalnym ludziom z południa i wschodu kraju. Na swoje wiece Partia Regionów z wielkim trudem spędza jedynie poddanych budżetówkę i opłaca marginalnym grupom znaczne „diety wyjazdowe”. Nie sądzę, aby wszyscy pracownicy jednostek MSW chcieli stać się przestępcami. Reżim nie otrzyma wsparcia także od cywilizowanych krajów świata. Przeciwnie, zagraniczne majątki naszych oligarchów i ich osobista przyszłość, i to nie tylko za granicą, ale także na Ukrainie — stoją pod wielkim znakiem zapytania. Więc nie trzeba wątpić w zwycięstwo rewolucji. Choć nie trzeba też się rozluźniać. Każdy obywatel Ukrainy musi zrozumieć: jej zwycięstwo, a jednocześnie i jego przyszłość, przyszłość jego dzieci, wnuków — zależy także od niego. „Zwycięstwo albo niewolnictwo!” — to hasło musi zrozumieć każdy. Bez wymiany całego systemu władzy na Ukrainie, co jest celem rewolucji, przeprowadzenia demokratycznych przedterminowych wyborów Prezydenta, Rady Najwyższej, samorządu lokalnego, z uwzględnieniem i niepowtarzaniem błędów Majdanu 2004 roku, a także przeprowadzenia lustracji organów państwowych — obywatele Ukrainy nie mają przyszłości.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Ziarno do ziarna i zasiejemy niwę

Walerij FRANCZUK Zazwyczaj artyści przekazują swoje emocje i postrzeganie świata poprzez własne dzieła i ujawniają je podczas rozmaitych prezentacji i wystaw sztuki. Ale stało się niemal niemożliwe: ta władza znalazła sposób, by wyciągnąć artystów z pracowni, w których zapuścili korzenie, i zmusić ich do wyjścia na Majdan. Podła brutalność, okrucieństwo, bezczelne kłamstwo, bezlitosne poniżenie i zdrada wyprowadziły miliony na ogólnoukraiński majdan. Artyści nie mogli pozostać bierni i publicznie zamanifestowali swoje stanowisko. 8 grudnia 2013 r. wolni twórcy przeprowadzili akcję w poparciu dla ludowego wiecu Euromajdanu. Jak to wyglądało? Nic nadzwyczajnego ani oryginalnego, bo uczestnicy tej akcji nie są zwolennikami czasem zbyt ekstrawaganckich, a czasem po prostu absurdalnych instalacji. Na schodach Główpoczty zebrali się artyści z różnych miast Ukrainy i każdy przyniósł swoją znakową pracę pod hasłem „Czy Herod zwyciężył, mordując dzieci?” Byli to artyści z Kijowa: Mykoła Storożenko, Ołeksandr Melnyk, Walerij Franczuk, Maryna Sochenko; z Odessy Serhij Sawczenko; z Charkowa Kateryna Tkaczenko; Mykoła Szewczuk z miasta Terebowla. Ukrainо! Czarna wstęga wije się Na świętym drzewcu chorągwi. Znak – nie ma już w tobie prezydenta, Jest lokajem kremlowskiej Moskwy! Nie proś niczego od tego pana, Ale władzę mu odbierz! Bądź niepokorna, niepokonana, Podnoś powstańcze sztandary! Ty przecież niedawno płonęłaś ze wstydu, Gdy twój pan pochlebnie na Dnieprze Przyłączali się również inni artyści. Rozmowy dotyczyły poniżania naszego języka, fałszowania naszej historii przez rosyjskie imperium i tego, że nie można już tego dłużej znosić, bo przygotowywany jest kolejny etap przemocy i niszczenia naszego narodu przez okupacyjną władzę, poprzez nowe zniewolenie w putinowskim, kagiebistowskim imperium, oraz o nowym strzale w serce Ukrainy. To serce, zbolałe, zakrwawione w labiryntach niełatwej i tragicznej historii, znów zostało dotknięte bólem i skropione krwią — krwią chłopców i dziewcząt. Cały świat, dzięki dziennikarzom, mógł obserwować ten grymas oszalałej bandy, która obecnie, ku wielkiemu żalowi i wstydowi, sprawuje władzę w naszej wielocierpiącej Ukrainie. Wściekli wrogowie z imperium absolutnego zła przeliczyli się i nie zdołali przez stulecia wylać kuli, która mogłaby zatrzymać potężne serce wielkiego i wiecznego ukraińskiego Rodu. Dziś na Majdanie mogliśmy fizycznie odczuć całą moc jego bicia. Zaczęło pulsować tak mocno, że zmusiło cały świat, by go wysłuchał. Wierzymy, że żadna zła, mroczna siła nie zdoła zatrzymać tego wielkiego, pięknego, bliskiego nam serca, i według naszej wiary będzie nam dane, jak powiedziano w wiecznej Księdze. Chwała Ukrainie! Z nami Bóg! 08.12.2013, Kijów

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Euro-pozdrowienia z Moskwy

Semen POHORILYJ, m. Moskwa, Rosja. Do prefektury Centralnego Okręgu Administracyjnego Moskwy złożono wniosek o przeprowadzenie 7 grudnia pikiety pod ambasadą Ukrainy w celu wsparcia kijowskiego Euromajdanu. Wskazana liczba uczestników — 50. Prefektura COA nie wyraziła zgody na miejsce przeprowadzenia pikiety z powodu… zbyt wąskiej ulicy, zbyt wąskiego chodnika i zaproponowała skwer Diewiczje Pole (miejsce w żaden sposób niezwiązane z Ukrainą, położone w cichym, przytulnym zakątku Moskwy). Wnioskodawcy nie zgodzili się na propozycję prefektury. Zaznaczmy, że pod ambasadą regularnie odbywają się antyukraińskie pikiety, zwłaszcza podczas zaostrzenia stosunków rosyjsko-ukraińskich. Pomimo braku uzgodnień dotyczących akcji, kilkadziesiąt osób przyszło pod ambasadę na spacer, aby zaświadczyć o wsparciu dla Euromajdanu. Władze starannie przygotowały się do spotkania. Pod ambasadą stały autobusy z OMON-em, policyjne wozy, furgonetka więzienna. Przyjazd Catherine Ashton. 10 grudnia na Ukrainę przybyła wysoka przedstawiciel Unii Europejskiej do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, wiceprzewodnicząca Komisji Europejskiej Catherine Ashton — na spotkania z prezydentem Janukowyczem, liderami opozycji, społeczeństwem obywatelskim. Cel — rozwiązanie kryzysu politycznego. W tym czasie pod przedstawicielstwem UE na Ukrainie odbył się wiec — kilkuset ludzi zablokowało wejście do budynku i zajęło plac przed przedstawicielstwem. W nocy z poniedziałku na wtorek funkcjonariusze organów ścigania na mocy decyzji sądu oczyścili centralne ulice Kijowa z barykad protestujących, ustawionych tam w miniony weekend, przez co w poniedziałek ruch samochodowy w centrum Kijowa był sparaliżowany. Przez noc protestujących odepchnięto z ulic na Majdan Niepodległości. Protestujący domagają się dymisji rządu, przedterminowych wyborów prezydenckich i parlamentarnych. Odbyło się spotkanie Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza z Prezydentami Leonidem Krawczukiem, Leonidem Kuczmą oraz Wiktorem Juszczenką. We wtorek o 15:00 na Pierwszym Kanale Narodowym transmitowano nagranie spotkania Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza z Prezydentami Leonidem Krawczukiem, Leonidem Kuczmą oraz Wiktorem Juszczenką. Spotkanie poświęcono omówieniu najważniejszych kwestii stojących przed krajem. Prezydenci Leonid Krawczuk i Leonid Kuczma dali do zrozumienia Wiktorowi Janukowyczowi, że wyjściem z kryzysu politycznego może stać się dymisja premiera. W szczególności Krawczuk wspomniał o „rewolucji na granicie”: „Kiedy studenci położyli się na granicie, ja, przewodniczący Rady Najwyższej, przyszedłem do nich i powiedziałem: chodźmy do Rady Najwyższej. Przyszliśmy, zrobiliśmy specjalne posiedzenie, daliśmy głos studentom. Oni wyrazili swoje myśli i po- Ponieważ nie było flag, transparentów, ucieknięto się do swoistego kreatywności: euroflagę pocięto na wstążki i użyto jako szalików. A policjanci dopytywali się, co to za wstążki. Ubiór taki, — odpowiadali ludzie. Delikatna dziewczyna trzymała plakat z namalowanym hasłem o prawie narodów do samodzielnego decydowania o swoim losie. Policjanci tylko przejrzeli i zapisali dane paszportowe dziewczyny. Pojawiło się także kilku kozaków. Gdyby nie mundur, w który byli wystrojeni, można by ich wziąć za klientów przytułku dla bezdomnych. Kozacy zachowywali się agresywnie, próbowali prowokować ludzi. Z czasem policyjny major posłuchał rad uczestników „zjazdu-pikiety” i poprosił kozaków, żeby się wynosili. Obecni na „zjeździe-pikiety” kierownicy zlikwidowanych przez rosyjskie władze federalnych ukraińskich organizacji Zjednoczenie Ukraińców Rosji, Federalnej Narodowo-Kulturalnej Autonomii Ukraińców Rosji Taras Dudko, Wałerij Semenenko udzielili wywiadów ukraińskim kanałom telewizyjnym. życzenia, i my na podstawie tych myśli i życzeń przyjęliśmy uchwałę RN, nikt nikogo nie bił”. Na tych słowach Kuczma wtrącił się i powiedział: „I poszedł do dymisji kto? Premier”. Krawczuk zaznaczył: „Sam poszedł, swoją drogą, ludzie nie tak często piszą wnioski dobrowolnie, czekają, aż ich ktoś popchnie. Ja prosiłem osobiście”. „Musimy uczyć się demokracji”, — zaznaczył pierwszy prezydent Ukrainy. „Bardzo miła i łagodna rozmowa czterech Prezydentów”. Komentarz Anatolija HRYCYENKI, ukraińskiego polityka, ministra obrony (2005—2007), przewodniczącego Komitetu RN Ukrainy ds. bezpieczeństwa narodowego i obrony (2007—2012), przewodniczącego Podkomitetu ds. przeciwdziałania praniu brudnych pieniędzy (od 2012), lidera partii „Obywatelska Pozycja”: — Suchy osad rozmowy czterech prezydentów Ukrainy widzę tak: 1) aresztowanych uczestników Majdanu dziś-jutro wypuszczą zza krat, jeśli nie wszystkich, to większość; 2) nowego wybuchu przemocy przeciwko Majdanowi władza nie planuje; 3) Janukowycz nie zamierza uznawać bestialskiego pobicia młodzieży w nocy 30 listopada za z góry zaplanowaną operację specjalną władzy; 4) żaden z trzech Prezydentów nawet nie wspomniał o ich wcześniej ogłoszonym stanowisku w sprawie natychmiastowej dymisji Rządu Azarowa; 5) takie miłe i łagodne rozmowy Janukowycz, przy wsparciu Krawczuka z Juszczenką, planuje rozszerzyć na wszelkie okrągłe i prostokątne stoły, nieskończenie-bezsensowne, aby przeciągać czas i osłabić ludzi na Majdanie; 6) Janukowycz nie zamierza w najbliższym czasie podpisywać Umowy z Unią Europejską, będzie wszelkimi sposobami zwlekał i targował się, zarówno z UE, jak i przede wszystkim z Rosją; 7) i zapewne najważniejsze dla Janukowycza: wiceprezydent USA Biden w rozmowie telefonicznej zapewnił go, że kwestia kredytów MFW jest już praktycznie rozwiązana. Według materiałów wydań internetowych

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Dmytro Pawłyczko: Na Majdanie, przy chorągwi

Całował gebistę Cyryla Za nowe kajdany i za stare. Ukraino! Krew twoja przelana, Berkut bił, wpadając we wściekłość… Zapytaj najwyższego bandytę, Kto to bić rozkazał? Spójrz, na czyjej dłoni Stoi ruski mir. Na jutro plan. Niech więc gra ocean w rozpędzie: Twój Majdan, jak organy Pana! Ukraino! Wygnaj doszczętnie Sługusów kremlowskiej Moskwy! Pokłoń się nowemu prezydentowi Na Majdanie, przy chorągwi!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Oświadczenie Przewodniczącego Komisji Europejskiej Joségo Manuela Barroso w sprawie obecnej sytuacji na Ukrainie

9 grudnia 2013 r., podczas swojego wstępnego przemówienia na konferencji „Nowa historia (Nowa narracja) dla Europy” w Mediolanie, przewodniczący Barroso złożył następujące oświadczenie dotyczące obecnej sytuacji na Ukrainie: „Zwracam się do intelektualistów, do wszystkich wykształconych ludzi, do działaczy kultury, do wszystkich obywateli — nie poddawajcie się duchowi porażki, przeciwstawcie się tym negatywnym siłom, ponieważ siły populistyczne, siły ekstremistyczne — to negatywne siły, które dziś działają i o których obecnie mówi się w kluczu antyeuropejskim, odradzając wszystkie stare stygmaty Europy: ekstremizm, ksenofobię, czasami nawet rasizm — to wszystko są wartości negatywne. Dlatego w świetle tych zagrożeń niezwykle ważne jest działanie, a zamiast pozostawać w „strefie komfortu”, w strefie wpływów tak zwanych partii władzy (dosłownie „partii establishmentu” — red.), mieć odwagę walczyć, przeciwstawiać się tym fałszywym argumentom i zamiast tego uzasadniać racjonalnie i przekonująco — chociaż niektórym może się wydawać, że także emocjonalnie — dlaczego dbamy o Europę, dlaczego Europa to coś, co musimy chronić, aby zachować nasze wspólne wartości. I jeśli czasami u niektórych z nas w Europie pojawiają się wątpliwości co do znaczenia tych wartości, po prostu spójrzcie na Ukrainę. Ta młodzież na ulicach Ukrainy, w takim mrozie, właśnie tworzy nowy narrację, nową historię Europy. Kiedy widzimy na zimnych ulicach Kijowa mężczyzn i kobiety z flagami UE, jak walczą o tę flagę — to dlatego, że walczą równocześnie o Ukrainę i swoją przyszłość. Ponieważ rozumieją: Europa to nie tylko przestrzeń możliwości w zakresie rozwoju gospodarczego, choć widzieli, co wydarzyło się w Polsce i krajach bałtyckich, lecz przede wszystkim dlatego, że Europa to gwarancja nadziei i wolności. Uważam, że to prawo i obowiązek Unii Europejskiej — wspierać naród Ukrainy w tym bardzo trudnym czasie, ponieważ oni obecnie wnoszą jeden z największych wkładów w sprawę europejską, jaki w ogóle można wnieść.” Wczoraj odbyłem kolejną rozmowę telefoniczną z prezydentem Janukowyczem. Wezwałem go, by wykazał się rozwagą w związku z ostatnimi wydarzeniami, nie stosował siły wobec ludzi, którzy prowadzą pokojową demonstrację, i okazał całkowity szacunek dla wolności, które są tak ważne dla wszystkich w Europie. Wezwałem go, by przyjął Wysoką Przedstawiciel – Wiceprzewodniczącą Komisji Catherine Ashton, która będzie w Kijowie już jutro i pojutrze, by i ona wzięła udział w poszukiwaniu sposobów rozwiązania tej napiętej sytuacji, którą przeżywa obecnie cała Ukraina. Mam nadzieję, że wszystkie siły europejskie potwierdzą swoje oddanie naszej wspólnej sprawie. Bo nieprawda, że tylko zachodnia część Ukrainy popiera europejski wybór. Nie, większość Ukraińców dba o przyszłość w wolności i pokoju. I uważam, że naszym dziś obowiązkiem jest uznać ich (walkę — red.). Właśnie dlatego, że nasza wspólna historia to historia otwartości”. 9.XII.2013 r.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Życie Wasyla Stusa w Duchu Słowa

REFLEKSJE POKONFERENCYJNE Anatolij ZAHNITKO, Donieck W wygłoszonych referatach i dyskusjach tegorocznej V Międzynarodowej konferencji naukowo-teoretycznej decydujący był Duch wysokości lotu Wasyla Stusa, kiedy Słowo staje się energetycznie pełne i wypełnione, posiada moc przemiany. W jednym ze swoich wierszy artysta podkreślał: Gwiazda świeciła mi dziś rano, / w oknie utkwiona. I łaska — / tak jasna spłynęła na moją duszę / pokorną, że zrozumiałem wreszcie: / ta gwiazda — to tylko odłamek bólu, / wiecznością przeszyty, jak ogniem. / Ta gwiazda — zwiastunka twojej drogi, / krzyża i losu, niby wieczna matka, / wywyższona do nieba (od ziemi / na odległość sprawiedliwości), wybacza / tobie chwilę rozpaczy, daje / natchnienie wiary, że daleki wszechświat / usłyszał twój przygasły zew, ale odezwał się / ukrytym pragnieniem współczucia / i iskrą wysokiej niezgody: / bo żyć — to nie jest pokonywanie granic, / a nawykanie i samemu- / wypełnianie. Tylko matka — umie żyć, / aby świecić, niby gwiazda. Właściwie można ją uznać za lejtmotyw wydarzeń: najpierw — konferencji prasowej (wzięli udział dyrektor Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, akademik NAN Ukrainy Mykoła Żulynski; przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, pisarz Pawło Mowczan; działacz społeczny, obrońca praw człowieka, więzień polityczny Wasyl Owsijenko; Honorowy rektor Donieckiego Uniwersytetu Narodowego, akademik NAN Ukrainy Wołodymyr Szewczenko; profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego (Kraków, Polska), ukraiński i polski działacz społeczny Wołodymyr Mokry; zastępca przewodniczącego Donieckiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Marija Olijnyk i in.), potem — uroczystego posiedzenia plenarnego, które odbywało się w Donieckim Narodowym Akademickim Ukraińskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym, a następnie — złożenia kwiatów pod tablicą pamiątkową Wasyla Stusa (umieszczoną na ścianie gmachu filologicznego Donieckiego Uniwersytetu Narodowego, gdzie studiował Wasyl Stus i ukończył go (wówczas Stalinski Instytut Pedagogiczny) w 1959 roku). Konferencja trwała podczas posiedzeń pięciu sekcji (pracowały w Donieckim Obwodowym Instytucie Kształcenia Podyplomowego Nauczycieli) oraz na końcowym posiedzeniu plenarnym. Łącznie w konferencji zgłosiło chęć udziału ponad 130 działaczy społecznych, literaturoznawców, folklorystów, językoznawców, kulturoznawców z Ukrainy, Polski, Serbii, Austrii, Rosji. Pod względem liczby uczestników i różnorodności zgłoszonych zagadnień to poważne zgromadzenie potwierdziło niesłabnące zainteresowanie spuścizną twórczą Wasyla Stusa, a także — dążenie w nowym wymiarze czasowym do zrozumienia czynów Artysty, jego umiejętności wyznawania ideałów walki, Sprawiedliwości i Dobra. Taki przebieg i status wysokiego zgromadzenia potwierdziła już konferencja prasowa, którą prowadziła prof. Wira Prosałowa (DonNU). Ciekawie prezentowały się odpowiedzi na ostre pytania dotyczące współczesnego spojrzenia na przeszłość, jej ocenę, a także doprecyzowanie wielu szczegółów życiowej i artystycznej drogi Wasyla Stusa na posiedzeniu plenarnym. To ostatnie jest wątkiem przewodnim w referacie Wasyla Owsijenki „Obcokrajowcy o Wasylu Stusie”, który zaprezentował swoją książkę „Wasyl Stus: Poeta i Obywatel. Księga wspomnień i refleksji” (2013 r.). W wydaniu zebrano i systematycznie uporządkowano 100 niepowtarzalnych historii od 74 autorów o Artyście. Wystąpienie Wasyla Owsijenki było pełne ekspresji i nowych faktów, związanych z nieludzkimi warunkami uwięzienia Wasyla Stusa. Wasyl Owsijenko był współwięźniem Poety, dlatego jego opowieść jest świadectwem naocznego świadka. Jak mądrze podkreślił Pawło Mowczan: „Po śmierci Wasyla Stusa los podarował mu najwyższej klasy biografa, który poświęcił się zachowaniu wszystkich tych ziaren pamięci, które są rozrzucone w różnych miejscach”. Otwarcie konferencji zachwyciło swoją uroczystością i przemyślaną formą. Wygłoszone słowa powitalne Romana Hryniuka, rektora Donieckiego Uniwersytetu Narodowego; Tamary Łukjanczuk, zastępcy przewodniczącego Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej; Wołodymyra Szewczenki, przewodniczącego Donieckiej Obwodowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” i innych, nie stały się zwykłą formalnością — akumulowała się w nich myśl o konieczności twórczego zrozumienia spuścizny Wasyla Stusa we współczesnej przestrzeni w kontekście literatury ukraińskiej i światowej. Dlatego w pełni uzasadniona była propozycja Pawła Mowczana dotycząca konieczności nowego, całościowego wydania pełnego zbioru dzieł Wasyla Stusa, realizowanego wspólnie przez Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki i Doniecki Uniwersytet Narodowy. Nieoczekiwany punkt widzenia analizy kwestii wolności wewnętrznej jako rezultatu samoświadomości w twórczości Wasyla Stusa został zaproponowany w wygłoszonym na posiedzeniu plenarnym referacie Mykoły Żulynskiego, który jednocześnie mówił o możliwości „żywego” kontaktu z Poetą poprzez analizę jego rękopisów, przechowywanych w zasobach archiwalnych Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy. Samoświadomość i samostanowienie dla Artysty były najważniejsze i najbardziej znaczące: dla Wasyla Stusa decydujące było „we własną duszę wejść”, co „dane jest tylko szaleńcom”. Walczył, choć doskonale zdawał sobie sprawę, że „Straszny kraj cieni, „wesoły cmentarz”: / Rad-soc-konc-obozów Związek, / Który Pan Bóg zapomniał. / Diabeł też zapomniał, teraz tu rządzi inny bóg — / marksista, rasista i ludożerca, / jeden za trzech”. Rzeczywiście, głównym w jego życiu było credo: „Obowiązek syna narodu, odpowiedzialność za ten naród — jedyne obowiązki”. Wasyl Stus był „rzecznikiem ludowej duszy, ludowego sumienia” (Leonid Pluszcz), był prorokiem, a dlatego dla systemu był ukształtowanym wrogiem, dla którego nie ma i nie może być miejsca w społeczeństwie, tym społeczeństwie, gdzie w przyspieszonym tempie formowano nową historyczną wspólnotę „naród radziecki”. Analizę „Szewczenkowskich kategorii sprawiedliwości w utworach Wasyla Stusa” zaproponował Pawło Mowczan. Wielokrotnie powtarzana teza o współmierności i symetrii życiowej i twórczej drogi Tarasa Szewczenki i Wasyla Stusa znajduje swoje potwierdzenie w wielu faktach i realiach, które zewnętrznie nie tak łatwo mogą być rozpoznane. Emocjonalnie i wyważenie brzmiały słowa Pawła Mowczana, w czymś powtarzając jego własne wersy: Słowo istniejące, przebiegłe, zbawienne, / Przemielone w ustach — choć krzycz. / Wypowiadasz je całodziennie, / całonocnie… Lecz słowo milczy. / Wypuszczasz je na zwierciadło, przyglądasz się — kropla drobna… („Słowo”). U Wasyla Stusa wszystkie słowa są dojrzałe i wyważone, myśl — napięty nerw, który błyskawicznie reaguje na impulsy duszy. Znakomitymi dla przebiegu uroczystości konferencji stały się nadesłane na jej adres pozdrowienia od syna poety Dmytra Stusa, Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki, w którym podkreślono: „Wielka postać narodowego geniusza, niezłomnego działacza społecznego, odważnego patrioty i unikalnego intelektualisty kształtowała się pod wysokim niebem ukraińskiego Donbasu, rozwijała swój twórczy lot w stołecznym Kijowie, czerpała z sakralnej duchowej energii prastarej Kolędy w świątecznym Lwowie. Wasyl Stus stał się prawdziwym symbolem odrodzonego europejskiego narodu, wyhodowanego przez szczere imperatywy Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Mychajła Hruszewskiego oraz milionów niezłomnych bojowników o państwową przyszłość niepodległej Ukrainy”. Dzisiaj Wasyl Stus przychodzi do czytelników w różnych językach. I dobrze, że nieustannie aktualizowane jest dążenie do przekazania niepowtarzalnego słowa Poety czytelnikom w innych językach słowiańskich. Mówił o tym Wołodymyr Mokry (kierownik katedry ukrainoznawstwa Uniwersytetu Jagiellońskiego) w referacie „Od bólu boleśniejsza” Ukraina Wasyla Stusa. Słowo poety w środowisku akademickim Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie w ostatnich 45 latach (1968—2013)”, który zapoznał obecnych z nową książką przekładów utworów artysty. Oryginalność wydania polega na tym, że równolegle podano w nim teksty w dwóch językach — ukraińskim i polskim, co pozwoli czytelnikowi samemu nie tylko zapoznawać się z przekładami, ale także zestawiać je i porównywać. Jako przewodniczący Fundacji Świętego Włodzimierza Chrzciciela Rusi Kijowskiej (założonej w 1987 r.), Wołodymyr Mokry robi wiele dla popularyzacji ukraińskiej nauki w ogóle, a literatury w szczególności. Na to skierowana jest również działalność wydawnictwa „Schwalpolt (Świętopełk) Fiol”, a także Galerii sztuk pięknych, księgarni „Nestor” i wielu innych, które działają, podkreślił Wołodymyr Mokry na konferencji prasowej. Uroczysty przebieg posiedzenia plenarnego wzmacniały występy utalentowanych mistrzów sztuki muzycznej: artysty-wokalisty Donieckiego Narodowego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego Maksyma Seliwanowa („Dumy moje, dumy…”), grupy wokalnej Ludowego zespołu pieśni i tańca „Okołycia” (kierownik — zasłużony działacz sztuk Ukrainy Ołena Abramian) z pieśnią do słów Wasyla Stusa „Stęskniłem się” (muzyka Mykoły Prysiażniuka), laureata ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów piosenkarskich Maksyma Hawryczenki („Sokołęta” — słowa i muzyka Wiaczesława Chursenki), laureatów ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów Chrystyny i Tarasa Prysiażniuków (pieśń „Dusza ludzka”, słowa Wasyla Stusa, muzyka Mykoły Prysiażniuka), chóru Donieckiego Kolegium Kultury (kierownik artystyczny i dyrygent Anatolij Sawenko) z pieśnią „Wiatr z gajem rozmawia” (muzyka Hryhorija Hembery) oraz nieśmiertelnym i niezapomnianym hymnem Strzelców Siczowych „Oj w ługu czerwona kalina”. Odświętnie udekorowana sala teatru z umieszczonym w centrum portretem Wasyla Stusa z wyhaftowanym ręcznikiem od samego początku nastawiły na niezwykłość tego, co się działo. Znamienne, że Wysoki Duch Słowa Poety żywił zarówno posiedzenie plenarne, jak i pracę sekcji. Prowadzący — laureaci międzynarodowych konkursów recytatorskich Artem Polakow i Maryna Simejko. Na pięciu sekcjach, które obejmowały tematycznie analizę „Twórczość Wasyla Stusa: aspekty porównawcze, typologiczne, tekstologiczne”, „Filozoficzno-egzystencjalny wymiar twórczości Wasyla Stusa”, „Artystyczno-stylistyczne cechy twórczości językowej Wasyla Stusa”, „Estetyka językowa utworów Wasyla Stusa”, „Kulturologiczne aspekty badania twórczości Wasyla Stusa”, wybrzmiały referaty naukowców z instytutów akademickich, uniwersytetów Kijowa i Lwowa, Charkowa i Zaporoża, Dniepropetrowska i Wołynia oraz wielu innych, a problematyka studiów wyraźnie wyłania się z nazw odpowiednich sekcji. Ogólną problematyką i aspektami studiów uwydatniały one „wmontowanie” twórczości Wasyla Stusa w światowy kontekst literacki. Końcowe posiedzenie plenarne podsumowało pracę konferencji, która odbyła się dzięki współpracy Donieckiego Uniwersytetu Narodowego z Ogólnoukraińskim Towarzystwem „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, naukowo-badawczymi instytutami akademickimi (Instytutem Literatury im. T. H. Szewczenki, Instytutem Języka Ukraińskiego, Instytutem Językoznawstwa im. O. O. Potebni), Donieckim Obwodowym Instytutem Kształcenia Podyplomowego oraz wsparciu Donieckiej Państwowej Administracji Obwodowej. W bieżącym roku Wasyl Stus skończyłby 75 lat (urodził się 6 stycznia 1938 roku we wsi Rachniwka w rejonie hajsyńskim obwodu winnickiego). Nie było dane. Systemowi udało się fizycznie zniszczyć poetę (4 września 1985 roku; obóz WS-389/36 koło wsi Kuczino w obwodzie permskim), ale nie zdołał on zniszczyć siły słowa poety, przestrzeni jego rozprzestrzeniania się, o czym tak przekonująco mówili Mykoła Żułynski, Pawło Mowczan, Wasyl Owsijenko, Wołodymyr Szewczenko, wykładowcy i studenci wydziału filologicznego Donieckiego Uniwersytetu Narodowego — wszyscy uczestnicy byli zgodni co do konieczności przygotowania i uporządkowania materiałów konferencji w osobnym wydaniu. Skrzydlate słowa Wasyla Stusa „Narodzie mój! Do ciebie ja jeszcze wrócę i w śmierci obrócę się do życia” inspirowały uroczyste i robocze chwile V Międzynarodowej Konferencji Naukowo-Teoretycznej „Słowo artystyczne Wasyla Stusa w kontekście literatury ukraińskiej i światowej”. A jego miłość do rodzinnej ziemi, do swojego języka, do swojego Narodu stawały się decydujące w patriotyczno-uczuciowych wymiarach współczesności. Uświadomieniu wielkości prawdziwie męczeńskiej drogi Wasyla Stusa, zrozumieniu jego życiowej i twórczej drogi poświęcona była V Międzynarodowa Konferencja Naukowo-Teoretyczna „Słowo artystyczne Wasyla Stusa w kontekście literatury ukraińskiej i światowej”, która odbyła się 28 listopada tego roku w Doniecku. Poprzednia, IV Ogólnoukraińska konferencja naukowa „Wasyl Stus: konteksty życiowe i twórcze” odbyła się dokładnie pięć lat temu w 2008 roku. Wszystkie konferencje organizował i przeprowadzał Doniecki Uniwersytet Narodowy wspólnie z instytutami akademickimi oraz Ogólnoukraińskim Towarzystwem „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

spektakle: „Pieśń lasu” Łesi Ukrainki oraz „Wertep” (kierownicy Ołeksandr i Lubow Hulajewowie, Borys Mazur), przeprowadzili w szkołach i zakładach pracy miasta wieczory literacko-muzyczne oraz koncerty, poświęcone twórczości Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Łesi Ukrainki, Mychajła Hruszewskiego, organizowali wieczornice na święta Bożego Narodzenia, Wielkanocy i Zielone Świątki. Z czasem do sewastopolskiej „Proświty” wstąpili wojskowi Floty Czarnomorskiej: kapitan-lejtnanci Ihor Teniuch, Ołeksandr Podolny, kapitan 3 rangi Wadym Machno, majorzy Wołodymyr Chołodiuk i Anatolij Kapinos, starszy lejtnant Wiktor Paszczenko, starszy chorąży Wasyl Fedorondzuk, starszy miczman Anatolij Biłyj oraz inni. Towarzystwo rozwinęło nie tylko szeroką działalność kulturoznawczą, ale stało się także wpływową siłą społeczno-polityczną w Sewastopolu. W 1990 roku Towarzystwo wysunęło kandydatury prośwityjan — lekarza Leonida Amełkowycza oraz dowódcy trałowca „Syhnałszczyk” Floty Czarnomorskiej, kapitan-lejtnanta Ihora Teniucha, a sewastopolczycy wybrali ich na radnych rady miejskiej, w której zainicjowali utworzenie grupy radnych „Ukraina”. Ihor Teniuch został pierwszym przedstawicielem ludu w Sewastopolu, który na sesjach przemawiał w języku ukraińskim. Później w lokalnej gazecie „Sława Sewastopola” wydrukowano apel radnych z grupy „Ukraina” do mieszkańców w sprawie odrodzenia ukraińskiej szkoły. Reakcja była nieoczekiwana: radnemu rady miejskiej Wadymowi Machnie w nocy pocięto drzwi, radnemu Leonidowi Amełkowyczowi grożono przez telefon spaleniem żywcem. Aktywista Bohdan Jenał z powodu gróźb musiał zwracać się do KGB i zmieniać numer telefonu domowego. Ale znalazło się wielu sewastopolczyków, którzy świadomie poparli ideę wprowadzenia języka ukraińskiego. Rozpoczęła się walka o prawo Ukraińców do nauczania swoich dzieci w języku ojczystym i żadne przeszkody nie mogły już zatrzymać prośwityjan na drodze do wybranego celu. Działalność sewastopolskiej „Proświty” stała się wszechstronna. To właśnie ona stała się donatorem tworzenia w mieście ukraińskich organizacji i partii: Ruchu, Ukraińskiej Partii Republikańskiej, Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, Związku Kobiet Ukrainy, Związku Oficerów Ukrainy, parafii greckokatolickich i prawosławnych oraz innych. Sewastopolska „Proświta” posłużyła za jądro także dla konferencji założycielskiej Krymskiego Obwodowego Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki pod przewodnictwem Danyła Kononenki pod koniec 1989 roku w Symferopolu. Jego pierwszą przewodniczącą została Ałła Petrowa, a pierwszym przewodniczącym „Proświty” w Symferopolu został Mychajło Baczynski, wykładowca geografii. Na tej patriotycznej fali sewastopolskie zjednoczenie „Proświta” pracuje do dziś i godnie wita 145. rocznicę walki o prawo do bycia Ukraińcami. Obecnie zbieramy środki na ustanowienie tablicy pamiątkowej Lewkowi Makarowyczowi Macijewyczowi, jednemu z założycieli sewastopolskiego towarzystwa „Kobzar” (na zdjęciu).

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Nasza codzienna praca

Wołodymyr PROCENKO, Sewastopol Ideę ukraińskiej niepodległości przez stulecia pielęgnowali w sercach nasi pradziadowie. W jej imię ginęły miliony najlepszych synów i córek naszego narodu. Pod koniec lat 80. kryzys polityczny obudził ukraińskie społeczeństwo z długoletniego imperialnego snu. Pojawiły się pierwsze przebiśniegi tworzenia ukraińskiej państwowości. W Sewastopolu, na Krymie, jak i w całej Ukrainie, znaleźli się szczerzy Ukraińcy, którzy duszą i sercem przyjęli wysokie poczucie godności narodowej, odrodzili organizacje społeczno-oświatowe: Towarzystwo Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki, Ludowy Ruch Ukrainy, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Memoriał”, Ukraińską Grupę Helsińską, podjęli narodowowyzwoleńczą walkę narodu ukraińskiego o niepodległość, demokrację, prawa człowieka i narodu. W Sewastopolu i we Flocie Czarnomorskiej sztafetę odrodzenia narodowego przejęło Sewastopolskie Miejskie Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Teraz już dobrze wiadomo: historia towarzystwa to 25-letnia walka Ukraińców o swoją godność narodową i honor, o możliwość duchowego przedłużenia siebie w dzieciach i wnukach. A na początku 1989 roku, obchodząc kolejne rocznice przeniesienia zwłok naszego Kobziarza na Górę Czerniecza, ukraińscy patrioci Sewastopola postanowili utworzyć Sewastopolskie Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki. Inicjatorami byli kapitan-lejtnant Mykoła Huk, miczman rezerwy Bohdan Jenal, podpułkownik rezerwy Iwan Szewczenko. Kierowali się oni Ozwą „Do obywateli Ukraińskiej SRR, do wszystkich Ukraińców, w Ukrainie i poza Ukrainą żyjących” z 11—12 lutego 1989 roku, przyjętą przez konferencję założycielską Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki, która odbyła się w Kijowie. Ozwa była drukowana w „Literaturnej Ukrainie”, oto jej treść: „Drodzy rodacy! Robotnicy i chłopi, działacze nauki i kultury, działacze partyjni i państwowi, nauczyciele i wykładowcy, wojskowi i pracownicy organów ścigania, lekarze i inżynierowie, wierzący i duchowni pasterze, zwracamy się do was z apelem o wykazanie zrozumienia historycznej odpowiedzialności i posłużenie patriotycznej sprawie naszego narodu. Zwracamy się do naszych jednokrwistych braci i sióstr, którzy żyją w innych republikach, w świecie socjalistycznym i kapitalistycznym, a także w krajach trzeciego systemu społeczno-politycznego z apelem o pomaganie i wspieranie naszych wysiłków nie tylko moralnie, ale i dobrym czynem. Jesteśmy świadomi tego, że praca kulturalna wszystkich Ukraińców, gdziekolwiek by nie mieszkali, musi być składową częścią ogólnoukraińskiej kultury — niepowtarzalnego i wielocennego dorobku w skarbcu światowej duchowości. Drodzy bracia i siostry! Razem będziemy dążyć do tego, aby język ukraiński brzmiał w rodzinie, w przedszkolu, w szkole, na uczelni, w zakładzie pracy, w urzędach państwowych i partyjnych, w radiu, w kinie, z ekranów telewizyjnych. Odrodzimy, jako wysokie kryteria moralne, poczucie dumy narodowej i godności. Odrodzimy szacunek do naszych przodków, którzy wyhodowali i zachowali nasz język przez stulecia ucisku społecznego i narodowego. Wstępujcie do Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki! Twórzcie w miejscach pracy, przy szkołach, przy redakcjach gazet, na uczelniach, w placówkach nauki i kultury, w urzędach komórki Towarzystwa. Rozwijajcie pracę wyjaśniającą, doskonalcie swoją znajomość języka ukraińskiego, na wszelkie sposoby sprzyjajcie wprowadzaniu go we wszystkie sfery życia społecznego, dawajcie osobisty przykład w tym zakresie. Niech żyje język ukraiński — wielki budowniczy narodu”. Ukraińcy Sewastopola z zachwytem czytali Ozwę i kierowali się nią w swojej praktycznej działalności. Właśnie na jej podstawie Mykoła Huk, Bohdan Jenal, Iwan Szewczenko zgromadzili sewastopolskich Ukraińców wokół idei narodowej walki o niepodległość Ukrainy. Bohdan Jenal opowiada: „Aby uzyskać pozwolenie na przeprowadzenie konferencji założycielskiej w celu stworzenia Towarzystwa, M. Huk i I. Szewczenko zaproponowali zwrócenie się do ówczesnego organu kierowniczego — miejskiego komitetu KPZR. Ale ja się nie zgodziłem, bo byłem bezpartyjny i nie uznawałem władzy komunistów nad sobą. Postanowiliśmy znaleźć wsparcie w miejskim komitecie wykonawczym. Podczas rozmowy z jego przedstawicielem Mykołą Minenką udało się uzyskać nie tylko pozwolenie na stworzenie Towarzystwa, ale także rozwiązać kwestię lokalu. Rozkleiliśmy po całym Sewastopolu ogłoszenia o przeprowadzeniu 22 maja 1989 roku konferencji założycielskiej. W budynku miejscowego towarzystwa „Znannia” przygotowaliśmy salę, postawiliśmy na widocznym miejscu portret Tarasa Szewczenki, obok niego dwie świece: jedną żółtą, drugą błękitną, udekorowaliśmy wyszywanymi ręcznikami, rozwiesiliśmy plakaty ze słowami Kobziarza. Bardzo się denerwowaliśmy: czy przyjdą ludzie, bo wiedzieliśmy, jakie to były czasy. Mimo wszystkich obaw ludzie jednak przyszli. Warto wymienić tych ukraińskich patriotów naszego miasta, którzy razem ze mną jako pierwsi weszli w skład Sewastopolskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki. To Mykoła Huk, Iwan Szewczenko z córką Natalią, Ołeksandr Hryb z żoną Lubow, Hanna Krywenko i Wałentyna Sanitara — nauczycielki języka ukraińskiego, Jewhenija Iwaszczenko, Ołeh Leus, Mykoła Stojanow, docent SPI. Omówiliśmy i przyjęliśmy odezwę do sewastopolczyków. Obecni wyrazili swoje opinie dotyczące dalszej pracy Towarzystwa. Na przewodniczącego Sewastopolskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki wybrano kapitan-lejtnanta Mykołę Huka, sekretarza gazety wielonakładowej „Wympeł” oddziału szkoleniowego Floty Czarnomorskiej imienia admirała F. Oktiabrskiego, a na jego zastępcę wybrano mnie. Na zakończenie konferencji założycielskiej jej uczestnicy zaśpiewali „Rewe ta stohne Dnipr szyrokyj”. Wszyscy płakali, bo nie mogli powstrzymać swoich uczuć”. Oto co wspomina o tym gwiezdnym czasie w historii sewastopolskiej „Proświty” jej pierwszy przewodniczący Mykoła Huk: „22 maja 1989 roku na zebraniu założycielskim wtedy jeszcze Sewastopolskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki po raz pierwszy na cały głos powiedziano o duchowym ludobójstwie, które było czynione przez kompartyjnych zwierzchników przeciwko stutysięcznej ukraińskiej wspólnocie miasta — języka ukraińskiego nie nauczano w żadnej placówce oświatowej, a tych, którzy domagali się jego nauczania dla swoich dzieci, powołując się na ówczesną konstytucję, prześladowano jako „burżuazyjnych nacjonalistów”. „Proświta” jako pierwsza ze wszystkich organizacji demokratycznych powiedziała „nie!” susłowskiej ideologii mankuryzacji, zaczęła gromadzić wokół siebie ludzi, walczyć o odrodzenie ojczystego języka, tworzyć życie według zwyczajów i tradycji swojego narodu, propagować je wśród ludności”. Po raz drugi zebranie odbyło się 16 czerwca 1989 roku i organizacja powiększyła się o nowych członków. Są to Jarosław Blichar, Wasyl i Wałentyna Mychajłenkowie, Nadija Czerewatenko, Kostiantyn Perepadia i inni. Na trzecim zebraniu 2 lipca 1989 roku, które odbyło się w bibliotece imienia L. Tołstoja, dołączono 13 osób (Bohdana Procak, Ołeksandra Hreczko, Łeonid i Wira Amelkowiczowie, Hnat Buria, Switłana Zatorska, Anatolij Kopyłenko, Mykoła Skakodub i inni), którzy podjęli aktywną pracę wśród marynarzy Floty Czarnomorskiej. Z czasem założono ludowy chór ukraiński, którym do tej pory kieruje doświadczony dyrygent Wiktor Kowalczuk, uczeń Anatolija Awdijewskiego. Do chóru zapisało się prawie 40 osób. Aktywiści „Proświty” na szczeblu miejskim zorganizowali kółko dramatyczne i wystawili

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Wieloznaczność prawdziwej poezji

Dmytro PAWŁYCZKO Pierwszy tomik poezji Ołeksandra Kosenki „Na siódmy dzień” ze wstępem Wiktora Pohribnego ukazał się w Kirowohradzie w 2010 roku, a drugi — „Hartowanie wody” ze wstępem Jewhena Harana w Kijowie w 2013 roku. Myślę, że te książki, te daty i te pierwsze przenikliwe słowa o pojawieniu się w literaturze ukraińskiej nowego, znakomitego nazwiska zostaną zapamiętane. Prawie nic nie wiem o życiu Kosenki, ale z przeczytanych jego książek wyłania się obraz człowieka z niełatwą biografią zawodową, z ukraińską bolącą duszą, obraz filozofa, twórcy oryginalnej poetyki, zdolnego odczuwać swoją niepowtarzalną obecność i istotę, swój rodzinny step poza granicami swojej historycznej epoki i swojego rodzinnego krajobrazu. Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że książki Kosenki to protest przeciwko współczesnemu ludzkiemu przeładowaniu wrażeniami, przeciwko małostkowej krzątaninie dzisiejszych ludzi, przeciwko zdradliwości materialnych tymczasowych ideałów obecnej ludzkości, ale przyglądając się wielkoskalowym metaforom poety, koniecznie poczujesz, że chodzi o wieczną, nieprzemijającą ludzkość i ludzkie bestialstwo, o wieczną miłość i nienawiść, wieczną wierność i wieczną zdradę, o tragiczną nierozerwalność urzeczowionej i niewidzialnej duchowej substancji ludzkiego powołania. Jest czas bogów, Tytanów, Czas ludzi. Jest szczęście ucieczki z tej klatki. Tak zaczyna się pierwszy wiersz „Milenium” z pierwszej książki Kosenki. Trzeba mieć odwagę, żeby tak napisać. Poeta wspomina bogów i tytanów, ale czas, o którym pisze, to nie przeszłość, to filozoficzny symbol wieczności. Faktycznie w poezji Kosenki stale mowa o wieczności ludzkich cierpień, ale poeta unika pouczających, aforystycznych bojowych prawd i twierdzeń, umie obyć się bez wezwań do walki przeciwko krzywdzie i zniewadze wobec ludzkiej duszy, ale czytanie jego wierszy to przesiewanie błyskawic na niebiosach minionych wieków, to budzenie wspomnienia w świadomości współczesnej ludzkości o tym, że „Nigdy” nie było lepiej. W tym samym wierszu wyłania się kalina „naga i w koralach”. Jasne, to obraz Ukrainy, ale poeta nie mówi o tym, powie tylko, że uciekła od „pozaziemskich klęsk”, przebywając w najdłuższej nocy dwudziestego wieku, czyli w nienazwanym, ale przez nas bardzo dobrze znanym imperium. Czy jednak naprawdę istnieje szczęście ucieczki od bogów, tytanów i ludzi? W wielu utworach Kosenki wyraźnie powiedziano — nie ma takiego szczęścia, ale tamże napisano, że klatkę, utworzoną przez bogów i tytanów, może zamieszkać Człowiek, siłą swojej miłości do życia, zdolny zwyciężać śmiercionośną, niszczącą życie żądzę władzy i ofiarność bogów. Kosenko pragnie zrozumieć „prawą Prawieczność” i „Wszechświatową Niemotę”, widzi w ludzkości „dwa losy zdziczałe… Gdzie wieczność złamano w kręgosłupie”, jego bohater spowiada się z ciężkiego przeznaczenia, które nakazuje mu zamieszkiwać okrutną planetę jak swój dom. Ja ten dom zamieszkuję, Kiedy to życie. Ja od tysięcy lat napatrzyłem się nieprawdy! Tak żywego ognia dobywa tarcie. Tak gonią tabuny Stepowi konokradzi. Tak Całują zamki tajemne klucze. Tak bolą ręcznikami otwarte wrota. Tak zlatuje się zmierzch na oddech świecy. Ty ją zapal! Ja lecieć nie przeciw! Ja — Nie zmierzch. Ja dom zamieszkuję, I tym ja rozpięty między ścian nieżywymi słowami. Nawet kwiaty w oknach zmęczyły się rosnąć. My zmęczyliśmy się z nimi, Zmęczyliśmy się z wami… My zmęczyliśmy się obliczać ruch pajęczyn, My zmęczyliśmy się oczy łowić oczami. My zmęczyliśmy się dbać O niewzruszoność obrazów I nie skrzydła, A lata nieść na barkach. My zapomnieliśmy latać i widzieć sny. My zapomnieliśmy Od lata chować się w jesień. My zapomnieliśmy kwiatami być u wiosny, My zmęczyliśmy się siać zdrady I rosy, Jak zapragnie się, czasem, machnąć skrzydłem! Lecz wywróżone przez kogoś ciążenie Trwa! Ja smucę się Sam w Samotności Za ciepłem Ja ten dom obżywam, Jak świat obżywam. Przytoczyłem w całości ten utwór Kosenki, gdzie łączą się filozoficzny i poetycki język, gdzie panuje zmęczenie wieków, wywołane nieżywymi słowami nieprawdy, gdzie przemieszana rosa świtu z ciemnościami zdrady, gdzie wszystko obrzydliwie odwieczne i wszystko obrzydliwie teraźniejsze, ale i tu wyłania się w człowieku pragnienie latać i smucić się w samotności za ciepłem. Natura daru Kosenki jest o tyle ciekawa, że umie widzieć jednocześnie nizinny ludzkiego ducha i porywy do wysokości, umie łączyć, jak muzyka, logiką nastroju i uczucia wieloznaczny słowny materiał. Nie ma wielkiego rozłamu między pierwszą a drugą książką Kosenki, ale należy widzieć, że motywy z pierwszej przeszły w drugą i rozwinęły się, pogłębiły, zaostrzyły. Druga książka „Hartowanie wody” ma tak samo dwa tematyczne kręgi, jak książka „Na siódmy dzień”. W pierwszym kręgu przegląda się postać myśliciela, którego jedno życie składa się „z mnóstwa żyć”, a w drugim wyłania się intymny świat człowieka, który nie może (bo „to śmieszne”) „uwierzyć w czystą miłość”, za to on „mierzy czas głębią rozłąki”. Intymna liryka Kosenki nie zdołała obejść się bez znanej z utworów innych poetów skargi na aktorstwo i złudzenie w miłości. Poeta mówi: „W żarze nocnego fiołka taje cielesna miłość, no a innej u nas nie było”. Ależ on doskonale rozumie i tak, jak nikt, a tylko on pisze o żądzy, o wszechogarniającej gorączce tejże cielesnej miłości, o najgłębszej tajemnicy, która obraca zakochanego człowieka w cień człowieka kochanego. Duchowe jednoczenie mężczyzny z kobietą możliwe jest i bez ich cielesnego związku, ale dotykanie ludzkiego piękna — pożądany grzech ciała jest, bezsprzecznie, i duchowym zjawiskiem. Kosenko to rozumie i pisze: Ja tylko cień chłodny szary cień jak nie boli nic oprócz cienia chłodnych warg bolesne migotanie chłodna gra melodii i opinii o wiedziałby kto jak smuci się mnie jakim ogniem mnie dotyka niebo kiedy do mnie ty przemówisz nie jak na miłość skrzywisz się nie trzeba myślą ludzie cienia nie boli kiedy i na serce nastąpi nogą niepogoda mrocznie z nieba zamgli jedna tylko noc przygarnie i zagoi z brudu z bruku z wstrętnych ścian usłysz mnie w błaganiu w szeptaniu ja cień twój chłodny szary cień jak nie boli nic oprócz cienia. Wydaje się, znaki przestankowe w tym wierszu uwydatniłyby jego treść, ale Kosenko przyjął tradycję (w drugiej książce) pisać wiersze bez znaków przestankowych, tradycję bardzo dawną, z antycznych czasów, którą odnowili współcześni zachodni poeci. Ja nie przywykłem do niej, ale nie występuję przeciw niej; wiersz Kosenki wymaga ode mnie bycia o wiele uważniejszym, niż przy czytaniu innych poetów. Muszę w jego wierszach usłyszeć pamięcią znaki przestankowe, poczuć energię opuszczonego słowa, zżyć się z lakonizmem nie przeżutej, a wydmuchniętej niespodziewanej myśli. „Hartowanie wody” otwiera się wierszem „Apostrof”. Pamięci Ja twój apostrof I wargi twoje Delikatnie dotykają mojego nieważkiego ciała Kropla rosy na dłoni Mnie zadrżała Żeby rozdzielić przeszłość z przyszłością. Poeta czuje się apostrofem i w słowie „pamięć”, i w samym zjawisku ludzkiej pamięci. Zatem, czymś niby nieznacznym, „jak fala na flaucie”; ale w tym czasie, kiedy odbywają się różne wydarzenia w życiu człowieka, splecione z wydarzeniami w ogólnej historii ludzkości, to jest: Chłoną barszcze Proza Romantyka umarła Snopy chryzantem Chłód wróżą na złym klepisku bazaru Ja tylko apostrof Zapomnianego szału zjawa Świątyni pamięci Wasz Bezeterowy totem poeta-apostrof powstaje w świątyni pamięci jako bóstwo, które nie pragnie dla swojej czci i sławy krwawej ofiarności. Rozumiem ten utwór jako obraz człowieka, który czuje się częścią świata, ściślej, częścią pamięci o świecie, okrutnej pamięci, która skuwa wolność, robi z człowieka żmiję, ale wciąż niezdolna zabić w człowieku znak apostrofu, budowniczego znaku słowa. Rozumiem ten utwór, uważam go za cenny wkład w ukraińską poezję. Ale wiem, że znajdą się gorliwcy prostoty, wielbiciele jednoznaczności poetyckiego słowa, którzy ogłoszą poetę mistrzem wymyślonych rebusów. Dlatego chciałbym powiedzieć mu: nie ustąpcie najdroższym skarbem swojego tajemniczego słowa, przez które widać i to niebo, co nad nami, i te niebiosa, które widzieli nasi przodkowie, nasze morza i rzeki, kiedy woda tylko zaczynała stawać się świętą. Ostrzec mógłbym jedynie przed metaforą, która łatwo porównuje krople rosy z źrenicami żmii. Rzeczywiście, to zewnętrznie podobne rzeczy, ale w tym utworze, gdzie apostrof występuje nośnikiem oznaczenia pamięci, obraz żmii jest zbyt ostry, wewnętrznie obcy. A jednak dla mnie „Hartowanie wody” — absolutnie nowe słowo w naszej filozoficznej poezji. To po raz pierwszy u nas pojawił się obraz wody, w którym zataiła się dziwna siła zwyczajnego i nadzwyczajnego ludzkiego życia. Woda u Kosenki — to nie ta źródlana woda, wysławiana przez poetów, a ta „od mizernej krztyny Boga”, z której powstawało na ziemi wszystko żywe. To żywioł, który zachowuje swoją wieczność, przechodząc z jednej formy żywego istnienia w inną formę, staje się morzem, płynącą falą, gradem, rosą, mgłą, chmurą, lodem, nawet, jak to twierdzą teraz badacze wody, kulistą błyskawicą. Kosenko umie widzieć człowieka w krwiobiegu wody na planecie, a ta jego woda — symbol człowieka, ona słyszy w sobie sprzeczne gony życia, będąc deszczem, ona ożywia świat, a stawszy się śniegiem albo lodem, zabija to, co sama wyhodowała. Oko Kosenki odkrywa konfliktowość w zachowaniu najważniejszego i najbardziej ruchliwego materiału, z którego powstaje ludzkie ciało. Niby Lukrecjusz Kar, który pisał, że wszystkie i wszelakie wody przebywają w krwawym związku jedna z drugą, Kosenko zobaczył krwawy, nawet duchowy związek wody z człowiekiem, napomykając o tym, że woda była asystentem w laboratorium Stwórcy człowieka i przydała się Piłatowi na jego niesprawiedliwym sądzie. Ale ponad wszystkimi przemianami materii, z której zbudowane ludzkie ciało, poeta widzi w człowieku obecność ducha, który w walce z hartownikami wody to zwycięża, to upada. Przed nami rozpościera się dramat, nieprzejednany konflikt między „twardymi atomami” materii i duchowymi, idealnymi cechami boskich sił ludzkiego jestestwa. Kosenko pyta: Materialność świata Bezwarunkowa Bezbożnie płoną I gasną w niebie Dalekie skupiska rozżarzonej materii Gdzie ta nić Co jednoczy je z moją duszą Pod czyimi palcami ona słonecznostrunnie Brzęczy Kiedy ja śmieję się Kto karmi goryczą mój płacz Gdzie siła Która trzyma nad przepaścią niebytu Moją przynależność do tego świata Takiego Bezwarunkowo materialnego Aż za nadto Ów „za nadto materialny świat” zaniepokoił, nastawił czujnie

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

poety, który — jestem o tym przekonany — obdarzony jest niezwykłą, zbyt subtelną wrażliwością na swoje ludzkie, nie materialne, a duchowe bytowanie. Szuka on nici, która łączy jego duszę z płonącymi, gasnącymi i wybuchającymi skupiskami rozżarzonej materii, słyszy, jak ona brzmi „słonecznostrunnie” (przypomniał się Tyczyna), trzymając go ponad śmiertelnością materialnego świata. Kosenko wpatruje się we współczesne kolizje swojego ducha, ale pisze o nich tak, jakby wydarzyły się nie teraz, a dawno, można by nawet powiedzieć, że pisze o swoim minionym życiu, które rozpoznajemy w jego obecnym życiu. W ukraińskiej poezji taką wieloznaczność swojego słowa, jaką odnajdujemy w wersach Kosenki, osiągał geniusz Tarasa Szewczenki. Wielki poeta spowiadał się swoimi utworami, pisanymi pod koniec życia, gdzie występują minione wieki ludzkości: „Drobnieją ludzie na ziemi, rosną i wynoszą się carowie”, a „święci poprzednicy” rozdają „carom ubogim” okruch chleba. I nie w każdym wierszu pojawiało się proroctwo o tym, „że będzie bite przez carów siane żyto”, były i takie smutne rzeczy, jak utwór „Minęły lata młode”, który tak się kończy: Nie czekaj wiosny — świętego losu! Ona nie wzejdzie już nigdy… I dumę wolną na wolność Nie przyjdzie wypuścić… Siedź, I niczego nie czekaj!.. Do takiego smutku dochodzi i Kosenko. To życie To olśnienie na chwilę To wieczne błądzenie po omacku Te naczynia dróg światorośli To chodzenie na Wy i na My Tak życie Nie pytajcie kiedy Nie pytajcie skąd i dokąd To bezsenność Ten spokój Niespokój Żeby uwierzyli jakoby żyli Rzecz jasna, u Szewczenki znika nadzieja na zmiany w narodowym bytowaniu ludzi, a u Kosenki przeważa totalne rozczarowanie „chwilą” życia, choć i tutaj jest motyw bezowocnego chodzenia na Wy i na My… Ale Kosenko mimo wszystko zdobywa się na trzy najważniejsze dla niego słowa, które można uznać za jawę zwycięstwa ludzkiego ducha: Nie tiara I nawet nie deszcz Okowid Dwa Pi Er Te trzy słowa Komu one potrzebne Rozbatuje Batu Zrudziałych stepów bylica Sto nieszczerych stuleci Przetrą Pomnożą wydarzenia Skąd ta niemota Bez ciepła Bez żalu Lecz pielęgnuje dusza Jeszcze trzy słowa jak iskrę nadziei Bo dopóki ten świat Ja kocham was Kocham was Kocham Tak poeta zwraca się i do tego motyla, który zawisł na arkanie pająka, i do tego jesiennego dnia, który przychodzi jako „czas wyłaniać się z majaczeń, czas oglądać się i biec”, i do tych, którzy nie wiedzą, kim są, którzy sprzedali „i mowę, i dom, i konia”, i do tych, którzy uwierzą poecie, że on swój krzyż doniesie do szczytu. I zapewne z tych trzech jednorodnych, wiecznych uczuć spleciona jest owa niezniszczalna nić, która łączy duszę poety z duchem ludzkości.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Wojna ze znakiem zapytania Wasyl Słapczuk. Księga zapomnienia: powieść-autokomentarz — Kijów: Jarosławiw Wał, 2013. — 368 s.

Anna BAHRYNA Co do tej pory wiedziałam o wojnie w Afganistanie w latach 1979—1989? Przyznam szczerze: prawie nic. Bo nawet po rozpadzie ZSRR ten temat pozostaje w naszym społeczeństwie jednym z najbardziej zagadkowych. Przy czym nie w najlepszym tego słowa znaczeniu. O Afganistanie wolą milczeć. Tak jest wygodnie wszystkim. I tym, którzy walczyli (no, oczywiście, po co rozdrapywać ich rany?), i tym, którzy brali bezpośredni udział w organizacji… „Księga zapomnienia” to pierwszy w literaturze ukraińskiej poważny utwór, który porusza ten temat. Księga-poszukiwanie. Księga-refleksja. Księga-sekcja. Sekcja pamięci — na żywym organizmie. W imię uwolnienia się od ciężaru wspomnień. W imię… zapomnienia. „Wojna to zawsze mit” — twierdzi Wasyl Słapczuk już na pierwszych stronach swojej powieści. Pisarze zawsze nadmiernie romantyzują wojny. Patos to wada literatury o wojnie. Ale co robić, kiedy „heroizm był normą”?.. Według słów autora, „istnieją dwie wojny: wyobrażona i prawdziwa. Wyobrażona wojna stworzona jest przez teoretyków strategii sztuki wojennej, poetyckie opisy bitew, oficjalne raporty, a nawet opowiadania naocznych świadków. A prawdziwa wojna to mieszanka brudu i krwi, zwierzęcy strach, potworność, całkowity bezsens”. „Księga zapomnienia” składa się z piętnastu rozdziałów. Niektóre z nich można czytać jako osobne nowele. Na przykład rozdział „Pszczeli bóg” — ekskurs w dzieciństwo jednego z głównych bohaterów powieści, Mykoły Korneliuka, jest wzruszającą opowieścią o pięcioletnim chłopcu, który widzi własnego anioła stróża i może swobodnie z nim rozmawiać. Mały Mykołka kocha dziadkową pasiekę, bo „u pszczoły jest więcej porządku niż u człowieka”. A jeszcze obiecuje dziadkowi — „pszczelowemu bogu”, że nie będzie palił… do wojny. W innych nowelach mowa o dramatycznych losach „Afgańczyków”, których jako osiemnastoletnich chłopców wysłano, by wypełnili jakiś widmowy dług wobec nie mniej widmowej „ojczyzny”: „U nas nie pojawiały się pytania: Petro ANTONENKO, przedstawiciel Fundacji im. Iwana Bahrianego w Czernihowie Właśnie w stołecznym wydawnictwie „Smołoskyp” ujrzał światło dzienne dwutomnik Ołeksandra Szuhaja „Iwan Bahriany: nowe i mało znane. Eseje, dokumenty, listy, wspomnienia, notatki, fakty”. To wydawnictwo jest dawnym partnerem Fundacji imienia Iwana Bahrianego, jednej z najbardziej zauważalnych organizacji ukraińskiej diaspory. Fundacja aktywnie propaguje jego twórczość. Jest ona również znana ze swoich licznych wydań twórczości ukraińskiej diaspory, wcześniej u nas przemilczanej. I wydawanie takich książek Fundacja powierza przede wszystkim „Smołoskypowi” oraz Wydawnictwu Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Te książki Fundacja bezpłatnie przekazuje bibliotekom, szkołom, liceom, uniwersytetom i innym placówkom oświatowym Ukrainy. Ołeksander Szuhaj jest oficjalnym przedstawicielem Fundacji na Ukrainie. Życiową i twórczą drogę Iwana Bahrianego, jego wielostronną działalność społeczno-polityczną autor bada od dawna. Ten dwutomnik jest w istocie kontynuacją tego, komu i co jesteśmy winni? Żadnego buntu, żadnego oporu. Wypełnialiśmy swój obowiązek, który narzucono nam jak jarzmo na szyję”. W „Księdze” prawie nie ma opisów bitew. Bo najstraszniejsze nie są bitwy, a ich skutki. Większość z tych chłopców wróciła do domu nie tylko z fizycznymi urazami. Zraniona została także ich psychika. Wojna pozostała z nimi na zawsze. Jak najstraszniejszy sen. Jak najbardziej bezsensowne nieporozumienie. Jak jedno wielkie i nieskończone szaleństwo. „Prześladuje mnie zapach żołnierskiego szynela. Nie wypada oddychać tym zapachem. Ale i żyć w masce przeciwgazowej również nie należy” — wyznaje autor. Nieznajomość prawdy historycznej nie zwalnia nas z odpowiedzialności przed przyszłością. Dlatego prędzej czy później ktoś musi opowiedzieć nam tę prawdę. Nawet jeśli będzie boleć. Nawet jeśli narrator będzie musiał przeżyć wszystko od samego początku. Ale przecież… „z kimkolwiek byśmy walczyli, przede wszystkim mamy do czynienia z samymi sobą”. „Nie twierdzę, że Ukraińcy koniecznie muszą kultywować zwycięstwa. Nie, ale potrzebna nam jest umiejętność obracania na swoją korzyść zarówno zwycięstw, jak i porażek. Każde zwycięstwo i każda porażka muszą stać się kolejnym stopniem w procesie doskonalenia” — rozważa pisarz. Poszczególne rozdziały, czy właściwie autokomentarze „Księgi zapomnienia”, przypominają rozprawę naukową na temat „Wojna w literaturze światowej”. Choć nie tylko w literaturze. E. Hemingway, G. Orwell, L. Grossman, O. Honczar, A. Jakym, M. Frisch, Stendhal, L. Tołstoj, R. Gary, J. Łotman, R. H. Blyth, U. Eco, W. Faulkner, O. Zabużko, J. Brodski, F. Nietzsche, Ch. Baudelaire, C. Castaneda, M. Pavić, Wu Zi, R. Greene, W. Slim, I. Loyola, W. Churchill, O. Olżycz, J. Fowles, A. Baricco, A. Dimarow, L. Blum, A. Montherlant, G. Bernanos, A. Malraux, K. Vonnegut, E. Cioran, K. Robin, J. P. Sartre, E. Jünger, Charles de Gaulle, Marek Aureliusz, Horacy, L. Gumilow, A. Błok, L. Svendsen, S. Maugham, F. Foch, J. Evola… I to daleko niepełna lista imion pisarzy, filozofów i dowódców wojskowych, na których prace, utwory, dzienniki i wspomnienia powołuje się w swojej powieści Wasyl Słapczuk. Co prawda, nadmierna erudycja czasem przeszkadza mu w pisaniu własnej historii. Liczne cudze myśli tylko plączą autora w poszukiwaniach właściwych odpowiedzi na te pytania, które prześladują go już od wielu lat. A dokładniej — na jedno jedyne pytanie: po co? Po co mu była potrzebna ta wojna?.. „Zbyt długo siedzę nad tą powieścią. Tak długo, że w czasie pisania niektóre swoje przekonania zdążyłem zmienić na przeciwne”. Wasylowi Słapczukowi udało się uniknąć zbędnego patosu. I to jest wspaniałe. Jego wojna jest okrutna, nieatrakcyjna, antyheroiczna. Jednak prawdziwa. A także niepozbawiona własnej filozofii: „Żeby strzelać do ludzi, nienawiść nie jest potrzebna. W tym sensie byłem chyba bardziej zboczony niż ci, którzy kierowali się nienawiścią. Wydawało mi się, że robimy jedną sprawę, tylko tyle, że mudżahedini strzelają do mnie, a ja — do nich. Dawało o sobie znać to, że byłem wychowany na książkach”. Mimo licznych cytatów, język utworu jest żywy, przesiąknięty szczerą tęsknotą, nasycony dowcipami, ironią, miejscami także sarkazmem. Nawet opisując najstraszniejsze sceny, autor nie traci zdrowego poczucia humoru. Nie sieje rozpaczy i zwątpienia. A zatem — pozostawia swoim czytelnikom nadzieję: jeszcze nie jest za późno, by wszystko zmienić. Zmienić się. Najważniejsze — nie odwracać się od „Afgańczyków”, spróbować ich zrozumieć, wyobrazić sobie siebie na ich miejscu. Wyciągnąć wnioski. Przestać się bać, ignorować, potępiać. I mimo wszystko, komu i po co była potrzebna wojna w Afganistanie? I jak ją usprawiedliwić teraz, po kilku dziesięcioleciach?.. Dla mnie każda wojna jest zawsze złem, straszną niszczycielską siłą, która odbiera ludzkie życie. Ale wszystko na tym świecie ma swoją prawidłowość. W końcu „tylko przeżywszy ekstremalne okoliczności, człowiek może dojść do zrozumienia (czy odczucia), że to, co najważniejsze, nie składa się po prostu z drobiazgów, ale że właśnie drobiazgi są tym najważniejszym, co wypełnia życie, nadaje mu smak i barwę, ale my zazwyczaj to lekceważymy, dążąc i pragnąc czegoś bardziej znaczącego”. I jeszcze: „Ludzie próbują przeżyć pokój jak wojnę, ich pokój jest tak niemiłosierny, że wojna wydaje się ulgą”. Zatem wojna — jako wyzwolenie. Jako zapomnienie. Droga do samego siebie. Wojna — z odwiecznym znakiem zapytania…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

«Poznanie Iwana Bahrianoho trwa»

Wraz z odrodzeniem niepodległego państwa ukraińskiego z politycznego i ideologicznego przemilczenia wydobyto imię wybitnego pisarza, działacza politycznego i społecznego Iwana Bahrianoho, choć wciąż tak wiele jest nieodkrytego i niewypowiedzianego. Tym samym wydanie dwutomowego zbioru ma skłonić do nowych badań nad życiem i twórczością wielu wybitnych Ukraińców. ...wydania powieści-studium Ołeksandra Szuhaja „Iwan Bahrianyj, czyli Przez ciernie Gethsemańskiego ogrodu” (K.: Rada, 1996). I oto nowe wydanie. Mówi ono o życiowej drodze I. Bahrianoho, kiedy wyrwał się ze Związku Radzieckiego, zmuszony pożegnać się z ukochaną Ukrainą. Powrót do totalitarnej koszary był już niemożliwy, o czym Bahrianyj napisał w broszurze „Dlaczego nie chcę wracać do ZSRR?”. W dwutomowym wydaniu zbadano aktywną działalność literacką, polityczną i społeczną Bahrianoho na emigracji, publikowane są materiały prasowe, wspomnienia, zapiski dzienników współczesnych pisarzowi i politykowi. Osobno warto wspomnieć o zamieszczonym w pierwszym tomie eseju Szuhaja „Bahrianyj czyta Łypynskiego”, gdzie wiele ciekawego o tych wybitnych Ukraińcach. Drugi tom poświęcony jest okresowi pobytu Bahrianoho w Nowym Ulm (Niemcy), gdzie napisał swoje najsłynniejsze dzieła. W 1948 roku Bahrianyj założył tutaj Ukraińską Rewolucyjno-Demokratyczną Partię, którą kierował до końca życia, a także stworzył i kierował partyjnym pismem „Ukraińskie Wiadomości”, gdzie drukowali się Jurij Szewelow, Swiatosław Hordyński, Todosij Osmaczka, Mykoła Rudenko. Przez pewien czas Bahrianyj był przewodniczącym Wykonawczego Organu Ukraińskiej Rady Narodowej — parlamentu Ukraińskiej Republiki Ludowej na uchodźstwie, zastępcą prezydenta URL. W drugim tomie publicystyka Bahrianoho, wywiady, а także listy pisarza do żony, przyjaciół, współpracowników. Wiele materiałów opublikowano po raz pierwszy. Dużo fotografii, w tym mało znanych, а także rysunków, karykatur z u nas słabo zbadanego gatunku emigracyjnej satyry politycznej. Osobny rozdział poświęcono powrotowi i uhonorowaniu twórczego dziedzictwa Bahrianoho we współczesnej Ukrainie. I on wraca do nas właśnie dzięki temu gruntownemu wydaniu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Członek-korespondent NAN Ukrainy Ihor STASIUK: „Nie uważam, że 75 lat to podsumowanie”

Ihor Wasylowycz Stasiuk to znany uczony w dziedzinie fizyki teoretycznej, teorii ciała stałego, działacz społeczny, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor, członek-korespondent NAN Ukrainy, kierownik Wydziału Statystyki Kwantowej Instytutu Fizyki Układów Skondensowanych (IFKS) NAN Ukrainy, przewodniczący Sekcji Fizyki Zachodniego Centrum Naukowego (ZCN) NAN i MON Ukrainy. Utalentowany pedagog. Wychował 20 kandydatów nauk fizyczno-matematycznych, a wśród jego uczniów jest 5 doktorów nauk. Wybitny popularyzator nauki, człowiek o encyklopedycznej wiedzy. Zakończyła się sesja naukowa „Współczesne problemy fizyki materii skondensowanej”, podczas której obchodzono zarówno 20-lecie czasopisma „Condensed Matter Physics”, jak i znaczący jubileusz Ihora Stasiuka. Nasza rozmowa z Ihorem Wasylowyczem dotyczy życia, w tym także naukowego. «Докторська мала уже практичний вихід…» — Ihorze Wasylowyczu! Co Pan czuł, gdy na uroczystym posiedzeniu sekcji Instytutu koledzy i naukowcy z innych instytutów gratulowali Panu znaczącego jubileuszu? — Zawsze czułem, że powinienem pracować tak, aby czerpać z tego satysfakcję i żeby ludziom było interesujące. Nie dążyłem do kariery naukowej, po prostu pracowałem, nawet nie wyobrażałem sobie, że zostanę doktorem nauk. Potem pojawili się pierwsi uczniowie — aspiranci… Bardzo wielką rolę odgrywają tu związki naukowe, kontakty, wpływ tych, którzy zajmują się badaniami eksperymentalnymi. Słowem, interakcja z ciekawymi ludźmi, poszukiwanie rozwiązań różnych problemów naukowych. 75 lat — to jeszcze nie podsumowanie, nie koniec. Istnieją pewne zobowiązania, są młodzi ludzie, którym trzeba pomóc — dwóch aspirantów, którzy w przyszłości mogą się wykazać w nauce. Nie oddzielam życia od pracy — to we mnie splecione. — Czy ma Pan jakieś inne zainteresowania? — Ukończyłem szkołę muzyczną, grałem na fortepianie… Nawet wahałem się, czy iść na uniwersytet, czy do konserwatorium… A do tego — turystyka. Chodziłem w Karpaty niezliczoną ilość razy. Ta pasja przeszła na mnie od ojca. Lubię też fotografować, mam własne zbiory. Namawiano mnie nawet, żebym zrobił wystawy. — Czy jest Pan zadowolony, że wybrał „fizyczną drogę”? — To skomplikowana historia. Od dzieciństwa lubiłem matematykę, ojciec był nauczycielem matematyki, bardzo dobrym pedagogiem… Ale fizyka była mi bliższa. — Czy Pana działalność naukowa znalazła praktyczne zastosowanie? — Praca kandydacka nie miała bezpośredniego praktycznego ukierunkowania. Był to opis (w większym stopniu na podstawie matematycznej) zjawisk korelacyjnych, oddziaływania elektronów w kryształach. Zaproponowaliśmy oryginalny aparat matematyczny, który w swoim czasie poparł akademik M. M. Bogolubow. Naszą metodę opublikowano w Moskwie, a także w Leningradzie w czasopiśmie „Физика твердого тела”. Cztery lata po nas J. Hubbard z Wielkiej Brytanii opublikował podobne, ogólniejsze podejście. Jak Pan rozumie, metoda Hubbarda stała się popularna, takie były wtedy okoliczności. Moim kierownikiem jeszcze ze studenckich czasów był profesor A. Ju. Glaubermann, kiedy razem z nim i z W. W. Władimirowem prowadziliśmy nasze badania. Później W. W. Władimirow przeniósł się do Moskwy i stał się znanym fizykiem. Do tego tematu wróciłem w 1974 roku z aspirantem P. M. Słobodianem. Rozszerzyliśmy tę metodę i opublikowaliśmy ją w jednym z moskiewskich czasopism fizycznych. Praca doktorska miała już praktyczne zastosowanie. Jej główna część była poświęcona teorii efektów optycznych, które powstają pod wpływem zewnętrznych pól i naprężeń mechanicznych (ciśnień) w kryształach. Takie zjawiska badał i eksperymentalnie analizował profesor Orest Wloch wraz ze znanym fizykiem I. S. Żoludiowem. Efekty te dają możliwość sterowania rozchodzeniem się światła przechodzącego przez kryształy. Zatem można przekazywać informacje za pomocą wiązek świetlnych. U nas powstała seria prac dotyczących nowych kryształów. — Czasopismo „Condensed Matter Physics” ukończyło 20 lat. Proszę opowiedzieć szczegółowo o tym wydawnictwie. — Czasopismo ukazuje się od 1993 roku. Na początku było trybuną dla badaczy naszego instytutu, publikowano tam nasze prace. Początkowo artykuły drukowano w języku ukraińskim, potem, aby poszerzyć krąg odbiorców, zaczęto używać języka angielskiego: rozpoznaje nas się na Zachodzie, a poza tym poszerzyła się geografia naszych autorów. Otrzymywaliśmy artykuły naukowe z różnych krajów, więc musieliśmy zintensyfikować i pogłębić ich recenzowanie. — Jak dobieracie recenzentów? — To dobrzy specjaliści — przede wszystkim z zakresu fizyki teoretycznej i fizyki materii skondensowanej. Nie drukujemy prac eksperymentalnych. Redaktorem naczelnym był i jest akademik I. R. Juchnowski. Teraz co do osiągnięć: po pierwsze — wzrósł wskaźnik cytowań (łączna liczba odwołań) na Zachodzie; po drugie — wzrósł autorytet wydawnictwa, po trzecie — czasopismo otrzymało współczynnik wpływu (impact factor). Z Ameryki, Francji, Niemiec napływają artykuły do druku, jesteśmy już w gronie uznanych czasopism, a instytut — w gronie znanych na świecie instytucji. Figurujemy w globalnej bazie danych, a naszymi recenzentami są naukowcy z Japonii, USA oraz z Ukrainy. — Na Ukrainie finansowanie nauki spadło do 0,29% PKB. A jak twierdzą naukowcy, potrzeba co najmniej 1,7% PKB. Jak to osiągnąć? Czy władza zrozumie rolę nauki w tworzeniu ekonomicznie (i nie tylko) efektywnego państwa? — Premier powiedział: „Niech uczeni zaproponują coś pożytecznego, a rząd znajdzie sposoby, by przeznaczyć środki”. Jednak albo uczeni nie potrafią zaproponować „czegoś pożytecznego”, albo rząd nad tym nie myśli. Władcy nie uważają nauki za pożyteczną… Tymczasem nauka ma tworzyć nową wiedzę i określać poziom intelektualny społeczeństwa. «Stosunek rządu do nauki to nieszczęście…» — A jak wygląda wasz Instytut? — Nasz Instytut nie wymaga dużego finansowania, ponieważ IFKS nie prowadzi badań eksperymentalnych, nie kupuje drogich przyrządów ani materiałów. A w Instytucie Fizyki i innych instytutach w Kijowie (to ogromna baza eksperymentalna) znaleziono wyjście: tworzy się centra zbiorowego użytkowania. Kupuje się zestawy przyrządów, które pozwalają przeprowadzać eksperymenty wspólnie z innymi instytutami. I to działa. Mamy w instytucie potężny klaster obliczeniowy (zbiór komputerów połączonych ze sobą). To jeden z największych pod względem mocy klastrów obliczeniowych na Ukrainie. — Jak się to Panu udało? — Trochę zarabialiśmy, więc mogliśmy rozbudować bazę komputerową. Później zaczęliśmy tworzyć klaster. W ten sposób zaspokoiliśmy własne problemy z mocami obliczeniowymi, a specjaliści z innych instytutów z niego korzystają. Istnieją programy państwowe, w tym sieć GRID, która w ramach międzynarodowej wspólnoty łączy superkomputery i do której również przystąpiliśmy. Wchodząc tam ze swoimi mocami obliczeniowymi, ma się dostęp do obliczeń na nowoczesnych superkomputerach. Były projekty i programy państwowe; powinniśmy mieć środki w ramach tych programów. Jednak nawet 0,3% PKB nie działa. Z punktu widzenia rządu nauka powinna istnieć samodzielnie. Łatwiej im kupić gotową technologię za granicą, niż przeznaczać środki na działalność wiczyźnianych naukowców. — W marcu 2013 roku na wysłuchaniach w Komitecie ds. nauki i edukacji Rady Najwyższej Ukrainy z przedstawicielami władzy wykonawczej obecny był jedynie przewodniczący Państwowej Agencji Informacji Naukowej W. Semynożenko. Z ministerstw i resortów — nikt. Nawet — z MON… — Nawet na walne zgromadzenie Narodowej Akademii Nauk Ukrainy w tym roku prawie nikt nie przyszedł. Oprócz ministra edukacji i nauki była tylko przewodnicząca Komitetu ds. nauki i edukacji Rady Najwyższej Lilija Hryniewycz. — Jak ukraińscy naukowcy mogą ugruntować swoją pozycję we światowej społeczności naukowej? — Staramy się, niektórym to wychodzi lepiej, innym gorzej. We Lwowie znaczące sukcesy w dziedzinie nauk przyrodniczych wśród instytucji akademickich osiągnęły Instytut Fizyczno-Mechaniczny, Instytut Problemów Stosowanych Mechaniki i Matematyki, Instytut Biologii Komórki; to samo dotyczy także naszego instytutu. Chociaż państwowe projekty naukowe (z udziałem innych państw, przemysłowców) powinien organizować rząd. Kiedyś takie próby były. Mamy nadzieję, że Ukraina rzeczywiście stanie się członkiem stowarzyszonym UE. To będzie zupełnie inna ranga udziału ukraińskich instytucji naukowych w programach naukowych w ramach wspólnoty europejskiej. My i teraz możemy brać udział, ale jesteśmy stroną trzecią: najpierw są członkowie wspólnoty europejskiej, potem stowarzyszeni, a dopiero wtedy my. — W sprawozdaniu z działalności NANU za 2012 rok zaznaczono, że w 2012 roku „instytucje naukowe NANU przeprowadziły znaczną ilość badań podstawowych i stosowanych…” Czy osiągnęliście coś znaczącego? — W dziedzinie fizyki teoretycznej i nanotechnologii (grafen), optyki są znaczące osiągnięcia. Nasza astronomia i radioastronomia są unikatowe. Na przykład radioteleskopy. Problem nie w tym, jakie są badania, lecz w tym, że do nas nie chce przychodzić utalentowana młodzież. Bo już próbują zrezygnować z lekcji fizyki czy chemii i wszystko to połączyć w przyrodoznawstwo. Obecnie ci kandydaci, którzy przychodzą do uczelni wyższych, mają bardzo słabe przygotowanie. — Jak Pan/Pani sądzi, dlaczego? — Obecnie popularne są technologie cyfrowe i panuje opinia, że nie trzeba trenować pamięci. Dlatego właśnie absolwenci szkół nie są nauczeni czegoś przyswajać i uczyć się na pamięć. To problem społeczny. Zatem słabe przygotowanie w szkole, fizyka nie jest tak popularna, jak była trzydzieści lat temu. Obecnie popyt na informatykę. Zdolne dzieci studiują matematykę stosowaną lub technologie komputerowe. To dobry zarobek. A z fizyką nie wyszło. Mamy wspólne katedry na Narodowym Uniwersytecie „Politechnika Lwowska”, a także na Lwowskim Narodowym Uniwersytecie im. Iwana Franki. Podejmowana jest próba zorganizowania współpracy z wydziałem chemicznym — przecież pracujemy w naszym Instytucie Substancji Skondensowanych. Na wspólne katedry naukowcy przychodzą uczyć studentów. Ważne jest modelowanie komputerowe, rozwijane w instytucie, — to duża dziedzina współczesnej fizyki, właściwie eksperyment wirtualny. Można przewidywać strukturę, budowę i zachowanie złożonych układów skondensowanych. — Czy uczestniczycie w programach międzynarodowych? — Uczestniczymy. Około 40 % publikacji naukowców naszego Instytutu zostało przygotowanych w ostatnich latach wspólnie z zagranicznymi badaczami. — Jakie są Pana/Pani stosunki z Czasem? — Staram się iść z nim w jednym tempie. Mam wiele spraw. Jak dotąd udaje mi się je wykonywać. Obowiązek zmusza do zorganizowania. Ale czas strasznie pędzi naprzód. Być może zakres różnorodnych zajęć trzeba zawęzić. Od trzech lat pracuję nad książką-podręcznikiem o metodzie funkcji Greena — zarówno dla studentów, jak i dla naukowców. — Dziękuję za rozmowę. Z rosy Panu/Pani i wody — na dalszą pracę. Rozmawiał Bohdan ZALIZNJAK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Młodzi naukowcy z Ukrainy w Barcelonie: „Kataloński przełom”

Kraj najstarszej (1283 rok) konstytucji, kraj, którego korzenie historii sięgają przybycia Greków i Kartagińczyków na Półwysep Iberyjski, kraj, który podarował światu Salvadora Dalí i Joana Miró… Katalonia. Region na północnym wschodzie Hiszpanii, u podnóża Pirenejów. Katalończycy to weseli i mądrzy ludzie, potrafią pracować, interesują się nauką. Szanują tradycje, ale przy tym emigranci w Barcelonie — administracyjnym, kulturalnym i gospodarczym centrum regionu — lubią mawiać, że „w tym mieście można wszystko”. Chodzi przede wszystkim o wolność osobistą. Najważniejsze, żeby twoja tożsamość nie przeszkadzała innym. Iwan RIABCZIJ, Kijów—Barcelona—Kijów. Barcelona — bez skazy? Oprócz Dalí i Miró, ludzie z katalońskiego kraju zasłynęli w wielu dziedzinach wiedzy: rabin Raszba — w interpretacji pism świętych, Enrique Moles — w chemii, Juan Antonio Samaranch — w sporcie, Montserrat Caballé — w śpiewie, Antoni Gaudí — w architekturze, Enrique Vila-Matas — w literaturze. Jeśli chodzi o Raszbę, to Żydzi w Katalonii żyli beztrosko przez 15 wieków, interpretowali święte księgi. Nauka zaś w Katalonii zawsze była w cenie. Miejscowi lubią się chwalić, że na początku XX wieku Barcelona była znacznie bardziej rozwinięta niż Madryt. Nic dziwnego — wszak samo położenie miasta na skrzyżowaniu kultur i regionów geograficznych sprzyjało rozkwitowi i bogactwu. Co prawda, walka o Katalonię między różnymi potęgami wojskowymi zawsze była zacięta i krwawa… Barcelona to Katalonia, a Katalonia to Barcelona. W mieście skupiona jest jedna czwarta ludności regionu. Wszystkie oblicza życia Barcelony odzwierciedlone są w jej zabytkach. Stąd Hiszpania podbijała dalekie, nieznane ziemie — więc nad portem barcelońskim powiewa Mirador de Colom, 50-metrowa kolumna z olbrzymim posągiem odkrywcy Ameryki Krzysztofa Kolumba na szczycie. I nieprzypadkowo. Wszak w czasach Kolumba to właśnie w Barcelonie znajdowało się centrum administracyjne Hiszpanii, właśnie tutaj podróżnik musiał uzyskać pozwolenie na żeglugę. Artysta Pablo Picasso zostawił w mieście nie tylko muzeum, które posiada największy na świecie zbiór płócien artysty, ale także liczne rysunki i motywy, które hojnie wykorzystują współcześni budowniczowie. Wszak Barcelona to miasto nowoczesnego urbanizmu. Jest się tu czemu dziwić. Prawdopodobnie daje o sobie znać spuścizna wielkiego Gaudiego — dziwaka, który był genialnym materiałoznawcą i matematykiem, a ponadto kochał przyrodę i życie. Bo tylko zakochany w przyrodzie człowiek jest w stanie stworzyć cud katedry Sagrada Família, jakby utkanej z organicznych, roślinnych elementów. W Barcelonie głęboko szanuje się kulturę (muzeów w Barcelonie są dziesiątki, a Instytut Raimunda Llulla do niedawna uważany był za niemal najpotężniejszą w Europie instytucję wspierającą język i kulturę) oraz edukację. Uniwersytet Barceloński został założony w 1450 roku i obecnie znajduje się w setce najlepszych uczelni wyższych świata. A jest jeszcze Autonomiczny Uniwersytet Barceloński i Uniwersytet Politechniczny. Przyjaciele języka hiszpańskiego. Nic więc dziwnego, że to właśnie Barcelona stała się pierwszym w Hiszpanii miastem, które przyjęło delegację Małej Akademii Nauk Ukrainy. W skład delegacji weszli pierwsi w historii MAN zwycięzcy sekcji „Język hiszpański” oraz przedstawiciel Stowarzyszenia Hispanistów Ukrainy — organizacji, która w 2012 roku wraz z Ambasadą Hiszpanii na Ukrainie była wśród inicjatorów nowej sekcji. „Hispanistyka na Ukrainie wreszcie zaczęła się należycie rozwijać, pojawiły się fachowe wydawnictwa naukowe, coroczne wydarzenia naukowe i kulturalne, uroczyste imprezy, które organizuje Ambasada, aby zjednoczyć wszystkich przyjaciół Hiszpanii na Ukrainie — zauważa Dmytro Drozdowski, członek Stowarzyszenia, redaktor naczelny czasopisma „Wseswit”, pracownik Instytutu Literatury im. T. Szewczenki i członek jury sekcji na ogólnoukraińskim etapie MAN. — Jednak znaczące pozytywne zmiany w krajowej hispanistyce zaszły dopiero w ciągu ostatnich pięciu lat. Niezwykle trudno było zorganizować Stowarzyszenie Hispanistów Ukrainy. Stało się to możliwe tylko przy przychylnym nastawieniu do tego projektu ze strony Ambasady Królestwa Hiszpanii na Ukrainie. Wspominam pierwsze spotkanie z ukraińskimi hispanistami w rezydencji Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Hiszpanii na Ukrainie, pana José Rodrígueza Moyano. Na tym spotkaniu pan Ambasador mówił o ważnym znaczeniu współpracy kulturalnej, wspierania projektów translatorskich. Rola pana Rodrígueza Moyano w sukcesach najnowszej ukraińskiej hispanistyki jest ogromna. Przyjemnie, gdy przedstawicielem danego państwa jest człowiek, który rozumie wagę nie tylko „biznesu”, ale także projektów edukacyjnych, naukowych, kulturalno-literackich. Obecnie kadencja pana Moyano na Ukrainie dobiegła końca, dlatego chce się wierzyć, że i nowy Ambasador będzie godnym kontynuatorem tej przyjaźni kultur hiszpańskiej i ukraińskiej”. W ciągu ostatnich pięciu lat opracowano statut Stowarzyszenia Hispanistów Ukrainy, uformowano sieć regionalną. Stowarzyszenie powołane jest do szerzenia języka i kultury hiszpańskiej w naszym kraju, tworzenia organizacyjno-technicznych przesłanek dla rozwoju i ułatwienia intelektualnej współpracy ukraińskich badaczy języka i kultury hiszpańskiej, a także kultury narodów hiszpańskojęzycznych — a to przecież cała Ameryka Łacińska. Ta organizacja sprzyja rozwojowi międzynarodowych kontaktów między ukraińskimi i zagranicznymi specjalistami oraz profesjonalnymi stowarzyszeniami w dziedzinie badań języka i kultury hiszpańskiej. „W tym czasie — akcentuje D. Drozdowski — wydano niemało wspaniałych tłumaczeń ważnych tekstów hiszpańskojęzycznych, powiedzmy, Ortegi y Gasseta, nad którym pracowała Hałyna Werba z Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. H. Szewczenki, Unamuno — „ulubionego autora” Ołeksandra Pronkewycza z Mikołajowa. Niemało zrobił dla rozwoju hispanistyki na Ukrainie także obecny prezes Stowarzyszenia, profesor O. W. Pronkewycz”. Od 2007 roku w Kongresie Deputowanych Hiszpanii działa Grupa Przyjaźni z Ukrainą. Jedną z jej pierwszych uchwał była decyzja o uczczeniu pamięci ofiar Hołodomoru na Ukrainie w latach 1932—1933 z okazji 75. rocznicy tragedii. W 2010 roku, podczas przewodnictwa w UE, kierownictwo Hiszpanii wyraziło gotowość wspierania dalszego wzmacniania współpracy między Ukrainą a Unią Europejską. Od 2009 roku przy Ambasadzie Hiszpanii działa centrum kulturalno-informacyjne. „Obecnie niemal co miesiąc przy wsparciu Ambasady w Kijowie odbywają się pokazy współczesnego kina hiszpańskiego — zaznacza Dmytro Drozdowski. — Ambasada zjednoczyła wokół siebie wszystkich nauczycieli języka i literatury hiszpańskiej, tłumaczy i naukowców. Działa Klub Przyjaciół Języka Hiszpańskiego. Dzięki Ambasadzie na Ukrainę zaproszeni zostali ciekawi młodzi wykładowcy języka hiszpańskiego, którzy pracują w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie, na Uniwersytecie Lingwistycznym i tak dalej”. “Najbardziej podobają mi się Hiszpanie…” “Niestety — konstatuje redaktor naczelny “Wseswitu” — język hiszpański u nas nauczany jest na poziomie szkoły średniej nie w każdym regionie. Tradycyjnie olimpiady z języka hiszpańskiego ustępują pod względem liczby uczestników olimpiadom z języka angielskiego, francuskiego czy niemieckiego. Dlatego fachowych iberystów mamy bardzo niewielu, obronionych prac doktorskich z literatury czy kultury hiszpańskiej jest bardzo mało”. Wprawdzie, jeśli wcześniej entuzjastów starali się wspierać Stowarzyszenie Iberystów oraz Ambasada, to obecnie do tej sprawy dołączyła Mała Akademia Nauk Ukrainy — potężna organizacja edukacji pozaszkolnej, która zrzesza ponad 300 tysięcy utalentowanych uczniów i aktywnie działa we wszystkich bez wyjątku regionach Ukrainy. “Sekcje innych języków — angielskiego, francuskiego, niemieckiego — działają od dawna i osiągnęły wysokie wyniki — opowiada kierownik sekcji “Język hiszpański” Kijowskiej MAN, wykładowczyni katedry filologii romańskiej Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Lingwistycznego Olha Kidkiła. — Chociaż języka hiszpańskiego uczymy się długo i wytrwale, takiej sekcji jeszcze nie było. I za sprawą ambasadora Hiszpanii, który skłonił do tego kroku, postanowiono ją utworzyć. Dzieci pracowały z zainteresowaniem. Ale ponieważ sekcję otwarto w październiku, czasu, aby zapoznać się z materiałem do prac naukowych, było za mało. Nie mieliśmy doświadczenia, ledwo nadążaliśmy, dlatego pierwszego miejsca na ogólnoukraińskich zawodach nie zdobyliśmy”. Olha Ołeksandriwna przyznaje, że w MAN pisanie prac jest trudne. “Pewne właściwości języka hiszpańskiego są niezbadane, więc uczniom trudno znaleźć materiał, współczesne źródła, aby ich prace były na odpowiednim poziomie — wyjaśnia. — Ponieważ chodzi o język hiszpański, to temat musi być związany z językoznawstwem, a nie literaturą czy przekładem. Chociaż my i to zachęcamy. Jeśli licealiści chcą pracować z przekładem lub literaturą piękną — niech pracują”. Maryna Semenowa, absolwentka kijowskiej szkoły specjalistycznej nr 64, zajęła trzecie miejsce w III etapie Ogólnoukraińskiego konkursu-obrony prac naukowych uczniów-członków MAN. “Kiedy zrozumiałam, że podoba mi się język hiszpański, zaczęłam poważniej przygotowywać się do lekcji i olimpiad. Hiszpański jest melodyjny, ma bardzo piękną wymowę. Ale bardziej podobają mi się ludzie — Hiszpanie, oni są inni, nie tacy jak my”. Ambasada Hiszpanii nie posiada na Ukrainie takiego stowarzyszenia edukacyjnego, powołanego do wzbudzania zainteresowania językiem i kulturą, jak francuski “Alliance Française” czy niemiecki “Goethe-Institut”. Choć przy hiszpańskim MSZ od 1991 roku działa Instytut Cervantesa, którego honorowym prezydentem jest król Hiszpanii. Oddziały tej instytucji są w stolicach naszych najbliższych sąsiadów — Rosji, Polsce, na Węgrzech, w Rumunii, Czechach itd. Utworzenie filii Instytutu planowano również na Ukrainie, jednak kryzys z 2008 roku pokrzyżował plany. W związku z tym utworzenie osobnej sekcji języka hiszpańskiego (i, można uznać, kultury, bo rzadko kto z uczniów pisze prace poświęcone wyłącznie językowi) godnie wypełniło tę lukę. Mała Akademia już od dawna i owocnie współpracuje z Instytutem Francuskim, Goethe-Institut, British Council na Ukrainie. Dlatego współpraca z Hiszpanią stała się logicznym krokiem. Petrykiwka w Katalonii Znalazł się również sponsor na wyjazd młodych “manowców” do Barcelony: linia lotnicza Wizz Air Ukraina obsługuje rejsy “Kijów-Walencja” oraz “Kijów-Barcelona”. Walencja jest historycznie bliska Katalonii, tutaj działa największe w Europie muzeum nauki. Jednak Barcelona to miasto, gdzie udanie łączą się sztuka, nauka, edukacja i rozrywka. A jeszcze w Barcelonie aktywnie działają Konsulat Generalny Ukrainy oraz przedstawicielstwo Izby Handlowo-Przemysłowej Ukrainy w Katalonii. Według słów konsula generalnego Ołeksandra Chrypunowa, który aktywnie wspierał wyjazd młodych naukowców z Ukrainy do Barcelony, w regionie działa niemało stworzonych przez przybyszów z naszego kraju przedsiębiorstw w branżach usług, budownictwa, nieruchomości, usług prawnych itd. “W ostatnich latach — opowiada O. Chrypunow — katalońskie firmy aktywnie szukają możliwości rozszerzenia stosunków handlowo-gospodarczych poza granicami Unii Europejskiej, w szczególności z ukraińskimi partnerami. Co roku odbywają się wizyty zorganizowanych grup katalońskich przedsiębiorców na Ukrainę przy wsparciu organizacyjnym Konsulatu Generalnego i przedstawiciela Izby Handlowo-Przemysłowej w celu prowadzenia negocjacji w różnych kwestiach rozwoju działalności gospodarczej, dwustronnych forów biznesowych. Również opracowywane są perspektywy dotyczące przyjazdu do Barcelony w najbliższym czasie oficjalnych i przedsiębiorczych delegacji poszczególnych obwodów Ukrainy, zainteresowanych rozwojem współpracy międzyregionalnej. Jeśli chodzi o sferę kulturalną, należy wspomnieć o niedawnym przeprowadzeniu w dwóch miastach Katalonii wystawy malarstwa petrykiwskiego, Dni ukraińskiej sztuki filmowej itd.”. Partnerem wydarzenia stało się również Stowarzyszenie Społeczne “Wschód-Zachód”, stworzone wiele lat temu przez Wołodymyra Fediuka. Długi czas zajmował się on adaptacją społeczną przybyszów z Ukrainy w Barcelonie. Obecnie “Wschód-Zachód” realizuje projekty edukacyjne. Wycieczka po mieście przy wsparciu tej organizacji zapadnie “manowcom” w pamięć na zawsze. Zobaczyli oni pozostałości starożytnego rzymskiego miasta, średniowieczną twierdzę, uliczki, gdzie spacerował Picasso, Pałac Muzyki Katalońskiej, targ La Boqueria, Łuk Triumfalny oraz jeszcze niemało niesamowitych zabytków katalońskiej metropolii. Zaskoczyła młodych naukowców katedra Sagrada Família. “Jest bardzo niezwykła — przyznaje uczestnik wyjazdu, kijowski uczeń Kyryło Kostyria. — Katedra jest jeszcze w rusztowaniach, ale nawet w takim wyglądzie robi niezapomniane wrażenie”. Kyryło pisał pracę o poezji latynoamerykańskiej. Oczywiście, w ujęciu językowym — zgodnie z wymogami MAN. Faktyczny zwycięzca sekcji “Język hiszpański” Dmytro Wołoszyn z Równego (chłopak obecnie uczy się w Czerniowcach) nazwał wyjazd “eksplozją impulsów nerwowych od tego, co zobaczyło się na własne oczy”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

…Z anielskimi skrzydłami Dialog Walentyny Dawydenko i Mychajła Najenki

Walentyna Dawydenko: Sytuacje życiowe o charakterze historycznym oraz niektóre dzieła sztuki mają zdolność „ożywania” i rozbłyskiwania nie widzianym wcześniej światłem… Czyż nie tak? Mychajło Najenko: Kiedy mowa o prawdziwej historii i autentycznych dziełach, to tak… Niektóre rozwiązania artystyczne w „Katedrze Marii Panny w Paryżu” znawcy sztuki zauważyli dopiero dwieście lat po wzniesieniu katedry. Mówił o tym swego czasu Ołeksandr Dowżenko… Tak samo niektóre motywy z życia Iwana Mazepy stały się przedmiotem najbaczniejszej uwagi pisarzy romantyków dopiero po stu z górą latach. Mam na myśli poematy Byrona, Victora Hugo i Juliusza Słowackiego o jednakowych tytułach („Mazepa”) czy poemat Puszkina „Połtawa”. A „Słowo o wyprawie Igora” szło do „masowego” czytelnika sześć wieków… W. D.: Dzieło, o którym u nas będzie mowa, może i nie jest takiej skali jak wymienione przez Pana poematy Byrona czy Hugo, ale mimo wszystko… Niedawno na wystawie w Mysteckim Arsenał kijowianie i goście Kijowa być może po raz pierwszy zobaczyli wielkie panneau Mychajła Żuka, stworzone w latach 1912—1914 pod tytułem „Czarne i białe”. Znawcy sztuki są przekonani, że na nim artysta przedstawił młodego Pawła Tyczynę, którego nauczycielem rysunku w Czernihowskim Seminarium Duchownym był Mychajło Żuk, oraz córkę pisarza Iwana Konowała Polinę, w której młody Tyczyna był bezgranicznie zakochany. Siostra Poliny Inna też kochała młodego poetę, ale — bez wzajemności. Wiersz poświęcony jej cytowały i do dziś cytują różne pokolenia młodych ludzi: „O panno Inno…”. Tamten czas był dla Tyczyny szczęśliwy tworzeniem poezji, które z czasem wejdą do jego pierwszego zbioru „Słoneczne klarnety”. Tak romantycznie zaczynał się los wielu naszych pisarzy ubiegłego wieku. A rozwijał się czasem bardzo ciężko i dramatycznie, bo oni nie po prostu „pisali wiersze”, a swoim piórem i własnym życiem tworzyli duchową teksturę naszej wielostradalnej Ukrainy. Jak Pan myśli, dlaczego życie pisarskie układa się tak nieprosto, z takim dramatycznym tekstem i podtekstem? M. N.: I pisarzom, i przedstawicielom innych sztuk bywa trudno przeżywać życie dlatego, że im naturą dano widzieć w nim nie konkretnego człowieka, a człowieka w ogóle, człowieka idealnego. I oto oni wszystko to, co widzą wokół siebie, próbują przymierzyć właśnie do tego idealnego człowieka. A na niego wszelakie grozy spadają nie tylko w tak krwawe czasy, jakimi były w XX wieku rewolucyjne i radzieckie porewolucyjne lata, ale i w jakiekolwiek inne okresy. Pisarze (i artyści w ogóle) operują ludzkimi symbolami; u nich wszystko jest powiększone, hiperbolizowane i dlatego ich ból zawsze bywa znacznie większy, niż zna go rzeczywistość. Jeśli chodzi o konkretny obraz, o którym Pani mówi, to w nim odtworzono niby rzeczywistość: Mychajło Żuk nauczał Pawła Tyczynę w seminarium i był, oczywiście, wtajemniczony w tę historię, która przydarzyła się młodemu poecie: zakochał się w jakiejś dziewczynie; myślę, że to nie była seminarzystka, bo w seminarium duchownym uczyli się tylko młodzieńcy… Zakochał się i, oczywiście, bardzo cierpiał… Pani wspomniała konkretną dziewczynę i konkretną poezję Tyczyny: O panno Inno, panno Inno, Ja — sam. Okno. Śniegi… Siostrę ja Waszą tak kochałem Dziecinnie, złotocennie. W tej miłosnej konkretyce wyrysował się był nieoczekiwany trójkąt. Bardzo rozpowszechnione są trójkąty, kiedy w centrum znajduje się dziewczyna, w której zakochanych jest dwóch młodzieńców, a tutaj odwrotnie: on zakochany w jednej dziewczynie, a jego kocha inna, do tego — siostra kochanej dziewczyny. Można by było przedstawić tę sytuację w realistycznym kluczu: podać, powiedzmy, portrety psychologiczne wszystkich trojga. Mychajło Żuk poszedł inną, modernistyczną drogą. W tamtym czasie cała europejska sztuka już torowała drogę modernizmu. W literaturze ukraińskiej do lat 1912—1914 pokonała ona już kilka wczesnych etapów: pierwszy — od “Zwiędłych liści” I. Franki, przez neoromantyzm Łesi Ukrainki i Olhy Kobylańskiej, ekspresjonizm oraz impresjonizm Wasyla Stefanyka i Mychajła Kociubynskiego — do symbolizmu M. Woronego i O. Olesia i wreszcie — do poetów-młodomuzowców (we Lwowie) i autorów “Ukraińskiej chaty” (w Kijowie). W malarstwie cechy modernistyczne najoczywiściej przejawiały się w twórczym malarstwie O. Muraszki, u którego pobierał lekcje interesujący nas Mychajło Żuk. Poszedł on modernistyczną drogą i przedstawił tylko dwie postacie: młodego Tyczynę i jedną z zakochanych w nim sióstr. W. D.: Historycy sztuki uważają, że przedstawiona jest tam Polina, w której zakochany jest Tyczyna… M. N.: Oni to uważają, ale na czym bazują ich dowody? Na niczym. Sztuka ma przecież swoje prawa; im właśnie podporządkował się Mychajło Żuk jako modernista; przedstawił on właśnie Innę (możliwie, z rysami Poliny), która potajemnie kochała młodego poetę i do której był zwrócony cytowany wyżej jego wiersz. Malarz zobaczył swoich bohaterów w obrazach uskrzydlonych aniołów. Dlaczego właśnie aniołów z czarnymi i białymi skrzydłami? Bo wysoka miłość — to anielska, do tego — kontrastowa, hipostaza. A oprócz tego, modernizm kierował się “kosmiczną” przesłanką połączenia ziemskiego i niebieskiego. Dlatego też mamy na obrazie zakochanie, “wykonane” w duchu symbolizmu, który wyznaczał główne oblicze naszego modernizmu i w literaturze, i w malarstwie początku XX w. Trzeba mieć na uwadze, że modernizm — to nie styl, a kierunek, w którym jednoczyły się bardzo różne style. Pawło Tyczyna mógł mówić, że w jego wierszach jest i symbolizm, i impresjonizm, i futuryzm, i w pewnej mierze — imażynizm. Ale dominował jednak symbolizm. Krytyk M. Stepniak pisał, że w “Słonecznych klarnetach” zaproponowana jest “niby wykończona system ukraińskiego symbolizmu”. Od niego też zaczyna się to, co nazywam wysokim modernizmem w literaturze ukraińskiej. W innych literaturach, kiedy mowa, na przykład, o Joyce’ie, Kafce czy Prouście, można mówić (według D. Naływajki) o fundamentalnym modernizmie. Ale to twórczość tego samego okresu, co “Słoneczne klarnety” — lata 10—20. XX w. W literaturach Zachodu rozwijała się ona, można powiedzieć, po linii wznoszącej, a w naszej… W. D.: Tragedia naszej kultury tamtego czasu w tym, że przejedzie się po niej władza radziecka takim samym walcem, jak i po ekonomicznych i politycznych swoich “wrogach” (tak zwanych kułakach, burżuazyjnych nacjonalistach, wszelakich trockich i bucharinach). Jak Pan myśli, czy tutaj można dostrzec jakiś związek? A może to osobliwość naszego terytorium czy naszego mentalitetu? Dlaczego pod ten walec we wszystkich czasach trafiały najwybitniejsze postacie narodu, przede wszystkim — nosiciele, pasjonaci słowa, twórcy muzycznych, plastycznych sztuk? U ukaranego żołnierką Szewczenki, na przykład, wszystko to łączyło się… M. N.: Tak… A dlatego, że władza, chociaż we wszystkich czasach była i tępawa wobec kulturalnych, artystycznych wartości, czuła, że za artystycznymi obrazami twórców, za tworzonymi przez nich symbolami ukrywa się taki podtekst, który prędzej czy później może ją zdemaskować, powiedzieć o niej prawdziwe słowo. Tak było w czasach Szewczenki czy Franki, których nie ominęły kazamaty i więzienne kraty, i tak było praktycznie w całych latach 20. XX wieku, kiedy jeszcze odczuwała się choćby względna wolność twórczości, a ten walec, o którym Pan mówi, dopiero przygotowywał się “do pracy”; wtedy już gromadziła się w sztuce taka energetyczna masa, która na początku lat 30. (i władza to dobrze czuła) podeszła wprost do otwarcie negatywnej charakterystyki jej. Niektórzy z literatów zauważali to i wcześniej. Ale trzeba było mieć taki rozum, jak, powiedzmy, u Iwana Bunina, który nazwał lata po przewrocie październikowym w Rosji “przeklętymi dniami”. Na Ukrainie w tym okresie działo się to, co Wynnyczenko nazwie “odrodzeniem narodu”. Na początku lat 20. opublikował on trzy tomiki swojej publicystyki właśnie pod takim tytułem: “Odrodzenie narodu”. Ten proces na Ukrainie przeszedł trzy etapy: Centralna Rada, Hetmanat, Dyrektoria. Na ich fali podniosła się cała ukraińska sztuka, sztuka nowych, właśnie odrodzeniowych idei. Na nie z czasem zarzucono bolszewicką pętlę; w ciągu następnych kilku dziesięcioleci różne pokolenia podradzieckich ludzi do niej tak przywykły, że sformułowały nawet myśl, jakoby lata 20. stały się fundamentem utwierdzenia bolszewizmu jako artystycznej idei i jako najbardziej postępowego ludzkiego istnienia. Nawet na początku nowej (w latach 90. XX w.) ukraińskiej niepodległości niektórzy nasi kulturalnicy pozostawali w istocie w niewoli właśnie takiej myśli. Tworząc dokumentalny film telewizyjny o twórcach, którzy w latach 20. tak burzliwie wtargnęli do sztuki (P. Tyczyna, M. Rylski, M. Zerow, H. Kosynka, W. Pidmohylny, M. Chwylowy i in.), nazwali go “Czerwonym renesansem”. Wtedy nasza sztuka przeżywała okres, który rzeczywiście był renesansowy. Ale w żadnym razie — nie “czerwony”. Kłamstwo to wszystko. Wszyscy ówcześni renesansowcy byli zapłodnieni przede wszystkim ideami odrodzenia ukraińskiego narodu, które trwało w ciągu 1917—1920 lat. W. D.: Wiatr ukraińskiej wolności ich prawdziwie opalił, a później ich artystyczny produkt rodził się w masce bolszewizmu… M. N.: Można i tak powiedzieć… Niektórzy twórcy czasami wymuszenie przystosowywali się do bolszewizmu, deklarując w manifestach organizacji, do których należeli, że “stoją na marksistowsko-leninowskiej platformie”. Taką demagogię stosowały nie tylko najwcześniejsze pisarskie grupy lat 20. (“Płuh”, “Hart” i in.), ale i późniejsze literackie organizacje w rodzaju “Marsu” (“Warsztat rewolucyjnego słowa”) czy WAPLITE (“Wolna akademia proletariackiej literatury”); do nich, jak wiemy, wchodzili rozstrzelani z czasem H. Kosynka, W. Pidmohylny, M. Kulisz czy doprowadzony do samobójstwa M. Chwylowy. Na słowach byli niby “czerwonymi”, ale wewnętrznie pozostawali “żółto-błękitnymi”. To prawdziwi ukraińscy renesansowcy lat 20. Niektórzy z ich poprzedników (A. Kaszczenko, L. Starycka i in.) jeszcze mogli produkować literaturę nie bardzo wysokiego gatunku (powierzchowne opowieści o Siczy Zaporoskiej, o pospolitym kozactwie itd.), ale z czasem oni “kopnęli” głębiej i już w 1923—1924 r. zaczęli mówić prawie otwartym tekstem o tym, w jaką to przepaść trafiła Ukraina, okupowana przez bolszewizm. U M. Chwylowego można było przeczytać, że wczorajsi rewolucjoniści mieszczańskimi się stali, a na powierzchnię życia zaczęli wypływać degeneraci z sanatoryjno-szalonych stref. Takie myśli pisarze “ubierali”, oczywiście, w symbole, i władza zaczęła patrzeć na nich z nie lada strachem czy po prostu podejrzliwie. Gdzieś w 1923—24 r. Pawło Tyczyna był przeprowadzony pod pistoletem z centrum Kijowa aż do Łukianówki i on po tym napisał wiersz ze słowami “ja zobaczyłem jasne w oddali”. Ale zobaczysz, kiedy na ciebie wycelowana lufa pistoletu… A on przecież, jak mówiłem, w “Słonecznych klarnetach” (oraz w późniejszych zbiorach “Zamiast sonetów i oktaw” i “Płuh”) dał wzorzec najnowocześniejszego, symbolistycznego brzmienia w naszej literaturze. Tam już można było natrafić na rozwiązanie tego, co przyniosła na Ukrainę “czerwona” władza. W zbiorze “Zamiast sonetów i oktaw” czytamy, że wielu już skłoniło się przed tą władzą, a sam poeta-narrator głęboko się zamyślił: “Może i sobie pocałować pantofel Papie?”. To mówił poeta bardzo wysokiego poetyckiego lotu. Mówiąc o nim, wspominają czasami angielskiego literata Johna Foota, który rzekomo nazwał Tyczynę niepodobnym do nikogo w europejskiej literaturze poetą. Nie będziemy (jak to robił, na przykład, O. Biłecki) niepokoić tego Foota; on, możliwe, jest jakąś mityczną postacią. Wspomnijmy lepiej realnego Serhija Jefremowa, który, analizując literaturę tak zwanego rewolucyjnego pięciolecia (1917—1922), mówił, że Tyczyna, być może, jest poetą światowego znaczenia. Przewidywał to, myślę, i Mychajło Żuk, kiedy przedstawiał młodego Tyczynę z anielskimi skrzydłami za plecami i w momencie tęsknej gry na piszczałce czy klarnecie… O tym nam w ciągu 70-ciu porewolucyjnych lat nikt nic nie mówił. Przecież Mychajło Żuk w czasach najbardziej krwawych eksterminacyjnych działań praktycznie odszedł od modernistycznego malarstwa, koncentrując się (dla przetrwania) na architektonicznej, ceramicznej sprawie w peryferyjnej Odessie, a Serhij Jefremow był zagoniony w obieg najzaciętszych “wrogów narodu”. Bo przecież właśnie on w dziennikowych zapisach początku lat 20. bodaj najdokładniej scharakteryzował bolszewicką władzę: “Nie przyjmuję systemu, na kłamstwie i prowokacji, na światowym oszustwie opartej”. Taka władza, kontynuował Jefremow, długo nie utrzyma się. Z nim byli solidarni i niektórzy inni intelektualiści tamtego czasu, w szczególności Mykoła Chwylowy. Do 1922 roku on jeszcze mógł pisać o romantycznych “muralach rewolucji”, a w 1926-tym (w powieści “Waldsznepy”) tę rewolucję już spuszczono w kanalizacyjną rurę… Jakaż władza mogła wytrzymać taką myśl o sobie?.. Dlatego też zniszczono almanach z kontynuacją powieści “Waldsznepy”, a jego zaszczuty autor był zmuszony targnąć się na swoje życie… W. D.: Jeśli klasyczny renesans XV—XVI wieków pozostał w historii europejskiej cywilizacji po prostu renesansem, to ukraiński stał się rozstrzelanym. Jako skutek — wszystkie imiona rozstrzelanych w ciągu długiego czasu nie były włączone w intelektualną, artystyczną pamięć Ukrainy. Znali je tylko poszczególni erudyci, którzy przekazywali swoją wiedzę tylko poszczególnym znajomym w ustnej formie. A tak zwany szeroki ogół wszystkiego tego praktycznie nie znał. Jednym z przykładów — twórczość Wołodymyra Swidzynskiego i niektórych innych jego współczesnych, którzy byli albo spaleni żywcem, albo zamordowani w obozach koncentracyjnych radzieckiego GUŁAG-u. A to postacie europejskiego poziomu; zasługiwały one na najwyższe odznaczenia i nagrody, ale pozostawały przemilczanymi. Pana zdaniem, przez wielkie wyrwy w intelektualnej pamięci narodu te postacie mimo wszystko kontynuowały “pracować” i poruszać naród do wyboru swojej niepodległości?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

M. N.: Tak, oni nadal „pracowali”, chociaż zostali rozstrzelani. Pozostali żyć w podświadomości swoich potomków; takiego zjawiska, jak sądzę, nie zna żadna kultura świata. O skali rozstrzeliwań naszego odrodzenia świadczą choćby takie fakty: wszyscy humoryści-satyrycy zostali zniszczeni; niektórzy odsiedzieli w więzieniach po dziesięć (jak Ostap Wysznia) albo nawet po dwadzieścia (jak Ołeksandr Kowińka) lat. Ponieważ oni widzieli i pokazywali „niezatapialny” ZSRR nie w pochlebczym, lecz w ironicznym, a nawet sarkastycznym ujęciu. Twórców wszystkich pozostałych gatunków, zwłaszcza najbardziej utalentowanych, albo rozstrzeliwano, albo łamano. Tylko w poemacie W. Sosiury „Rozstrzelana nieśmiertelność” wymieniono ich ponad sto: M. Jałowy, M. Kuliszy, L. Kurbas, I. Kyrylenko, I. Mykytenko, I. Kulyk, W. Pidmohylny, W. Wrażliwy, J. Pługnik, O. Włyzko, M. Johansen, H. Kosynka, O. Dosvitnij, H. Epik, W. Polischuk, M. Irczan, M. Zierow, P. Fylypowycz, W. Bobynski, S. Pylypenko, D. Buzko, O. Slisarenko i nie ma im liku. Byli wśród nich nie tylko Ukraińcy, a także Żydzi (I. Fefer, D. Hofsztejn, I. Babel, H. Polianker), Białorusini (T. Hartny, O. Dubowka) i przedstawiciele innych narodowości. A ci, którzy nie zginęli od kuli ani za kratami, łamali się, i to tak, że pęknięcie przechodziło przez sam kręgosłup. Złamano również anielski talent Pawła Tyczyny. A później – Maksyma Rylskiego… Aresztowany w sfabrykowanej przez gepeowców sprawie SWU (Związek Wyzwolenia Ukrainy), napisał kilka wyjaśnień, które były zarazem spowiedziami. Wydawało mu się, że bolszewickiej nawale nie może się oprzeć żadna siła. I aby wyjść choćby fizycznie na wolność, przygotował apoetyczny zbiór wierszy „Znak wag”, który stał się znakiem jego duchowego złamania. Złamał się także Wołodymyr Sosiura, produkując przez długie lata deklaratywne, przypadające na różne radzieckie daty wierszowidła. „Na niebie dźwigi, jak tytani –// Dumna rać pracy i chwały. // Znów wyszliśmy na place // Witać święto Październikowe”. J. Jewtuszenko później powie, że była to „poezja dat”. Wszyscy ci zewnętrznie „złamani” twórcy wewnętrznie jednak pozostawali w literaturze tym, co stworzyli w latach dwudziestych. Nie wyrzekali się tego, tak jak nie wyrzekł się tego Michaił Żuk, który stworzył młodego Tyczynę z anielskimi skrzydłami i zakochaną w nim Innę. Niektórzy z fizycznie złamanych nadal pisali nie tylko jakąś tam oficjalszczyznę, lecz także prawdziwą poezję. W. Sosiura na przełomie lat 50. i 60. XX w. stworzył „do szuflady” kilka poematów ważnych dla literatury nowej epoki o Mojżeszu, o Kainie, o Chrystusie i o innych mitycznych i legendarnych postaciach, za pomocą których „przejrzał” praktycznie całą cywilizację europejską, znajdując tam także odpowiednie miejsce dla Ukrainy. M. Rylski pod koniec życia wzniósł się swoimi „Różami i winoroślą” oraz „Zimowymi zapisami” z powrotem na szczyt wysokiej poezji. P. Tyczyna, zbliżając się do odejścia za horyzont, karał się tym, że za mało opiewał kalinę i słowika, „bo nastroje były niewesołe”, a także wyrażał nadzieję, że jednak na pewno jeszcze „odwiedzą go // razem, objęci…// dziewczyna i chłopiec…// I odrodzą mnie śpiewem…”. Tu, choć jak daleki pogłos, odezwali się właśnie ci dziewczyna i chłopiec, których przedstawił z anielskimi skrzydłami Michaił Żuk i których autor „Słonecznych klarnetów” nigdy nie mógł wymazać ze swojej pamięci… Zatem tak zwani złamani pisarze duchowo wciąż pozostawali przy życiu, a ja myślę, że pobudzały ich do tego te siły literackie, które zwykło się nazywać szістdesiątnikami. Szістdesiątnicy wyrastali na tym gruncie, który wyrwano spod nóg literatury w latach 20.–30., i to, co pozostawało żywe w duszach złamanych-niezłomnych klasyków epoki radzieckiej. Ja czasem bywałem na koleżeńskich zebraniach wczesnych szістdesiątników, i to nie tylko pisarzy, lecz także malarzy – w pracowni Wiktora Zareckiego na przykład czy Aliny Horskiej. Wiecie, o czym tam mówili? O literaturze lat 20., o tych, którzy nadal tworzyli z bolszewickimi kajdanami na rękach… Pewnego razu cały wieczór rozmawiali o Ołeksandrze Petrowyczu Dowżence. Wszyscy wiedzieli oczywiście, że czasem jakby podśpiewywał władzy, ale robił to tak utalentowanie, że w jego podtekstach koniecznie brzmiało owo prometejskie: „Na wieki nas nigdy nie zabić”. Albo to, co wyraził Bohdan Łepkyj w trylogii o Iwanie Mazepie: nasz naród, choć nie umie żyć, to jednak nie może umrzeć. Nie możemy umrzeć, ponieważ, fizycznie zniszczeni, zawsze pozostawaliśmy żywi dzięki duchowi. Łamali się, jak wiadomo, nawet niektórzy szістdesiątnicy, biorąc się za opiewanie „kierowniczej i wiodącej roli kompartii”. Ale nierzadko – jedynie w celu fizycznego ocalenia siebie. Kto nie kierował się takim celem – znowu, jak w latach 20.–30., lądował za kratami. Jak młodsi postszістdesiątnicy: W. Stus, I. Kalynec, T. Melnyczuk… A tacy jak Lina Kostenko czy Walerij Szewczuk milczeli przez całą dekadę. Natomiast już na początku nowej ukraińskiej niepodległości (lata 90.) wzbogacili oni literaturę wysokiej jakości dziełami artystycznymi i włożyli wiele wysiłku w to, by przywrócić do życia Rozstrzelane odrodzenie lat 20.–30. Do ich szeregów dołączyli także ci, których nazywa się postmodernistami. W ich środowisku trafiają się tacy, którzy obnoszą się ze swoim kosmopolityzmem, nadużywają „niemytego naturalizmu” (jak mówił Oleś Honczar), ale wcześniej czy później dojdzie do nich świadomość, że prawdziwa literatura to coś zupełnie innego. To to, co Wasyl Stus wyobrażał sobie jako „kwiat rodzinnej ziemi”. W. D. Kończąc naszą rozmowę, życzę, byśmy zawsze pamiętali tych najpierwszych, którzy walczyli o naszą niepodległość. A wśród nich szczególne miejsce zajmowali i dziś zajmują pisarze, malarze, intelektualiści… M. N. Oczywiście… Bo mimo pewnego zagrożenia dla Ukrainy, mimo pewnych trudności w jej współczesnej odbudowie, my z ich duchowym wsparciem i tak kiedyś będziemy kroczyć w przyszłość pewnym krokiem, staniemy na twardej rodzinnej ziemi i natchnieni będziemy marzyć wyłącznie o najwyższych niebiosach naszego ducha. Bo przecież za plecami mamy owe anielskie skrzydła, które kiedyś namalował Tyczynie i zakochanej w nim Innie Michaił Żuk. Jemu dziś stuknęłoby 130 lat… Niech świecą się ich imiona…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Surżyk — kim on jest?

Maryna HORBATOWA, studentka Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Surżykiem nazywamy mieszankę dwóch języków, w szczególności dla Słobożanszczyzny jest to mieszanina ukraińskiego i rosyjskiego. Na przykład „kydajet’sia w oczi” (ros. „brosat’sia w głaza”). Słowo „kydatyś” w języku ukraińskim oznacza „szybko iść, zmierzać dokądś, do kogoś lub czegoś”. Zatem „kydatyś w oczi” to szybko zmierzać komuś w oczy? Nawet strach pomyśleć. A czego warte są słowa „dengi”, „siczas”, „pidjom”, „nie”, „kak diła” albo siostry „tudoju” i „siudoju”? Kupujemy „piczenija”, „kochwe”, „sachar”, „kanhwety”, obuwamy się w „botinky”, „obuwku”, „chwastajemsia” nowymi „tuchlami” oraz „switerom”, który tak nam „idjot”, idziemy leczyć się „u bolnyciu” i kupujemy w aptece „likarstwa”, otrzymujemy „zamiczanija” i przy tym nie „zamiczajemo”, jak bardzo zaśmiecamy swój język. Surżyk szkodzi nie tylko językowi ukraińskiemu, jest to wyraz braku szacunku także do języka rosyjskiego. Krytykowano surżyk również w gazetach. W 1854 roku w gazecie „Kijowskie gubernialne wiadomości” korespondent pisał o swoich wrażeniach po odwiedzeniu jarmarku: „Przy pierwszym moim odwiedzeniu Domu Kontraktowego byłem porażony, oszołomiony, zobaczywszy i usłyszawszy wszystko, co tam się działo. Różne frazy są godne uwagi. „Proszczajte, my pojdiem dodomu”. — „Niet, nie iditie, wy jeszczo, każetsia, imiejetie widiet’ pana Strieżlickogo”. — „Pieriestan’tie, wy wsie smijotes’ s mienia”. — „Wot siudoju, siudoju pojdiemtie!” — „Niet, luczsze tudoju. Tam, widitie, kak wsie krutiatsia”. W naszych czasach ciekawej definicji surżyku udzielił Jurij Andruchowycz: „A jakże „surżyk”, gdzie on, ten miły pokraczny twór, dziwaczny mieszaniec, kazirodcze dziecko bilingwizmu?”. Pisarz i publicysta Wołodymyr Żabotyński jeszcze w 1904 roku pisał: „Byłem niedawno nad Dnieprem i w drodze, podróżując w wagonie trzeciej klasy, przysłuchiwałem się rozmowom tamtejszego prostego ludu. Uderzyła mnie ich gwara — jawne zepsucie, jawna choroba języka ukraińskiego. Chochły po prostu sypały wielkoruskimi słowami, wielkoruskimi zwrotami, a podstawowy język i jego skład były ukraińskie; wychodziło coś dość potwornego, ni Bogu świeczka, ni diabłu ogarek. Słuchając tej niezdarnej mieszanki dwóch języków, zamyśliłem się nad umieraniem języka małoruskiego”. Ponad sto lat temu wykształceni ludzie zastanawiali się nad problemem surżyku w języku ukraińskim i dochodzili do wniosku, że ta niskiej jakości mieszanka nie sprzyja rozwojowi języka literackiego, a wręcz przeciwnie — szpeci go. Wcześniej surżykiem nazywano mąkę otrzymaną z mieszanki żyta i pszenicy, nie używano jej do wypieku, ponieważ uważano ją za niskiej jakości. Surżyk wpływa na naszą świadomość, o czym pisała lingwistka Ołeksandra Serbenśka w pracy „Antysurżyk”: „Dzisiaj słowo „surżyk” zaczęto używać także w szerszym znaczeniu — jako nazwę zdegradowanego, ubogiego świata duchowego człowieka, jego oderwania od tego, co rodzime, jako nazwę dla mieszaniny pozostałości dawnego, ojcowskiego, z tym obcym, co niweluje osobowość, narodowo-językową świadomość. Mieszaniną dwóch języków — ukraińskiego i rosyjskiego — mówi część ludności Ukrainy, choć powszechnie wiadomo, że korzystanie z mieszanki dwóch języków jest jednym z najbardziej niepokojących zjawisk o charakterze ogólnopedagogicznym. Skaleczony język otępia człowieka, sprowadza jego myślenie do prymitywu. Przecież język wyraża nie tylko myśl. Słowo stymuluje świadomość, podporządkowuje ją sobie, kształtuje. Surżyk na Ukrainie jest niebezpieczny i szkodliwy, ponieważ pasożytuje na języku, który kształtował się przez wieki, zagraża zmianie języka…”. Temat surżyku jest dla mnie bardzo bolesny. Jako przyszła nauczycielka ukraińskiej literatury, powinnam nauczyć dzieci kochać i szanować język przodków. A przede wszystkim — wychowywać rodziców uczniów w szacunku do języka ukraińskiego (państwowego).

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Język współczesnych ukraińskich kanałów telewizyjnych — ratujcie!

Walerija KRIKUNOWA, studentka Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki Telewizja ma niezwykły wpływ na społeczeństwo, a w konsekwencji na świadomość obywateli. Obecnie wyraźnie zmienia się rozumienie pojęcia „kultura mowy”. Poziom językowo-stylistycznej poprawności jest wyższy, mamy sporo wyszukanych, estetycznie doskonałych dzieł literackich, jednak prostactwo, żargonizmy, argotyzmy „wdzierają się” zarówno do literatury, jak i do mowy prowadzących programy telewizyjne. Pracownicy wiodących kanałów telewizyjnych demonstrują z ekranu ubogą znajomość słownictwa ukraińskiego lub po prostu mówią po rosyjsku; brakuje im ukraińskich słów i zastępują je rosyjskimi: wyglądała jak mama (była podobna, przypominała, nasuwała skojarzenie), maść psa (kolor sierści, umaszczenie), odczuwa bezkarność (bezkarność), namiętności się rozpalają (szaleją, rozszalały się), „Nescafé” troskliwie je prażą (smaży). O jakim szacunku do naszego języka, do narodu ukraińskiego możemy mówić, gdy „Wiadomości” na kanale „Inter” są rosyjskojęzyczne? „Nowy Kanał”, STB, „TRK Ukraina”, na których większość programów jest rosyjskojęzyczna, pokazują zagraniczne filmy z rosyjskim dubbingiem, a jeśli nawet jest ukraiński, to brakuje w nim różnorodności ukraińskiej synonimiki. O języku naszych regionalnych kanałów telewizyjnych „ŁOT”, „ŁKT”, „IRTA” w ogóle milczę, bo tam ani jednego słowa po ukraińsku. Jedyne, co mówi się po ukraińsku, to reklama. Czy nasz język nadaje się tylko do tego? Konieczne jest, aby ukraińska telewizja była wzorem ukraińskiego języka literackiego. Dlaczego wobec rdzennego narodu panuje takie lekceważące podejście? To bardzo negatywna tendencja, ponieważ dla wielu telewizja jest źródłem kultury ukraińskiej mowy. Kanały telewizyjne, radio i gazety swoim językowym zachowaniem pokazują niechęć do przejścia na nowy etap rozwoju, nie dążą do odradzania prawdziwych ukraińskich wartości. Trzymają się starego rosyjskojęzycznego środowiska, chociaż nowe pokolenie jest już gotowe na zmiany: mówimy ojczystym językiem i dorastamy w wolnym, silnym, niezależnym państwie, które, mam nadzieję, zostanie uznane na arenie międzynarodowej. Szanujmy siebie, nie lekceważmy tego, co rodzime, dla obcego.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Korzeń-dziwosił rycerza wolności

Pamięć dalekich lat …Zapytajcie wtedy siebie: kim my?.. Czyimi synami? jakich ojców? Kim? za co zakuci?.. Taras Szewczenko Z odległości stu lat Pyłyp Mykołajowycz Taranenko pamięta w najdrobniejszych szczegółach swoje życiowe drogi i wydarzenia, które przyszło mu przeżyć. Urodził się 27 listopada 1913 roku na chutorze Hanno-Tomakiwka w powiecie wierchniodnieprowskim guberni katerynosławskiej (obecnie obwód dniepropetrowski) w zamożnej, wielodzietnej rodzinie. Ojciec, Mykoła Pantełejmonowycz, był głuchoniemy, co nie przeszkodziło mu być autorytetem nie tylko dla swoich dzieci, ale i dla mieszkańców chutoru; wraz z żoną Maryną Chomivną i dziećmi z powodzeniem prowadzili duże gospodarstwo. Historio, męczennico moja! Twoje tablice, czasem nie starte, Wyczytuję — czytam sercem ja – I spada słońce w czarne wiry… W. Czabanenko Najjaśniejszym wspomnieniem dzieciństwa Pyłypa stał się przyjazd z frontu na urlop wuja Wasyla, młodszego brata ojca. Chłopiec zafascynowany patrzył na smukłą postać wuja w mundurze wojskowym, na błyszczącą szablę u boku, i do dziś słyszy, jak skrzypiały jego buty, gdy stąpał po podwórzu. Drugim głębokim, ale smutnym wspomnieniem stała się śmierć czułej i dobrej babci Odarki. A dalej pamięć tamtych dalekich lat przechowuje czarną kartę w życiu chutoru, kiedy obalili cara-batuszkę. “Pierwszymi, którzy ograbili chutor, byli czerwonoarmiści — wspomina Pyłyp Mykołajowycz. — Od razu zabrali konie, co jest najcenniejsze dla chłopa-rolnika, a potem zabrali się do wyszukiwania złota, kosztowności, na koniec zagarniali produkty żywnościowe. Nigdy nie zapomnę, jak rewolucjoniści-rabusie, żądając złota od wuja Wasyla, zastraszali go, strzelając tuż przy uchu, mówiąc: oddaj, co schowałeś, bo rozstrzelamy. A co wuj mógł dać, skoro wszystko wyczyścili poprzedni ekspropriatorzy! “Pod ścianę” do rozstrzelania nie raz stawiali moją mamę, a my, ośmioro dzieci, płakaliśmy, w duchu żegnając się z nią, ale zła godzina przeszła bokiem… Czerwoni porąbali szablami moich dziadów, Semena i Samijła, tylko za to, że kiedyś służyli w carskiej gwardii. Doświadczył nasz chutor także odeskich czerwonych marynarzy, obwieszonych taśmami karabinowymi i mauzerami; byli petlurowcy, od których po raz pierwszy usłyszałem słowa dobrodziej i dobrodziejka (tak zwracali się do naszej mamy). Zostawili haniebny ślad na mojej rodzinnej ziemi straszni już tylko z wyglądu łotewscy strzelcy; widziałem hryhorijiwców, machnowców…” Bratobójcza rzeź wciągnęła młodych osiemnastoletnich mieszkańców chutoru Wasyla, Jakyma i Kostę, syna wuja Maksyma, którego zabrano do armii denikinowskiej. Po czterech miesiącach Kosta wrócił jako świadomy Ukrainiec, widocznie białe wojsko mimo woli oświeciło w odpowiedni sposób młodzieńca, bo na chutorze nauczył chłopców i dziewczęta śpiewać ukraiński hymn “Szcze ne wmerła Ukrajina”. W 1930 roku jego wraz z bratem Mychajłem skazano na pięć lat za przynależność do nieistniejącego, wymyślonego przez stalinowskich satrapów Związku Wyzwolenia Ukrainy. Czytać Pyłyp nauczył się szybko, a pierwszą nauczycielką była starsza siostra Motria, ale w szkole książką podręczną był rosyjski elementarz, więc choć dobrze czytał, treści nie rozumiał, a nawet nie potrafił jej opowiedzieć. Nauczycielka z tego powodu stawiała go w kącie na kolanach i dopiero później, w drugiej klasie ukraińskiej szkoły, wyjaśnił sobie, że pachar — to rolnik, a socha — pług. Do czwartej klasy był jednym z najlepszych uczniów, ale kiedy przekroczył w wieku dwunastu lat próg piątej klasy, zaczęto wymagać zaświadczenia o stanie społecznym. Dzieciom zamożnych chłopów władza radziecka nie pozwalała uczyć się dalej po ukończeniu szkoły podstawowej, bo zamożni ludzie i ich dzieci byli wrogimi elementami — uczyć ich to szkodliwe. Rok uczył się u prywatnego nauczyciela, ale zdać egzaminów nie pozwolił rejonowy wydział oświaty ludowej. Czujne czekistowskie oko wypatrzyło we wsiach półobszarników. Na chutorze do takich należały rodziny kowala Klyma Szapowała i jego syna Petra, który przy ojcu pracował jako młotowy. Państwo odebrało im majątki i wysłało bez żadnych dokumentów i prawa do pracy. W 1928 roku na chłopów nałożono jeszcze jeden podatek, dodatkowy, a po wsiach zaczęło krążyć nieznane dotąd słówko “kułak”, którym nazywano zamożnych chłopów. W gazetach coraz częściej pojawiały się artykuły o tym, że przeklęci kułacy nie chcą płacić dodatkowego podatku, czym umyślnie podważają potęgę władzy radzieckiej. W komuno-bolszewickiej stajni pod cudzym nazwiskiem O Ziemio, cierpiętnico wielka! O ofiaro dzikiej hordy! W. Czabanenko Ojciec Pyłypa Mykołajowycza 20 stycznia 1930 roku odprowadził konie do wspólnej stajni, a w lutym do każdej chaty, której mieszkańców mieli wysiedlać, weszło trzech uzbrojonych strażników. Pozwalano wychodzić na dwór tylko w ich towarzystwie. Następnego dnia naczelnik rejonowej milicji towarzysz Macharyna dał godzinę, aby zebrać w drogę najpotrzebniejsze rzeczy, dzieci posadzono na wóz i zawieziono na stację kolejową, gdzie do rodzin, które wysiedlano, dołączono mężczyzn przebywających pod strażą w rejonowej milicji. Napchali ludźmi wagon towarowy, w którym pośrodku stał żelazny piec, węgiel przy nim oraz kubeł bez wody. W towarzystwie giepeuszników wywieźli najpierw do Wołogdy, gdzie tysiąc wysiedleńców umieszczono w cerkwi na piętrowych pryczach bez jedzenia, wody i toalet, a potem rozdzielono po wołogodzkich lasach. Tak wykonywano słynne postanowienie KC WKP(b) “O zniszczeniu kułaków jako klasy na bazie całkowitej kolektywizacji” z 21 stycznia 1930 roku, podpisane przez Stalina. Głód, chłód — ludzie zaczęli chorować i umierać. Ratunek jeden — ucieczka. 17-letni Pyłyp ucieka na Ukrainę, ale giepeusznicy, milicja, a i miejscowa ludność pomagała łapać zbiegów. Złapali go już na Ukrainie — trafił w obławę przeciwko chłopom, którzy brali udział w powstaniu pawłohradzkim, ich bez sądu i śledztwa rozstrzeliwano. Zatrzymany nie miał żadnych dokumentów. Musiał przyznać się, skąd uciekł. Zwrócono go etapem przez więzienia Dniepropetrowska, Charkowa i moskiewskiej Butyrki. Ucieka po raz drugi. Druga próba była udana, choć przeżył kilka pościgów łowców ludzi, kiedy oddychali mu niemal w kark. Wszystko wytrzymał. Ukrywając się, dotarł do Tomakiwki. Tutaj u krewnych wyrobił pieczątkę, podrobił zaświadczenie i ruszył na Dniprobud. Dokument był podejrzany, a enkawudziści szli po piętach. Musiał uciekać z Dniprobudu, a potem z Marhanecia, zaporoskiego zakładu nr 4… Trzeba było zrobić dokumenty na inne nazwisko, bo na Taranenkę polują. Z czasem otrzymał dokument na nazwisko Wowk Hryhorij Iwanowycz, stając się rodzonym bratem Wołodymyra Iwanowycza, męża siostry Motri. Pracował na różnych stanowiskach. Ukończył szkołę tokarzy w metalu, a po dwóch latach pracował już według najwyższej, siódmej kategorii. W 1932 roku głuchoniemy ojciec i matka uciekli z zesłania i cała rodzina Taranenków zjednoczyła się. “Śmieje się śmierć, klepie kosę…” Rok 1933 był bardzo ciężki. Chleb otrzymywano na kartki. Tokarzowi wydawano 800 gramów chleba. Marinie Chomіwnie udało się zarejestrować pod nazwiskiem Wowk, aby otrzymywać kartki na chleb. Na mamę wydawano 400 gramów i na dwoje dzieci po 400 gramów na każde. Lecz uczniom nie zawsze dawano kartki na chleb. Wtedy trzeba było iść i prosić kierownika wydziału Lebiediewa, który miał jakąś wielką siłę i zdobywał kartki chlebowe na dzieci. W mieście niby głodu nie ma, ale ludzie nieweseli, z nadejściem wiosny spuchniętych ludzi jest bardzo dużo. A w okolicznych wsiach prawdziwy głód. Kiedy wiosną 1933 roku Pyłyp Mykołajowycz zachorował na malarię i często chodził do szpitala, to podłoga w nim była pokryta spuchniętymi ludźmi. Lekarze przechodzili przez nich, jak przez kłody. Codziennie widział, kiedy jechał do pracy pociągiem, wzdłuż torów leżeli spuchnięci martwi ludzie. Był to straszny obraz, który z jakiegoś powodu nikogo nie niepokoił. Aby przeżyć, ludzie po głównej pracy zgadzali się pracować jeszcze sześć godzin, za co na talon otrzymywali talerz zupy. “Mądra” komunistyczna partia i jej władza za pomyje budowała fabryki, a wieś wyniszczała wysiedleniem na Sybir nieprzebrany lub śmiercią głodową. W 1933 roku rodzinę spotkała tragedia: zniknął ojciec. Rodzina gorzko przeżywała ciężką stratę, bo, pomimo fizycznej ułomności, ojciec był pracowity i potulny, dbał o rodzinę, był dobrym kowalem, cieślą, szewcem, krawcem, a nawet wiązatorem, ale doznał od władzy okrutnego i upokarzającego “rozkułaczania”. Do 1930 roku w Związku Radzieckim według statystyk mieszkało 77 milionów Rosjan, a Ukraińców 82 miliony — hołodomor i wojna światowa oraz znowu głód po wojnie gruntownie zmieniły sytuację demograficzną na Ukrainie. Uczył się w szkole wieczorowej w 1940 roku. Na lekcjach historii wykładowca, onże partyjny organizator w szkole, przekonywał uczniów, że między nami a Niemcami prawie nie ma różnicy: oni budują narodowy socjalizm, a my internacjonalny socjalizm. W sidłach drugiej okupacji Rozpasali się tyrani, Upili się krwią, kaci… W. Czabanenko Lekarze wykryli u Pyłypa Mykołajowycza chorobę serca. Do armii go nie wzięli, choć w powietrzu “pachniało burzą”. Brat Sasza służył na Łotwie, prowadził czołg, ale we wrześniu 41-go w jednej z gazet była wiadomość o bohaterskim czynie kontuzjowanego czołgisty Ołeksandra Taranenki. O wojnie nie myślano, bo gazety pisały o przyjaźni Stalina i Hitlera przez podpisanie paktu o nieagresji oraz o przyjaźni i współpracy dwóch narodów. Niemiec przyszedł i jego przyjściu się ucieszyli, ale bardzo szybko przekonali się, że Stalin i Hitler — to bliźniacy-dyktatorzy. Czekali z Zachodu wyzwolicieli, aż przyszli nowi zniewoliciele. Sformowali oddział partyzancki i Pyłyp trafił do partyzantów, myślał, że to dobra okazja, by pozostać na Ukrainie, lecz oddział partyzancki tak i nie zebrał się do aktywnych działań, kiedy przyszli Niemcy. Wycofując się, enkawudziści rozstrzelali wszystkich więźniów tutejszego więzienia. Obok rozstrzelanych zebrał się wielki tłum, przyszli krewni, aby znaleźć wśród zabitych bliskich. Niemieccy żołnierze pałkami bili biednych ludzi. Przy odwrocie Niemców trafił do kolumny ewakuowanych, którą ochraniali Kałmucy i pędzili ludzi na Zachód. Na stacji kolejowej zagonili do wagonów towarowych i wywieźli do Mikołajowa. W Mikołajowie Kałmucy przekazali aresztantów Niemcom, którzy ciężarówkami dostarczyli ich do Odessy, skąd była długa droga do niemieckiego miasteczka Brunszwik, gdzie w obozie nr 23 przebywało pięć tysięcy ostarbeiterów. Uczył młodych chłopaków zawodu tokarza. Często bywali w obozie propagandyści z Rosyjskiej Armii Wyzwoleńczej. Szczególnie starał się werbować w swoje szeregi generał Żylenkow. Wyjaśniał chłopakom, żeby nie poddawali się propagandzie, bo generał Własow stał na pozycjach imperialnych, dlatego ani Ukrainie, ani Ukraińcom nie należy oczekiwać niczego dobrego. Z czasem przeniesiono go do innego, ukraińskiego, obozu nr 37 pod nazwą Gerto, gdzie już Pyłyp nie będzie nosił oznaczenia “OST”. Parlament angielski pozwolił przyjąć sto tysięcy osób DP — przedstawicieli Estonii, Łotwy, Litwy i Ukrainy. Przeżywszy wszystkie kłopoty z przeprowadzką do Anglii, Pyłyp Mykołajowycz z żoną Ołeksandrą Andrijiwną stopniowo przyzwyczajali się do nowych warunków, ale komfort bytowy nie ratował ich od dyskomfortu duchowego, bo ani na dzień nie zapominali, że żyli na obczyźnie. A tutaj jeszcze rdzenni Brytyjczycy podkreślali to na każdym kroku. “Anglik wychowany jest tak, że nikogo, oprócz siebie i innych Anglików, nie kocha, — dzieli się swoimi spostrzeżeniami Pyłyp Mykołajowycz. Szczerości od Anglika nie doczekasz się, głębokiej przyjaźni — również, bo wszystko oparte jest na korzyści, na zysku. Anglik nie cierpi przejawów rozumu u innego, natomiast przepełnia się sympatią, nawet miłością do głupszego od siebie. Ukraiński nacjonalizm, którym bolszewiccy wychowankowie do dziś próbują zastraszyć mieszkańców Wschodu Ukrainy, może odpoczywać na tle angielskiego nacjonalizmu. Przegrywa z nim także niemiecki nacjonalizm. Dla Anglika angielskie — ponad wszystko. A dlatego gorsza praca — dla obcych; pogarda — w stosunku do obcych, zwłaszcza do Ukraińców i Polaków. Ja zwracam się do zbyt gorących głów moich współczesnych, by nie bardzo kusili się “zagranicznym rajem”. Nie należy szukać szczęścia gdzieś, trzeba je tworzyć na ojczystej ziemi, gdzie zrodzili nas nasi rodzice, gdzie naszych rodziców zrodzili ich rodzice, słowem, gdzie odwieczne nasze terytorium. Trudno bywa u siebie, czasem po prostu nieznośnie, ale to nasza ojczyzna i nie trzeba rozpraszać się po świecie, pragnąc tam, gdzie inni, zupełnie obcy dla nas ludzie, zdołali zbudować wolne i prosperujące społeczeństwo, a budować takie społeczeństwo u siebie w domu. Tylko ten bez zastrzeżeń może pragnąć gdzieś, kto nie skosztował. W listopadzie Pyłypowi Mykołajowyczowi TARANENCE, Człowiekowi przez duże C, angielskiemu poddanemu, Ukraińcowi z wysokim poczuciem godności narodowej, patriocie i proświcianinowi, który kocha Ukrainę nie tylko do głębi duszy, ale i do głębi swojej kieszeni, wybiło 100 lat.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

cudzego chleba. Tak, jest on luksusowy i nęcący, ale dla przybyszów z innych stron ten chleb jest zawsze gorzki”. Powrót na ojczystą ziemię Tak ją, tak kocham Moją Ukrainę ubogą… Taras Szewczenko Po śmierci żony Ołeksandry, której prochy pochowano na jednym z zaporoskich cmentarzy, nie rozstawał się z myślą o powrocie na Ukrainę. 21 września 2002 roku samolotem przybył do Boryspola, a następnego dnia — do Zaporoża, otworzył furtkę do podwórza i domu, który najmłodsza siostra Hala kupiła dla dwojga, aby dożyć w nim swoich dni. “Będę szczery: oszołomił mnie poziom życia na Ukrainie, który nie szedł w żadne porównanie z poziomem życia w Anglii, — kontynuuje opowieść Pyłyp Mykołajowycz. — Niezwykle boleśnie uderzyło mnie to, że na ulicach Zaporoża nigdzie nie usłyszałem języka ukraińskiego. Państwo ma Herb, Hymn, Flagę i nazwę Ukraina, a w kozackim zaporoskim kraju nie rozbrzmiewa ukraiński język państwowy. Dlaczego w Zaporożu, jak i na całej Ukrainie, do dziś straszą pomniki Lenina? Jak wyglądałyby Niemcy w oczach światowej cywilizowanej społeczności, gdyby na placach i ulicach ich miast wznosiły się pomniki Hitlera? I to wtedy, gdy cały świat wie, że bolszewizm dziesięciokrotnie bardziej zniszczył ludzi niż nazizm!.. Zacząłem często bywać na posiedzeniach prośwician, słuchałem ich wystąpień, przyglądałem się każdemu i wkrótce doszedłem do wniosku, że ludzie w organizacji są patriotyczni, szczerzy, ciekawi, a oto organizacja u nich jest biedna. Nawet własnego pomieszczenia nie mają. Postanowiłem pomóc i wkrótce proświcianie za moją darowiznę w wysokości 45 tysięcy dolarów 4 sierpnia 2004 roku kupili pełnowymiarowe trzypokojowe mieszkanie… Za zgodą biskupa Hryhorija na terenie cerkwi moim kosztem wzniesiono pomnik ofiar Hołodomoru lat 1932—33… Niepowodzeniem, które można przyrównać do narodowej katastrofy, zakończyły się wybory prezydenckie w lutym 2010 roku. Minęły trzy lata, a nowa władza na każdym kroku demonstruje swoją nieumiejętność i niechęć do pracy na rzecz państwa. Życie w kraju nieustannie się pogarsza. Wydawałoby się, że przy pierwszej okazji naród zmiecie tę władzę. Taka możliwość pojawiła się podczas wyborów do Rady Najwyższej Ukrainy 28 października 2012 roku. I jaki jest wynik? Jedna trzecia wyborców oddała swoje głosy na siłę polityczną, która prowadziła i prowadzi kraj do upadku. Ukraińskie społeczeństwo nie stało się cywilizowane w wyniku działania strasznej iniekcji, którą nieustannie wstrzykiwała w latach 1917—1991 władza komunistyczna… I mimo wszystko, nabierzmy cierpliwości, bo my, Ukraińcy, — jesteśmy wielkim narodem, obowiązkowo nadejdzie czas, “i na odnowionej ziemi wroga nie będzie, surowego, a będzie syn, i będzie matka, i będą ludzie na ziemi”. Proświcianie zaporoskiego kraju serdecznie witają Pyłypa Mykołajowycza z okazji wspaniałego stulecia, życzą mu zdrowia i siły w następnym stuleciu! Z rosy i wody! Taras SZEWCZENKO, kandydat nauk filologicznych, honorowy przewodniczący zaporoskiej “Proświty”, a także zaporoscy proświcianie A. Ażaża, W. Hudź, M. Kałyniak, K. Suszko, W. Tymczyna, F. Turczenko, W. Fedyna, W. Czabanenko

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

W czym tkwią nasze problemy?

Nadia KYRIAN, obserwatorka. Tymi pytaniami przejmują się nasi korespondenci. Dla „Słowa Proświty” bardzo ważna jest opinia czytelników. Na przykład R. J. Potoka z miasta Zmijiw w obwodzie charkowskim proponuje, aby w każdym numerze zamieszczać „głos czytelnika” — listy lub przeglądy listów. Będziemy starali się to robić, choć nie będziemy w stanie zamieszczać listów w całości — jest ich bowiem bardzo dużo. Będziemy kłaść nacisk na to, co najważniejsze, co nas wszystkich niepokoi. Pan R. Potoka słusznie zauważa również: „Jestem kategorycznie przeciwny temu, aby tygodnik zamiast »przewodniczący administracji państwowej«, »mer miasta« nazywał te stanowiska gubernatorami i merami, bo u nas nie ma guberni i merostw”. Tematowi czystości języka poświęcony jest list Mykoły Patrykiejewa z miasta Radywiłów w obwodzie rówieńskim: „Surżyk opanował przestrzeń telewizyjną i radiową, media drukowane. A co dopiero mówić o nazwach sklepów w rodzaju »Second-hand«, »Brighton«, pladze »Paryżów«, »Mediolanów« i »Wersali«… Rynek pracy opanowały wakaty menedżerów, promotorów, image-makerów, brokerów, dealerów itp. Trzeba i »cudzego się uczyć«, i »swego nie porzucać«, bo możemy przekształcić się w kraj nie tylko jako wysypisko używanych rzeczy (Second hand), ale co gorsza i straszniejsze — będziemy żyli nie własną głową (Second head) i cały czas będziemy w roli historycznego wykonawcy cudzej woli” — apeluje pan Mykoła. W czym tkwią nasze problemy i jak się ich pozbyć, rozważa Wałentyna Konowałenko z Kijowa, która popiera propozycję akademika Stepana Wowkanycza ze Lwowa (artykuł „Czy Kulczycki będzie częstował we Lwowie wiedeńską kawą?”, „Słowo Proświty” nr 43 z 2013 r.) o tym, że powinniśmy uwiecznić pamięć o bojownikach o wolność i niepodległość Ukrainy, wyzwolicielach od trzech imperialnych drapieżnych orłów: niemieckiego ze swastyką, rosyjskiego z rozdwojoną głową i polskiego z królewską koroną. „Nasi bohaterowie — bojownicy przeciwko okupantom — nie dają spokoju ani »Russkiemu miru«, ani komunistom w Europie, ani wszelkim ukrainofobom — pisze Wałentyna Iljiwna. — Nazywają nas faszystami, bo chcemy słyszeć swój język, swoją pieśń, znać prawdziwą historię Ukrainy. Do tego nawet nie trzeba być uczestnikiem UPA”. „Faszystka” — usłyszała Wałentyna Konowałenko pod swoim adresem od ukrainofobów tylko za to, że opowiadała o wieśniakach z rejonu rokitniańskiego, których zebrano podczas wojny pod komisariatem wojskowym i nieprzeszkolonych, bez broni rzucono jako „mięso armatnie” przeciwko niemieckim czołgom. Wszyscy oni następnego dnia zginęli, wśród nich wuj Wałentyny Iljiwny. Zwykli ludzie jeszcze nie rozeznali się w prawdziwej historii Ukrainy, wyciąga wniosek korespondentka, wielu wierzy w różne bajki i plotki, dlatego „tytuł »Bojownik o wolność Ukrainy« musi stać się prawdziwie ogólnonarodowym, sobornym. „Co robić?” na to pytanie stara się odpowiedzieć obserwator polityczny, proświcianin z Iwano-Frankiwska Wołodymyr Ferenc. W tym celu władze muszą naprawić popełnione błędy, stać się politykami, którzy myślą nie o zwycięstwach w wyborach, a o interesach państwa, bo tylko silne, bogate państwo narodowe może ochronić wszystkich swoich obywateli, i władzę, i opozycję. „Właśnie teraz, kiedy dominująca partia władzy musiała wykonać wymuszony krok w kierunku Europy, wielu politykom z obsługi oligarchicznej enklawy otwiera się cena tego, co zrobili. Radzono im grać na konfrontacji dwóch tożsamości i w ten sposób wygrywać wybory ze »świadomymi« i »nacjonalistami«. W ten sposób »skutecznie« wykonali cudzy program denacjonalizacji Ukrainy. Wojny handlowe z Rosją, zaganianie do Unii Celnej i lekceważący stosunek Europy — to oznaki tego, że nie jesteśmy państwem narodowym z jednolitym kompleksem tożsamości”. Ukraińskie centrum humanistyczne kształtowania społeczeństwa obywatelskiego i państwa jest logiczne dla silnego kraju narodowego — kontynuuje Wołodymyr Ferenc. — Zatem lepiej byłoby, gdyby realni gospodarze państwa dobrowolnie pozbyli się formalnego rosyjsko-kosmopolitycznego fałszcentrum. Właśnie taki wariant jest dla wszystkich korzystny i pozwala lepiej chronić biznes i kapitał siłą państwa narodowego. W tym celu przywódcy muszą dać osobisty przykład ukraińskojęzyczności, wezwać właścicieli mediów, pracowników oświaty, aby to zrobili. Zapewnić wolność prywatnej inicjatywy i ograniczyć apetyty biznesu oraz państwa w celu znacznego zwiększenia wynagrodzenia za ludzką pracę. Tylko zamożny obywatel może mieć silne państwo. Na przykład amerykańska siła nie opiera się na światowym autorytecie, potędze militarnej i liczbie miliarderów. Amerykę utrzymuje w gronie liderów wysoki poziom życia i prywatnej inicjatywy obywateli, władza tam dba o to z całych sił. Dlatego też rozkwita sztuczna amerykańska nacja imigrantów, która obecnie jest znacznie silniejsza niż ukraińska autentyczna. O tym, jak uczynić Ukrainę silnym nowoczesnym państwem, rozważa Ołeksandr Stań z Czernihowa: „Spostrzegawczy myśliciele zauważyli, że ludzkość w swoim ewolucyjnym rozwoju przeszła kilka rodzajów rządów: od jednoosobowego do grupowego przedstawicielskiego — parlamentarnego. A co dalej? Dalej czas na demokrację bezpośrednią narodu! Jej podstawą jest samorząd lokalny. Władza centralna przy tym de-go wita z 65-leciem. Przyłączamy się do tych gratulacji! Nasz stały autor Petro Budycz pisze o Charytynie Kononenko, pisarce, utalentowanej dziennikarce, aktywnej działaczce ruchu kobiecego, doktor nauk ekonomicznych, ukraińskiej patriotce, która zginęła w katowniach gestapo w Równem za związek z UPA, od dnia śmierci której w tym roku mija 70 lat. Urodziła się we wsi Mykołajiwka w powiecie krzemieńczuckim guberni połtawskiej. Wcześnie została sierotą, małżeństwo Wilińskich wzięło ją na wychowanie — ciotka Walerija, pisarka, która była członkiem Ukraińskiej Centralnej Rady, jej mąż Ołeksandr, bratanek Marka Wowczka. W 1918 roku wraz z nimi wyjechała do Szwajcarii (O. Wiliński był konsulem generalnym URL), potem żyli na emigracji w Austrii i Czechach, później Charytyna wyjechała do Kanady. W Kanadzie zajmowała się pracą społeczno-oświatową, zorganizowała komórki »Proświty«. W latach 30. zajmuje się pracą proświciancką w Zachodniej Ukrainie. Podczas niemieckiej okupacji pracowała w Równem, gdzie stanęła na czele Służby Kobiet Ukrainy, która z czasem stała się filią Ukraińskiego Czerwonego Krzyża, którego działalność zakazali Niemcy. W podziemiu Charytyna uratowała życie wielu naszym żołnierzom. Wdzięczni mieszkańcy Równego nazwali ulicę imieniem tej działaczki. Jej słowa do Ukraińców i dziś są aktualne: »Niech nigdy nie wierzą żadnym wyzwolicielom, a sami zdobywają swoje prawa«. Lidija Kupczyk ze Lwowa zapoznaje nas z pięknymi i aktualnymi bajeczkami dla dzieci Zynowija Kwita. Pochodzi on z miasta Pomorzany w obwodzie lwowskim. Obecnie mieszka w USA. Przewodniczący Światowego Związku Nauczycieli-Ukraińców. Jest autorem zbiorów bajek »Bajka o sześciu braciach-Ukraińcach« (Użhorod-Filadelfia, wydawnictwo »Mystećka linija«, 1998), »Bajka o ukraińskiej kurce-pisankarce« (2000 r.), »Bajka o ukraińskim języku« (2001). W przedmowie do »Bajki o sześciu braciach-Ukraińcach« autor pisze, że »bajka oparta jest na rzeczywistości, którą przeżywali ukraińscy uciekinierzy przed moskiewsko-komunistyczną nawałą w czasie II wojny światowej i krótko po niej, zachowując swoje i swoich dzieci życie«, przejmuje się tym, aby gdziekolwiek żyli, pamiętali o swoich korzeniach, znali i szanowali język ukraiński. Zynowij Kwit delegowane są jedynie poszczególne, ogólnopaństwowe funkcje. Na świecie istnieją już przykłady kiełkowania demokracji bezpośredniej w społeczeństwie: na przykład w Norwegii państwo jest przesiąknięte organizacjami społecznymi, jak ciało naczyniami krwionośnymi”. Możliwość realizacji demokracji bezpośredniej narodu następuje wtedy, gdy poziom samoświadomości — wykształcenia, szacunku do samego siebie, zdecydowania i odpowiedzialności człowieka przed społeczeństwem osiągnie wystarczającą wysokość, kontynuuje Ołeksandr Shtań. „Mówcie ile chcecie o formach rządów, ale niczego nie osiągniecie, dopóki nie pokonacie chciwości, ambicji” — te słowa francuskiego myśliciela XVIII wieku Denisa Diderota są obecnie niezwykle aktualne. Elitarną warstwą duchową Ukrainy-Rusi byli, sądzę, nie sławni książęta z setkami ich nałożnic, a ludzie Wiedzy, ludzie Prawa: kriry w dobie książęcej, kozacy-charakternicy w dobie kozaczyzny. Ci ludzie żyli, działali w nurcie Prawdy życia. Obecnie informacja duchowa stała się bardziej dostępna niż kiedyś. Dlatego dla odrodzenia i radykalnej zmiany sposobu i jakości naszego życia pierwszym zadaniem jest oświecenie i praca, osobisty przykład. A pasjonatów, orędowników, pracowników, oświecicieli Ukrainie nie brakuje. O takich ludziach, z których możemy być dumni, donoszą nasi korespondenci. Inna Rusnak z Nowodniestrowska w obwodzie czerniowieckim pisze o Mychajle Szundriju, wieloletnim sołtysie Łomaczyniec, nauczycielu, dziennikarzu, krajoznawcy, badaczu i miłośniku dziedzictwa historycznego malowniczej ojczyzny — ziemi besarabskiej, wspaniałym gospodarzu, kochającym ojcu i dziadku, jako- Tablica pamiątkowa Charytyny Kononenko w Równem

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

W zmierzchu roku

Mychajło KAMENIUK Pobielały ścieżki. Zamarły na palcach wszystkie drzewa. I tylko dąb oraz sosny szumią na wietrze. On — nie zdejmując przed nikim swej kędzierzawej czapki, one — dziewczęta w zielonych płachtach-narzutkach, frędzlami grają. Zmierzch roku… Dymią nad poranną wsią dymy. Pachną różnie, różne też odcieniami koloru, kształtem. Dźwięczne głosy dzieci wtórują dzwonieniu wróbli, tych szarych patriotów ojczystej ziemi. Nawet przepiórki, które latać nie potrafią, poszły polami pieszo na emigrację, za granicę, w ciepłe kraje. Pomyśleć tylko? — pieszo! A one, te niepokoje-wróbelki, „śpiewają cokolwiek, szarzy patrioci-anarchiści… Kiedy to się pisało-myślało? Więc oto jakie jesteście — zmierzchy roku. Za każdym razem inne, ale zawsze przedświąteczne. Zawsze w waszym oddechu, waszych ruchach — przeczucie finału. „…prowadzą sobie grę dni Z wiatrami w grudniu. Pod snami jasnymi Pola wielce trudne. I noc jarzębinowa — Niby wina. A rano w szybie — Sikorka i kalina. Uśmiechnie się człowiek. A pójdzie tamtędy, Gdzie cicha woda — Remiz nad wodą Chatkę kołysze… Nieśmiałym pędzlem zakłopotany artysta — pierwszy śnieg — w nocy, po omacku, dotknął modrzewia pod moim oknem. Chciał pobielić i rzeczkę — nie dała się. Na wzgórzach nad wsią ostro zbielały… Cicha rzeczka grudniowa Pobielały ścieżki Zmierzch roku… Siedzieć wieczorem przed kominkiem i patrzeć w ogień — cenny luksus. Oglądać się w myślach za przeżytym-doświadczonym rokiem, przebierać wspomnienia, jak mnich swoje paciorki. „…w październiku serca granice — Złote pożary. Noszą nasze dusze Ogniste szaty. Już płoną piece, W rozlewisku — lód. Świątynie na kolanach W dzień Archanioła. Noce listopadowe Wietrzne i ciemne, Listopadowe myśli Białochryzantemowe. Opuszczę ja w rzekę Na dłonie świeczkę — Popatrzeć na mamę W lodowatym strumyku. Spowija w grudniu Mnie w lata trudne, Spowija-śpiewa Myśli pouczające. Zalecą do serca — Wzdrygnę się od bólu I niby po raz pierwszy, Pomodlę się do Boga…. Zmierzch roku… Dźwięczne otchłanie — za każdą bramą. A jak tam twoje Morze Azowskie, twój Azow? — pytam siebie. Kiedyś, podczas służby w wojsku, z kolegami z oddziału zimowałem na jego brzegach. Koszar dla wszystkich nie starczało i musieliśmy wkopać się głęboko w ziemię, rozpiąć nad sobą brezentowe namioty, spać przy rozżarzonych kozach. A morze, grudniowe morze, jak nieujeżdżony koń, dudniło, biło kopytami dniem i nocą w grudę nadbrzeżnych stepowych brzegów, które aż drżały od tego szału. A morzu, jego uderzeniom wtórowały otchłanie tysiącleci. Wszak według przypuszczenia Pieśń jarzębiny Morze Azowskie powstało w zapadlisku, które utworzyło się od uderzenia gigantycznego meteorytu w pierś pramatki-ziemi. W tej ranie jej głębokiej. To było tam, w otchłani czasu. Dlatego też jęczy, męczy się w zmierzchu roku Azow. „… ciebie jeszcze ta droga nie zmęczyła: Od raju do strasznej głębi?.. Nie bój się: ja wezmę cię na skrzydła, Ja — ptak otchłani, gdzie nocują sny. Stań ptakiem, stań, Topolą nie zginaj się, I ty zobaczysz dali błękity. Nieznośnie będzie — ty mi się przyśnij. Nieznośnie będzie — ja przyśnię się tobie. Tam jest wszystko. Tam — złoto-promienie Z pałacu błękitnego wypływa. Wstając spod grzesznych kamieni, Porzuć pod nimi wszystkie ciężkie słowa. Tam Matka Boska w swojej zagrodzie. Ty nie zapomniałeś, kto jej dziecię?.. Ja — ptak otchłani, muzyka na dnie — Szczęśliwy wiatr wiecznego życia. Spłoną bez śladu wszystkie twoje łzy Przed pokuty płomieniem jasnym. Nie wierz, że nie staje kiedyś człowieka, To — uparte serce, pożegnaj się z nim… PRENUMERATA—2014 PRENUMERATA—2 0 1 4 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI na 1 miesiąc na 1 miesiąc 10 UAH Indeks pocztowy — 30617 na pół roku na pół roku 57 UAH 15 kop. na rok na rok 113 UAH 10 kop. ZAPOWIEDŹ na 3 miesiące na 3 miesiące 29 UAH 40 kop. Jesteś ze «Słowem Proświty», bo to — Twoja gazeta!

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Redaktor internetowy Ołeksandr ŁYTWYNENKO 279-39-55 Redaktor dyżurny Nadia KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. «Polihrafcentr» w środę. Nakład ogólny w grudniu — 15 400 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na «Słowo Proświty» jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y «Słowo Proświty» — 30617

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn