Właśnie w 144. rocznicę powstania „Proświty” — 8 grudnia, około godziny dziesiątej rano, przy Głównym Urzędzie Pocztowym na Majdanie Niepodległości pomyślnie zakończył akcję „Szlak kozacki »Proświty«” przewodniczący Zaporoskiej „Proświty” Ołeh Tkaczenko. Przeszedł pieszo, w ciągu 29 dni, prawie 600 km z Zaporoża do Kijowa! Jego trasa przebiegła przez obwody zaporoski, dniepropetrowski, połtawski, kirowohradzki, czerkaski i kijowski. Po drodze Ołeh Tkaczenko odwiedził około 100 miejscowości, gdzie występował w zespołach studenckich i uczniowskich, prowadził spotkania oświatowe z ludźmi, zbierał podpisy na poparcie „Żądań”. Wcześniej nasza gazeta informowała już o przebiegu tej akcji. Teraz Ołeh Walentynowicz zgodził się osobiście opowiedzieć czytelnikom „SP” o swojej wędrówce.
— Panie Olegu, co skłoniło Pana do tej niezwykłej akcji?
— Moim zdaniem, gdyby każdy z nas dokonał choćby jednego niezwykłego czynu dla Ukrainy, to być może nie stawałoby dziś pytanie o ratowanie państwowości, która obecnie znajduje się w niebezpieczeństwie. Dobrze to widać na peryferiach. Codziennie na własne oczy widziałem zrujnowane wsie, pochylone chaty, ludzi, którym bardzo trudno żyć na swojej danej przez Boga ziemi. Zbierałem podpisy dla nowo wybranej Rady Najwyższej w sprawie zniesienia haniebnej „ustawy językowej”, ale uważam, że koniecznie trzeba też prawnie, raz na zawsze, zatwierdzić zakaz handlu ukraińską ziemią. Zebrałem kilka tysięcy podpisów pod „Żądaniami” wobec nowej Rady Najwyższej. Zobaczymy zatem, jaka ona będzie, czy zdoła pracować dla dobra Ukrainy.
— Jak ludzie, których spotykał Pan po drodze, odnosili się do Pana, do akcji?
— W orbitę akcji weszły tysiące ludzi. Przecież codziennie mnóstwo samochodów przejeżdżało obok mnie. I ludzie w samochodach myśleli: „…Oto idzie pieszo człowiek w obronie języka, do Kijowa”. Ta akcja, po pierwsze, dała ludziom powód do zastanowienia się. Po drugie, ci, którzy mogli, chcieli porozmawiać ze sobą, ze mną, pogadać o naszym życiu i bycie. Na swojej drodze spotkałem wielu ciekawych i rozumnych ludzi, byli wybitne postacie, na przykład Wołodymyr Serhijenko z Dniprodzerżyńska. Z wieloma się zaprzyjaźniłem, teraz dzwonią do mnie i pytają, czy udało mi się dotrzeć do Kijowa, o samopoczucie itd. Tak się złożyło, wierzę, że nie przypadkowo, że właśnie 3 grudnia, w dniu urodzin Hryhorija Skoworody, ja — wędrowny prosvітjanyn — przyszedłem na Perejasław-Chmielnicki Uniwersytet Pedagogiczny im. H. Skoworody. Właśnie tam odbywała się uroczysta konferencja naukowa. Zebrali się mieszkańcy miasta, studenci, wykładowcy. Sala powitała mnie na stojąco gromkimi brawami, jakbym był następcą wielkiego ukraińskiego filozofa. Oczywiście, że jestem takim samym filozofem jak wszyscy, ale sam moment — pojawienie się wędrowca — wywołał na sali burzę pozytywnych emocji. Ta i ból-
Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki sześć innych spotkań z ludźmi stało się dla mnie znaczącymi i niezapomnianymi, wierzę, że dla wszystkich też. — Jakie wrażenia wywarły na Panu odwiedzone wybitne miejsca? — Już w domu starannie układałem swoją trasę. Przecież ona jest najważniejsza dla każdej wędrówki. Odwiedziłem miejsca święte dla Ukraińców: Chortycę i Subotów… W Dniprodzierżyńsku zapadł mi w pamięć majestatyczny pomnik Prometeusza — wznosi się niemal nad całym miastem. Na granicy z obwodem kirowohradzkim widziałem kozacki krzyż, datowany na połowę XVII wieku. Nieopodal tego miejsca widać Pagórek Mazepy. Istnieje legenda, że gdy wojsko szwedzko-ukraińskie wycofywało się, hetman Mazepa stał na tym pagórku, przyglądając się okolicznym krajobrazom. Za czasów radzieckich te ziemie zostały zalane wodą Dniepru, ale pagórek był tak wysoki, że jego szczyt pozostał nad powierzchnią, jak wysepka. Przy dębie Żeleźniaka „naładowałem się” niepowtarzalną energetyką Zimnego Jaru. Odwiedziłem Czyhyryn, bardzo wielkie wrażenie wywarły na mnie te miejsca; po wizycie w Czerkasach pokłoniłem się mogile naszego ojca Tarasa… — Jak fizycznie i psychicznie trudno było pokonać taką trasę? Czy nie odbiło się to na Pana zdrowiu? — Otrzymałem kilkakrotnie więcej wrażeń, niż się spodziewałem! Nie odczuwam zmęczenia, tylko wzniosłość. Na początku wszyscy mnie odradzali: „Nie idź, zachorujesz, zamarzniesz, bandyci zabiją…” i tak dalej. Sam trochę się niepokoiłem, bo mam 47 lat, nigdy nie uprawiałem sportu, w pierwszych dniach wędrówki bardzo bolały mnie nogi. Po tygodniu — minęło. Teraz przejdę 15 km i nie poczuję. Przecież codziennie pokonywałem od 15 do 20 km. Szedłem w dzień, od 7 do 15—16 godziny. Na przedpolach stolicy zrodziła się myśl, by wiosną wyruszyć na Donbas z hasłem „Donbas — to Ukraina!”, umyć nogi w kozackiej rzece Kalmius. Ale w zimnej wodzie nogi myć się nie chce, więc na wędrówkę wybiorę ciepłą porę roku, począwszy od kwietnia. — A towarzyszy zabierze Pan ze sobą? — Zaproszę. Jeśli na wezwanie wyruszać
11–12 ZWYCIĘŻYLI Z ZAPAŁEM!
Maschinelle Übersetzung
W przededniu 144. rocznicy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w Narodowej Agencji Informacyjnej „Ukrinform” odbył się okrągły stół. Przewodniczący obwodowych oddziałów „Proświty”, znani politycy i działacze społeczni omówili sytuację, która wytworzyła się na Ukrainie po uchwaleniu niesławnej ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki, oraz nakreślili plan przeciwstawienia się antyukraińskiej polityce obecnych władz. Nastawić się na aktywne działania. Obrady rozpoczął Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki: — Witam państwa z okazji święta — 144. rocznicy „Proświty”. W kontekście historycznym musimy porozmawiać o obecnych problemach, które są powodem naszego spotkania. Główne pytanie okrągłego stołu brzmi: „Kiedy prezydent spełni swoje obietnice dotyczące zmiany ustawy językowej?”. Dotyczy to dwóch aspektów: poprawek do ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki, faktycznie nowej redakcji, która została zatwierdzona przez grupę roboczą, w skład której wchodzili obecni tu Ołeksij Klasztorny, Wołodymyr Wasyłenko i ja, a także zatwierdzona przez rząd na posiedzeniu Gabinetu Ministrów, któremu przewodniczyła wicepremier Raisa Bohatyriowa, a sprawozdawcą był przewodniczący grupy roboczej, prezydent Łeonid Krawczuk. Pracowała duża grupa ekspertów i obiecano nam, że jeszcze ostatnia sesja VI kadencji Rady Najwyższej przyjmie ustawę w nowej redakcji. Drugi aspekt naszego tematu to finansowanie Programu rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego, które również zostało obiecane. W budżecie go faktycznie nie ma. Zatem, czy władza może dotrzymać słowa, jeśli nie zdobyła się nawet na to, by wnieść ten temat pod obrady rady koordynacyjnej? Nawet nie zaproponowano nam, abyśmy w porę zapoznali się z budżetem; ja i inni deputowani go nie widzieliśmy, poprawek nie rozpatrywano. Zignorowano moją poprawkę dotyczącą finansowania związków twórczych, ponieważ na związki twórcze, w szczególności na działania „Proświty”, przeznaczono jak nigdy dotąd znikomą sumę, za którą nie da się istnieć. Zaplanowaliśmy poważne wydawnictwa, programy, wydarzenia, konkursy w różnych regionach. Jeśli na jeden program Mychajła Popławskiego „Krok do gwiazd” i na wszystkie związki twórcze oraz „Proświtę” w budżecie zapisano taką samą sumę, to co to za władza i co to za budżet? Podobna sytuacja jest z finansowaniem Akademii Nauk. To budżet nie rozwoju, a nawet nie przetrwania, lecz wyginania. Zebraliśmy się, aby ustalić, co robić w tej sytuacji. Przeprowadziliśmy dwa etapy stale działającego Forum w obronie języka, co zostało odnotowane w mediach. Ten problem wpłynął na proces wyborczy, dobrze wiecie, jak zareagowało ukraińskie społeczeństwo. Planujemy przeprowadzić trzeci etap Forum, aby opracować kwestie organizacyjne dla rozbudowy w całej Ukrainie sieci obrony naszego języka „W obronie ukraińskiego słowa”. Chcę, abyśmy się zorientowali, jak powinniśmy działać, czego wymagać od opozycji i na co liczyć. Przecież w siłach opozycyjnych są różni ludzie, wśród nich nawet tacy, wobec których należałoby przeprowadzić lustrację, jak wymaga tego Ogólnoukraińskie Zjednoczenie „Swoboda”. Czy kwestia językowa będzie dla opozycji fundamentalna, pierwszoplanowa, tak jak dla nas? Musimy się rozeznać i nastawić na aktywne działania. Zmusić prezydenta do spełnienia obietnicy. Wołodymyr WASYŁENKO, doktor nauk prawnych, profesor, Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny: — Chcę omówić kwestię przedłożenia przez prezydenta pod obrady Rady Najwyższej tego projektu ustawy, który wypracowała grupa robocza. Już od dłuższego czasu obserwujemy akt politycznego oszustwa, skierowanego na zniszczenie języka ukraińskiego. Przecież prezydent, przyjmując w Forosie grupę przedstawicieli ukraińskiej inteligencji, obiecał, że ustawa Kiwałowa-Kolesniczenki musi zostać skorygowana i naprawiona. Ale już następnego dnia podpisał ten prawnie bezwartościowy projekt ustawy, obiecując, że w połowie września tego roku przedłoży pod obrady Rady Najwyższej projekt ustawy wypracowany przez grupę roboczą. Grupa robocza zaczęła pracować 13 sierpnia, odbyło się 8 posiedzeń i już 22 sierpnia gotowy był pełny tekst zmienionego projektu ustawy. 28 sierpnia grupa robocza zatwierdziła ten tekst i skierowano go do ekspertyzy w Akademii Nauk Ukrainy. Ta instytucja 6 września wydała pozytywną opinię. Czyli prezydent nie miał żadnych przeszkód, aby przedłożyć dokument pod obrady Rady Najwyższej, ponieważ zgodnie z Konstytucją to właśnie on jest podmiotem inicjatywy ustawodawczej. Ale prezydent tego nie zrobił. W październiku zwołano rozszerzone posiedzenie grupy roboczej, do której staraniami Dmytra Tabacznyka włączono szereg ukrainofobów ze wschodnich obwodów Ukrainy, w szczególności profesora Fomina z Uniwersytetu Ługańskiego, który publicznie oświadczył, że nie uznaje 10. artykułu Konstytucji Ukrainy i nie zgadza się z decyzją Sądu Konstytucyjnego z 1999 roku. Lecz nawet pomimo tego grupa robocza jeszcze raz zagłosowała za tym projektem ustawy. Wtedy dokument przedłożono do uzgodnień w resortach. Przeszedł uzgodnienia, są pewne uwagi, ale nieistotne. Prezydent powinien był przedstawić ten projekt ustawy pod obrady nowej Rady Najwyższej, nie czekając, aż te uwagi zostaną uwzględnione. Ale wygląda na to, że mają taki plan: po uzgodnieniach w resortach Krawczuk ma jeszcze raz zwołać grupę roboczą, uwzględnić te uwagi, grupa robocza znowu ma przyjąć ten projekt ustawy, potem przesłać go do Gabinetu Ministrów, który znowu przedłoży go do uzgodnień itd. To nieskończona procedura, obliczona na to, aby pogrzebać tę sprawę. Uważam, że przedstawiciele ukraińskiej inteligencji, którzy byli w Forosie, muszą przygotować ostre oświadczenie do prezydenta, w którym zażądają od niego spełnienia swojej obietnicy. To oświadczenie musi być publiczne. Musimy rozpowszechnić je w całej Ukrainie, aby podpisało się pod nim jak najwięcej ludzi. Przecież chodzi nie tylko o kwestię językową, ale także o zamach na państwowość Ukrainy.
Najważniejsza jest konsolidacja Ołeksij KLASZTORNYJ, zastępca przewodniczącego organizacji społecznej „Ukraińska sprawa”: — Jest całkowicie oczywiste, że władza, która obecnie panuje na Ukrainie, ma cel, o którym wspomniał profesor Wasylenko: osiągnąć taki kompromis językowy, który utrwaliłby dyskryminację ukraińskojęzycznych obywateli na terytorium Ukrainy. Obecnie, zgodnie z ustawą Kiwałowa-Kołesniczenki, jeden rosyjskojęzyczny obywatel w swoich prawach jest zrównany z dziesięcioma ukraińskojęzycznymi. We współczesnym świecie znam tylko jeden analog takiego zjawiska, kiedy Izraelczycy obiecują za jednego swojego zabitego odpowiedzieć dziesięcioma zabitymi Palestyńczykami. Rozmywając ten temat, chcą, abyśmy taką sytuację uznali i się z nią pogodzili, wypełniając w ten sposób zamówienie Moskwy na asymilację narodu ukraińskiego, zniszczenie jego tożsamości, nawet pomimo tego, że formalnie mamy niezależne państwo. Przeciwstawić się temu można tylko jednocząc się, dlatego słusznie robimy, prowadząc obecnie pracę konsolidacyjną, dziedzicząc w szczególności tradycje „Proświty”. Tylko uświadamiając sobie ciągłość historyczną, która wyraża się w określonych symbolach i strukturach organizacyjnych, opierając się na niej i mając szacunek do samych siebie, możemy mocno stać na nogach. Dla mnie, przedstawiciela „Ukraińskiej sprawy”, ważne jest, że zarówno „Proświta”, jak i Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, przedstawiciele Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej, towarzystwa „Memoriał” oraz innych organizacji będą uczestniczyć w szerokiej zjednoczonej sieci działań w obronie języka ukraińskiego, której formowanie organizacyjne planujemy zakończyć do 22 stycznia, Dnia Jedności. Jednak niedostateczna uwaga mediów, demonstracyjna nieobecność na naszym zgromadzeniu przedstawicieli sił parlamentarnych, które aktywnie wykorzystywały podczas kampanii wyborczej kwestię językową do konsolidacji swojego elektoratu, świadczą o tym, że formaty dyskusji i okrągłych stołów są niewystarczające. Trzeba sięgać także po inne działania. Jeśli deputowani nie przychodzą do nas, to my musimy przyjść do biur tych partii politycznych, które podczas wyborów miały na swoim sztandarze kwestię językową. Pikiety pod biurami Zjednoczonej Opozycji, UDAR-u i WS „Swoboda” są na czasie, aby nie zapomnieli, z jakimi obietnicami przyszli. Doniecczyzna — odwieczne terytorium ukraińskie Marija OLIJNYK, zastępca przewodniczącego Donieckiej Obwodowej „Proświty” im. Tarasa Szewczenki: — Dzisiaj język rosyjski to język okupanta na terytorium naszego państwa. Ci ludzie, którzy uchwalali ustawę Kiwałowa-Kołesniczenki, nie troszczą się o żadne inne języki poza rosyjskim. Chcemy być kontynuatorami „Proświty”, a ona nigdy nie mówiła o językach regionalnych, nie liczyła jakichś procentów. Dlaczego pojawiła się ta ustawa? Ukrainofoby zobaczyły, że na przykład na Doniecczyźnie w 1989 roku było 50,7% Ukraińców i 44% Rosjan. A w 2001 roku — już 57% Ukraińców i tylko 38% Rosjan. To nie jest wynik migracji ludności, po prostu Ukraińcy zaczęli przyznawać się do swojego języka, do swojego narodu. To władzę przestraszyło. Na 1 września w przedszkolach Doniecczyzny w języku ukraińskim uczy się 74,8% dzieci. To nie 57% Ukraińców, to także inne nacje, które w odróżnieniu od władzy szanują nasze państwo. Natomiast w szkołach na 1 września 2009 roku 55,5% uczniów uczyło się w języku ukraińskim, a w 2012 — tylko 50,5%. Czyli wraz z przyjściem tej władzy liczba dzieci uczących się po ukraińsku zmniejszyła się o 5%. Zamykają ukraińskie szkoły, my wraz z rodzicami stale bronimy ich praw w sądach. Znajdują różne powody: rzekomo ukraińskie szkoły są w stanie awaryjnym, albo mają zużyte kotły, albo wyszukują jakieś inne przyczyny. Doniecczyzna i Ługańszczyzna zostały złamane w czasach Hołodomoru. W latach 1932-33 mieliśmy 79% szkół ukraińskich. Po tym, do 1989 roku, liczba ta spadła do zera. W 1926 roku według statystyk było 62% Ukraińców i 24% Rosjan, a jeszcze wcześniej — Rosjan tylko 17%. To terytorium jest zasiedlone przez kozaków zaporoskich, to terytorium ukraińskie. Bronimy naszych praw. Wracam Jurij HNATKEWYCZ, deputowany ludowy Ukrainy: — Po zakończeniu kadencji deputowanego 12 grudnia wracam do aktywnej pracy w „Proświcie”. Przecież ta organizacja w 1990 roku uczyniła mnie deputowanym ludowym. Kiedy „Proświta” została założona, miała wyraźnie zaznaczone zabarwienie polityczne. Obecnie, moim zdaniem, „Proświta” i inne organizacje narodowo-patriotyczne straciły swoją bojowość. Na przykład Benkendorf „oddał” kanał telewizyjny Moskwie. Czy choć jedna nasza organizacja zorganizowała pikiety, występowała, krzyczała? Spokojnie się temu przyglądaliśmy. Aby działać, trzeba uświadomić sobie, kto obecnie jest u władzy. Nasz prezydent jest całkowicie pod kontrolą kryminalnego klanu donieckiego. I tylko ten klan kontroluje jego działania, uchwalanie ustaw. Czy język jest im na rękę? Nie jest, bo to świadomość. Po co klanowi donieckiemu ukraińska świadomość narodowa? Wydaje mi się, że musimy teraz przygotowywać się do szerszych walk. Jeśli przegramy tę ustawę, to trzeba przygotowywać się do referendum. Przede wszystkim zebrać się i w najdrobniejszych szczegółach omówić koncepcję naszej działalności. Przemyśleć nasze aktywne działania na ulicy, pracę w Radzie Najwyższej oraz ponowne włączenie „Proświty” do aktywnej działalności politycznej, ponieważ podczas ostatnich wyborów nie zajęliśmy jasnego stanowiska politycznego. Mam dwie propozycje: przejrzeć koncepcję naszej gazety. Jest ciekawa, intelektualna, ale raczej dla inteligencji, a nie dla masowego czytelnika. Trzeba doprowadzić do tego, aby na każdym kroku mówiono o „Słowie Proświty”, tak jak obecnie mówi się o „Faktach”. I drugie —
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
partie polityczne, co ogólnie jest dobre, bo mają pieniądze. Ale partie sprowadziły tę akcję do procesu wyborczego i na tym zakończyły walkę. Rozpocznijmy „Ukraińską falę” nie tylko w Kijowie 22 stycznia, ale i we wszystkich miastach, rejonach Ukrainy. To musi być potężna akcja, która obudzi opinię publiczną. Przywrócić językowi ukraińskiemu jego prawa Ołeksandr PONOMARIW, profesor: — Szanowni przyjaciele! Można oczywiście napisać list do prezydenta, ale ile wam jeszcze potrzeba dowodów na to, że prezydent nic nie będzie robił, że odpowiada mu antyukraińska polityka, inaczej dawno wyrzuciłby Dmytra Tabacznyka, Irynę Zajcewą i innych podobnych działaczy. Dla przyzwoitości można napisać ten list. Nasza opozycja jest słaba, ale lepszej nie mamy i musimy ją angażować. Zaangażować wszystkie siły i, jak powiedział Jarosław Pitko, prowadzić szeroką kampanię przywrócenia językowi ukraińskiemu jego praw na naszej ziemi. Opozycję trzeba angażować do bardziej aktywnych działań. Jestem nastawiony optymistycznie Serhij SAWCHENKO, przewodniczący Ogólnokrymskiego zjednoczenia „Proświty”: — Mam optymistyczne oczekiwania co do perspektyw szkolnictwa na Krymie. Oto świeży przykład. Szkoła nr 13 w Eupatorii stała się w tym roku wyłącznie ukraińskojęzyczną. Jak do tego doszło? Całkiem naturalnie. Jeszcze wiosną mówiono, że nawet jednej ukraińskiej klasy nie uda się zebrać. Tymczasem zebrano wszystkie trzy pierwsze klasy z ukraińskim językiem nauczania. W zeszłym roku był ostatni nabór do klas jedenastych, gdzie była klasa z rosyjskim językiem nauczania. Jestem optymistycznie nastawiony także dlatego, że po raz pierwszy w ciągu 20 lat niepodległości partia WS „Swoboda” włączyła do przechodniej części listy trzech chłopaków ze Wschodniej Ukrainy, którzy zostali deputowanymi ludowymi. Deputowanym został między innymi zastępca przewodniczącego Ogólnokrymskiego towarzystwa „Proświty”. Obiecuje on nam wszelkimi sposobami pomagać. Naszym celem na następnych wyborach lokalnych jest posiadanie frakcji WS „Swoboda” w Radzie Najwyższej działalności politycznej, działań programowych w Radzie Najwyższej. Sektor społeczny to sektor inicjatyw obywatelskich, codzienna praca, oświata. Trzeba rzeczywiście wzmocnić działalność koordynacyjną. Taka próba była latem, kiedy w Radzie Najwyższej uchwalano ustawę językową i kiedy był Majdan językowy pod Ukraińskim Domem. Profesor Wasylenko, profesor Panczenko i inni ludzie pukali do wszystkich drzwi, pisali listy do władz, zwracali się do partii. I co otrzymaliśmy? Wielkie oszustwo. Partie zakończyły Majdan, obiecując ludziom, że sytuacja będzie inna, wtedy zatrzymają politykę rewanżu Partii Regionów na czele z Janukowyczem. Czym zakończyła się ta wiara? Nowe głosowanie w Radzie Najwyższej za zapewnieniem osobistego głosowania deputowanych, kiedy ponad 70 opozycjonistów poparło Partię Regionów, pokazało, że podpisali się pod całkowitą niezdolnością do strategicznej oceny tego projektu ustawy. Prześpiewali Konstytucję, która i tak określa, że trzeba głosować osobiście, ale przy okazji oddali głosy także przeciwko blokowaniu trybuny. Czyli znowu nadepnęli na te same grabie. Musimy wzmocnić zarówno pracę z partiami opozycyjnymi, jak i szeroko wyjść do ludzi. Jeśli będziemy tylko przeprowadzać konferencje, okrągłe stoły, a nie pójdziemy do szkolnych, studenckich audytoriów, nie będziemy prowadzić masowych akcji, swojego celu nie osiągniemy. Jeśli nasza opozycja ma błędy, trzeba o tym mówić, podpowiadać, współpracować. Odrodzić narodowe wydawnictwa Jarema HOJAN, pisarz, wydawca, laureat nagrody im. Szewczenki: — Znana jest teza, że kiedy wróg chce zniszczyć naród, zaczyna niszczyć język. Przez lata niepodległości ukraińskiej książce, ukraińskiemu wydawnictwu zadano ciężki cios. Zawsze o tym mówię, bo ćwierć wieku oddałem dziecięcemu specjalistycznemu wydawnictwu „Weselka”. Jednym z głównych zadań „Proświty” jest wymaganie od władz odrodzenia wydawnictw książkowych, tych, które utrzymywały naród, ideologię narodową. To „Dnipro”, „Mystectwo”, „Weselka” i inne wydawnictwa, gdzie tworzyła się kultura. Narodowa sprawa wydawnicza to bardzo poważna kwestia. Na miejscach robi się dobre rzeczy, wiem to po swoim Śniatynie. W Śniatynie na Mikołaja wreszcie otwiera się siedziba „Proświty” i Muzeum Książki. Tam będzie święto ukraińskiego słowa. O tym trzeba mówić i pisać. Przygotowała Nadija KYRIAN Zdjęcia Ołeksandra ŁYTWYNENKA
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
zdobywać wschód Ukrainy. Wszystkie nasze siły, kadrowe, finansowe kierować na pracę z tą ludnością, która może zagłosować za „drugim państwowym”. Pracować do siódmych potów Jarosław KENDZIORE, deputowany ludowy Ukrainy: — Każdy z nas rozumie, że problem języka to problem istnienia państwa ukraińskiego o narodowej istocie. Właśnie poprzez wzmocnienie rusyfikacji ukraińskiego społeczeństwa można osiągnąć rezultat, którego chce Moskwa, wszyscy ci, którzy pragną, aby Ukraina stała się po prostu geograficznym terytorium. Jeśli prezydent dał podstawę mówić o wprowadzeniu ustawy, opracowanej przez grupę roboczą, trzeba jak najszerzej wznowić ten temat. Ton musi nadać grupa, która jeździła do prezydenta, która informowała ukraińskie społeczeństwo. Inicjatywę powinny podchwycić oddziały „Proświty” w całej Ukrainie. Nasza Zjednoczona Opozycja spekulowała na kwestii językowej podczas kampanii wyborczej. Na przykład we Lwowie billboardy kandydata na deputowanego Ihora Wasiunyka z agitacją za językiem ukraińskim były wszędzie (a czy był on na majdanie?). I to odegrało nie ostatnią rolę w tym, że został deputowanym. Opozycja opowiadała, że przyjdzie do nowej Rady Najwyższej i odwoła ustawę K-K. Więc przede wszystkim musiała powiedzieć, że nowa RN nie rozpocznie pracy dopóty, dopóki nie zostanie postawione pytanie realizacji obietnic prezydenta uchwalenia ustawy, stworzonej przez grupę roboczą. Kwestia osobistego głosowania, na której się zacięli, jest ważna, ale nie wiem, czy najważniejsza. Obok apelu do prezydenta trzeba zwrócić się do liderów opozycji, aby postawili tę kwestię w swojej działalności na pierwszym miejscu. Miałem w sądzie peczerskim przewlekły proces z Kolesniczenką w związku z tym, że z trybuny Rady Najwyższej nazwałem go „agentem Kremla”, „terrorystą, który podważa fundamenty państwa ukraińskiego”. Z wyjątkiem gazet „Ukraina Mołoda” i „Słowo Proświty” żaden środek masowego przekazu o tym nie opowiedział, choć informowałem dziennikarzy. Ten temat był niezwykle korzystny. Sytuacja z językiem, moim zdaniem, świadczy, że Ukraina w 22. roku niepodległości pozostaje rezerwatem komunizmu i stalinizmu — mamy tysiące pomników Lenina, Dzierżyńskiego i innych okupantów w całym państwie. Komunistyczna Partia, która odnawia pomniki Stalina, rozkwita, w tym parlamencie jej przedstawicieli stało się jeszcze więcej. Dlatego obecnie na Ukrainie „Proświta” musi być najbardziej potrzebną siłą polityczną, społeczną. Teraz ci, którzy zwolnili się z pracy w RN, muszą wracać do „Proświty” i pracować do siódmych potów. Powrócić do idei oświeceniowych Jarosław PITKO, przewodniczący Lwowskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty”: — Na ubiegłej Głównej Radzie wnosiliśmy propozycję, aby inteligencja, która wchodzi do Rady Humanitarnej, postawiła ultimatum i wyszła z rady następnego dnia po uchwaleniu ustawy K-K przez Radę Najwyższą, tym bardziej po podpisaniu przez prezydenta. I kto wyszedł? Czy my mamy jeszcze jakąś iluzję o dobrym carze? Odrzućmy nadzieję, że zostanie uchwalony projekt ustawy z poprawkami, którego chcemy. Odrzućmy iluzję o referendum. Przecież w nowej ustawie komisje formuje władza, zaskarżać decyzji nie można, przeliczać głosów nie można. Więc jakie będą rezultaty nawet na Zachodniej Ukrainie, tym bardziej na południu i wschodzie? Co mamy robić? Nie apelować do prezydenta, nie apelować nawet do opozycji, którą widzieliśmy w działaniu. We Lwowie obok Szewczenki była strefa kibica równo do dnia wyborów. Po wyborach banery zwinięto. Mówię: może już ustawę odwołali? Nie, wybory się skończyły. Trzeba liczyć na własne siły, powrócić do idei oświeceniowych, formowania sektora społecznego. Pamiętam rok 2004, kiedy były nadzieje, że do władzy doszli Ukraińcy, demokraci. Ale oni nie chcieli zrozumieć nas, działaczy społecznych, nawet na poziomie obwodu. Kiedy poruszałem kwestię wsparcia sektora społecznego, organizacji społecznych, „Proświty”, odpowiadano mi, że to już przeszłość. To mówili patrioci, którzy teraz są w opozycji, znowu ratują język i społeczność. Wybory pokazały, że partie polityczne nie mają oparcia w narodzie, że naród nie może zrozumieć opozycji, bo wszyscy widzieli, jak formowano listy partyjne… Trzeba aktywizować działalność organizacji społecznych i „Proświty” w szczególności, która była nie tylko organizacją, a formą samoorganizacji Ukraińców. Przywróćmy formę samoorganizacji we wszystkie sfery działalności i życia Ukrainy. Kwestia językowa musi być na pierwszym miejscu. Rozpoczęliśmy „Ukraińską falę”, ją przechwyciła Rada Krymu. Już obecnie na Krymie ponad 1% wyborców głosowało na tę siłę polityczną. Razem przeciwstawić się obcemu projektowi politycznemu Wołodymyr SEMYSTIAHA, przewodniczący Ługańskiej Obwodowej „Proświty”: — Chcę podkreślić, że wszyscy wszystko poprawnie tutaj mówią, ale główne polega na tym, że już drugie stulecie na terytorium Ukrainy tworzy się rosyjski projekt polityczny. Jego istota polega na tym, aby, rozpoczynając od Południowo-Wschodniej Ukrainy, przekształcić ludzi w polityczny naród rosyjski. Za nami ma iść Prawobrzeżna Ukraina, Zachodnia Ukraina i ogólnie tutaj powstanie Rosja. Jak możemy się temu przeciwstawić? Doświadczenie historyczne przekonuje, że wszystko rozpoczyna się od dyskusji. Uważam, że dzisiaj koniecznie trzeba rozpocząć taką dyskusję. Przecież to nienormalne, że my na Ukrainie walczymy o język ukraiński i państwo ukraińskie przeciwko swojej władzy. To czy to nasza władza czy nie? Dobrze wiemy, że nie nasza. Dobrze wiemy, że to projekt polityczny. Ale walczyć przeciwko zasobom państwowym, przeciwko kryminalnym finansom, nie mając nic, jest praktycznie nierealne. Zwycięstwo jest możliwe tylko wtedy, gdy podniesie się cały naród. Dlatego uważam, że dzisiaj trzeba razem tworzyć własną składową polityczną, wychowywać własnego lidera politycznego, a nie wspierać tę czy inną siłę polityczną i mieć nadzieję, że ona nam coś przyniesie. Tylko od tego zaczyna się odrodzenie narodowe. Koordynować pracę partyjną i społeczną Iwan ZAJEC, deputowany ludowy Ukrainy: — Tutaj uformowały się dwie skrajności. Jedna — izolacjonizm, mówiąc, zmobilizujmy się w granicach „Proświty”, a inni wołają, żeby wszystko zmieszać — i sektor społeczny, i partyjny. Wydaje mi się, że teraz problem polega na braku koordynacji. Dlatego że partie mają swoje zadanie polityczne. I my powinniśmy wymagać od partii właśnie po-
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
otworzył posiedzenie przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan. Powitał on proświtian z kolejną rocznicą najstarszej na Ukrainie organizacji społecznej, dokonał ekskursu w historię i poinformował, że «Proświta» złożyła wniosek o wpisanie daty założenia Towarzystwa do Kalendarza pamiętnych dat UNESCO na 2013 rok. „Dziś znów zaczynamy od zera, ponieważ pozbawieni jesteśmy prawa do ojczystego języka, do własnej kultury, do własnej tożsamości. To odciska piętno także na naszej działalności. W budżecie na przyszły rok brak jest finansowania Państwowego programu rozwoju języka ukraińskiego, które prezydent publicznie obiecywał. Dlatego bardzo ważne jest, aby obecnie, w nowych, wyjątkowo trudnych warunkach, właściwie zaplanować swoje działania. Musimy odejść od inercyjnego okresu, gdy na pierwszy plan wysunęły się siły polityczne, i sformułować nowe podejścia i zasady. 145-lecie będzie dla nas nie tylko datą historyczną, ale pewnym progiem, do którego powinniśmy zintensyfikować naszą pracę, wykorzystując doświadczenie historyczne i przykład poprzedników. Musimy przenosić kluczowe proświciańskie przedsięwzięcia z Kijowa do centrów obwodowych, które bardzo potrzebują naszej obecności. Powinniśmy się zmobilizować, w tym również zasobowo, aby stać się ogólnonarodową platformą dla wszystkich sił patriotycznych. Rozpoczęliśmy tę konsolidację od stale działającego Forum „Obrońmy język — ocalmy Ukrainę”, którego trzeci etap odbędzie się 21 stycznia, w przededniu Dnia Soborności. Do nas przyłącza się sporo młodzieży ze swoimi pomysłami. Naszym zadaniem jest włączyć do tego także narodowe segmenty sił politycznych”, — zaznaczył Pawło Mowczan. Przewodniczący Kijowskiego Miejskiego Zjednoczenia WUT «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, profesor Iwan Juszczuk podkreślił, że
Maschinelle Übersetzung
8 grudnia 2012 roku, w dniu 144. rocznicy „Proświty”, odbyła się sesja Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Rozmowa tym razem toczyła się raczej w płaszczyźnie roboczej i praktycznej niż świątecznej. I nie jest to przypadek. Przecież zmiany zachodzą zarówno w państwie ukraińskim, jak i w społeczeństwie ukraińskim oraz w samym towarzystwie „Proświta”. Do parlamentu weszły nowe siły polityczne, język ukraiński nadal traci pozycję, a nowe czasy wymagają od prośwician nowych form wpływu na świadomość mas. Takie były główne akcenty wystąpień. Ogólnie rzecz biorąc, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki kontynuuje pewną i konsekwentną realizację swoich zadań statutowych, operacyjnie reaguje na wszelkie wyzwania i pozostaje doprawdy najpotężniejszą organizacją społeczną współczesności. Ukraina jest wciąż krajem postkolonialnym, rządzonym przez byłych kolonizatorów. Ale oni czują, że grunt stopniowo usuwa im się spod nóg. Dlatego żywią coraz większą nienawiść do naszych symboli, naszej ideologii. Iwan Juszczuk posłużył się porównaniami: „Kiedy językowi czeskiemu groziło zniknięcie z powodu germanizacji, do ludu wyszli »budziciele«, którzy propagowali wartości narodowe – język, kulturę i historię. U nas obecnie najkonsekwentniej ukraińską świadomość narodową budzi »Słowo Proświty«. Ale przecież jego nakład jest niewielki. A spójrzcie na nakłady rosyjskojęzycznych wydawnictw – setki tysięcy. Musimy razem zadbać o to, aby we wszystkich zakątkach wschodniej Ukrainy było »Słowo Proświty«. Do tego potrzebne są środki, których od państwa nie ma co oczekiwać. Ja właśnie teraz daję tysiąc hrywien na prenumeratę gazety i mam nadzieję, że stanie się to dobrym przykładem do naśladowania”. Na sesji Rady Głównej obecny był ukraiński polityk, obrońca praw człowieka, więzień polityczny Stepan Chmara. Stwierdził on stanowczo, że na Ukrainie ustanowiono władzę zorganizowanej mafii. Jej charakterystyczną cechą jest to, że jest ona otwarcie antyukraińska. „My jakoś nieświadomie legitymizujemy uchwalone w oszukańczy, bezprawny sposób akty antykonstytucyjne – ustawę o językach, ustawę o referendum i inne. Ich zadaniem jest zniszczenie ukraińskiej tożsamości, niedopuszczenie do rozwoju narodu ukraińskiego, a co najważniejsze – zalegalizowanie władzy tej mafii. Głównym zadaniem wszystkich ukraińskich patriotów dzisiaj jest przywrócenie konstytucyjnego porządku, uchylenie antypaństwowych aktów prawnych. Ale bez odsunięcia od władzy obecnego prezydenta osiągnięcie tego jest niemożliwe” – uważa Stepan Chmara. Jurij Hnatkewycz, deputowany ludowy Ukrainy VI kadencji: „niedawne wybory przywróciły mi optymizm, gdyż po przeanalizowaniu wyników zobaczyłem, że nasz naród zaczyna myśleć i mamy perspektywę”. Po zakończeniu kadencji deputackiej Jurij Wasylowycz planuje powrócić do pracy społecznej w szeregach kijowskiej „Proświty”, gdyż to właśnie „Proświta”, w jego przekonaniu, jest podstawą ukraińskiego państwowotwórstwa. Członków Rady Głównej powitał zastępca przewodniczącego Wszechkrymskiej „Proświty”, nowo wybrany deputowany z ramienia WS „Swoboda” Eduard Leonow. Przekazał on pozdrowienia także od lidera WS „Swoboda” Ołeha Tiahnyboka. Na Krymie, według słów E. Leonowa, dla ludzi zajmujących się sprawami ukraińskimi nie ma alternatywy dla towarzystwa „Proświta”. „Towarzystwo »Proświta« nie jest dla nas osobą prawną, a wspólnotą, która napełnia naród ukraińskim duchem. Co najmniej 37 prośwician jest dzisiaj w nowo wybranej Radzie Najwyższej. To szeregowi członkowie »Proświty«, którzy nie muszą pchać się do żadnych organów kierowniczych. Będą każdy na swoim miejscu uczciwie wypełniać swoją misję. 144 lata temu »Proświta« powstała jako awangarda narodu ukraińskiego. Zawsze była o kilka kroków do przodu. Dzisiaj władza próbuje zepchnąć ją na margines, ale my i tak pozostajemy w awangardzie, gdyż uosabiamy prawdziwą ukraińską elitę” – jest przekonany Eduard Leonow. Przewodniczący Centralnego Komitetu Koordynacyjnego Ogólnoukraińskiego Związku Zawodowego „Solidarność Ludowa” Ołeksij Klasztornyj.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
opowiedział o znaczeniu stale działającego Forum – „Obrońmy język – zachowajmy Ukrainę”, które zainicjowała „Proświta”, w sprawie ochrony państwowego statusu języka ukraińskiego. Jednak nacisk sił antyukraińskich jest obecnie tak poważny, że „dzisiaj żadna organizacja, nawet tak potężna jak „Proświta”, samodzielnie przeciwstawić się tym procesom nie może. Dlatego trzeba jednoczyć się na każdych warunkach, zarówno organizacjom społecznym, jak i poszczególnym aktywistom oraz partiom politycznym w imię ratowania języka ukraińskiego”. Wiele ciekawych propozycji padło również podczas dyskusji nad punktem porządku obrad dotyczącym aktywizacji działalności obwodowych oddziałów „Proświty”. Tak, przewodniczący Mikołajowskiego obwodowego oddziału Serhij Dowhal Ihor Marcinkowski wezwał do zwrócenia większej uwagi na pracę w wyższych uczelniach. Zastępczyni przewodniczącego Donieckiego obwodowego oddziału Marija Olijnyk podzieliła się pożytecznym doświadczeniem z pobytu w społecznej radzie humanitarnej przy obwodowej administracji państwowej. Przewodniczący Żytomierskiego obwodowego oddziału Swiatosław Wasylczuk wezwał do pracy na rzecz prestiżu towarzystwa, jednoczenia pod jego sztandarami wszystkich, którym nie jest obojętna przyszłość Ukrainy. Doświadczeniem tworzenia wiejskich komórek oraz współpracy z duchowieństwem podzielił się przewodniczący Kołomyjskiego miejskiego oddziału Wasyl Hłaholuk. Opowiedział on o metodyce zbierania składek członkowskich, wprowadzonej w Kołomyi. Przewodniczący Dniepropetrowskiego obwodowego oddziału Serhij Dowhal opowiedział, że „Proświta” na Dniepropetrowszczyźnie jest główną organizacją społeczną w każdych działaniach organizowanych przez siły narodowo-patriotyczne. „Tak, niedawno przeprowadziliśmy akcję „Sąd pod sądem”, wszak głośne sprawy Tymoszenko, Łucenki, Filipczuka to tylko wierzchołek góry lodowej. Na Ukrainie jest obecnie tysiące niesłusznie skazanych ludzi. Dlatego wystawiliśmy pikietę pod murami okręgowego sądu administracyjnego i to przyciągnęło uwagę. Mamy spore wsparcie także zwykłych obywateli. Kiedy „Proświta” będzie brzmieć – zdobędzie popularność” – poinformował Serhij Dowhal. Opowiedział również o inicjatywach prośwician, w szczególności o projekcie odrodzenia Siczy Czortomłyckiej jako centrum turystycznego Siczesławszczyzny. Jej terytorium to 22 hektary, na zagospodarowanie potrzeba 22 milionów hrywien, ale proświcianie są pewni, że ich projekt znajdzie mecenasów. Przewodniczący Sumskiego obwodowego oddziału Ołeksej Szewczenko również wypowiedział się za połączeniem wysiłków wszystkich patriotycznie nastawionych sił i opowiedział o przyczynach stworzenia w Sumach „Ukraińskiego centrum kulturalnego” oraz jego pracy. Wykorzystywać sprzeczności i konkurencję w partii władzy dla promowania swoich projektów zaproponował przewodniczący Ługańskiego obwodowego oddziału Wołodymyr Semystiaha. Opowiedział również o przygotowaniach do obchodów 200-lecia od dnia urodzin Tarasa Szewczenki oraz sukcesach stworzonego na Ługańszczyźnie z inicjatywy „Proświty” Komitetu Szewczenkowskiego. O trudnej sytuacji na Charkowszczyźnie opowiedział przewodniczący komisji rewizyjnej ChOO WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, więzień polityczny Ihor Krawciw: „7 grudnia odbyło się już trzecie w ciągu ostatnich kilku miesięcy nielegalne walne zgromadzenie Charkowskiego obwodowego oddziału WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Pod nieobecność bazy członków towarzystwa na Charkowszczyźnie, którą kilka lat temu zniszczył pożar, przedstawiciele jednej z partii politycznych próbują, niczym rajderzy, przejąć nasze pomieszczenie i organizację. Wszystkie te zebrania odbywają się z naruszeniem Statutu WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz wbrew obowiązującemu prawu. O ich przeprowadzeniu nie informuje się prośwician. Nawet ja, urzędujący przewodniczący komisji rewizyjnej, dowiedziałem się o fakcie przeprowadzenia ostatniego zebrania dopiero 8 grudnia w rozmowie telefonicznej z A. Kindratenką. To, co się dzieje, obraża szeregowych prośwician, którzy są w towarzystwie od ponad 20 lat. Dlatego teraz, na polecenie Zarządu Głównego WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki prowadzimy pracę nad przerejestrowaniem członkostwa i przygotowujemy się do konferencji sprawozdawczo-wyborczej”. Rada Główna nie pominęła również tak zwanej „Tarnopolskiej inicjatywy” z okazji 100-lecia czwartego statutu „Proświty”, informacja o której rozpowszechnia się w przestrzeni wirtualnej. Najciekawsze jest to, że żadnego 100-lecia czwartego statutu, któremu poświęcone było zebranie, w 2012 roku być nie może. Czwarty statut „Proświty” został uchwalony w 1891 roku, a piąty – w 1913 roku Ołeksej Szewczenko (szczegółowiej o Statutach „Proświty” zob. w wydaniu „Proświta”: historia i współczesność. – K.: Weselka, 1998. – S. 16—26). Oczywiste jest, że inicjatorzy „uroczystości” mieli zupełnie inny cel. Oto co powiedział przewodniczący Tarnopolskiego obwodowego oddziału „Proświty” Petro Szymkiw: „Tarnopolski obwodowy oddział nie jest winny tego, że przyjechali do nas ci ludzie. Zebranie zainicjował były Rezolucja Rady Głównej Ogólnoukraińskiego towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki po raz kolejny zaznacza, że obecna władza stanowi bezpośrednie zagrożenie dla państwa ukraińskiego i narodu ukraińskiego. Potwierdzeniem tego jest konsekwentne ignorowanie wartości narodowych: języka, historii, kultury. Rządząca oligarchiczno-kryminalna wierchuszka, skupiwszy w swoich rękach pełnię władzy i podporządkowawszy sobie wszystkie zasoby narodowe, formuje społeczeństwo beznarodowe, w którym nie ma miejsca dla ukraińskiej książki, filmu, pieśni, gdzie zniszczono narodową przestrzeń informacyjną, gdzie obniża się intelektualny i duchowy poziom Ukraińca, poniża się jego godność narodową, gdzie młodzieży nie zagwarantowano należnych praw do edukacji w języku ojczystym, narodowych potrzeb kulturalnych, gdzie zachęca się do wszystkiego, co obcojęzyczne, gdzie znajomość języka państwowego jest nieobowiązkowa dla urzędników państwowych. Język rosyjski faktycznie stał się językiem okupacyjnym po podpisaniu przez Prezydenta W. Janukowycza antykonstytucyjnej ustawy językowej „O zasadach państwowej polityki językowej”. Jak wiadomo społeczeństwu, „Gwarant” Konstytucji obiecywał, że Rada Najwyższa VI kadencji przyjmie nową redakcję Ustawy o językach, opracowaną przez grupę roboczą pod kierownictwem Ł. M. Krawczuka. To się nie stało, podobnie jak realizacja Programu rozwoju i funkcjonowania państwowego języka ukraińskiego: zatwierdzony 6 grudnia 2012 roku Budżet Państwowy nie przewiduje wydatków na realizację tego projektu. Zatem całkiem logicznie nasuwa się pytanie: czy można wierzyć prezydentowi? Władza nie tylko usunęła się od rozwiązania kwestii językowej, ale stała się katalizatorem niszczenia fundamentów państwowych. Segment społeczny społeczeństwa jest powołany do samoorganizacji i dania godnego odporu siłom antyukraińskim. Do tego wzywają nas działania naszych poprzedników z Proświty, którzy 144 lata temu zorganizowali się, aby zachować tożsamość narodową Ukraińców. Faktem jest, że głównymi przyczynami niepowodzenia narodowo-demokratycznych sił państwowotwórczych w obecnych wyborach parlamentarnych jest brak jedności w ich szeregach, słaba strukturyzacja polityczna społeczeństwa, czemu sprzyjał powrót do mieszanego systemu wyborów, co wraz ze słabością opozycji oraz, z uwagi na fałszerstwa przy liczeniu głosów, doprowadziło do względnego zwycięstwa sił prorządowych. Przecież zgodnie z głosowaniem na listy partyjne przekonujące zwycięstwo odniosła właśnie opozycja. Ale została ona zniwelowana porażką w okręgach jednomandatowych. W takich okolicznościach zasadnicze znaczenie ma proces konsolidacji ukraińskich sił narodowych. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” ze swoją chwalebną wieloletnią historią walki o Ukrainę może i powinno stać się jednym z aktywnych centrów jednoczenia narodu. Nie władza powinna wywierać nacisk na organizacje społeczne, a wręcz przeciwnie, organizacje społeczne mają kształtować opinię o władzy i wpływać na władzę. W tym celu będziemy nadal aktywizować pracę stale działającego Forum organizacji społecznych w obronie języka ojczystego jako ważnego czynnika konsolidacji sił społecznych na szczeblu ogólnoukraińskim. Dla procesu jednoczenia sił narodowych niezwykle potrzebna jest współpraca stowarzyszeń „Proświty” z ukraińskimi kościołami zgodnie z dawną tradycją oświatową. Jednym z najważniejszych naszych zadań pozostaje walka o utrwalenie ukraińskiego języka państwowego we wszystkich sferach życia społecznego. Wzywamy do pracy w imię Ukrainy! 8 grudnia 2012 r. m. Kijów 2. Sprawy „Proświty” (czym, jakimi sprawami wsławiło się towarzystwo w waszym kraju od czasu założenia). 3. Personalia (znane osobistości, które stały u źródeł „Proświty” i były aktywnymi działaczami). 4. Przemiany społeczne, do których doprowadziła działalność „Proświty” w waszym kraju. 5. Jak odradzała się współczesna „Proświta” (daty, imiona, wydarzenia, pierwsze zebrania). 6. Informacja statystyczna o liczebności działaczy, oddziałów lokalnych, członków zbiorowych, ich nazwy. 7. Przewodniczący stowarzyszenia, oddziałów lokalnych od czasu założenia do dzisiaj; członkowie honorowi stowarzyszenia (krótkie biografie). 8. Wydana literatura o „Prośvicie” w waszym kraju, skąd można zaczerpnąć dodatkowe informacje, kontakty autorów. 9. Bibliografia (publikacje prasowe itp.) o działalności waszego stowarzyszenia. 10. Fotografie. Nadesłane materiały powinny być udokumentowane i mieć objętość do 15 tysięcy znaków. Wszystkie artykuły, które będą odpowiadać tym wymaganiom, zostaną wydrukowane nie tylko w gazecie, ale i w zbiorze. Ich autorzy otrzymają tę książkę bezpłatnie.
Maschinelle Übersetzung
Ihor Krawciw, przewodniczący Tarnopolskiego Obwodowego Oddziału WMOO „Młoda Proświta”, Światosław Abramjuk. Zaprosił on innych przedstawicieli „Młodej Proświty”. „Ten apel o »przeładowanie« towarzystwa, który obecnie jest rozpowszechniany w Internecie, jest skierowany na rozłam. Uważam, że Rada Główna, Zarząd Centralny powinny odpowiednio zareagować na te otwarcie prowokacyjne działania”. O skomentowanie wydarzeń na Charkowszczyźnie i Tarnopolszczyźnie poprosiliśmy zastępcę przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, sekretarza odpowiedzialnego towarzystwa Mykołę Nesterczuka: „Już trzecia konferencja w Charkowie została przeprowadzona z rażącymi naruszeniami pkt 5.14, 4.1, 4.5 Statutu towarzystwa. Zaangażowana jest w to była sekretarz odpowiedzialna ChOO Oksana Żywotkowa, która przygotowywała te antystatutowe działania. Swoją drogą, jeszcze 10 października 2012 roku wspólne posiedzenie Zarządu Centralnego i Inspekcji Kontrolno-Rewizyjnej OT „Proświta” za działalność antystatutową wykluczyło O. Żywotkową z członków »Proświty«. Obecnie czekamy od przewodniczącego ChOO Anatolija Kindratenki, sekretarz odpowiedzialnej Wałentyny Owod oraz przewodniczącego komisji rewizyjnej Ihora Krawciwa na informacje o przeprowadzeniu konferencji, w której wezmą udział kierownicy centralnych organów towarzystwa. Co do zebrania w Tarnopolu. Odbyło się ono poza Statutem. »Młoda Proświta« jest odrębną osobą prawną, która nie współpracuje z towarzystwem”. Optymizmu obecnym pod koniec zebrania dodał przewodniczący Zaporoskiego Obwodowego Zjednoczenia OT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Ołeh Tkaczenko, który pieszo z Zaporoża przyszedł na posiedzenie organu kierowniczego „Proświty”. „Ponad 90% ludzi, których spotkałem na »Siczowym Szlaku »Proświty««, jest gotowych do aktywnych działań, ale są zniechęceni, gdyż nie mają liderów, którym mogliby ufać. Ludzie czekają na bohaterów, zwracają uwagę na nieprzeciętne czyny. Powtórzmy »Siczowy Szlak »Proświty«« z każdego obwodu. Wyjdźmy w jeden dzień i przyjdźmy w jeden dzień, na przykład do Kaniowa. Jestem gotów przejść jeszcze nie raz po 500 kilometrów, aby zanieść ludziom światło »Proświty«. Potrzebujemy pospolitego ruszenia, które podniesie naród do walki o ukraińskie wartości. Zróbmy tak, aby na czele tego nowatorskiego ogólnonarodowego ruchu stanęła »Proświta«”. Przygotował Jewhen Buket. Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki. P.S. Wystąpienia członków Rady Głównej „Słowo Proświty” będzie drukować, poczynając od następnego numeru. Na posiedzeniu Rady Głównej OT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki redakcja tygodnika „Słowo Proświty” zaprezentowała projekt nowego wydania z serii „Biblioteka »Słowa Proświty«” (opracowanie — Lubow Hołota i Jewhen Buket). Będzie to zbiór materiałów o historii i współczesności „Proświty”, który ujrzy światło dzienne z okazji 145-lecia towarzystwa. Do kolegium redakcyjnego zbioru weszli członkowie Rady Głównej OT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, autorzy wcześniej wydanych monografii o historycznym postępie prośwician. Rozpoczynamy na łamach tygodnika maraton publikacji — „»Proświcie« — 145” i wzywamy Was, nasi szanowni czytelnicy, do przyłączenia się do niego. Czekamy na adresy elektroniczne redakcji tygodnika „Słowo Proświty” (slovo_prosvity@ukr.net lub slovoprosvity@mail.ua) na rozbudowane informacje o działalności Waszego obwodowego, rejonowego, miejskiego zjednoczenia, wiejskiego oddziału. Pożądane jest, aby materiał zawierał następujące informacje: 1. Założenie „Proświty” w Waszym regionie oraz jej historyczne kamienie milowe (daty utworzenia, zakazy, odrodzenia itp.).
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
...ego „ofiarnego” oka sowieckich służb specjalnych. Choć minęły go moskiewskie więzienie i obozy GUŁagu, to z piętnem „ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalisty” przez długi czas pozostawał pod ich nadzorem. I dopiero wraz z nastaniem „chruszczowowskiej odwilży” udało mu się powrócić do aktywnego życia twórczego. Na stanowisku odpowiedzialnego sekretarza gazety rejonowej pracował aż do przejścia na emeryturę. Ale poza redakcją Wasyl Pipasz nadal pisze i publikuje w tej czy innej gazecie obwodowej i republikańskiej, w zbiorach zbiorowych wiersze, opowiadania, pracuje jako folklorysta. Koniec lat 1980. Wasyl Ołeksijowycz Pipasz-Kosiwski powitał tak jak większość świadomych narodowo Ukraińców. Był jednym z pierwszych członków RUCHu. Dzięki jego staraniom została odrodzona i zaczęła aktywnie działać rejonowa organizacja „Proświty”. Jest niezmiennym wieloletnim (z ponad półwiecznym stażem!) kierownikiem rejonowego literackiego zrzeszenia „Switanok”. A także niestrudzone pióro dziennikarza i pisarza nie zna spoczynku. W 2007 roku w użhorodzkim wydawnictwie „Howeria” ukazała się kolejna książka Wasyla Pipasza-Kosiwskiego „Życie przeżyć — nie pole przejść, czyli opowieści autora o przeszłości i teraźniejszości”, którą zadedykował żywym i zmarłym bojownikom o Niepodległą Soborną Ukraińską Państwo. Czyta się ją jednym tchem, podobnie jak każdą opowieść o fascynującym i uczciwie przeżytym życiu w imię najświętszego — naszej jedynej matki — Ukrainy.
narodniej arenie, zokrema i szczodo zmicnennia miru. Ale j zaraz może my zrobyty jakyjś wnesok u cju sprawu? — Na żal, wełykoho wnesku my zrobyty ne zmożemo. Jest mizhnarodni instytucii, jaki zabezpeczują zbereżennia miru, cze nasampered Rada Bezpeky OON, Jewrosojuz, jakyj aktywno wpływaje na sytuaciju. Ale dopomohty, aby ne porusyly pereminia, znajty kompromis, — comu nasza dyplomatija może pospryjaty. — Ukrainu postijno zwynuwaczuju...
Maschinelle Übersetzung
Mykoła CYMBALJUK
Pogranicze, gdzie stykają się kultury różnych narodów, zawsze dawało naszej kulturze niezwykle barwne, ciekawe, utalentowane i ofiarne postacie. Właśnie Ukraińcy Ukrainy Zachodniej, zwłaszcza Zakarpacia, dzięki bliskości terytorialnej do kultury europejskiej, dali naszej historii cały szereg wybitnych i cennych dla sprawy narodowej działaczy. „Proświta”, która powstała na zachodnich terenach w 1868 roku, również odegrała kolosalną rolę w zachowaniu tożsamości narodowej i naszej duchowości. Jeden z naszych proświtian, założyciel i wieloletni przewodniczący Rachowskiego Rejonowego Zrzeszenia OUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Wasyl Pipasz również urodził się w ukraińskim „Piemoncie” — na Zakarpackim Huculszczyźnie w odległym grudniu 1922 r. Biografia przyszłego dziennikarza i pisarza jest typowa dla aktywnej i świadomej młodzieży tamtych czasów: wiejska szkoła, gimnazjum, „Plast”, „Proświta”, zbieranie i studiowanie materiałów folklorystyczno-etnograficznych, pierwsze wczesne próby literackie… Tak, już w 1936 r. czternastoletni Wasyl publikuje w czasopiśmie O. Markusza „Nasz ojczysty kraj” zebrane ludowe pieśni, kołomyjki, legendy itp. Nawet wtedy, gdy Ukraina Karpacka znalazła się pod okupacją horthystowską, nie porzuca pracy nad zbieraniem i publikowaniem twórczości ludowej. W czerwcu 1941 r. W. Pipasz za własne pieniądze wydaje w mieście Tiaczów „Zbiorek huculskich pieśni ludowych, kołomyjek”. Następnie, po półtora roku, także książeczkę „Dwie gwiazdy i inne opowiadania dla młodzieży”. Był to czyn młodzieńca, który graniczył z bohaterstwem. Dalsze losy Wasyla Pipasza poprowadziły go drogami wojny. Najpierw został zmobilizowany do armii węgierskiej, ale przy pierwszej nadarzającej się okazji przeszedł na stronę sowieckiej armii, wstąpił do Czechosłowackiego Korpusu Ludvíka Svobody. Walcząc, dotarł do Pragi i w sierpniu 1945 r. wrócił do domu. Ale zasługi wojenne nie uchroniły przed „niedriem-
Maschinelle Übersetzung
Dokończenie. Początek na str. 1. W drogę nikt się nie zgłosi, wyruszę sam. Bardzo duża korzyść z podobnych podróży. Choćby to, że spojrzałem na Ojczyznę, na rodaków oczami pieszego podróżnika, pielgrzyma. Nie bez powodu dawniej ludzie pieszo chodzili na pielgrzymkę do Kijowa. To też oświecenie, droga oświeceniowa — misja. „Ukraina jest jedna”, „Nie ma języka — nie ma państwa” — te postulaty niosłem dzieciom do szkół i studentom na uczelnie, a one napełniały pozytywem zarówno tych, do których przyszedłem, jak i mnie. — W jakich szkołach Pan był? — Odwiedziłem z dziesięć szkół. Szczególnie zapamiętałem spotkania w szkole we wsi Krywuszi w rejonie krzemieńczuckim, bardzo miłe przyjęcie było w Krzemieńczuckiej Szkole Zawodowej nr 6, gdzie odbyłem serdeczną rozmowę. A bywało, szedłem wsią, wujek wybiega z widłami na ulicę i krzyczy: „Co, już się zaczęło!?” Ma na myśli rewolucyjny marsz na Kijów. Lud jest na progu wybuchu. We wsi na Kirovohradszczyźnie podszedł do mnie siwowłosy starzec i mówi: „Przywódcy nam trzeba — Karmaluka, dowódcy, a my wesprzemy”. — Czy były wobec Pana przejawy agresji? — Tak. Na obrzeżach Zaporoża trzy psy długo szczekały, więc wyłamałem sobie ten oto kij… A tak, spotykałem tylko dobrych, wrażliwych ludzi. Wszędzie dawali nocleg, karmili, swojego namiotu nie rozkładałem ani razu. Wspierali mnie głównie w oddziałach „Proświty”, które wcześniej powiadomiłem o swojej trasie. Bywało, że na oślep zwracałem się do sołtysów, mieszkańców — wszyscy pomagali. Nie spotkałem żadnego złego człowieka i nastrój mam dobry. Jedyne, co smuci, to stan Ukrainy, stan samej wsi, która bardzo cierpi, natychmiast trzeba coś robić. Ukraiński naród musi się zorganizować i wziąć inicjatywę w swoje ręce. — Jak? — Jestem proświcianinem, więc moją bronią jest słowo, a są kozacy, to oni mają swoje… Jeśli władza nie słucha słów, to trzeba, żeby kozacy przemówili, a my kozaków wesprzemy. Cały miesiąc od rana do wieczora modliłem się do Boga za siebie, bliskich, za Ukraińców, Ukrainę. Być może moja podróż rzeczywiście przyniosła pozytywne zmiany. Tylko tym żyłem, o tym myślałem — będzie lżej, weselej. — Czego życzy Pan proświcianom w święto? — Życzę wszystkim proświcianom zapału i dokonywania niebanalnych czynów w imię Ojczyzny, bliskich i wszystkich ludzi dobrej woli. Na Majdanie Niepodległości sfotografowałem Ołeha Tkaczenkę w kręgu prośwician, którzy wyszli go powitać i których twarze są znane całej Ukrainie. Rozmawiał Ołeksandr ŁYTWYNENKO. Zdjęcie autora. Wkrótce gazeta „Słowo Proświty” wydrukuje dziennik podróży Ołeha Tkaczenki.
Maschinelle Übersetzung
— Za wstąpieniem Ukrainy do UE opowiada się większość współobywateli, za wstąpieniem do NATO mniejszość. Ale przecież wszystkie kraje byłego obozu socjalistycznego najpierw wstępowały do NATO, a dopiero potem do UE. Polska, Węgry, Czechy, kraje bałtyckie wstąpiły do NATO w 1999 roku, do UE w 2004. Proszę powiedzieć, jak zatem mamy dążyć do struktur europejskich? — Tak, jak dążyliśmy. Jedyna rzecz — trzeba zmienić władzę, która dogadza jedynie politycznym zachciankom Moskwy. A kierunek jest znany. NATO to organizacja, która zajmuje się nie tylko kwestiami bezpieczeństwa, ale i politycznymi. Jeśli spojrzeć na wymagania wobec kandydatów do wstąpienia, to dwie trzecie tych wymagań ma charakter polityczny. I jeśli chcemy reformować społeczeństwo według wzorców europejskich, musimy spełniać te wymagania. Chociaż opozycja (w szczególności „Batkiwszczyna”) nigdy nie była za NATO. A kroki, które były podejmowane rzekomo razem z prezydentem Juszczenką w tym kierunku, bardzo szybko były dezawuowane. Oczywiście, to trudna praca — przygotowywać opinię publiczną do wstąpienia do NATO. Ale przy właściwym wyjaśnieniu obywatelom korzyści takiego rozwoju można w ciągu kilku lat szybko zmienić sytuację. Słowacja, rozpoczynając ruch w tym kierunku, też miała początkowo około 20—25 % poparcia obywateli dla wstąpienia do NATO, a wkrótce uzyskała zdecydowaną większość. Co do NATO. Znacznie prościej jest reformować komponent polityczny społeczeństwa niż społeczno-ekonomiczny. Przyjmuje się odpowiednie ustawodawstwo, reformuje się armię. Na wszystkie te reformy nie potrzeba tak wiele czasu, jeśli oczywiście jest wola polityczna. Gdybyśmy ją mieli, to wszystko to można zrobić w ciągu 2—3 lat. Plan działań na rzecz członkostwa w NATO, którego dzięki kilku prorosyjsko nastawionym politykom Europy Ukrainie nie udało się otrzymać, przewidywał zaledwie kilka lat pracy. Przygotowanie do wstąpienia do UE jest znacznie trudniejsze i wymaga głębokich reform gospodarczych. — Nam początkowo chce się do UE, a nie do NATO: i wtedy już zaczniemy żyć według europejskich standardów. — To proces równoległy: trzeba zmieniać i system polityczny, wojskowy — to w odniesieniu do NATO, i komponent ekonomiczny — dla UE. Albo, za przykładem Polski — „terapia szokowa”, kiedy początkowo jest bardzo ciężko, ale już po kilku latach, jeśli pracować uczciwie i porządnie, mamy rezultat. — Kurs Ukrainy do NATO to bezpośrednie wyzwanie dla Rosji? — Każdy kraj dba o własne bezpieczeństwo. Na spotkaniach z obywatelami często pytam: „Kiedy wychodzicie z własnego domu, zamykacie drzwi czy zostawiacie otwarte?” Oczywiście, zamykają. A dlaczego my zostawiamy otwarte drzwi swojego kraju? Nasza droga do NATO nie oznacza agresji wobec Rosji. Ona gwarantuje swoje bezpieczeństwo sama i robi to bardzo dobrze, mając ku temu wszelkie możliwości. My takich możliwości nie mamy, dlatego musimy zadbać o bezpieczeństwo zbiorowe. I to jest dla nas jedyne wyjście, bo w przestrzeni geopolitycznej nie możemy dziś samodzielnie zabezpieczyć się przed zagrożeniami zewnętrznymi. A kiedy ktoś mówi, że u nas takich zagrożeń nie ma, to jest to po prostu nieprawda. Proszę przeczytać redakcję doktryny wojennej, którą przyjęła obecna władza: tam te zagrożenia są wymienione na kilku stronach. Więc jak to jest, że z jednej strony odnotowujemy tyle zagrożeń, a z drugiej mówimy: „Bóg jeden wie, jak się przed nimi bronić”? To nie jest polityka państwowa. Przecież obecnie na świecie jest bardzo niespokojnie. Nie chce się wspominać wojen na Bliskim Wschodzie (1967 i 1973 rok), które postawiły świat na progu wielkiej wojny. Dlatego jedyne wyjście to pokojowe negocjacje. Jako dyplomata uważam, że jakiekolwiek złe negocjacje są lepsze niż dobre działania wojenne. — Ukraina, stając się członkiem UE i NATO, miałaby większą wagę na między- Minister spraw zagranicznych Ukrainy (2007—2009), znany polityk, działacz społeczny Wołodymyr OHRYZKO komentuje dla naszej gazety aktualne kwestie życia międzynarodowego.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
oraz w tłumaczeniu na język, który strona procesu rozumie. W. Szyszkin uważa, że Ukraińcy zachowują się dość biernie wobec swojego naturalnego prawa do języka i do tej pory nie wypracowali mechanizmów wspólnej ochrony swojego języka. Odpowiadając na moje pytanie o to, że decyzje Sądu Konstytucyjnego Ukrainy, które, jak wiadomo, nie podlegają zaskarżeniu, lecz nierzadko nie są wykonywane, zaznaczył, że dzisiaj nie istnieje żadna norma ustawodawcza, która zobowiązywałaby kogokolwiek do tego. Zatem wykonywanie decyzji konstytucyjnych leży raczej w płaszczyźnie moralnej. Ciekawe były również referaty J. Besters-Dilger „Efektywność Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych jako narzędzia ochrony praw językowych w krajach słowiańskich”, P. Steciuka „Ochrona praw językowych obywateli przez Sąd Konstytucyjny Ukrainy”, B. Ażniuka „Prawa językowe jako kategoria socjolingwistyki”, Wołodymyra Ponomarenki „Powszechna deklaracja praw językowych i prawa mniejszości językowych”, Ł. Masenko „Język ukraiński w edukacji: aspekty prawne” oraz innych uczestników międzynarodowej konferencji naukowej „Prawa językowe we współczesnym świecie”. Wszystkie wystąpienia, obiecuje B. Ażniuk, zostaną wydane w osobnej książce. A na tej konferencji zaprezentował zbiór prac naukowych z poprzedniej konferencji „Ekologia języka i polityka językowa we współczesnym społeczeństwie”.
Maschinelle Übersetzung
Taras MARUSYK Pod takim tytułem w Kijowie odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa, zorganizowana przez akademicki Instytut Językoznawstwa im. O. O. Potebni oraz Ukraińskie Biuro Ekspertyz Lingwistycznych. Kierowany przez doktora nauk filologicznych Bohdana Ażniuka wydział języków Ukrainy Instytutu Językoznawstwa zdołał zaprosić do wystąpień znanych ukraińskich uczonych i prawników, w szczególności sędziów Sądu Konstytucyjnego Ukrainy Wiktora Szyszkina i Petra Steciuka, doktora nauk prawnych, profesora Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Wołodymyra Wasyłenkę, jego koleżankę z „Mohylanki” Łarysę Masenko, Jarosława Radowycza-Wynnyckiego z Drohobycza, kijowskich naukowców Witalija Radczuka i Oksanę Danylewską. Do Kijowa przyjechali także naukowcy z Niemiec, Włoch, Polski: Juliane Besters-Dilger (Fryburg), Salvatore Del Gaudio (Neapol), Artur Bracki (Gdańsk). W swoim wystąpieniu W. Wasyłenko podkreślił, że obecna sytuacja językowa może być adekwatnie oceniona tylko wtedy, gdy rozpatruje się ją w kontekście historycznym i geopolitycznym. Jest to wynik, z jednej strony, niespójnej polityki językowej ukraińskich władz, a z drugiej — prób Rosji narzucenia Ukrainie własnej polityki językowej. Niestety, podkreślił W. Wasyłenko, ani prezydent Kuczma, ani prezydent Juszczenko nie podjęli niezbędnych działań dla realizacji artykułu 10 Konstytucji Ukrainy w tej części, gdzie zapisano, że państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy. A obecna władza, kierowana przez Janukowycza, w ogóle wykonuje zamówienie sąsiedniego państwa na zniszczenie języka ukraińskiego. W ten sposób, drogą celowych i systemowych działań z wykorzystaniem swojej „piątej kolumny”, Rosji udało się narzucić naszemu państwu ratyfikację Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych, która stała się podstawą prawną dla rewizji polityki językowej Ukrainy. Na korzyść Moskwy Partia Regionów przeszła faktycznie na pozycję, że podstawą dla prowadzenia polityki językowej na Ukrainie nie jest jej Konstytucja, a wspomniana Karta. Dla utrwalenia tego podejścia w sposób oszukańczy został „przepchnięty” projekt ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki „O zasadach państwowej polityki językowej”, który, choć podpisany przez Janukowycza, z punktu widzenia prawa nie jest uchwalony. Ten akt bazuje na wypaczonej interpretacji Karty i jest wykorzystywany do tego, aby, nadając językowi rosyjskiemu nowe, nie obce słowa, które pojawiły się w naszym języku w ciągu kilku ostatnich dziesięcioleci. Ich nie ma! A jeszcze około sto lat temu sytuacja była inna. Wtedy, w warunkach bezpaństwowości, Ukraińcy stworzyli wiele nowych ukraińskich słów, które odpowiadały wymaganiom czasu. W szczególności są to takie słowa jak litak (samolot), letowyszcze (lotnisko), chmaroczos (drapacz chmur), zaliznycia (kolej), potiah (pociąg), myryło (miara), widsotok (procent), switłyna (fotografia) i inne. Powracając do notatki „Czekolada z posmakiem goryczy”, chcę zapytać: czy nie lepiej byłoby zamiast słowa „minimarket” użyć słowa „kramnyczka” (sklepik)? A co oznacza w tłumaczeniu na ukraiński angielskie słowo „blender”? Tłumaczy się ono jako „zmiszuwacz” (mieszacz). Czyż nie brzmi ono godnie, czy nie „po szlachecku”? Następne słowo — „bilbord” (billboard). Pojawiło się ono ponad 100 lat temu w USA, kiedy przedsiębiorstwa zaczęły wynajmować powierzchnię dla swoich ogłoszeń na drewnianych tablicach. A czyż my nie możemy zamiast bilbordu używać słowa „szczyt” (tarcza/tablica)? Przecież w języku ukraińskim wiele słów ma kilka znaczeń. A w języku angielskim takich słów jest bez liku i to go wzbogaca. Nie mam zamiaru obrazić Maksyma Strichy. Po prostu czasami bywa tak, że patrzysz na coś, ale czegoś istotnego nie zauważasz, albo słuchasz czegoś, ale nie słyszysz. Na Ukrainie jest obecnie niemało fachowych językoznawców. Czy jest im obojętne, jaką drogą i dokąd zmierza język ukraiński? Dlaczego nie słychać opinii naukowców? Odnośnie jakiejkolwiek polityki państwowej w tej kwestii, za czasów wszystkich prezydentów Ukrainy, nie ma co nawet mówić. „Zatem ratunek języka ukraińskiego to jednak wyłącznie sprawa społeczeństwa i zależy od codziennej postawy każdego z nas”. Z tymi słowami Maksyma Strichy trudno się nie zgodzić. o charakterze quasi-oficjalnym, wprowadzać go zamiast ukraińskiego. Jest to bardzo niebezpieczna rzecz dla samego bytu niepodległego państwa ukraińskiego, zaznaczył w swoim referacie „Geopolityczny i narodowy wymiar sytuacji językowej na Ukrainie” W. Wasyłenko, ponieważ chodzi o celowe próby zniszczenia języka ukraińskiego jako znaku narodu ukraińskiego, który jest systemotwórczym czynnikiem ukraińskiej państwowości. Bardzo interesujące było wystąpienie W. Szyszkina „Język jako składnik budowy państwa”. Rozpatruje on status języka państwowego dwojako: jako indywidualne prawo naturalne i jako wspólne prawo naturalne etnosu, dzięki czemu język państwowy nabywa statusu jednego z elementów konstytucyjnego porządku prawnego. Prawo do państwowości języka ukraińskiego, a także do jego statusu jako jedynego języka porozumiewania się między narodami — to prawo naturalne etnosu ukraińskiego. Decyzja Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z 1999 roku w sprawie o stosowanie języka ukraińskiego jest strategiczna. Ponadto W. Szyszkin przypomniał, że ustawa „O podstawach bezpieczeństwa narodowego” określiła jednym z priorytetów interesów narodowych Ukrainy zapewnienie rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy. Niestety, inna decyzja SKU — dotycząca konstytucyjności części czwartej i piątej artykułu 12 Ustawy Ukrainy „O ustroju sądów i statusie sędziów” (2011 rok), którą dopuszcza się używanie w sądach, obok państwowego, języków regionalnych lub języków mniejszości, odeszła nie tylko od poprzedniej decyzji językowej, ale także wprowadziła zamęt w ukraińskim ustawodawstwie. Po pierwsze, termin „języki regionalne” jest niezrozumiały dla stosowania prawa, ponieważ zgodnie z artykułem 2 ustawy „O ratyfikacji Europejskiej karty języków regionalnych lub języków mniejszości” postanowienia Europejskiej karty języków regionalnych lub języków mniejszości stosuje się tylko do języków mniejszości narodowych na Ukrainie. Po drugie, ratyfikowane przez Ukrainę postanowienia Karty nie przewidywały prowadzenia procesu sądowego w językach mniejszości narodowych, dlatego że Ukraina nie przyjęła zobowiązań dotyczących części III (artykuły 8–14) Karty, w szczególności odnośnie artykułu 9 „Władza sądownicza”. Państwo ukraińskie zgodziło się jedynie nadawać prawo do wystąpienia w sądzie w innym języku z pomocą tłumacza, składania wniosków, przedstawiania sądowi dowodów i odpowiednich dokumentów w języku oryginału, otrzymywania decyzji sądowej
Maschinelle Übersetzung
Lubomyr PYRIH, akademik NAMN, członek-korespondent NAN Ukrainy
Retoryczne pytanie w tytule tej publikacji pojawiło się podczas zapoznawania się z ostatnimi publikacjami prasowymi. Wydawałoby się, jaka różnica, jakim językiem nadrukowano na opakowaniu czy na pudełku nazwę wyrobu spożywczego. Ważne, żeby był świeży, smaczny, nieszkodliwy. Jeśli to czekolada, ma być słodka. Ale oto Maksym Striha natrafił na „Czekoladę z posmakiem goryczy” („Słowo Proświty”, nr 48, 2012). W tym artykule mowa o rosyjskojęzycznych nazwach wyrobów cukierniczych firm „Roshen”, „AVK” i innych. Przecież produkuje się je w Ukrainie, dla Ukraińców! Można by dodać, że także nazwa firmy powinna być przedstawiona w sposób przyjmowalny dla Ukraińca. M. Striha oświadczył, że rezygnuje z grona klientów tej firmy. Pewnie wróci, bo tymczasem w gazecie „Ukraina Młoda” (nr 177, 2012) zacytowano oświadczenie właściciela firmy P. Poroszenki: „…towary ukraińskie na ukraińskim rynku powinny być w języku ukraińskim. To jest tak samo ważne, jak to, że w Ukrainie powinien być jeden język państwowy — ukraiński”. Takie postanowienie podjęto na wspólnym posiedzeniu zarządu firmy. Dużo piszemy i mówimy o nędzy ukraińskiego książkowego wydawnictwa, o stanie języka ukraińskiego w środkach masowego przekazu. Dla wychowania tożsamości narodowej i godności ma znaczenie używanie języka państwowego także w sferze „codziennego użytku”. Brzmienie języka ukraińskiego w transporcie, z ulicznych głośników, ukraiński język prospektów reklamowych, ogłoszeń, szyldów nad centrami handlowymi kształtuje odpowiedni stereotyp językowy obywatela, nawyk posługiwania się językiem ukraińskim nawet wtedy, gdy nie zastanawia się on, kim jest, jaki język jest dla niego rodzimy, jaki język jest państwowy. Bez wątpienia ma znaczenie (i to niemałe!), jakim językiem posługują się osoby sprawujące władzę…
Za 50 metrów od mojego kiedyś spółdzielczego mieszkania, w budynku przy ul. B. Chmielnickiego, mieści się sklep cukierniczy pod nazwą „Domeniс”, gdzie sprzedaje się wyroby poltawskiej fabryki cukierniczej. Przed dwoma laty zwróciłem uwagę, że na pudełkach — ani jednego napisu w języku ukraińskim, ozdobionych najczęściej portretami Piotra I, scenami Bitwy Połtawskiej (ku czci zwycięzców). Nie wytrzymałem, poprosiłem sprzedawczynie, by przekazały mój list dyrekcji produkcji, zwracając uwagę na język nazw wyrobów, a szczególnie na wielkie możliwości tematyki projektowania ich opakowań („Eneida”, „Natalka Połtawka” i wiele innego). Dziś, kiedy pisałem ten tekst, wszedłem do sklepu — ani jednego pudełka z napisem po ukraińsku, co potwierdziła sprzedawczyni. Ale już jest „С Новым годом! С Рождеством!” i na najbardziej reprezentacyjnym pudełku — Piotr I. Dlaczego? „Przyczyna — poziom ogólnej kultury… A jeszcze — ustawodawstwo narodowe…” — tak się wyraził M. Striha. Wspomniane artykuły z „Golosu Ukrainy” i „Ukrainy Młodej” poprosiłem sprzedawczynię, by przekazała do Połtawy.
Mowa o słodyczach przypomniała mi mój artykuł „Takie słodkie i gorzkie słowo” („Witczyzna”, nr 3, 1990, s. 133—143). To był czas, kiedy już można było wypowiadać się swobodniej, zwłaszcza także w kwestiach języka ukraińskiego. Tytuł artykułu pochodzi od redakcji. Pod jakim tytułem podawałem artykuł, nie pamiętam. Czas płynął, wydarzenia dawały nadzieję — „Deklaracja o Państwowej Suwerenności”, „Akt o Niepodległości”, „Konstytucja Ukrainy” z uznaniem języka ukraińskiego za jedyny państwowy… A nasze rodzime, słodkie słowo nie traci goryczy… Jako dowód — niewielka notatka T. Marczenko „Klasykę można czytać w różnych językach” w „Golosie Ukrainy” (30.11.2012), za pomocą której autorka stara się przekonać, że „…nie ma czego oskarżać i ciągle wydobywać z przeszłości informacji o uciskaniu języka ukraińskiego. …Uważam, że ludzi łączy nie język, lecz kultura, grzeczność, życzliwość”. Tak, klasykę można czytać w różnych językach, najlepiej w oryginale. Ale w takich artykułach mowa o zbędności, niecelowości tłumaczenia rosyjskiej klasyki na język ukraiński. Dziwne, że parallela język—kultura, kultura—język nie została w artykule rozpatrzona. Przecież człowiek grzeczny, przyjazny jest obywatelem swojego narodu, swojej nacji. Kiedy jeszcze w 1988 roku („Literaturna Ukraina”, nr 40, 1988) zwracałem się do kolegów-medyków artykułem „Lekarzu, bądź inteligentem!”, uważałem, że nieodłącznym składnikiem inteligencji jest znajomość języka ojczystego i posługiwanie się nim. To samo podkreśliłem także w artykule „Lekarzu, bądź obywatelem!” („Radianśka Ukraina”, nr 71, 1991). A co do „informacji o uciskaniu języka ukraińskiego”, to uważam, że niektórym osobom warto się nad tym zastanowić… W aspekcie moralno-historycznym jednak bardziej aktualne w kwestii językowej w Ukrainie powinno być nie tyle „uwzględnianie dzisiejszych realiów”, ile przywrócenie sprawiedliwości historycznej, której podłożem powinno być odzyskanie niepodległości państwowej. Powinno być… Nie przewidywano na początku lat 90. ubiegłego wieku, że za 20 lat w ciągu tygodnia będzie tyle informacji prasowych (bez specjalnych poszukiwań!) o treści państwowo-kulturalnej, na którą nie sposób nie zareagować, ponieważ odbiera się ją boleśnie. Powtórzmy M. Strihę, nieco zmieniając redakcję wypowiedzi i porządek słów: „Przyczyna — ustawodawstwo narodowe i państwowy stosunek do kultury narodowej”. I dodajmy od siebie — państwowy stosunek do państwowości Ukrainy.
Maschinelle Übersetzung
Ihor SAJENKO, m. Ługańsk
Napisać tego listu skłonił mnie wpis „Czekolada z posmakiem goryczy”, zamieszczony w 48. numerze „Słowa Proświty” w tym roku. Widać, że jego autor Maksym Striha szczerze troszczy się o język ukraiński. Oburza go zastępowanie na towarach ukraińskich producentów napisów w języku ukraińskim napisami w języku rosyjskim. To rzeczywiście wywołuje u Ukraińców sprzeciw i oburzenie. Chcę jednak zwrócić uwagę czytelników na coś innego. W swoim wpisie autor wspomniał o міні-маркет, блендер i білборд. Jeśli chodzi o te słowa, nie ma u niego ani oburzenia, ani nawet choćby uwag. Używanie zapożyczeń, które w dużej liczbie pojawiły się w języku ukraińskim w ostatnim czasie, jest, jego zdaniem, czymś naturalnym. Jakoby język ukraiński nie stoi w miejscu — rozwija się i wzbogaca, ponieważ pojawiają się nowe rzeczy, pojęcia, zjawiska itd. Języki wszystkich narodów nie stoją w miejscu i rozwijają się, ale na różne sposoby. Jedne narody tworzą nowe słowa na podstawie rdzeni rodzimych słów albo poszerzają znaczenia już istniejących słów swoich języków. Zapewne wzorcem takiej drogi rozwoju jest język angielski. Istnieje jednak inna droga. Nowe terminy, pojęcia i zjawiska są słowami zapożyczonymi — obcojęzycznymi. Co więcej, w słownikach tych języków rodzime słowa w szeregu synonimów spychają się na ostatnie miejsce, często z adnotacją (przestarzałe), albo w ogóle się je wycofuje. A społeczeństwu w większości jest to obojętne. Języki, które „rozwijają się” tą drogą, stopniowo zanikną. Zatem dokąd zmierza obecnie język ukraiński? Wymieńcie jakieś
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
tuż przed samą wojną, kiedy autor miał nieco ponad 20 lat. Według świadectwa W. Borowego, miała rezonans. Wojna ze wszystkimi jej okropnościami, ciężkie doświadczenie bycia w okrążeniu i w niewoli stały się punktem zwrotnym w oświeceniu świadomości poety. Ani patriotycznej retoryki, ani sławienia kremlowskiego idola. Dni powszednie wojny, jej nieparadna strona i tylko tyle. „Duma o marszu”. Szereg wizualny — sunie kolumna jeńców. Obdartych, poranionych, głodnych. Towarzyszą im pijane patrole. Kurz. Upał. Jeńcy wycieńczeni głodem i pragnieniem. Podeszli do wsi. „Naprzeciw nim wybiegła Maria I komuś bochenek podała”. Strzał. Lecz nieszczęśni go nie słyszą: rzucają się na chleb, „gniotą szaleńczo w rękach brudnych”. Dalej — przeskok. Protestujący wewnętrzny gest, który odbierany jest jako krzyk upokorzonej zbiorowej świadomości i jako opór należącego do grupy jeńców autora — lepiej śmierć niż hańba i zniewaga. Ale strzał padł. Dopiero z przejmującej lirycznej nuty dowiadujemy się, co się stało. „Załamała ręce, jasne ręce, I leży, zabita, jak
Leżeliśmy my na polu boju, Objąwszy ziemię wiekową, Przypadłszy czołem do doli, Lizaliśmy rosistą trawę.
Patrzyliśmy w górę, by nie spać, bolały oczy, a jednak chciało się zapamiętać, Jak świeci słońce złote…
I nagle szum w stepie barwnym — Już ze wsi niedaleko Z krzykiem, gwarem i świstem Z workami biegli chłopi.
Lecz nie szukali starzy ludzie Swoich zbolałych synów — Głodne konie chłostali, Ściągali buty z trupów!
Duma o marszu
Koło gaju w kwieciu-rozmaitości Wieczny szlak kurzy się jak komin, Kurz unosi się do chmur. Któż to sunie bez końca i brzegu, Niby wylicytowany towar?
Już nic nie miłe na tym świecie. Upał. Pragnienie. Pijane patrole. Bez owijaczy nogi. Odciski. Skonani, obdarci, gnani, bici, Jeńcy — na swojej ziemi.
Przed nimi pole płowieje. Wygięła się tęczą Suła. Do starej podeszli wsi, Naprzeciw nim wybiegła Maria I komuś bochenek podała.
Rzuciły się w powietrze palce ostre (Pochwycić, pochwycić okruch!) Gniotą szaleńczo w rękach brudnych, Rzucają do ust. Nawet strzał, Nawet strzał, jakby nie o nich.
Któż to obmył się Bożą łzą? Pociemniała dal błękitna. A wokoło — wszędzie zboża, zboża. Czyż nie lepiej umrzeć wśród boju, Gdy taka zniewaga i hańba?!
Wieczorzeje. Ucichły dalekie odgłosy. O Mario, marzenie złote! O Mario! — chylą się żyta. Załamała ręce, jasne ręce, I leży, zabita, jak święta.
bruk. „Wszystko takie niezwykle zwyczajne” — mówi poeta. Właśnie dlatego mówi, że jest poetą. Niezwykłe, bo „miasta cudze”. Zwyczajne, bo mnóstwo razy widziane ruiny, owoce wojny. Weretenczenko jest doprawdy prostym poetą. Ale to nieprosta prostota. Wynika ona z założeń poety, jego rozumienia natury poezji. Świadectwo J. Szewelowa. On, Weretenczenko, wykładał swoje credo radośnie i przy każdej okazji. Wygląda to tak. W każdym wierszu musi być jedna myśl. Środki artystyczne, struktura obrazowa powinny jedynie ją uwydatniać. Pisać trzeba „bardzo prosto”. Odrzucać wszelkie ozdoby i błyskotki „naciąganych efektów”. Prawdziwa poezja — wyważona,
x x x
Przetoczyły się echa przełomu, I ziemia rozsypała się krzakiem, Sto-pudowa bomba czarną jamę Wyrwała żelazem i ogniem.
Długo-długo ziała pustynia, Lecz wiosna wzięła swoje prawa: Tam przebił się kwiat żółto-niebieski I powiedział ludziom: — Ja żyję! 1942
x x x
I nic nie szkodzi, że czas maleje, Że życie tak nierówno płynęło, Dzień po dniu każdą chwilę na ziemi ja Odczuwam twoje ciepło.
Zaczarowany czciciel ognia, Niby po raz pierwszy — już tyle lat — Patrzę, jak wschodzi słońce, Jak buduje się świat.
x x x
Spojrzenie stalą strumieniło się błękitne. Koń jej przelatywał pędem. A jednak młodej urody w niej Nie było, Bo uroda — to miłość.
Maschinelle Übersetzung
Opracowanie i autor studiów literacko-krytycznych laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ
Marmur jest martwy. Słowo — żywe. O. Weretenczenko
Wspominają o nim rzadko. Piszą mało. Dla intelektualistów jest zbyt prosty. Dla konsumentów powierzchownego liryzmu — zbyt poważny. Zwrócił na niego uwagę Rylśkyj. Rekomendował do Związku. Pierwszy tomik wyszedł
Giordano Bruno
Rzucając spojrzenia jasne W błękit niebieskiego spokoju, Na Placu Kwiatów w ogniu On żegnał się z rzymską wiosną.
Dogasało ognisko — cichł Kardynałów triumfalny hałas. A Giordano brązowy stał, I ziemia — wokół słońca się obracała!
Nokturn
Cóż nieprawdopodobnego wydaje ci się w tym, że Bóg wskrzesza umarłych? Św. ap. Paweł
Płonęło niebo i ziemia, i wody; My padaliśmy i znowu szliśmy do boju… Kiedy w nocy wspominam pochody — Nie wierzy się, że dotąd żyję.
Szaleje deszcz… Dwunasta wybiła… Ciężkie wiatry kołyszą jawory, I wciąż mi się przywiduje mogiła, Gdzie leżę twarzą do góry.
x x x
Skończył się bój — i cicho się stało, Gdzie krwią znaczono ślady, I nawet ludzie nie krzyczeli, I nie prosił nikt o wodę.
święta”. To o niej, Marii, która “podała chleb”. Miniatura “Nokturn” kończy się wersami: “I wciąż mi się przywiduje mogiła, Gdzie leżę twarzą do góry”. Czyż to nie wyjątkowy wiersz, którego nie sposób wyobrazić sobie wśród opublikowanych utworów liryki frontowej w ocenzurowanej Ukrainie. Bój się zakończył. Ślady krwi. Ludzie — żywi i martwi — leżą pokotem. Nikt nie krzyczy, nie prosi o wodę. Bojownicy liżą rosistą trawę. Patrzą w niebo, by zapamiętać, jak świeci słońce. I nagle od strony wsi gwar i krzyk. To na pole boju biegną chłopi. Lecz nie po to, by pomóc “zbolałym synom”, a by ściągnąć “buty z nieboszczyków”. Wiersz nie miał kontynuacji. Na
Pożegnanie
Rwą się w niebo ciężkie mosty, Podniosły się płomienne wieże, I płoną złote krzyże Bożym gniewem w dymie pożogi.
Głowa opada w dół, — Od maszyny benzynowy zapach… Przeleciały gromady ptaków, Wyprzedzając nas, na zachód.
A za miastem huczą boje, Słychać czołgów chód żelazny — Lećcież, lećcie, myśli moje, W nieprzyjazną dal!
Ojciec i matka zostali tam I siostra za Dnieprem-rzeką; Dogorzał, zawalił się świątyni gmach, Gdzie braliśmy ślub z tobą.
x x x
Padają śnieżynki na martwy bruk. Prochem pachną miasta cudze. Na zachodzie słońce, jak żółty pająk W srebrzystobiałej pajęczynie.
Zwałowiska żelaza. Kamienna góra. A w górze gołębie skrzydła… To były boje — Europa stara Na tysiąc lat się zestarzała.
Znów na serce legła zima. Zamarzły lodem dni przeżyte. I nic dziwnego nie ma W tym dziwnym świecie.
Wszystko mija niby dym, Wszystko takie niezwykle zwyczajne. Nawet słowo staje się starym, Nawet wieczne — nie jest wieczne.
Poezja
Potopiono słowa prorocze. Na męki dusze oddano. I ktoś krzyczy przez mrok nocy Słowa obrazy i zniewagi.
Daremnie. Nienawiść przedwczesna. Bo rytmem napełnia się ziemia. Bo tylko poezja piękna, Najbardziej do Boga przemawia.
tej nucie i kończy się. Tym straszniejsza prawda. Prawda, której nie znajdziemy nawet w najlepszych wierszach najlepszych poetów frontowych: W. Bułajenki, W. Szwecia, A. Malyszki, M. Rudenki. Tylko on, Oleksa Weretenczenko, żołnierz, jeniec, wypowiedział tę prawdę. Poetę poznaje się nie tylko po literackiej pirotechnice, formalnych ekstrawagancjach, krzykliwej metaforze, ale i po codziennym detalu, niepozornym, zdawałoby się, określeniu. W tejże “Dumie o marszu” mamy wers — “rzucały się w powietrze palce ostre”. Nazwać palce ostrymi mógł tylko poeta. I tylko ten, kto zaznał grozy wycieńczenia niewolą. Zrujnowana wojną stara Europa. Zwałowiska żelaza, martwy
To nie absurdalny teorem. On żyje miliony lat. I pierwotworny poemat Brzmiał tak: “Niech będzie świat!”
Rozpościerają się białe żagle. Twoje oczy — świty nowe. Wulkanizująca siła Zagotowała się w mojej krwi.
Gasły sczerniałe świtania, Noce w echach, ciała we krwi Przy zgliszczach. Doba dobijania Przecięła szlaki wiekowe.
Przemknęła, Rozpłynęła się w błękicie. Od kopyta głębokie ślady Deszczową wodą napełnione, Ja napiłem się tej wody.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
racjonalnie zbudowana, plastyczna, z puentą lub wnioskiem na końcu. Szewelow zestawiał poezję Weretenczenki z drzeworytami Hnizdowskiego, znajdował w niej współbrzmienie z neoklasykami, ale też zaprzeczał zależności od ich szkoły. Zbliżał, wprawdzie nieśmiało, do Byrona, twierdził — “Weretenczenko kochał “wylizane” wiersze, wypielęgnowane, odporne na nieład”. Nie przeceniajmy tych sądów, jak i samych założeń poety. Praktyka talentu nie wyczerpuje się w teoretycznych postulatach. Prostota Weretenczenki jawi się czasem w takiej postaci, że nie poddaje się jednoznacznej interpretacji. Ilustracja — “Gasły poczerniałe świtania”. Zagadkowy wiersz, który popycha ku symbolistycznej estetyce. Mowa w nim o “dobie dobijania”, która “przecięła drogi wiekowe”. Dowiadujemy się, że koń jej przelatywał śmigle, o sinym spojrzeniu, które strumieniowało stalą, ale też o braku w niej “młodej urody”, “bo uroda — to miłość”. Po wszystkim zostały tylko głębokie ślady od kopyt, napełnione deszczową wodą. I — nieoczekiwany wniosek: “Ja napiłem się tej wody”. Inny wiersz. Tym razem o “niezmiennych zmianach”. Końcowe wersy: I wszystko, co widzimy w krążeniu, Albo niewidzialne tym bardziej, To tylko szczątki niezniszczalne Dawno zburzonych światów. Ten uregulowany poeta, wymagający redaktor i korektor, który filtrował teksty Wynnyczenki, Bahrianego, Chwylowego, Kostiuka, a temu ostatniemu darował jeszcze tytuł do jego prześwietnych wspomnień — “Spotkania i pożegnania” — był człowiekiem wierzącym i motywy religijne należą do najbardziej wyrazistych w jego niewielkim objętościowo dorobku. (“Chrystus”, “Sądny dzień”, “Cykl kolędowy”, “Błogosławieństwo”, “Jedyny bóg”, “Gasną wieczorne ognie”). Współbrzmią z nimi refleksje filozoficzne. I wszystko, co czas plądruje srogo, Odradza kosmiczny pył. Choć na ziemi dawno zapomniano O istnieniu wyższych sił. Weretenczenko jest z tych poetów, u których, przy całej otwartości tekstu, to co najważniejsze jest zagnane w głąb. Jest oszczędny, małomówny. Borowy w przedmowie do wydanej przez charkowski “Majdan” książki tego powściągliwego liryka, przytoczył prześwietny fakt. 17-letni poeta przyszedł z wierszem do Johansena. Ten z ośmiu strof wykreślił cztery. Poeta poskarżył się Muratowowi. Muratow wykreślił jeszcze strofę i postawił kropkę: “Oto teraz — to poezja!”. Autor “Czarnej doliny” przyswoił lekcje mistrzów. Ktoś z interpretatorów poezji Weretenczenki zestawił go z Sosiurą i — trafił kulą w płot. Sosiura jest gadatliwy, rozrzucony, chaotyczny. Weretenczenko — powściągliwy, lakoniczny. W gospodarstwie Sosiury daje się we znaki nieład. U Weretenczenki — porządek i dyscyplina. Sosiura często banalny, Weretenczenko — głębokomyślny. Nadpowagą naznaczona jest nawet jego liryka intymna, wiersze poświęcone żonie, którą oddanie kochał i po śmierci której tak i pozostał wdowcem. Tej miłości nie mógł zrozumieć Szewelow i zachował się skrajnie nieetycznie. Mówiąc, że miłość jest ślepa, pokochasz i kozła. Nazywał żonę poety x x x Gnębiąco głuszy nagła zmora Mój chód w ziemskim ogrodzie. Dziś smutno, jak wczoraj, I jutro radości nie czekam. Niezmienne zmiany — słońce wyłoni się I znów ciemność zasłoni wyżyny. Jedno i to samo, kiedy prawdopodobne, Że ja w przyrodzie żyłem kiedyś. Dudnią, dudnią wiatrów rozmioty, pyląc bez końca Od wieków spalone planety, Nieuporządkowane słońca. I wszystko, co widzimy w krążeniu, Albo niewidzialne tym bardziej, To tylko szczątki niezniszczalne Dawno zburzonych światów. x x x Jeszcze pamięta świat rozmaitości i na niebie radosną tęczę… Mówię, a sam — jakbym dotykał, Całuję ziemię drogą, Gdzie młodość moja beztroska Mignęła, — tak na świecie jest! Kiedyś i Rylski, i Sosiura Pili za zdrowie moje. Żyłem w mieście słońcolikim, Byłem na Tarasowej górze I z Włodzimierzem Wielkim Łowiłem ja rybę na Dnieprze. W wodach Donu i Dunaju Czerpałem źródlaną krzepę… Mówię, a sam — jakbym dotykał, Całuję ziemię drogą. x x x Niby pierwszy grom wiosny Naprzeciw zawiejom, Ja ludziom pieśń — A oni Po głowie obuchem. Czółnuję w blasku ciemności I licznik mija dniom powszednim, Niby żyję nie między ludźmi, Na wyspie bezludnej. Stałem się winnym bez winy. W doliny i dąbrowy Od nich uciekam — A oni Mojej pragną krwi. x x x Cmentarzysko bogów. Zamyślił się los. Nad mapami gwiazd zatrzymało się dziwne spojrzenie. Siedzi ona, ślepa, ubrana w ciemne szaty. Nie wiedząc sama — Czego mi posłać? Zdaje się, wszystko było. Nienawiść nieustanna, I namiętna miłość, by męczyć człowieka. I nie życie i nie śmierć. Nie niewolnictwo i nie wolność. Jaki jeszcze cios? Zamyślił się los. x x x Wierszopisowie-producenci Bez najmniejszego uczucia Wszystkie momenty W monumenty Gromadzą za życia. Jeszcze i snują przeciw innym nici: Tak wina — i tak wina… Tylko oni Bez winy — O jacy znakomici Powymyślali imiona! A o mnie przestrzeni i nieba, I żeby słońce toczyło się górą. Chwała Bogu, sławy nie trzeba. Marmur martwy. Słowo — żywe. Ja modlić się będę Mówisz, ulgi nie będzie, Choć i z krwią słowa. Nie, żywe u mnie piersi, W sercu pieśń żywa. I nie trzeba przebaczeń — Osiągnąć by cel! Ja kaganiec psi Nie chciałem założyć. Martwo zduszony oddech… Grozę tę każdy pojmie. Gdzie nie ma wolności, Tam nie ma mnie. Cóż ty wołasz do sądu Przy czerwonej gwieździe? Ja modlić się będę Na Sądzie Ostatecznym: Żeby na rodzimej planecie Płynął głośno śpiew, Nie sądzili poetów, Nie palili twórców. Poety strofy pogrzebowe Poety strofy pogrzebowe Znów przypomniały dawne dni. Wszystkim wybacza się u schyłku, A Weretenczence — nie. Już nie wrócisz teraz ty Do najdroższego celu. Bo trzeba żyć, trzeba umrzeć Za ziemię, gdzie urodziłeś się ty. Ziemi zielone aksamity. Kochałem ja niebo błękitne… Lecz nie sędziom sądzić — Ja sam sądzić będę siebie. Sam wyznaczę granicę winie, Że z wiru wyrwać się nie mógł W tej zawiejnej zamieci I konie zgubiły się z dróg. Hej, mknijcie, konie, od pogoni, Choć w piekło, konie krucze! Wszystkim wybacza się u schyłku, A Weretenczence — nie. Wiecznie ty żywa Wiecznie ty żywa w moim oku — Ty jedna dla mnie, ty jedna. W cud-krzemieńczuckim soborze Nas wieńczył biskup z Romny. Ściany te — rastrelliowskie budowle — Płonęły słońcem ukośnie, A ludzi zebrało się zewsząd, Jakoby na chrzest Rusi. Co za siła nas wtedy wiodła Obok analogionu w blasku dnia, — Gorzko pachniał siny dym kadzidła, Jeszcze gorzej wypiliśmy daninę. I cieszyli się naszym weselem Ziomkowie: na brzegu Dniepru Stawiali stoły z chlebem-solą, Nam życzyli szczęścia i dobra. Wiedzielibyśmy, jakie uśmiechnie się szczęście, Gdzie i dokąd ścielić się będzie droga…
kapryśną, egoistyczną, samowolną. To wydało się za mało i dołączył jeszcze szereg negacji: niskorosła, krzywonoga, mało wykształcona, niezbyt mądra. Wiersze poety powstają przeciwko tym atakom. Powstaje i on sam: przedwczesna śmierć Nadziei (tak miała na imię żona) stała się największą traumą jego życia. Już z szacunku do tej rzadkiej oddania nie godziłoby się dawać upustu krytycznemu pióru. Poeta zobaczył to, czego nie zobaczył postronny. I potwierdził to widzenie wierszami. W poezji, przy jej uważnym czytaniu, przegląda się fenotyp autora, osobliwości jego indywidualnego charakteru. W wierszach „cudownego Wieretenczenki” (I. Kaczurowśkyj) bezpośrednio i pośrednio odbiły się szlachetność i integralność jego natury. Jest na to i bezpośrednie potwierdzenie. Na atak Perwomajśkiego, który gromił poetę za jego uwagę do poematu „Mazepa” Byrona, który zaczął tłumaczyć jeszcze w latach studenckich, ten, nie zniżając się do obelg nieobciążonego delikatnością oponenta, odpowiedział z godnością człowieka świadomego racji: „Gdzie nie ma wolności, Tam nie ma mnie”. I dalej: Cóż ty wzywasz do sądu Przy czerwonej gwieździe? Ja modlić się będę Na Sądzie Ostatecznym: Żeby na rodzimej planecie Płynął głośno śpiew, Nie sądzili poetów, Nie palili twórców. Wygląda na to, że kiedy pisano te wersy, Wieretenczenko widział przed sobą twarz zgładzonego Johansena i spalonego żywcem Swidzinskiego, którego rękopis udało mu się uratować. Z listu do Borowego: „Ja i na emigrację się udałem, aby zachować spuściznę genialnego Swidzinskiego”. Tak, Wieretenczenko „oblizywał” wiersze, ale w razie potrzeby zbijał też inercję rytmu, wydłużał czy skracał wers itp. Jego poemat „Czarna dolina” to triumf foniki. „Mazepa” Byrona, przez niego zinterpretowany, to zwycięstwo znormalizowanego pisania, które i dziś odbierane jest jako wyzwanie dla językowej samowoli i rozwiązłości. „Marmur martwy. Słowo — żywe” — powiedziane przez niego, Wieretenczenkę. I przez niego potwierdzone.
Całe życie to gorzkie komunię Czułem na swoich wargach.
x x x
Szalone noce — Szalone dni. Wiatry huczą prorocze, Wróżą mi.
Nie ma dusza spokoju, Przeszłość nie wróci, Choć bij się głową O kamienną ścianę!
Wieszczą siwe sowy Moją ostatnią chwilę. Jak strasznie — bez miłości, Bez ciebie na świecie żyć.
x x x
I znowu męka do nieprzytomności — Rzecz światowa wszystkie cuda. Jakby owiana wiatrami, Boli mnie głowa.
Nie ma rady, znowu muszę Przyjmować to gorzkie picie. O głowo! Mącą duszę Jakieś złe przeczucia.
Już nie zaznam spokoju, Chciałem tego czy nie chciałem. No, co robić z głową? Milczy konsylium katów.
Niby w pierwszy dzień stworzenia, Zachmurzyło się niebieskie tło — I spadła słońca gilotyna, I krwią horyzont zalało.
x x x
Gasną wieczorne ognie, Oto i kończy się droga. Wszystkie te drogi ziemskie Prosto do Ciebie prowadzą.
Przez wiele krajów, Sinych lasów i dąbrów Twój niepokorny syn Późno do Ciebie przyszedł.
Cicho. Stoję na skraju Blasku i ciemności… Daj mi siłę Twoją Ludzkość kochać, jak Ty.
Maschinelle Übersetzung
Mykoła TABORYT Po krótkich słowach wstępnych przewodniczących, którzy zauważyli aktualność i ważność wspomnianego tematu, podzielili się własnymi przemyśleniami na temat miejsca i roli Kościoła w odrodzeniu duchowości, utwierdzeniu naszej państwowości, z przemówieniem wystąpił Świątobliwy Patriarcha Filaret. — I my, słudzy Kościoła, i wy, pisarze, jesteśmy sługami słowa. A święty Grzegorz z Nazjanzu jeszcze w IV w. powiedział, że kiedy nie działa broń, to trzeba zastosować słowo. Dlatego że słowo — to najpotężniejsza broń, która działa na człowieka. Dlatego tak boją się słowa, jak boją się i sług słowa — pisarzy, jak bała się władza radziecka Kościoła. Przecież Kościół zawsze miał wielki wpływ na naród. Tak samo i pisarze. Wszelkimi sposobami was ograniczają, żeby takiego wpływu nie mieli. Zebraliśmy się z wami w niespokojnym czasie. Nie chcę powiedzieć: w niebezpiecznym czasie; nie będziemy dramatyzować, czas nie jest zły, bo mamy to, co najważniejsze — wolność, której nie mieliśmy w poprzednim stuleciu. Musimy jasno uświadomić sobie, jakie przed nami, sługami słowa, stoi zadanie — musimy wszystkimi siłami bronić państwa ukraińskiego. Bo jeśli nie będzie naszego państwa — nie będzie rozwoju języka ukraińskiego, ukraińskiej kultury, ukraińskiej teologii i ukraińskiej duchowości. Nie będzie! Dlatego że nasz sąsiad wielki (póki co wielki) na wszelkie sposoby próbuje zawrócić nas do starego, czyli podporządkować Ukrainę Rosji: zlikwidować nasz język, wydać naszą historię za swoją, przywłaszczyć wszystko co najlepsze, nazywając nas chachłami. Mówiąc, że i narodu ukraińskiego nie ma, i w ogóle ci Ukraińcy nie są zdolni mieć własnego państwa. Oto do czego chcą nas doprowadzić. Jak oni to robili? Z historii wiadomo, że dopóki Ukraina była niezależna od Moskwy, dotąd u nas wielkie osiągnięcia miał Kościół. Na przykład, w tamtym czasie tylko na Ukrainie była wyższa szkoła teologiczna. Na całym prawosławnym Wschodzie nie było wyższej szkoły! W prawosławnej Moskwie nawet szkół parafialnych nie było. W Rosji, dopóki nie przyłączyli Ukrainy, żadnych szkół nie było! Przypomnijmy: właśnie Piotr Mohyła napisał katechizm, który zatwierdziły wszystkie prawosławne Kościoły. Napisał wyznanie wiary prawosławnej. To świadectwo tego, że metropolia kijowska była światłem w prawosławnym świecie. A co stało się po tym, jak straciliśmy swoją państwowość? Staliśmy się zwykłą eparchią rosyjskiego Kościoła. O nas zapomniano, i kiedy pisano historię rosyjskiego Kościoła, to nam wyznaczono mało widoczne miejsce Kościoła Kraju Południowo-Zachodniego. Oto gdzie się znaleźliśmy. Zniewolenie i znieważanie Ukrainy Moskwa przeprowadzała przez Kościół i przez szkołę. Ukazami carskimi (emskim i wałujewskim) zakazano języka ukraińskiego na Ukrainie, zakazano drukowania książek w języku ukraińskim, wygłaszania kazań w języku ukraińskim (do tego nabożeństwa prowadzono wprawdzie po słowiańsku, ale z ukraińską wymową). W Biblii zapisano, że Bóg mówi do człowieka w jego ojczystym języku. Oto prawosławni, grekokatolicy uczcili ojca Szaszkewycza. Uczcili za to, że wygłaszał kazania w języku ukraińskim. Przecież nawet na Ukrainie Zachodniej, która była wtedy częścią obcych państw, język ukraiński był w pogardzie, nie mówiąc o Ukrainie Centralnej i Wschodniej. Czyli utrata państwowości stopniowo doprowadziła do utraty języka. Na Ukrainie w XVIII, zwłaszcza w XIX, na początku XX wieku nie było ani jednego metropolity Ukraińca, a tylko Rosjanie. A gdzie byli Ukraińcy? Albo na Północy, albo na Syberii — oświecali dzikie narody. A u nas rządzili Rosjanie, rosyjscy hierarchowie. Oto dlaczego nasza kultura i język były pod zakazem. Ale wróćmy do teraźniejszości. Obecnie Moskwa idzie tą samą drogą. Chce, z jednej strony, znowu podporządkować nasz Kościół sobie, a z drugiej — prowadzi natarcie na język ukraiński. Nie trzeba odnosić się obojętnie do niedawno uchwalonej ustawy o językach. To podstępna ustawa, która cichaczem wpełza, jak żmija, w nasze społeczeństwo, w nasz naród, żeby tak użądlić, od czego musiałby umrzeć i człowiek, i społeczeństwo ukraińskie. Uspokajają nas: nic strasznego nie ma! Nieprawda! Bo w ustawie kryje się wielkie niebezpieczeństwo. Gdyby ustawa o państwowym języku ukraińskim nie niepokoiła Moskwy, to nie stawiałaby warunku o odrodzeniu języka rosyjskiego w sąsiednim państwie. Dotąd robili to ostrożnie, bo wiedzieli, że będzie ogromny opór. Musimy przyznać: w tej kwestii póki co zwycięstwo Moskwy. Teraz odnośnie Kościoła. Gdyby na Ukrainie był jeden Kościół, nie mielibyśmy rozproszenia społeczeństwa ukraińskiego, braku konsolidacji. Bo Kościół od wschodu do zachodu, od północy do południa zjednoczyłby cały naród ukraiński. Nie tylko by zjednoczył, ale i poprowadziłby ukraińską drogą. Wtedy u nas i nabożeństwa odprawiałyby się w języku ukraińskim, i kazania — po ukraińsku, i ludzie w swoich modlitwach też zwracaliby się do Boga w ojczystym języku. A obecnie nasz Kościół podzielili. Podzieliły siły zewnętrzne — z Moskwy, i przy wsparciu tych, którzy są na Ukrainie. Kto zwołał sobór charkowski — czyżby Kościół? Nie, ja nie zwołałem, choć byłem zwierzchnikiem tego Kościoła. Sobór charkowski zwołali na polecenie Moskwy za pomocą służb specjalnych nasi Ukraińcy i przeprowadzili go, gdzie podzielili ukraiński Kościół. Chcieli w zarodku zniszczyć samą ideę autokefalicznego Kościoła ukraińskiego. Ale nie udało im się zniszczyć samej idei niezależnego Kościoła. Są zadowoleni, że dzieląc go, choć jakąś część zostawili dla siebie. Teraz zbieramy negatywne skutki istnienia moskiewskiego Kościoła tutaj, na ukraińskiej ziemi. Mamy walkę między dwoma Kościołami, podział inteligencji, podział w biznesie, podział w społeczeństwie… I właśnie Kościół stoi tutaj jako jeden z potężnych czynników podziału naszego społeczeństwa. Zauważcie: jak tylko w tym Kościele zrodziło się pragnienie zachowania tej ograniczonej samodzielności i niezależności, od razu zaczął często bywać na Ukrainie patriarcha Cyryl z jego natarczywym głoszeniem tak zwanego „Ruskiego miru”. Co to jest „Ruski mir”? To nowa imperium na czele z Moskwą. Ludziom zamydlają oczy, mówiąc: jak dobrze, jeśli nasze narody będą razem. Powiedzcie: czyżbyście byli przeciw jedności? My nie jesteśmy przeciw dobrym relacjom między narodami ukraińskim, rosyjskim i białoruskim, my wzywamy do tego. Ale chcemy być niezależni i równi, a nie podporządkowani. A „Ruski mir” nam narzucają, żeby znowu zniewolić. I kiedy nawet w moskiewskim Kościele nie przyjęli tego „miru”, od razu wzięli się za niszczenie tej samodzielności i niezależności w Patriarchacie Moskiewskim, żeby bezpośrednio z Moskwy kierować procesami. Oni występują przeciw państwu ukraińskiemu, próbując stworzyć jedyne czy to słowiańskie, czy jeszcze jakieś państwo, ale na czele z Moskwą. A nam znowu wyznaczono miejsce niewolników. Wy, zapewne, słyszeliście wystąpienia odeskiego metropolity Agafangela. On mówi: żadnej Ukrainy jako takiej nie ma, jest Noworosyjska ziemia. Czyli,
Ukrainy na południu nie ma. Oto ich prawdziwe oblicze, które otwarcie demonstruje nam głosiciel moskiewskich idei. To głos moskiewskiej Cerkwi. Takich zagrożeń nie możemy puszczać mimo uszu, bo kryje się w tym wielkie niebezpieczeństwo. Dzisiaj Patriarchat Kijowski jest wielką siłą na Ukrainie. Wspiera nas ponad 15 mln wiernych, jak mówi Moskwa. To nie my mówimy, bo my twierdzimy — 14,5 mln, podczas gdy Patriarchat Moskiewski wspiera jedynie 9,5 mln ludności Ukrainy. Widzicie, jaka różnica jest już dzisiaj? A 20 lat temu obraz był zupełnie inny. Byliśmy uciemiężeni, prześladowani, nie mieliśmy wsparcia… Pamiętacie „czarny wtorek” 1995 roku, kiedy zmarł Patriarcha Włodzimierz? Wtedy był zamiar zlikwidowania Patriarchatu Kijowskiego, ale my wytrwaliśmy. I nie tylko wytrwaliśmy, ale też wzmocniliśmy swoje pozycje, bo na dzień dzisiejszy jest on największą Cerkwią na Ukrainie. A jeśli do tego wspomnieć jeszcze Cerkiew greckokatolicką i inne nasze cerkwie, to jest to wielka siła, która stoi na straży państwa ukraińskiego. Moskwie nas nie pokonać również dlatego, że na Ukrainie jest Patriarchat Kijowski, który wspiera naród, wspiera nasza ukraińska inteligencja. Naszej solidarności — Cerkwi, inteligencji i narodu — oni nie rozbiją. Będziemy walczyć i my zwyciężymy! Po pierwsze i przede wszystkim dlatego, że Bóg pobłogosławił Ukrainie być państwem; po drugie, że w tym państwie jest już tak potężna Cerkiew Patriarchatu Kijowskiego, której, jak powiedział jeden z politologów, nie da się zniszczyć za żadnego prezydenta — tak bardzo już zakorzeniła się w narodzie. Musimy twardo stać na nogach, stać na twardej skale, na naszej ukraińskiej świadomości, na naszej ukraińskiej Cerkwi, na naszej ukraińskiej kulturze, języku. To podstawa naszego państwa. Moskwa wykorzystuje ogromne siły i środki, działając nie tylko przez Cerkiew, ale i przez różne służby specjalne. Myślę, że nie ma żadnej instytucji, w której nie byłoby ich agentów. Oni są wszędzie. Ale oni nieustannie napotykają u nas na wielki opór. Musimy patrzeć w przyszłość, a nie oglądać się za siebie: okres imperiów minął bezpowrotnie. Ostatnie imperium — Związek Radziecki — rozpadło się. Przywrócić go terytorialnie jest już niemożliwe, tak jak nie można dwa razy wejść do tej samej rzeki. Czy można przywrócić dzisiaj ustrój niewolniczy czy feudalny? Nie. Tak samo nie można przywrócić imperiów terytorialnych — one przeżyły swój czas. Teraz tworzą się nowe imperia. Są to przede wszystkim finansowe, informacyjne, transnarodowe korporacje, kompleksy wojskowo-przemysłowe itd. Oto imperia nowego typu. A Rosja walczy o stare imperium i dlatego jest skazana na porażkę. Niech spojrzą na swój stan: bo tylko w Moskwie już jedna trzecia to muzułmanie. Teraz tam, w centrum, budowany jest największy w Europie meczet. A za 30 lat, zgodnie z prognozami ekspertów, za jedno pokolenie Rosja nie będzie państwem chrześcijańskim. Wyobrażacie sobie, jakie niebezpieczeństwo zawisło nad Rosją? Dlatego Moskwa tak uczepiła się Ukrainy. Nie bez powodu mówi: bez Ukrainy nie może być wielkiej Rosji. Nie może być wielkiej… My nie sprzeciwiamy się, żeby była wielka, ale bez nas. Wasze, pisarzy, słowo musi być silne. I stanie się takim, kiedy będzie na nim błogosławieństwo Boże. Wtedy będzie ono i silne, i skuteczne. A do tego trzeba, żeby słowo prowadziło do dobra, żeby utwierdzało w ludzkich sercach miłość, pokój, cierpliwość, pewność, wiarę, a nie odwrotnie. I to wszystko jest w naszej mocy, bo posiadamy to, co najważniejsze — słowo. Trzeba pokazywać społeczeństwu różnicę między dobrem a złem, żeby współczesny człowiek nie tracił jasnych punktów odniesienia. Obecnie bardzo często zło przedstawia się jako dobro, a dobro nazywa się złem. Więc musimy pokazać, gdzie jest dobro, a gdzie zło. I pokazać tak, żeby słowo dotarło nie tylko do rozumu, ale i do serca — wtedy przekonanie jest trwałe, niezniszczalne. Takie zadania są w zasięgu was, pisarzy, bo jesteście mistrzami słowa. Jeśli Pan jeszcze umocni was swoją łaską, to żadne zmiany, żadne podstępne zamiary nas nie przestraszą. Wszystko pokonamy, wszystko przetrwamy, bo z nami Bóg i Ukraina! Po zakończeniu przemówienia i wystąpień pisarzy Patriarcha UCP KP Filaret odpowiedział na liczne pytania obecnych. Jako potwierdzenie aktywnej pracy „piątej kolumny” na Ukrainie była obrzydliwa prowokacja młodzieńców na sali. Więc Iwan Dracz, wspominając w wystąpieniu o „prawosławnym kinie”, bez wątpienia miał rację, zaznaczając, że ta prowokacja to nie początek, to — kontynuacja. „Próbują nas na różne sposoby rozgraniczyć — powiedział — podzielić, rozbić. I tutaj dla nas bardzo ważne jest, aby i ukraińska Cerkiew KP, i Narodowy Związek Pisarzy były fundamentem tego niezłomnego ducha ukraińskiego”. Na zakończenie Świątobliwy Patriarcha Kijowa i całej Ukrainy odznaczył orderami: Chrystusa Zbawiciela — znanego ukraińskiego pisarza Anatolija Dimarowa, dziennikarza Jurija Doroszenkę (Kijów), Wasyla Prostopczuka (Wołyń), działacza społecznego Ołeksija Konowała (USA); orderem Mikołaja Cudotwórcy — Lubomyra Bilyka, dyrektora Czortkowskiego Kolegium Medycznego (Tarnopolszczyzna). „Ukraińska inteligencja i Cerkiew Prawosławna” — tak brzmiał temat spotkania Patriarchy Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Kijowskiego Filareta z pisarzami i czytelnikami wydawnictwa „Jarosławiw wał”. Odbyło się ono 5 grudnia w stołecznym Domu Pisarzy Ukrainy. Wieczór prowadzili przewodniczący NZPU Wiktor Baranow i dyrektor Instytutu Literatury im. Tarasa Szewczenki NAN Ukrainy Mykoła Żułynski.
Maschinelle Übersetzung
Witalij ABLICOW. Straszno — nie straszno, ale dziwić się jest czemu. Najpierw o publikacji naukowca-historyka-archeologa P. Tołoczki. Nie będziemy zatrzymywać się na jego wnioskach dotyczących gazety „Dzień”, którą uważa za antyrosyjską (jak tu nie wspomnieć o niedawnych gorących dyskusjach dotyczących odpowiedzialności autorów, którzy rozpowszechniają celowo nieprawdziwe informacje. Zrozumiałe, że nie chodzi o odpowiedzialność karną, ale najwyraźniej powinny istnieć metody społecznego wpływu na paszkwilantów. Czas, jak to mówią, nadszedł!). Pomińmy milczeniem (ale współczujmy obiektom „osądów” akademika NAN Ukrainy) również wypady P. Tołoczki wobec autorytatywnych naukowców, działaczy społecznych i politycznych: J. Jackiwa, M. Popowycza, L. Pyroha, T. Wozniaka, J. Szczerbaka, L. Krawczuka, A. Sadowego. Niech P. Tołoczce będzie bliska woluntarystyczna idea „ruskiego miru”, niech jego szczerą sympatią będzie patriarcha moskiewski Cyryl, ale kto mu narzuca miłość do hetmana I. Mazepy? Żyjemy, dzięki Bogu, w czasach, gdy każdy modli się do swoich obrazów. Autora tej publikacji interesują akapity, w których mowa o profesorze w okresie przedwojennym Charkowskiego, a powojennym — Harvarda, później Uniwersytetu Columbia, J. Szewelowie. P. Tołoczko twierdzi: „Jak wiadomo, publicystyka polityczna nie była jego fachem”. Podkreśla, że J. Szewelow z wykształcenia był filologiem. Ale przecież i P. Tołoczko nie jest publicystą! Jemu jako archeologowi-historykowi z zawodu, najwyraźniej nie jest łatwo rozróżniać gatunki twórczości literacko-publicystycznej. Właśnie J. Szewelow dał ukraińskiej kulturze doskonałe wzorce nie tylko badań literaturoznawczych, ale i publicystyki (rodzaj literatury, który naświetla aktualne problemy społeczno-polityczne. A z tego wynika, że twórczość publicystyczna nie może nie być polityczną). Co do konkretnych oskarżeń P. Tołoczki pod adresem J. Szewelowa: „Nie jestem przekonany, że w pojmowaniu stosunków ukraińsko-rosyjskich najbardziej autorytatywnym ekspertem jest Jurij Szewelow… Ukrainę opuścił w taborze armii niemieckiej i, naturalnie, nie mógł być obiektywny w stosunku do kraju, którego nawet nie uważał za swój. Bo inaczej nie opuściłby go…”. Pierwszy sąd niech pozostanie bez uwag, bo jakim ekspertem od ukraińskiej historii jest P. Tołoczko, jest powszechnie wiadomo. Dla przykładu: właśnie on był „autorytetem” dla ówczesnego pierwszego sekretarza KC KPU W. Szczerbyckiego w kwestii obchodów 1500-lecia Kijowa w 1982 roku (później P. Tołoczko powracał do problemu wieku naszej stolicy: powątpiewał, tworzył różne wersje…). Kiedy ujrzała światło dzienne powieść I. Biłyka „Miecz Areja”, poświęcona wydarzeniom staroruskim, P. Tołoczko z własnej inicjatywy pierwszy stał się jej uprzedzonym krytykiem. To też nie grzech, a prawo wyboru (chociaż P. Tołoczko ironicznie definiuje fach: „historyk-publicysta”, sam z jakiegoś powodu lubi często pojawiać się na łamach wydawnictw periodycznych z rozważaniami na dowolne tematy, co można śmiało drukować pod rubryką „Czego sobie życzycie?”). Co do cytowanego wyżej akapitu z publikacji P. Tołoczki (zwłaszcza: „w taborze armii niemieckiej”), to tutaj jest czym zaprzeczyć i co sprostować. Zrozumiałe, historyk może twierdzić, że powiedziane przez niego jest przykładem myślenia obrazowego (stałym wyrażeniem lub, jak wyraziłby się filolog, idiomem). Ale w tym przypadku wyrażenie ma treść polityczną, synonimicznie bliską słowu „zdrada”. Tym bardziej, że dalej P. Tołoczko mówi o tym, że J. Szewelow nie uważał kraju, w którym żył (Związek Radziecki), za swój. Co do tego ostatniego — to prawda. J. Szewelow — Niemiec z pochodzenia, którego charkowska rodzina (matka, siostra i on) była ukraińskojęzyczna i on nigdy nie wyrzekł się swojego ukraiństwa. Ukraińskość naukowca była wynikiem jego świadomego wyboru (ostatnie dwudziestolecie otworzyło nam tyle wątków na tematy „Czym jest patriotyzm?”, „Czym jest samoidentyfikacja?”, „Czym jest, wreszcie, historia ojczysta?”; że, najwyraźniej, lepiej być Ukraińcem z własnego wyboru politycznego (a nie z przynależności etnicznej), aniżeli zimnokrwistym pragmatycznym kosmopolitą, którego przede wszystkim martwią problemy nigdy (oprócz imperialnych cyrkularzy i ukazów, innych wytworzonych przez biurokratyczną brać „dokumentów”) nieistniejącej Małorosji czy zrodzonej z wielkomocarstwowej manii jakiegoś „ruskiego miru” itd. Ukraińskość J. Szewelowa była głęboka, więc radziecki „W rezultacie Hruszewskiemu udało się całkowicie przegrupować przyzwyczajone do tego wyobrażenie o historii Rusi Kijowskiej. Słowiańska kolonizacja Europy Wschodniej, powstanie państwa kijowskiego, jego rozkwit w XI—XII i upadek w połowie XIII wieku — wszystko to były „okresy” historii ukraińskiej. Po upadku Kijowa jego tradycje przeszły nie do Rusi Włodzimiersko-Suzdalskiej, a do państwa Halicko-Wołyńskiego, z niego — do Wielkiego Księstwa Litewskiego, które już bezpośrednio łączyło się z czasami kozackimi. Ukraińcy okazywali się nie tylko bezpośrednimi twórcami błyskotliwej epoki Rusi Kijowskiej, ale i naturalnymi następcami jej dziedzictwa” (str. 38). Ołeksij TOŁOCZKO
Związku Radzieckiego nigdy nie postrzegał jako ojczyzny, raczej jako terytorium. Życie J. Szewelowa było szczęśliwe, jeśli mówić o nim jako o naukowcu (osiągnął światowe uznanie: nikt z krajowych uczonych nie zrobił tego, co udało się J. Szewelowowi: wprowadził język ukraiński w kontekst światowej slawistyki, otworzył ukraińskie problemy humanistyczne dla anglojęzycznej społeczności naukowej itd.). A życie J. Szewelowa-człowieka było skomplikowane i pełne niepokojów, niebezpieczeństw, gróźb i przeszkód. Jednym z niecodziennych epizodów biografii naukowca był jego wyjazd z Charkowa 6 lutego 1943 roku. Właśnie wyjazd, a nie ucieczka w „taborze armii niemieckiej”, jak twierdzi P. Tołoczko. Powszechnie wiadomo, że Charków kilkakrotnie był oddawany i zdobywany przez wojska radzieckie w czasach II wojny światowej. Tołoczkowy „okres taborowy” dotyczy końca sierpnia 1943 roku, kiedy miasto ostatecznie wyzwolono od nazistów i wtedy wraz z wycofującymi się oddziałami Wehrmachtu opuściło je rzeczywiście wielu charkowian. Czy J. Szewelow miał inny wybór? Nie miał! P. Tołoczko nie jest pierwszym, który rzuca w stronę uczonego bezpodstawne oskarżenia. Przed nim robił to I. Biłodid, który wraz z nie mniej sławnym niż J. Szewelow slawistą R. Jakobsonem bezskutecznie próbował przekonać światową społeczność slawistów, że J. Szewelow jest kolaborantem (współpracował z nazistowskimi okupantami). Po pierwsze, gdyby to była prawda, uczony nie otrzymałby od służby emigracyjnej prawa wjazdu do USA, a po drugie, „Ta obrzydliwa akcja prześladowania (J. Szewelowa. — W. A.) skończyła się przesłuchaniem w sądzie uniwersyteckim Uniwersytetu Columbia, które zakończyło się na korzyść Jurija Wołodymyrowycza (J. Szewelowa. — W. A.)”. (I. Fizer „Memuary J. Szewelowa (Jurija Szerecha): bildungs roman w autobiograficznej hipostazie”. Naukowi zapysky NaUKMA, t. 21, nauki filologiczne). U czytelników może pojawić się pytanie dotyczące zimowych wydarzeń charkowskich 1943 roku. Krótko o tym. Wykładowca Uniwersytetu Charkowskiego J. Szewelow z pewnych przyczyn pozostał w okupowanym mieście. Jeśli ktoś powie, że można było ewakuować się na wschód, to wszystko nie było takie proste. Charkowianie wiedzieli o tym, jak zniszczono pociąg z ewakuowaną charkowską inteligencją. Co więcej, większość nie zdołała dostać się do tego strasznego pociągu — w mieście panował chaos i panika. Na przykład ówczesna władza „zapomniała” o wybitnym malarzu M. Buraczku, który zmarł w sierpniu 1942 roku w zimnej i głodnej stolicy Słobożanszczyzny. Znowuż należy poszerzyć horyzont nad powiedzianym. J. Szewelow, jako etniczny Niemiec (folksdojcz), zgłaszając się do władz miejskich, mógłby otrzymać prawo nie tylko do przydziału żywnościowego i opału, ale i do intratnego stanowiska w jakiejś pracy (uczony, oczywiście, znał ojczysty dla niego język niemiecki). J. Szewelow nie skorzystał z tych możliwości, bo rozumiał, że i nowa władza nie jest jego władzą. Czasami drukował w lokalnej prasie. Po wojnie nie robił z tego tajemnicy — sam opublikował listę (mniej niż dziesięć) wydrukowanych artykułów i recenzji. Słowem, uczony rozumiał, że żyć w wyzwolonym radzieckim Charkowie nie będzie mógł ani jako zwykły obywatel, ani tym bardziej jako naukowiec czy pedagog. I postanowił wraz z matką emigrować. Oto tak skrupulatnie można przeanalizować wszystkie ataki i bezpodstawne oskarżenia P. Tołoczki pod adresem J. Szewelowa oraz innych, o których mowa w jego publikacji. Zatrzymajmy się jeszcze nad jednym akapitem artykułu historyka-archeologa. Zaprzeczając kolonialnemu położeniu Ukrainy w Imperium Rosyjskim, uważając, że współtwórcy jego (F. Prokopowycz, bracia O. i K. Rozumowscy, W. Koczubej) szczycili się tym, że byli Małorusami (pozwólmy sobie na ironię: P. Tołoczko ma z nimi związek astralny, czy co daje mu prawo sądzić o myślach wymienionych rosyjskich wysokich urzędników?), historyk-archeolog rzuca oskarżenie swoim oponentom, że oni, rzekomo, tak i nie przedstawili mu przykładów osób pochodzących z Ukrainy, które osiągnęły godną pozycję w establishmencie, w szczególności Austro-Węgier, Polski i innych państw, do których w różnych okresach należały ziemie ukraińskie. Spróbujmy odpowiedzieć za oponentów P. Tołoczki i w ten sposób oświecić akademika. W Austro-Węgrzech, które w odróżnieniu od monarchii rosyjskiej były tradycyjnym państwem europejskim z władzą liberalno-demokratyczną, ministrem ochrony zdrowia (pierwszym w światowej historii) w latach 1917—1918 był I. Horbaczewski. W tych samych latach prokuratorem generalnym Austro-Węgier był J. Haninczak. J. Romanczuk — polityk i działacz społeczno-polityczny, w latach 1910—1918 był wiceprzewodniczącym austriackiego parlamentu (Rady Państwa). Generalskie stopnie wojskowe otrzymali J.-M. Witoszynski-Dobrowola oraz F. Szeparowycz. Znanym austriackim politykiem był M. Wasyłko. W Polsce senatorem parlamentu (wicemarszałkiem senatu) był A. Horbaczewski. J. Wereszczynski — kijowski biskup katolicki — wprowadził do słownika politycznego pojęcie „naród ukraiński”. Posłami i senatorami w powojennej Polsce byli A. Bratuń, I. Pawluk, P. Wasyłczuk, I. Dutschak, S. Melnyk, L. Markowycz, S. Bilak, M. Rudnycka, L. Baczynski, A. Horbaczewski, O. Kysilewska i inni (tę listę można kontynuować, wszak i społeczeństwo austriackie, i polskie rozwijały się pod wpływem cywilizacji europejskiej, co przewiduje szeroki udział w życiu politycznym i państwowym przedstawicieli wszystkich wspólnot społecznych). No nie ukrywa P. Tołoczko swojego moskalofilstwa, to jego osobista sprawa. Ale po co tak wiernopoddańczo kadzić Kremlowi tymianek, a problemy europejskie kwalifikować jako krach? Dzisiejszego kryzysu w „starym świecie” nikt nie neguje, ale PKB terytorialnie wielkiej, bogatej w surowce Federacji Rosyjskiej jest dziś na poziomie PKB małych terytorialnie Niderlandów (stąd niski poziom życia w Rosji i wysoki w większości krajów Europy). Pochlebstwa i hipokryzja nigdy nikomu nie przynosiły dobra. Najważniejsze — zapiać, a tam niech nawet nie świta. „Współautor” P. Tołoczki W. Siriaczenko nie jest tak „dyplomatycznie powściągliwy” jak jego współmyśliciel, jest nawet agresywny (o tym mówi przede wszystkim nagłówek jego publikacji („Jak Schneiderzy stają się Szewelowami”): niby wszystko w ramach, ale przebija się odpowiednia aluzja…). Szkoda tylko, że „prawda” jego też nie ma nic wspólnego z realnymi faktami (a może on pisze o jakimś innym J. Szewelowie? Historyk-archeolog P. Tołoczko ma na myśli J. Szewelowa — profesora-lingwistę i literaturoznawcę). Zacznijmy od nazwiska profesora. Tak, J. Szewelow przy urodzeniu miał imię i nazwisko Heorhij Schneider. Zmiana nazwiska w Imperium Rosyjskim zależała nie od kaprysów jej poddanych (jak twierdzi W. Siriaczenko), a była dozwolona jedynie przez władzę. Generał W. Schneider, jak i setki jego kolegów z armii, Kontynuacja na str. 12
Niestety, w naszym dalekim od doskonałości życiu społecznym obecnie, jeśli nie panują totalnie, to często dają o sobie znać wypaczone wyobrażenia o cywilizowanych wartościach ogólnoludzkich (a wszystko to dzieje się przy akompaniamencie zaciekłego powtarzania na kijowskich wzgórzach władzy deklaracji o oddaniu kluczowym zasadom Wspólnoty Europejskiej). Szczególnie dotyczy to sfery humanitarnej, która we współczesnej Ukrainie znalazła się w położeniu zakładnika międzypartyjnych, międzyklanowych, a nawet globalnych (szczególnie w stosunkach ukraińsko-rosyjskich) konfrontacji. Doszło do tego, że pod pozorem wydań naukowych zręczni hołchwastowy i chlestakowy podsuwają czytelnikom podróbki, które Iwan Dziuba trafnie określił jako „skwaśniałe szczi” (technologia podobnych tworów jest znana: cyniczne wykorzystanie kłamstwa, podsuwanie faktów, bezwstydne fałszowanie historii itp.). Choruje na to również niemało periodyków, które pretendują do bycia respektowanymi. W proponowanych notatkach mowa jest także o „nowym słowie” w badaniu stosunków ukraińsko-rosyjskich — wydaniu O. Tołoczki „Kijewskaja Ruś i Małorosija w XIX wiekie” (Kijów, wydawnictwo Laurus, 2012) oraz dwóch publikacjach w „2000”: P. Tołoczki „Gazeta »Dień« i żurnał »Switohljad« o trioch strasznych wragach Ukrainy” oraz W. Siriaczenki „Kak Szniejdiery stanowiątsia Szelewymi”. Łączy wymienione wystąpienia gazety jeden główny bohater — ukraińsko-amerykański lingwista Jurij Szewelow (1908—2002), o którym w niepodległej Ukrainie napisano niemało, ale zdarzają się też korespondencje pełne różnych, delikatnie mówiąc, nonsensów i insynuacji, których autorzy, nie znając doskonale biografii uczonego, pragną splamić, zniesławić wybitnego lingwistę i swoich oponentów czy osobistości, które im z jakiegoś powodu nie imponują. Powtórzenie nazwiska Tołoczko nie jest przypadkowe: chodzi właśnie o ojca i syna, którzy na ukraińskim niwie naukowej preferują przede wszystkim „uprawianie” chwastów.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von ««Prawd» jest wiele, prawda — jedna. Jak firma «Tołoczko i Syn» podsyca ukrainofobię», S. 11
Zakończenie. Początek na str. 11. W 1916 roku zmienił nazwisko na Sze welow na polecenie imperatora, ponieważ podczas I wojny światowej w masach żołnierskich utwierdziło się przekonanie, że armia rosyjska przegrywa dlatego, iż znaczną liczbą jej dywizji i pułków dowodzili etniczni Niemcy (niemało było ich także w otoczeniu cara). Dalej: generał W. Sze welow był uczestnikiem I wojny światowej. Jego losy są nieznane i dlatego twierdzenie W. Siriaczenki o udziale generała w wojnie domowej jest bezpodstawne (może, prawda, W. Siriaczenko wie o tym lepiej od rosyjskich archiwów wojskowych?). Istnieje informacja, że W. Schneider znalazł się na emigracji w Jugosławii (wtedy – Królestwie Serbów, Chorwatów i Słoweńców), ale wymaga ona dodatkowych uściśleń. Jeśli chodzi o relacje J. Sze welowa i O. Honczara, to tutaj W. Siriaczenko znowu dezinformuje czytelników (odnosi się wrażenie, że nie jest on nawet pobieżnie zaznajomiony z licznymi publikacjami na ten temat. Można przecież otworzyć chociażby opublikowane dzisiaj Dzienniki O. Honczara na stronie 574 i innych). Brak informacji o wybranym do krytyki oponencie W. Siriaczenko rekompensuje oficjalnymi komunikatami czasu wojennego i okresu powojennego, które z J. Sze welowem nie mają nic wspólnego. Żadnych od o marszu wojsk niemieckich na wschód J. Sze welow nie publikował (tak jak nie wydał J. Sze welow książki „Z historii niedokończonej wojny” – zrobili to według własnego uznania po śmierci profesora O. Zabużko i Ł. Masenko. Tutaj warto mówić o moralności tej decyzji podjętej przez wymienione osoby: wznawiać dzieła uczonego trzeba, ale nadawać prowokacyjne tytuły tym książkom nikt nie ma prawa), tak jak wybitny naukowiec nie ma nic wspólnego z innymi „odkryciami” W. Siriaczenki (jeśli wszystko, co nagadał, złożyć razem, to profesor zasługuje przynajmniej na to, by znaleźć się wśród ukaranych przez trybunał w Norymberdze). To samo wrażenie (całkowita nieznajomość materiału!) demonstruje ten ostatni także w odniesieniu do życia i twórczości Olesia Honczara. Wojnę autor „Sztandaronośców” zakończył w Pradze, a nie w Berlinie. Współpracownikowi Tołoczki J. Sze welowa i O. Honczara mało. Dokonuje on innego „sensacyjnego” odkrycia: okazuje się, że lingwista R. Jakobson był przyjacielem W. Majakowskiego (?!). Wiersz tego ostatniego jest poświęcony dyplomacie I. Nette, a znany uczony jest w nim jedynie wspomniany. O „oskarżeniu” J. Sze welowa o kolaboracjonizm była już mowa wyżej. Trzeba jedynie dodać, że profesor chętnie przystał na propozycję wykładania na Uniwersytecie Columbia, ponieważ tam były większe możliwości, jak uważał, niż na Uniwersytecie Harvarda, dla jego badań i twórczości literaturoznawczej. Nie jeden rok zbierałem materiały do badania poświęconego nieprostym relacjom J. Sze welowa i O. Honczara (profesora i jego ulubionego studenta na Uniwersytecie Charkowskim). Przeczytałem to, co napisali P. Tołoczko i W. Siriaczenko, i po raz kolejny przekonałem się, że nie zmarnowałem czasu. Opublikowana niedawno książka „Dialog przez ocean” znajdzie swoich czytelników, którzy bezstronnie odkryją dla siebie strony ich życiorysów i twórczości. A oponenci? Oni też są potrzebni. Ale godni i, co najważniejsze, kompetentni oraz pozbawieni ideologicznych klapek. Wiele hałasu o nic. Mówi się, że przypadków na świecie jest mało. Najwyraźniej tak jest. Na przykład istnieją warianty przysłowia, które wyniosłem do tytułu tego rozdziału: o onucę zrobili burzę; kłócą się o worek, a w worku nic nie ma; z wielkiej chmury mały deszcz; nie tyle przemiału, co dziwów. I każdy wariant ludowej mądrości mógłby stać się nagłówkiem ostatniego rozdziału naszych notatek. Zatem dalej będziemy mówić o O. Tołoczce. Dokładniej, o jego opusie „Kijowskaja Ruś i Małorossija w XIX wiekie”. W Internecie jest wywiad wideo autora, którego mowa jest przesycona wyrażeniami: „austriacki historyk Mychajło Hruszewski”, „Ukraińcy nigdy nie pretendowali do kijowsko-ruskiego dziedzictwa” itd. Słowem, zawsze była Małorosja, była Wielkorosja, ale nigdy Ukraina. Zrozumiałe, że otwierając książkę, od razu czujesz zapach naftaliny. I dlatego miejsce opusu O. Tołoczki jest, najwyraźniej, na półce z wydawnictwami, które często powiela charkowskie wydawnictwo „Folio” (to wypociny D. Janewskiego w serii „Projekt Ukraina”, to szkic-parodia poświęcony odrażającemu D. Tabacznikowi w serii „Znakomici Ukraińcy”, to jeszcze coś… Wyobrażacie sobie? Ukrainofob D. Tabacznik – znakomity Ukrainiec (?!). Aby czytelnicy lepiej zrozumieli, o co chodzi, podamy kilka cytatów z drugiego rozdziału wydania O. Tołoczki „Rosja „odkrywa” Ukrainę”, w którym autor przedstawia czytelnikom wrażenia rosyjskich podróżników z Ukraińców XIX wieku: „Literacka los „Historii Rusów”… – był zadziwiająco udany. …Dwa pokolenia rosyjskich i ukraińskich romantyków czerpały z niej zarówno informacje o przeszłości Ukrainy, jak i ogólny sens ukraińskiej historii… Kiedykolwiek napisano „Historię Rusów” i ktokolwiek byłby jej autorem, dzieło okazało się niezwykle współbrzmiące z tym rozumieniem historycznej prawdy, które kultywował romantyzm. „Historia Rusów” jest politycznym pamfletem, który przedstawia się jako kronika historyczna, jest wypełniona apokryficznymi dokumentami i przemówieniami, opisuje wydarzenia, które nigdy nie miały miejsca” (str. 147). Ołeksij TOŁOCZKO: „Chochoł z natury, zdaje się, stworzony jest po to, żeby orać ziemię, pocić się, płonąć na słońcu… Ja z nim rozmawiałem. On zna pług, wołu, stóg, gorzałkę, i oto cały jego leksykon… on chętnie znosi każdy los i każdą pracę, tylko trzeba go poganiać nieustannie; gdyż on jest bardzo leniwy: w jednej minucie pięć razy i wół i on zasną i obudzą się… Chochoła trudno byłoby oddzielić od Murzyna pod każdym względem;
jeden pasie się przy cukrze, drugi przy chlebie”. “Jestem pewien, że każde zwierzę ma także swoje uciechy. Jeden Małorusin i jego bydło, wół, pracują, kiedy nie śpią, i śpią, kiedy nie pracują” (str. 103—104). “Wół jest żywym obrazem Chochła, który także jest bydlęcy i leniwy” (str. 105). “Widzę od rana do wieczora poruszające się woły, puste chaty pod słomą i leniwych Chochłów, pobudzanych do aktywności batem” (str. 109). “Rosja “odkrywa” Ukrainę” na prawie 100 stronach (od 49 do 133. Ogółem w wydaniu jest 254 strony. Zatem można uznać, że jest to (w każdym razie pod względem objętości) centralny rozdział opusu. Wspominaliśmy już definicję Iwana Dziuby — “skwaśniałe “szczi”, które są adresowane do D. Tabacznyka — znanego galicjanofoba i też, jak O. Tołoczko i D. Janewski, “doktora nauk”. Jak widzimy, nietrudno przekonać się, że O. Tołoczko w ukrainofobstwie poszedł dalej od swojego współmyśliciela, którego nawet koledzy z partii i rządu nazywają “tanim klaunem, budżetowym złodziejem” (B. Kołesnikow: “Co on w ogóle potrafi robić, poza tym jak książki i obrazy z i tak niezbyt bogatych ukraińskich muzeów kraść” (“Obozriewatiel”, 12.04.2010). Zapoznawszy czytelników z “zachwyconym” postrzeganiem typowych obrazów przedstawicieli narodu — “mniejszego brata”, które tak starannie dobrał O. Tołoczko, cytując moskiewskich i petersburskich możnowładców-pańszczyźnianych (właścicieli setek tysięcy dziesięcin ziemi i dziesiątek tysięcy niewolników-chłopów), autor- “badacz” dochodzi do wniosku: “Małorosja — kraj nowy, tutaj wszystko nie jest starsze niż XVII wiek. Rosyjscy podróżnicy, podobnie jak europejscy turyści we Włoszech i Grecji, czują swoje, a nie aborygenów, prawo do nielicznych zabytków materialnych czasów przedmongolskich. Dla nas ważne jest, że taki obraz Ukrainy staje się przekonaniem samych Ukraińców… Sukces podobnego obrazu Ukrainy, zamieszkanej przez “plemię śpiewających i tańczących”, — twierdzi nieszczęsny historyk i dodaje, że Ukraina jest postrzegana przez Rosjan jako kolebka “prawosławia i rosyjskiej kultury, czystego, nie zepsutego wpływami zachodniej cywilizacji słowiańszczyzny, symbolu rosyjskiej sławy wojennej, obywatelskiej dzielności i wolnomyślicielstwa”. Zrozumiałe, że każdy dobiera argumenty według własnego uznania, ale oprócz ludobójczych opinii o naszym narodzie moskiewskich możnowładców są ogólnie znane oceny Ukraińców, należące do wybitnych Europejczyków Francuzów Woltera i P. Mérimée, Niemców J. Herdera i J. Kohla, arabskiego uczonego P. z Aleppo i wielu innych. “Ukraina zawsze dążyła do wolności”, — pisał w “Historii Karola XII” Wolter. Między innymi, gdyby O. Tołoczko był obiektywny w swoich pismach, to znalazłby wystarczająco dużo dobrych słów, którymi wypowiadali się o Ukraińcach rosyjscy historycy i pisarze oraz inni znani działacze Moskwy i Petersburga. W innych rozdziałach opusu O. Tołoczko przede wszystkim pragnie przekonać czytelników, że w rodzimej historii nigdy nie było miejsca dla Rusi Kijowskiej (kroniki, dumy dla pseudohistoryka nie istnieją). Właściwie jest to definitywna idea autora wydania. Dlatego naturalne jest, że M. Hruszewski dla niego jest austriackim historykiem. Logiczne, że tołoczkowski opus kończy rozdział poświęcony znanej dyskusji M. Maksymowicza (Kijów) i M. Pogodina (Moskwa). Ten ostatni zawzięcie przekonywał, że naród ukraiński przyszedł na dnieprzańskie brzegi z zachodu, że Moskwa (na wielu historycznych mapach — Tataria) jest zamieszkana przez kijowian-rusinów i że właśnie ona jest spadkobierczynią kijowsko-ruskiego dziedzictwa itd. Historyk M. Maksymowicz obalił pogodinskie “ćwiczenia” i bronił tysiącletniej ciągłości ukraińskiej historii. M. Hruszewski, W. Antonowycz, M. Kostomarow i ich naśladowcy naukowo potwierdzili i rozwinęli te wnioski. Co więcej, utrwalili je w ukraińskiej świadomości społecznej. W podsumowaniu tych notatek (historycy, oczywiście, dadzą fachową ocenę “Narodzinom Małorosji z ducha podróży” i “bitwom o kijowsko-ruską historię” — dwóm leitmotivom wydania O. Tołoczki, jak podkreślono w adnotacji książki) są podstawy, by wyrazić przypuszczenie, że mamy przed sobą nie sprzeczną, a jak to mówią, “surową” książkę — niedopracowaną, naprędce złożoną z nieudolnie skomponowanym aparatem. Jasnym punktem opusu jest chyba tylko piąty rozdział — “Staroświeccy ziemianie”, ale on nie ratuje nieszczęsnego wydania. Jak nie zauważyć, że podobne niepowodzenia na wydawniczym polu prześladują Tołoczkę-ojca. Może to dlatego, że i ojciec, i syn, wyobcowawszy się od ziemi, na której się urodzili, stracili zdolność dawania obiektywnej oceny i sobie, i własnej “twórczości”? Szczególnie dotyczy to Tołoczki-młodszego. Nie wiadomo za jakie zasługi “wyniesiony” do członka-korespondenta, amikoszowsko odnosi się do M. Hruszewskiego (fantazjuje, że przyszły wybitny naukowiec przypadkowo nie tylko wybrał sobie zawód badacza ukraińskiej historii, ale i odkrył w sobie Ukraińca (?!). Zrozumiałe, że rusofilstwo Tołoczków popchnęło autora rozpatrywanego opusu do porównywania “Historii Ukrainy-Rusi” M. Hruszewskiego i “Historii państwa rosyjskiego” M. Karamzina. Wydaje się, że naszym czytelnikom zrobić to nietrudno: do 1721 roku, kiedy Piotr I ogłosił powstanie Imperium Rosyjskiego, północne terytoria były znane na świecie jako Tataria, Moskwa itd. Ale w żadnym wypadku Rosja! U M. Karamzina Rosja stała się starsza od Rusi (pierwsza wzmianka o Rusi pojawiła się w kronice bertyńskiej w 839 roku). Czemu się dziwić, kiedy dzisiaj nawet Chrzest Rusi obchodzony jest głównie w Moskwie, a nie w Kijowie, a Nowogród stał się starszy od Kijowa (?!). Swoją drogą, Karamzinowska “Historia…” stała się książką podręczną moskiewskich możnowładców dopiero po rozpadzie ZSRR, kiedy zaistniała potrzeba uformowania rosyjskiej idei narodowej. Do tego czasu słusznie uważano ją za popularny beletryzowany wariant czytania o historii terytoriów od Bałtyku po Wschód. Nie “pobłaża” O. Tołoczko ani M. Maksymowiczowi, ani wszystkim rodzimym historykom, o których mówi w wydaniu. Najwyraźniej dawanie działaczom przeszłości swojej “sędziowskiej” oceny — to nawyk autora (zauważmy, zły nawyk). Oto i wychodzi, że z jednej strony rzeczywiście wiele hałasu z niczego nie bywa, ale z drugiej, chcemy czy nie, obowiązkowo trzeba dawać odpowiedź ignorantom-ukrainofobom, bo nie tylko Europę, ale i Ukrainę możemy stracić.
P. S. „Ukraińska historia powstała na przełomie XIX i XX wieku…” (?!) Jak rozumieć podobne „odkrycia” O. Tołoczki, którymi obfituje jego opus? Może wyjaśni to inspirator (jeśli wierzyć autorowi) wydania H. Kasjanow? Kiedyś ten historyk wydał godną książkę „Niezgodni: ukraińska inteligencja w ruchu oporu lat 1960–80” (Kijów, 1995). A może odezwie się z Moskwy O. Miller – jeszcze jeden historyk-inspirator omawianego opusu? Zauważmy, że wydanie O. Tołoczki to pierwsza jaskółka zapowiadanej serii „Złote wrota” (są przecież serie wydawnictwa Folio „Projekt Ukraina” czy „Znakomici Ukraińcy”). Jakie będą następne opusy-wytwory, nietrudno przewidzieć: wyłaniają się one przecież z cienia Złotych Wrót Kijowa – „ojczyzny” wielkorusów, w co święcie wierzy zgodnie z testamentem ojca O. Tołoczko.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Movczun, w której opowie o swoich unikalnych znaleziskach w archiwach, które stały się eksponatami Muzeum. Redakcja zamierza również zainaugurować rubrykę „Borysowi Hrynczence — 150”, którą prowadzić będzie kandydat nauk pedagogicznych, zasłużony nauczyciel Ukrainy, kierownik laboratorium naukowo-badawczego badań nad Hrynczenką Kijowskiego Uniwersytetu im. Borysa Hrynczenki Antonina Movczun. Zdjęcie Dmytra Małakowa trzech dziesiątek międzynarodowych i ogólnoukraińskich konferencji naukowo-krajoznawczych. Autor ponad 60 książek, z których większość dotyczy krajoznawstwa geograficznego. Przez wiele lat kierował organizacją obwodową oraz oddziałem obwodowym Ukraińskiego Towarzystwa Geograficznego, jest członkiem rzeczywistym zagranicznego Ukraińskiego Towarzystwa Historycznego im. Mychajła Hruszewskiego (stan Ohio, USA) i in. Trzecią nagrodę im. D. Jawornyckiego otrzymał Dmytro Małakow, znany kijowoznawca i muzeoznawca, stały autor naszego tygodnika. Ukończył Kijowski Instytut Inżynieryjno-Budowlany. Pracuje jako starszy pracownik naukowy w Muzeum Historii Kijowa. Dmytro Wasylowycz jest autorem 36 książek, a ogólna liczba jego publikacji o tematyce historyczno-krajoznawczej sięga ponad 600. Dmytro Małakow jest znany w Ojczyźnie i poza jej granicami jako znawca kijowskiej przeszłości, autor licznych przewodników, które odkrywają przed Ukraińcami i światem Ukrainę. Dorobek twórczy D. W. Małakowa obejmuje szeroki krąg problemów historyczno-krajoznawczych: zabudowę Kijowa, kijowskich architektów, Kijów czasów II wojny światowej, zapomniane osobistości, podróże i przewodniki po Ukrainie, życie i twórczość znanych kijowian. Dzięki staraniom Dmytra Małakowa stworzono szereg filmów o znanych Ukraińcach, uwieczniono ich pamięć na tablicach pamiątkowych, w wydawnictwach drukowanych oraz podczas wydarzeń społecznych. Ukraińscy krajoznawcy mają nowe plany twórcze, wytrwałą pracę nad układaniem historycznej mozaiki przeszłości oraz nowe bodźce. Wszak w przyszłym roku, oprócz już tradycyjnej nagrody imienia Dmytra Jawornyckiego, Narodowy Związek Krajoznawców po raz pierwszy wręczy jeszcze dwie nagrody — nagrody imienia Petra Tronki oraz Mychajła Sikorskiego.
Maschinelle Übersetzung
7 grudnia 2012 roku w pomieszczeniu rektoratu Uniwersytetu Kijowskiego imienia Borysa Hrinczenki uroczyście otwarto Muzeum historii tego zabytku architektury i historii. Orędowniczka pracy oświatowej, znana badaczka twórczości Hrinczenki i filolog Antonina Iwaniwna Mowczun przeprowadziła pierwsze wycieczki. To wydarzenie jest nieprzeciętne i bardzo szczególne, gdyż za rok, 9.12.2013, minie 150 lat od dnia urodzin Borysa Hrinczenki. W najbliższych numerach „SP” czytajcie artykuł A. I. Jewhen BUKET Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKA W nurcie nauki historycznej i krajoznawstwa wielkim „kozackim lądem” w latach 1880—1930 była działalność D. I. Jawornyckiego. Wniósł on prawdziwie znaczący wkład w kształtowanie się krajoznawstwa historycznego. Złotą kartą ukraińskiej historii regionalnej nazywają jego pełne poświęcenia i w najwyższym stopniu kompleksowe — geograficzno-topograficzne, historyczno-archeologiczne, folklorystyczno-etnograficzne — badania terytorium i zabytków kozactwa zaporoskiego. Dmytro Iwanowycz Jawornycki był członkiem Ukraińskiego Komitetu Krajoznawstwa — organizacji, od której wywodzi swój rodowód Narodowy Związek Krajoznawców Ukrainy. Badacze rodzinnego kraju początku lat 90. XX wieku dążyli do przywrócenia szerokiemu ogółowi najlepszych osiągnięć poprzedników. Pragnęli być godnymi spadkobiercami niestrudzonych orędowników, wśród których poczesne miejsce należało do Dmytra Iwanowycza Jawornyckiego. W 1991 roku decyzją zarządu Ogólnoukraińskiego Związku Krajoznawców, któremu przewodniczył Bohater Ukrainy, akademik NAN Ukrainy Petro Tymofijowycz Trońko, ustanowiono pierwszą na Ukrainie nagrodę krajoznawczą — imienia Dmytra Jawornyckiego, która dziś jest najwyższym odznaczeniem Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy. Nagroda przyznawana jest corocznie krajoznawcom, zespołom krajoznawców lub organizacjom i instytucjom krajoznawczym za znaczący wkład w sprawę badania, zgłębiania i popularyzacji historyczno-kulturowych i naturalnych bogactw rodzinnego kraju. Od czasu ustanowienia do dziś laureatami nagrody zostało około 50 krajoznawców, instytucji i organizacji. W tegorocznych uroczystościach wzięli udział przedstawiciele instytucji państwowych i społecznych, znani działacze nauki i kultury. Przewodniczący Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy Ołeksandr Rejent w swoim słowie wstępnym zaznaczył, że „tym najwyższym odznaczeniem Związku uhonorowano krajoznawców, którzy swoją działalnością wnieśli znaczący wkład w badania historii i kultury rodzinnego kraju, przyczynili się do szerzenia wiedzy o niepowtarzalnym dziedzictwie naszego narodu, wybitnych postaciach Ukrainy”. Pierwszego laureata Ołeksandra Biłouska doskonale znają na Połtawszczyźnie. Ukończył wydział historyczny Połtawskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego. Historyk-krajoznawca, był inicjatorem i bezpośrednim uczestnikiem stworzenia kompleksu dydaktyczno-metodycznego, który obejmował serię podręczników „Historia Połtawszczyzny” dla klas 6—11, 33-tomowy „Imienny rejestr Historii Połtawszczyzny”, komplety kolorowych reprodukcji „Ilustrowana historia Połtawszczyzny”, poradniki metodyczne dla nauczycieli. Dzięki działalności kompleksu obwód połtawski zajmuje jedno z priorytetowych miejsc we wdrażaniu kursu krajoznawstwa w placówkach oświatowych. Wcielił w życie szereg zakrojonych na szeroką skalę projektów naukowo-badawczych, dydaktyczno-metodycznych i wydawniczych: „Połtawszczyzna: Przyroda. Tradycje. Kultura”, „Zrehabilitowani przez historię. Obwód połtawski”, „Narodowa księga pamięci ofiar Hołodomoru 1932—1933 lat. Obwód połtawski”, Ołeksandr Rejent wręcza nagrodę Mykole Kostrycy uniwersytetu. Mykoła Kostryca — fundator ruchu krajoznawczego na Żytomierszczyźnie, doktor nauk geograficznych. Ukończył wydział geograficzny Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. G. Szewczenki. Pracował jako nauczyciel, wykładowca w wyższych uczelniach Żytomierza i Kijowa. W 1990 r. wystąpił jako jeden z fundatorów odrodzenia Żytomierskiego Towarzystwa Naukowo-Krajoznawczego badaczy Wołynia, które działało w regionie w latach 1900—1920, został jego kierownikiem, połączył rozproszone ośrodki krajoznawcze Żytomierszczyzny, Wołynia, Rówieńszczyzny, Chmielniczyzny, Tarnopolszczyzny, skoordynował ich działalność w jednolitym nurcie badań regionu wołyńsko-podolskiego. Organizator ponad „Bohaterowie ziemi połtawskiej”, „Twórcy państwowości Połtawszczyzny”, „Artyści Połtawszczyzny”, „Mecenasi. Kolekcje. Wystawy”. Ołeksandr Biłousko — autor idei, kierownik projektu i główny redaktor 12-tomowej „Połtawiki: Połtawskiej Encyklopedii”, dla której napisał setki artykułów i która obecnie znajduje się w aktywnym procesie twórczym. Tę pracę badacz uważa za najbardziej zakrojone na szeroką skalę dzieło krajoznawcze Połtawszczyzny. Drugą nagrodę im. D. Jawornyckiego Ołeksandr Rejent przekazał synowi Mykoły Kostrycy, gdyż sam laureat nie mógł być obecny na wręczeniu nagród. Syn żytomierskiego krajoznawcy, również Mykoła, — kandydat nauk ekonomicznych, docent Żytomierskiego Państwowego Uniwersytetu Technologicznego. Niedawno w pomieszczeniu Korpusu Humanitarnego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. P. Drahomanowa odbyło się uroczyste wręczenie nagród laureatom nagrody imienia Dmytra Jawornyckiego Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy 2012 roku. Najbardziej znaną i najbardziej prestiżową nagrodę krajoznawczą otrzymali dyrektor Centrum Badań Historii Połtawszczyzny Rady Obwodowej w Połtawie, zasłużony nauczyciel Ukrainy Ołeksandr Biłousko, znany orędownik ruchu krajoznawczego Ukrainy, który odrodził i przez długi czas kierował ruchem krajoznawczym Żytomierszczyzny, doktor nauk geograficznych Mykoła Kostryca oraz znany kijowoznawca i muzeoznawca Dmytro Małakow.
Maschinelle Übersetzung
Wadym MYCYK, doktor filozofii w dziedzinie kulturoznawstwa, dyrektor Talniwskiego Rejonowego Muzeum Historii Rolnictwa, Czesnopol-Torhowycia-Talne. Starego nie zmieniamy… Pod naporem mongolsko-tatarskim w latach 1239—1240 upadły Ruś-Ukraina oraz Kijów i przez niemal półtora wieku pozostawały okupowane. Wróg wprowadził swoje kolonialne rządy i nałożył wielki haracz na nasz lud i kraj. Już od pierwszej ćwierci XIV wieku wpływ na ukraińskie ziemie zaczęło rozszerzać państwo litewskie. Książę Giedymin początkowo zajął Wołyń, potem Kijów i Kijowszczyznę. Zjednoczenie następowało nie tylko poprzez podboje, ale także przez pokrewieństwo z ruskimi rodami książęcymi. Tak oto córka Giedymina, Ofka, wyszła za mąż za księcia Jerzego II Halickiego. Syn Olgierd ożenił się z księżniczką witebską Marią Jarosławną, a Lubart — z księżniczką halicką Olgą. Od rodziców otrzymywano także ziemie. Lubart władał Księstwem Wołyńskim i Łuckim. Wojowniczemu Kiejstutowi przypadła Brześczyzna. Mądry Olgierd władał ziemiami aż po Berezynę i witebskimi. Dlatego tytuł Giedymina brzmiał: „Król Litewski i Ruski”. W 1320 roku dotarł do Kijowa, choć ten wciąż był pod Tatarami. Czterdzieści lat później opanował go całkowicie. Po śmierci ojca na tronie zasiadł mądry Olgierd. Wspólnie z dzielnym bratem Kiejstutem rozszerzyli granice księstwa. Maciej Stryjkowski w „Kronice polskiej, litewskiej, żmudzkiej i wszystkiej Rusi kijowskiej i moskiewskiej” pisał o nich: „Bracia Olgierd i Kiejstut przewyższali innych wychowaniem.., wrodzoną rycerską odwagą i wieloma innymi szlachetnymi przymiotami, dlatego bardziej niż inni bracia kochali jeden drugiego”. Oprócz Wołynia i Podola, wypierając Tatarów, przyłączyli ziemie Siewierszczyzny, Czernihowszczyzny, Perejasławszczyzny, Kijowszczyzny. Od tego czasu państwo weszło do historii jako „Wielkie Księstwo Litewskie, Ruskie i Żmudzkie”. Olgierd nie wprowadzał nowych porządków wśród Ukraińców-Rusinów. Ludzie wiedzą, jak mają żyć: wolno i według przodków zwyczajów. Słowem i czynem potwierdzał zasadę: „Starego nie zmieniamy, a nowego nie wprowadzamy”. I choć ukraińsko-ruskie ziemie cierpiały od zaborców ponad 120 lat, to język, kultura, prawo zwyczajowe były rozwinięte i określały sposób życia narodu. Azjatycczyzna nie zmieniła twórczej duszy narodu. Olgierd był przychylny Ukraińcom, ich obyczajom i zwyczajom. Choć był cudzoziemcem, język ukraiński uczynił państwowym. Wiara pozostała taka, jak i przedtem. Prawa religijne i cywilne, prawo sądowe, u podstaw którego leżały ludowe zwyczaje, książę zebrał w jeden zbiór „Statut Księstwa Litewskiego”. I napisany on był staroukraińskim językiem! Nawet pieczęć Wielkiego Księcia miała ukraiński napis. Litwini do dziś wspominają, jaki dobry wpływ na ich rozwój kulturalny wywarła w tamtym czasie Ukraina-Ruś. Nie siłą, a mądrością. Potęga zaborców, osłabiona ciągłą walką naszych ludzi o wyzwolenie, upadała i nie była w stanie utrzymać podległych ziem. Wtedy z pomocą naszemu ludowi przyszedł książę Olgierd. Wielki Książę Litewski Olgierd i jego pieczęć. W „Kronice Bychowca” podano słowny portret księcia i jego cechy jako wodza: „Ów Olgierd bardzo rozumnym był i wieloma językami mówił, przewyższał stanem i władzą wszystkich.., dbał dniem i nocą o państwo swoje… Bo zwyczaj Olgierda taki: nikt nie wiedział, dokąd myślał wojskiem wyruszać.., w tajemnicy wszystko czynił rozumnie, aby nie dotarły wieści do ziemi, na którą chciał iść z wojskiem, i taką chytrością zabrał wiele ziemi, wziął wiele miast i krajów, nie tyle siłą, co mądrością wojując”. Zatem Tatarzy z Polesia, Podola, Kijowszczyzny zostali wyparci. Zgodzili się byli na ugodę, ale podburzyli ich i przekupili Polacy i oni znów wracali na podbitą terytorium. To zmusiło Olgierda do zebrania wojska i zbrojnego odpłacenia Tatarom. Z drugiej strony istnieje wersja, że bejlerbej Złotej Ordy Mamaj potajemnie umówił się z Olgierdem, aby ten pobił ordy krymskie, a on nie będzie sprzeciwiał się, aby te ziemie były w jego posiadaniu. Lecz jakkolwiek by było, Olgierd z litewskim wojskiem i wołyńskim oddziałem Dymitra-Lubarta poszedł na Kijów i wygnał stamtąd Tatarów, a na tronie posadził swojego syna Włodzimierza. Tego, od którego syna Aleksandra wywodzi się ród Olelkowiczów, który przez sto lat będzie panował w Kijowie. Rycerstwo i bojarstwo Kijowszczyzny, Czernihowszczyzny, pospolite ruszenie Kaniowa, Czerkas włączyły się do wojska, które osiągnęło liczebność 25 000 i ruszyło w dół Dniepru. Nad Sinymi Wodami spotkało się z ordami Krymską, Perekopską, Dżambojłucką, na czele których stali Kutłubach-sułtan, Kaczybej-sułtan i Dymenter-sułtan. Pod ich wpływem znajdowała się część Podola i stepy Północnego Nadczarnomorza. W „Ilustrowanej historii Ukrainy” Mychajło Hruszewski przytacza fakt historyczny, że wielki książę Olgierd „poszedł z litewskim wojskiem w pole i pobił nad Sinymi Wodami Tatarów, trzech braci: księcia Kaczybeja, Kutłubugę i Dymitra. A wszyscy trzej bracia, tatarscy książęta, byli dziedzicami ziemi podolskiej, a od nich zarządzali atamani, a baskakowie, poborcy dochodów, przyjeżdżając od tych atamanów, brali haracz z ziemi podolskiej…”. Przebieg bitwy, jak ją zmodelowali historycy i batalioniści, jest następujący. Wojska prawdopodobnie spotkały się nad Sinymi Wodami (Siniuchą) koło Torhowycy (obecnie rejon nowoarchangielski obwodu kirowohradzkiego). Książę rozmieścił sześć swoich oddziałów półkolem i kiedy konnica Tatarów ruszyła do ataku, oni rozstąpili się i rozpoczęli zmasowany ostrzał. Ciężka litewska konnica dokończyła dzieła. Takiej druzgocącej klęski mobilne wojsko Tatarów jeszcze nie zaznało. Zwycięstwo wojska Wielkiego Księstwa Litewskiego ustanowiło granicę między krymskimi Tatarami wzdłuż porohów dnieprzańskich i czarnomorskiego ujścia Dniestru. Bitwa nad Sinymi Wodami uwolniła mieszkańców naszego kraju od mongolsko-tatarskiego jarzma. Tak położono kres 120-letniemu cudzoziemskiemu zniewoleniu. Ta bitwa odbyła się 18 lat wcześniej niż rosyjska bitwa na Kulikowym Polu. Projekt pomnika bitwy nad Sinymi Wodami we wsi Czesnopol. Autor W. Mycyk, artysta Anatolij Soliar. O tej ostatniej jeszcze w szkole opowiadano nam jako o „triumfie rosyjskiego oręża”. Cóż, obce państwo utwierdzało swoją historię i swoje wartości, aby trzymać Ukraińców w duchowej i ekonomicznej zależności. Gdzie odbyła się ta znamienna bitwa, historycy nie wspominają. Jedni uważają, że w pobliżu miasteczka Torhowycy (obecnie rejon nowoarchangielski obwodu kirowohradzkiego). Przeprowadzono nawet badania archeologiczne, choć potwierdzeń znaleziono niewiele. Przebieg bitwy jest wyobrażony. Historycy z Podola odnoszą ją do rzeki Snywody, która znajduje się w obwodzie winnickim. Ale tutaj jest jeszcze mniej przekonujących danych. W kronice M. Stryjkowskiego, w historii M. Hruszewskiego wskazano: bitwa odbyła się w polu. Nawet czas bitwy jest umowny: wrzesień-grudzień. Żyje jeszcze pamięć ludowa. Mieszkańcy wschodniej Talniwszczyzny (obecnie obwód czerkaski) z przekazów pradziadów wiedzą, że dawna bitwa odbyła się na polu, które nazwano Czesnym. Najwyraźniej to na nim 650 lat temu ukraińsko-litewskie wojsko mieczami broniło honoru i wolności naszego kraju. Przekaz ten udało mi się zapisać jeszcze jesienią 1967 roku od kierownika klubu wsi Czesnopol Ołeksy Dowhania. Po dwóch dekadach przekaz potwierdził się. Traktorzyści wyorali na polu miecz XIV wieku, który należał do ukraińskiego średniowiecza. Przechowywany był w szkole w Pawliwce I. Dlatego też przedstawiam tę opowieść.
Byliśmy Dowhaniami od dziada-pradziada. A jakiego dokładnie, nie wiem. Przekazywano, że przed wiekami nasz przodek był bardzo wysoki i długi, jak wiorsta dla głodnego. Taki człowiek, że stoi na dole, a za górą widzi. Więc wszyscy wołali na niego Dowhań i Dowhań. Tak też zostaliśmy Dowhaniami. Kiedyś mu to pomogło i stało się powodem do szacunku. A było to tak dawno, że nie wiadomo kiedy. Ludzie skończyli żniwa. Snopy do stodół zwieźli. Kiedyś o świcie Dowhań patrzy na pole i oczom nie wierzy; stoją kopki rząd za rzędem. Jakieś widziadło. Tylko konie parskają. Przyjrzał się, a to tatarskie namioty na żytnisku. Boże drogi, na jakie to żniwa oni się przywlekli?! Ludzi wykoszą, a dziewczęta powiążą. E, trzeba uciekać od biedy jak najdalej. Potajemnie zebrał ludzi. Kobiety za dzieci i dobytek. Mężczyźni wzięli taką owaką broń i siekiery. Skradając się przez zarośla wierzbowe, poprowadził ich do Czarnowodzkiego Jaru. Wszystkim było łatwo, a on musiał się niemal czołgać, bo byłoby go widać. Ukryli się w schronieniu jaru. Dowhań rozkazał mężczyznom patrzeć w cztery oczy na wszystkie strony. Sam wszedł na szczyt jaru. Stamtąd zobaczył wojowników, którzy końmi wzniecili kurz. Jechali tak, jakby góra się przesuwała. Wystąpił naprzeciw wału. Opowiedział, gdzie Tatarzy obozują, którędy trzeba obejść i jak otoczyć. Otoczyli wojownicy grabieżców tak, że nie było wyjścia. Oj, bili się! I tak się bili, jakby wszystkie wieloletnie krzywdy w każdym zamachu miecza, w każdym pchnięciu włóczni się wylewały. Aż słońce pociemniało. Tylko miecze błyskały i iskrzyły się. Jak zbożem, pokryło się pole trupami. Nie było gdzie wrogom się podziać, więc czym prędzej do wody skakali. Ale i ta ich nie ratowała. Strzały i tam ich znajdowały. Siną wodą płynęła wtedy krew. Spłynęła tatarska hołota Siniuchą, jakby jej nie było. Poszła precz z wodą aż gdzieś do morza i więcej się nie pokazywała. Zaczęli wtedy ludzie mówić: “Gdyby nie Dowhań, to nie zniknęłaby ta hołota!” Sławili Boga i wojowników, którzy ziemię i honor obronili. Od tamtej pory pole zaczęto nazywać Uczciwym (Czesnym), a wieś — Czesnopolem. Przekazano na wieki nienaruszalnie. Jeszcze długo Tatarzy sięgali po ukraińskie ziemie. Lecz wszystko udało się prawnie uregulować. Siostrzeniec księcia Olgierda Witold zasiadł na tronie. Swego czasu przygarnął on krymskiego chana Hadży Gireja. Jego syn, chan Mengli, specjalną gramotą (jej wykład historyk Mykoła Tkaczenko przytacza w swojej książce “Humańszczyzna”) zapisuje szereg ukraińskich ziem wielkiemu księciu litewskiemu Witoldowi. Przekazuje posiadłości, które przypadły mu po ojcu, kijowskiej i bracławskiej tumy ze wszystkimi ziemiami, Zwienigród ze wszystkimi przynależnościami: daninami, ziemiami i wodami “na wieki nienaruszalnie”. Ponieważ w tych ostatnich figurują też wsie naszej okolicy, ludność została wreszcie wyzwolona z mongolsko-tatarskiej niewoli. Bitwa nad Sinymi Wodami to heroiczna karta walki narodu ukraińskiego i jego dobrych sąsiadów — Litwinów, Białorusinów o wolność i niepodległość, i zasługuje na to, by zająć godne miejsce w rejestrze znamiennych dat Ukrainy. Nie wszystkie wydarzenia są u nas należycie szanowane, zwłaszcza te, które dotyczą walki Ukraińców o swoją wolność i niepodległość. Dlatego też wyzwolenie z mongolsko-tatarskiego jarzma, zapoczątkowane bitwą nad Sinymi Wodami, pozostało niezauważone. Choć społeczność przygotowywała się do tej daty. Fundacja “Ukraina-UNESCO” zaproponowała uczczenie jej na szczeblu państwowym. Przeprowadzono konferencję, przyłączyła się ambasada Republiki Litewskiej. Do Rady Najwyższej Ukrainy wniesiono uchwałę nr 9479 “O uczczeniu wyzwolenia ukraińskich (ruskich) ziem spod jarzma Złotej Ordy”. Ale do ukraińskiego heroizmu i chwały jakoś ręce nie dochodzą… Bitwa odbyła się 650 lat temu jesienią 1362 roku nad Sinymi Wodami (teraz rzeka Siniucha na granicy obwodów czerkaskiego i kirowohradzkiego). Spójrzmy na bieg wydarzeń historycznych.
Maschinelle Übersetzung
Konkurs literacko-artystyczny „Jestem dumny z tego, że jestem Ukraińcem z urodzenia”, zapoczątkowany w 2002 roku przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, ma już 10 lat. W przeddzień 144. rocznicy „Proświty” w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy wręczono nagrody tegorocznym zwycięzcom. Nadija KYRIAN. Uroczystość rozpoczęła opowieścią o świętach zimowych zasłużona artystka Ukrainy Tetiana Nehrij: „Mówią: smutny grudzień i w święto, i w dzień powszedni. Ale nie jest on aż tak smutny, w tym miesiącu jest wiele pięknych świąt. 4 grudnia — Wprowadzenie do Świątyni Przenajświętszej Bogurodzicy. Potem Katarzyny, Andrzeja, Barbary, Sawy, Mikołaja… Przysłowie mówi: Barbara śniegiem pościele, Sawa wygładzi zamiecią, a Mikołaj mrozem przyciśnie. Wszystkie trzy święta idą jedno po drugim i nazywają je Mikołajowymi świętkami. A w styczniu — Boże Narodzenie, Nowy Rok, Święto Jordanu”. Dzieciom zaprezentowano również film krótkometrażowy o zimowych świętach ludowych w reżyserii Dmytra Łomaczuka. Przewodniczący jury konkursu, pisarz, laureat nagrody literackiej im. Łesi Ukrainki Wasyl Wasylaszko powitał uczestników: „Drodzy przyjaciele! Młodzi twórcy, ich mentorzy, wychowawcy, bratnie dusze! Podczas tego zimowego spotkania trwa u nas wiosna — wiosna zapału, natchnienia, waszych iskrzących spojrzeń. To nas cieszy, bo rośnie nowe pokolenie — twórcze, które od Ługańska do Czerniowiec, od Krymu do Polesia identyfikuje się jako Ukraińcy, patrioci naszego kraju. Łączy nas ojczyste słowo, poezja, „Proświta”. Tym razem najaktywniejsze okazały się obwody wschodnie, co nas bardzo cieszy i trochę nawet dziwi. Z 88 nagród 38 zdobyli przedstawiciele obwodu sumskiego. Przyjemnie zaskakuje różnorodność gatunkowa: nie tylko utwory poetyckie, jak bywało zazwyczaj, ale i proza, pojawiły się nawet dramaty. W młodszej grupie jest wiele ciekawych bajek, są bajki-przypowieści itd. Niech wyrastają w was skrzydła twórczości, skrzydła duszy, kontynuujcie najlepsze tradycje literackie”. Sekretarz odpowiedzialny Kijowskiej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Ołeksandr Bakumenko przekazał zwycięzcom konkursu pozdrowienia od pisarzy. Z ramienia Zarządu Głównego „Proświty” zwycięzców i ich mentorów powitali oraz wręczyli prezenty sekretarz odpowiedzialny towarzystwa Mykoła Nesterczuk i kierownik wydziału organizacyjnego, zasłużony pracownik oświaty Switłana Feszczenko. Podarowano słowniki języka ukraińskiego, „Kobzarze”, gazety „Słowo Proświty” oraz płyty kompaktowe z nagraniami ukraińskiego folkloru, utworów literackich itp. Zwycięzców wyróżniono w trzech kategoriach wiekowych oraz według gatunków. W kategorii wiekowej 7—10 lat w gatunku poetyckim 1 miejsce zajęła Diana Towarnyczenko (klasa 3-a szkoły ogólnokształcącej I—III st. nr 22 w Sumach) za zbiór „Świat mojego dzieciństwa”; 2 miejsce — Wiaczesław Nemyrycz (szkoła ogólnokształcąca I—III st. nr 23 w Sumach) za wybór wierszy; 3 miejsce — Alina Pedos (szkoła ogólnokształcąca nr 7 w Sumach) za zbiór wierszy „Listeczko”. W prozie 1 miejsce zdobył Jurij Żmur (uczeń 5 klasy Zespołu Szkół w Nadieżdiwce w rejonie łozowskim obwodu charkowskiego) za zbiór lirycznych obrazków „Moja Ukraina — to gwiazda jedyna, rodzina-ziarnina i miłość moja!”; 2 miejsce — Julija Tiujewa (4 klasa szkoły ogólnokształcącej I—III st. nr 9 w Sumach) za „Księgę leśnych bajek”; 3 miejsce — Darija Barsuk (4 klasa, szkoła ogólnokształcąca nr 9 w Sumach) za bajkę „Złota moneta”. W kategorii wiekowej 11—14 lat na 1 miejscu wśród dorobku poetyckiego znalazła się Marija Puhacz z Sum, na 2 miejscu Switłana Krawczenko (7 klasa, Zespół Szkół w Nadieżdiwce w rejonie łozowskim obwodu charkowskiego), na 3 miejscu Jelyzaweta Halczenko (6 klasa, szkoła ogólnokształcąca nr 3 w Sumach). Wśród prozaików 1 miejsce zdobył Artem Olijnyk (7 klasa, szkoła ogólnokształcąca nr 3 w Czerkasach); 2 miejsce — Julija Suprun (6 klasa, szkoła ogólnokształcąca nr 10 w Sumach); 3 miejsce — Anna Krysalna z Browarskiego Domu Twórczości w obwodzie kijowskim. Wśród najstarszych poetów-uczestników (14—17 lat) 1 miejsce podzieliły Halyna Mysnyk (szkoła specjalistyczna nr 5 w Smyle w obwodzie czerkaskim) oraz Julija Bondar (szkoła ogólnokształcąca w Nepolokowcach w rejonie kicmańskim obwodu czerniowieckiego), 2 miejsce — Taras Ładyka (liceum w Nowej Wodołasze w obwodzie charkowskim), 3 miejsce — Bohdana Nikitina (szkoła ogólnokształcąca nr 12 w Konotopie w obwodzie sumskim). Za prozę 1 miejsce zdobyła Tetiana Kozłowa (Zespół Szkół w Nadieżdiwce w obwodzie charkowskim), 2 miejsce podzieliły Karina Kuzniecowa (szkoła ogólnokształcąca nr 15 w Sumach) oraz Illa Stryha (szkoła ogólnokształcąca w Heronymiwce w obwodzie czerkaskim), 3 miejsce — Wiktorija Korniewa (szkoła ogólnokształcąca nr 5 w Perwomajskim w obwodzie charkowskim). Wiele dzieci zasłużenie wyróżniono w kategoriach specjalnych, m.in. „Za twórczość zbiorową”, „Bolesna pamięć”, „Rozwijaj się, ojczysta mowo”, „Lecznicze źródełko” itp. W programie koncertowym wystąpili zwycięzcy w gatunku „Muzyka”, uczestnicy czytali własne wiersze. Szczególnie jasno zabłysnęła młoda gwiazdeczka, uczestniczka wielu ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów, m.in. programu telewizyjnego „Krok do gwiazd”, finalistka Narodowych eliminacji konkursu piosenki dziecięcej „Eurowizja—2011” Anastasija Kałynowa. Znana jest prawda, że wszystkie dzieci są utalentowane, choć talenty te są bez wątpienia różne, w różnych dziedzinach. Najważniejsze to w porę je zauważyć, wesprzeć, co też czynią ich mentorzy-nauczyciele. Zasługują oni na największy szacunek i uznanie.
Maschinelle Übersetzung
Nadija KYRJAN
Darię Czubatą obdarzyła natura różnorodnymi talentami. W Tarnopolu, gdzie mieszka, jest znana i szanowana. Jest znakomitą lekarką, człowiekiem oddanym swojej pracy, a takich dziś niewielu: oprócz wiedzy fachowej i wieloletniego doświadczenia ma dobry charakter, szczerze odpowiada na pierwsze wezwanie chorego. „Ludzie idą do niej jak po święconą wodę” — trafnie zauważyła zasłużona dziennikarka Ukrainy Halina Sadowska. Poza tym z powodzeniem pracuje na niwie literackiej: publikuje w gazetach, recenzuje zbiory poetyckie, wydaje własne książki. Na jej wiersze napisano dziesiątki piosenek, także dla dzieci. Są patriotyczne, lekkie, melodyjne. Przypadają do gustu różnym kompozytorom, toteż czasem istnieją nawet w kilku wariantach. Jednym z jej wyjątkowych talentów jest talent organizatorski. Wielokrotnie była deputowaną obwodowej rady, pracowała w komisji ds. kultury i duchowości, gdzie z uporem broniła interesów placówek kulturalnych, pomagała zespołom artystycznym. Blisko 20 lat kieruje Tarnopolskim Miejskim Zrzeszeniem „Proświty”. Pisze scenariusze, prowadzi wieczory literackie, organizuje imprezy z okazji dat historycznych i tradycyjnych świąt ludowych, opiekuje się dziecięcym teatrem „Dywosswit”, organizuje wyjazdy na festiwale w różne miejsca Ukrainy, utrzymuje kontakty z proświtianami Ukrainy Wschodniej itd. Za działalność społeczną ma godne odznaczenia: Order „Za zasługi” III stopnia oraz Order Jarosława Mądrego. A także — najwyższą nagrodę — miłość i szacunek ludzi. A niedawno pani Darія otrzymała jeszcze dwa prezenty, wykonane własnymi rękami: ukazały się pięknie opracowane książki, które zredagowała — „Melodyjne grona”, w których znalazły się jej wiersze, recenzje utworów literackich, publicystyka, piosenki z nutami do jej słów, oraz „Proświtiańskie codzienności i święta” — swoisty kronikarski zapis proświtiański, na który składają się publikacje z różnych lat Darii Czubatej i innych autorów w gazetach „Słowo Proświty”, „Wolne życie”, „Rówieśnik”, „Podolskie słowo”, „Konotopski kraj”, „Tarnopol wieczorny”, „Swoboda”, wystąpienia na imprezach proświtiańskich, w obwodowej radzie, w Kijowie na II Ogólnoukraińskim Kongresie Kobiet, w Tarnopolu na Nobelowskich czytaniach itd. W życiu i pracy Daria Czubata kieruje się skrzydlatym powiedzeniem Bohdana Łepkiego: „Proświta jest podstawą każdego kulturalnego narodu i im silniejsza ta podstawa, tym mocniej stoi narodowy gmach”. Miejscowe „Proświty” właśnie stanowią fundament tego duchowego gmachu, a tacy oddani pracy ludzie, jak pani Darія — pracowici i utalentowani budowniczowie. Witamy panią Darię i całe towarzystwo z wydaniem książek i życzymy nowych sukcesów.
Maschinelle Übersetzung
Uczniowie ługańskich kolegiów — budowlanego, ekonomiczno-handlowego i politechnicznego — zetknęli się z mądrością naszego ukraińskiego filozofa Hryhorija Skowrody podczas czytań literackich, zorganizowanych z inicjatywy obwodowego zrzeszenia Towarzystwa „Proświta” w ługańskim Ukraińsko-kanadyjskim Centrum „Odrodzenie”. Epigrafem do tego kameralnego spotkania stały się poetyckie słowa P. Doroszki: Wierzbowa droga, Klonowa laska, Odpoczynek tu i ówdzie, Mędrzec, zamyślony filozof, Do dalekich prawnuków idzie. Studenci drugiego i trzeciego roku kolegium budowlanego poznają filozoficzne poglądy H. Skowrody, choć powierzchownie. Dlatego chętnie odpowiedzieli na propozycję swojego nauczyciela języka i literatury ukraińskiej Wiktora Pliesknuna, by jeszcze raz przekartkować strony biografii tego myśliciela-wędrowca i zagłębić się w jego moralne życiowe przykazania. Dzięki literackiemu dziedzictwu wybitnego rodaka młodym ługańczykom udało się to osiągnąć. Zarówno młodzież, jak i członkowie Proświty starszego pokolenia, obecni na tej imprezie, z zainteresowaniem przysłuchiwali się wystąpieniom chłopców i dziewcząt, przeplatanym aforyzmami ukraińskiego mędrca w poetyckiej oprawie, przygotowanej przez samego nauczyciela. Występ studentów znakomicie uzupełnił nagranie znanej pieśni Woźnego na słowa G. Skowrody z utworu Iwana Kotlarewskiego „Natalka Połtawka” — „Każde miasto ma swoje obyczaje i prawa…”, które potwierdziło niesłabnące znaczenie filozoficznego dziedzictwa wielkiego Ukraińca we wszystkich czasach. Aktywnie w program Skowrodynowskich czytań włączyli się także studenci kolegium ekonomiczno-handlowego (nauczycielka — Walentyna Chmielowa), wystawiając w rolach poszczególne utwory ze zbioru charkowskich bajek. Wszyscy uczestnicy imprezy byli ubrani w wyszywanki. Kulminacją literackiego święta był występ członkini Proświty z obwodowego centrum, nauczycielki Szkoły Ogólnokształcącej nr 59 w Ługańsku Eleny Iszczuk, która przedstawiła własny dorobek poetycki: wierszowaną analizę dialogów i traktatów „Taki współczesny szczęśliwy Skoworoda”. Tak trafnie zabrzmiały jej wersy: Ludzie! Bądź szczęśliwy. Uczyń świat szczęśliwym. Dla tego każdy z nas Na biały świat przyszedł!. Wieczór literacko-artystyczny w proświtiańskim centrum „Odrodzenie” nie wyczerpuje programu upamiętnienia pamięci Hryhorija Skowrody na Ługańszczyźnie. W najbliższych dniach występ studentów usłyszą uczniowie zawodowego liceum handlowo-kulinarnego w pomieszczeniu jednej z rejonowych bibliotek obwodowego centrum (kierowniczka — sympatyczka „Proświty” Inna Krawczenko), z którą twórcza młodzież tej placówki oraz kolegium budowlanego utrzymuje dawne i bliskie związki. Ponadto reportaż o obchodach 290-lecia ukraińskiego myśliciela jest transmitowany przez ługańskie obwodowe państwowe radio w proświtiańskim programie kulturoznawczym „Czas ukraiński” (redaktorka — członkini Zarządu obwodowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Walentyna Kuszniarenko). Skowrodynowskie imprezy w Ługańsku budzą nadzieję, że filozoficzne idee i moralne zasady ludowej nauki Hryhorija Sawycza padną na podatny grunt i zostaną przyjęte przez obecne i przyszłe pokolenia naszego kraju, który w Ukrainie cierpi może najbardziej z powodu duchowej pustki i wojowniczego materializmu. Dlatego Ługańszczyzna szczególnie potrzebuje, cytując poetę Borysa Oliinyka, „skowarodynizacji” wszystkich dziedzin działalności społecznej, bo jego przykazanie „pozbawionego wstrzemięźliwego życia” głosi „uwolnienie się od wszystkiego zbędnego, by zdobyć to, co najpotrzebniejsze”.
Centrum prasowe Ługańskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Maschinelle Übersetzung
Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert
У залі Будинку актора на Ярославовім Валу, 7, відбувся концерт під назвою “Микола Лисенко + Кирило Стеценко = 300 років!” Концерт-презентація серії програм “Ексклюзиви” присвячено подвійному ювілеєві класиків української музики. Унікальною цю подію зробили виступи онуків великих українських композиторів — піаністки Ради Остапівни Лисенко та скрипаля Кирила Вадимовича Стеценка.
Ольга КОЛОМІЄЦЬ, музичний оглядач
За словами Кирила Стеценка, Рада Остапівна — особливий ексклюзивний гість, саме від її присутності і згоди залежало — відбудеться цей концерт чи ні. Рада Остапівна Лисенко — народна артистка України, професор Національної музичної академії України ім. П. І. Чайковського. Народилася за життя К. Г. Стеценка. Удосконалювала своє вміння гри на фортепіано в Московській консерваторії у професора Г. Г. Нейгауза. Опікується конкурсом М. Лисенка. Кирило Вадимович Стеценко — скрипаль, композитор, продюсер та педагог, його дід — видатний український композитор, ім’я якого він успадкував, а батько — відомий скрипаль і педагог. Зіграв понад три тисячі концертів в Україні, Польщі, Угорщині, Бельгії, Португалії, Австрії, Канаді та США. Чарівний, у глибокому синьому кольорі зал Київського будинку актора невеличкий, але величавий, зустрічає своїх гостей та постійних відвідувачів плакатом із портретами Миколи Лисенка та Кирила Стеценка. Напоготові об’єктиви телекамер, диктофони фіксують інформацію, яку підготував Кирило Вадимович про саму ідею
Фотомиттєвості концерту концерту і вмотивованість дати — 300 років. — Ця виняткова подія є ексклюзивною, бо не може бути повторена, має багато містичних символів. Це не просто поєднання років 170+130 (з дня народження М. Лисенка та К. Стеценка), адже Микола Лисенко був не тільки учителем, а й духовним наставником Кирила Стеценка. Дата концерту виникла несподівано. 6 грудня — рівно 100 років і місяць, як не стало М. Лисенка. А ще на Ярославовім Валу колись жили його батьки, на жаль, сьогодні не залишилось ні будинку, ні таблички, — розповідає нам Кирило Вадимович, один із головних організаторів події. Потім був показ слайдів — портретів композиторів і розповідь про кожен портрет. Найвідоміший з них — портрет Миколи Лисенка з написаним на ньому рукою композитора гаслом “З усім світом братайтеся, катам в руки не дайтеся” та портрет Стеценка, який фонд його імені представляє як знаковий. Перший відділ концерту, присвячений творчості Кирила Григоровича Стеценка, відкрила Рада Остапівна виконанням “Заповіту” Т. Шевченка. Занурення в українську народну традицію співу подарувала нам учасниця концерту — вокалістка Ганна Солонична. Співачка вдало поєднує її з академічним вокалом. У першому відділі концерту виконала солоспіви: “Сонце заходить” на вірші Т. Г. Шевченка, “Заплету віночок” — “пісню причинної Килини” з драми С. Черкасенка, “Про що тирса шелестіла”, також “Плавай, плавай, лебедонько” на вірші Т. Г. Шевченка і “Ой, чого ти тополенько, не цвітеш” на вірші О. Олеся. А також вокальні твори: “В’ється стежка” на вірші М. Славинського, “Хусточка моя” — пісня Уляни з п’єси Г. Квітки-Основ’яненка “Сватання на Гончарівці” та “Над колискою” — мелодекламацію на вірші О. Олеся. Другий відділ, присвячений творчості видатного українського композитора Миколи Віталійовича Лисенка, розпочав Кирило Стеценко з “Елегією” на пам’ять Т. Г. Шевченка. Сюрприз концерту — виконання “Героїчного скерцо” аспіранткою професора Національною музичної академії України ім. П. І. Чайковського Ради Остапівни Лисенко — Ма Сінсін. Прудкі та спритні пальчики дівчини з Китаю напрочуд тонко передають глибину композиції українського композитора. Продовжив концерт віолончеліст Тарас Менцинський — лауреат Першої премії Міжнародного конкурсу віолончелістів ім. М. Лисенка та Міжнародного конкурсу камерних ансамблів, учасник міжнародних фестивалів “Контрасти”, “Віртуози”, “Маратон”. Керує квартетом віолончелістів, популяризує українські віолончельні твори. Віолончель доволі цікавий інструмент, її оксамитове звучання занурює у глибоку суть музики, що відобразилося в елегії “Сум”.
Рада Лисенко і Кирило Стеценко
Один із найвідоміших світових творів “Думка-Шумка” М. Лисенка виконувався у транскрипції для скрипки Вадима Стеценка. Рішучість рухів вражає: Кирило Стеценко дуже емоційна людина і зміна настрою у музиці вдається йому напрочуд добре, а український награш приймає цікаве забарвлення на скрипці. Концерт закінчувався п’єсою для фортепіанного тріо, в якому взяли участь Кирило Стеценко, Рада Лисенко та Тарас Менцинський — “Мрія” (“На солодкім меду”). Глядачі ще довго аплодували стоячи. Ами з нетерпінням чекаємо продовження циклу концертів “Ексклюзиви”.
П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 33 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
Indeks pocztowy — 30617, strona 71 w „Katalogu”: na 11 miesięcy 9 hrywien 37 kopiejek; na 3 miesiące 27 hrywien 51 kopiejek; na pół roku 53 hrywny 37 kopiejek; na rok 105 hrywien 54 kopiejki.
Maschinelle Übersetzung
Redaktor naczelny
Lubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Zastępcy redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55
Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Maschinelle Übersetzung
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK 278-63-69 Korespondent Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk 105B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład w grudniu — 18 800 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 1 2 0 5 0 Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. S z e f – r e d a k t o r Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Maschinelle Übersetzung