Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalSaber · Personas · Futuro
Página · p. 2página original ↗

LUDOWE MISTERIUM BOŻEGO NARODZENIA

Слово Просвіти, №01 за 2002 рік

Boże Narodzenie uważane jest za jedno z najbardziej sakralnych świąt kościelnych. Jest to święto pokoju. Bioenergetyka człowieka dostraja się do harmonii Wszechświata. I choć dokładna data narodzin Jezusa Chrystusa nie jest znana, to właśnie prawa uniwersalnej harmonii wyznaczają okres Bożego Narodzenia czy odrodzenia świata. Dlatego stan duchowy człowieka i jego działania w okresie świąt Bożego Narodzenia mają wielkie znaczenie dla życia całej rodziny, a nawet wspólnoty. Najlepsze płody ziemi, najlepsze osiągnięcia kulturowe naród oddaje w te dni na chwałę Bogu. Bardzo interesujące i symboliczne są bożonarodzeniowe ukraińskie misteria ludowe, które rozpoczynają się już na 2 miesiące przed świętem Narodzenia Jezusa Chrystusa. Są one osobliwością naszego ludowego światopoglądu. Zapowiedzią czasu świątecznego jest dzień 8 listopada według nowego stylu, świętego Dymitra, poświęconego przez lud św. Jerzemu. Z nim, jako patronem bydła domowego, wiążą się wszystkie misteria związane z inwentarzem w ciągu dwóch miesięcy (polaznyctwo itp.). Święty Michał 21 listopada niesie ideę ognia i wody jako twórczych elementów narodzin świata. Czternastego dnia po św. Michale, 4 grudnia, przypada główne chrześcijańskie święto przedświąteczne „Wprowadzenie do świątyni Przeczystej Dziewicy Maryi”. Dni św. Mikołaja i św. Anny to „polazny”, kiedy młodzi chłopcy, symbolizując młode, nowe bydło, odwiedzają domy. Św. Mikołaj jest również kulturowym rycerzem narodu, ludowym pradziadem, odrodzonym na Boże Narodzenie w postaci Diducha. W tradycji ludowej Wigilia jest najważniejsza, najbardziej sakralna w obchodach Bożego Narodzenia. Istnieje wierzenie, że tego wieczoru duchy wszystkich dzieci zlatują się do matki na tajemną wieczerzę. Brak jakiegokolwiek członka rodziny był znakiem rodzinnych nieporozumień w przyszłości. Zgoda rodzinna i wiara w jedynego Stwórcę gwarantowały ciągłość życia narodu. Oczywiste jest, że tradycja ludowa najbardziej zachowała się na wsi. Dlatego rozpoczynają dzień wigilijny, rozpalając „żywy ogień” lub „święty ogień” na przypiecku i w piecu z dwunastu polan, które przygotowano jeszcze 12 dni wcześniej. 12 to symbol nadchodzącego roku, jego dwunastu miesięcy. Na świętą Wieczerzę zwołuje pierwsza gwiazda na niebie, która obwieszcza narodziny Zbawiciela Świata. Chłopiec (z reguły syn gospodarza) wnosi do domu wiązkę siana i wiązkę słomy. Sianem przykrywa się stół i podłogę pod stołem, słomą — resztę domu. Gospodarz wnosi Diducha — snop pszenicy (lub innego zboża), wita wszystkich i stawia Diducha na „pokuciu”. W wigilijnym obrzędzie gospodarz z gospodynią występują w roli duchowych opiekunów, chłopiec, który wnosił siano i słomę — posłusznika. Kiedy gospodyni wnosi wieczerzę — stawia obok Diducha chleb i kutię. Czasami na Diducha kładzie się bronę, pod stół — wszelkie żelazne narzędzia. Siano przypomina narodziny Chrystusa — w żłobie… Na Huculszczyźnie po pojawieniu się pierwszej gwiazdy gospodarz zagania bydło do jednej zagrody, gospodyni zapala świecę w domu. Z wrzecionem w lewej, z siekierą — w prawej ręce, pod pachą — pierwszy upieczony chleb, gospodarz obchodzi obejście trzy razy, za każdym razem staje przed wyjętym lub otwartym na świąteczny pokój oknem (w innym przypadku — przed drzwiami) i wypowiada: „Dobry wieczór!”. Odpowiadają z domu: „Daj Boże zdrowia”. Po życzeniach, modlitewnych (w obronie przed żywiołami i dzikim zwierzem) przemowach gospodarz zamyka bramy, wszystkie drzwi i wchodzi do domu. Wtedy nikt już nie ma prawa z niego wyjść. Chleb, który był pod pachą, gospodarze zasuszają i dają bydłu z węglem „żywego ognia” i serwatką. Na Wieczerzy obecna jest najbliższa i dalsza rodzina, każda rodzina bierze udział w tym obrzędzie. Każdy Ukrainiec odczuwał lęk przed nieszczęściem, utratą Bożego błogosławieństwa i więzi rodzinnej, gdyby nie przyłączył się do rodzinnego święta. Na świątecznym stole musi być 12 postnych potraw. Najważniejsze dziewięć wybiera gospodyni do modlitwy i rozpoczęcia Wieczerzy. Jeszcze przed Wieczerzą gospodyni bierze po łyżce z każdej potrawy i piecze knysz — zasuszony daje się bydłu na św. Jerzego, kiedy wypędzane jest na zieloną paszę. Mistyczne znaczenie na Wieczerzy ma kutia, gołąbki, ryba (zupa lub galareta z niej), mak, miód, czosnek… W rogach stołu gospodyni kładzie czosnek oraz po garści konopnego nasienia, przykrywa to wszystko białym obrusem. Wniesione chleby układa się w dwa rzędy na stole, na nich — kołacz. Mały chłopiec jako „niewinna dusza” wnosi kutię. Gospodarz okadza kadzidłem trzy razy dom. Z każdej z potraw po trochu nabiera do koryta i niesie bydłu. Błogosławi je chlebem, dotykając głowy i smarując miodem między oczami krzyżyk. Dalej bierze mały chleb, mak, skorupkę z kadzidłem i obchodzi gospodarstwo. Okadza kadzidłem i posypuje makiem, wygłaszając ochronne i płodne przemowy. W tym czasie wszyscy w domu siedzą cicho. Potem gospodyni daje gospodarzowi miskę, gdzie zebrane są wszystkie potrawy, na wierzchu — pierwszy chleb, stoi zapalona świeca. On obchodzi z tym trzy razy wokół domu, stawia miskę na stole, klęka razem ze wszystkimi przed Bogiem i prosi o błogosławieństwo. Po modlitwie wszyscy siadają do stołu. Na czele — gospodarze, dalej — ich dzieci, najbliższa rodzina, znajomi, którzy nie

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF en Wikimedia Commons ↗ · Traducción automática

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn