Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 12Originalseite ↗

Fortsetzung von ««Prawd» jest wiele, prawda — jedna. Jak firma «Tołoczko i Syn» podsyca ukrainofobię», S. 11

«Prawd» jest wiele, prawda jest jedna. Jak firma «Tołoczkoff i Syn» podsyca ukrainofobię

Слово Просвіти, №50 за 2012 рік

Zakończenie. Początek na str. 11. W 1916 roku zmienił nazwisko na Sze welow na polecenie imperatora, ponieważ podczas I wojny światowej w masach żołnierskich utwierdziło się przekonanie, że armia rosyjska przegrywa dlatego, iż znaczną liczbą jej dywizji i pułków dowodzili etniczni Niemcy (niemało było ich także w otoczeniu cara). Dalej: generał W. Sze welow był uczestnikiem I wojny światowej. Jego losy są nieznane i dlatego twierdzenie W. Siriaczenki o udziale generała w wojnie domowej jest bezpodstawne (może, prawda, W. Siriaczenko wie o tym lepiej od rosyjskich archiwów wojskowych?). Istnieje informacja, że W. Schneider znalazł się na emigracji w Jugosławii (wtedy – Królestwie Serbów, Chorwatów i Słoweńców), ale wymaga ona dodatkowych uściśleń. Jeśli chodzi o relacje J. Sze welowa i O. Honczara, to tutaj W. Siriaczenko znowu dezinformuje czytelników (odnosi się wrażenie, że nie jest on nawet pobieżnie zaznajomiony z licznymi publikacjami na ten temat. Można przecież otworzyć chociażby opublikowane dzisiaj Dzienniki O. Honczara na stronie 574 i innych). Brak informacji o wybranym do krytyki oponencie W. Siriaczenko rekompensuje oficjalnymi komunikatami czasu wojennego i okresu powojennego, które z J. Sze welowem nie mają nic wspólnego. Żadnych od o marszu wojsk niemieckich na wschód J. Sze welow nie publikował (tak jak nie wydał J. Sze welow książki „Z historii niedokończonej wojny” – zrobili to według własnego uznania po śmierci profesora O. Zabużko i Ł. Masenko. Tutaj warto mówić o moralności tej decyzji podjętej przez wymienione osoby: wznawiać dzieła uczonego trzeba, ale nadawać prowokacyjne tytuły tym książkom nikt nie ma prawa), tak jak wybitny naukowiec nie ma nic wspólnego z innymi „odkryciami” W. Siriaczenki (jeśli wszystko, co nagadał, złożyć razem, to profesor zasługuje przynajmniej na to, by znaleźć się wśród ukaranych przez trybunał w Norymberdze). To samo wrażenie (całkowita nieznajomość materiału!) demonstruje ten ostatni także w odniesieniu do życia i twórczości Olesia Honczara. Wojnę autor „Sztandaronośców” zakończył w Pradze, a nie w Berlinie. Współpracownikowi Tołoczki J. Sze welowa i O. Honczara mało. Dokonuje on innego „sensacyjnego” odkrycia: okazuje się, że lingwista R. Jakobson był przyjacielem W. Majakowskiego (?!). Wiersz tego ostatniego jest poświęcony dyplomacie I. Nette, a znany uczony jest w nim jedynie wspomniany. O „oskarżeniu” J. Sze welowa o kolaboracjonizm była już mowa wyżej. Trzeba jedynie dodać, że profesor chętnie przystał na propozycję wykładania na Uniwersytecie Columbia, ponieważ tam były większe możliwości, jak uważał, niż na Uniwersytecie Harvarda, dla jego badań i twórczości literaturoznawczej. Nie jeden rok zbierałem materiały do badania poświęconego nieprostym relacjom J. Sze welowa i O. Honczara (profesora i jego ulubionego studenta na Uniwersytecie Charkowskim). Przeczytałem to, co napisali P. Tołoczko i W. Siriaczenko, i po raz kolejny przekonałem się, że nie zmarnowałem czasu. Opublikowana niedawno książka „Dialog przez ocean” znajdzie swoich czytelników, którzy bezstronnie odkryją dla siebie strony ich życiorysów i twórczości. A oponenci? Oni też są potrzebni. Ale godni i, co najważniejsze, kompetentni oraz pozbawieni ideologicznych klapek. Wiele hałasu o nic. Mówi się, że przypadków na świecie jest mało. Najwyraźniej tak jest. Na przykład istnieją warianty przysłowia, które wyniosłem do tytułu tego rozdziału: o onucę zrobili burzę; kłócą się o worek, a w worku nic nie ma; z wielkiej chmury mały deszcz; nie tyle przemiału, co dziwów. I każdy wariant ludowej mądrości mógłby stać się nagłówkiem ostatniego rozdziału naszych notatek. Zatem dalej będziemy mówić o O. Tołoczce. Dokładniej, o jego opusie „Kijowskaja Ruś i Małorossija w XIX wiekie”. W Internecie jest wywiad wideo autora, którego mowa jest przesycona wyrażeniami: „austriacki historyk Mychajło Hruszewski”, „Ukraińcy nigdy nie pretendowali do kijowsko-ruskiego dziedzictwa” itd. Słowem, zawsze była Małorosja, była Wielkorosja, ale nigdy Ukraina. Zrozumiałe, że otwierając książkę, od razu czujesz zapach naftaliny. I dlatego miejsce opusu O. Tołoczki jest, najwyraźniej, na półce z wydawnictwami, które często powiela charkowskie wydawnictwo „Folio” (to wypociny D. Janewskiego w serii „Projekt Ukraina”, to szkic-parodia poświęcony odrażającemu D. Tabacznikowi w serii „Znakomici Ukraińcy”, to jeszcze coś… Wyobrażacie sobie? Ukrainofob D. Tabacznik – znakomity Ukrainiec (?!). Aby czytelnicy lepiej zrozumieli, o co chodzi, podamy kilka cytatów z drugiego rozdziału wydania O. Tołoczki „Rosja „odkrywa” Ukrainę”, w którym autor przedstawia czytelnikom wrażenia rosyjskich podróżników z Ukraińców XIX wieku: „Literacka los „Historii Rusów”… – był zadziwiająco udany. …Dwa pokolenia rosyjskich i ukraińskich romantyków czerpały z niej zarówno informacje o przeszłości Ukrainy, jak i ogólny sens ukraińskiej historii… Kiedykolwiek napisano „Historię Rusów” i ktokolwiek byłby jej autorem, dzieło okazało się niezwykle współbrzmiące z tym rozumieniem historycznej prawdy, które kultywował romantyzm. „Historia Rusów” jest politycznym pamfletem, który przedstawia się jako kronika historyczna, jest wypełniona apokryficznymi dokumentami i przemówieniami, opisuje wydarzenia, które nigdy nie miały miejsca” (str. 147). Ołeksij TOŁOCZKO: „Chochoł z natury, zdaje się, stworzony jest po to, żeby orać ziemię, pocić się, płonąć na słońcu… Ja z nim rozmawiałem. On zna pług, wołu, stóg, gorzałkę, i oto cały jego leksykon… on chętnie znosi każdy los i każdą pracę, tylko trzeba go poganiać nieustannie; gdyż on jest bardzo leniwy: w jednej minucie pięć razy i wół i on zasną i obudzą się… Chochoła trudno byłoby oddzielić od Murzyna pod każdym względem; jeden pasie się przy cukrze, drugi przy chlebie”. “Jestem pewien, że każde zwierzę ma także swoje uciechy. Jeden Małorusin i jego bydło, wół, pracują, kiedy nie śpią, i śpią, kiedy nie pracują” (str. 103—104). “Wół jest żywym obrazem Chochła, który także jest bydlęcy i leniwy” (str. 105). “Widzę od rana do wieczora poruszające się woły, puste chaty pod słomą i leniwych Chochłów, pobudzanych do aktywności batem” (str. 109). “Rosja “odkrywa” Ukrainę” na prawie 100 stronach (od 49 do 133. Ogółem w wydaniu jest 254 strony. Zatem można uznać, że jest to (w każdym razie pod względem objętości) centralny rozdział opusu. Wspominaliśmy już definicję Iwana Dziuby — “skwaśniałe “szczi”, które są adresowane do D. Tabacznyka — znanego galicjanofoba i też, jak O. Tołoczko i D. Janewski, “doktora nauk”. Jak widzimy, nietrudno przekonać się, że O. Tołoczko w ukrainofobstwie poszedł dalej od swojego współmyśliciela, którego nawet koledzy z partii i rządu nazywają “tanim klaunem, budżetowym złodziejem” (B. Kołesnikow: “Co on w ogóle potrafi robić, poza tym jak książki i obrazy z i tak niezbyt bogatych ukraińskich muzeów kraść” (“Obozriewatiel”, 12.04.2010). Zapoznawszy czytelników z “zachwyconym” postrzeganiem typowych obrazów przedstawicieli narodu — “mniejszego brata”, które tak starannie dobrał O. Tołoczko, cytując moskiewskich i petersburskich możnowładców-pańszczyźnianych (właścicieli setek tysięcy dziesięcin ziemi i dziesiątek tysięcy niewolników-chłopów), autor- “badacz” dochodzi do wniosku: “Małorosja — kraj nowy, tutaj wszystko nie jest starsze niż XVII wiek. Rosyjscy podróżnicy, podobnie jak europejscy turyści we Włoszech i Grecji, czują swoje, a nie aborygenów, prawo do nielicznych zabytków materialnych czasów przedmongolskich. Dla nas ważne jest, że taki obraz Ukrainy staje się przekonaniem samych Ukraińców… Sukces podobnego obrazu Ukrainy, zamieszkanej przez “plemię śpiewających i tańczących”, — twierdzi nieszczęsny historyk i dodaje, że Ukraina jest postrzegana przez Rosjan jako kolebka “prawosławia i rosyjskiej kultury, czystego, nie zepsutego wpływami zachodniej cywilizacji słowiańszczyzny, symbolu rosyjskiej sławy wojennej, obywatelskiej dzielności i wolnomyślicielstwa”. Zrozumiałe, że każdy dobiera argumenty według własnego uznania, ale oprócz ludobójczych opinii o naszym narodzie moskiewskich możnowładców są ogólnie znane oceny Ukraińców, należące do wybitnych Europejczyków Francuzów Woltera i P. Mérimée, Niemców J. Herdera i J. Kohla, arabskiego uczonego P. z Aleppo i wielu innych. “Ukraina zawsze dążyła do wolności”, — pisał w “Historii Karola XII” Wolter. Między innymi, gdyby O. Tołoczko był obiektywny w swoich pismach, to znalazłby wystarczająco dużo dobrych słów, którymi wypowiadali się o Ukraińcach rosyjscy historycy i pisarze oraz inni znani działacze Moskwy i Petersburga. W innych rozdziałach opusu O. Tołoczko przede wszystkim pragnie przekonać czytelników, że w rodzimej historii nigdy nie było miejsca dla Rusi Kijowskiej (kroniki, dumy dla pseudohistoryka nie istnieją). Właściwie jest to definitywna idea autora wydania. Dlatego naturalne jest, że M. Hruszewski dla niego jest austriackim historykiem. Logiczne, że tołoczkowski opus kończy rozdział poświęcony znanej dyskusji M. Maksymowicza (Kijów) i M. Pogodina (Moskwa). Ten ostatni zawzięcie przekonywał, że naród ukraiński przyszedł na dnieprzańskie brzegi z zachodu, że Moskwa (na wielu historycznych mapach — Tataria) jest zamieszkana przez kijowian-rusinów i że właśnie ona jest spadkobierczynią kijowsko-ruskiego dziedzictwa itd. Historyk M. Maksymowicz obalił pogodinskie “ćwiczenia” i bronił tysiącletniej ciągłości ukraińskiej historii. M. Hruszewski, W. Antonowycz, M. Kostomarow i ich naśladowcy naukowo potwierdzili i rozwinęli te wnioski. Co więcej, utrwalili je w ukraińskiej świadomości społecznej. W podsumowaniu tych notatek (historycy, oczywiście, dadzą fachową ocenę “Narodzinom Małorosji z ducha podróży” i “bitwom o kijowsko-ruską historię” — dwóm leitmotivom wydania O. Tołoczki, jak podkreślono w adnotacji książki) są podstawy, by wyrazić przypuszczenie, że mamy przed sobą nie sprzeczną, a jak to mówią, “surową” książkę — niedopracowaną, naprędce złożoną z nieudolnie skomponowanym aparatem. Jasnym punktem opusu jest chyba tylko piąty rozdział — “Staroświeccy ziemianie”, ale on nie ratuje nieszczęsnego wydania. Jak nie zauważyć, że podobne niepowodzenia na wydawniczym polu prześladują Tołoczkę-ojca. Może to dlatego, że i ojciec, i syn, wyobcowawszy się od ziemi, na której się urodzili, stracili zdolność dawania obiektywnej oceny i sobie, i własnej “twórczości”? Szczególnie dotyczy to Tołoczki-młodszego. Nie wiadomo za jakie zasługi “wyniesiony” do członka-korespondenta, amikoszowsko odnosi się do M. Hruszewskiego (fantazjuje, że przyszły wybitny naukowiec przypadkowo nie tylko wybrał sobie zawód badacza ukraińskiej historii, ale i odkrył w sobie Ukraińca (?!). Zrozumiałe, że rusofilstwo Tołoczków popchnęło autora rozpatrywanego opusu do porównywania “Historii Ukrainy-Rusi” M. Hruszewskiego i “Historii państwa rosyjskiego” M. Karamzina. Wydaje się, że naszym czytelnikom zrobić to nietrudno: do 1721 roku, kiedy Piotr I ogłosił powstanie Imperium Rosyjskiego, północne terytoria były znane na świecie jako Tataria, Moskwa itd. Ale w żadnym wypadku Rosja! U M. Karamzina Rosja stała się starsza od Rusi (pierwsza wzmianka o Rusi pojawiła się w kronice bertyńskiej w 839 roku). Czemu się dziwić, kiedy dzisiaj nawet Chrzest Rusi obchodzony jest głównie w Moskwie, a nie w Kijowie, a Nowogród stał się starszy od Kijowa (?!). Swoją drogą, Karamzinowska “Historia…” stała się książką podręczną moskiewskich możnowładców dopiero po rozpadzie ZSRR, kiedy zaistniała potrzeba uformowania rosyjskiej idei narodowej. Do tego czasu słusznie uważano ją za popularny beletryzowany wariant czytania o historii terytoriów od Bałtyku po Wschód. Nie “pobłaża” O. Tołoczko ani M. Maksymowiczowi, ani wszystkim rodzimym historykom, o których mówi w wydaniu. Najwyraźniej dawanie działaczom przeszłości swojej “sędziowskiej” oceny — to nawyk autora (zauważmy, zły nawyk). Oto i wychodzi, że z jednej strony rzeczywiście wiele hałasu z niczego nie bywa, ale z drugiej, chcemy czy nie, obowiązkowo trzeba dawać odpowiedź ignorantom-ukrainofobom, bo nie tylko Europę, ale i Ukrainę możemy stracić. P. S. „Ukraińska historia powstała na przełomie XIX i XX wieku…” (?!) Jak rozumieć podobne „odkrycia” O. Tołoczki, którymi obfituje jego opus? Może wyjaśni to inspirator (jeśli wierzyć autorowi) wydania H. Kasjanow? Kiedyś ten historyk wydał godną książkę „Niezgodni: ukraińska inteligencja w ruchu oporu lat 1960–80” (Kijów, 1995). A może odezwie się z Moskwy O. Miller – jeszcze jeden historyk-inspirator omawianego opusu? Zauważmy, że wydanie O. Tołoczki to pierwsza jaskółka zapowiadanej serii „Złote wrota” (są przecież serie wydawnictwa Folio „Projekt Ukraina” czy „Znakomici Ukraińcy”). Jakie będą następne opusy-wytwory, nietrudno przewidzieć: wyłaniają się one przecież z cienia Złotych Wrót Kijowa – „ojczyzny” wielkorusów, w co święcie wierzy zgodnie z testamentem ojca O. Tołoczko.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn