Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalKnowledge · People · Future
Page · p. 6original page ↗

Pijarowe walki bez zasad. Zachowawszy przestrzeń informacyjną ZSRR, Rosja zaanektowała Krym

Слово Просвіти, №12 за 2014 рік

Chodzi o to, że obecna ukraińsko-rosyjska konfrontacja na Krymie jest również skutkiem przegranej Ukrainy z Rosją na polu informacyjnym, co przeszło niezauważenie i wcale nie zaniepokoiło rodzimego społeczeństwa na początku lat 90. ubiegłego wieku. Innymi słowy: ogłosiwszy Niepodległość, pozostawiliśmy obywateli Ukrainy w radzieckiej przestrzeni agitacyjno-propagandowej, którą Federacja Rosyjska chciwie i łatwo przekształciła zgodnie ze swoimi odwiecznymi ofensywnymi doktrynami i planami wielkomocarstwowymi (najwięcej przerzutów ma z nich, bez wątpienia, kremlowski projekt „Russkij mir” — zakrojony na szeroką skalę zamiar odrodzenia radzieckiego imperium w postaci euroazjatyckiej Rosji. Co więcej — wzywają nas do powrotu w czasy mongolsko-tatarskiego jarzma Złotej Ordy: do niewolnictwa, zniszczenia wszystkiego, co ludzkie w ludziach, ucisku narodowego). Dziś brzmi to paradoksalnie, ale ani przywódcy państwa, ani czołowi specjaliści branży obronnej — nikt przez dwie dekady Niepodległości nie wziął pod uwagę zmian w charakterze prowadzenia współczesnych wojen. A przecież były (i są!) dość solidne programy współpracy Ukrainy z NATO, był udział naszych wojskowych w międzynarodowych siłach pokojowych. Wreszcie, nie siedzieli bezczynnie także naukowcy badający problemy sfery militarnej. Wniosek jest smutny: po 1991 roku przywódcy narodu utonęli w międzypartyjnej (ściślej — międzyklanowej) walce o władzę, o utrwalenie oligarchicznego zawłaszczenia w życiu Ukrainy. W rezultacie spuścizna byłej radzieckiej armii (uzbrojenie, poligony, wojskowe uczelnie, potężny system obrony przeciwlotniczej (kierunek zachodni był pod nieustanną, stałą kontrolą liderów ZSRR)) była totalnie rozkradana. Dość powiedzieć, że nawet Flota Czarnomorska, która na mocy porozumień między Ł. Krawczukiem a B. Jelcynem (każda republika ogłaszała się właścicielem wszystkiego, co znajdowało się na jej terytorium) przypadła Ukrainie, ostatecznie została podzielona (a dziś moskiewscy okupanci zagarniają część okrętów należących do Sił Morskich Ukrainy). Władza ukraińska przez wszystkie te lata była daleka także od zrozumienia, że wojny trzeciego tysiąclecia absolutnie nie przypominają minionych konfliktów militarnych. Armia USA, wojskowi Izraela, irańskie, chińskie siły zbrojne oraz krajów NATO stosują dziś w działaniach wojennych cyberbroń, elektromagnetyczne rodzaje uzbrojenia itp. Rosja deklaruje, że kończy formowanie swoich cyberwojsk i ich wyjście na poziom pełnej gotowości bojowej, co przewidziano w strategii bezpieczeństwa narodowego FR do 2020 roku. Rewolucja technologiczna doprowadziła do pojawienia się broni informacyjnej, której głównym zadaniem jest przede wszystkim dezinformacja przeciwnika, wywieranie na niego presji psychologicznej. Priorytetowym celem wykorzystania wspomnianych środków jest kontrola nad przestrzenią informacyjną kraju-antypoda. Wraz z przyjściem do Kremla W. Putina media stały się skuteczną bronią jego ekipy w zdobywaniu lebensraum — przestrzeni życiowej dla żarłocznego północnego sąsiada (termin niemieckojęzyczny użyty tu nieprzypadkowo: kto teraz wątpi, że dla W. Putina jako polityka wzorem i przykładem do ślepego naśladowania stał się osławiony duet „Stalin—Hitler”). Ale jeśli o Siły Zbrojne dziś się modlimy, to przestrzeń informacyjna Ukrainy pozostaje poza uwagą społeczną. I co w ogóle niezrozumiałe — nawet władzy, od której decyzji obecnie zależy wszystko. Przekonują o tym ostatnie nominacje rządowe (poparte przez parlament) oraz decyzje kadrowe (lub odwrotnie — bezczynność) w branży informacyjnej Ukrainy. Witalij ABLICOW „To nie jest odpowiedni czas... Poczekajmy jeszcze... Moskwa nas nie zrozumie...”. Jesteśmy przekonani, że właśnie na przełomie tysiącleci Ukraina miała szansę opanować rodzimą przestrzeń informacyjną (w każdym razie wprowadzić radykalne zmiany w jej rozwoju). Jednak z czasem stało się jasne, że nawet prezydent-patriota, pochłonięty kolejną małostkową kłótnią — konfliktem z wczorajszymi sojusznikami w walce o rządowe fotele, nie zdołał wyjść poza granice wyznaczone przez swoich poprzedników. Na okres prezydentury L. Krawczuka w 1991 roku przypadł okres przejściowy w rozwoju ukraińskich mediów: wczorajsze radzieckie gazety, telewizja i radio musiały przekształcić się w tubę propagandową ideologii państwowej, ochrony interesów narodowych Ukrainy. Pomimo tego, że L. Krawczuk odpowiadał w Komitecie Centralnym Komunistycznej Partii Ukrainy za sferę ideologiczną, do reformowania mediów nie doszedł. Działania kosmetyczne dotyczyły jedynie zmian organizacyjnych i częściowo kadrowych. L. Kuczma również nie interesował się stanem rodzimych mediów. Podobnie jak L. Krawczuk, przypominał sobie o telewizji przed kolejnymi kampaniami wyborczymi. Ale wśród jego zwolenników byli aktywni orędownicy komercjalizacji telewizji, radia i wydawnictw prasowych. Nie posiadając wystarczających środków, nowo kreowani właściciele komercyjnych kanałów telewizyjnych i radiowych, przy wsparciu protektorów „na górze”, wykorzystywali państwowe zasoby techniczne, faktycznie nie płacąc za świadczone usługi koncernowi RRT (przedsiębiorstwo zapewniające rozpowszechnianie sygnału telewizyjnego i radiowego na Ukrainie). Lecz najaktywniejszą rolę w wojnie informacyjnej (była ona prowadzona już wtedy, ale władza obojętnie obserwowała jej wydarzenia i skutki) o ukraińską przestrzeń informacyjną grała Moskwa. Wystarczy wspomnieć, że wśród założycieli otwarcie prorosyjskiego kanału telewizyjnego „Inter” było nie tylko kierownictwo rosyjskiego kanału ORT, ale także struktury wojskowe. Z udziałem kapitału zagranicznego rodziły się i wchodziły w rodzimą przestrzeń informacyjną kanały telewizyjne „1+1”, „Nowyj”, STB i inne. Zrozumiałe, że sprzyjało temu to, iż w tamtych latach prezydentury L. Kuczmy oligarchowie stali się najważniejszymi osobami w otoczeniu liderów państwa. Ich „sukcesy biznesowe” bazowały nie na modernizacji przemysłu czy sektora rolnego (ogólnie kompleksu gospodarki narodowej), i nie na wdrażaniu najnowszych technologii, inwestowaniu w nowe produkcje, zwiększaniu rynku pracy. Los Ukrainy „tłustych kotów” nie interesował. Taktyka oligarchów była prymitywnie pragmatyczna: media były im potrzebne do kampanii wyborczych, do promowania w Radzie Najwyższej „swoich deputowanych”. A dalej wszystko było, jak przewidywano: zależni od właścicieli worków z dolarami „politycy” gromadzili się w parlamentarną większość i w ten sposób oligarchowie uzyskiwali bezpośredni dostęp do budżetu państwa, który wykorzystywali nie na rozwój biznesu narodowego i rozkwit Ukrainy, był on źródłem nadmiernego osobistego wzbogacenia członków kilku klanów (później klany zostały wyparte przez Jedną doniecką rodzinę). Tak ukraiński naród zaczął pracować nie na dobro Ukrainy, nie na wzrost ogólnego dobrobytu, a na wzbogacenie tysiąca „wybranych” rodzin. W rezultacie narodowa przestrzeń informacyjna, jak i cała Ukraina, została podzielona między oligarchów, a państwowej telewizji i radiu, których programy w znacznej mierze odpowiadają swojemu przeznaczeniu bycia źródłem informacji społecznej, wyznaczono skromne miejsce w eterze (kanały komercyjne obecnie mają niemal stuprocentowy zasięg rozpowszechniania swoich programów na terytorium Ukrainy, a narodowy kanał telewizyjny — nie (?!). Będąc gospodarzami w parlamencie i rządzie, oligarchowie ukształtowali odpowiednie dla ich konsumpcyjno-egoistycznych interesów ustawodawstwo dotyczące rodzimych mediów. Rynek reklamowy zwyciężył rynek informacyjny. Zyski szły nie na rozwój narodowej branży informacyjnej, a na wzbogacenie nowych „właścicieli Ukrainy”. Dziś w naszym kraju praktycznie brak jest niezależnych mediów. W eterze dominują rosyjskojęzyczne firmy telewizyjno-radiowe, kioski w centralnej i południowo-wschodniej Ukrainie oferują wyłącznie nieukraińskojęzyczne gazety i czasopisma. Obywatele naszego państwa żyją w obcym — obcojęzycznym środowisku informacyjnym, pozostają pod totalnym wpływem obcej naszemu narodowi ideologii, tradycji kulturowych i moralności. O jakim wychowaniu patriotyzmu czy duchowym doskonaleniu społeczeństwa może być mowa? Oponent powie: „Konsument dyktuje warunki rynkowi”. Widocznie L. Kuczma i jego zwolennicy dobrze wiedzieli, czego potrzebuje ten konsument. Ale jeszcze więcej wiedzieli o nastrojach na Kremlu i moskiewskim dyktacie. I dlatego, kiedy I. Dracz (w latach 2000—2002) i jego zwolennicy spróbowali podjąć zdecydowane kroki w kierunku podporządkowania przestrzeni informacyjnej interesom Ukrainy, L. Kuczma zaczął reagować na większość inicjatyw Państwowego Komitetu ds. Polityki Informacyjnej, Telewizji i Radia Ukrainy tymi, wyniesionymi do podtytułu, frazami. Mówiąc, że nie będziemy drażnić Kremla... „Izwiestija w Ukrainie” zarejestrował charkowski kołchoz, a „Komsomolskaja prawda w Ukrainie” oficjalnie zadeklarowała swoje wyjście także w wariancie ukraińskojęzycznym. Pierwszym krokiem I. Dracza i jego otoczenia była próba przeprowadzenia przerejestrowania zarówno mediów drukowanych, jak i elektronicznych. Nie w celu zamknięcia otwarcie moskiewskich gazet oraz kanałów telewizyjnych i radiowych – o czytelnika czy słuchacza-widza trzeba walczyć jakościowym produktem telewizyjnym, radiowym lub drukowanym. Ale „goście” powinni wypełniać wymogi obowiązującego ustawodawstwa i płacić podatki za obecność (osiąganie zysków) w Ukrainie. Należało zaprowadzić elementarny porządek w narodowej przestrzeni informacyjnej, którą do tego czasu wielu uważało za przechodni dwór, pole, na którym można zbierać po kilka zbiorów rocznie. Podczas zapoznawania się z dokumentami rejestracyjnymi okazało się, że znaną moskiewską gazetę „Izwiestija” zarejestrowano na prośbę zarządu jednego z charkowskich kołchozów (?!). Redakcja „Komsomolskiej prawdy” obiecywała podczas rejestracji ukazywać się w wariancie dwujęzycznym, ale nadal pozostała rosyjskojęzyczna. I tak wypaczony był ogólny obraz. Ale Moskwa w Ukrainie rozwiązywała nie tylko zadania ideologiczne. Finansowe również. Czy nasza przestrzeń informacyjna jest dochodowa? Bez wątpienia. Przykład charkowskiego przedsiębiorcy B. Łożkina jest tego dowodem – obecnie wchodzi on w skład najzamożniejszych obywateli Ukrainy (70. na liście setki miliarderów i milionerów). Zarejestrowane z naruszeniem obowiązującego ustawodawstwa rosyjskie wydawnictwa prasowe przynosiły (i przynoszą!) ich właścicielom niemałe zyski. Zatem walka o Ukrainę (a dokładniej, jej zniszczenie) była i jest prowadzona nie tylko w rozumieniu militarnym, ale także ekonomicznym. Oto dlaczego oficjalna Moskwa nie zwlekała z odpowiedzią. „Ukraina zamyka rosyjskie gazety” – podobnymi nagłówkami zaroiły się kijowskie i moskiewskie wydawnictwa. Ale my kontynuowaliśmy swoją pracę. W programie działań Państwowego Komitetu Informacji stworzono nowe ogólnoukraińskie wydawnictwa drukowane, przywrócono media w pole prawne Ukrainy, zaprzestano nielegalnego przewozu (przemytu) na terytorium naszego państwa rosyjskich gazet i czasopism, zmieniono obowiązujące ustawodawstwo w celu wzmocnienia pozycji i rozwoju rodzimych wydawnictw drukowanych oraz radia i telewizji. Zaledwie kilka miesięcy po dniu mianowania I. Dracza szefem Państwowego Komitetu Informacji, 19 lipca Duma Państwowa Federacji Rosyjskiej przyjęła uchwałę „w związku z dyskryminacją języka rosyjskiego w Ukrainie”. Uchwałę kończył apel do prezydenta Putina o zainicjowanie podjęcia odpowiednich kroków w sprawie naruszenia przez ukraińskie władze partnerstwa między krajami w sferze humanitarnej (?!). Moskiewski nacisk był tak potężny, że działalności Państwowego Komitetu Informacji poświęcano ponad 60 (a nawet 70) publikacji miesięcznie. W podobnym ostrzale znajdowały się chyba tylko struktury, którymi opiekowała się wtedy wicepremier ds. energetycznych J. Tymoszenko. Państwowy Komitet Informacji atakowały nie tylko moskiewskie wydawnictwa, ale także rosyjskojęzyczne, które ukazywały się w Ukrainie. Ciekawe, że „bohaterowie” wszechogarniającej ofensywy na ukraińską przestrzeń informacyjną i dzisiaj, jak to mówią, „są przy robocie”. Aktywnymi uczestnikami programu telewizyjnego „Swoboda słowa” na ICTV (prowadzący A. Kułykow) pozostają i dzisiaj J. Sokołowska („Izwiestija w Ukrainie”), O. Musafirowa („Nowaja Gazieta”) i inni bojownicy o „rosyjską Ukrainę” (w ich rozumieniu – Małorosję). Prezydent Ł. Kuczma oraz jego otoczenie wstrzymywali wszelkie próby wzmocnienia pozycji ukraińskich wydawnictw drukowanych oraz mediów elektronicznych. Za to rozkwitły, niczym chwasty na śmietniku, różne komercyjne kanały telewizyjne i radiowe. Większość z nich istnieje do dziś, karmiąc konsumentów erzacem – niskiej jakości

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF on Wikimedia Commons ↗ · Machine translation

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn